వికీపీడియా tewiki https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీపీడియా వికీపీడియా చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ వేదిక వేదిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Package Package talk Event Event talk Topic 0 855 4983235 4983190 2026-10-17T12:01:41Z Pavan santhosh.s 33622 /* శాలివాహన సప్తశతి */ 4983235 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image =Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption =శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1380 | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period =1380-1470 | genre = | subject =telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు. <ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == రాజాశ్రయం == శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానమున్న కర్ణాటకలోని విద్యానగరాన్ని సందర్శించాడు. అక్కడ గౌడ డిండిమభట్టు అనే ప్రసిద్ధ పండితుడిని వాదంలో ఓడించి, అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు. <ref>{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై కందుకూరి వీరేశలింగం, గురజాడ శ్రీరామమూర్తి వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటు పద్యాల్లో కనిపించే శ్రీనాథుడి వ్యక్తిత్వం ఇది - # ఆయన విశాల లోక సంచారి, ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులేమిటో తొలిగా చూపిన వాడు (వెల్చేరు ప్రతిపాదన ప్రకారం) # సౌందర్యారాధకుడు, మహా రసికుడు, సరసుడు # భోజనప్రియుడు # సర్వ స్వతంత్రుడు, దేవుణ్ణైనా లెక్కచెయ్యని వాడు # విలాసి, జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించిన వాడు # బాహ్యప్రేరణలకు వెంటనే స్పందించే వాడు # అసౌకర్యాలను భరించలేని వాడు # కులమత విభేదాలు లేనివాడు # సున్నిత మనస్కుడు # గొప్ప చమత్కారి ==ఉపసంహారం== శ్రీనాథుడు తన గ్రంథాలతో ఎంతగా లబ్ధప్రతిష్ఠుడయాడో చాటువుల ద్వారా కూడా అంతే. ఐతే శ్రీనాథుడివిగా చెప్పబడేవన్నీ ఆయన చెప్పినవేనా అనేది ఎవరూ తేల్చలేని విషయం. కాని, రసవేత్తలైన పాఠకుల దృష్టిలో శ్రీనాథుడి వ్యక్తిగత జీవనచిత్రణని చూపిస్తాయివి. ఈ చాటుపద్యాలలో కనిపించే శ్రీనాథుడు ఎంతో ఆధునిక భావాలున్నవాడు. ఈ కాలపు సమాజంలో హాయిగా ఇమిడిపోగలవాడు. ఆనాటి సమాజానికి ఆయన జీవనశైలి మింగుడుపడనిదై ఉండాలి. అందుకే అంతటి మహానుభావుడూ చివరిదశలో ఎన్నో ఇక్కట్లకు గురయ్యాడు. ఎవరూ ఆయన్ని ఆదుకోవటానికి రాలేదంటే తన బంధుమిత్రులకు ఎంత దూరమయాడో తెలుస్తుంది. సర్వస్వతంత్రుడిగా, నిరంకుశుడిగా జీవితాన్ని తన మనసుకు నచ్చిన రీతిలో సాగించిన శ్రీనాథుడి మూలంగా మనకు మిగిలిన సంపదలో ముఖ్యభాగం ఈ చాటువులు. == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] hj6fwoajowc070z46x0fbrnbcxgrrar 4983236 4983235 2026-10-17T12:10:25Z Pavan santhosh.s 33622 /* ఆంధ్రీకరణ విధానం */ 4983236 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image =Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption =శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1380 | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period =1380-1470 | genre = | subject =telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు. <ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == రాజాశ్రయం == శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానమున్న కర్ణాటకలోని విద్యానగరాన్ని సందర్శించాడు. అక్కడ గౌడ డిండిమభట్టు అనే ప్రసిద్ధ పండితుడిని వాదంలో ఓడించి, అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు. <ref>{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటు పద్యాల్లో కనిపించే శ్రీనాథుడి వ్యక్తిత్వం ఇది - # ఆయన విశాల లోక సంచారి, ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులేమిటో తొలిగా చూపిన వాడు (వెల్చేరు ప్రతిపాదన ప్రకారం) # సౌందర్యారాధకుడు, మహా రసికుడు, సరసుడు # భోజనప్రియుడు # సర్వ స్వతంత్రుడు, దేవుణ్ణైనా లెక్కచెయ్యని వాడు # విలాసి, జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించిన వాడు # బాహ్యప్రేరణలకు వెంటనే స్పందించే వాడు # అసౌకర్యాలను భరించలేని వాడు # కులమత విభేదాలు లేనివాడు # సున్నిత మనస్కుడు # గొప్ప చమత్కారి ==ఉపసంహారం== శ్రీనాథుడు తన గ్రంథాలతో ఎంతగా లబ్ధప్రతిష్ఠుడయాడో చాటువుల ద్వారా కూడా అంతే. ఐతే శ్రీనాథుడివిగా చెప్పబడేవన్నీ ఆయన చెప్పినవేనా అనేది ఎవరూ తేల్చలేని విషయం. కాని, రసవేత్తలైన పాఠకుల దృష్టిలో శ్రీనాథుడి వ్యక్తిగత జీవనచిత్రణని చూపిస్తాయివి. ఈ చాటుపద్యాలలో కనిపించే శ్రీనాథుడు ఎంతో ఆధునిక భావాలున్నవాడు. ఈ కాలపు సమాజంలో హాయిగా ఇమిడిపోగలవాడు. ఆనాటి సమాజానికి ఆయన జీవనశైలి మింగుడుపడనిదై ఉండాలి. అందుకే అంతటి మహానుభావుడూ చివరిదశలో ఎన్నో ఇక్కట్లకు గురయ్యాడు. ఎవరూ ఆయన్ని ఆదుకోవటానికి రాలేదంటే తన బంధుమిత్రులకు ఎంత దూరమయాడో తెలుస్తుంది. సర్వస్వతంత్రుడిగా, నిరంకుశుడిగా జీవితాన్ని తన మనసుకు నచ్చిన రీతిలో సాగించిన శ్రీనాథుడి మూలంగా మనకు మిగిలిన సంపదలో ముఖ్యభాగం ఈ చాటువులు. == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] g7kocqsw6bt3ztcib7p0a8ynqgm4575 4983239 4983236 2026-10-17T12:21:12Z Pavan santhosh.s 33622 /* రాజాశ్రయం */ 4983239 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image =Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption =శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1380 | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period =1380-1470 | genre = | subject =telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు. <ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానమున్న కర్ణాటకలోని విద్యానగరాన్ని సందర్శించాడు. అక్కడ గౌడ డిండిమభట్టు అనే ప్రసిద్ధ పండితుడిని వాదంలో ఓడించి, అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref>{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు. <ref>{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటు పద్యాల్లో కనిపించే శ్రీనాథుడి వ్యక్తిత్వం ఇది - # ఆయన విశాల లోక సంచారి, ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులేమిటో తొలిగా చూపిన వాడు (వెల్చేరు ప్రతిపాదన ప్రకారం) # సౌందర్యారాధకుడు, మహా రసికుడు, సరసుడు # భోజనప్రియుడు # సర్వ స్వతంత్రుడు, దేవుణ్ణైనా లెక్కచెయ్యని వాడు # విలాసి, జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించిన వాడు # బాహ్యప్రేరణలకు వెంటనే స్పందించే వాడు # అసౌకర్యాలను భరించలేని వాడు # కులమత విభేదాలు లేనివాడు # సున్నిత మనస్కుడు # గొప్ప చమత్కారి ==ఉపసంహారం== శ్రీనాథుడు తన గ్రంథాలతో ఎంతగా లబ్ధప్రతిష్ఠుడయాడో చాటువుల ద్వారా కూడా అంతే. ఐతే శ్రీనాథుడివిగా చెప్పబడేవన్నీ ఆయన చెప్పినవేనా అనేది ఎవరూ తేల్చలేని విషయం. కాని, రసవేత్తలైన పాఠకుల దృష్టిలో శ్రీనాథుడి వ్యక్తిగత జీవనచిత్రణని చూపిస్తాయివి. ఈ చాటుపద్యాలలో కనిపించే శ్రీనాథుడు ఎంతో ఆధునిక భావాలున్నవాడు. ఈ కాలపు సమాజంలో హాయిగా ఇమిడిపోగలవాడు. ఆనాటి సమాజానికి ఆయన జీవనశైలి మింగుడుపడనిదై ఉండాలి. అందుకే అంతటి మహానుభావుడూ చివరిదశలో ఎన్నో ఇక్కట్లకు గురయ్యాడు. ఎవరూ ఆయన్ని ఆదుకోవటానికి రాలేదంటే తన బంధుమిత్రులకు ఎంత దూరమయాడో తెలుస్తుంది. సర్వస్వతంత్రుడిగా, నిరంకుశుడిగా జీవితాన్ని తన మనసుకు నచ్చిన రీతిలో సాగించిన శ్రీనాథుడి మూలంగా మనకు మిగిలిన సంపదలో ముఖ్యభాగం ఈ చాటువులు. == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] 3lyctw5sk0d9gjjhjyamsak3pvg49lk 4983246 4983239 2026-10-17T12:43:28Z Pavan santhosh.s 33622 /* వ్యక్తిత్వం */ 4983246 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image =Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption =శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1380 | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period =1380-1470 | genre = | subject =telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు. <ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానమున్న కర్ణాటకలోని విద్యానగరాన్ని సందర్శించాడు. అక్కడ గౌడ డిండిమభట్టు అనే ప్రసిద్ధ పండితుడిని వాదంలో ఓడించి, అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు. <ref>{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని:<ref name=":2" /> * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు - దేవుడితోనూ చనువు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] qbzbt5qbnn94yn4ji3tit6rkqt4pnsm 4983247 4983246 2026-10-17T12:44:42Z Pavan santhosh.s 33622 /* వ్యక్తిత్వం */ 4983247 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image =Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption =శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1380 | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period =1380-1470 | genre = | subject =telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు. <ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానమున్న కర్ణాటకలోని విద్యానగరాన్ని సందర్శించాడు. అక్కడ గౌడ డిండిమభట్టు అనే ప్రసిద్ధ పండితుడిని వాదంలో ఓడించి, అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు. <ref>{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] khmywd6k8fp4ndot2llpklnve4tgfrw 4983261 4983247 2026-10-17T13:23:31Z Pavan santhosh.s 33622 /* స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ */ 4983261 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image =Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption =శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1380 | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period =1380-1470 | genre = | subject =telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు. <ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానమున్న కర్ణాటకలోని విద్యానగరాన్ని సందర్శించాడు. అక్కడ గౌడ డిండిమభట్టు అనే ప్రసిద్ధ పండితుడిని వాదంలో ఓడించి, అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు. <ref>{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం === శ్రీనాథుని కవిత్వంపై సంస్కృత కవుల ప్రభావం అపారం. ఇతను సంస్కృత, తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మధ్య భేదాన్ని చెరిపేసి అద్భుతమైన సమన్వయం సాధించాడు. శృంగార నైషధంలోని అవతారికలో "వ్యాసవాల్మీకి సంయమివాక్సుధాంభోధ" అన్న పద్యంలో ఇతను తన కవిత్వంపై ఉన్న ప్రభావాన్ని, తాను గ్రహించిన లక్షణాలను స్పష్టంగా ప్రకటించుకున్నాడు. [[వ్యాసుడు|వ్యాస]], [[వాల్మీకి]] మహర్షుల వాక్సుధలోని పవిత్రతను, [[బాణుడు|బాణభట్ట]], [[మయూరుడు|మయూరుల]] శబ్ద గాంభీర్యాన్ని, [[భాసుడు|భాస]], [[సౌమిల్లకుడు|సౌమిల్లకుల]] ప్రతిభను, [[మాఘ]], [[భారవి]] కవుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని తాను పుణికిపుచ్చుకున్నట్లు తెలిపాడు. వారితో పాటు [[కాళిదాసు]], [[రాజశేఖరుడు (కవి)|రాజశేఖరులను]] స్మరించి, ఆ వెంటనే తెలుగు కవిత్రయమైన [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎఱ్ఱన]] (శంభుదాసుడు)లను అత్యంత భక్తితో కీర్తించాడు. ఈ సంస్కృతాంధ్ర కవుల కావ్య లక్షణాలన్నింటినీ శ్రీనాథుడు తనలో పూర్తిగా జీర్ణించుకున్నాడని మల్లంపల్లి శరభయ్య విశ్లేషించాడు. కాశీఖండం పీఠికలోని "గంధసార ఘుసృణ ద్వైరాజ్య భారంబు..." అనే పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ, దక్షిణ దేశపు మంచిగంధాన్ని (గంధసారం) తెలుగు భాషకూ, కాశ్మీర దేశపు కుంకుమపువ్వును (ఘుసృణం) సంస్కృత భాషకూ ప్రతీకలుగా తీసుకుని, ఈ రెండు భాషల సాహిత్య సామ్రాజ్యాలపై (ద్వైరాజ్య) తన కవిత్వం ఆధిపత్యం వహించిందని శ్రీనాథుడు గంభీరంగా చెప్పుకున్నాడని శరభయ్య ప్రతిపాదించాడు. సంస్కృత మహాకవుల భావాలను, పదబంధాలను శ్రీనాథుడు కేవలం అరువు తెచ్చుకోకుండా అత్యంత సహజంగా ఇమడ్చాడు. [[భవభూతి]] ప్రయోగించిన "గద్గదనదద్గోదావరీ" అనే సమాసాన్ని తన కాశీఖండంలో వాడటమే కాకుండా, మయూరుని 'సూర్యశతక' శ్లోకాలను సీస పద్యాలుగా అనువదించేటప్పుడు మూలాన్ని మించిన ప్రౌఢిమను ప్రదర్శించాడనీ, ఇతని అనుసరణ గ్రంథచౌర్యంలా కాకుండా, మూలకవులకే ఒక 'యోగ్యతాపత్రం' ఇచ్చినట్లుగా ఉంటుందని విమర్శకుల అభిప్రాయం.<ref>{{Cite web|date=2026-10-01|title=శ్రీనాథుని కవితావైభవం, ప్రభావాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/202610/45130.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] mli7d6k3xxxkviwnlusrnadsvmvk95q 4983263 4983261 2026-10-17T13:25:28Z Pavan santhosh.s 33622 /* శాలివాహన సప్తశతి */ 4983263 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image =Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption =శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1380 | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period =1380-1470 | genre = | subject =telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు. <ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానమున్న కర్ణాటకలోని విద్యానగరాన్ని సందర్శించాడు. అక్కడ గౌడ డిండిమభట్టు అనే ప్రసిద్ధ పండితుడిని వాదంలో ఓడించి, అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు.<ref name=":1" /> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref>{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం === శ్రీనాథుని కవిత్వంపై సంస్కృత కవుల ప్రభావం అపారం. ఇతను సంస్కృత, తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మధ్య భేదాన్ని చెరిపేసి అద్భుతమైన సమన్వయం సాధించాడు. శృంగార నైషధంలోని అవతారికలో "వ్యాసవాల్మీకి సంయమివాక్సుధాంభోధ" అన్న పద్యంలో ఇతను తన కవిత్వంపై ఉన్న ప్రభావాన్ని, తాను గ్రహించిన లక్షణాలను స్పష్టంగా ప్రకటించుకున్నాడు. [[వ్యాసుడు|వ్యాస]], [[వాల్మీకి]] మహర్షుల వాక్సుధలోని పవిత్రతను, [[బాణుడు|బాణభట్ట]], [[మయూరుడు|మయూరుల]] శబ్ద గాంభీర్యాన్ని, [[భాసుడు|భాస]], [[సౌమిల్లకుడు|సౌమిల్లకుల]] ప్రతిభను, [[మాఘ]], [[భారవి]] కవుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని తాను పుణికిపుచ్చుకున్నట్లు తెలిపాడు. వారితో పాటు [[కాళిదాసు]], [[రాజశేఖరుడు (కవి)|రాజశేఖరులను]] స్మరించి, ఆ వెంటనే తెలుగు కవిత్రయమైన [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎఱ్ఱన]] (శంభుదాసుడు)లను అత్యంత భక్తితో కీర్తించాడు. ఈ సంస్కృతాంధ్ర కవుల కావ్య లక్షణాలన్నింటినీ శ్రీనాథుడు తనలో పూర్తిగా జీర్ణించుకున్నాడని మల్లంపల్లి శరభయ్య విశ్లేషించాడు. కాశీఖండం పీఠికలోని "గంధసార ఘుసృణ ద్వైరాజ్య భారంబు..." అనే పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ, దక్షిణ దేశపు మంచిగంధాన్ని (గంధసారం) తెలుగు భాషకూ, కాశ్మీర దేశపు కుంకుమపువ్వును (ఘుసృణం) సంస్కృత భాషకూ ప్రతీకలుగా తీసుకుని, ఈ రెండు భాషల సాహిత్య సామ్రాజ్యాలపై (ద్వైరాజ్య) తన కవిత్వం ఆధిపత్యం వహించిందని శ్రీనాథుడు గంభీరంగా చెప్పుకున్నాడని శరభయ్య ప్రతిపాదించాడు. సంస్కృత మహాకవుల భావాలను, పదబంధాలను శ్రీనాథుడు కేవలం అరువు తెచ్చుకోకుండా అత్యంత సహజంగా ఇమడ్చాడు. [[భవభూతి]] ప్రయోగించిన "గద్గదనదద్గోదావరీ" అనే సమాసాన్ని తన కాశీఖండంలో వాడటమే కాకుండా, మయూరుని 'సూర్యశతక' శ్లోకాలను సీస పద్యాలుగా అనువదించేటప్పుడు మూలాన్ని మించిన ప్రౌఢిమను ప్రదర్శించాడనీ, ఇతని అనుసరణ గ్రంథచౌర్యంలా కాకుండా, మూలకవులకే ఒక 'యోగ్యతాపత్రం' ఇచ్చినట్లుగా ఉంటుందని విమర్శకుల అభిప్రాయం.<ref>{{Cite web|date=2026-10-01|title=శ్రీనాథుని కవితావైభవం, ప్రభావాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/202610/45130.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] 8mhwpyox4ow4xl1n2mg7jai8liew6bf 4983264 4983263 2026-10-17T13:26:27Z Pavan santhosh.s 33622 /* భీమేశ్వర పురాణం */ 4983264 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image =Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption =శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1380 | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period =1380-1470 | genre = | subject =telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు. <ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానమున్న కర్ణాటకలోని విద్యానగరాన్ని సందర్శించాడు. అక్కడ గౌడ డిండిమభట్టు అనే ప్రసిద్ధ పండితుడిని వాదంలో ఓడించి, అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref name=":3">{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు.<ref name=":1" /> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref name=":3" /> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref name=":3" /> === సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం === శ్రీనాథుని కవిత్వంపై సంస్కృత కవుల ప్రభావం అపారం. ఇతను సంస్కృత, తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మధ్య భేదాన్ని చెరిపేసి అద్భుతమైన సమన్వయం సాధించాడు. శృంగార నైషధంలోని అవతారికలో "వ్యాసవాల్మీకి సంయమివాక్సుధాంభోధ" అన్న పద్యంలో ఇతను తన కవిత్వంపై ఉన్న ప్రభావాన్ని, తాను గ్రహించిన లక్షణాలను స్పష్టంగా ప్రకటించుకున్నాడు. [[వ్యాసుడు|వ్యాస]], [[వాల్మీకి]] మహర్షుల వాక్సుధలోని పవిత్రతను, [[బాణుడు|బాణభట్ట]], [[మయూరుడు|మయూరుల]] శబ్ద గాంభీర్యాన్ని, [[భాసుడు|భాస]], [[సౌమిల్లకుడు|సౌమిల్లకుల]] ప్రతిభను, [[మాఘ]], [[భారవి]] కవుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని తాను పుణికిపుచ్చుకున్నట్లు తెలిపాడు. వారితో పాటు [[కాళిదాసు]], [[రాజశేఖరుడు (కవి)|రాజశేఖరులను]] స్మరించి, ఆ వెంటనే తెలుగు కవిత్రయమైన [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎఱ్ఱన]] (శంభుదాసుడు)లను అత్యంత భక్తితో కీర్తించాడు. ఈ సంస్కృతాంధ్ర కవుల కావ్య లక్షణాలన్నింటినీ శ్రీనాథుడు తనలో పూర్తిగా జీర్ణించుకున్నాడని మల్లంపల్లి శరభయ్య విశ్లేషించాడు. కాశీఖండం పీఠికలోని "గంధసార ఘుసృణ ద్వైరాజ్య భారంబు..." అనే పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ, దక్షిణ దేశపు మంచిగంధాన్ని (గంధసారం) తెలుగు భాషకూ, కాశ్మీర దేశపు కుంకుమపువ్వును (ఘుసృణం) సంస్కృత భాషకూ ప్రతీకలుగా తీసుకుని, ఈ రెండు భాషల సాహిత్య సామ్రాజ్యాలపై (ద్వైరాజ్య) తన కవిత్వం ఆధిపత్యం వహించిందని శ్రీనాథుడు గంభీరంగా చెప్పుకున్నాడని శరభయ్య ప్రతిపాదించాడు. సంస్కృత మహాకవుల భావాలను, పదబంధాలను శ్రీనాథుడు కేవలం అరువు తెచ్చుకోకుండా అత్యంత సహజంగా ఇమడ్చాడు. [[భవభూతి]] ప్రయోగించిన "గద్గదనదద్గోదావరీ" అనే సమాసాన్ని తన కాశీఖండంలో వాడటమే కాకుండా, మయూరుని 'సూర్యశతక' శ్లోకాలను సీస పద్యాలుగా అనువదించేటప్పుడు మూలాన్ని మించిన ప్రౌఢిమను ప్రదర్శించాడనీ, ఇతని అనుసరణ గ్రంథచౌర్యంలా కాకుండా, మూలకవులకే ఒక 'యోగ్యతాపత్రం' ఇచ్చినట్లుగా ఉంటుందని విమర్శకుల అభిప్రాయం.<ref>{{Cite web|date=2026-10-01|title=శ్రీనాథుని కవితావైభవం, ప్రభావాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/202610/45130.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] taenvrhy0zy7j6enj4mhwvr4vpzb4is 4983314 4983264 2026-10-17T14:44:01Z Pavan santhosh.s 33622 /* సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం */ 4983314 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image =Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption =శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1380 | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period =1380-1470 | genre = | subject =telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు. <ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానమున్న కర్ణాటకలోని విద్యానగరాన్ని సందర్శించాడు. అక్కడ గౌడ డిండిమభట్టు అనే ప్రసిద్ధ పండితుడిని వాదంలో ఓడించి, అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref name=":3">{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు.<ref name=":1" /> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref name=":3" /> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref name=":3" /> === సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం === శ్రీనాథుని కవిత్వంపై సంస్కృత కవుల ప్రభావం అపారం. ఇతను సంస్కృత, తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మధ్య భేదాన్ని చెరిపేసి అద్భుతమైన సమన్వయం సాధించాడు. శృంగార నైషధంలోని అవతారికలో "వ్యాసవాల్మీకి సంయమివాక్సుధాంభోధ" అన్న పద్యంలో ఇతను తన కవిత్వంపై ఉన్న ప్రభావాన్ని, తాను గ్రహించిన లక్షణాలను స్పష్టంగా ప్రకటించుకున్నాడు. [[వ్యాసుడు|వ్యాస]], [[వాల్మీకి]] మహర్షుల వాక్సుధలోని పవిత్రతను, [[బాణుడు|బాణభట్ట]], [[మయూరుడు|మయూరుల]] శబ్ద గాంభీర్యాన్ని, [[భాసుడు|భాస]], [[సౌమిల్లకుడు|సౌమిల్లకుల]] ప్రతిభను, [[మాఘ]], [[భారవి]] కవుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని తాను పుణికిపుచ్చుకున్నట్లు తెలిపాడు. వారితో పాటు [[కాళిదాసు]], [[రాజశేఖరుడు (కవి)|రాజశేఖరులను]] స్మరించి, ఆ వెంటనే తెలుగు కవిత్రయమైన [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎఱ్ఱన]] (శంభుదాసుడు)లను అత్యంత భక్తితో కీర్తించాడు. ఈ సంస్కృతాంధ్ర కవుల కావ్య లక్షణాలన్నింటినీ శ్రీనాథుడు తనలో పూర్తిగా జీర్ణించుకున్నాడని మల్లంపల్లి శరభయ్య విశ్లేషించాడు. కాశీఖండం పీఠికలోని "గంధసార ఘుసృణ ద్వైరాజ్య భారంబు..." అనే పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ, దక్షిణ దేశపు మంచిగంధాన్ని (గంధసారం) తెలుగు భాషకూ, కాశ్మీర దేశపు కుంకుమపువ్వును (ఘుసృణం) సంస్కృత భాషకూ ప్రతీకలుగా తీసుకుని, ఈ రెండు భాషల సాహిత్య సామ్రాజ్యాలపై (ద్వైరాజ్య) తన కవిత్వం ఆధిపత్యం వహించిందని శ్రీనాథుడు గంభీరంగా చెప్పుకున్నాడని శరభయ్య ప్రతిపాదించాడు. సంస్కృత మహాకవుల భావాలను, పదబంధాలను శ్రీనాథుడు కేవలం అరువు తెచ్చుకోకుండా అత్యంత సహజంగా ఇమడ్చాడు. [[భవభూతి]] ప్రయోగించిన "గద్గదనదద్గోదావరీ" అనే సమాసాన్ని తన కాశీఖండంలో వాడటమే కాకుండా, మయూరుని 'సూర్యశతక' శ్లోకాలను సీస పద్యాలుగా అనువదించేటప్పుడు మూలాన్ని మించిన ప్రౌఢిమను ప్రదర్శించాడనీ, ఇతని అనుసరణ గ్రంథచౌర్యంలా కాకుండా, మూలకవులకే ఒక 'యోగ్యతాపత్రం' ఇచ్చినట్లుగా ఉంటుందని విమర్శకుల అభిప్రాయం.<ref>{{Cite web|date=2026-10-01|title=శ్రీనాథుని కవితావైభవం, ప్రభావాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/202610/45130.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == ప్రభావం == సంస్కృత భాషను సర్వంకషంగా జీర్ణించుకుని శ్రీనాథుడు ఏర్పాటు చేసిన ప్రౌఢ కవితా మార్గం తరువాతి కాలంలోని ప్రబంధ కవులకు ఒక ఒరవడిగా, రాజమార్గంగా మారింది. అతడు సృష్టించిన మార్గం [[అల్లసాని పెద్దన]], [[ధూర్జటి]], [[తెనాలి రామకృష్ణుడు]], [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|శ్రీ కృష్ణదేవరాయల]] వంటి ప్రసిద్ధ ప్రబంధ కవులను విశేషంగా ప్రభావితం చేసింది. శ్రీనాథుని వర్ణనాత్మక శైలిని, పదబంధాలను ఈ కవులు తమ కావ్యాలలో నేరుగా స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు. కాశీఖండంలో నారద మహర్షి రాకను వర్ణిస్తూ శ్రీనాథుడు రాసిన "రేవాతరంగశీకర..." అనే పద్యం అల్లసాని పెద్దన ([[స్వారోచిష మనుసంభవము|మనుచరిత్ర]]), తెనాలి రామకృష్ణ ([[పాండురంగ మహాత్మ్యము|పాండురంగ మాహాత్మ్యం]]), కృష్ణదేవరాయలు ([[ఆముక్తమాల్యద]]) రాసిన పద్యాలకు మూలస్ఫూర్తిగా నిలిచిందని మల్లంపల్లి శరభయ్య ఉదహరించాడు. అలాగే, ధూర్జటి శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యంలోని పలు పద్యాలు అచ్చు శ్రీనాథుని ప్రౌఢ శైలిని పోలి ఉంటాయి. దీనితో పాటు, ప్రబంధాల్లోని శృంగార వర్ణనలకు శ్రీనాథుని కవిత్వమే ప్రధాన మార్గదర్శకం. శృంగార నైషధంలో అతడు రాసిన రతి వర్ణన పద్యం "పతిపాణిపల్లవచ్యుత..." తర్వాతి ప్రబంధ కవుల శృంగార వర్ణనలకన్నింటికీ 'కులగురువు'గా నిలిచిందని విమర్శకుల అభిప్రాయం. దీనికి సమ్మోహితుడయ్యే అల్లసాని పెద్దన తన మనుచరిత్రలో అటువంటి అద్భుతమైన సంస్కృత పదబంధాలతో "సహసా నఖంపచ..." పద్య రచన చేశాడని శరభయ్య విశ్లేషించాడు. ఈ విధంగా శ్రీనాథుని కవితా ప్రభావం ఆ తరువాతి ప్రబంధ యుగ కవులందరిపైనా చెరగని ముద్ర వేసింది. == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] 60cr1tua765n2ac88ro0j6ky8suh593 4983315 4983314 2026-10-17T14:44:17Z Pavan santhosh.s 33622 /* ప్రభావం */ 4983315 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image =Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption =శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1380 | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period =1380-1470 | genre = | subject =telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు. <ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానమున్న కర్ణాటకలోని విద్యానగరాన్ని సందర్శించాడు. అక్కడ గౌడ డిండిమభట్టు అనే ప్రసిద్ధ పండితుడిని వాదంలో ఓడించి, అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref name=":3">{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు.<ref name=":1" /> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref name=":3" /> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref name=":3" /> === సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం === శ్రీనాథుని కవిత్వంపై సంస్కృత కవుల ప్రభావం అపారం. ఇతను సంస్కృత, తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మధ్య భేదాన్ని చెరిపేసి అద్భుతమైన సమన్వయం సాధించాడు. శృంగార నైషధంలోని అవతారికలో "వ్యాసవాల్మీకి సంయమివాక్సుధాంభోధ" అన్న పద్యంలో ఇతను తన కవిత్వంపై ఉన్న ప్రభావాన్ని, తాను గ్రహించిన లక్షణాలను స్పష్టంగా ప్రకటించుకున్నాడు. [[వ్యాసుడు|వ్యాస]], [[వాల్మీకి]] మహర్షుల వాక్సుధలోని పవిత్రతను, [[బాణుడు|బాణభట్ట]], [[మయూరుడు|మయూరుల]] శబ్ద గాంభీర్యాన్ని, [[భాసుడు|భాస]], [[సౌమిల్లకుడు|సౌమిల్లకుల]] ప్రతిభను, [[మాఘ]], [[భారవి]] కవుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని తాను పుణికిపుచ్చుకున్నట్లు తెలిపాడు. వారితో పాటు [[కాళిదాసు]], [[రాజశేఖరుడు (కవి)|రాజశేఖరులను]] స్మరించి, ఆ వెంటనే తెలుగు కవిత్రయమైన [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎఱ్ఱన]] (శంభుదాసుడు)లను అత్యంత భక్తితో కీర్తించాడు. ఈ సంస్కృతాంధ్ర కవుల కావ్య లక్షణాలన్నింటినీ శ్రీనాథుడు తనలో పూర్తిగా జీర్ణించుకున్నాడని మల్లంపల్లి శరభయ్య విశ్లేషించాడు. కాశీఖండం పీఠికలోని "గంధసార ఘుసృణ ద్వైరాజ్య భారంబు..." అనే పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ, దక్షిణ దేశపు మంచిగంధాన్ని (గంధసారం) తెలుగు భాషకూ, కాశ్మీర దేశపు కుంకుమపువ్వును (ఘుసృణం) సంస్కృత భాషకూ ప్రతీకలుగా తీసుకుని, ఈ రెండు భాషల సాహిత్య సామ్రాజ్యాలపై (ద్వైరాజ్య) తన కవిత్వం ఆధిపత్యం వహించిందని శ్రీనాథుడు గంభీరంగా చెప్పుకున్నాడని శరభయ్య ప్రతిపాదించాడు. సంస్కృత మహాకవుల భావాలను, పదబంధాలను శ్రీనాథుడు కేవలం అరువు తెచ్చుకోకుండా అత్యంత సహజంగా ఇమడ్చాడు. [[భవభూతి]] ప్రయోగించిన "గద్గదనదద్గోదావరీ" అనే సమాసాన్ని తన కాశీఖండంలో వాడటమే కాకుండా, మయూరుని 'సూర్యశతక' శ్లోకాలను సీస పద్యాలుగా అనువదించేటప్పుడు మూలాన్ని మించిన ప్రౌఢిమను ప్రదర్శించాడనీ, ఇతని అనుసరణ గ్రంథచౌర్యంలా కాకుండా, మూలకవులకే ఒక 'యోగ్యతాపత్రం' ఇచ్చినట్లుగా ఉంటుందని విమర్శకుల అభిప్రాయం.<ref name=":4">{{Cite web|date=2026-10-01|title=శ్రీనాథుని కవితావైభవం, ప్రభావాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/202610/45130.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == ప్రభావం == సంస్కృత భాషను సర్వంకషంగా జీర్ణించుకుని శ్రీనాథుడు ఏర్పాటు చేసిన ప్రౌఢ కవితా మార్గం తరువాతి కాలంలోని ప్రబంధ కవులకు ఒక ఒరవడిగా, రాజమార్గంగా మారింది. అతడు సృష్టించిన మార్గం [[అల్లసాని పెద్దన]], [[ధూర్జటి]], [[తెనాలి రామకృష్ణుడు]], [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|శ్రీ కృష్ణదేవరాయల]] వంటి ప్రసిద్ధ ప్రబంధ కవులను విశేషంగా ప్రభావితం చేసింది. శ్రీనాథుని వర్ణనాత్మక శైలిని, పదబంధాలను ఈ కవులు తమ కావ్యాలలో నేరుగా స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు. కాశీఖండంలో నారద మహర్షి రాకను వర్ణిస్తూ శ్రీనాథుడు రాసిన "రేవాతరంగశీకర..." అనే పద్యం అల్లసాని పెద్దన ([[స్వారోచిష మనుసంభవము|మనుచరిత్ర]]), తెనాలి రామకృష్ణ ([[పాండురంగ మహాత్మ్యము|పాండురంగ మాహాత్మ్యం]]), కృష్ణదేవరాయలు ([[ఆముక్తమాల్యద]]) రాసిన పద్యాలకు మూలస్ఫూర్తిగా నిలిచిందని మల్లంపల్లి శరభయ్య ఉదహరించాడు. అలాగే, ధూర్జటి శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యంలోని పలు పద్యాలు అచ్చు శ్రీనాథుని ప్రౌఢ శైలిని పోలి ఉంటాయి. దీనితో పాటు, ప్రబంధాల్లోని శృంగార వర్ణనలకు శ్రీనాథుని కవిత్వమే ప్రధాన మార్గదర్శకం. శృంగార నైషధంలో అతడు రాసిన రతి వర్ణన పద్యం "పతిపాణిపల్లవచ్యుత..." తర్వాతి ప్రబంధ కవుల శృంగార వర్ణనలకన్నింటికీ 'కులగురువు'గా నిలిచిందని విమర్శకుల అభిప్రాయం. దీనికి సమ్మోహితుడయ్యే అల్లసాని పెద్దన తన మనుచరిత్రలో అటువంటి అద్భుతమైన సంస్కృత పదబంధాలతో "సహసా నఖంపచ..." పద్య రచన చేశాడని శరభయ్య విశ్లేషించాడు. ఈ విధంగా శ్రీనాథుని కవితా ప్రభావం ఆ తరువాతి ప్రబంధ యుగ కవులందరిపైనా చెరగని ముద్ర వేసింది.<ref name=":4" /> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] m447ud1z3e4zq0xwrcethhlircnruaw 4983322 4983315 2026-10-17T15:09:38Z Pavan santhosh.s 33622 /* బాల్యం */ 4983322 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image = Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption = శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1360 ప్రాంతంలో | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period = 1380-1470 | genre = | subject = telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతనిది భారద్వాజస గోత్రం, ఆపస్తంభ సూత్రం.<ref>{{Cite wikisource|title=ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము/శ్రీనాథుడు|author=[[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]]}}</ref> ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు. <ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానమున్న కర్ణాటకలోని విద్యానగరాన్ని సందర్శించాడు. అక్కడ గౌడ డిండిమభట్టు అనే ప్రసిద్ధ పండితుడిని వాదంలో ఓడించి, అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref name=":3">{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు.<ref name=":1" /> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref name=":3" /> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref name=":3" /> === సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం === శ్రీనాథుని కవిత్వంపై సంస్కృత కవుల ప్రభావం అపారం. ఇతను సంస్కృత, తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మధ్య భేదాన్ని చెరిపేసి అద్భుతమైన సమన్వయం సాధించాడు. శృంగార నైషధంలోని అవతారికలో "వ్యాసవాల్మీకి సంయమివాక్సుధాంభోధ" అన్న పద్యంలో ఇతను తన కవిత్వంపై ఉన్న ప్రభావాన్ని, తాను గ్రహించిన లక్షణాలను స్పష్టంగా ప్రకటించుకున్నాడు. [[వ్యాసుడు|వ్యాస]], [[వాల్మీకి]] మహర్షుల వాక్సుధలోని పవిత్రతను, [[బాణుడు|బాణభట్ట]], [[మయూరుడు|మయూరుల]] శబ్ద గాంభీర్యాన్ని, [[భాసుడు|భాస]], [[సౌమిల్లకుడు|సౌమిల్లకుల]] ప్రతిభను, [[మాఘ]], [[భారవి]] కవుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని తాను పుణికిపుచ్చుకున్నట్లు తెలిపాడు. వారితో పాటు [[కాళిదాసు]], [[రాజశేఖరుడు (కవి)|రాజశేఖరులను]] స్మరించి, ఆ వెంటనే తెలుగు కవిత్రయమైన [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎఱ్ఱన]] (శంభుదాసుడు)లను అత్యంత భక్తితో కీర్తించాడు. ఈ సంస్కృతాంధ్ర కవుల కావ్య లక్షణాలన్నింటినీ శ్రీనాథుడు తనలో పూర్తిగా జీర్ణించుకున్నాడని మల్లంపల్లి శరభయ్య విశ్లేషించాడు. కాశీఖండం పీఠికలోని "గంధసార ఘుసృణ ద్వైరాజ్య భారంబు..." అనే పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ, దక్షిణ దేశపు మంచిగంధాన్ని (గంధసారం) తెలుగు భాషకూ, కాశ్మీర దేశపు కుంకుమపువ్వును (ఘుసృణం) సంస్కృత భాషకూ ప్రతీకలుగా తీసుకుని, ఈ రెండు భాషల సాహిత్య సామ్రాజ్యాలపై (ద్వైరాజ్య) తన కవిత్వం ఆధిపత్యం వహించిందని శ్రీనాథుడు గంభీరంగా చెప్పుకున్నాడని శరభయ్య ప్రతిపాదించాడు. సంస్కృత మహాకవుల భావాలను, పదబంధాలను శ్రీనాథుడు కేవలం అరువు తెచ్చుకోకుండా అత్యంత సహజంగా ఇమడ్చాడు. [[భవభూతి]] ప్రయోగించిన "గద్గదనదద్గోదావరీ" అనే సమాసాన్ని తన కాశీఖండంలో వాడటమే కాకుండా, మయూరుని 'సూర్యశతక' శ్లోకాలను సీస పద్యాలుగా అనువదించేటప్పుడు మూలాన్ని మించిన ప్రౌఢిమను ప్రదర్శించాడనీ, ఇతని అనుసరణ గ్రంథచౌర్యంలా కాకుండా, మూలకవులకే ఒక 'యోగ్యతాపత్రం' ఇచ్చినట్లుగా ఉంటుందని విమర్శకుల అభిప్రాయం.<ref name=":4">{{Cite web|date=2026-10-01|title=శ్రీనాథుని కవితావైభవం, ప్రభావాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/202610/45130.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == ప్రభావం == సంస్కృత భాషను సర్వంకషంగా జీర్ణించుకుని శ్రీనాథుడు ఏర్పాటు చేసిన ప్రౌఢ కవితా మార్గం తరువాతి కాలంలోని ప్రబంధ కవులకు ఒక ఒరవడిగా, రాజమార్గంగా మారింది. అతడు సృష్టించిన మార్గం [[అల్లసాని పెద్దన]], [[ధూర్జటి]], [[తెనాలి రామకృష్ణుడు]], [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|శ్రీ కృష్ణదేవరాయల]] వంటి ప్రసిద్ధ ప్రబంధ కవులను విశేషంగా ప్రభావితం చేసింది. శ్రీనాథుని వర్ణనాత్మక శైలిని, పదబంధాలను ఈ కవులు తమ కావ్యాలలో నేరుగా స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు. కాశీఖండంలో నారద మహర్షి రాకను వర్ణిస్తూ శ్రీనాథుడు రాసిన "రేవాతరంగశీకర..." అనే పద్యం అల్లసాని పెద్దన ([[స్వారోచిష మనుసంభవము|మనుచరిత్ర]]), తెనాలి రామకృష్ణ ([[పాండురంగ మహాత్మ్యము|పాండురంగ మాహాత్మ్యం]]), కృష్ణదేవరాయలు ([[ఆముక్తమాల్యద]]) రాసిన పద్యాలకు మూలస్ఫూర్తిగా నిలిచిందని మల్లంపల్లి శరభయ్య ఉదహరించాడు. అలాగే, ధూర్జటి శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యంలోని పలు పద్యాలు అచ్చు శ్రీనాథుని ప్రౌఢ శైలిని పోలి ఉంటాయి. దీనితో పాటు, ప్రబంధాల్లోని శృంగార వర్ణనలకు శ్రీనాథుని కవిత్వమే ప్రధాన మార్గదర్శకం. శృంగార నైషధంలో అతడు రాసిన రతి వర్ణన పద్యం "పతిపాణిపల్లవచ్యుత..." తర్వాతి ప్రబంధ కవుల శృంగార వర్ణనలకన్నింటికీ 'కులగురువు'గా నిలిచిందని విమర్శకుల అభిప్రాయం. దీనికి సమ్మోహితుడయ్యే అల్లసాని పెద్దన తన మనుచరిత్రలో అటువంటి అద్భుతమైన సంస్కృత పదబంధాలతో "సహసా నఖంపచ..." పద్య రచన చేశాడని శరభయ్య విశ్లేషించాడు. ఈ విధంగా శ్రీనాథుని కవితా ప్రభావం ఆ తరువాతి ప్రబంధ యుగ కవులందరిపైనా చెరగని ముద్ర వేసింది.<ref name=":4" /> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] 0b8qhxepd6enxcq7j6enaspy7qxg4se 4983332 4983322 2026-10-17T15:25:36Z Pavan santhosh.s 33622 /* బాల్యం */ 4983332 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image = Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption = శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1360 ప్రాంతంలో | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period = 1380-1470 | genre = | subject = telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతనిది భారద్వాజస గోత్రం, ఆపస్తంభ సూత్రం.<ref name=":5">{{Cite wikisource|title=ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము/శ్రీనాథుడు|author=[[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]]}}</ref> ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> == విద్యాభ్యాసం, తొలినాళ్ళ రచనలు == శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు.<ref name=":12">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు బాల్యంలో ఇంటివద్ద ఉన్నప్పుడే 'మరుత్తరాట్చరిత్ర'ను, ఆ తర్వాత స్వగ్రామంలోని పల్నాటి వీరుల కులస్తుల ప్రోత్సాహంతో 'పల్నాటి వీరచరిత్రము' (ద్విపద కావ్యం) రచించాడు. అనంతరం నూనూగు మీసాల యౌవనంలో 'శాలివాహన సప్తశతి'ని రచించాడు.<ref name=":5" /> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == === రాచకొండ విద్యాధికారిగా === స్వగ్రామం విడిచిన తర్వాత శ్రీనాథుడు తొలుత కొండవీటి రాజ్యానికి వెళ్లి, పెదకోమటి వేమారెడ్డి మంత్రులైన ప్రెగడన్న, మామిడి సింగన్నలను ఆశ్రయించాడు. ప్రెగడన్నకు 'పండితారాధ్య చరిత్ర'ను, సింగనామాత్యునికి సుప్రసిద్ధ '[[శృంగార నైషధము|శృంగార నైషధం]]' కావ్యాన్ని అంకితమిచ్చాడు. అలాగే తన బాలసఖుడు, విదేశీ సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారి అయిన అవచి తిప్పయశెట్టికి '[[హరవిలాసము|హరవిలాసం]]' అంకితమిచ్చాడు.<ref name=":5" /> శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> విద్యాధికారిగా శ్రీనాథుడు పలువురు కవిపండితులకు రాజాశ్రయం కల్పించాడు. వివిధ ధర్మశాసనాలను స్వయంగా రచించాడు. === కొండవీటి పతనం తర్వాత === క్రీ.శ. 1420 ప్రాంతంలో కొండవీటి రెడ్డి రాజ్యం పతనమయ్యాక, శ్రీనాథుడు కొండవీడు విడిచి శ్రీశైలం యాత్రకు వెళ్లాడు. అక్కడ శాంతభిక్షావృత్తి యతీశ్వరుని భృత్యుడైన ముమ్మడి శాంతయ్యకు 'శివరాత్రి మాహాత్మ్యం' అంకితమిచ్చాడు. ఆ తర్వాత క్రీ.శ. 1423 ప్రాంతంలో కర్ణాట (విజయనగర) రాజధానికి వెళ్ళాడు. ప్రారంభంలో అక్కడ రాజదర్శనం దొరకక పూటకూళ్ల ఇళ్లలో భోజనం చేస్తూ (కుళ్ళా పెట్టితి... పద్యం) ఇబ్బందులు పడ్డాడు. చివరకు ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానంలో ప్రవేశించి, విద్యావివాదంలో రెండవ గౌడ డిండిమభట్టును ఓడించి అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. ఇందుకు మెచ్చిన రాయలు తన ముత్యాలశాలలో శ్రీనాథునికి బంగారు నాణేలతో (దీనార టంకములతో) కనకాభిషేకం చేసి 'కవిసార్వభౌమ' బిరుదును ప్రదానం చేశాడు. అక్కడినుండి తిరిగి వస్తూ తెలుంగురాయుడిని దర్శించి కస్తూరిని, రాచకొండ పాలకుడైన సర్వజ్ఞ సింగమనాయుడిని దర్శించి సత్కారాలను అందుకున్నాడు. శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానమున్న కర్ణాటకలోని విద్యానగరాన్ని సందర్శించాడు. అక్కడ గౌడ డిండిమభట్టు అనే ప్రసిద్ధ పండితుడిని వాదంలో ఓడించి, అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref name=":3">{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు.<ref name=":1" /> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref name=":3" /> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref name=":3" /> === సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం === శ్రీనాథుని కవిత్వంపై సంస్కృత కవుల ప్రభావం అపారం. ఇతను సంస్కృత, తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మధ్య భేదాన్ని చెరిపేసి అద్భుతమైన సమన్వయం సాధించాడు. శృంగార నైషధంలోని అవతారికలో "వ్యాసవాల్మీకి సంయమివాక్సుధాంభోధ" అన్న పద్యంలో ఇతను తన కవిత్వంపై ఉన్న ప్రభావాన్ని, తాను గ్రహించిన లక్షణాలను స్పష్టంగా ప్రకటించుకున్నాడు. [[వ్యాసుడు|వ్యాస]], [[వాల్మీకి]] మహర్షుల వాక్సుధలోని పవిత్రతను, [[బాణుడు|బాణభట్ట]], [[మయూరుడు|మయూరుల]] శబ్ద గాంభీర్యాన్ని, [[భాసుడు|భాస]], [[సౌమిల్లకుడు|సౌమిల్లకుల]] ప్రతిభను, [[మాఘ]], [[భారవి]] కవుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని తాను పుణికిపుచ్చుకున్నట్లు తెలిపాడు. వారితో పాటు [[కాళిదాసు]], [[రాజశేఖరుడు (కవి)|రాజశేఖరులను]] స్మరించి, ఆ వెంటనే తెలుగు కవిత్రయమైన [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎఱ్ఱన]] (శంభుదాసుడు)లను అత్యంత భక్తితో కీర్తించాడు. ఈ సంస్కృతాంధ్ర కవుల కావ్య లక్షణాలన్నింటినీ శ్రీనాథుడు తనలో పూర్తిగా జీర్ణించుకున్నాడని మల్లంపల్లి శరభయ్య విశ్లేషించాడు. కాశీఖండం పీఠికలోని "గంధసార ఘుసృణ ద్వైరాజ్య భారంబు..." అనే పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ, దక్షిణ దేశపు మంచిగంధాన్ని (గంధసారం) తెలుగు భాషకూ, కాశ్మీర దేశపు కుంకుమపువ్వును (ఘుసృణం) సంస్కృత భాషకూ ప్రతీకలుగా తీసుకుని, ఈ రెండు భాషల సాహిత్య సామ్రాజ్యాలపై (ద్వైరాజ్య) తన కవిత్వం ఆధిపత్యం వహించిందని శ్రీనాథుడు గంభీరంగా చెప్పుకున్నాడని శరభయ్య ప్రతిపాదించాడు. సంస్కృత మహాకవుల భావాలను, పదబంధాలను శ్రీనాథుడు కేవలం అరువు తెచ్చుకోకుండా అత్యంత సహజంగా ఇమడ్చాడు. [[భవభూతి]] ప్రయోగించిన "గద్గదనదద్గోదావరీ" అనే సమాసాన్ని తన కాశీఖండంలో వాడటమే కాకుండా, మయూరుని 'సూర్యశతక' శ్లోకాలను సీస పద్యాలుగా అనువదించేటప్పుడు మూలాన్ని మించిన ప్రౌఢిమను ప్రదర్శించాడనీ, ఇతని అనుసరణ గ్రంథచౌర్యంలా కాకుండా, మూలకవులకే ఒక 'యోగ్యతాపత్రం' ఇచ్చినట్లుగా ఉంటుందని విమర్శకుల అభిప్రాయం.<ref name=":4">{{Cite web|date=2026-10-01|title=శ్రీనాథుని కవితావైభవం, ప్రభావాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/202610/45130.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == ప్రభావం == సంస్కృత భాషను సర్వంకషంగా జీర్ణించుకుని శ్రీనాథుడు ఏర్పాటు చేసిన ప్రౌఢ కవితా మార్గం తరువాతి కాలంలోని ప్రబంధ కవులకు ఒక ఒరవడిగా, రాజమార్గంగా మారింది. అతడు సృష్టించిన మార్గం [[అల్లసాని పెద్దన]], [[ధూర్జటి]], [[తెనాలి రామకృష్ణుడు]], [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|శ్రీ కృష్ణదేవరాయల]] వంటి ప్రసిద్ధ ప్రబంధ కవులను విశేషంగా ప్రభావితం చేసింది. శ్రీనాథుని వర్ణనాత్మక శైలిని, పదబంధాలను ఈ కవులు తమ కావ్యాలలో నేరుగా స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు. కాశీఖండంలో నారద మహర్షి రాకను వర్ణిస్తూ శ్రీనాథుడు రాసిన "రేవాతరంగశీకర..." అనే పద్యం అల్లసాని పెద్దన ([[స్వారోచిష మనుసంభవము|మనుచరిత్ర]]), తెనాలి రామకృష్ణ ([[పాండురంగ మహాత్మ్యము|పాండురంగ మాహాత్మ్యం]]), కృష్ణదేవరాయలు ([[ఆముక్తమాల్యద]]) రాసిన పద్యాలకు మూలస్ఫూర్తిగా నిలిచిందని మల్లంపల్లి శరభయ్య ఉదహరించాడు. అలాగే, ధూర్జటి శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యంలోని పలు పద్యాలు అచ్చు శ్రీనాథుని ప్రౌఢ శైలిని పోలి ఉంటాయి. దీనితో పాటు, ప్రబంధాల్లోని శృంగార వర్ణనలకు శ్రీనాథుని కవిత్వమే ప్రధాన మార్గదర్శకం. శృంగార నైషధంలో అతడు రాసిన రతి వర్ణన పద్యం "పతిపాణిపల్లవచ్యుత..." తర్వాతి ప్రబంధ కవుల శృంగార వర్ణనలకన్నింటికీ 'కులగురువు'గా నిలిచిందని విమర్శకుల అభిప్రాయం. దీనికి సమ్మోహితుడయ్యే అల్లసాని పెద్దన తన మనుచరిత్రలో అటువంటి అద్భుతమైన సంస్కృత పదబంధాలతో "సహసా నఖంపచ..." పద్య రచన చేశాడని శరభయ్య విశ్లేషించాడు. ఈ విధంగా శ్రీనాథుని కవితా ప్రభావం ఆ తరువాతి ప్రబంధ యుగ కవులందరిపైనా చెరగని ముద్ర వేసింది.<ref name=":4" /> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] 4r5wornz1dhhu59qij6zr3y451qarp2 4983337 4983332 2026-10-17T15:28:58Z Pavan santhosh.s 33622 /* కొండవీటి పతనం తర్వాత */ 4983337 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image = Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption = శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1360 ప్రాంతంలో | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period = 1380-1470 | genre = | subject = telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతనిది భారద్వాజస గోత్రం, ఆపస్తంభ సూత్రం.<ref name=":5">{{Cite wikisource|title=ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము/శ్రీనాథుడు|author=[[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]]}}</ref> ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> == విద్యాభ్యాసం, తొలినాళ్ళ రచనలు == శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు.<ref name=":12">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు బాల్యంలో ఇంటివద్ద ఉన్నప్పుడే 'మరుత్తరాట్చరిత్ర'ను, ఆ తర్వాత స్వగ్రామంలోని పల్నాటి వీరుల కులస్తుల ప్రోత్సాహంతో 'పల్నాటి వీరచరిత్రము' (ద్విపద కావ్యం) రచించాడు. అనంతరం నూనూగు మీసాల యౌవనంలో 'శాలివాహన సప్తశతి'ని రచించాడు.<ref name=":5" /> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == === రాచకొండ విద్యాధికారిగా === స్వగ్రామం విడిచిన తర్వాత శ్రీనాథుడు తొలుత కొండవీటి రాజ్యానికి వెళ్లి, పెదకోమటి వేమారెడ్డి మంత్రులైన ప్రెగడన్న, మామిడి సింగన్నలను ఆశ్రయించాడు. ప్రెగడన్నకు 'పండితారాధ్య చరిత్ర'ను, సింగనామాత్యునికి సుప్రసిద్ధ '[[శృంగార నైషధము|శృంగార నైషధం]]' కావ్యాన్ని అంకితమిచ్చాడు. అలాగే తన బాలసఖుడు, విదేశీ సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారి అయిన అవచి తిప్పయశెట్టికి '[[హరవిలాసము|హరవిలాసం]]' అంకితమిచ్చాడు.<ref name=":5" /> శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> విద్యాధికారిగా శ్రీనాథుడు పలువురు కవిపండితులకు రాజాశ్రయం కల్పించాడు. వివిధ ధర్మశాసనాలను స్వయంగా రచించాడు. === కొండవీటి పతనం తర్వాత === క్రీ.శ. 1420 ప్రాంతంలో కొండవీటి రెడ్డి రాజ్యం పతనమయ్యాక, శ్రీనాథుడు కొండవీడు విడిచి శ్రీశైలం యాత్రకు వెళ్లాడు. అక్కడ శాంతభిక్షావృత్తి యతీశ్వరుని భృత్యుడైన ముమ్మడి శాంతయ్యకు '[[శివరాత్రి మాహాత్మ్యం]]' అంకితమిచ్చాడు. ఆ తర్వాత క్రీ.శ. 1423 ప్రాంతంలో విజయనగరానికి వెళ్ళాడు. ప్రారంభంలో అక్కడ రాజదర్శనం దొరకక పూటకూళ్ల ఇళ్లలో భోజనం చేస్తూ ఇబ్బందులు పడ్డాడు. చివరకు [[ప్రౌఢ దేవ రాయలు|ప్రౌఢదేవరాయల]] ఆస్థానంలో ప్రవేశించి, విద్యావివాదంలో రెండవ గౌడ డిండిమభట్టును ఓడించి అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. ఇందుకు మెచ్చిన రాయలు తన ముత్యాలశాలలో శ్రీనాథునికి బంగారు నాణేలతో (దీనార టంకములతో) కనకాభిషేకం చేసి 'కవిసార్వభౌమ' బిరుదును ప్రదానం చేశాడు. అక్కడినుండి తిరిగి వస్తూ తెలుంగురాయుడిని దర్శించి కస్తూరిని, రాచకొండ పాలకుడైన సర్వజ్ఞ సింగమనాయుడిని దర్శించి సత్కారాలను అందుకున్నాడు.<ref name=":5" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref name=":3">{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు.<ref name=":1" /> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref name=":3" /> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref name=":3" /> === సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం === శ్రీనాథుని కవిత్వంపై సంస్కృత కవుల ప్రభావం అపారం. ఇతను సంస్కృత, తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మధ్య భేదాన్ని చెరిపేసి అద్భుతమైన సమన్వయం సాధించాడు. శృంగార నైషధంలోని అవతారికలో "వ్యాసవాల్మీకి సంయమివాక్సుధాంభోధ" అన్న పద్యంలో ఇతను తన కవిత్వంపై ఉన్న ప్రభావాన్ని, తాను గ్రహించిన లక్షణాలను స్పష్టంగా ప్రకటించుకున్నాడు. [[వ్యాసుడు|వ్యాస]], [[వాల్మీకి]] మహర్షుల వాక్సుధలోని పవిత్రతను, [[బాణుడు|బాణభట్ట]], [[మయూరుడు|మయూరుల]] శబ్ద గాంభీర్యాన్ని, [[భాసుడు|భాస]], [[సౌమిల్లకుడు|సౌమిల్లకుల]] ప్రతిభను, [[మాఘ]], [[భారవి]] కవుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని తాను పుణికిపుచ్చుకున్నట్లు తెలిపాడు. వారితో పాటు [[కాళిదాసు]], [[రాజశేఖరుడు (కవి)|రాజశేఖరులను]] స్మరించి, ఆ వెంటనే తెలుగు కవిత్రయమైన [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎఱ్ఱన]] (శంభుదాసుడు)లను అత్యంత భక్తితో కీర్తించాడు. ఈ సంస్కృతాంధ్ర కవుల కావ్య లక్షణాలన్నింటినీ శ్రీనాథుడు తనలో పూర్తిగా జీర్ణించుకున్నాడని మల్లంపల్లి శరభయ్య విశ్లేషించాడు. కాశీఖండం పీఠికలోని "గంధసార ఘుసృణ ద్వైరాజ్య భారంబు..." అనే పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ, దక్షిణ దేశపు మంచిగంధాన్ని (గంధసారం) తెలుగు భాషకూ, కాశ్మీర దేశపు కుంకుమపువ్వును (ఘుసృణం) సంస్కృత భాషకూ ప్రతీకలుగా తీసుకుని, ఈ రెండు భాషల సాహిత్య సామ్రాజ్యాలపై (ద్వైరాజ్య) తన కవిత్వం ఆధిపత్యం వహించిందని శ్రీనాథుడు గంభీరంగా చెప్పుకున్నాడని శరభయ్య ప్రతిపాదించాడు. సంస్కృత మహాకవుల భావాలను, పదబంధాలను శ్రీనాథుడు కేవలం అరువు తెచ్చుకోకుండా అత్యంత సహజంగా ఇమడ్చాడు. [[భవభూతి]] ప్రయోగించిన "గద్గదనదద్గోదావరీ" అనే సమాసాన్ని తన కాశీఖండంలో వాడటమే కాకుండా, మయూరుని 'సూర్యశతక' శ్లోకాలను సీస పద్యాలుగా అనువదించేటప్పుడు మూలాన్ని మించిన ప్రౌఢిమను ప్రదర్శించాడనీ, ఇతని అనుసరణ గ్రంథచౌర్యంలా కాకుండా, మూలకవులకే ఒక 'యోగ్యతాపత్రం' ఇచ్చినట్లుగా ఉంటుందని విమర్శకుల అభిప్రాయం.<ref name=":4">{{Cite web|date=2026-10-01|title=శ్రీనాథుని కవితావైభవం, ప్రభావాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/202610/45130.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == ప్రభావం == సంస్కృత భాషను సర్వంకషంగా జీర్ణించుకుని శ్రీనాథుడు ఏర్పాటు చేసిన ప్రౌఢ కవితా మార్గం తరువాతి కాలంలోని ప్రబంధ కవులకు ఒక ఒరవడిగా, రాజమార్గంగా మారింది. అతడు సృష్టించిన మార్గం [[అల్లసాని పెద్దన]], [[ధూర్జటి]], [[తెనాలి రామకృష్ణుడు]], [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|శ్రీ కృష్ణదేవరాయల]] వంటి ప్రసిద్ధ ప్రబంధ కవులను విశేషంగా ప్రభావితం చేసింది. శ్రీనాథుని వర్ణనాత్మక శైలిని, పదబంధాలను ఈ కవులు తమ కావ్యాలలో నేరుగా స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు. కాశీఖండంలో నారద మహర్షి రాకను వర్ణిస్తూ శ్రీనాథుడు రాసిన "రేవాతరంగశీకర..." అనే పద్యం అల్లసాని పెద్దన ([[స్వారోచిష మనుసంభవము|మనుచరిత్ర]]), తెనాలి రామకృష్ణ ([[పాండురంగ మహాత్మ్యము|పాండురంగ మాహాత్మ్యం]]), కృష్ణదేవరాయలు ([[ఆముక్తమాల్యద]]) రాసిన పద్యాలకు మూలస్ఫూర్తిగా నిలిచిందని మల్లంపల్లి శరభయ్య ఉదహరించాడు. అలాగే, ధూర్జటి శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యంలోని పలు పద్యాలు అచ్చు శ్రీనాథుని ప్రౌఢ శైలిని పోలి ఉంటాయి. దీనితో పాటు, ప్రబంధాల్లోని శృంగార వర్ణనలకు శ్రీనాథుని కవిత్వమే ప్రధాన మార్గదర్శకం. శృంగార నైషధంలో అతడు రాసిన రతి వర్ణన పద్యం "పతిపాణిపల్లవచ్యుత..." తర్వాతి ప్రబంధ కవుల శృంగార వర్ణనలకన్నింటికీ 'కులగురువు'గా నిలిచిందని విమర్శకుల అభిప్రాయం. దీనికి సమ్మోహితుడయ్యే అల్లసాని పెద్దన తన మనుచరిత్రలో అటువంటి అద్భుతమైన సంస్కృత పదబంధాలతో "సహసా నఖంపచ..." పద్య రచన చేశాడని శరభయ్య విశ్లేషించాడు. ఈ విధంగా శ్రీనాథుని కవితా ప్రభావం ఆ తరువాతి ప్రబంధ యుగ కవులందరిపైనా చెరగని ముద్ర వేసింది.<ref name=":4" /> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] 1xrteqxphzw97jdgldtf840mcs2w9kf 4983338 4983337 2026-10-17T15:29:34Z Pavan santhosh.s 33622 /* కొండవీటి పతనం తర్వాత */ 4983338 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image = Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption = శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1360 ప్రాంతంలో | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period = 1380-1470 | genre = | subject = telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతనిది భారద్వాజస గోత్రం, ఆపస్తంభ సూత్రం.<ref name=":5">{{Cite wikisource|title=ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము/శ్రీనాథుడు|author=[[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]]}}</ref> ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> == విద్యాభ్యాసం, తొలినాళ్ళ రచనలు == శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు.<ref name=":12">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు బాల్యంలో ఇంటివద్ద ఉన్నప్పుడే 'మరుత్తరాట్చరిత్ర'ను, ఆ తర్వాత స్వగ్రామంలోని పల్నాటి వీరుల కులస్తుల ప్రోత్సాహంతో 'పల్నాటి వీరచరిత్రము' (ద్విపద కావ్యం) రచించాడు. అనంతరం నూనూగు మీసాల యౌవనంలో 'శాలివాహన సప్తశతి'ని రచించాడు.<ref name=":5" /> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == === రాచకొండ విద్యాధికారిగా === స్వగ్రామం విడిచిన తర్వాత శ్రీనాథుడు తొలుత కొండవీటి రాజ్యానికి వెళ్లి, పెదకోమటి వేమారెడ్డి మంత్రులైన ప్రెగడన్న, మామిడి సింగన్నలను ఆశ్రయించాడు. ప్రెగడన్నకు 'పండితారాధ్య చరిత్ర'ను, సింగనామాత్యునికి సుప్రసిద్ధ '[[శృంగార నైషధము|శృంగార నైషధం]]' కావ్యాన్ని అంకితమిచ్చాడు. అలాగే తన బాలసఖుడు, విదేశీ సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారి అయిన అవచి తిప్పయశెట్టికి '[[హరవిలాసము|హరవిలాసం]]' అంకితమిచ్చాడు.<ref name=":5" /> శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> విద్యాధికారిగా శ్రీనాథుడు పలువురు కవిపండితులకు రాజాశ్రయం కల్పించాడు. వివిధ ధర్మశాసనాలను స్వయంగా రచించాడు. === కొండవీటి పతనం తర్వాత === క్రీ.శ. 1420 ప్రాంతంలో కొండవీటి రెడ్డి రాజ్యం పతనమయ్యాక, శ్రీనాథుడు కొండవీడు విడిచి శ్రీశైలం యాత్రకు వెళ్లాడు. అక్కడ శాంతభిక్షావృత్తి యతీశ్వరుని భృత్యుడైన ముమ్మడి శాంతయ్యకు '[[శివరాత్రి మాహాత్మ్యం]]' అంకితమిచ్చాడు. ఆ తర్వాత క్రీ.శ. 1423 ప్రాంతంలో విజయనగరానికి వెళ్ళాడు. ప్రారంభంలో అక్కడ రాజదర్శనం దొరకక పూటకూళ్ల ఇళ్లలో భోజనం చేస్తూ ఇబ్బందులు పడ్డాడు. చివరకు [[ప్రౌఢ దేవ రాయలు|ప్రౌఢదేవరాయల]] ఆస్థానంలో ప్రవేశించి, విద్యావివాదంలో రెండవ గౌడ డిండిమభట్టును ఓడించి అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. ఇందుకు మెచ్చిన రాయలు తన ముత్యాలశాలలో శ్రీనాథునికి బంగారు నాణేలతో (దీనార టంకములతో) కనకాభిషేకం చేసి 'కవిసార్వభౌమ' బిరుదును ప్రదానం చేశాడు. అక్కడినుండి తిరిగి వస్తూ తెలుంగురాయుడిని దర్శించి కస్తూరిని, రాచకొండ పాలకుడైన సర్వజ్ఞ సింగమనాయుడిని దర్శించి సత్కారాలను అందుకున్నాడు.<ref name=":5" /> === రాజమహేంద్రవర ప్రవేశం === సుమారు క్రీ.శ. 1427-28 ప్రాంతంలో శ్రీనాథుడు రాజమహేంద్రవరానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ వేమ, వీరభద్రారెడ్ల మంత్రి, తనకు బంధువైన బెండపూడి అన్నయామాత్యుని ఆశ్రయించి, ఆయనకు 'భీమేశ్వర పురాణం' (భీమఖండం) అంకితమిచ్చాడు. అనంతరం సుమారు క్రీ.శ. 1435 ప్రాంతంలో రాజమహేంద్రవర పాలకుడైన వీరభద్రారెడ్డికి 'కాశీఖండం' అంకితమిచ్చి, రాజసన్మానం పొందాడు.<ref name=":5" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref name=":3">{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు.<ref name=":1" /> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref name=":3" /> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref name=":3" /> === సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం === శ్రీనాథుని కవిత్వంపై సంస్కృత కవుల ప్రభావం అపారం. ఇతను సంస్కృత, తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మధ్య భేదాన్ని చెరిపేసి అద్భుతమైన సమన్వయం సాధించాడు. శృంగార నైషధంలోని అవతారికలో "వ్యాసవాల్మీకి సంయమివాక్సుధాంభోధ" అన్న పద్యంలో ఇతను తన కవిత్వంపై ఉన్న ప్రభావాన్ని, తాను గ్రహించిన లక్షణాలను స్పష్టంగా ప్రకటించుకున్నాడు. [[వ్యాసుడు|వ్యాస]], [[వాల్మీకి]] మహర్షుల వాక్సుధలోని పవిత్రతను, [[బాణుడు|బాణభట్ట]], [[మయూరుడు|మయూరుల]] శబ్ద గాంభీర్యాన్ని, [[భాసుడు|భాస]], [[సౌమిల్లకుడు|సౌమిల్లకుల]] ప్రతిభను, [[మాఘ]], [[భారవి]] కవుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని తాను పుణికిపుచ్చుకున్నట్లు తెలిపాడు. వారితో పాటు [[కాళిదాసు]], [[రాజశేఖరుడు (కవి)|రాజశేఖరులను]] స్మరించి, ఆ వెంటనే తెలుగు కవిత్రయమైన [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎఱ్ఱన]] (శంభుదాసుడు)లను అత్యంత భక్తితో కీర్తించాడు. ఈ సంస్కృతాంధ్ర కవుల కావ్య లక్షణాలన్నింటినీ శ్రీనాథుడు తనలో పూర్తిగా జీర్ణించుకున్నాడని మల్లంపల్లి శరభయ్య విశ్లేషించాడు. కాశీఖండం పీఠికలోని "గంధసార ఘుసృణ ద్వైరాజ్య భారంబు..." అనే పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ, దక్షిణ దేశపు మంచిగంధాన్ని (గంధసారం) తెలుగు భాషకూ, కాశ్మీర దేశపు కుంకుమపువ్వును (ఘుసృణం) సంస్కృత భాషకూ ప్రతీకలుగా తీసుకుని, ఈ రెండు భాషల సాహిత్య సామ్రాజ్యాలపై (ద్వైరాజ్య) తన కవిత్వం ఆధిపత్యం వహించిందని శ్రీనాథుడు గంభీరంగా చెప్పుకున్నాడని శరభయ్య ప్రతిపాదించాడు. సంస్కృత మహాకవుల భావాలను, పదబంధాలను శ్రీనాథుడు కేవలం అరువు తెచ్చుకోకుండా అత్యంత సహజంగా ఇమడ్చాడు. [[భవభూతి]] ప్రయోగించిన "గద్గదనదద్గోదావరీ" అనే సమాసాన్ని తన కాశీఖండంలో వాడటమే కాకుండా, మయూరుని 'సూర్యశతక' శ్లోకాలను సీస పద్యాలుగా అనువదించేటప్పుడు మూలాన్ని మించిన ప్రౌఢిమను ప్రదర్శించాడనీ, ఇతని అనుసరణ గ్రంథచౌర్యంలా కాకుండా, మూలకవులకే ఒక 'యోగ్యతాపత్రం' ఇచ్చినట్లుగా ఉంటుందని విమర్శకుల అభిప్రాయం.<ref name=":4">{{Cite web|date=2026-10-01|title=శ్రీనాథుని కవితావైభవం, ప్రభావాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/202610/45130.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> == ప్రభావం == సంస్కృత భాషను సర్వంకషంగా జీర్ణించుకుని శ్రీనాథుడు ఏర్పాటు చేసిన ప్రౌఢ కవితా మార్గం తరువాతి కాలంలోని ప్రబంధ కవులకు ఒక ఒరవడిగా, రాజమార్గంగా మారింది. అతడు సృష్టించిన మార్గం [[అల్లసాని పెద్దన]], [[ధూర్జటి]], [[తెనాలి రామకృష్ణుడు]], [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|శ్రీ కృష్ణదేవరాయల]] వంటి ప్రసిద్ధ ప్రబంధ కవులను విశేషంగా ప్రభావితం చేసింది. శ్రీనాథుని వర్ణనాత్మక శైలిని, పదబంధాలను ఈ కవులు తమ కావ్యాలలో నేరుగా స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు. కాశీఖండంలో నారద మహర్షి రాకను వర్ణిస్తూ శ్రీనాథుడు రాసిన "రేవాతరంగశీకర..." అనే పద్యం అల్లసాని పెద్దన ([[స్వారోచిష మనుసంభవము|మనుచరిత్ర]]), తెనాలి రామకృష్ణ ([[పాండురంగ మహాత్మ్యము|పాండురంగ మాహాత్మ్యం]]), కృష్ణదేవరాయలు ([[ఆముక్తమాల్యద]]) రాసిన పద్యాలకు మూలస్ఫూర్తిగా నిలిచిందని మల్లంపల్లి శరభయ్య ఉదహరించాడు. అలాగే, ధూర్జటి శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యంలోని పలు పద్యాలు అచ్చు శ్రీనాథుని ప్రౌఢ శైలిని పోలి ఉంటాయి. దీనితో పాటు, ప్రబంధాల్లోని శృంగార వర్ణనలకు శ్రీనాథుని కవిత్వమే ప్రధాన మార్గదర్శకం. శృంగార నైషధంలో అతడు రాసిన రతి వర్ణన పద్యం "పతిపాణిపల్లవచ్యుత..." తర్వాతి ప్రబంధ కవుల శృంగార వర్ణనలకన్నింటికీ 'కులగురువు'గా నిలిచిందని విమర్శకుల అభిప్రాయం. దీనికి సమ్మోహితుడయ్యే అల్లసాని పెద్దన తన మనుచరిత్రలో అటువంటి అద్భుతమైన సంస్కృత పదబంధాలతో "సహసా నఖంపచ..." పద్య రచన చేశాడని శరభయ్య విశ్లేషించాడు. ఈ విధంగా శ్రీనాథుని కవితా ప్రభావం ఆ తరువాతి ప్రబంధ యుగ కవులందరిపైనా చెరగని ముద్ర వేసింది.<ref name=":4" /> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] pty85ni7a00w6ogeas0ri98bbbilvdu 4983340 4983338 2026-10-17T15:31:20Z Pavan santhosh.s 33622 /* సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం */ 4983340 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image = Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption = శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1360 ప్రాంతంలో | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period = 1380-1470 | genre = | subject = telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతనిది భారద్వాజస గోత్రం, ఆపస్తంభ సూత్రం.<ref name=":5">{{Cite wikisource|title=ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము/శ్రీనాథుడు|author=[[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]]}}</ref> ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> == విద్యాభ్యాసం, తొలినాళ్ళ రచనలు == శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు.<ref name=":12">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు బాల్యంలో ఇంటివద్ద ఉన్నప్పుడే 'మరుత్తరాట్చరిత్ర'ను, ఆ తర్వాత స్వగ్రామంలోని పల్నాటి వీరుల కులస్తుల ప్రోత్సాహంతో 'పల్నాటి వీరచరిత్రము' (ద్విపద కావ్యం) రచించాడు. అనంతరం నూనూగు మీసాల యౌవనంలో 'శాలివాహన సప్తశతి'ని రచించాడు.<ref name=":5" /> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == === రాచకొండ విద్యాధికారిగా === స్వగ్రామం విడిచిన తర్వాత శ్రీనాథుడు తొలుత కొండవీటి రాజ్యానికి వెళ్లి, పెదకోమటి వేమారెడ్డి మంత్రులైన ప్రెగడన్న, మామిడి సింగన్నలను ఆశ్రయించాడు. ప్రెగడన్నకు 'పండితారాధ్య చరిత్ర'ను, సింగనామాత్యునికి సుప్రసిద్ధ '[[శృంగార నైషధము|శృంగార నైషధం]]' కావ్యాన్ని అంకితమిచ్చాడు. అలాగే తన బాలసఖుడు, విదేశీ సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారి అయిన అవచి తిప్పయశెట్టికి '[[హరవిలాసము|హరవిలాసం]]' అంకితమిచ్చాడు.<ref name=":5" /> శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> విద్యాధికారిగా శ్రీనాథుడు పలువురు కవిపండితులకు రాజాశ్రయం కల్పించాడు. వివిధ ధర్మశాసనాలను స్వయంగా రచించాడు. === కొండవీటి పతనం తర్వాత === క్రీ.శ. 1420 ప్రాంతంలో కొండవీటి రెడ్డి రాజ్యం పతనమయ్యాక, శ్రీనాథుడు కొండవీడు విడిచి శ్రీశైలం యాత్రకు వెళ్లాడు. అక్కడ శాంతభిక్షావృత్తి యతీశ్వరుని భృత్యుడైన ముమ్మడి శాంతయ్యకు '[[శివరాత్రి మాహాత్మ్యం]]' అంకితమిచ్చాడు. ఆ తర్వాత క్రీ.శ. 1423 ప్రాంతంలో విజయనగరానికి వెళ్ళాడు. ప్రారంభంలో అక్కడ రాజదర్శనం దొరకక పూటకూళ్ల ఇళ్లలో భోజనం చేస్తూ ఇబ్బందులు పడ్డాడు. చివరకు [[ప్రౌఢ దేవ రాయలు|ప్రౌఢదేవరాయల]] ఆస్థానంలో ప్రవేశించి, విద్యావివాదంలో రెండవ గౌడ డిండిమభట్టును ఓడించి అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. ఇందుకు మెచ్చిన రాయలు తన ముత్యాలశాలలో శ్రీనాథునికి బంగారు నాణేలతో (దీనార టంకములతో) కనకాభిషేకం చేసి 'కవిసార్వభౌమ' బిరుదును ప్రదానం చేశాడు. అక్కడినుండి తిరిగి వస్తూ తెలుంగురాయుడిని దర్శించి కస్తూరిని, రాచకొండ పాలకుడైన సర్వజ్ఞ సింగమనాయుడిని దర్శించి సత్కారాలను అందుకున్నాడు.<ref name=":5" /> === రాజమహేంద్రవర ప్రవేశం === సుమారు క్రీ.శ. 1427-28 ప్రాంతంలో శ్రీనాథుడు రాజమహేంద్రవరానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ వేమ, వీరభద్రారెడ్ల మంత్రి, తనకు బంధువైన బెండపూడి అన్నయామాత్యుని ఆశ్రయించి, ఆయనకు 'భీమేశ్వర పురాణం' (భీమఖండం) అంకితమిచ్చాడు. అనంతరం సుమారు క్రీ.శ. 1435 ప్రాంతంలో రాజమహేంద్రవర పాలకుడైన వీరభద్రారెడ్డికి 'కాశీఖండం' అంకితమిచ్చి, రాజసన్మానం పొందాడు.<ref name=":5" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref name=":3">{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు.<ref name=":1" /> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref name=":3" /> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref name=":3" /> === సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం === శ్రీనాథుని కవిత్వంపై సంస్కృత కవుల ప్రభావం అపారం. ఇతను సంస్కృత, తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మధ్య భేదాన్ని చెరిపేసి అద్భుతమైన సమన్వయం సాధించాడు. శృంగార నైషధంలోని అవతారికలో "వ్యాసవాల్మీకి సంయమివాక్సుధాంభోధ" అన్న పద్యంలో ఇతను తన కవిత్వంపై ఉన్న ప్రభావాన్ని, తాను గ్రహించిన లక్షణాలను స్పష్టంగా ప్రకటించుకున్నాడు. [[వ్యాసుడు|వ్యాస]], [[వాల్మీకి]] మహర్షుల వాక్సుధలోని పవిత్రతను, [[బాణుడు|బాణభట్ట]], [[మయూరుడు|మయూరుల]] శబ్ద గాంభీర్యాన్ని, [[భాసుడు|భాస]], [[సౌమిల్లకుడు|సౌమిల్లకుల]] ప్రతిభను, [[మాఘ]], [[భారవి]] కవుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని తాను పుణికిపుచ్చుకున్నట్లు తెలిపాడు. వారితో పాటు [[కాళిదాసు]], [[రాజశేఖరుడు (కవి)|రాజశేఖరులను]] స్మరించి, ఆ వెంటనే తెలుగు కవిత్రయమైన [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎఱ్ఱన]] (శంభుదాసుడు)లను అత్యంత భక్తితో కీర్తించాడు. ఈ సంస్కృతాంధ్ర కవుల కావ్య లక్షణాలన్నింటినీ శ్రీనాథుడు తనలో పూర్తిగా జీర్ణించుకున్నాడని మల్లంపల్లి శరభయ్య విశ్లేషించాడు. కాశీఖండం పీఠికలోని "గంధసార ఘుసృణ ద్వైరాజ్య భారంబు..." అనే పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ, దక్షిణ దేశపు మంచిగంధాన్ని (గంధసారం) తెలుగు భాషకూ, కాశ్మీర దేశపు కుంకుమపువ్వును (ఘుసృణం) సంస్కృత భాషకూ ప్రతీకలుగా తీసుకుని, ఈ రెండు భాషల సాహిత్య సామ్రాజ్యాలపై (ద్వైరాజ్య) తన కవిత్వం ఆధిపత్యం వహించిందని శ్రీనాథుడు గంభీరంగా చెప్పుకున్నాడని శరభయ్య ప్రతిపాదించాడు. సంస్కృత మహాకవుల భావాలను, పదబంధాలను శ్రీనాథుడు కేవలం అరువు తెచ్చుకోకుండా అత్యంత సహజంగా ఇమడ్చాడు. [[భవభూతి]] ప్రయోగించిన "గద్గదనదద్గోదావరీ" అనే సమాసాన్ని తన కాశీఖండంలో వాడటమే కాకుండా, మయూరుని 'సూర్యశతక' శ్లోకాలను సీస పద్యాలుగా అనువదించేటప్పుడు మూలాన్ని మించిన ప్రౌఢిమను ప్రదర్శించాడనీ, ఇతని అనుసరణ గ్రంథచౌర్యంలా కాకుండా, మూలకవులకే ఒక 'యోగ్యతాపత్రం' ఇచ్చినట్లుగా ఉంటుందని విమర్శకుల అభిప్రాయం.<ref name=":4">{{Cite web|date=2026-10-01|title=శ్రీనాథుని కవితావైభవం, ప్రభావాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/202610/45130.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === ఇతర భాషా పదాల ప్రయోగం === హరవిలాస కావ్యంలో అవచి తిప్పయశెట్టి వర్తకాన్ని వర్ణించేటప్పుడు శ్రీనాథుడు అంతవరకు తెలుగు కావ్యాల్లో వాడుకలో లేని "సామాను" (సామాన్లు), "ఖుషీ" (ఖుషీ మీఱన్) వంటి పరభాషా (అన్యదేశ్య) పదాలను నిస్సంకోచంగా ప్రయోగించాడు. ఇది ఆనాటి కావ్యభాషలో ఒక వినూత్న ప్రయోగం.<ref name=":5" /> == ప్రభావం == సంస్కృత భాషను సర్వంకషంగా జీర్ణించుకుని శ్రీనాథుడు ఏర్పాటు చేసిన ప్రౌఢ కవితా మార్గం తరువాతి కాలంలోని ప్రబంధ కవులకు ఒక ఒరవడిగా, రాజమార్గంగా మారింది. అతడు సృష్టించిన మార్గం [[అల్లసాని పెద్దన]], [[ధూర్జటి]], [[తెనాలి రామకృష్ణుడు]], [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|శ్రీ కృష్ణదేవరాయల]] వంటి ప్రసిద్ధ ప్రబంధ కవులను విశేషంగా ప్రభావితం చేసింది. శ్రీనాథుని వర్ణనాత్మక శైలిని, పదబంధాలను ఈ కవులు తమ కావ్యాలలో నేరుగా స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు. కాశీఖండంలో నారద మహర్షి రాకను వర్ణిస్తూ శ్రీనాథుడు రాసిన "రేవాతరంగశీకర..." అనే పద్యం అల్లసాని పెద్దన ([[స్వారోచిష మనుసంభవము|మనుచరిత్ర]]), తెనాలి రామకృష్ణ ([[పాండురంగ మహాత్మ్యము|పాండురంగ మాహాత్మ్యం]]), కృష్ణదేవరాయలు ([[ఆముక్తమాల్యద]]) రాసిన పద్యాలకు మూలస్ఫూర్తిగా నిలిచిందని మల్లంపల్లి శరభయ్య ఉదహరించాడు. అలాగే, ధూర్జటి శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యంలోని పలు పద్యాలు అచ్చు శ్రీనాథుని ప్రౌఢ శైలిని పోలి ఉంటాయి. దీనితో పాటు, ప్రబంధాల్లోని శృంగార వర్ణనలకు శ్రీనాథుని కవిత్వమే ప్రధాన మార్గదర్శకం. శృంగార నైషధంలో అతడు రాసిన రతి వర్ణన పద్యం "పతిపాణిపల్లవచ్యుత..." తర్వాతి ప్రబంధ కవుల శృంగార వర్ణనలకన్నింటికీ 'కులగురువు'గా నిలిచిందని విమర్శకుల అభిప్రాయం. దీనికి సమ్మోహితుడయ్యే అల్లసాని పెద్దన తన మనుచరిత్రలో అటువంటి అద్భుతమైన సంస్కృత పదబంధాలతో "సహసా నఖంపచ..." పద్య రచన చేశాడని శరభయ్య విశ్లేషించాడు. ఈ విధంగా శ్రీనాథుని కవితా ప్రభావం ఆ తరువాతి ప్రబంధ యుగ కవులందరిపైనా చెరగని ముద్ర వేసింది.<ref name=":4" /> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] 0tecajdobljrlmfzz7y2gar7lv2w2xh 4983350 4983340 2026-10-17T15:45:34Z Pavan santhosh.s 33622 /* రాచకొండ విద్యాధికారిగా */ 4983350 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image = Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption = శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1360 ప్రాంతంలో | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period = 1380-1470 | genre = | subject = telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతనిది భారద్వాజస గోత్రం, ఆపస్తంభ సూత్రం.<ref name=":5">{{Cite wikisource|title=ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము/శ్రీనాథుడు|author=[[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]]}}</ref> ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> == విద్యాభ్యాసం, తొలినాళ్ళ రచనలు == శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు.<ref name=":12">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు బాల్యంలో ఇంటివద్ద ఉన్నప్పుడే 'మరుత్తరాట్చరిత్ర'ను, ఆ తర్వాత స్వగ్రామంలోని పల్నాటి వీరుల కులస్తుల ప్రోత్సాహంతో 'పల్నాటి వీరచరిత్రము' (ద్విపద కావ్యం) రచించాడు. అనంతరం నూనూగు మీసాల యౌవనంలో 'శాలివాహన సప్తశతి'ని రచించాడు.<ref name=":5" /> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == === రాచకొండ విద్యాధికారిగా === స్వగ్రామం విడిచిన తర్వాత శ్రీనాథుడు తొలుత కొండవీటి రాజ్యానికి వెళ్లి, పెదకోమటి వేమారెడ్డి మంత్రులైన ప్రెగడన్న, మామిడి సింగన్నలను ఆశ్రయించాడు. ప్రెగడన్నకు 'పండితారాధ్య చరిత్ర'ను, సింగనామాత్యునికి సుప్రసిద్ధ '[[శృంగార నైషధము|శృంగార నైషధం]]' కావ్యాన్ని అంకితమిచ్చాడు. అలాగే తన బాలసఖుడు, విదేశీ సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారి అయిన అవచి తిప్పయశెట్టికి '[[హరవిలాసము|హరవిలాసం]]' అంకితమిచ్చాడు.<ref name=":5" /> శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> విద్యాధికారిగా శ్రీనాథుడు పలువురు కవిపండితులకు రాజాశ్రయం కల్పించాడు. వివిధ ధర్మశాసనాలను స్వయంగా రచించాడు. === కొండవీటి పతనం తర్వాత === క్రీ.శ. 1420 ప్రాంతంలో కొండవీటి రెడ్డి రాజ్యం పతనమయ్యాక, శ్రీనాథుడు కొండవీడు విడిచి శ్రీశైలం యాత్రకు వెళ్లాడు. అక్కడ శాంతభిక్షావృత్తి యతీశ్వరుని భృత్యుడైన ముమ్మడి శాంతయ్యకు '[[శివరాత్రి మాహాత్మ్యం]]' అంకితమిచ్చాడు. ఆ తర్వాత క్రీ.శ. 1423 ప్రాంతంలో విజయనగరానికి వెళ్ళాడు. ప్రారంభంలో అక్కడ రాజదర్శనం దొరకక పూటకూళ్ల ఇళ్లలో భోజనం చేస్తూ ఇబ్బందులు పడ్డాడు. చివరకు [[ప్రౌఢ దేవ రాయలు|ప్రౌఢదేవరాయల]] ఆస్థానంలో ప్రవేశించి, విద్యావివాదంలో రెండవ గౌడ డిండిమభట్టును ఓడించి అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. ఇందుకు మెచ్చిన రాయలు తన ముత్యాలశాలలో శ్రీనాథునికి బంగారు నాణేలతో (దీనార టంకములతో) కనకాభిషేకం చేసి 'కవిసార్వభౌమ' బిరుదును ప్రదానం చేశాడు. అక్కడినుండి తిరిగి వస్తూ తెలుంగురాయుడిని దర్శించి కస్తూరిని, రాచకొండ పాలకుడైన సర్వజ్ఞ సింగమనాయుడిని దర్శించి సత్కారాలను అందుకున్నాడు.<ref name=":5" /> === రాజమహేంద్రవర ప్రవేశం === సుమారు క్రీ.శ. 1427-28 ప్రాంతంలో శ్రీనాథుడు రాజమహేంద్రవరానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ వేమ, వీరభద్రారెడ్ల మంత్రి, తనకు బంధువైన బెండపూడి అన్నయామాత్యుని ఆశ్రయించి, అతనికి 'భీమేశ్వర పురాణం' (భీమఖండం) అంకితమిచ్చాడు. అనంతరం సుమారు క్రీ.శ. 1435 ప్రాంతంలో రాజమహేంద్రవర పాలకుడైన వీరభద్రారెడ్డికి 'కాశీఖండం' అంకితమిచ్చి, రాజసన్మానం పొందాడు.<ref name=":5" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref name=":3">{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు.<ref name=":1" /> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref name=":3" /> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref name=":3" /> === సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం === శ్రీనాథుని కవిత్వంపై సంస్కృత కవుల ప్రభావం అపారం. ఇతను సంస్కృత, తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మధ్య భేదాన్ని చెరిపేసి అద్భుతమైన సమన్వయం సాధించాడు. శృంగార నైషధంలోని అవతారికలో "వ్యాసవాల్మీకి సంయమివాక్సుధాంభోధ" అన్న పద్యంలో ఇతను తన కవిత్వంపై ఉన్న ప్రభావాన్ని, తాను గ్రహించిన లక్షణాలను స్పష్టంగా ప్రకటించుకున్నాడు. [[వ్యాసుడు|వ్యాస]], [[వాల్మీకి]] మహర్షుల వాక్సుధలోని పవిత్రతను, [[బాణుడు|బాణభట్ట]], [[మయూరుడు|మయూరుల]] శబ్ద గాంభీర్యాన్ని, [[భాసుడు|భాస]], [[సౌమిల్లకుడు|సౌమిల్లకుల]] ప్రతిభను, [[మాఘ]], [[భారవి]] కవుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని తాను పుణికిపుచ్చుకున్నట్లు తెలిపాడు. వారితో పాటు [[కాళిదాసు]], [[రాజశేఖరుడు (కవి)|రాజశేఖరులను]] స్మరించి, ఆ వెంటనే తెలుగు కవిత్రయమైన [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎఱ్ఱన]] (శంభుదాసుడు)లను అత్యంత భక్తితో కీర్తించాడు. ఈ సంస్కృతాంధ్ర కవుల కావ్య లక్షణాలన్నింటినీ శ్రీనాథుడు తనలో పూర్తిగా జీర్ణించుకున్నాడని మల్లంపల్లి శరభయ్య విశ్లేషించాడు. కాశీఖండం పీఠికలోని "గంధసార ఘుసృణ ద్వైరాజ్య భారంబు..." అనే పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ, దక్షిణ దేశపు మంచిగంధాన్ని (గంధసారం) తెలుగు భాషకూ, కాశ్మీర దేశపు కుంకుమపువ్వును (ఘుసృణం) సంస్కృత భాషకూ ప్రతీకలుగా తీసుకుని, ఈ రెండు భాషల సాహిత్య సామ్రాజ్యాలపై (ద్వైరాజ్య) తన కవిత్వం ఆధిపత్యం వహించిందని శ్రీనాథుడు గంభీరంగా చెప్పుకున్నాడని శరభయ్య ప్రతిపాదించాడు. సంస్కృత మహాకవుల భావాలను, పదబంధాలను శ్రీనాథుడు కేవలం అరువు తెచ్చుకోకుండా అత్యంత సహజంగా ఇమడ్చాడు. [[భవభూతి]] ప్రయోగించిన "గద్గదనదద్గోదావరీ" అనే సమాసాన్ని తన కాశీఖండంలో వాడటమే కాకుండా, మయూరుని 'సూర్యశతక' శ్లోకాలను సీస పద్యాలుగా అనువదించేటప్పుడు మూలాన్ని మించిన ప్రౌఢిమను ప్రదర్శించాడనీ, ఇతని అనుసరణ గ్రంథచౌర్యంలా కాకుండా, మూలకవులకే ఒక 'యోగ్యతాపత్రం' ఇచ్చినట్లుగా ఉంటుందని విమర్శకుల అభిప్రాయం.<ref name=":4">{{Cite web|date=2026-10-01|title=శ్రీనాథుని కవితావైభవం, ప్రభావాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/202610/45130.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === ఇతర భాషా పదాల ప్రయోగం === హరవిలాస కావ్యంలో అవచి తిప్పయశెట్టి వర్తకాన్ని వర్ణించేటప్పుడు శ్రీనాథుడు అంతవరకు తెలుగు కావ్యాల్లో వాడుకలో లేని "సామాను" (సామాన్లు), "ఖుషీ" (ఖుషీ మీఱన్) వంటి పరభాషా (అన్యదేశ్య) పదాలను నిస్సంకోచంగా ప్రయోగించాడు. ఇది ఆనాటి కావ్యభాషలో ఒక వినూత్న ప్రయోగం.<ref name=":5" /> == ప్రభావం == సంస్కృత భాషను సర్వంకషంగా జీర్ణించుకుని శ్రీనాథుడు ఏర్పాటు చేసిన ప్రౌఢ కవితా మార్గం తరువాతి కాలంలోని ప్రబంధ కవులకు ఒక ఒరవడిగా, రాజమార్గంగా మారింది. అతడు సృష్టించిన మార్గం [[అల్లసాని పెద్దన]], [[ధూర్జటి]], [[తెనాలి రామకృష్ణుడు]], [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|శ్రీ కృష్ణదేవరాయల]] వంటి ప్రసిద్ధ ప్రబంధ కవులను విశేషంగా ప్రభావితం చేసింది. శ్రీనాథుని వర్ణనాత్మక శైలిని, పదబంధాలను ఈ కవులు తమ కావ్యాలలో నేరుగా స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు. కాశీఖండంలో నారద మహర్షి రాకను వర్ణిస్తూ శ్రీనాథుడు రాసిన "రేవాతరంగశీకర..." అనే పద్యం అల్లసాని పెద్దన ([[స్వారోచిష మనుసంభవము|మనుచరిత్ర]]), తెనాలి రామకృష్ణ ([[పాండురంగ మహాత్మ్యము|పాండురంగ మాహాత్మ్యం]]), కృష్ణదేవరాయలు ([[ఆముక్తమాల్యద]]) రాసిన పద్యాలకు మూలస్ఫూర్తిగా నిలిచిందని మల్లంపల్లి శరభయ్య ఉదహరించాడు. అలాగే, ధూర్జటి శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యంలోని పలు పద్యాలు అచ్చు శ్రీనాథుని ప్రౌఢ శైలిని పోలి ఉంటాయి. దీనితో పాటు, ప్రబంధాల్లోని శృంగార వర్ణనలకు శ్రీనాథుని కవిత్వమే ప్రధాన మార్గదర్శకం. శృంగార నైషధంలో అతడు రాసిన రతి వర్ణన పద్యం "పతిపాణిపల్లవచ్యుత..." తర్వాతి ప్రబంధ కవుల శృంగార వర్ణనలకన్నింటికీ 'కులగురువు'గా నిలిచిందని విమర్శకుల అభిప్రాయం. దీనికి సమ్మోహితుడయ్యే అల్లసాని పెద్దన తన మనుచరిత్రలో అటువంటి అద్భుతమైన సంస్కృత పదబంధాలతో "సహసా నఖంపచ..." పద్య రచన చేశాడని శరభయ్య విశ్లేషించాడు. ఈ విధంగా శ్రీనాథుని కవితా ప్రభావం ఆ తరువాతి ప్రబంధ యుగ కవులందరిపైనా చెరగని ముద్ర వేసింది.<ref name=":4" /> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] gfttop2gex37g6255hbf2sqd3q480rz 4983366 4983350 2026-10-17T17:01:17Z యర్రా రామారావు 28161 4983366 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image = Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption = శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1360 ప్రాంతంలో | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period = 1380-1470 | genre = | subject = telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతనిది భారద్వాజస గోత్రం, ఆపస్తంభ సూత్రం.<ref name=":5">{{Cite wikisource|title=ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము/శ్రీనాథుడు|author=[[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]]}}</ref> ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> == విద్యాభ్యాసం, తొలినాళ్ళ రచనలు == శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు.<ref name=":12">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు బాల్యంలో ఇంటివద్ద ఉన్నప్పుడే 'మరుత్తరాట్చరిత్ర'ను, ఆ తర్వాత స్వగ్రామంలోని పల్నాటి వీరుల కులస్తుల ప్రోత్సాహంతో 'పల్నాటి వీరచరిత్రము' (ద్విపద కావ్యం) రచించాడు. అనంతరం నూనూగు మీసాల యౌవనంలో 'శాలివాహన సప్తశతి'ని రచించాడు.<ref name=":5" /> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == === రాచకొండ విద్యాధికారిగా === స్వగ్రామం విడిచిన తర్వాత శ్రీనాథుడు తొలుత కొండవీటి రాజ్యానికి వెళ్లి, పెదకోమటి వేమారెడ్డి మంత్రులైన ప్రెగడన్న, మామిడి సింగన్నలను ఆశ్రయించాడు. ప్రెగడన్నకు 'పండితారాధ్య చరిత్ర'ను, సింగనామాత్యునికి సుప్రసిద్ధ '[[శృంగార నైషధము|శృంగార నైషధం]]' కావ్యాన్ని అంకితమిచ్చాడు. అలాగే తన బాలసఖుడు, విదేశీ సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారి అయిన అవచి తిప్పయశెట్టికి '[[హరవిలాసము|హరవిలాసం]]' అంకితమిచ్చాడు.<ref name=":5" /> శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> విద్యాధికారిగా శ్రీనాథుడు పలువురు కవిపండితులకు రాజాశ్రయం కల్పించాడు. వివిధ ధర్మశాసనాలను స్వయంగా రచించాడు. === కొండవీటి పతనం తర్వాత === క్రీ.శ. 1420 ప్రాంతంలో కొండవీటి రెడ్డి రాజ్యం పతనమయ్యాక, శ్రీనాథుడు కొండవీడు విడిచి శ్రీశైలం యాత్రకు వెళ్లాడు. అక్కడ శాంతభిక్షావృత్తి యతీశ్వరుని భృత్యుడైన ముమ్మడి శాంతయ్యకు '[[శివరాత్రి మాహాత్మ్యం]]' అంకితమిచ్చాడు. ఆ తర్వాత క్రీ.శ. 1423 ప్రాంతంలో విజయనగరానికి వెళ్ళాడు. ప్రారంభంలో అక్కడ రాజదర్శనం దొరకక పూటకూళ్ల ఇళ్లలో భోజనం చేస్తూ ఇబ్బందులు పడ్డాడు. చివరకు [[ప్రౌఢ దేవ రాయలు|ప్రౌఢదేవరాయల]] ఆస్థానంలో ప్రవేశించి, విద్యావివాదంలో రెండవ గౌడ డిండిమభట్టును ఓడించి అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. ఇందుకు మెచ్చిన రాయలు తన ముత్యాలశాలలో శ్రీనాథునికి బంగారు నాణేలతో (దీనార టంకములతో) కనకాభిషేకం చేసి 'కవిసార్వభౌమ' బిరుదును ప్రదానం చేశాడు. అక్కడినుండి తిరిగి వస్తూ తెలుంగురాయుడిని దర్శించి కస్తూరిని, రాచకొండ పాలకుడైన సర్వజ్ఞ సింగమనాయుడిని దర్శించి సత్కారాలను అందుకున్నాడు.<ref name=":5" /> === రాజమహేంద్రవర ప్రవేశం === సుమారు క్రీ.శ. 1427-28 ప్రాంతంలో శ్రీనాథుడు రాజమహేంద్రవరానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ వేమ, వీరభద్రారెడ్ల మంత్రి, తనకు బంధువైన బెండపూడి అన్నయామాత్యుని ఆశ్రయించి, అతనికి 'భీమేశ్వర పురాణం' (భీమఖండం) అంకితమిచ్చాడు. అనంతరం సుమారు క్రీ.శ. 1435 ప్రాంతంలో రాజమహేంద్రవర పాలకుడైన వీరభద్రారెడ్డికి 'కాశీఖండం' అంకితమిచ్చి, రాజసన్మానం పొందాడు.<ref name=":5" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref name=":3">{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు.<ref name=":1" /> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref name=":3" /> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref name=":3" /> === సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం === శ్రీనాథుని కవిత్వంపై సంస్కృత కవుల ప్రభావం అపారం. ఇతను సంస్కృత, తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మధ్య భేదాన్ని చెరిపేసి అద్భుతమైన సమన్వయం సాధించాడు. శృంగార నైషధంలోని అవతారికలో "వ్యాసవాల్మీకి సంయమివాక్సుధాంభోధ" అన్న పద్యంలో ఇతను తన కవిత్వంపై ఉన్న ప్రభావాన్ని, తాను గ్రహించిన లక్షణాలను స్పష్టంగా ప్రకటించుకున్నాడు. [[వ్యాసుడు|వ్యాస]], [[వాల్మీకి]] మహర్షుల వాక్సుధలోని పవిత్రతను, [[బాణుడు|బాణభట్ట]], [[మయూరుడు|మయూరుల]] శబ్ద గాంభీర్యాన్ని, [[భాసుడు|భాస]], [[సౌమిల్లకుడు|సౌమిల్లకుల]] ప్రతిభను, [[మాఘ]], [[భారవి]] కవుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని తాను పుణికిపుచ్చుకున్నట్లు తెలిపాడు. వారితో పాటు [[కాళిదాసు]], [[రాజశేఖరుడు (కవి)|రాజశేఖరులను]] స్మరించి, ఆ వెంటనే తెలుగు కవిత్రయమైన [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎఱ్ఱన]] (శంభుదాసుడు)లను అత్యంత భక్తితో కీర్తించాడు. ఈ సంస్కృతాంధ్ర కవుల కావ్య లక్షణాలన్నింటినీ శ్రీనాథుడు తనలో పూర్తిగా జీర్ణించుకున్నాడని మల్లంపల్లి శరభయ్య విశ్లేషించాడు. కాశీఖండం పీఠికలోని "గంధసార ఘుసృణ ద్వైరాజ్య భారంబు..." అనే పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ, దక్షిణ దేశపు మంచిగంధాన్ని (గంధసారం) తెలుగు భాషకూ, కాశ్మీర దేశపు కుంకుమపువ్వును (ఘుసృణం) సంస్కృత భాషకూ ప్రతీకలుగా తీసుకుని, ఈ రెండు భాషల సాహిత్య సామ్రాజ్యాలపై (ద్వైరాజ్య) తన కవిత్వం ఆధిపత్యం వహించిందని శ్రీనాథుడు గంభీరంగా చెప్పుకున్నాడని శరభయ్య ప్రతిపాదించాడు. సంస్కృత మహాకవుల భావాలను, పదబంధాలను శ్రీనాథుడు కేవలం అరువు తెచ్చుకోకుండా అత్యంత సహజంగా ఇమడ్చాడు. [[భవభూతి]] ప్రయోగించిన "గద్గదనదద్గోదావరీ" అనే సమాసాన్ని తన కాశీఖండంలో వాడటమే కాకుండా, మయూరుని 'సూర్యశతక' శ్లోకాలను సీస పద్యాలుగా అనువదించేటప్పుడు మూలాన్ని మించిన ప్రౌఢిమను ప్రదర్శించాడనీ, ఇతని అనుసరణ గ్రంథచౌర్యంలా కాకుండా, మూలకవులకే ఒక 'యోగ్యతాపత్రం' ఇచ్చినట్లుగా ఉంటుందని విమర్శకుల అభిప్రాయం.<ref name=":4">{{Cite web|date=2026-10-01|title=శ్రీనాథుని కవితావైభవం, ప్రభావాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/202610/45130.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === ఇతర భాషా పదాల ప్రయోగం === హరవిలాస కావ్యంలో అవచి తిప్పయశెట్టి వర్తకాన్ని వర్ణించేటప్పుడు శ్రీనాథుడు అంతవరకు తెలుగు కావ్యాల్లో వాడుకలో లేని "సామాను" (సామాన్లు), "ఖుషీ" (ఖుషీ మీఱన్) వంటి పరభాషా (అన్యదేశ్య) పదాలను నిస్సంకోచంగా ప్రయోగించాడు. ఇది ఆనాటి కావ్యభాషలో ఒక వినూత్న ప్రయోగం.<ref name=":5" /> == ప్రభావం == సంస్కృత భాషను సర్వంకషంగా జీర్ణించుకుని శ్రీనాథుడు ఏర్పాటు చేసిన ప్రౌఢ కవితా మార్గం తరువాతి కాలంలోని ప్రబంధ కవులకు ఒక ఒరవడిగా, రాజమార్గంగా మారింది. అతడు సృష్టించిన మార్గం [[అల్లసాని పెద్దన]], [[ధూర్జటి]], [[తెనాలి రామకృష్ణుడు]], [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|శ్రీ కృష్ణదేవరాయల]] వంటి ప్రసిద్ధ ప్రబంధ కవులను విశేషంగా ప్రభావితం చేసింది. శ్రీనాథుని వర్ణనాత్మక శైలిని, పదబంధాలను ఈ కవులు తమ కావ్యాలలో నేరుగా స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు. కాశీఖండంలో నారద మహర్షి రాకను వర్ణిస్తూ శ్రీనాథుడు రాసిన "రేవాతరంగశీకర..." అనే పద్యం అల్లసాని పెద్దన ([[స్వారోచిష మనుసంభవము|మనుచరిత్ర]]), తెనాలి రామకృష్ణ ([[పాండురంగ మహాత్మ్యము|పాండురంగ మాహాత్మ్యం]]), కృష్ణదేవరాయలు ([[ఆముక్తమాల్యద]]) రాసిన పద్యాలకు మూలస్ఫూర్తిగా నిలిచిందని మల్లంపల్లి శరభయ్య ఉదహరించాడు. అలాగే, ధూర్జటి శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యంలోని పలు పద్యాలు అచ్చు శ్రీనాథుని ప్రౌఢ శైలిని పోలి ఉంటాయి. దీనితో పాటు, ప్రబంధాల్లోని శృంగార వర్ణనలకు శ్రీనాథుని కవిత్వమే ప్రధాన మార్గదర్శకం. శృంగార నైషధంలో అతడు రాసిన రతి వర్ణన పద్యం "పతిపాణిపల్లవచ్యుత..." తర్వాతి ప్రబంధ కవుల శృంగార వర్ణనలకన్నింటికీ 'కులగురువు'గా నిలిచిందని విమర్శకుల అభిప్రాయం. దీనికి సమ్మోహితుడయ్యే అల్లసాని పెద్దన తన మనుచరిత్రలో అటువంటి అద్భుతమైన సంస్కృత పదబంధాలతో "సహసా నఖంపచ..." పద్య రచన చేశాడని శరభయ్య విశ్లేషించాడు. ఈ విధంగా శ్రీనాథుని కవితా ప్రభావం ఆ తరువాతి ప్రబంధ యుగ కవులందరిపైనా చెరగని ముద్ర వేసింది.<ref name=":4" /> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" />{{అష్టదిగ్గజములు}}{{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] q9klnae5pgy8qsbg7fat6ja9l3pq1t0 4983368 4983366 2026-10-17T17:01:58Z యర్రా రామారావు 28161 [[Special:Contributions/యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[User talk:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు. 4983350 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = శ్రీనాథుడు | image = Portrait of Srinatha Kavi Sarvabhouma.jpg | imagesize = | caption = శ్రీనాథుడు | pseudonym = | birth_date = 1360 ప్రాంతంలో | birth_place = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]{{sfn|Rao&Shulman,Srinatha|2012}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4170|title= The Encyclopaedia Of Indian Literature: Sasay To Zorgot|first=Mohan|last=Lal|year=2006}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2qx-smrZLyUC&pg=PA53|title= Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938 By Government Of Madras Staff, Government of Madras - 1942}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dzduAAAAMAAJ&pg=PA216|title= The Andhras through the ages by Kandavalli Balendu Sekaram, Sri Saraswati Book Depot, 1973}}</ref> | death_date = 1470 (కపిలేశ్వర గణపతి కోస్తాంధ్రని గెలిచాక .<ref>{{citation |first=Mallampalli |last=Somasekhara Sarma |title=History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.) |publisher=Andhra University |location=Waltair |year=1946 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32066}}</ref> (75 ఏళ్ల పై వయస్సులో) | death_place = [[బొడ్డేపల్లి]] [[కృష్ణా నది]] వడ్డున | occupation = [[కవి]] | period = 1380-1470 | genre = | subject = telugu | movement = | signature = | website = }} '''శ్రీనాథుడు''' (1360-1470) 15 వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను ప్రబంధ శైలికి ఆద్యుడు, 'కవి సార్వభౌముడు' అనే బిరుదు పొందినవాడు. ఇతను చిన్న వయసులోనే రచనలు ప్రారంభించి, ఎన్నో ప్రసిద్ధ కావ్యాలను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించాడు. ==బాల్యం== శ్రీనాథుడు [[పాకనాటి నియోగులు|పాకనాటి]] [[నియోగులు|నియోగి బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మారయ్య, భీమాంబ దంపతులకు 1360 ప్రాంతాల్లో జన్మించాడు. ఇతనిది భారద్వాజస గోత్రం, ఆపస్తంభ సూత్రం.<ref name=":5">{{Cite wikisource|title=ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము/శ్రీనాథుడు|author=[[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]]}}</ref> ఇతని తాత కమలనాభామాత్యుడు పద్మపురాణాన్ని తెలుగు చేశాడు. ఇతను సముద్రతీరంలోని 'కాల్పట్టణం' అనే ప్రాంతానికి అధికారిగా పనిచేశాడు.<ref group="నోట్స్" name=":1">"శబ్దం బనుసరించియు, నభిప్రాయంబు గుఱించియు, భావం బుపలక్షించియు, రసంబుఁ బోషించియు, నలంకారంబు భూషించియు, నౌచిత్యం బాదరించియు, ననౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు – మాతృకానుసారంబునం జెప్పఁబడిన యీ భాషానైషధకావ్యంబు" - శ్రీనాథుడు, [[శృంగార నైషధము]]</ref> == విద్యాభ్యాసం, తొలినాళ్ళ రచనలు == శ్రీనాథుడు తన ఎనిమిదో ఏట పిల్లలమఱ్ఱి పెద్దన్న దగ్గర అక్షరాభ్యాసం చేశాడు.<ref name=":12">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు బాల్యంలో ఇంటివద్ద ఉన్నప్పుడే 'మరుత్తరాట్చరిత్ర'ను, ఆ తర్వాత స్వగ్రామంలోని పల్నాటి వీరుల కులస్తుల ప్రోత్సాహంతో 'పల్నాటి వీరచరిత్రము' (ద్విపద కావ్యం) రచించాడు. అనంతరం నూనూగు మీసాల యౌవనంలో 'శాలివాహన సప్తశతి'ని రచించాడు.<ref name=":5" /> == రాజాశ్రయం, దేశాటనం == === రాచకొండ విద్యాధికారిగా === స్వగ్రామం విడిచిన తర్వాత శ్రీనాథుడు తొలుత కొండవీటి రాజ్యానికి వెళ్లి, పెదకోమటి వేమారెడ్డి మంత్రులైన ప్రెగడన్న, మామిడి సింగన్నలను ఆశ్రయించాడు. ప్రెగడన్నకు 'పండితారాధ్య చరిత్ర'ను, సింగనామాత్యునికి సుప్రసిద్ధ '[[శృంగార నైషధము|శృంగార నైషధం]]' కావ్యాన్ని అంకితమిచ్చాడు. అలాగే తన బాలసఖుడు, విదేశీ సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారి అయిన అవచి తిప్పయశెట్టికి '[[హరవిలాసము|హరవిలాసం]]' అంకితమిచ్చాడు.<ref name=":5" /> శ్రీనాథుడు తొలి కావ్యం రాసేనాటికి తెలుగునాట సాహిత్య వాతావరణంలో, విద్యావిధానంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. ప్రాకృత, సంస్కృత భాషాధ్యయనాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనలు పెరిగాయి. ఓరుగల్లు, రాచకొండల్లో సాహిత్య, కళా రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయిలో కృషి జరిగింది. ఈ క్రమంలో కొండవీటిని పాలిస్తున్న పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన రాజ్యంలోనూ ఓరుగల్లు, రాచకొండలకు ధీటుగా కవి పండిత విద్యా సంప్రదాయాలను నెలకొల్పాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ కృషిలో భాగంగానే శ్రీనాథుడిని తన ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా నియమించాడు.<ref name=":1">{{Cite web|date=2015-03-01|title=శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201503/6479.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> విద్యాధికారిగా శ్రీనాథుడు పలువురు కవిపండితులకు రాజాశ్రయం కల్పించాడు. వివిధ ధర్మశాసనాలను స్వయంగా రచించాడు. === కొండవీటి పతనం తర్వాత === క్రీ.శ. 1420 ప్రాంతంలో కొండవీటి రెడ్డి రాజ్యం పతనమయ్యాక, శ్రీనాథుడు కొండవీడు విడిచి శ్రీశైలం యాత్రకు వెళ్లాడు. అక్కడ శాంతభిక్షావృత్తి యతీశ్వరుని భృత్యుడైన ముమ్మడి శాంతయ్యకు '[[శివరాత్రి మాహాత్మ్యం]]' అంకితమిచ్చాడు. ఆ తర్వాత క్రీ.శ. 1423 ప్రాంతంలో విజయనగరానికి వెళ్ళాడు. ప్రారంభంలో అక్కడ రాజదర్శనం దొరకక పూటకూళ్ల ఇళ్లలో భోజనం చేస్తూ ఇబ్బందులు పడ్డాడు. చివరకు [[ప్రౌఢ దేవ రాయలు|ప్రౌఢదేవరాయల]] ఆస్థానంలో ప్రవేశించి, విద్యావివాదంలో రెండవ గౌడ డిండిమభట్టును ఓడించి అతని కంచుఢక్కను పగులగొట్టించాడు. ఇందుకు మెచ్చిన రాయలు తన ముత్యాలశాలలో శ్రీనాథునికి బంగారు నాణేలతో (దీనార టంకములతో) కనకాభిషేకం చేసి 'కవిసార్వభౌమ' బిరుదును ప్రదానం చేశాడు. అక్కడినుండి తిరిగి వస్తూ తెలుంగురాయుడిని దర్శించి కస్తూరిని, రాచకొండ పాలకుడైన సర్వజ్ఞ సింగమనాయుడిని దర్శించి సత్కారాలను అందుకున్నాడు.<ref name=":5" /> === రాజమహేంద్రవర ప్రవేశం === సుమారు క్రీ.శ. 1427-28 ప్రాంతంలో శ్రీనాథుడు రాజమహేంద్రవరానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ వేమ, వీరభద్రారెడ్ల మంత్రి, తనకు బంధువైన బెండపూడి అన్నయామాత్యుని ఆశ్రయించి, అతనికి 'భీమేశ్వర పురాణం' (భీమఖండం) అంకితమిచ్చాడు. అనంతరం సుమారు క్రీ.శ. 1435 ప్రాంతంలో రాజమహేంద్రవర పాలకుడైన వీరభద్రారెడ్డికి 'కాశీఖండం' అంకితమిచ్చి, రాజసన్మానం పొందాడు.<ref name=":5" /> శ్రీనాథుడు కేవలం ఒక ఆస్థానానికి పరిమితం కాలేదు. వినోదం కోసమో, రాయబారిగానో, పొట్టకూటి కోసమో ఇతను ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా విస్తృతంగా పర్యటించాడు. పెదకోమటి వేమారెడ్డితో కలిసి కాశీ యాత్ర చేశాడు.<ref name=":3">{{Cite web|date=2016-05-01|title=శ్రీనాథుని భీమేశ్వర పురాణము: స్థానీయత, కొన్ని అపూర్వాంశాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201605/8709.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> శ్రీనాథుడు [[సింహాచలం]] నుంచి ద్రావిడ, కర్ణాటక దేశాల వరకూ చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు కేవలం తీర్థయాత్రలు, రాజాశ్రయ అన్వేషణలు మాత్రమే కావు. తన విస్తృత లోకసంచారం ద్వారా అతడు తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి "ఐక్యాంధ్ర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దులు" ఇవేనని మొట్టమొదటగా ఊహించి చూపించినవాడయ్యాడని వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-03-21|title=చాటు పద్యాల్లో శ్రీనాథుడు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/200509/62.html|access-date=2026-10-17|language=te}}</ref> ==రచనలు== === కావ్యాలు === శ్రీనాథుడు తన జీవితకాలంలో ఎన్నో కావ్యాలు రాశాడు. వాటిలో [[భీమ ఖండము|భీమఖండం]] (భీమేశ్వర పురాణం), [[కాశీఖండం|కాశీ ఖండం]], [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]], [[శృంగార నైషధము]], [[హరవిలాసము|హర విలాసము]], [[శివరాత్రి మాహాత్మ్యము|శివరాత్రి మహాత్మ్యం]], [[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] ముఖ్యమైనవి. ఇతను వ్రాసిన [[చాటువులు]] ఆంధ్రదేశమంతా బహు ప్రశస్తి పొందాయి. వాటి జాబితా ఇది: *[[మరుత్తరాట్చరిత్ర]] *[[శాలివాహన సప్తశతి]] *[[శృంగార నైషధము]]<ref>{{cite book|last1=అత్తలూరి|first1=సూర్యనారాయణ|title=ఆంధ్ర నైషధ సారము|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371351|year=1934|publisher=అత్తలూరి సూర్యనారాయణ}}</ref> *[[ధనుంజయ విజయము]] *[[కాశీ ఖండము]] *[[హర విలాసము]] *[[శివరాత్రి మాహాత్యము]] * *[[నందనందన చరిత్రము]] *[[మానసోల్లాసము]] *[[పల్నాటి వీరచరిత్రము]] * *[[రామాయణము పాటలు]] కాశీఖండంలో ఇతను తన కావ్యాల క్రమాన్ని వివరిస్తూ ఈ పద్యం రాశాడు: <poem> చిన్నారి పొన్నారి చిఱుత కూఁకటినాఁడు రచియించితి [[మరుత్తరాట్చరిత్ర]]. నూనుగు మీసాల నూత్న యౌవనమున [[శాలివాహన సప్తశతి]] నుడివితి. సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు [[శృంగార నైషధము|హర్షనైషధకావ్య మాంధ్రభాషఁ ]] బ్రౌఢ నిర్భర వయఃపరిపాకమునఁ గొని యాడితి [[భీమేశ్వర పురాణము|భీమనాయకుని మహిమ]] ప్రాయమింతకు మిగులఁ గైవ్రాలకుండఁ [[కాశీఖండము|గాశికాఖండ]] మను మహాగ్రంథ మేను తెనుఁగు జేసెదఁ గర్ణాటదేశ కటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. </poem> ==== శాలివాహన సప్తశతి ==== కొండవీడు రాజు, పండితుడు అయిన [[పెదకోమటి వేమారెడ్డి]] హాలుని ప్రాకృత కావ్యం '[[గాథా సప్తశతి|గాథాసప్తశతి]]'కి 'భావదీపిక' అనే వ్యాఖ్య రాశాడు. ఆ సాహిత్య వాతావరణం ప్రభావంతో శ్రీనాథుడు తన నూనూగుమీసాల యౌవనంలో గాథాసప్తశతిని శాలివాహన సప్తశతి పేరిట తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇతని కావ్యాలలోని ప్రయోగాలను, పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన [[కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి]] శ్రీనాథుడు సుమారు 1376లో తన పదహారేళ్ళ వయసులో దీనిని రాశాడని నిర్ధారించాడు. అయితే, ఈ కావ్యం ప్రస్తుతం ఎక్కడా లభ్యం కావడం లేదు. [[మానవల్లి రామకృష్ణకవి]] తను ప్రకటించిన కుమారసంభవంలో "వారణసేయ దావగొనవా" అన్న పద్యాన్ని శాలివాహన సప్తశతిలోనిదిగా ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. [[ఏల్చూరి మురళీధరరావు]], [[నిడుదవోలు వేంకటరావు]], కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి పండితులు ఇంకొన్ని పద్యాలను ఈ కావ్యంలోనివి కావచ్చని ప్రతిపాదించారు.<ref name=":1" /> ==== భీమేశ్వర పురాణం ==== రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలిస్తున్న వీరభద్ర, వేమారెడ్డి రాజుల కొలువులో ప్రాపకం పొందాలనే ఉద్దేశంతో, వారి మంత్రి బెండపూడి అన్నయ కోరిక మేరకు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం రాశాడు. మంత్రి అన్నయ ద్రాక్షారామంలో వేయించిన శిలాశాసనాలను, మండపాలను శ్రీనాథుడు స్వయంగా చూసి వాటిని కావ్యంలో ఇమిడ్చాడు. శ్రీనాథుడు తాను దీన్ని స్కాందపురాణం గోదావరీ ఖండంలోని 'భీమఖండం' ఆధారంగా రాసినట్టు చెప్పుకున్నాడు. దీన్ని నమ్మిన సంప్రదాయ చరిత్రకారులు ఇది అనువాదం అనుకున్నారు. కానీ ఆరుద్ర, వెల్చేరు నారాయణరావు లాంటి పరిశోధకులు అసలు సంస్కృత స్కాందపురాణంలో భీమఖండమే లేదనీ నిర్ధారించారు. శ్రీనాథుడు అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా దీన్ని రాసిన తర్వాతే, ఎవరో దీన్ని సంస్కృతంలోకి మార్చారనీ, ఆ సంస్కృత ప్రతి కేవలం తెలుగు లిపిలోనే లభించడం దీనికి ఆధారమనీ కర్రి రామచంద్రారెడ్డి విశ్లేషించాడు. <ref name=":3" /> === చాటువులు === శ్రీనాథమహాకవి చాటుపద్యాలకు ప్రసిద్ధి. ఆయన వ్రాసిన ఒకటి రెండు చాటువులనైనా చెప్పుకోకపోతే విషయానికి సమగ్రత చేకూరదు. మచ్చుకి దిగువ రెండుపద్యాలూ అవధరించండి.<br /> <poem> కుల్లాయుంచితి, కోకసుట్టితి, మహాకూర్పాసమున్ బెట్టితిన్, వెల్లుల్లిన్ తిలపిష్టమున్ మెసవితిన్ విశ్వస్త వడ్డింపగా చల్లాయంబలి ద్రావితిన్, రుచులు దోసంబంచు పోనాడితిన్, తల్లీ! కన్నడ రాజ్య లక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్ . కవితల్ సెప్పిన పాడనేర్చిన వృధాకష్టంబె, యీ భోగపుం జవరాండ్రేగద భాగ్యశాలినులు, పుంస్త్వంబేటికే పోగాల్పనా ? సవరంగాసొగసిచ్చి, మేల్ యువతి వేషంబిచ్చి పుట్టించుచో యెవరేనిన్ మదిమెచ్చి ధనంబులిత్తురుగదా నీరేజపత్రేక్షణా! నీలాలకా జాల ఫాల కస్తూరికా తిలకంబు నేమిట దిద్దువాడ నంగనాలింగనా నంగ సంగర ఘర్మ శీకరం బేమిట జిమ్మువాడ మత్తేభగామినీ వృత్తస్తనంబుల నెలవంక లేమిట నిల్పువాడ భామామణీ కచాభరణ శోభితమైన పాపట నేమిట బాపువాడ ఇందుసఖులను వేప్రొద్దు గ్రిందు పరిచి కలికి చెంగల్వ రేకుల కాంతి దనరి … అహహ పోయె నా గోరు తన చేతి పోరు మాని ఒకసారి శ్రీనాథ కవిసార్వభౌములు పల్నాటిసీమ కు వెళ్లారు. అక్కడి నీటి ఎద్దడి చూసి ఈ కంద పద్యాన్ని చాటువుగా చెప్పేరట - సిరిగలవానికిజెల్లును తరుణులు పదియారువేలుతగపెండ్లాడన్ తిరిపెమునకిద్దరాండ్రా పరమేశాగంగవిడువు పార్వతిచాలున్ </poem> == సాహిత్య శైలి, సామాజిక దృక్పథం == === ఆంధ్రీకరణ విధానం === తాను చేసిన అనువాదానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతిని కావ్యంలోనే ప్రకటించుకున్న తొలి తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు. హర్షుని సంస్కృత కావ్యం 'నైషధీయ చరితం'ను 'శృంగార నైషధం'గా అనువదించేటప్పుడు తను ఏడు సూత్రాలను (శబ్దం, అభిప్రాయం, భావం, రసం, అలంకారం, ఔచిత్యం, అనౌచిత్య పరిహారం) పాటించినట్లు చెప్పుకున్నాడు.<ref name=":1" /> ఈ సూత్రాలపై [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]], [[గురజాడ శ్రీరామమూర్తి]] వంటి తర్వాతి విమర్శకులు పలురకాలుగా చర్చించారు. మూలంలోని సంస్కృత దీర్ఘ సమాసాలను ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకుని, వాటికి 'డు, ము, వు' లాంటి తెలుగు విభక్తులను చేర్చడమే ఇతని శైలి అని వీరేశలింగం విమర్శించాడు. అయితే, ఆ సూత్రాలు కేవలం పదాలను యథాతథంగా దించడానికి సంబంధించినవి కావనీ, సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలోని గంభీరమైన కావ్య లక్షణాలనీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు విశ్లేషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2016-11-01|title=శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201611/9648.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === స్థానీయత, జనజీవిత చిత్రణ === శ్రీనాథుని కావ్యాలలో స్థానీయత (ప్రాంతీయత) చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ కాలపు ఆంధ్రదేశ భౌగోళిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆనవాళ్లను అతను తన రచనల్లో నిక్షిప్తం చేశాడు. తాను చూసిన ప్రాంతాల్లోని వైభవాన్ని, దైన్యాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పడం అతని నైజం. [[పల్నాడు]] ప్రాంతపు అన్నపానాల లోటును, శుభ్రత లేమిని ఎంత కఠినంగా విమర్శించాడో, [[ద్రాక్షారామం]]<nowiki/>లో అడుగడుగునా కనిపించే సరస్సులు, దేవాలయాలు, పుష్పవాటికలను చూసి భీమమండల ప్రాభవాన్ని అంతే గొప్పగా కీర్తించాడు. ఇతనికి నేలబారు జనజీవితం, తన భాషా ప్రాంతపు ప్రజల అలవాట్లు, ఆయా నేలల పట్ల లోతైన అవగాహన ఉంది. శిష్ట కవులలో శ్రీనాథుడు విభిన్నుడు. ఎంత శైవమతాభిమానం ఉన్నప్పటికీ, విశాల దృక్పథంతో ఇతర దైవాలను, ప్రత్యేకించి పూర్వ కవులెవరూ చేయని విధంగా భీమేశ్వర పురాణంలో గ్రామదేవతలను సైతం వర్ణించాడు. <ref name=":3" /> === సంస్కృతాంధ్ర సమన్వయం === శ్రీనాథుని కవిత్వంపై సంస్కృత కవుల ప్రభావం అపారం. ఇతను సంస్కృత, తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మధ్య భేదాన్ని చెరిపేసి అద్భుతమైన సమన్వయం సాధించాడు. శృంగార నైషధంలోని అవతారికలో "వ్యాసవాల్మీకి సంయమివాక్సుధాంభోధ" అన్న పద్యంలో ఇతను తన కవిత్వంపై ఉన్న ప్రభావాన్ని, తాను గ్రహించిన లక్షణాలను స్పష్టంగా ప్రకటించుకున్నాడు. [[వ్యాసుడు|వ్యాస]], [[వాల్మీకి]] మహర్షుల వాక్సుధలోని పవిత్రతను, [[బాణుడు|బాణభట్ట]], [[మయూరుడు|మయూరుల]] శబ్ద గాంభీర్యాన్ని, [[భాసుడు|భాస]], [[సౌమిల్లకుడు|సౌమిల్లకుల]] ప్రతిభను, [[మాఘ]], [[భారవి]] కవుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని తాను పుణికిపుచ్చుకున్నట్లు తెలిపాడు. వారితో పాటు [[కాళిదాసు]], [[రాజశేఖరుడు (కవి)|రాజశేఖరులను]] స్మరించి, ఆ వెంటనే తెలుగు కవిత్రయమైన [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎఱ్ఱన]] (శంభుదాసుడు)లను అత్యంత భక్తితో కీర్తించాడు. ఈ సంస్కృతాంధ్ర కవుల కావ్య లక్షణాలన్నింటినీ శ్రీనాథుడు తనలో పూర్తిగా జీర్ణించుకున్నాడని మల్లంపల్లి శరభయ్య విశ్లేషించాడు. కాశీఖండం పీఠికలోని "గంధసార ఘుసృణ ద్వైరాజ్య భారంబు..." అనే పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ, దక్షిణ దేశపు మంచిగంధాన్ని (గంధసారం) తెలుగు భాషకూ, కాశ్మీర దేశపు కుంకుమపువ్వును (ఘుసృణం) సంస్కృత భాషకూ ప్రతీకలుగా తీసుకుని, ఈ రెండు భాషల సాహిత్య సామ్రాజ్యాలపై (ద్వైరాజ్య) తన కవిత్వం ఆధిపత్యం వహించిందని శ్రీనాథుడు గంభీరంగా చెప్పుకున్నాడని శరభయ్య ప్రతిపాదించాడు. సంస్కృత మహాకవుల భావాలను, పదబంధాలను శ్రీనాథుడు కేవలం అరువు తెచ్చుకోకుండా అత్యంత సహజంగా ఇమడ్చాడు. [[భవభూతి]] ప్రయోగించిన "గద్గదనదద్గోదావరీ" అనే సమాసాన్ని తన కాశీఖండంలో వాడటమే కాకుండా, మయూరుని 'సూర్యశతక' శ్లోకాలను సీస పద్యాలుగా అనువదించేటప్పుడు మూలాన్ని మించిన ప్రౌఢిమను ప్రదర్శించాడనీ, ఇతని అనుసరణ గ్రంథచౌర్యంలా కాకుండా, మూలకవులకే ఒక 'యోగ్యతాపత్రం' ఇచ్చినట్లుగా ఉంటుందని విమర్శకుల అభిప్రాయం.<ref name=":4">{{Cite web|date=2026-10-01|title=శ్రీనాథుని కవితావైభవం, ప్రభావాలు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/202610/45130.html|access-date=2026-10-17|language=en-te}}</ref> === ఇతర భాషా పదాల ప్రయోగం === హరవిలాస కావ్యంలో అవచి తిప్పయశెట్టి వర్తకాన్ని వర్ణించేటప్పుడు శ్రీనాథుడు అంతవరకు తెలుగు కావ్యాల్లో వాడుకలో లేని "సామాను" (సామాన్లు), "ఖుషీ" (ఖుషీ మీఱన్) వంటి పరభాషా (అన్యదేశ్య) పదాలను నిస్సంకోచంగా ప్రయోగించాడు. ఇది ఆనాటి కావ్యభాషలో ఒక వినూత్న ప్రయోగం.<ref name=":5" /> == ప్రభావం == సంస్కృత భాషను సర్వంకషంగా జీర్ణించుకుని శ్రీనాథుడు ఏర్పాటు చేసిన ప్రౌఢ కవితా మార్గం తరువాతి కాలంలోని ప్రబంధ కవులకు ఒక ఒరవడిగా, రాజమార్గంగా మారింది. అతడు సృష్టించిన మార్గం [[అల్లసాని పెద్దన]], [[ధూర్జటి]], [[తెనాలి రామకృష్ణుడు]], [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|శ్రీ కృష్ణదేవరాయల]] వంటి ప్రసిద్ధ ప్రబంధ కవులను విశేషంగా ప్రభావితం చేసింది. శ్రీనాథుని వర్ణనాత్మక శైలిని, పదబంధాలను ఈ కవులు తమ కావ్యాలలో నేరుగా స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు. కాశీఖండంలో నారద మహర్షి రాకను వర్ణిస్తూ శ్రీనాథుడు రాసిన "రేవాతరంగశీకర..." అనే పద్యం అల్లసాని పెద్దన ([[స్వారోచిష మనుసంభవము|మనుచరిత్ర]]), తెనాలి రామకృష్ణ ([[పాండురంగ మహాత్మ్యము|పాండురంగ మాహాత్మ్యం]]), కృష్ణదేవరాయలు ([[ఆముక్తమాల్యద]]) రాసిన పద్యాలకు మూలస్ఫూర్తిగా నిలిచిందని మల్లంపల్లి శరభయ్య ఉదహరించాడు. అలాగే, ధూర్జటి శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యంలోని పలు పద్యాలు అచ్చు శ్రీనాథుని ప్రౌఢ శైలిని పోలి ఉంటాయి. దీనితో పాటు, ప్రబంధాల్లోని శృంగార వర్ణనలకు శ్రీనాథుని కవిత్వమే ప్రధాన మార్గదర్శకం. శృంగార నైషధంలో అతడు రాసిన రతి వర్ణన పద్యం "పతిపాణిపల్లవచ్యుత..." తర్వాతి ప్రబంధ కవుల శృంగార వర్ణనలకన్నింటికీ 'కులగురువు'గా నిలిచిందని విమర్శకుల అభిప్రాయం. దీనికి సమ్మోహితుడయ్యే అల్లసాని పెద్దన తన మనుచరిత్రలో అటువంటి అద్భుతమైన సంస్కృత పదబంధాలతో "సహసా నఖంపచ..." పద్య రచన చేశాడని శరభయ్య విశ్లేషించాడు. ఈ విధంగా శ్రీనాథుని కవితా ప్రభావం ఆ తరువాతి ప్రబంధ యుగ కవులందరిపైనా చెరగని ముద్ర వేసింది.<ref name=":4" /> == సమకాలీకులు == ఈయన [[పోతన]]కు సమకాలీనుడు. [[బమ్మెర పోతన|పోతన]]కు బంధువని, పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్రభాగవతాన్ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలునికి అంకితమిప్పించడానికి ఒప్పింప చూసేడనే కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ చారిత్రక ఆధారాలు లేని కారణంగా వాటి విశ్వసనీయత పై పలు సందేహాలు, వివాదాలు ఉన్నాయి.శ్రీనాథుని బావమరుదులలో ఒకరి పేరు పోతన(దగ్గుపల్లి పోతన). ఇతడు కూడ కవే. తెలియని వారు ఈ పోతనను బమ్మెర పోతనగా పొరపడి ఉంటారు. == చరమాంకం == శ్రీనాథుని అంతిమ దినాలు బహు దుర్బరంగా గడిచాయి. కొండవీటి ప్రాభవంతో పాటు శ్రీనాథుని ప్రభ మసకబారింది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టేయి. కృష్ణాతీరాన ఉన్న బొడ్డుపల్లి గ్రామాన్ని గుత్తకు తీసుకొని శిస్తు కట్టని కారణంగా ఆయన భుజంపై ఊరిబయటనున్న శిలను ఉంచి ఊరంతా తిప్పారని ఆయన చాటు పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. <poem> కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లు చెల్లింతు సుంకంబు నేడు నూర్లు? </poem><poem> దీనారటంకాల దీర్థమాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల, పలుకుతోడై తాంధ్రభాషా మహాకావ్య నైషధగ్రంథ సందర్భమునకు, పగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడడిండిమభట్టు కంచుఢక్క, చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద పాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుద, మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమీద రావు సింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండుకొలువున నెలకొనియుండి నీవు సకలసద్గుణ నికురంబ! శారదాంబ! కవిరాజుకంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీధినెదురెండ బొగడదండ, సార్వభౌముని భుజాస్కంధ మెక్కెనుగదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు, ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున దగలియుండెనుగదా నిగళయుగము, వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెనుగదా వెదురుగొడియ, కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింతఫలము బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలుపెసలు బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్లుచెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు? కాశికావిశ్వేశు గలసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబు లే రాయడిచ్చు? కైలాసగిరి బండె మైలారువిభుడేగె దినవెచ్చ మేరాజు దీర్పగలడు? రంభ గూడె తెనుంగురాయరాహుత్తుండు కస్తూరి కేరాజు ప్రస్తుతింతు, స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్నమంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు? భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగె కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు దివిజకవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి. </poem> ==వ్యక్తిత్వం== చాటువుల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే శ్రీనాథుని వ్యక్తిత్వంలో నేటి కాలపు 'ఆధునికత' (Modernity) పాలు చాలా ఎక్కువ అని కె.వి.ఎస్. రామారావు ప్రతిపాదించాడు. అతని కావ్యాలతో పాటుగా చాటువుల్లో కనిపించే ఇతని వ్యక్తిత్వంలోని కోణాల్లో కొన్ని: * '''అసౌకర్యాల పట్ల స్పందన, భోజనప్రియత్వం:''' ఇతను బాహ్య పరిస్థితులకు తక్షణం స్పందించేవాడు. సున్నిత మనస్కుడు కావడం వల్ల పల్నాడులోని ఎండలను, నీటి ఎద్దడిని, రుచిలేని ఆహారాన్ని ఏమాత్రం భరించలేకపోయాడు. మంచి కాయగూరలతో, సుగంధభరితమైన వరి అన్నాన్ని బంగారుపళ్ళెంలో తినడాన్ని ఇష్టంగా తలుచుకునేవాడు. * '''స్వతంత్రుడు:''' ఇతను దేవుణ్ణైనా లెక్కచేయని సర్వ స్వతంత్రుడు. దారిలో నీళ్లు దొరకనప్పుడు, "ఇద్దరు పెళ్లాలెందుకు (గంగ, పార్వతి)? పార్వతి చాలు గంగను వదిలెయ్" అని సాక్షాత్తూ పరమశివుడినే నిలదీసినట్లుగా ఇతని పేరుతో ఉన్న "[[సిరిగలవానికి చెల్లును]]" చాటువు స్వతంత్ర స్వభావానికి అద్దం పడుతుంది. * '''విలాసి, కులమతాతీతుడు:''' ఇతను జీవితాన్ని విపరీతంగా ప్రేమించి అనుభవించినవాడు. సౌందర్యారాధకుడు, రసికుడు. మడిగట్టుకుని కూర్చోకుండా, కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అన్ని వర్గాల ప్రజలతో కలిసిపోయాడు. * '''సున్నిత మనస్కుడు, చమత్కారి''': కవిగా ఎన్నో భోగభాగ్యాలు, సత్కారాలు అనుభవించినప్పటికీ, శ్రీనాథుడు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నవారిని చూసి చలించే సున్నిత మనస్కుడు. అలాగే, స్త్రీల మనసును లోతుగా అర్థం చేసుకోగల నిర్మల హృదయం ఇతని ప్రేమలేఖ పద్యాల్లో కనిపిస్తుందని రామారావు విశ్లేషించాడు. శ్రీనాథుని చాటువుల్లో చమత్కారం, శ్లేష, వ్యంగ్యం (Satire) చాలా పదునుగా ఉంటాయి. పైకి పొగుడుతున్నట్లు కనిపిస్తూనే, లోపల అవహేళన చేయడం ఇతని ప్రత్యేకత. ఆనాటి కాలంలోనే ఇంతటి ఆధునిక, స్వతంత్ర భావాలతో, తనకు నచ్చిన రీతిలో జీవించిన ఇతని శైలి సమకాలీన సమాజానికి మింగుడుపడి ఉండకపోవచ్చని రామారావు అభిప్రాయపడ్డాడు. తన నిరంకుశత్వం, స్వతంత్ర జీవనశైలి వల్లే ఇతను బంధుమిత్రులకు దూరమయ్యాడనీ, బహుశా అందుకే తన జీవితపు చివరిదశలో ఇక్కట్ల పాలైనప్పుడు ఇతనిని ఆదుకోవడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదనీ అతడు విశ్లేషించాడు.<ref name=":2" /> == వికీసోర్స్ లింకులు == * ''కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు'' ''- [[s:గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_2/సంచిక_1/శ్రీనాధుని_గ్రంథముల_కాలనిర్ణయము|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము]]'' == బయటి లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20070927195819/http://eemaata.com/em/issues/200509/62.html శ్రీనాథుడి చాటు పద్యాలు] *[https://web.archive.org/web/20100123005747/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=389 హరవిలాసము] ==మూలాలు== *[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రచురించిన శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార నైషధం <references /> == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:ప్రబంధ యుగపు కవులు]] [[వర్గం:15వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] gfttop2gex37g6255hbf2sqd3q480rz 0 1140 4983357 4840771 2026-10-17T16:12:46Z ~2026-54955-12 155306 /* */ సిచేర్పు 4983357 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=నవంబరు 2022}} {{పద్య విశేషాలు}} '''ఆటవెలది''' తెలుగు ఛందస్సులో ఒకానొక జాతి పద్యరీతి. ==లక్షణములు== * సూత్రము: <poem> <big>ఆ. ఇనగణ త్రయంబు నింద్ర ద్వయంబును</big> : <big> హంస పంచకంబు ఆటవెలది.</big> </poem> * ఇందు నాలుగు పాదములుంటాయి. * 1, 3 పాదాలు మొదట 3 సూర్య గణాలు తరువాత 2 ఇంద్ర గణాలు కలిగి ఉంటాయి.<br />2,4 పాదాలు 5 సూర్య గణాలు ఉంటాయి. * ప్రతి పాదములొ నాల్గవ గణం మొదటి అక్షరం [[యతి]] * [[ప్రాసయతి]] చెల్లును *[[ప్రాస]] నియమం లేదు. ప్రాసయతి చెల్లును. <big>'''ఉదాహరణలు'''</big> ;'విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ' అనే మకుటంతో ఆంధ్రులకు చిరపరిచితములైన వేమన పద్యాలన్నీ ఆటవెలదులే. ఉదా:<br /> <blockquote> <poem> ఉప్పుకప్పురంబు ఒక్కపోలికనుండు, చూడచూడ రుచుల జాడవేరు, పురుషులందు పుణ్యపురుషులు వేరయా విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ. అనువుగానిచోట అధికులమనరాదు కొంచెముండుటెల్ల కొదువగాదు కొండ అద్దమందు కొంచెమై యుండదా విశ్వదాభిరామ వినురవేమ. ఉదాహరణలు: వేమనా! మహాకవీ!! ఆ. వె.తప్పు జేయువాడు గొప్పవాడైనను బెదరలేదు నీ కవిత్వ మెపుడు తప్పులొప్పులెల్ల విప్పిచెప్పితివయా వేమనా!మహాకవీ!నమోస్తు! ఆ. వె.కులములోన గలుగు కుళ్లుకుతంత్రాలు ప్రజలకెల్ల తేట పరిచినావు నిక్కమైన మంచి నీలమ్మువోయన్న! వేమనా!మహాకవీ!నమోస్తు! ఆ. వె.భూములేలు వారు పుత్తడిచ్చెదరని రాయలేదు కావ్య మీయలేదు ప్రజల మేలు గోరి రచియించితివి గాని వేమనా!మహాకవీ!నమోస్తు! ఆ. వె.పెద్ద కావ్యములను విరచించి ఎందరో కన్ను మూసినారు గాని నేడు కీర్తి బొందిరొక్కొ స్ఫూర్తి నీవలె నింపి? వేమనా!మహాకవీ!నమోస్తు! ఆ.వె.తరతరాలనుంచి తల్లిదండ్రుల వోలె మంచిచెడులను వివరించు చుండె పద్యములకునప్పు వడినది మా జాతి వేమనా!మహాకవీ!నమోస్తు! ఆ. వె.ప్రజల నోళ్లలోన పరిమళించుచు నెంత కాలమవని తెలుగు గ్రాల గలదొ అంత వరకు తమరి ఆయుష్షు గలదన్న! వేమనా!మహాకవీ!నమోస్తు! -తోకల రాజేశం </poem> </blockquote> ;Hamsa panchakamu ;ఇతరాలు <poem> <blockquote> రామహేశు నాదు నవ్యక్తు నధ్యాత్మ యోగగమ్ము బూర్ణు నున్న తాత్ము బ్రహ్మ మైన వాని బరుని నతీంద్రియు నీశు స్థూలు సూక్ష్ము నే భజింతు. నెఱి నసత్య మనెడి నీడతో వెలుగుచు నుండు నెక్కటికి మహోత్తరునకు నిఖిల కారణునకు, నిష్కారణునకు న మస్కరింతు నన్ను మనుచు కొఱకు. </poem> </blockquote> [[వర్గం:ఛందస్సు]] [[వర్గం:పద్యము]] j9kj4s9lvlux2tt7u8xd6lpv5bebh22 0 1765 4983431 4842044 2026-10-17T23:47:02Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983431 wikitext text/x-wiki {{Infobox sea | name = బంగాళాఖాతం | outflow = కందుకూరు పొన్నలూరు భారీ వర్షాలు వర్షంలో పడుతున్నారు | depth = {{convert|2600|m|ft|abbr=on}} | area = {{convert|26,00,000|km2|sqmi|abbr=on}} | width = {{convert|1610|km|mi|abbr=on}} | length = {{convert|2090|km|mi|abbr=on}} | basin_countries = [[బంగ్లాదేశ్]], <br> [[భారతదేశం]]<br>[[ఇండోనేషియా]]<br>[[మయన్మార్]],<br>[[శ్రీలంక]]<ref>{{cite web|url=http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/baybengal.htm|title=Map of Bay of Benglal- World Seas, Bay of Bengal Map Location – World Atlas}}</ref><ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=Sifatul Quader |year=2012 |chapter=Bay of Bengal |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bay_of_Bengal |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304211339/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bay_of_Bengal |archive-date=2016-03-04 |access-date=2021-03-24 |url-status=dead}}</ref> | catchment = | inflow = [[హిందూ మహాసముద్రం]] | image = Bay of Bengal (te).png | type = అఖాతం | coordinates = {{coord|15|N|88|E|type:waterbody_scale:10000000|display=inline,title}} | location = దక్షిణ ఆసియా, అగ్నేయ ఆసియా | caption_bathymetry = TSM | image_bathymetry = | caption = బంగాళాఖాతం పటం | max-depth = {{convert|4694|m|ft|abbr=on}} }} '''బంగాళాఖాతం''' [[హిందూ మహాసముద్రం|హిందూ మహాసముద్రపు]] ఈశాన్య భాగం. దీనికి పశ్చిమ, వాయవ్య దిశల్లో [[భారత దేశం|భారతదేశం]], ఉత్తరాన [[బంగ్లాదేశ్]], తూర్పున [[మయన్మార్]], [[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]] ఉన్నాయి. శ్రీలంక లోని సంగమన్ కందా కు, వాయవ్య కొన వద్ద ఉన్న సుమత్రా (ఇండోనేషియా) కూ మధ్య ఉండే రేఖ, బంగాళాఖాతానికి దక్షిణ సరిహద్దు. ఇది, అఖాతం అని పిలువబడే నీటి ప్రాంతాల్లో ప్రపంచంలో కెల్లా అతి పెద్దది. దక్షిణ ఆసియా, ఆగ్నేయాసియాలో దీనిపై ఆధారపడిన దేశాలు ఉన్నాయి. ప్రాచీన భారతదేశంలో, బంగాళాఖాతాన్ని [[కళింగ (చారిత్రక భూభాగం)|కళింగ]] సాగర్ అనేవారు. తరువాత బ్రిటిషు భారతదేశంలో, చారిత్రాత్మక [[బెంగాల్]] ప్రాంతంలోని కలకత్తా రేవు, [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|భారతదేశంలో బ్రిటిషు సామ్రాజ్యానికి]] ముఖద్వారం కావడంతో, ఆ ప్రాంతం పేరుతో ఇది బంగాళాఖాతంగా పిలవబడింది. ప్రపంచంలోనే అతి పొడవైన సముద్రపు బీచ్ అయిన కాక్స్ బజార్, అతిపెద్ద మడ అడవులూ బెంగాల్ పులికి సహజ ఆవాసమూ అయిన [[సుందరవనాలు|సుందర్బన్స్]] బంగాళాఖాతం తీరం లోనే ఉన్నాయి. బంగాళా ఖాతం విస్తీర్ణం {{Convert|2600,000|km2}}. దీనిలోకి అనేక పెద్ద నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి: [[గంగా నది|గంగా]] - [[హుగ్లీ నది|హుగ్లీ]], [[పద్మ నది|పద్మ]], [[బ్రహ్మపుత్రా నది|బ్రహ్మపుత్ర]] - జమునా, బరాక్ - సుర్మా - మేఘనా, ఇర్వాడ్డి, [[గోదావరి]], [[మహానది]], బ్రాహ్మణి, బైతారాణి, [[కృష్ణా నది|కృష్ణ]], [[కావేరి నది|కావేరి]]. దీని అంచున చెన్నై, ఎన్నూర్, చిట్టగాంగ్, [[కొలంబో]], కోలకతా - హల్దియా, మొంగ్ల, పరదీప్, [[పోర్ట్ బ్లెయిర్]], మాతర్బారి, తూతుకూడి, [[విశాఖపట్నం నౌకాశ్రయం|విశాఖపట్నం]], ధర్మా మొదలైన ముఖ్య నౌకాశ్రయాలు. గోపాల్పూర్ పోర్ట్, కాకినాడ, పేరా చిన్న ఓడరేవులు ఉన్నాయి. ==పేరు ఉత్పత్తి== బంగాళాఖాతం భారతదేశానికి తూర్పున ఉండటం వల్ల చాలా కాలం వరకూ "తూర్పు సముద్రం" అనీ, లేదా దాని తత్సమం అయిన ప్రాచ్యోదధి అని పిలిచేవారు. ఇప్పటికీ మన చరిత్ర పుస్తకాలలోని ఇండియా మ్యాపులలో, బ్రిటీషు వారి రాకకి పూర్వం, ఈ సముద్రాన్ని ఇదే పేరుతో సూచిస్తారు. బ్రిటీషు వారు వచ్చినప్పుడు బెంగాలు చాలా పెద్దగా ఉండేది, దానిని బెంగాలు ప్రావిన్సు అని పిలిచేవారు. ఇందులో ప్రస్తుతపు [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[బంగ్లాదేశ్]], ఈశాన్య రాష్ట్రాలలోని కొన్ని భాగాలు, [[ఒడిషా]], బీహార్‌, [[జార్ఖండ్]] రాష్ట్రాలు అంతర్భాగాలుగా ఉండేవి. ఈ పెద్ద బెంగాలు ప్రావిన్సు బెంగాలు విభజన వరకూ కొనసాగింది. తరువాత ముక్కలైంది. ఇంత పెద్ద బెంగాలు ప్రావిన్సు ఉండుటం వల్ల, దానికి కోస్తాగా చాలావరకూ ఈ సముద్రం ఉండటం వల్ల ఈ సముద్రాన్ని వారు '''బే ఆఫ్ బెంగాల్''' అని పిలిచారు. అదే పేరు స్థిరపడింది. తరువాత తెలుగులో అదే అనువాదం చెంది బంగాళాఖాతం (బెంగాల్+అఖాతం) అయినది. ==ఉనికి== [[File:(Bay of Bengal) Beach View from Tenneti Park 07.JPG|thumb|230px|విశాఖపట్నం వద్ద బంగాళాఖాతం]] [[హిందూ మహా సముద్రం|హిందూ మహా సముద్రపు]] ఈశాన్య ప్రాంతపు [[సముద్రం|సముద్రాన్ని]] బంగాళాఖాతం (Bay of Bengal) అంటారు. త్రిభుజాకారంలో ఉండే బంగాళాఖాతానికి తూర్పున [[మలై ద్వీపకల్పం]], పశ్చిమాన [[భారత ఉపఖండం]] ఉన్నాయి. అఖాతానికి ఉత్తరాగ్రాన [[భారతదేశం|భారతదేశపు]] రాష్ట్రమైన [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[బంగ్లాదేశ్]] ఉన్నాయి. అందువలననే దీనికి బంగాళాఖాతం అనే పేరు వచ్చింది. దక్షిణాన [[శ్రీలంక]], [[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్‌ నికోబార్‌ దీవుల]] వరకు బంగాళాఖాతం వ్యాపించి ఉంది. విస్తీర్ణపరంగా బంగాళాఖాతం ప్రపంచంలో అతి పెద్దనైన అఖాతం (Bay). ==నదులు== భారతదేశం లోని చాలా ముఖ్యమైన నదులు పడమర నుండి తూర్పుకు ప్రవహించి బంగాళాఖాతంలో కలుస్తున్నాయి: <br>ఉత్తరాన, [[గంగా నది|గంగ]], [[మేఘనా నది|మేఘన]], [[బ్రహ్మపుత్రా నది|బ్రహ్మపుత్ర]] నదులు, దక్షిణాన [[మహానది]], [[గోదావరి]], [[కృష్ణా నది|కృష్ణ]], [[కావేరీ నది|కావేరి]] నదులు., వరాహ, శారదా నదులు కలుస్తున్నాయి <br>గంగ, బ్రహ్మపుత్ర, మేఘన నదులు బంగాళాఖాతంలో కలిసే ప్రాంతంలో విస్తరించిన మడ అడవులను [[సుందర్బన్స్|సుందర్బన్స్‌]] అంటారు.<br> [[మయన్మార్|మయన్మార్‌]] (బర్మా) లోని [[ఇరావతి నది|ఇరావతి]] కూడా బంగాళాఖాతంలోనే కలుస్తుంది. ==నౌకాశ్రయాలు== భారతదేశంలో [[చెన్నై]] (ఇదివరకటి మద్రాసు), [[విశాఖపట్నం]], [[కొల్కతా]] (ఇదివరకటి కలకత్తా), [[పరదీప్‌]], [[పాండిచ్చేరి]] బంగాళాఖాత తీరంలోని ముఖ్య నౌకాశ్రయాలు. ఇవి కాక [[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్‌ నికోబార్]]‌ దీవులలోని [[పోర్ట్ బ్లెయిర్|పోర్ట్‌ బ్లెయిర్]]‌ తోపాటు మయన్మార్‌లో కూడా రెండు నౌకాశ్రయాలు ఉన్నాయి. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{సముద్రాలు జాబితా}} [[వర్గం:సముద్రాలు]] [[వర్గం:హిందూ మహాసముద్రం]] [[వర్గం:అఖాతాలు]] 71ui8u0fw1hry92orfww9nppmlwtu4g 0 1797 4983266 4787213 2026-10-17T13:30:01Z ~2026-55605-81 155536 /* రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు */ 4983266 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''హనుమంతునిపాడు మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[మార్కాపురం జిల్లా]]కు చెందిన ఒక మండలం. ==గణాంకాలు== === 2001 గణాంకాలు === 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా మొత్తం 30,436, అందులో పురుషులు 15,622 మంది కాగా, -స్త్రీలు 14,814 మంది ఉన్నారు. అక్షరాస్యత రేటు మొత్తం 50.28% - పురుషులు అక్షరాస్యత రేటు 64.04%; స్త్రీలుఅక్షరాస్యత రేటు 35.73% === 2011 గణాంకాలు === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం ప్రకాశం జిల్లాలోని హనుమంతునిపాడు మండలంలో మొత్తం జనాభా 30,964. వీరిలో 15,865 మంది పురుషులు కాగా 15,099 మంది మహిళలు. మండలంలో మొత్తం 7,455 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి. మండలం సగటు లింగ నిష్పత్తి 952.మండలంలో లింగ నిష్పత్తి 952. మండలంలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 3791, ఇది మొత్తం జనాభాలో 12%. 0-6 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గల 1994 మంది మగ పిల్లలు ఉండగా, 1797 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. మండలంలోని పిల్లల లింగ నిష్పత్తి 901, ఇది హనుమంతుని పాడు మండల సగటు లింగ నిష్పత్తి (952) కంటే తక్కువ.<ref>{{Cite web|title=Hanumanthuni Padu Mandal Population, Religion, Caste Prakasam district, Andhra Pradesh - Census India|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/hanumanthuni-padu-mandal-prakasam-andhra-pradesh-5130|access-date=2025-12-31|website=www.censusindia.co.in|language=en-US|archive-date=2025-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910035954/https://www.censusindia.co.in/subdistrict/hanumanthuni-padu-mandal-prakasam-andhra-pradesh-5130|url-status=dead}}</ref> ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[అన్నదపురం]] # [[ఉమ్మనపల్లి]] # [[హనుమంతపురం (హనుమంతునిపాడు)|హనుమంతపురం]] # [[వేములపాడు (హనుమంతునిపాడు)|వేములపాడు]] # [[మొహమ్మదాపురం (హనుమంతునిపాడు)|మొహమ్మదాపురం]] # [[తిమ్మారెడ్డిపల్లి (హనుమంతునిపాడు)|తిమ్మారెడ్డిపల్లి]] # [[రశీదుపురం]] # [[కోటతిప్పల]] # [[కొండారెడ్డిపల్లి (హనుమంతునిపాడు)|కొండారెడ్డిపల్లి]] # [[నీలకంఠపురం (హనుమంతునిపాడు)|నీలకంఠపురం]] # [[నల్లగండ్ల]] # [[చినగొల్లపల్లి]] # [[పెదగొల్లపల్లి]] # [[వలిచెర్ల]] # [[నందనవనం (హనుమంతునిపాడు)|నందనవనం]] # [[వీరరామాపురం]] # [[రామయపల్లి]] # [[ముప్పలపాడు]] # [[వీరగరెడ్డిపల్లి]] # [[దాసళ్లపల్లి]] # [[కూతగుండ్ల]] # [[దొడ్డిచింతల]] # [[హనుమంతునిపాడు]] # [[హాజీపురం]] # [[మాసయపేట]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[ముక్కువారిపల్లి]] * దాసరి పల్లి == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{మార్కాపురం జిల్లా మండలాలు}} m8r2hjhjqxv220o49z59lbtyj9ce72e 0 2496 4983365 4896800 2026-10-17T16:55:45Z Kalasagary 107518 4983365 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}} {{Infobox person | name = వినోబా భావే | image =Vinoba bave.JPG | birth_date = {{birth date|1895|09|11}} | birth_name = వినాయక్ నరహరి భావే | birth_place = గగోదే, మహారాష్ట్ర | native_place = | death_date = {{death date and age|1982|11|15|1895|09|11}} | death_place = | death_cause = | known = | occupation = స్వాతంత్ర్యసమరయోధుడు, గాంధేయవాది | spouse= | children = | father = | mother = }} '''ఆచార్య [[వినోబా భావే]]'''గా పేరొందిన చెందిన '''వినాయక్ నరహరి భావే''' ([[సెప్టెంబర్ 11]], [[1895]] - [[నవంబర్ 15]], [[1982]]) స్వాతంత్ర్యసమరయోధుడు, గాంధేయవాది, [[మహాత్మా గాంధీ]]కి ఆధ్యాత్మిక వారసుడు. == జననం == వినోబా, [[మహారాష్ట్ర]]లోని గగోదేలో [[1895]], [[సెప్టెంబర్ 11]]న ఒక సాంప్రదాయ చిత్‌పవన్ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. బాల్యములో ఈయన [[భగవద్గీత]] చదివి స్ఫూర్తి పొందాడు. ఈయన మహాత్మా గాంధీతో పాటు [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం]]లో పాల్గొని, [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటీషు ప్రభుత్వానికి]] వ్యతిరేకముగా చేసిన పోరాటానికి గాను 1932లో జైలు కెళ్ళాడు. జైల్లో సహ ఖైదీలకు, తన మాతృభాషైన [[మరాఠీ]]లో [[భగవద్గీత]]పై కొన్ని ఉపన్యాసాలిచ్చాడు. అత్యంత స్ఫూర్తిదాయకమైన ఈ ఉపన్యాసాలే ఆ తరువాత ''టాక్స్ ఆన్ ది గీత'' అన్న పుస్తకంగా వెలువడ్డాయి. ఈ పుస్తకము దేశవిదేశాల్లో అనేక భాషల్లోకి అనువదించబడింది. వినోభా ఈ ఉపన్యాసాలకు ప్రేరణ మానవాతీతమైనదని, తన ఇతర రచనలు సమసిపోయినా ఈ ఉపన్యాసాల ప్రభావం మాత్రం ఎప్పటికీ ఉండిపోతుందని నమ్మాడు. == సంఘ సంస్కర్తగా == భారతదేశంలోని పల్లెల్లో జీవించే సగటుజీవి అనుభవించే కష్టాలకు సమస్యలను అన్వేషించడంలో చాలా కృషిని సలిపారు. కొన్నింటికి ఆధ్యాత్మిక ధోరణి సమంజసం అని కూడా భావించారు. ఈ ధోరణి క్రమేణా [[సర్వోదయ|సర్వోదయా ఉద్యమానికి]] దారితీసింది. వినోబా భావేతో మమేకం చెందిన మరొక మహత్తర కార్యక్రమం [[భూదానోద్యమం]]. నూతన తరహాలో నడచిన ఈ భూదానోద్యమ ప్రచారంలో భాగంగా, దేశం నలుమూలలు పాదయాత్ర చేశాడు. ప్రతీ భూకామందుని వ్యక్తిగతంగా, తనను కొడుకుగా భావించి, కొంతైనా భూమిని ఇవ్వాలని ప్రార్థించాడు. అలా సేకరించిన భూమిని పేదలకు దానం ద్వారా పంచి పెట్టాడు. [[అహింస]], ప్రేమలను మేళవించిన విధానం ఆయన తత్వం. వినోబా అంటే వెంటనే స్ఫురించే అంశం - [[గోహత్య విధాన నిర్మూలనం]]. వినోబా తన జీవిత చరమాంకం, [[మహారాష్ట్ర]]లోని పౌనాఋలో నిర్మించుకున్న ఆశ్రమ వాతావరణంలో గడిపాడు. [[ఇందిరా గాంధీ]] విధించిన అత్యవసర పరిస్థితిని సమర్ధించిన వారిలో వినోబా ఒకరు కావడం, ఆ కాలాన్ని [[అనుశాసనిక పర్వము|అనుశాసన పర్వం]]గా అభివర్ణించి, క్రమశిక్షణకు సరియైన సమయం అని వ్యాఖ్యానించారు. విద్వత్తు ఉన్నచోట వివాదం, అసూయలు జనిస్తాయి. తర్కంలేని అతి గాంధీవాదం వినోబాది అని ప్రముఖ సాహితీవేత్త [[విద్యాధర్ సూరజ్ ప్రసాద్ నైపాల్|వి. ఎస్. నైపాల్]] విమర్శించాడు. కాని, భారతీయ ఆర్థిక, రాజకీయవిధానంతో భాగస్వామ్యం పొందని నైపాల్ నుంచి యిటువంటి విమర్శలు రావడం చాలా విడ్డూరం అని ప్రతి విమర్శలు కూడా వచ్చాయి. == భూదానోద్యమ ప్రారంభం == 1951 ఏప్రిల్ 18 న యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లాలో వినోబా భావే పోచంపల్లి మండలంలో ప్రవేశించాడు. మొట్టమొదటి సారి [[భూదానోద్యమం]] ఇక్కడే నుండే ప్రారంభించబడింది. అందుకే దీనికి ''భూదాన్ పోచంపల్లి'' అని పిలుస్తారు. యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లాలో పోచంపల్లిలోకి మొదటి సారి వినోబా భావే ప్రవేశించినప్పుడు అతన్ని గ్రామస్తులు స్వాగతించారు. కొంత కాలం పోచంపల్లిలో ఉన్నాడు. ఆయన అక్కడ 75% కంటే ఎక్కువ మంది భూమిలేని పేద గ్రామస్తులు ఉన్నారని తెలుసుకున్నారు. గ్రామస్తులు అతన్ని కలవటానికి వచ్చి 80 ఎకరాల (సగం తడి భూములు, ఇంకో సగం పొడి భూములు) భూమి కావాలని అడిగారు. అప్పుడు వినోబా భావే అందరు గ్రామస్తులకు ప్రభుత్వమే ఎందుకు సహాయం చేయాలి. భూస్వాములు తోటి పేదలకు సహాయ పడవచ్చుకదా అని అన్నారు. అప్పుడు వెంటనే [[వెదిరె రామచంద్రారెడ్డి]] అనే ఒక భూస్వామి నేను పేదలకు 100 ఎకరాల భూమి ఇస్తాను అన్ని వాగ్దానం చేశాడు. దీనితో, భారతదేశ భూసమస్యను పరిష్కరించే సామర్ధ్యం ఈ ఉద్యమానికి ఉందని వినోబాభావే అనుకున్నాడు. అక్కడ ఆ విధంగా భూదాన్ ఉద్యమం మొదలైయింది.<ref>Bhoodan and the Landless, S.V. Khandewale and K.R. Nanekar, Popular Prakashan, 1973.</ref><ref>India since independence - bipin Chandra</ref> ==ప్రతిభకు పురస్కారాలు== 1958 లో వినోబాకు సామాజిక నాయకత్వంపై [[రామన్ మెగసెసే పురస్కారం]] మొట్టమొదటి స్వీకర్త వినోబా కావడం భారతదేశానికి దక్కిన గౌరవం. 1983లో [[భారతరత్న]] బిరుదుని వినోబా మరణాంతరం వెంటనే బహూకరించారు. == వినోబా భావాలు == విప్లవాలకు ఆధ్యాత్మికభావాలే మూలం; మానవుల హృదయాలని, మనస్సులని ఏకీకృతం చేయడానికే నా కార్యక్రమాలపై దృష్టి పెట్టడం జరిగింది. ప్రశాంతత అనేది మానసికం, ఆధ్యాత్మకం. ఈ ధోరణులనుంచే మానవుల వ్యక్తిగత జీవితాల్లో ప్రవేశిస్తాయి. ప్రపంచగమనం వీటిపైనే ఆధారపడింది. జై జగత్! విశ్వానికి విజయం! బీదప్రజల హృదయాలను సుసంపన్నంగాను, సంపన్నప్రజల హృదయాలను బీదతనంతోను [[దేవుడు|భగవంతుడు]] సృష్టించడం విడ్డూరం, ఆశ్చర్యకరం. ప్రజాశక్తి, ప్రజాబలం సంకల్పంగా సాధించాలి. హింసాయుత, బలవంతపు అధికారిక రాజ్యపాలనం ఆహ్వానించదగ్గది కాదు. ఏ దేశమైనా, సైన్యం, యుద్ధసామగ్రి బలంతో కాక, నైతినబలంతో సమర్ధించుకోవాలి. పాతపడిన యుద్ధసామగ్రితో కొత్త యుద్ధాలు చేయగలగడం అసాధ్యం. ప్రభుత్వాల తప్పిదాలపై విమర్శించ వలసిన పని నాకు లేదు. మంచి పనులని అనుకున్నవాటిపై నా విమర్శ ఉంటుంది. విప్లవవాదాన్ని ప్రభుత్వమే ప్రచారం చేస్తుంది అన్న భావం, భావన ఎన్నటికీ రానీయకూడదు. అహింసా విధానాలపై నిదానధోరణిని అవలబించకూడదు. అహింసామార్గం ద్వారా, అనుకున్న లక్ష్యాలను సాధించాలంటే, కాలయాపన, జాప్యం శతృవులు అనే అనుకోవాలి. పట్టు ఎంతమాత్రం సడలకూడదు. మెతకదనం, పసలేని, ప్రభావంలేని అహింసావిధానాలను అవలంబించినందువల్ల ప్రస్తుత స్తబ్ధత కొనసాగే ప్రమాదంతోపాటు, పెరుగుదల, అభివృద్ధి చతికిలబడతాయి. చివరకు పరాజయం, నిరాశ తప్పవు. సమాజసేవ, అహింసామార్గం, గోరక్షణ, ఆధ్యాత్మకథోరణి, కుష్టివ్యాధిగ్రస్థులకు సహాయసహకారాలు, భూదానోద్యమం, యిలా ఎన్నో సేవలను అందించిన వినోబా భావే వివాదం లేని పరమాచార్యులు. భారతదేశానికి ప్రధానాచార్యులలో ఒకరు అని కచ్చితంగా చెప్పవచ్చు. == మరణం == ఆచార్య వినోబా భావే [[1982]], [[నవంబర్ 15]] న, చివరి రోజుల్లో ఆహారం, నీరు తీసుకోడానికి నిరాకరించి, [[సల్లేఖనం]]గా భావించగా, కీర్తిశేషులైనారు. == ఇవికూడా చూడండి == * [[ఆచార్య తులసి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [http://www.telugujournal.com/ShowNews.asp?NewsID=12413&NewsType=sams తెలుగుజర్నల్లో వినోభా భావేపై వ్యాసం] * [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386594 వినోబా భావేపై జోశ్యుల సూర్యనారాయణమూర్తి రాసిన గ్రంథం] {{భారతరత్న గ్రహీతలు}} {{భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం}} {{భారతీయ సంఘ సంస్కర్తలు}}{{భారతదేశంలో రామన్ మెగసెసే అవార్డు విజేతలు}}{{Authority control}} {{Authority control}} [[వర్గం:భారతరత్న గ్రహీతలు]] [[వర్గం:1895 జననాలు]] [[వర్గం:1982 మరణాలు]] [[వర్గం:రామన్ మెగసెసే పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర వ్యక్తులు]] f0j7qsh51qlex9lw84awa0cgwq6ivty 4 3771 4983370 4978432 2026-10-17T17:02:41Z Chaduvari 97 /* మాడ్యూల్:User కంటెంట్ మోడల్ మార్చాలి. */ కొత్త విభాగం 4983370 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Archives|auto=yes}} వికీపీడియా నిర్వహణకు సంబంధించిన వ్యవహారాలపై చర్చకు ఉద్దేశించినది ఈ నోటీసు బోర్డు. ముఖ్యంగా ఇది [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులు|నిర్వాహకులకు]] ఉద్దేశించినదే ఐనా, సభ్యులందరూ ఇక్కడ చర్చలో పాల్గొనేందుకు ఆహ్వానితులే! ==ముఖ్యమైన అంశాలు== ;నిర్వాహకులు చేయవలసినవి. * [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులు గమనిస్తూ ఉండవలసిన పేజీలు]] * [[:వర్గం:తొలగించవలసిన_వ్యాసములు|తొలగించవలసిన వ్యాసాలు]]: {{PAGESINCATEGORY:తొలగించవలసిన_వ్యాసములు}}; ఉపవర్గాలు: {{PAGESINCATEGORY:తొలగించవలసిన_వ్యాసములు|subcats}} * [[:వర్గం:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]], [[:వర్గం:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] పరిశీలించి కామన్స్ లో ఫైల్ సరిగా వుంటే, స్థానికంగా తొలగింపు, అవసరమైతే స్థానికంగా లింకు మార్పులు, ( [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ|ఫైళ్ల నిర్వహణకు సూచనలు]] ) ;గమనిస్తూవుండవలసిన (వీక్షణాజాబితాలో చేర్చుకోవటంద్వారా) లింకులు * [[మొదటి పేజీ]], [[మూస:మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి|మొదటి పేజీ నిర్వహణ స్థితి]] (రచ్చబండలో కనబడేటట్లు ఇమడ్చడమైనది) * [[వికీపీడియా:రచ్చబండ|రచ్చబండ, దాని విభాగాలు]] * [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం]] * [[:వర్గం:సహాయం_కోసం_ఎదురు_చూస్తున్న_సభ్యులు_లేక_పేజీలు]] (రచ్చబండలో కనబడేటట్లు ఇమడ్చడమైనది) * [[వికీపీడియా:వర్గాల_చర్చలు]] * [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు ఫైళ్లు]] * [[వికీపీడియా:Possibly_unfree_files]] * [[వికీపీడియా:దిగుమతి అభ్యర్థనలు]] * [[:వర్గం:నిర్వాహకుల సహాయం కోసం ఎదురు చూస్తున్న పేజీలు]] __TOC__ == అనాథ మూసల తొలగింపు == వాడుకరి @[[వాడుకరి:Tappeta Anjan kumar|Tappeta Anjan kumar]], ఈరోజు వందల కొద్ది ఇన్కమింగ్ లింకులు లేని వ్యాసాల నుండి [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81/Tappeta_Anjan_kumar&target=Tappeta+Anjan+kumar&offset=20250331133540 అనాథ మూసను తొలగించారు]. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2401:4900:4FE3:9F42:0:0:26:E8CC|2401:4900:4FE3:9F42:0:0:26:E8CC]] ఐ.పి గల అజ్ఞాత వాడుకరి కొన్నిటిని రద్దు చేసారు. పరిశీలించి తగు చర్యలు తీసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 17:19, 31 మార్చి 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారూ వ్యాసాల్లో అనాథ మూసలు తగిలించే దానిపై దృష్టి పెట్టే బదులు... వాటికి ఇన్కమింగ్ లింకులు ఇవ్వడంపై దృష్టి పెడితే బావుంటుందేమో కదా! అని నా అభిప్రాయం! దయచేసి నిర్వాహకులు ఏమైనా చర్యలు తీసుకోవాలని అనుకుంటే వ్యాసాల్లో అనాథ మూసలు తొలగించే దానిపై తీసుకోండి..-[[వాడుకరి:Tappeta Anjan kumar|Tappeta Anjan kumar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tappeta Anjan kumar|చర్చ]]) 18:53, 31 మార్చి 2025 (UTC) ::ఇలాంటి ప్రాజెక్టులలో వ్యాసాలు సృష్టించే వాడుకరులు కేవలం లెక్కకు మరిన్ని వ్యాసాల సృష్టింపు చేయాలనే దృక్పథంతో కాకుండా వ్యాసం కనీసం ఉండాలిసిన వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉండాలనే ద్వేయం ఉండాలి. [[వికీపీడియా చర్చ:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025#స్త్రీవాదము - జానపదము 2024లో గమనించిన లోపాలు|స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు చర్చాపేజీలో]] నేను ముందే వీటి విషయం తెలిపాను. అంతేగానీ నిర్వాహకులు అనాథ మూసలు పెట్టేబదులు వాటికి లింకులు ఇచ్చే ప్రయత్నం చేయవచ్చుగదా అనటం భావ్యం కాదు. ప్రతిదీ నిర్వాహకులు చేయటానికి చురుకైన నిర్వాహకులు బహు కొద్దిమంది మాత్రమే ఉన్నారనే విషయం మీ అందరికి తెలుసు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:30, 1 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) :మరిన్ని విషయలు: ఆ అజ్ఞాత వాడుకరి ముందుగానే @[[వాడుకరి:Tappeta Anjan kumar|Tappeta Anjan kumar]] గారి చర్చా పేజీలో [[వాడుకరి చర్చ:Tappeta Anjan kumar#ఆర్ఫన్ మూస|విజ్ఞప్తి చేసారు]]. @[[వాడుకరి:Pravallika16|Pravallika16]] గారు [[విదేశీ స్త్రీల జాబితా]] అనే మరొక అనాథ పేజీ సృష్టించి, ఓ జాబితాలో లింకులు ఇచ్చారు. ఈ పేజీ వికీ నియమాలకు అనుగుణంగా లేదు. ఎవరికి వీరు విదేశీయులు? ఇది స్త్రీవాదం ప్రాజెక్టు సంబంధించిన విషయం కనుక @[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]], @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] చూడాలి. :''(రచ్చబండలో చర్చ: [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#అనాథ పేజీల రక్షణ]])'' [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 05:03, 1 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారు, ఈ ప్రాజెక్టు కి నేను నిర్వాకురాలిని కాదు. దయచేసి గమనించగలరు. [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 05:19, 1 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) వికీపీడియాలో చక్కగా కృషి చేస్తున్న కొత్త వాడుకరులు [[వాడుకరి:Tappeta Anjan kumar|Tappeta Anjan kumar]] గారికి అభినందనలు, అయితే మీరు దిద్దుబాట్లు చేస్తున్నప్పుడు వికీ నియమాలను పూర్తిగా తెలుసుకొని చేస్తే బాగుంటుంది, మీకు అన్ని తెలిసి ఉండకపోవచ్చు దాంట్లో తప్పేమీలేదు. ఇకపోతే [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారు, ఈ విషయంపై చర్చ లేవనెత్తినందుకు మీక్కూడా అభినందనలు, చర్చల్లో పాల్గొనడం వికీపీడియాలో చాలా ముఖ్యమైనది, కానీ ఇతరులతో ఏదైనా విషయాన్నీ ప్రస్తావించేటప్పుడు సున్నితంగా తెలియపరచటం గౌరవప్రదమని గమనించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, మీరు అన్నది ముమ్మాటికీ వాస్తవమే అన్ని పనులు నిర్వాహకులే చేయాలంటే కష్టమే. ఇక్కడ ప్రస్తావనకు వచ్చిన చాలా వ్యాసాల్లో సింహ భాగం [[వాడుకరి:Pravallika16]] గారి వ్యాసాలే ఉన్నాయి, వాటికి ఆమె బాధ్యత తీసుకుంటున్నట్టు రచ్చబండలో తెలియపరిచారు. ధన్యవాదాలు - [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 12:39, 1 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) == Report concerning User:27.59.174.67 == [[Special:Contributions/27.59.174.67|27.59.174.67]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:Hide on Rosé|Hide on Rosé]] ([[వాడుకరి చర్చ:Hide on Rosé|చర్చ]]) 09:02, 22 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) == వాడుకరి:Dibyayoti176255 == [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/Dibyayoti176255]] చూస్తే ఎటువంటి చర్చా లేకుండా పేజీలను తరలిస్తున్నారు. అవి కూడా అంత సులభంగా తరలించదగ్గ పేజీలు కాదు. సార్వత్రిక ఖాతా గమనిస్తే కొన్ని వికీలలో ఈ వాడుకరి పై నిరోధం ఉంది. ఈ తరలింపులను రద్దు చేసి, వాడుకరిపై తగు చర్యలు తీసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 16:20, 8 మే 2025 (UTC) :ఆ వ్యక్తి కాలుపెట్టిన దాదాపు ప్రతీ వికీలోనూ అతన్ని/ఆమెను నిరోధించారు. ఒకే ఒక్కసారి హెచ్చరించాలి. ఆ తరవాత చేసే మొదటి తప్పుతో నిరోధించాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:33, 9 మే 2025 (UTC) == ఐపీ అడ్రసుల దుశ్చర్యలు == ఈ రోజు సాయంత్రం నుంచి కొన్ని ఐపీ అడ్రసుల నుంచి తప్పుడు మార్పులు గమనించి వాటిని తిరగ్గొట్టాను. ఉదాహరణకు [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B8%E0%B0%BF.%E0%B0%AF%E0%B0%B8%E0%B1%8D.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%9C%E0%B0%A8%E0%B1%87%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&curid=40129&diff=4601550&oldid=4601526 ఈ లింకు]. వ్యక్తుల పుట్టిన తేదీలు, ఊర్లను ఎటువంటి మూలాలు లేకుండా, చర్చలు లేకుండా మార్చారు. అలాంటి వాటిన్నంటినీ తిరగ్గొట్టాను. ఇంకా ఏదైనా నేను మిస్ అయిఉంటే గమనించి సవరించగలరు. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 16:39, 10 జూలై 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి:K.Venkataramana|వెంకటరమణ]] గారూ ఇవి రోజూ నాకు సర్వ సాధారణమైనవి. ఎవరోగానీ కావాలని ఇటీవల మార్పులలోని వ్యాసాల నుండి ఎంపికచేసుకుని సమాచారపెట్టెలలో అంతకుముందు ఉన్న మీడియా ఫైల్స్ తొలగించి పిచ్చిబొమ్మల పెట్టటం, వ్యాసాలలో ఇష్టమొచ్చినట్లు అనుచిత మార్పులు చేయటం ఇది నిత్యం జరుగుచున్నపని.ఈ మధ్య కాలంలో నేను కొన్ని వ్యాసాలు సంరక్షణలో పెట్టకతప్పలేదు. మీరు గమనించి తగిన చర్యలు తీసుకున్నందుకు ఇద్దరికీ ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:21, 10 జూలై 2025 (UTC) == Report concerning User:157.35.67.168 == [[Special:Contributions/157.35.67.168|157.35.67.168]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:人间百态|人间百态]] ([[వాడుకరి చర్చ:人间百态|చర్చ]]) 13:20, 14 ఆగస్టు 2025 (UTC) == Report concerning User:Indian wikpedia == [[Special:Contributions/Indian wikpedia|Indian wikpedia]] &ndash; Misleading username <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:Hehua|Hehua]] ([[వాడుకరి చర్చ:Hehua|చర్చ]]) 13:23, 17 ఆగస్టు 2025 (UTC) == లక్ష్మీ నారాయణ్ మహారాణా == Apologies for writing in English. [[లక్ష్మీ నారాయణ్ మహారాణా]] has been under deletion request for over a month now, and the notice is repeatedly removed by the spammer. This article is about a long-term abuser of many projects who is continually blocked and has their contributions reversed. This article is preventing the deletion of the corresponding item at Wikidata. Thanks, [[వాడుకరి:Bovlb|Bovlb]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bovlb|చర్చ]]) 23:38, 25 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] లేదా @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించగలరు. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 08:53, 26 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) ::ఆ వ్యాసం పలుమారులు తొలగించబడింది. మరలా తొలగించాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:56, 26 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) :::ధన్యవాదాలండి. @[[వాడుకరి:Bovlb|Bovlb]] The article has been deleted, you can proceed with deletion on Wikidata. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 09:02, 26 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) ::::It's back as [[లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా]]. They're still removing the deletion tag. Thanks, [[వాడుకరి:Bovlb|Bovlb]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bovlb|చర్చ]]) 16:49, 10 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Report concerning User:Sakethyadav == [[Special:Contributions/Sakethyadav|Sakethyadav]] – added refs from self-published or promotional sites; not reliable per [[వికీపీడియా:నమ్మదగ్గ మూలాలు]]. [[వాడుకరి:Saroj|Saroj]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saroj|చర్చ]]) 05:46, 8 అక్టోబరు 2025 (UTC) == Report concerning User:~2025-28482-36 == [[Special:Contributions/~2025-28482-36|~2025-28482-36]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:Quinlan83|Quinlan83]] ([[వాడుకరి చర్చ:Quinlan83|చర్చ]]) 16:29, 13 అక్టోబరు 2025 (UTC) == [[:Category:Pages using the JsonConfig extension]] == Please delete this category as it is no longer necessary. See [[:phab:T378352]]. [[వాడుకరి:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[వాడుకరి చర్చ:NguoiDungKhongDinhDanh|చర్చ]]) 19:25, 5 డిసెంబరు 2025 (UTC) :తొలగించాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:26, 6 డిసెంబరు 2025 (UTC) == చైతన్య పాంచజన్యం == [[చైతన్య పాంచజన్యం]] పేజీని గమనించండి. అలాగే, దానికి సంబంధించిన [[వాడుకరి చర్చ:Yedavallisreddy#చైతన్య పాంచజన్యం పేజీలో మీరు చేసిన దిద్దుబాటు|ఈ చర్చను]] కూడా పరిశీలించి, తగు చర్య తీసుకోవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:19, 13 డిసెంబరు 2025 (UTC) == నాగండ్ల పేజీ చూడండి == [[నాగండ్ల]] పేజీ చూడండి. అందులో ఇచ్చిన మూలాలు చూడండి. ఆ తరువాత [[చర్చ:నాగండ్ల]] చూడండి. ఇలాంటి సమస్యలపై చర్యలు నిర్వాహకులు మాత్రమే తీసుకునే అవకాశం ఉంది. అంచేత ఆయా పేజీలను చూడమని మిమ్మల్ని ఇబ్బంది పెట్టక తప్పడం లేదు. అన్యథా భావించకండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:26, 13 డిసెంబరు 2025 (UTC) == అజ్ఞాతల ఆగడాలు == అజ్ఞాతలను అదుపులో పెట్టాలి. [[చైతన్య భారతి ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]], [[Education]], [[ట్రాక్టర్]], [[సంతూర్ స్కాలర్షిప్ ప్రోగ్రాం]] పేజీల్లో దుశ్చర్యలు చేసారు. అజ్ఞాతల దిద్దుబాట్ల మీద ధ్యాస పెట్టాలని నిర్వాహకులందరికీ విజ్ఞప్తి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:37, 6 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == దుశ్చర్య == ఇవ్వాళ [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C_%E0%B0%85%E0%B0%B5%E0%B0%A1%E0%B0%82_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE&curid=3719&diff=4762052&oldid=4356819 లాగిన్ అవడం ఎలా పేజీలో దుశ్చర్య] జరిగింది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:57, 10 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) :ఆ అజ్ఞాతవాడుకరి నెట్ ఐడి 6 నెలలుపాటు నిరోధం విధించాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:08, 10 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == Report concerning User:Anonuser4 == [[Special:Contributions/Anonuser4|Anonuser4]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:NDG|NDG]] ([[వాడుకరి చర్చ:NDG|చర్చ]]) 11:42, 16 మార్చి 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Watcheditlist]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[వాడుకరి:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[వాడుకరి చర్చ:NguoiDungKhongDinhDanh|చర్చ]]) 01:07, 25 మార్చి 2026 (UTC) : Ping [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]. [[వాడుకరి:Neriah|Neriah]] ([[వాడుకరి చర్చ:Neriah|చర్చ]]) 11:23, 9 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) ::✅ Done [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:25, 9 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) == Report concerning User:APPARAO ADMS EBIKES == [[Special:Contributions/APPARAO ADMS EBIKES|APPARAO ADMS EBIKES]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:NDG|NDG]] ([[వాడుకరి చర్చ:NDG|చర్చ]]) 17:03, 18 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) == Report concerning User:~2026-31992-83 == [[Special:Contributions/~2026-31992-83|~2026-31992-83]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:NDG|NDG]] ([[వాడుకరి చర్చ:NDG|చర్చ]]) 15:57, 29 మే 2026 (UTC) == రెవిన్యూ గ్రామం పేజీలో దుశ్చర్య == [[రెవిన్యూ గ్రామం]] పేజీని గమనించారా? అందులో అజ్ఞాత దుశ్చర్య చేసాడు. నేను దాన్ని తిరగ్గొట్టాను. మళ్ళీ అదే దుశ్చర్య చేసాడు. పరిశీలించండి, తీసుకోవాల్సిన చర్య తీసుకోండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:31, 31 మే 2026 (UTC) == తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకి/బేరీజు == [[వికీపీడియా:WikiProject/తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకి/బేరీజు]] పేజీ చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:22, 6 జూలై 2026 (UTC) == Deletion of non free images which are not linked to any article == Sorry for posting in English. Non free fair use images are not permitted if they are not used in any article. such images are to be deleted as it will be a copyright violation. There are 351 non free images in te.wiki which are not linked to any article. they need to be deleted. For kind attention. @[[వాడుకరి:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] @[[వాడుకరి:T.sujatha|T.sujatha]] @[[వాడుకరి:Veeven|Veeven]] @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] #[[:file:'HIT_2'.jpg]] #[[:file:41579_133430650020269_7782_n.jpg]] #[[:file:800px-BZA_Train_Station.jpg]] #[[:file:A.Kodandaramireddy.jpg]] #[[:file:A.V._Subbarao.JPG]] #[[:file:AKKhan.jpg]] #[[:file:AKRaychaudhuri.jpg]] #[[:file:Aachanta_Venkatarathnam_Naidu.JPG]] #[[:file:Aashiqui_2.jpeg]] #[[:file:Acharya.jpg]] #[[:file:Actress_rajitha.jpg]] #[[:file:Adobe_Scan_29_Apr_2024.pdf]] #[[:file:Agnyaathavaasi.jpg]] #[[:file:Ahsanuddin_Amanullah.jpg]] #[[:file:Airaa_telugu.jpg]] #[[:file:Akella.JPG]] #[[:file:Akkiraju_ramapathirao.jpg]] #[[:file:Aksharayan_Logo.jpg]] #[[:file:Alekhya_Punjala.jpeg]] #[[:file:Ali_actor.jpg]] #[[:file:Alluri_postal_stamp.jpg]] #[[:file:Ammangi_Venugopal.jpg]] #[[:file:Amrita-vishwa-vidyapeetham-color-logo.png]] #[[:file:Anbukku_Naan_Adimai.jpg]] #[[:file:Andariki_Ayurvedam.jpg]] #[[:file:Animal_(2023_film)_poster.jpg]] #[[:file:Anishetty_Rajitha.jpg]] #[[:file:Anita.png]] #[[:file:AnithaRao_Kotla.jpg]] #[[:file:Anjani_Kumar_(IPS).jpeg]] #[[:file:AnnaLezneva.jpg]] #[[:file:Annayya.jpg]] #[[:file:Antharvedana_book_cover_page.jpg]] #[[:file:Anumula-Revanth-Reddy.jpg]] #[[:file:Anura_Ranasinghe.jpg]] #[[:file:Arekapudi_Gandhi.jpeg]] #[[:file:Atal_Bihari_Vajpayee_Medical_University_Logo.png]] #[[:file:BB_Patil.jpg]] #[[:file:BHAMIDIPATI1.jpg]] #[[:file:Bajireddy_Govardhan.jpeg]] #[[:file:Balla_Saraswathi.jpg]] #[[:file:Balloon_Film_Poster.jpg]] #[[:file:Bandari_Lakshma_Reddy.png]] #[[:file:Banu_Mushtaq.png]] #[[:file:Bava_maradallu_(1961).jpg]] #[[:file:Bayyaji_appaji_patel.png]] #[[:file:Bharatiya_Janata_Party_logo.png]] #[[:file:BhumaAkhilaPriya.jpg]] #[[:file:Bhuma_Nagireddy.jpg]] #[[:file:Bigala_Ganesh_Guptha.jpeg]] #[[:file:Billa_mahender_books.jpg]] #[[:file:Bollimuntha_sivaramakrishna.jpg]] #[[:file:Bommala_koluvu_(1980).pdf]] #[[:file:Boodida_bikshamaya.jpg]] #[[:file:Brahmaji.jpg]] #[[:file:Burrakatha.jpg]] #[[:file:C.r.subburaman.jpg]] #[[:file:CM_KCR_Inaguration_to_Mallannasagar_Reservoir.jpg]] #[[:file:CM_KCR_hoisted_the_National_Flag_at_Golconda_Fort.jpg]] #[[:file:Chamala_Kiran_Kumar.png]] #[[:file:Charan_Arjun.jpg]] #[[:file:Chennamaneni_Ramesh_Babu.jpg]] #[[:file:Chirumarthi_Lingaiah.jpg]] #[[:file:Clive_Hubert_Lloyd.jpg]] #[[:file:D._V._Paluskar.jpg]] #[[:file:DACOIT.jpg]] #[[:file:Damodar_Rao_Deevakonda.jpg]] #[[:file:Damodaram_sanjeevayya.jpg]] #[[:file:Dasoju_Sravan.jpeg]] #[[:file:Deepakondadamodhar.jpg]] #[[:file:DeepikaReddy.jpg]] #[[:file:Devulapalli_PrabhakaraRao.jpg]] #[[:file:Diagram_showing_leukorrhea_infection.jpg]] #[[:file:Dongalunnarujaagratha.jpg]] #[[:file:Dr._Kondapalli_Neeharini.jpeg]] #[[:file:Dwarakatirumala_venkateswaraswami.jpg]] #[[:file:Enugu_Narasimha_Reddy.jpg]] #[[:file:Farhat_Ibrahim.jpeg]] #[[:file:Gadari_Kishore_Kumar.jpg]] #[[:file:Gamyam.jpg]] #[[:file:Gandhi_Institute_of_Technology_and_Management_logo.jpg]] #[[:file:Gannu_krishnamurthy.jpg]] #[[:file:Gautu_Syamsundar_Shivaji.jpg]] #[[:file:Gelupupilupu.jpg]] #[[:file:Gemini_Album_Cover.jpg]] #[[:file:Ghani_(2021_film).jpg]] #[[:file:Godisela_Rajesham_Goud.jpg]] #[[:file:Gottimukkala_PadmaRao.jpeg]] #[[:file:Gundamma.png]] #[[:file:GunduHanumanthaRao.jpg]] #[[:file:Gundu_Sudarshan.jpg]] #[[:file:HIT_The_First_Case.jpg]] #[[:file:Harischandra.jpg]] #[[:file:Heimalata_1896_1986_Reprint.jpg]] #[[:file:Hillary-norgay.jpg]] #[[:file:Hiralal_moriya.jpg]] #[[:file:Hukumdev.jpg]] #[[:file:Imagename.jpg]] #[[:file:Institute_of_Mental_Health_Logo.jpg]] #[[:file:JULURU.jpg]] #[[:file:Jagarlamudi_radhakrishna.jpg]] #[[:file:Jajula_gowri.jpg]] #[[:file:Jalajam_Sathyanarayana.jpg]] #[[:file:James-cameron-7.webp]] #[[:file:Jana_Sena_Party_Logo.jpeg]] #[[:file:Japan_2023_poster.jpg]] #[[:file:Jd-chakravarthy.jpg]] #[[:file:Jetty_Movie_Poster.jpeg]] #[[:file:Joe_movie.jpg]] #[[:file:Jogiramesh.jpg]] #[[:file:Jogu_Ramanna.jpeg]] #[[:file:K.Omanakutti.jpg]] #[[:file:K.S.-Ratnam.jpg]] #[[:file:K.V.Raghunathareddy.jpg]] #[[:file:K.v.ramanachary_ias.jpg]] #[[:file:K_CHANDRU.jpg]] #[[:file:Kadhal_Desam.jpg]] #[[:file:Kala_Telanganam_Book_Cover_Page.jpg]] #[[:file:Kalva-sriniuvasulu.jpg]] #[[:file:Kanneganti_Lalitha.jpg]] #[[:file:Karuppan_poster.jpg]] #[[:file:Kethireddy_Peddareddy.jpg]] #[[:file:Kishori_amonkar.jpg]] #[[:file:Koduthu_Vaithaval.jpg]] #[[:file:Komatareddy_venkatereddy.jpg]] #[[:file:Konathala_rama_krishna.gif]] #[[:file:Kondapochamma_Reservoir_Inagulation_by_CM_KCR.jpg]] #[[:file:Kongumudi_DVD_cover.jpg]] #[[:file:Kopparapu_kavulu.jpg]] #[[:file:Koppula-Eeshwar.jpg]] #[[:file:Kotha_Prabhakar_Reddy.jpg]] #[[:file:Kotla_Hanumantharao.jpg]] #[[:file:Krishna-vrinda-vihari_1.jpg]] #[[:file:Krishna_Vrinda_Viharaa.jpg]] #[[:file:Kunamneni-Sambasiva-Rao.jpg]] #[[:file:Kusukuntla_Prabhakar_Reddy.jpg]] #[[:file:Lakshmisha.jpg]] #[[:file:Lalgudi-jayaraman.jpg]] #[[:file:Love_marriage.jpg]] #[[:file:MAD_2023_Film.jpg]] #[[:file:MANAKU_TELIYANI_TELANGANA.jpg]] #[[:file:Maganti_Gopinath.jpg]] #[[:file:Mahenderreddy.jpg]] #[[:file:Mallaram_Forest_Name_Board.jpg]] #[[:file:Manasa_Varanasi.jpeg]] #[[:file:Manchumanoj.jpg]] #[[:file:Mande_Gundelu_(1979).jpg]] #[[:file:Manne_Srinivas_Reddy.jpg]] #[[:file:Manu_Charithra.jpg]] #[[:file:Manushulu_Matti_Bommalu_(1974)-Song_Booklet.pdf]] #[[:file:Masana_chennappa.jpg]] #[[:file:MechanicRocky.jpg]] #[[:file:Meena_01.jpg]] #[[:file:Mpimage_photo_5077.jpg]] #[[:file:Muhammad_Hidayatullah.jpg]] #[[:file:Myname_Rajanikanth_bookcover.jpg]] #[[:file:N.-Janardhan-Reddy.jpg]] #[[:file:N._Valarmathi.jpg]] #[[:file:NTR_ph_cu.jpg]] #[[:file:Nadia_Actress.jpg]] #[[:file:Nagam_jarardhana_reddy.jpg]] #[[:file:Nalgonda.jpg]] #[[:file:Naveen_Medaram.jpg]] #[[:file:Naveen_reddy_Cropped.png]] #[[:file:Nerella_venumadhav.jpg]] #[[:file:Niyantha.png]] #[[:file:Nori_Dattatreyudu.jpg]] #[[:file:Nusrat-Jahan.jpg]] #[[:file:Nyayaniki_Siksha_(1988).jpg]] #[[:file:Okayodhudu.jpg]] #[[:file:Okayodhuduimage.jpg]] #[[:file:PIP.logo.gif]] #[[:file:Pagala_sampathreddy.jpg]] #[[:file:Palnati_Brahmanayudu.jpg]] #[[:file:Pamela_Satpathy.jpg]] #[[:file:Param_veer_chakra.gif]] #[[:file:Patam_Kathalu_Book_Cover_Page.jpg]] #[[:file:Patnam_narender_reddy.jpg]] #[[:file:Pilla_Nuvvu_Leni_Jeevitham_Audio.jpg]] #[[:file:Prajasahiti_1992_Oct_first_page.png]] #[[:file:Prakasam_Mandals.png]] #[[:file:Pramod_Mahajan.jpg]] #[[:file:Pranahita_Wildlife_Sanctuary.jpg]] #[[:file:Prasen_Bellamkonda.jpeg]] #[[:file:Pratap_chandra_reddy..png]] #[[:file:Prema_kiritam_(1988).pdf]] #[[:file:Prematho_Raa_Album_Cover.JPG]] #[[:file:Priya_Vadlamani.png]] #[[:file:Puchalapalli_sundarayya.jpg]] #[[:file:Pvenkateswararao.jpg]] #[[:file:R.Vedavalli.png]] #[[:file:RRR_(Roudram_Ranam_Rudhiram)_రౌద్రం_రణం_రుధిరం.jpg]] #[[:file:Ra-raju-telugu-movie.jpg]] #[[:file:Racha_Ravi.jpg]] #[[:file:Radhika-kumaraswamy.jpeg]] #[[:file:Raghuveera-Reddy-N.gif]] #[[:file:Raja_(1976)-Song_Booklet.pdf]] #[[:file:Rajuyadav.jpg]] #[[:file:Raktha_Kanneeru.jpg]] #[[:file:Ralangi_venkatramayya.jpg]] #[[:file:Ramoji_Rao.png]] #[[:file:Ranga-ranga-vaibhavanga.jpg]] #[[:file:Ravi_Shankar_Sunke.jpeg]] #[[:file:Ravi_kumar_Bhaskara_batla.jpg]] #[[:file:Razor.jpg]] #[[:file:Rega_Kantha_Rao.jpg]] #[[:file:Rohini_in_Navamohini.jpg]] #[[:file:Rpriya.jpg]] #[[:file:SHAR_launch_img.gif]] #[[:file:SS_-_cropped.png]] #[[:file:Saavitri_1.jpg]] #[[:file:Sabari_2023.jpg]] #[[:file:Sakshi_Main_page.jpg]] #[[:file:Sakshilogo.jpg]] #[[:file:Samala_venu.jpg]] #[[:file:Sanam_Teri_Kasam_2016.jpeg]] #[[:file:Sandra_Venkata_Veeraiah.jpeg]] #[[:file:Saneswara_swamy-mandapalli.jpg]] #[[:file:Sangamitra_bandopadyaya.jpg]] #[[:file:SarangapaniJathakam.jpg]] #[[:file:Sasivadane.jpg]] #[[:file:Savithri.jpg]] #[[:file:Screenshot_18-10-2024_184459_.jpeg]] #[[:file:Seetha_Kalyana_Vaibhogame.jpg]] #[[:file:Selfie_of_success.jpg]] #[[:file:Shanmukha_Anjaneyaraju.JPG]] #[[:file:Simran_Choudhary.jpeg]] #[[:file:Sitaram_Naik.jpeg]] #[[:file:Sobhanbabu_CU.jpg]] #[[:file:Spyrologo2018.png]] #[[:file:Sri-bollomunta.jpg]] #[[:file:Sriranganeetulu.jpg]] #[[:file:Subhash_chandran.jpg]] #[[:file:Sunil_mittal_cu.jpg]] #[[:file:T.V.Gopalakrishnan.jpg]] #[[:file:T._Prakash_Goud.jpeg]] #[[:file:TWorks_Building.jpg]] #[[:file:Tadepalli-lakshmi-kanta-rao-101.jpg]] #[[:file:Teenmaar_Mallanna_Cropped.png]] #[[:file:Telangana_Tejomurthulu_Book_Cover_Page.jpg]] #[[:file:TeluguFilm_Bhavani.jpg]] #[[:file:TeluguFilm_SRPB_Scr.shot.jpg]] #[[:file:Telugu_sumathisatakam1.GIF]] #[[:file:Telugu_sumathisatakam2.GIF]] #[[:file:Thalliveru_Book_Cover_Page.jpeg]] #[[:file:Thangeduvanam_Book_Cover_Page.jpg]] #[[:file:Thota_Chandrasekhar.jpg]] #[[:file:ThugLife.jpg]] #[[:file:Tirunagari_DevakiDevi.jpg]] #[[:file:Topgear.jpg]] #[[:file:UKUP_poster.jpg]] #[[:file:Usha_Parinayam.jpg]] #[[:file:VALENTINES_NIGHT.jpg]] #[[:file:VASANTHA_VENKATA_KRISHNA_PRASAD.jpeg]] #[[:file:Varupula-subbarao.jpg]] #[[:file:Veda_Archana_Sastry.jpg]] #[[:file:Veppam_poster.jpg]] #[[:file:VeyDharuvey.jpg]] #[[:file:Viraj-ashwin-interview-stills3.jpg]] #[[:file:Virata_Parvam_poster.jpg]] #[[:file:Vladimir_Nabokov.jpg]] #[[:file:VolgaToGanga_telugu_cover.jpg]] #[[:file:Wonka_2023_film_poster_test.jpg]] #[[:file:Yashoda124.jpg]] #[[:file:అడ్డాల_అరవలరాజు.jpg]] #[[:file:అనుకోని_ప్రయాణం_2022.jpg]] #[[:file:అన్వర్_వరంగల్68.jpg]] #[[:file:అమ్ము_2022.jpg]] #[[:file:ఆంధ్ర_క్రియాస్వరూప_మణిదీపిక.pdf]] #[[:file:ఆంధ్ర_వాగ్గేయకార_చరిత్రము2.webp]] #[[:file:ఆడపిల్లలు_అర్ధరాత్రి_హత్యలు.png]] #[[:file:ఆధార్_కార్డు_లోగో_1590566805902.jpg]] #[[:file:ఆవేశం_(1980_సినిమా).png]] #[[:file:ఉదయమిత్ర.jpg]] #[[:file:ఎఫ్.సి._కోహ్లీ.jpg]] #[[:file:ఓరి_దేవుడా_2022.jpg]] #[[:file:కళాపురం_(సినిమా).jpg]] #[[:file:కాదంబరికిరణ్.jpeg]] #[[:file:కాశీం.jpg]] #[[:file:క్యాలీఫ్లవర్_(సినిమా).png]] #[[:file:క్రాంతి_డ్రిల్‌మ్యాన్.jpeg]] #[[:file:క్రైమ్_థ్రిల్లర్‌_సినిమా.jpg]] #[[:file:గగన్_ఖోడా.webp]] #[[:file:గాయని_గోపిక_పూర్ణిమ.jpg]] #[[:file:గొట్టిపాటి_కొండపనాయుడు.jpg]] #[[:file:గోపరాజు_రశ్మి.jpg]] #[[:file:ఘంటాడి_కృష్ణ.JPG]] #[[:file:చింతా_కృష్ణమూర్తి.jpg]] #[[:file:చెయ్యెత్తి_జైకొట్టు_(1969_సినిమా).jpg]] #[[:file:చెలమచెర్ల_రంగాచార్యులు.jpg]] #[[:file:చెళ్లపిళ్ల_సత్యం.jpg]] #[[:file:జంధ్యాల_వెంకట_సీతారామశాస్త్రి.jpg]] #[[:file:జోగు_రామన్న.jpg]] #[[:file:జ్యువెల్_థీఫ్.jpeg]] #[[:file:తరగతి_గది_దాటి.jpg]] #[[:file:థామస్_జార్జ్_రూథర్‌ఫర్డు.png]] #[[:file:ది_బేకర్_అండ్_ది_బ్యూటీ_2021.jpg]] #[[:file:దెబ్బకు_దెబ్బ_(1968_సినిమా).jpg]] #[[:file:ధమకా.jpg]] #[[:file:నయీం_డైరీస్.jpg]] #[[:file:నా_స్మృతిపథంలో.jpg]] #[[:file:నిశ్శబ్ద_రాత్రి.jpg]] #[[:file:నీ_ప్రేమే_నా_ప్రాణం.jpg]] #[[:file:పత్ని2.jpg]] #[[:file:పత్ని_(సినిమా).png]] #[[:file:పద్మజారెడ్డి.jpeg]] #[[:file:పన్నెండు_సూత్రాలు.jpg]] #[[:file:పన్యాల_రంగనాథరావు.jpg]] #[[:file:పరవస్తు_వెంకట_రంగాచార్యులు.jpg]] #[[:file:పరుచూరి_నారాయణాచార్యులు.jpg]] #[[:file:పసలపూడి_వీరబాబు_2022.jpg]] #[[:file:పాలంకి_వెంకట_రామచంద్రమూర్తి.jpg]] #[[:file:పాలపర్తి_శ్యామలానందప్రసాద్.jpg]] #[[:file:పావులూరి_మల్లన.jpg]] #[[:file:పురాణపండ_రాధాకృష్ణమూర్తి.jpg]] #[[:file:పెళ్లి_చేసి_చూపిస్తాం_1983.jpg]] #[[:file:పెళ్ళి_గోల.webp]] #[[:file:పైడి_లక్ష్మయ్య.jpg]] #[[:file:పొన్నపల్లి_మధుసూదన్.jpg]] #[[:file:బభ్రువాహన_(1942_సినిమా).jpg]] #[[:file:బలిజేపల్లి_సాయిలక్ష్మి.jpg]] #[[:file:బి.ఎన్._శాస్త్రి.jpg]] #[[:file:బిచ్చగాడు_2.jpg]] #[[:file:బుక్కపట్నం_రాఘవాచార్యులు.jpg]] #[[:file:భారత_ఎన్నికల_కమీషను.png]] #[[:file:భ్రమరవాసిని.jpg]] #[[:file:మహా_శక్తి_మహిమలు.jpg]] #[[:file:మాచవరపు_ఆదినారాయణ.jpg]] #[[:file:మిమిక్రీ_శ్రీనివాస్_(శ్రీకాకుళం).jpg]] #[[:file:ముత్తయ్య_వనిత.jpeg]] #[[:file:ముద్దుపళని.jpg]] #[[:file:మునిస్వామి_తంబిదురై.jpg]] #[[:file:మెట్ట_పోలినాయుడు.png]] #[[:file:రవి_పరస.jpg]] #[[:file:రాధా_మాధవం.jpeg]] #[[:file:రామ్_ప్రసాద్_బిస్మిల్.webp]] #[[:file:రావెల_సాంబశివరావు.jpg]] #[[:file:రేయికి_వేయిక‌ళ్ళు_2022.jpg]] #[[:file:లక్ష్మణ్_దాస్_మిట్టల్1.jpeg]] #[[:file:లేత_మనసులు.jpg]] #[[:file:వాల్తేరు_వీరయ్య.jpg]] #[[:file:విజయ్_ప్రకాష్.webp]] #[[:file:విద్యాసాగర్_music.jpg]] #[[:file:శాంతి_తెరెసా_లక్రా.png]] #[[:file:సంపూర్ణ_రామాయణం..webp]] #[[:file:సన్నీ_లియోన్.jpg]] #[[:file:సలార్_సినిమా_పోస్టర్.jpeg]] #[[:file:సుందరి_సుబ్బారావు.jpg]] #[[:file:ಅವೆಂಜರ್ಸ್-_ಇನ್ಫಿನಿಟಿ_ವಾರ್.jpeg]] #[[:file:భగత్.jpg]] #[[:file:మిస్_420.jpg]] [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 07:27, 14 జూలై 2026 (UTC) [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:06, 15 జూలై 2026 (UTC) :I will take care of it by deleting them. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 13:52, 15 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] Thanks for bringing this up. I will start looking into this and taking action as per policy. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 14:52, 15 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] Thank you for the response. If these images were unlinked due to vandalism, relinking them to their respective pages will fix the issue. But if they have since been replaced by other images (whether free or non-free), the orphaned files should be deleted. [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 05:21, 16 జూలై 2026 (UTC) :::Yes, I am doing the same. In most of the cases that I see, these images are replaced by some other free/non-free images. Since I am checking one by one. It is going to take a little bit of time to take action on all of them. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 08:24, 16 జూలై 2026 (UTC) == వాడుకరి:కొమ్ము హరిబాబు, వాడుకరి:జుతుక.మెర్సీ == వాడుకరి:కొమ్ము హరిబాబు, వాడుకరి:జుతుక.మెర్సీ - ఈ రెండు ఖాతాలు ఒక నెల లోపు ఉనికి లోకి వచ్చాయి. స్వంత ప్రచారం కోసం పెట్టిన ఖాతాల్లాగా ఉన్నాయి. * రెండూ కొమ్ము హరిబాబు గురించీ ఆయన రాసిన డైలాగుల గురించీ రాసాయి. * రెండు వాడుకరి పేజీల లోనూ ఆ సమాచారమే, అతిగా ఉంది * రెండూ వాడుకరి పేజీల్లో రాసుకునేందుకే పరిమితమయ్యాయి. వాడుకరి:కొమ్ము హరిబాబు మాత్రం, [[అందరూ బాగుండాలి అందులో నేనుండాలి]] పేజీలో స్వంత ప్రచారం రాసుకోగా దాన్ని తిరగ్గొట్టారు. అలా ఆ పేజీలో రెండూ సార్లు జరిగింది. పరిశీలించి, తగు చర్యలు తీసుకోవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 22:19, 22 జూలై 2026 (UTC) == మీడియావికీ:Talkpagetext పేజీలో == [[మీడియావికీ:Talkpagetext]] పేజీలో భాషను సరిదిద్దండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:36, 27 జూలై 2026 (UTC) :సరిదిద్దాను, గమనించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 18:42, 10 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Independent review: deletion of కోటి రెడ్డి (log 604592) == I am Koti Reddy Saripalli, the subject of the deleted article. I have BHCL/Pinnacle and Kotii Group affiliations, so I disclose my conflict of interest. I want the Telugu article restored if it meets policy, or rewritten in good spirit as a short neutral article by an uninvolved editor—not the old unsupported wording. We did what we could under the policy before deletion. On 22 September I proposed removing unsupported titles, superlatives and career details, and supplied a shorter sourced text on the article talk page: https://te.wikipedia.org/w/index.php?oldid=4969508 The 27 September deletion log gives “not notable” as the reason: https://te.wikipedia.org/wiki/Special:Log?logid=604592 . In his reply, the deleting administrator referred me to this board and cited an XReport speedy-deletion tag and an older unsourced-biography tag, but did not assess the sources I raised: https://te.wikipedia.org/w/index.php?oldid=4970016 . A tag is a request for review, not the source-by-source answer I am seeking. The New Indian Express (2018) and YourStory Telugu (2015) published detailed profiles about my background and work: https://www.newindianexpress.com/hyderabad/2018/May/29/leading-by-example-1821128.html https://yourstory.com/telugu/e7199047e6-microsoft-became-the-chief-architect-of-the-app-over-and-over-pasaindi-but- VCCircle's public 2025 preview identifies my BHCL role: https://www.vccircle.com/hyderabadbased-pinnacle-blooms-in-talks-with-pe-players-for-series-a . I am not relying on paywalled details or the currently unavailable Pioneer PDF. Please have an uninvolved administrator or editor answer plainly: (1) Do the New Indian Express and YourStory profiles meet Telugu Wikipedia's standard for significant independent coverage? If not, what specifically fails? (2) Was speedy deletion still appropriate after the pre-deletion source and neutral-rewrite proposal? (3) If the sources suffice, can a short neutral article be restored or reviewed as a draft by an uninvolved editor? If they do not, please identify the precise evidence gap. If a particular claim violates policy, name it so I can address it. I will not recreate the page while this is under review. [[వాడుకరి:Drkotir|Drkotir]] ([[వాడుకరి చర్చ:Drkotir|చర్చ]]) 10:45, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :కోటి రెడ్డి గారూ, వికీ పాలసీల ప్రకారం ఎవరికి వారే స్వీయ వ్యాసాలు రాసుకోకూడదు. మీరు మూలాలు చూపించారు కాబట్టి మీ వ్యాసాన్ని సృష్టించేందుకు పరిశీలిస్తాము. ఈ లోపు మీరు మరికొన్ని ఆధారాలు ఉంటే సేకరించగలరు. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 12:52, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == Report concerning User:Duvvada Hembabu Chowdary == [[Special:Contributions/Duvvada Hembabu Chowdary|Duvvada Hembabu Chowdary]] &ndash; Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:Pristome|Pristome]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pristome|చర్చ]]) 09:13, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC) == మాడ్యూల్:User కంటెంట్ మోడల్ మార్చాలి. == [[మాడ్యూల్:User]] అనేది సరిగ్గా పనిచెయ్యడం లేదు. అది వాడినపుడు, Script error: No such module "user".. అనే లోపాన్ని చూపిస్తోంది. కారణం తెలియలేదు. కానీ దాని కంటెంటు మోడలు "వికీపాఠ్యం" అని ఉంది. ఇతర మాడ్యూళ్ళ మోడలు Scribunto module అని ఉంది. బహుశా ఇదే కారణం కావచ్చు. దాని కంటెంటు మోడలును మార్చే అనుమతులు నాకు లేవు. ఆ మార్పు చెయ్యవలసినదిగా నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:02, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) m1vi7zioyno721a474iikbzvqhgkulo 4983458 4983370 2026-10-18T03:15:38Z యర్రా రామారావు 28161 /* మాడ్యూల్:User కంటెంట్ మోడల్ మార్చాలి. */ సమాధానం 4983458 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Archives|auto=yes}} వికీపీడియా నిర్వహణకు సంబంధించిన వ్యవహారాలపై చర్చకు ఉద్దేశించినది ఈ నోటీసు బోర్డు. ముఖ్యంగా ఇది [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులు|నిర్వాహకులకు]] ఉద్దేశించినదే ఐనా, సభ్యులందరూ ఇక్కడ చర్చలో పాల్గొనేందుకు ఆహ్వానితులే! ==ముఖ్యమైన అంశాలు== ;నిర్వాహకులు చేయవలసినవి. * [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులు గమనిస్తూ ఉండవలసిన పేజీలు]] * [[:వర్గం:తొలగించవలసిన_వ్యాసములు|తొలగించవలసిన వ్యాసాలు]]: {{PAGESINCATEGORY:తొలగించవలసిన_వ్యాసములు}}; ఉపవర్గాలు: {{PAGESINCATEGORY:తొలగించవలసిన_వ్యాసములు|subcats}} * [[:వర్గం:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]], [[:వర్గం:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] పరిశీలించి కామన్స్ లో ఫైల్ సరిగా వుంటే, స్థానికంగా తొలగింపు, అవసరమైతే స్థానికంగా లింకు మార్పులు, ( [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ|ఫైళ్ల నిర్వహణకు సూచనలు]] ) ;గమనిస్తూవుండవలసిన (వీక్షణాజాబితాలో చేర్చుకోవటంద్వారా) లింకులు * [[మొదటి పేజీ]], [[మూస:మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి|మొదటి పేజీ నిర్వహణ స్థితి]] (రచ్చబండలో కనబడేటట్లు ఇమడ్చడమైనది) * [[వికీపీడియా:రచ్చబండ|రచ్చబండ, దాని విభాగాలు]] * [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం]] * [[:వర్గం:సహాయం_కోసం_ఎదురు_చూస్తున్న_సభ్యులు_లేక_పేజీలు]] (రచ్చబండలో కనబడేటట్లు ఇమడ్చడమైనది) * [[వికీపీడియా:వర్గాల_చర్చలు]] * [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు ఫైళ్లు]] * [[వికీపీడియా:Possibly_unfree_files]] * [[వికీపీడియా:దిగుమతి అభ్యర్థనలు]] * [[:వర్గం:నిర్వాహకుల సహాయం కోసం ఎదురు చూస్తున్న పేజీలు]] __TOC__ == అనాథ మూసల తొలగింపు == వాడుకరి @[[వాడుకరి:Tappeta Anjan kumar|Tappeta Anjan kumar]], ఈరోజు వందల కొద్ది ఇన్కమింగ్ లింకులు లేని వ్యాసాల నుండి [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81/Tappeta_Anjan_kumar&target=Tappeta+Anjan+kumar&offset=20250331133540 అనాథ మూసను తొలగించారు]. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2401:4900:4FE3:9F42:0:0:26:E8CC|2401:4900:4FE3:9F42:0:0:26:E8CC]] ఐ.పి గల అజ్ఞాత వాడుకరి కొన్నిటిని రద్దు చేసారు. పరిశీలించి తగు చర్యలు తీసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 17:19, 31 మార్చి 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారూ వ్యాసాల్లో అనాథ మూసలు తగిలించే దానిపై దృష్టి పెట్టే బదులు... వాటికి ఇన్కమింగ్ లింకులు ఇవ్వడంపై దృష్టి పెడితే బావుంటుందేమో కదా! అని నా అభిప్రాయం! దయచేసి నిర్వాహకులు ఏమైనా చర్యలు తీసుకోవాలని అనుకుంటే వ్యాసాల్లో అనాథ మూసలు తొలగించే దానిపై తీసుకోండి..-[[వాడుకరి:Tappeta Anjan kumar|Tappeta Anjan kumar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tappeta Anjan kumar|చర్చ]]) 18:53, 31 మార్చి 2025 (UTC) ::ఇలాంటి ప్రాజెక్టులలో వ్యాసాలు సృష్టించే వాడుకరులు కేవలం లెక్కకు మరిన్ని వ్యాసాల సృష్టింపు చేయాలనే దృక్పథంతో కాకుండా వ్యాసం కనీసం ఉండాలిసిన వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉండాలనే ద్వేయం ఉండాలి. [[వికీపీడియా చర్చ:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025#స్త్రీవాదము - జానపదము 2024లో గమనించిన లోపాలు|స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు చర్చాపేజీలో]] నేను ముందే వీటి విషయం తెలిపాను. అంతేగానీ నిర్వాహకులు అనాథ మూసలు పెట్టేబదులు వాటికి లింకులు ఇచ్చే ప్రయత్నం చేయవచ్చుగదా అనటం భావ్యం కాదు. ప్రతిదీ నిర్వాహకులు చేయటానికి చురుకైన నిర్వాహకులు బహు కొద్దిమంది మాత్రమే ఉన్నారనే విషయం మీ అందరికి తెలుసు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:30, 1 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) :మరిన్ని విషయలు: ఆ అజ్ఞాత వాడుకరి ముందుగానే @[[వాడుకరి:Tappeta Anjan kumar|Tappeta Anjan kumar]] గారి చర్చా పేజీలో [[వాడుకరి చర్చ:Tappeta Anjan kumar#ఆర్ఫన్ మూస|విజ్ఞప్తి చేసారు]]. @[[వాడుకరి:Pravallika16|Pravallika16]] గారు [[విదేశీ స్త్రీల జాబితా]] అనే మరొక అనాథ పేజీ సృష్టించి, ఓ జాబితాలో లింకులు ఇచ్చారు. ఈ పేజీ వికీ నియమాలకు అనుగుణంగా లేదు. ఎవరికి వీరు విదేశీయులు? ఇది స్త్రీవాదం ప్రాజెక్టు సంబంధించిన విషయం కనుక @[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]], @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] చూడాలి. :''(రచ్చబండలో చర్చ: [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#అనాథ పేజీల రక్షణ]])'' [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 05:03, 1 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారు, ఈ ప్రాజెక్టు కి నేను నిర్వాకురాలిని కాదు. దయచేసి గమనించగలరు. [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 05:19, 1 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) వికీపీడియాలో చక్కగా కృషి చేస్తున్న కొత్త వాడుకరులు [[వాడుకరి:Tappeta Anjan kumar|Tappeta Anjan kumar]] గారికి అభినందనలు, అయితే మీరు దిద్దుబాట్లు చేస్తున్నప్పుడు వికీ నియమాలను పూర్తిగా తెలుసుకొని చేస్తే బాగుంటుంది, మీకు అన్ని తెలిసి ఉండకపోవచ్చు దాంట్లో తప్పేమీలేదు. ఇకపోతే [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారు, ఈ విషయంపై చర్చ లేవనెత్తినందుకు మీక్కూడా అభినందనలు, చర్చల్లో పాల్గొనడం వికీపీడియాలో చాలా ముఖ్యమైనది, కానీ ఇతరులతో ఏదైనా విషయాన్నీ ప్రస్తావించేటప్పుడు సున్నితంగా తెలియపరచటం గౌరవప్రదమని గమనించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, మీరు అన్నది ముమ్మాటికీ వాస్తవమే అన్ని పనులు నిర్వాహకులే చేయాలంటే కష్టమే. ఇక్కడ ప్రస్తావనకు వచ్చిన చాలా వ్యాసాల్లో సింహ భాగం [[వాడుకరి:Pravallika16]] గారి వ్యాసాలే ఉన్నాయి, వాటికి ఆమె బాధ్యత తీసుకుంటున్నట్టు రచ్చబండలో తెలియపరిచారు. ధన్యవాదాలు - [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 12:39, 1 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) == Report concerning User:27.59.174.67 == [[Special:Contributions/27.59.174.67|27.59.174.67]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:Hide on Rosé|Hide on Rosé]] ([[వాడుకరి చర్చ:Hide on Rosé|చర్చ]]) 09:02, 22 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) == వాడుకరి:Dibyayoti176255 == [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/Dibyayoti176255]] చూస్తే ఎటువంటి చర్చా లేకుండా పేజీలను తరలిస్తున్నారు. అవి కూడా అంత సులభంగా తరలించదగ్గ పేజీలు కాదు. సార్వత్రిక ఖాతా గమనిస్తే కొన్ని వికీలలో ఈ వాడుకరి పై నిరోధం ఉంది. ఈ తరలింపులను రద్దు చేసి, వాడుకరిపై తగు చర్యలు తీసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 16:20, 8 మే 2025 (UTC) :ఆ వ్యక్తి కాలుపెట్టిన దాదాపు ప్రతీ వికీలోనూ అతన్ని/ఆమెను నిరోధించారు. ఒకే ఒక్కసారి హెచ్చరించాలి. ఆ తరవాత చేసే మొదటి తప్పుతో నిరోధించాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:33, 9 మే 2025 (UTC) == ఐపీ అడ్రసుల దుశ్చర్యలు == ఈ రోజు సాయంత్రం నుంచి కొన్ని ఐపీ అడ్రసుల నుంచి తప్పుడు మార్పులు గమనించి వాటిని తిరగ్గొట్టాను. ఉదాహరణకు [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B8%E0%B0%BF.%E0%B0%AF%E0%B0%B8%E0%B1%8D.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%9C%E0%B0%A8%E0%B1%87%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&curid=40129&diff=4601550&oldid=4601526 ఈ లింకు]. వ్యక్తుల పుట్టిన తేదీలు, ఊర్లను ఎటువంటి మూలాలు లేకుండా, చర్చలు లేకుండా మార్చారు. అలాంటి వాటిన్నంటినీ తిరగ్గొట్టాను. ఇంకా ఏదైనా నేను మిస్ అయిఉంటే గమనించి సవరించగలరు. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 16:39, 10 జూలై 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి:K.Venkataramana|వెంకటరమణ]] గారూ ఇవి రోజూ నాకు సర్వ సాధారణమైనవి. ఎవరోగానీ కావాలని ఇటీవల మార్పులలోని వ్యాసాల నుండి ఎంపికచేసుకుని సమాచారపెట్టెలలో అంతకుముందు ఉన్న మీడియా ఫైల్స్ తొలగించి పిచ్చిబొమ్మల పెట్టటం, వ్యాసాలలో ఇష్టమొచ్చినట్లు అనుచిత మార్పులు చేయటం ఇది నిత్యం జరుగుచున్నపని.ఈ మధ్య కాలంలో నేను కొన్ని వ్యాసాలు సంరక్షణలో పెట్టకతప్పలేదు. మీరు గమనించి తగిన చర్యలు తీసుకున్నందుకు ఇద్దరికీ ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:21, 10 జూలై 2025 (UTC) == Report concerning User:157.35.67.168 == [[Special:Contributions/157.35.67.168|157.35.67.168]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:人间百态|人间百态]] ([[వాడుకరి చర్చ:人间百态|చర్చ]]) 13:20, 14 ఆగస్టు 2025 (UTC) == Report concerning User:Indian wikpedia == [[Special:Contributions/Indian wikpedia|Indian wikpedia]] &ndash; Misleading username <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:Hehua|Hehua]] ([[వాడుకరి చర్చ:Hehua|చర్చ]]) 13:23, 17 ఆగస్టు 2025 (UTC) == లక్ష్మీ నారాయణ్ మహారాణా == Apologies for writing in English. [[లక్ష్మీ నారాయణ్ మహారాణా]] has been under deletion request for over a month now, and the notice is repeatedly removed by the spammer. This article is about a long-term abuser of many projects who is continually blocked and has their contributions reversed. This article is preventing the deletion of the corresponding item at Wikidata. Thanks, [[వాడుకరి:Bovlb|Bovlb]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bovlb|చర్చ]]) 23:38, 25 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] లేదా @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించగలరు. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 08:53, 26 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) ::ఆ వ్యాసం పలుమారులు తొలగించబడింది. మరలా తొలగించాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:56, 26 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) :::ధన్యవాదాలండి. @[[వాడుకరి:Bovlb|Bovlb]] The article has been deleted, you can proceed with deletion on Wikidata. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 09:02, 26 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) ::::It's back as [[లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా]]. They're still removing the deletion tag. Thanks, [[వాడుకరి:Bovlb|Bovlb]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bovlb|చర్చ]]) 16:49, 10 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Report concerning User:Sakethyadav == [[Special:Contributions/Sakethyadav|Sakethyadav]] – added refs from self-published or promotional sites; not reliable per [[వికీపీడియా:నమ్మదగ్గ మూలాలు]]. [[వాడుకరి:Saroj|Saroj]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saroj|చర్చ]]) 05:46, 8 అక్టోబరు 2025 (UTC) == Report concerning User:~2025-28482-36 == [[Special:Contributions/~2025-28482-36|~2025-28482-36]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:Quinlan83|Quinlan83]] ([[వాడుకరి చర్చ:Quinlan83|చర్చ]]) 16:29, 13 అక్టోబరు 2025 (UTC) == [[:Category:Pages using the JsonConfig extension]] == Please delete this category as it is no longer necessary. See [[:phab:T378352]]. [[వాడుకరి:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[వాడుకరి చర్చ:NguoiDungKhongDinhDanh|చర్చ]]) 19:25, 5 డిసెంబరు 2025 (UTC) :తొలగించాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:26, 6 డిసెంబరు 2025 (UTC) == చైతన్య పాంచజన్యం == [[చైతన్య పాంచజన్యం]] పేజీని గమనించండి. అలాగే, దానికి సంబంధించిన [[వాడుకరి చర్చ:Yedavallisreddy#చైతన్య పాంచజన్యం పేజీలో మీరు చేసిన దిద్దుబాటు|ఈ చర్చను]] కూడా పరిశీలించి, తగు చర్య తీసుకోవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:19, 13 డిసెంబరు 2025 (UTC) == నాగండ్ల పేజీ చూడండి == [[నాగండ్ల]] పేజీ చూడండి. అందులో ఇచ్చిన మూలాలు చూడండి. ఆ తరువాత [[చర్చ:నాగండ్ల]] చూడండి. ఇలాంటి సమస్యలపై చర్యలు నిర్వాహకులు మాత్రమే తీసుకునే అవకాశం ఉంది. అంచేత ఆయా పేజీలను చూడమని మిమ్మల్ని ఇబ్బంది పెట్టక తప్పడం లేదు. అన్యథా భావించకండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:26, 13 డిసెంబరు 2025 (UTC) == అజ్ఞాతల ఆగడాలు == అజ్ఞాతలను అదుపులో పెట్టాలి. [[చైతన్య భారతి ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]], [[Education]], [[ట్రాక్టర్]], [[సంతూర్ స్కాలర్షిప్ ప్రోగ్రాం]] పేజీల్లో దుశ్చర్యలు చేసారు. అజ్ఞాతల దిద్దుబాట్ల మీద ధ్యాస పెట్టాలని నిర్వాహకులందరికీ విజ్ఞప్తి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:37, 6 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == దుశ్చర్య == ఇవ్వాళ [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C_%E0%B0%85%E0%B0%B5%E0%B0%A1%E0%B0%82_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE&curid=3719&diff=4762052&oldid=4356819 లాగిన్ అవడం ఎలా పేజీలో దుశ్చర్య] జరిగింది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:57, 10 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) :ఆ అజ్ఞాతవాడుకరి నెట్ ఐడి 6 నెలలుపాటు నిరోధం విధించాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:08, 10 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == Report concerning User:Anonuser4 == [[Special:Contributions/Anonuser4|Anonuser4]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:NDG|NDG]] ([[వాడుకరి చర్చ:NDG|చర్చ]]) 11:42, 16 మార్చి 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Watcheditlist]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[వాడుకరి:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[వాడుకరి చర్చ:NguoiDungKhongDinhDanh|చర్చ]]) 01:07, 25 మార్చి 2026 (UTC) : Ping [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]. [[వాడుకరి:Neriah|Neriah]] ([[వాడుకరి చర్చ:Neriah|చర్చ]]) 11:23, 9 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) ::✅ Done [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:25, 9 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) == Report concerning User:APPARAO ADMS EBIKES == [[Special:Contributions/APPARAO ADMS EBIKES|APPARAO ADMS EBIKES]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:NDG|NDG]] ([[వాడుకరి చర్చ:NDG|చర్చ]]) 17:03, 18 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) == Report concerning User:~2026-31992-83 == [[Special:Contributions/~2026-31992-83|~2026-31992-83]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:NDG|NDG]] ([[వాడుకరి చర్చ:NDG|చర్చ]]) 15:57, 29 మే 2026 (UTC) == రెవిన్యూ గ్రామం పేజీలో దుశ్చర్య == [[రెవిన్యూ గ్రామం]] పేజీని గమనించారా? అందులో అజ్ఞాత దుశ్చర్య చేసాడు. నేను దాన్ని తిరగ్గొట్టాను. మళ్ళీ అదే దుశ్చర్య చేసాడు. పరిశీలించండి, తీసుకోవాల్సిన చర్య తీసుకోండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:31, 31 మే 2026 (UTC) == తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకి/బేరీజు == [[వికీపీడియా:WikiProject/తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకి/బేరీజు]] పేజీ చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:22, 6 జూలై 2026 (UTC) == Deletion of non free images which are not linked to any article == Sorry for posting in English. Non free fair use images are not permitted if they are not used in any article. such images are to be deleted as it will be a copyright violation. There are 351 non free images in te.wiki which are not linked to any article. they need to be deleted. For kind attention. @[[వాడుకరి:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] @[[వాడుకరి:T.sujatha|T.sujatha]] @[[వాడుకరి:Veeven|Veeven]] @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] #[[:file:'HIT_2'.jpg]] #[[:file:41579_133430650020269_7782_n.jpg]] #[[:file:800px-BZA_Train_Station.jpg]] #[[:file:A.Kodandaramireddy.jpg]] #[[:file:A.V._Subbarao.JPG]] #[[:file:AKKhan.jpg]] #[[:file:AKRaychaudhuri.jpg]] #[[:file:Aachanta_Venkatarathnam_Naidu.JPG]] #[[:file:Aashiqui_2.jpeg]] #[[:file:Acharya.jpg]] #[[:file:Actress_rajitha.jpg]] #[[:file:Adobe_Scan_29_Apr_2024.pdf]] #[[:file:Agnyaathavaasi.jpg]] #[[:file:Ahsanuddin_Amanullah.jpg]] #[[:file:Airaa_telugu.jpg]] #[[:file:Akella.JPG]] #[[:file:Akkiraju_ramapathirao.jpg]] #[[:file:Aksharayan_Logo.jpg]] #[[:file:Alekhya_Punjala.jpeg]] #[[:file:Ali_actor.jpg]] #[[:file:Alluri_postal_stamp.jpg]] #[[:file:Ammangi_Venugopal.jpg]] #[[:file:Amrita-vishwa-vidyapeetham-color-logo.png]] #[[:file:Anbukku_Naan_Adimai.jpg]] #[[:file:Andariki_Ayurvedam.jpg]] #[[:file:Animal_(2023_film)_poster.jpg]] #[[:file:Anishetty_Rajitha.jpg]] #[[:file:Anita.png]] #[[:file:AnithaRao_Kotla.jpg]] #[[:file:Anjani_Kumar_(IPS).jpeg]] #[[:file:AnnaLezneva.jpg]] #[[:file:Annayya.jpg]] #[[:file:Antharvedana_book_cover_page.jpg]] #[[:file:Anumula-Revanth-Reddy.jpg]] #[[:file:Anura_Ranasinghe.jpg]] #[[:file:Arekapudi_Gandhi.jpeg]] #[[:file:Atal_Bihari_Vajpayee_Medical_University_Logo.png]] #[[:file:BB_Patil.jpg]] #[[:file:BHAMIDIPATI1.jpg]] #[[:file:Bajireddy_Govardhan.jpeg]] #[[:file:Balla_Saraswathi.jpg]] #[[:file:Balloon_Film_Poster.jpg]] #[[:file:Bandari_Lakshma_Reddy.png]] #[[:file:Banu_Mushtaq.png]] #[[:file:Bava_maradallu_(1961).jpg]] #[[:file:Bayyaji_appaji_patel.png]] #[[:file:Bharatiya_Janata_Party_logo.png]] #[[:file:BhumaAkhilaPriya.jpg]] #[[:file:Bhuma_Nagireddy.jpg]] #[[:file:Bigala_Ganesh_Guptha.jpeg]] #[[:file:Billa_mahender_books.jpg]] #[[:file:Bollimuntha_sivaramakrishna.jpg]] #[[:file:Bommala_koluvu_(1980).pdf]] #[[:file:Boodida_bikshamaya.jpg]] #[[:file:Brahmaji.jpg]] #[[:file:Burrakatha.jpg]] #[[:file:C.r.subburaman.jpg]] #[[:file:CM_KCR_Inaguration_to_Mallannasagar_Reservoir.jpg]] #[[:file:CM_KCR_hoisted_the_National_Flag_at_Golconda_Fort.jpg]] #[[:file:Chamala_Kiran_Kumar.png]] #[[:file:Charan_Arjun.jpg]] #[[:file:Chennamaneni_Ramesh_Babu.jpg]] #[[:file:Chirumarthi_Lingaiah.jpg]] #[[:file:Clive_Hubert_Lloyd.jpg]] #[[:file:D._V._Paluskar.jpg]] #[[:file:DACOIT.jpg]] #[[:file:Damodar_Rao_Deevakonda.jpg]] #[[:file:Damodaram_sanjeevayya.jpg]] #[[:file:Dasoju_Sravan.jpeg]] #[[:file:Deepakondadamodhar.jpg]] #[[:file:DeepikaReddy.jpg]] #[[:file:Devulapalli_PrabhakaraRao.jpg]] #[[:file:Diagram_showing_leukorrhea_infection.jpg]] #[[:file:Dongalunnarujaagratha.jpg]] #[[:file:Dr._Kondapalli_Neeharini.jpeg]] #[[:file:Dwarakatirumala_venkateswaraswami.jpg]] #[[:file:Enugu_Narasimha_Reddy.jpg]] #[[:file:Farhat_Ibrahim.jpeg]] #[[:file:Gadari_Kishore_Kumar.jpg]] #[[:file:Gamyam.jpg]] #[[:file:Gandhi_Institute_of_Technology_and_Management_logo.jpg]] #[[:file:Gannu_krishnamurthy.jpg]] #[[:file:Gautu_Syamsundar_Shivaji.jpg]] #[[:file:Gelupupilupu.jpg]] #[[:file:Gemini_Album_Cover.jpg]] #[[:file:Ghani_(2021_film).jpg]] #[[:file:Godisela_Rajesham_Goud.jpg]] #[[:file:Gottimukkala_PadmaRao.jpeg]] #[[:file:Gundamma.png]] #[[:file:GunduHanumanthaRao.jpg]] #[[:file:Gundu_Sudarshan.jpg]] #[[:file:HIT_The_First_Case.jpg]] #[[:file:Harischandra.jpg]] #[[:file:Heimalata_1896_1986_Reprint.jpg]] #[[:file:Hillary-norgay.jpg]] #[[:file:Hiralal_moriya.jpg]] #[[:file:Hukumdev.jpg]] #[[:file:Imagename.jpg]] #[[:file:Institute_of_Mental_Health_Logo.jpg]] #[[:file:JULURU.jpg]] #[[:file:Jagarlamudi_radhakrishna.jpg]] #[[:file:Jajula_gowri.jpg]] #[[:file:Jalajam_Sathyanarayana.jpg]] #[[:file:James-cameron-7.webp]] #[[:file:Jana_Sena_Party_Logo.jpeg]] #[[:file:Japan_2023_poster.jpg]] #[[:file:Jd-chakravarthy.jpg]] #[[:file:Jetty_Movie_Poster.jpeg]] #[[:file:Joe_movie.jpg]] #[[:file:Jogiramesh.jpg]] #[[:file:Jogu_Ramanna.jpeg]] #[[:file:K.Omanakutti.jpg]] #[[:file:K.S.-Ratnam.jpg]] #[[:file:K.V.Raghunathareddy.jpg]] #[[:file:K.v.ramanachary_ias.jpg]] #[[:file:K_CHANDRU.jpg]] #[[:file:Kadhal_Desam.jpg]] #[[:file:Kala_Telanganam_Book_Cover_Page.jpg]] #[[:file:Kalva-sriniuvasulu.jpg]] #[[:file:Kanneganti_Lalitha.jpg]] #[[:file:Karuppan_poster.jpg]] #[[:file:Kethireddy_Peddareddy.jpg]] #[[:file:Kishori_amonkar.jpg]] #[[:file:Koduthu_Vaithaval.jpg]] #[[:file:Komatareddy_venkatereddy.jpg]] #[[:file:Konathala_rama_krishna.gif]] #[[:file:Kondapochamma_Reservoir_Inagulation_by_CM_KCR.jpg]] #[[:file:Kongumudi_DVD_cover.jpg]] #[[:file:Kopparapu_kavulu.jpg]] #[[:file:Koppula-Eeshwar.jpg]] #[[:file:Kotha_Prabhakar_Reddy.jpg]] #[[:file:Kotla_Hanumantharao.jpg]] #[[:file:Krishna-vrinda-vihari_1.jpg]] #[[:file:Krishna_Vrinda_Viharaa.jpg]] #[[:file:Kunamneni-Sambasiva-Rao.jpg]] #[[:file:Kusukuntla_Prabhakar_Reddy.jpg]] #[[:file:Lakshmisha.jpg]] #[[:file:Lalgudi-jayaraman.jpg]] #[[:file:Love_marriage.jpg]] #[[:file:MAD_2023_Film.jpg]] #[[:file:MANAKU_TELIYANI_TELANGANA.jpg]] #[[:file:Maganti_Gopinath.jpg]] #[[:file:Mahenderreddy.jpg]] #[[:file:Mallaram_Forest_Name_Board.jpg]] #[[:file:Manasa_Varanasi.jpeg]] #[[:file:Manchumanoj.jpg]] #[[:file:Mande_Gundelu_(1979).jpg]] #[[:file:Manne_Srinivas_Reddy.jpg]] #[[:file:Manu_Charithra.jpg]] #[[:file:Manushulu_Matti_Bommalu_(1974)-Song_Booklet.pdf]] #[[:file:Masana_chennappa.jpg]] #[[:file:MechanicRocky.jpg]] #[[:file:Meena_01.jpg]] #[[:file:Mpimage_photo_5077.jpg]] #[[:file:Muhammad_Hidayatullah.jpg]] #[[:file:Myname_Rajanikanth_bookcover.jpg]] #[[:file:N.-Janardhan-Reddy.jpg]] #[[:file:N._Valarmathi.jpg]] #[[:file:NTR_ph_cu.jpg]] #[[:file:Nadia_Actress.jpg]] #[[:file:Nagam_jarardhana_reddy.jpg]] #[[:file:Nalgonda.jpg]] #[[:file:Naveen_Medaram.jpg]] #[[:file:Naveen_reddy_Cropped.png]] #[[:file:Nerella_venumadhav.jpg]] #[[:file:Niyantha.png]] #[[:file:Nori_Dattatreyudu.jpg]] #[[:file:Nusrat-Jahan.jpg]] #[[:file:Nyayaniki_Siksha_(1988).jpg]] #[[:file:Okayodhudu.jpg]] #[[:file:Okayodhuduimage.jpg]] #[[:file:PIP.logo.gif]] #[[:file:Pagala_sampathreddy.jpg]] #[[:file:Palnati_Brahmanayudu.jpg]] #[[:file:Pamela_Satpathy.jpg]] #[[:file:Param_veer_chakra.gif]] #[[:file:Patam_Kathalu_Book_Cover_Page.jpg]] #[[:file:Patnam_narender_reddy.jpg]] #[[:file:Pilla_Nuvvu_Leni_Jeevitham_Audio.jpg]] #[[:file:Prajasahiti_1992_Oct_first_page.png]] #[[:file:Prakasam_Mandals.png]] #[[:file:Pramod_Mahajan.jpg]] #[[:file:Pranahita_Wildlife_Sanctuary.jpg]] #[[:file:Prasen_Bellamkonda.jpeg]] #[[:file:Pratap_chandra_reddy..png]] #[[:file:Prema_kiritam_(1988).pdf]] #[[:file:Prematho_Raa_Album_Cover.JPG]] #[[:file:Priya_Vadlamani.png]] #[[:file:Puchalapalli_sundarayya.jpg]] #[[:file:Pvenkateswararao.jpg]] #[[:file:R.Vedavalli.png]] #[[:file:RRR_(Roudram_Ranam_Rudhiram)_రౌద్రం_రణం_రుధిరం.jpg]] #[[:file:Ra-raju-telugu-movie.jpg]] #[[:file:Racha_Ravi.jpg]] #[[:file:Radhika-kumaraswamy.jpeg]] #[[:file:Raghuveera-Reddy-N.gif]] #[[:file:Raja_(1976)-Song_Booklet.pdf]] #[[:file:Rajuyadav.jpg]] #[[:file:Raktha_Kanneeru.jpg]] #[[:file:Ralangi_venkatramayya.jpg]] #[[:file:Ramoji_Rao.png]] #[[:file:Ranga-ranga-vaibhavanga.jpg]] #[[:file:Ravi_Shankar_Sunke.jpeg]] #[[:file:Ravi_kumar_Bhaskara_batla.jpg]] #[[:file:Razor.jpg]] #[[:file:Rega_Kantha_Rao.jpg]] #[[:file:Rohini_in_Navamohini.jpg]] #[[:file:Rpriya.jpg]] #[[:file:SHAR_launch_img.gif]] #[[:file:SS_-_cropped.png]] #[[:file:Saavitri_1.jpg]] #[[:file:Sabari_2023.jpg]] #[[:file:Sakshi_Main_page.jpg]] #[[:file:Sakshilogo.jpg]] #[[:file:Samala_venu.jpg]] #[[:file:Sanam_Teri_Kasam_2016.jpeg]] #[[:file:Sandra_Venkata_Veeraiah.jpeg]] #[[:file:Saneswara_swamy-mandapalli.jpg]] #[[:file:Sangamitra_bandopadyaya.jpg]] #[[:file:SarangapaniJathakam.jpg]] #[[:file:Sasivadane.jpg]] #[[:file:Savithri.jpg]] #[[:file:Screenshot_18-10-2024_184459_.jpeg]] #[[:file:Seetha_Kalyana_Vaibhogame.jpg]] #[[:file:Selfie_of_success.jpg]] #[[:file:Shanmukha_Anjaneyaraju.JPG]] #[[:file:Simran_Choudhary.jpeg]] #[[:file:Sitaram_Naik.jpeg]] #[[:file:Sobhanbabu_CU.jpg]] #[[:file:Spyrologo2018.png]] #[[:file:Sri-bollomunta.jpg]] #[[:file:Sriranganeetulu.jpg]] #[[:file:Subhash_chandran.jpg]] #[[:file:Sunil_mittal_cu.jpg]] #[[:file:T.V.Gopalakrishnan.jpg]] #[[:file:T._Prakash_Goud.jpeg]] #[[:file:TWorks_Building.jpg]] #[[:file:Tadepalli-lakshmi-kanta-rao-101.jpg]] #[[:file:Teenmaar_Mallanna_Cropped.png]] #[[:file:Telangana_Tejomurthulu_Book_Cover_Page.jpg]] #[[:file:TeluguFilm_Bhavani.jpg]] #[[:file:TeluguFilm_SRPB_Scr.shot.jpg]] #[[:file:Telugu_sumathisatakam1.GIF]] #[[:file:Telugu_sumathisatakam2.GIF]] #[[:file:Thalliveru_Book_Cover_Page.jpeg]] #[[:file:Thangeduvanam_Book_Cover_Page.jpg]] #[[:file:Thota_Chandrasekhar.jpg]] #[[:file:ThugLife.jpg]] #[[:file:Tirunagari_DevakiDevi.jpg]] #[[:file:Topgear.jpg]] #[[:file:UKUP_poster.jpg]] #[[:file:Usha_Parinayam.jpg]] #[[:file:VALENTINES_NIGHT.jpg]] #[[:file:VASANTHA_VENKATA_KRISHNA_PRASAD.jpeg]] #[[:file:Varupula-subbarao.jpg]] #[[:file:Veda_Archana_Sastry.jpg]] #[[:file:Veppam_poster.jpg]] #[[:file:VeyDharuvey.jpg]] #[[:file:Viraj-ashwin-interview-stills3.jpg]] #[[:file:Virata_Parvam_poster.jpg]] #[[:file:Vladimir_Nabokov.jpg]] #[[:file:VolgaToGanga_telugu_cover.jpg]] #[[:file:Wonka_2023_film_poster_test.jpg]] #[[:file:Yashoda124.jpg]] #[[:file:అడ్డాల_అరవలరాజు.jpg]] #[[:file:అనుకోని_ప్రయాణం_2022.jpg]] #[[:file:అన్వర్_వరంగల్68.jpg]] #[[:file:అమ్ము_2022.jpg]] #[[:file:ఆంధ్ర_క్రియాస్వరూప_మణిదీపిక.pdf]] #[[:file:ఆంధ్ర_వాగ్గేయకార_చరిత్రము2.webp]] #[[:file:ఆడపిల్లలు_అర్ధరాత్రి_హత్యలు.png]] #[[:file:ఆధార్_కార్డు_లోగో_1590566805902.jpg]] #[[:file:ఆవేశం_(1980_సినిమా).png]] #[[:file:ఉదయమిత్ర.jpg]] #[[:file:ఎఫ్.సి._కోహ్లీ.jpg]] #[[:file:ఓరి_దేవుడా_2022.jpg]] #[[:file:కళాపురం_(సినిమా).jpg]] #[[:file:కాదంబరికిరణ్.jpeg]] #[[:file:కాశీం.jpg]] #[[:file:క్యాలీఫ్లవర్_(సినిమా).png]] #[[:file:క్రాంతి_డ్రిల్‌మ్యాన్.jpeg]] #[[:file:క్రైమ్_థ్రిల్లర్‌_సినిమా.jpg]] #[[:file:గగన్_ఖోడా.webp]] #[[:file:గాయని_గోపిక_పూర్ణిమ.jpg]] #[[:file:గొట్టిపాటి_కొండపనాయుడు.jpg]] #[[:file:గోపరాజు_రశ్మి.jpg]] #[[:file:ఘంటాడి_కృష్ణ.JPG]] #[[:file:చింతా_కృష్ణమూర్తి.jpg]] #[[:file:చెయ్యెత్తి_జైకొట్టు_(1969_సినిమా).jpg]] #[[:file:చెలమచెర్ల_రంగాచార్యులు.jpg]] #[[:file:చెళ్లపిళ్ల_సత్యం.jpg]] #[[:file:జంధ్యాల_వెంకట_సీతారామశాస్త్రి.jpg]] #[[:file:జోగు_రామన్న.jpg]] #[[:file:జ్యువెల్_థీఫ్.jpeg]] #[[:file:తరగతి_గది_దాటి.jpg]] #[[:file:థామస్_జార్జ్_రూథర్‌ఫర్డు.png]] #[[:file:ది_బేకర్_అండ్_ది_బ్యూటీ_2021.jpg]] #[[:file:దెబ్బకు_దెబ్బ_(1968_సినిమా).jpg]] #[[:file:ధమకా.jpg]] #[[:file:నయీం_డైరీస్.jpg]] #[[:file:నా_స్మృతిపథంలో.jpg]] #[[:file:నిశ్శబ్ద_రాత్రి.jpg]] #[[:file:నీ_ప్రేమే_నా_ప్రాణం.jpg]] #[[:file:పత్ని2.jpg]] #[[:file:పత్ని_(సినిమా).png]] #[[:file:పద్మజారెడ్డి.jpeg]] #[[:file:పన్నెండు_సూత్రాలు.jpg]] #[[:file:పన్యాల_రంగనాథరావు.jpg]] #[[:file:పరవస్తు_వెంకట_రంగాచార్యులు.jpg]] #[[:file:పరుచూరి_నారాయణాచార్యులు.jpg]] #[[:file:పసలపూడి_వీరబాబు_2022.jpg]] #[[:file:పాలంకి_వెంకట_రామచంద్రమూర్తి.jpg]] #[[:file:పాలపర్తి_శ్యామలానందప్రసాద్.jpg]] #[[:file:పావులూరి_మల్లన.jpg]] #[[:file:పురాణపండ_రాధాకృష్ణమూర్తి.jpg]] #[[:file:పెళ్లి_చేసి_చూపిస్తాం_1983.jpg]] #[[:file:పెళ్ళి_గోల.webp]] #[[:file:పైడి_లక్ష్మయ్య.jpg]] #[[:file:పొన్నపల్లి_మధుసూదన్.jpg]] #[[:file:బభ్రువాహన_(1942_సినిమా).jpg]] #[[:file:బలిజేపల్లి_సాయిలక్ష్మి.jpg]] #[[:file:బి.ఎన్._శాస్త్రి.jpg]] #[[:file:బిచ్చగాడు_2.jpg]] #[[:file:బుక్కపట్నం_రాఘవాచార్యులు.jpg]] #[[:file:భారత_ఎన్నికల_కమీషను.png]] #[[:file:భ్రమరవాసిని.jpg]] #[[:file:మహా_శక్తి_మహిమలు.jpg]] #[[:file:మాచవరపు_ఆదినారాయణ.jpg]] #[[:file:మిమిక్రీ_శ్రీనివాస్_(శ్రీకాకుళం).jpg]] #[[:file:ముత్తయ్య_వనిత.jpeg]] #[[:file:ముద్దుపళని.jpg]] #[[:file:మునిస్వామి_తంబిదురై.jpg]] #[[:file:మెట్ట_పోలినాయుడు.png]] #[[:file:రవి_పరస.jpg]] #[[:file:రాధా_మాధవం.jpeg]] #[[:file:రామ్_ప్రసాద్_బిస్మిల్.webp]] #[[:file:రావెల_సాంబశివరావు.jpg]] #[[:file:రేయికి_వేయిక‌ళ్ళు_2022.jpg]] #[[:file:లక్ష్మణ్_దాస్_మిట్టల్1.jpeg]] #[[:file:లేత_మనసులు.jpg]] #[[:file:వాల్తేరు_వీరయ్య.jpg]] #[[:file:విజయ్_ప్రకాష్.webp]] #[[:file:విద్యాసాగర్_music.jpg]] #[[:file:శాంతి_తెరెసా_లక్రా.png]] #[[:file:సంపూర్ణ_రామాయణం..webp]] #[[:file:సన్నీ_లియోన్.jpg]] #[[:file:సలార్_సినిమా_పోస్టర్.jpeg]] #[[:file:సుందరి_సుబ్బారావు.jpg]] #[[:file:ಅವೆಂಜರ್ಸ್-_ಇನ್ಫಿನಿಟಿ_ವಾರ್.jpeg]] #[[:file:భగత్.jpg]] #[[:file:మిస్_420.jpg]] [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 07:27, 14 జూలై 2026 (UTC) [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:06, 15 జూలై 2026 (UTC) :I will take care of it by deleting them. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 13:52, 15 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] Thanks for bringing this up. I will start looking into this and taking action as per policy. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 14:52, 15 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] Thank you for the response. If these images were unlinked due to vandalism, relinking them to their respective pages will fix the issue. But if they have since been replaced by other images (whether free or non-free), the orphaned files should be deleted. [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 05:21, 16 జూలై 2026 (UTC) :::Yes, I am doing the same. In most of the cases that I see, these images are replaced by some other free/non-free images. Since I am checking one by one. It is going to take a little bit of time to take action on all of them. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 08:24, 16 జూలై 2026 (UTC) == వాడుకరి:కొమ్ము హరిబాబు, వాడుకరి:జుతుక.మెర్సీ == వాడుకరి:కొమ్ము హరిబాబు, వాడుకరి:జుతుక.మెర్సీ - ఈ రెండు ఖాతాలు ఒక నెల లోపు ఉనికి లోకి వచ్చాయి. స్వంత ప్రచారం కోసం పెట్టిన ఖాతాల్లాగా ఉన్నాయి. * రెండూ కొమ్ము హరిబాబు గురించీ ఆయన రాసిన డైలాగుల గురించీ రాసాయి. * రెండు వాడుకరి పేజీల లోనూ ఆ సమాచారమే, అతిగా ఉంది * రెండూ వాడుకరి పేజీల్లో రాసుకునేందుకే పరిమితమయ్యాయి. వాడుకరి:కొమ్ము హరిబాబు మాత్రం, [[అందరూ బాగుండాలి అందులో నేనుండాలి]] పేజీలో స్వంత ప్రచారం రాసుకోగా దాన్ని తిరగ్గొట్టారు. అలా ఆ పేజీలో రెండూ సార్లు జరిగింది. పరిశీలించి, తగు చర్యలు తీసుకోవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 22:19, 22 జూలై 2026 (UTC) == మీడియావికీ:Talkpagetext పేజీలో == [[మీడియావికీ:Talkpagetext]] పేజీలో భాషను సరిదిద్దండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:36, 27 జూలై 2026 (UTC) :సరిదిద్దాను, గమనించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 18:42, 10 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Independent review: deletion of కోటి రెడ్డి (log 604592) == I am Koti Reddy Saripalli, the subject of the deleted article. I have BHCL/Pinnacle and Kotii Group affiliations, so I disclose my conflict of interest. I want the Telugu article restored if it meets policy, or rewritten in good spirit as a short neutral article by an uninvolved editor—not the old unsupported wording. We did what we could under the policy before deletion. On 22 September I proposed removing unsupported titles, superlatives and career details, and supplied a shorter sourced text on the article talk page: https://te.wikipedia.org/w/index.php?oldid=4969508 The 27 September deletion log gives “not notable” as the reason: https://te.wikipedia.org/wiki/Special:Log?logid=604592 . In his reply, the deleting administrator referred me to this board and cited an XReport speedy-deletion tag and an older unsourced-biography tag, but did not assess the sources I raised: https://te.wikipedia.org/w/index.php?oldid=4970016 . A tag is a request for review, not the source-by-source answer I am seeking. The New Indian Express (2018) and YourStory Telugu (2015) published detailed profiles about my background and work: https://www.newindianexpress.com/hyderabad/2018/May/29/leading-by-example-1821128.html https://yourstory.com/telugu/e7199047e6-microsoft-became-the-chief-architect-of-the-app-over-and-over-pasaindi-but- VCCircle's public 2025 preview identifies my BHCL role: https://www.vccircle.com/hyderabadbased-pinnacle-blooms-in-talks-with-pe-players-for-series-a . I am not relying on paywalled details or the currently unavailable Pioneer PDF. Please have an uninvolved administrator or editor answer plainly: (1) Do the New Indian Express and YourStory profiles meet Telugu Wikipedia's standard for significant independent coverage? If not, what specifically fails? (2) Was speedy deletion still appropriate after the pre-deletion source and neutral-rewrite proposal? (3) If the sources suffice, can a short neutral article be restored or reviewed as a draft by an uninvolved editor? If they do not, please identify the precise evidence gap. If a particular claim violates policy, name it so I can address it. I will not recreate the page while this is under review. [[వాడుకరి:Drkotir|Drkotir]] ([[వాడుకరి చర్చ:Drkotir|చర్చ]]) 10:45, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :కోటి రెడ్డి గారూ, వికీ పాలసీల ప్రకారం ఎవరికి వారే స్వీయ వ్యాసాలు రాసుకోకూడదు. మీరు మూలాలు చూపించారు కాబట్టి మీ వ్యాసాన్ని సృష్టించేందుకు పరిశీలిస్తాము. ఈ లోపు మీరు మరికొన్ని ఆధారాలు ఉంటే సేకరించగలరు. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 12:52, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == Report concerning User:Duvvada Hembabu Chowdary == [[Special:Contributions/Duvvada Hembabu Chowdary|Duvvada Hembabu Chowdary]] &ndash; Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:Pristome|Pristome]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pristome|చర్చ]]) 09:13, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC) == మాడ్యూల్:User కంటెంట్ మోడల్ మార్చాలి. == [[మాడ్యూల్:User]] అనేది సరిగ్గా పనిచెయ్యడం లేదు. అది వాడినపుడు, Script error: No such module "user".. అనే లోపాన్ని చూపిస్తోంది. కారణం తెలియలేదు. కానీ దాని కంటెంటు మోడలు "వికీపాఠ్యం" అని ఉంది. ఇతర మాడ్యూళ్ళ మోడలు Scribunto module అని ఉంది. బహుశా ఇదే కారణం కావచ్చు. దాని కంటెంటు మోడలును మార్చే అనుమతులు నాకు లేవు. ఆ మార్పు చెయ్యవలసినదిగా నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:02, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ఇప్పుడు పరీక్షించండి.AI సహాయంతో నేను చేసాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:15, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) 4e33cfkqqkmkeeerjjho9sy8woibm46 4983470 4983458 2026-10-18T05:13:07Z K.Venkataramana 27319 /* మాడ్యూల్:User కంటెంట్ మోడల్ మార్చాలి. */ 4983470 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Archives|auto=yes}} వికీపీడియా నిర్వహణకు సంబంధించిన వ్యవహారాలపై చర్చకు ఉద్దేశించినది ఈ నోటీసు బోర్డు. ముఖ్యంగా ఇది [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులు|నిర్వాహకులకు]] ఉద్దేశించినదే ఐనా, సభ్యులందరూ ఇక్కడ చర్చలో పాల్గొనేందుకు ఆహ్వానితులే! ==ముఖ్యమైన అంశాలు== ;నిర్వాహకులు చేయవలసినవి. * [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులు గమనిస్తూ ఉండవలసిన పేజీలు]] * [[:వర్గం:తొలగించవలసిన_వ్యాసములు|తొలగించవలసిన వ్యాసాలు]]: {{PAGESINCATEGORY:తొలగించవలసిన_వ్యాసములు}}; ఉపవర్గాలు: {{PAGESINCATEGORY:తొలగించవలసిన_వ్యాసములు|subcats}} * [[:వర్గం:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]], [[:వర్గం:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] పరిశీలించి కామన్స్ లో ఫైల్ సరిగా వుంటే, స్థానికంగా తొలగింపు, అవసరమైతే స్థానికంగా లింకు మార్పులు, ( [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ|ఫైళ్ల నిర్వహణకు సూచనలు]] ) ;గమనిస్తూవుండవలసిన (వీక్షణాజాబితాలో చేర్చుకోవటంద్వారా) లింకులు * [[మొదటి పేజీ]], [[మూస:మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి|మొదటి పేజీ నిర్వహణ స్థితి]] (రచ్చబండలో కనబడేటట్లు ఇమడ్చడమైనది) * [[వికీపీడియా:రచ్చబండ|రచ్చబండ, దాని విభాగాలు]] * [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం]] * [[:వర్గం:సహాయం_కోసం_ఎదురు_చూస్తున్న_సభ్యులు_లేక_పేజీలు]] (రచ్చబండలో కనబడేటట్లు ఇమడ్చడమైనది) * [[వికీపీడియా:వర్గాల_చర్చలు]] * [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు ఫైళ్లు]] * [[వికీపీడియా:Possibly_unfree_files]] * [[వికీపీడియా:దిగుమతి అభ్యర్థనలు]] * [[:వర్గం:నిర్వాహకుల సహాయం కోసం ఎదురు చూస్తున్న పేజీలు]] __TOC__ == అనాథ మూసల తొలగింపు == వాడుకరి @[[వాడుకరి:Tappeta Anjan kumar|Tappeta Anjan kumar]], ఈరోజు వందల కొద్ది ఇన్కమింగ్ లింకులు లేని వ్యాసాల నుండి [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81/Tappeta_Anjan_kumar&target=Tappeta+Anjan+kumar&offset=20250331133540 అనాథ మూసను తొలగించారు]. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2401:4900:4FE3:9F42:0:0:26:E8CC|2401:4900:4FE3:9F42:0:0:26:E8CC]] ఐ.పి గల అజ్ఞాత వాడుకరి కొన్నిటిని రద్దు చేసారు. పరిశీలించి తగు చర్యలు తీసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 17:19, 31 మార్చి 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారూ వ్యాసాల్లో అనాథ మూసలు తగిలించే దానిపై దృష్టి పెట్టే బదులు... వాటికి ఇన్కమింగ్ లింకులు ఇవ్వడంపై దృష్టి పెడితే బావుంటుందేమో కదా! అని నా అభిప్రాయం! దయచేసి నిర్వాహకులు ఏమైనా చర్యలు తీసుకోవాలని అనుకుంటే వ్యాసాల్లో అనాథ మూసలు తొలగించే దానిపై తీసుకోండి..-[[వాడుకరి:Tappeta Anjan kumar|Tappeta Anjan kumar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tappeta Anjan kumar|చర్చ]]) 18:53, 31 మార్చి 2025 (UTC) ::ఇలాంటి ప్రాజెక్టులలో వ్యాసాలు సృష్టించే వాడుకరులు కేవలం లెక్కకు మరిన్ని వ్యాసాల సృష్టింపు చేయాలనే దృక్పథంతో కాకుండా వ్యాసం కనీసం ఉండాలిసిన వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉండాలనే ద్వేయం ఉండాలి. [[వికీపీడియా చర్చ:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025#స్త్రీవాదము - జానపదము 2024లో గమనించిన లోపాలు|స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు చర్చాపేజీలో]] నేను ముందే వీటి విషయం తెలిపాను. అంతేగానీ నిర్వాహకులు అనాథ మూసలు పెట్టేబదులు వాటికి లింకులు ఇచ్చే ప్రయత్నం చేయవచ్చుగదా అనటం భావ్యం కాదు. ప్రతిదీ నిర్వాహకులు చేయటానికి చురుకైన నిర్వాహకులు బహు కొద్దిమంది మాత్రమే ఉన్నారనే విషయం మీ అందరికి తెలుసు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:30, 1 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) :మరిన్ని విషయలు: ఆ అజ్ఞాత వాడుకరి ముందుగానే @[[వాడుకరి:Tappeta Anjan kumar|Tappeta Anjan kumar]] గారి చర్చా పేజీలో [[వాడుకరి చర్చ:Tappeta Anjan kumar#ఆర్ఫన్ మూస|విజ్ఞప్తి చేసారు]]. @[[వాడుకరి:Pravallika16|Pravallika16]] గారు [[విదేశీ స్త్రీల జాబితా]] అనే మరొక అనాథ పేజీ సృష్టించి, ఓ జాబితాలో లింకులు ఇచ్చారు. ఈ పేజీ వికీ నియమాలకు అనుగుణంగా లేదు. ఎవరికి వీరు విదేశీయులు? ఇది స్త్రీవాదం ప్రాజెక్టు సంబంధించిన విషయం కనుక @[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]], @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] చూడాలి. :''(రచ్చబండలో చర్చ: [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#అనాథ పేజీల రక్షణ]])'' [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 05:03, 1 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారు, ఈ ప్రాజెక్టు కి నేను నిర్వాకురాలిని కాదు. దయచేసి గమనించగలరు. [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 05:19, 1 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) వికీపీడియాలో చక్కగా కృషి చేస్తున్న కొత్త వాడుకరులు [[వాడుకరి:Tappeta Anjan kumar|Tappeta Anjan kumar]] గారికి అభినందనలు, అయితే మీరు దిద్దుబాట్లు చేస్తున్నప్పుడు వికీ నియమాలను పూర్తిగా తెలుసుకొని చేస్తే బాగుంటుంది, మీకు అన్ని తెలిసి ఉండకపోవచ్చు దాంట్లో తప్పేమీలేదు. ఇకపోతే [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారు, ఈ విషయంపై చర్చ లేవనెత్తినందుకు మీక్కూడా అభినందనలు, చర్చల్లో పాల్గొనడం వికీపీడియాలో చాలా ముఖ్యమైనది, కానీ ఇతరులతో ఏదైనా విషయాన్నీ ప్రస్తావించేటప్పుడు సున్నితంగా తెలియపరచటం గౌరవప్రదమని గమనించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, మీరు అన్నది ముమ్మాటికీ వాస్తవమే అన్ని పనులు నిర్వాహకులే చేయాలంటే కష్టమే. ఇక్కడ ప్రస్తావనకు వచ్చిన చాలా వ్యాసాల్లో సింహ భాగం [[వాడుకరి:Pravallika16]] గారి వ్యాసాలే ఉన్నాయి, వాటికి ఆమె బాధ్యత తీసుకుంటున్నట్టు రచ్చబండలో తెలియపరిచారు. ధన్యవాదాలు - [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 12:39, 1 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) == Report concerning User:27.59.174.67 == [[Special:Contributions/27.59.174.67|27.59.174.67]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:Hide on Rosé|Hide on Rosé]] ([[వాడుకరి చర్చ:Hide on Rosé|చర్చ]]) 09:02, 22 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) == వాడుకరి:Dibyayoti176255 == [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/Dibyayoti176255]] చూస్తే ఎటువంటి చర్చా లేకుండా పేజీలను తరలిస్తున్నారు. అవి కూడా అంత సులభంగా తరలించదగ్గ పేజీలు కాదు. సార్వత్రిక ఖాతా గమనిస్తే కొన్ని వికీలలో ఈ వాడుకరి పై నిరోధం ఉంది. ఈ తరలింపులను రద్దు చేసి, వాడుకరిపై తగు చర్యలు తీసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 16:20, 8 మే 2025 (UTC) :ఆ వ్యక్తి కాలుపెట్టిన దాదాపు ప్రతీ వికీలోనూ అతన్ని/ఆమెను నిరోధించారు. ఒకే ఒక్కసారి హెచ్చరించాలి. ఆ తరవాత చేసే మొదటి తప్పుతో నిరోధించాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:33, 9 మే 2025 (UTC) == ఐపీ అడ్రసుల దుశ్చర్యలు == ఈ రోజు సాయంత్రం నుంచి కొన్ని ఐపీ అడ్రసుల నుంచి తప్పుడు మార్పులు గమనించి వాటిని తిరగ్గొట్టాను. ఉదాహరణకు [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B8%E0%B0%BF.%E0%B0%AF%E0%B0%B8%E0%B1%8D.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%9C%E0%B0%A8%E0%B1%87%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&curid=40129&diff=4601550&oldid=4601526 ఈ లింకు]. వ్యక్తుల పుట్టిన తేదీలు, ఊర్లను ఎటువంటి మూలాలు లేకుండా, చర్చలు లేకుండా మార్చారు. అలాంటి వాటిన్నంటినీ తిరగ్గొట్టాను. ఇంకా ఏదైనా నేను మిస్ అయిఉంటే గమనించి సవరించగలరు. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 16:39, 10 జూలై 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి:K.Venkataramana|వెంకటరమణ]] గారూ ఇవి రోజూ నాకు సర్వ సాధారణమైనవి. ఎవరోగానీ కావాలని ఇటీవల మార్పులలోని వ్యాసాల నుండి ఎంపికచేసుకుని సమాచారపెట్టెలలో అంతకుముందు ఉన్న మీడియా ఫైల్స్ తొలగించి పిచ్చిబొమ్మల పెట్టటం, వ్యాసాలలో ఇష్టమొచ్చినట్లు అనుచిత మార్పులు చేయటం ఇది నిత్యం జరుగుచున్నపని.ఈ మధ్య కాలంలో నేను కొన్ని వ్యాసాలు సంరక్షణలో పెట్టకతప్పలేదు. మీరు గమనించి తగిన చర్యలు తీసుకున్నందుకు ఇద్దరికీ ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:21, 10 జూలై 2025 (UTC) == Report concerning User:157.35.67.168 == [[Special:Contributions/157.35.67.168|157.35.67.168]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:人间百态|人间百态]] ([[వాడుకరి చర్చ:人间百态|చర్చ]]) 13:20, 14 ఆగస్టు 2025 (UTC) == Report concerning User:Indian wikpedia == [[Special:Contributions/Indian wikpedia|Indian wikpedia]] &ndash; Misleading username <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:Hehua|Hehua]] ([[వాడుకరి చర్చ:Hehua|చర్చ]]) 13:23, 17 ఆగస్టు 2025 (UTC) == లక్ష్మీ నారాయణ్ మహారాణా == Apologies for writing in English. [[లక్ష్మీ నారాయణ్ మహారాణా]] has been under deletion request for over a month now, and the notice is repeatedly removed by the spammer. This article is about a long-term abuser of many projects who is continually blocked and has their contributions reversed. This article is preventing the deletion of the corresponding item at Wikidata. Thanks, [[వాడుకరి:Bovlb|Bovlb]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bovlb|చర్చ]]) 23:38, 25 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] లేదా @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించగలరు. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 08:53, 26 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) ::ఆ వ్యాసం పలుమారులు తొలగించబడింది. మరలా తొలగించాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:56, 26 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) :::ధన్యవాదాలండి. @[[వాడుకరి:Bovlb|Bovlb]] The article has been deleted, you can proceed with deletion on Wikidata. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 09:02, 26 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) ::::It's back as [[లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా]]. They're still removing the deletion tag. Thanks, [[వాడుకరి:Bovlb|Bovlb]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bovlb|చర్చ]]) 16:49, 10 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Report concerning User:Sakethyadav == [[Special:Contributions/Sakethyadav|Sakethyadav]] – added refs from self-published or promotional sites; not reliable per [[వికీపీడియా:నమ్మదగ్గ మూలాలు]]. [[వాడుకరి:Saroj|Saroj]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saroj|చర్చ]]) 05:46, 8 అక్టోబరు 2025 (UTC) == Report concerning User:~2025-28482-36 == [[Special:Contributions/~2025-28482-36|~2025-28482-36]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:Quinlan83|Quinlan83]] ([[వాడుకరి చర్చ:Quinlan83|చర్చ]]) 16:29, 13 అక్టోబరు 2025 (UTC) == [[:Category:Pages using the JsonConfig extension]] == Please delete this category as it is no longer necessary. See [[:phab:T378352]]. [[వాడుకరి:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[వాడుకరి చర్చ:NguoiDungKhongDinhDanh|చర్చ]]) 19:25, 5 డిసెంబరు 2025 (UTC) :తొలగించాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:26, 6 డిసెంబరు 2025 (UTC) == చైతన్య పాంచజన్యం == [[చైతన్య పాంచజన్యం]] పేజీని గమనించండి. అలాగే, దానికి సంబంధించిన [[వాడుకరి చర్చ:Yedavallisreddy#చైతన్య పాంచజన్యం పేజీలో మీరు చేసిన దిద్దుబాటు|ఈ చర్చను]] కూడా పరిశీలించి, తగు చర్య తీసుకోవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:19, 13 డిసెంబరు 2025 (UTC) == నాగండ్ల పేజీ చూడండి == [[నాగండ్ల]] పేజీ చూడండి. అందులో ఇచ్చిన మూలాలు చూడండి. ఆ తరువాత [[చర్చ:నాగండ్ల]] చూడండి. ఇలాంటి సమస్యలపై చర్యలు నిర్వాహకులు మాత్రమే తీసుకునే అవకాశం ఉంది. అంచేత ఆయా పేజీలను చూడమని మిమ్మల్ని ఇబ్బంది పెట్టక తప్పడం లేదు. అన్యథా భావించకండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:26, 13 డిసెంబరు 2025 (UTC) == అజ్ఞాతల ఆగడాలు == అజ్ఞాతలను అదుపులో పెట్టాలి. [[చైతన్య భారతి ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]], [[Education]], [[ట్రాక్టర్]], [[సంతూర్ స్కాలర్షిప్ ప్రోగ్రాం]] పేజీల్లో దుశ్చర్యలు చేసారు. అజ్ఞాతల దిద్దుబాట్ల మీద ధ్యాస పెట్టాలని నిర్వాహకులందరికీ విజ్ఞప్తి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:37, 6 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == దుశ్చర్య == ఇవ్వాళ [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C_%E0%B0%85%E0%B0%B5%E0%B0%A1%E0%B0%82_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE&curid=3719&diff=4762052&oldid=4356819 లాగిన్ అవడం ఎలా పేజీలో దుశ్చర్య] జరిగింది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:57, 10 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) :ఆ అజ్ఞాతవాడుకరి నెట్ ఐడి 6 నెలలుపాటు నిరోధం విధించాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:08, 10 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == Report concerning User:Anonuser4 == [[Special:Contributions/Anonuser4|Anonuser4]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:NDG|NDG]] ([[వాడుకరి చర్చ:NDG|చర్చ]]) 11:42, 16 మార్చి 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Watcheditlist]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[వాడుకరి:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[వాడుకరి చర్చ:NguoiDungKhongDinhDanh|చర్చ]]) 01:07, 25 మార్చి 2026 (UTC) : Ping [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]. [[వాడుకరి:Neriah|Neriah]] ([[వాడుకరి చర్చ:Neriah|చర్చ]]) 11:23, 9 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) ::✅ Done [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:25, 9 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) == Report concerning User:APPARAO ADMS EBIKES == [[Special:Contributions/APPARAO ADMS EBIKES|APPARAO ADMS EBIKES]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:NDG|NDG]] ([[వాడుకరి చర్చ:NDG|చర్చ]]) 17:03, 18 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) == Report concerning User:~2026-31992-83 == [[Special:Contributions/~2026-31992-83|~2026-31992-83]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:NDG|NDG]] ([[వాడుకరి చర్చ:NDG|చర్చ]]) 15:57, 29 మే 2026 (UTC) == రెవిన్యూ గ్రామం పేజీలో దుశ్చర్య == [[రెవిన్యూ గ్రామం]] పేజీని గమనించారా? అందులో అజ్ఞాత దుశ్చర్య చేసాడు. నేను దాన్ని తిరగ్గొట్టాను. మళ్ళీ అదే దుశ్చర్య చేసాడు. పరిశీలించండి, తీసుకోవాల్సిన చర్య తీసుకోండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:31, 31 మే 2026 (UTC) == తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకి/బేరీజు == [[వికీపీడియా:WikiProject/తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకి/బేరీజు]] పేజీ చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:22, 6 జూలై 2026 (UTC) == Deletion of non free images which are not linked to any article == Sorry for posting in English. Non free fair use images are not permitted if they are not used in any article. such images are to be deleted as it will be a copyright violation. There are 351 non free images in te.wiki which are not linked to any article. they need to be deleted. For kind attention. @[[వాడుకరి:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] @[[వాడుకరి:T.sujatha|T.sujatha]] @[[వాడుకరి:Veeven|Veeven]] @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] #[[:file:'HIT_2'.jpg]] #[[:file:41579_133430650020269_7782_n.jpg]] #[[:file:800px-BZA_Train_Station.jpg]] #[[:file:A.Kodandaramireddy.jpg]] #[[:file:A.V._Subbarao.JPG]] #[[:file:AKKhan.jpg]] #[[:file:AKRaychaudhuri.jpg]] #[[:file:Aachanta_Venkatarathnam_Naidu.JPG]] #[[:file:Aashiqui_2.jpeg]] #[[:file:Acharya.jpg]] #[[:file:Actress_rajitha.jpg]] #[[:file:Adobe_Scan_29_Apr_2024.pdf]] #[[:file:Agnyaathavaasi.jpg]] #[[:file:Ahsanuddin_Amanullah.jpg]] #[[:file:Airaa_telugu.jpg]] #[[:file:Akella.JPG]] #[[:file:Akkiraju_ramapathirao.jpg]] #[[:file:Aksharayan_Logo.jpg]] #[[:file:Alekhya_Punjala.jpeg]] #[[:file:Ali_actor.jpg]] #[[:file:Alluri_postal_stamp.jpg]] #[[:file:Ammangi_Venugopal.jpg]] #[[:file:Amrita-vishwa-vidyapeetham-color-logo.png]] #[[:file:Anbukku_Naan_Adimai.jpg]] #[[:file:Andariki_Ayurvedam.jpg]] #[[:file:Animal_(2023_film)_poster.jpg]] #[[:file:Anishetty_Rajitha.jpg]] #[[:file:Anita.png]] #[[:file:AnithaRao_Kotla.jpg]] #[[:file:Anjani_Kumar_(IPS).jpeg]] #[[:file:AnnaLezneva.jpg]] #[[:file:Annayya.jpg]] #[[:file:Antharvedana_book_cover_page.jpg]] #[[:file:Anumula-Revanth-Reddy.jpg]] #[[:file:Anura_Ranasinghe.jpg]] #[[:file:Arekapudi_Gandhi.jpeg]] #[[:file:Atal_Bihari_Vajpayee_Medical_University_Logo.png]] #[[:file:BB_Patil.jpg]] #[[:file:BHAMIDIPATI1.jpg]] #[[:file:Bajireddy_Govardhan.jpeg]] #[[:file:Balla_Saraswathi.jpg]] #[[:file:Balloon_Film_Poster.jpg]] #[[:file:Bandari_Lakshma_Reddy.png]] #[[:file:Banu_Mushtaq.png]] #[[:file:Bava_maradallu_(1961).jpg]] #[[:file:Bayyaji_appaji_patel.png]] #[[:file:Bharatiya_Janata_Party_logo.png]] #[[:file:BhumaAkhilaPriya.jpg]] #[[:file:Bhuma_Nagireddy.jpg]] #[[:file:Bigala_Ganesh_Guptha.jpeg]] #[[:file:Billa_mahender_books.jpg]] #[[:file:Bollimuntha_sivaramakrishna.jpg]] #[[:file:Bommala_koluvu_(1980).pdf]] #[[:file:Boodida_bikshamaya.jpg]] #[[:file:Brahmaji.jpg]] #[[:file:Burrakatha.jpg]] #[[:file:C.r.subburaman.jpg]] #[[:file:CM_KCR_Inaguration_to_Mallannasagar_Reservoir.jpg]] #[[:file:CM_KCR_hoisted_the_National_Flag_at_Golconda_Fort.jpg]] #[[:file:Chamala_Kiran_Kumar.png]] #[[:file:Charan_Arjun.jpg]] #[[:file:Chennamaneni_Ramesh_Babu.jpg]] #[[:file:Chirumarthi_Lingaiah.jpg]] #[[:file:Clive_Hubert_Lloyd.jpg]] #[[:file:D._V._Paluskar.jpg]] #[[:file:DACOIT.jpg]] #[[:file:Damodar_Rao_Deevakonda.jpg]] #[[:file:Damodaram_sanjeevayya.jpg]] #[[:file:Dasoju_Sravan.jpeg]] #[[:file:Deepakondadamodhar.jpg]] #[[:file:DeepikaReddy.jpg]] #[[:file:Devulapalli_PrabhakaraRao.jpg]] #[[:file:Diagram_showing_leukorrhea_infection.jpg]] #[[:file:Dongalunnarujaagratha.jpg]] #[[:file:Dr._Kondapalli_Neeharini.jpeg]] #[[:file:Dwarakatirumala_venkateswaraswami.jpg]] #[[:file:Enugu_Narasimha_Reddy.jpg]] #[[:file:Farhat_Ibrahim.jpeg]] #[[:file:Gadari_Kishore_Kumar.jpg]] #[[:file:Gamyam.jpg]] #[[:file:Gandhi_Institute_of_Technology_and_Management_logo.jpg]] #[[:file:Gannu_krishnamurthy.jpg]] #[[:file:Gautu_Syamsundar_Shivaji.jpg]] #[[:file:Gelupupilupu.jpg]] #[[:file:Gemini_Album_Cover.jpg]] #[[:file:Ghani_(2021_film).jpg]] #[[:file:Godisela_Rajesham_Goud.jpg]] #[[:file:Gottimukkala_PadmaRao.jpeg]] #[[:file:Gundamma.png]] #[[:file:GunduHanumanthaRao.jpg]] #[[:file:Gundu_Sudarshan.jpg]] #[[:file:HIT_The_First_Case.jpg]] #[[:file:Harischandra.jpg]] #[[:file:Heimalata_1896_1986_Reprint.jpg]] #[[:file:Hillary-norgay.jpg]] #[[:file:Hiralal_moriya.jpg]] #[[:file:Hukumdev.jpg]] #[[:file:Imagename.jpg]] #[[:file:Institute_of_Mental_Health_Logo.jpg]] #[[:file:JULURU.jpg]] #[[:file:Jagarlamudi_radhakrishna.jpg]] #[[:file:Jajula_gowri.jpg]] #[[:file:Jalajam_Sathyanarayana.jpg]] #[[:file:James-cameron-7.webp]] #[[:file:Jana_Sena_Party_Logo.jpeg]] #[[:file:Japan_2023_poster.jpg]] #[[:file:Jd-chakravarthy.jpg]] #[[:file:Jetty_Movie_Poster.jpeg]] #[[:file:Joe_movie.jpg]] #[[:file:Jogiramesh.jpg]] #[[:file:Jogu_Ramanna.jpeg]] #[[:file:K.Omanakutti.jpg]] #[[:file:K.S.-Ratnam.jpg]] #[[:file:K.V.Raghunathareddy.jpg]] #[[:file:K.v.ramanachary_ias.jpg]] #[[:file:K_CHANDRU.jpg]] #[[:file:Kadhal_Desam.jpg]] #[[:file:Kala_Telanganam_Book_Cover_Page.jpg]] #[[:file:Kalva-sriniuvasulu.jpg]] #[[:file:Kanneganti_Lalitha.jpg]] #[[:file:Karuppan_poster.jpg]] #[[:file:Kethireddy_Peddareddy.jpg]] #[[:file:Kishori_amonkar.jpg]] #[[:file:Koduthu_Vaithaval.jpg]] #[[:file:Komatareddy_venkatereddy.jpg]] #[[:file:Konathala_rama_krishna.gif]] #[[:file:Kondapochamma_Reservoir_Inagulation_by_CM_KCR.jpg]] #[[:file:Kongumudi_DVD_cover.jpg]] #[[:file:Kopparapu_kavulu.jpg]] #[[:file:Koppula-Eeshwar.jpg]] #[[:file:Kotha_Prabhakar_Reddy.jpg]] #[[:file:Kotla_Hanumantharao.jpg]] #[[:file:Krishna-vrinda-vihari_1.jpg]] #[[:file:Krishna_Vrinda_Viharaa.jpg]] #[[:file:Kunamneni-Sambasiva-Rao.jpg]] #[[:file:Kusukuntla_Prabhakar_Reddy.jpg]] #[[:file:Lakshmisha.jpg]] #[[:file:Lalgudi-jayaraman.jpg]] #[[:file:Love_marriage.jpg]] #[[:file:MAD_2023_Film.jpg]] #[[:file:MANAKU_TELIYANI_TELANGANA.jpg]] #[[:file:Maganti_Gopinath.jpg]] #[[:file:Mahenderreddy.jpg]] #[[:file:Mallaram_Forest_Name_Board.jpg]] #[[:file:Manasa_Varanasi.jpeg]] #[[:file:Manchumanoj.jpg]] #[[:file:Mande_Gundelu_(1979).jpg]] #[[:file:Manne_Srinivas_Reddy.jpg]] #[[:file:Manu_Charithra.jpg]] #[[:file:Manushulu_Matti_Bommalu_(1974)-Song_Booklet.pdf]] #[[:file:Masana_chennappa.jpg]] #[[:file:MechanicRocky.jpg]] #[[:file:Meena_01.jpg]] #[[:file:Mpimage_photo_5077.jpg]] #[[:file:Muhammad_Hidayatullah.jpg]] #[[:file:Myname_Rajanikanth_bookcover.jpg]] #[[:file:N.-Janardhan-Reddy.jpg]] #[[:file:N._Valarmathi.jpg]] #[[:file:NTR_ph_cu.jpg]] #[[:file:Nadia_Actress.jpg]] #[[:file:Nagam_jarardhana_reddy.jpg]] #[[:file:Nalgonda.jpg]] #[[:file:Naveen_Medaram.jpg]] #[[:file:Naveen_reddy_Cropped.png]] #[[:file:Nerella_venumadhav.jpg]] #[[:file:Niyantha.png]] #[[:file:Nori_Dattatreyudu.jpg]] #[[:file:Nusrat-Jahan.jpg]] #[[:file:Nyayaniki_Siksha_(1988).jpg]] #[[:file:Okayodhudu.jpg]] #[[:file:Okayodhuduimage.jpg]] #[[:file:PIP.logo.gif]] #[[:file:Pagala_sampathreddy.jpg]] #[[:file:Palnati_Brahmanayudu.jpg]] #[[:file:Pamela_Satpathy.jpg]] #[[:file:Param_veer_chakra.gif]] #[[:file:Patam_Kathalu_Book_Cover_Page.jpg]] #[[:file:Patnam_narender_reddy.jpg]] #[[:file:Pilla_Nuvvu_Leni_Jeevitham_Audio.jpg]] #[[:file:Prajasahiti_1992_Oct_first_page.png]] #[[:file:Prakasam_Mandals.png]] #[[:file:Pramod_Mahajan.jpg]] #[[:file:Pranahita_Wildlife_Sanctuary.jpg]] #[[:file:Prasen_Bellamkonda.jpeg]] #[[:file:Pratap_chandra_reddy..png]] #[[:file:Prema_kiritam_(1988).pdf]] #[[:file:Prematho_Raa_Album_Cover.JPG]] #[[:file:Priya_Vadlamani.png]] #[[:file:Puchalapalli_sundarayya.jpg]] #[[:file:Pvenkateswararao.jpg]] #[[:file:R.Vedavalli.png]] #[[:file:RRR_(Roudram_Ranam_Rudhiram)_రౌద్రం_రణం_రుధిరం.jpg]] #[[:file:Ra-raju-telugu-movie.jpg]] #[[:file:Racha_Ravi.jpg]] #[[:file:Radhika-kumaraswamy.jpeg]] #[[:file:Raghuveera-Reddy-N.gif]] #[[:file:Raja_(1976)-Song_Booklet.pdf]] #[[:file:Rajuyadav.jpg]] #[[:file:Raktha_Kanneeru.jpg]] #[[:file:Ralangi_venkatramayya.jpg]] #[[:file:Ramoji_Rao.png]] #[[:file:Ranga-ranga-vaibhavanga.jpg]] #[[:file:Ravi_Shankar_Sunke.jpeg]] #[[:file:Ravi_kumar_Bhaskara_batla.jpg]] #[[:file:Razor.jpg]] #[[:file:Rega_Kantha_Rao.jpg]] #[[:file:Rohini_in_Navamohini.jpg]] #[[:file:Rpriya.jpg]] #[[:file:SHAR_launch_img.gif]] #[[:file:SS_-_cropped.png]] #[[:file:Saavitri_1.jpg]] #[[:file:Sabari_2023.jpg]] #[[:file:Sakshi_Main_page.jpg]] #[[:file:Sakshilogo.jpg]] #[[:file:Samala_venu.jpg]] #[[:file:Sanam_Teri_Kasam_2016.jpeg]] #[[:file:Sandra_Venkata_Veeraiah.jpeg]] #[[:file:Saneswara_swamy-mandapalli.jpg]] #[[:file:Sangamitra_bandopadyaya.jpg]] #[[:file:SarangapaniJathakam.jpg]] #[[:file:Sasivadane.jpg]] #[[:file:Savithri.jpg]] #[[:file:Screenshot_18-10-2024_184459_.jpeg]] #[[:file:Seetha_Kalyana_Vaibhogame.jpg]] #[[:file:Selfie_of_success.jpg]] #[[:file:Shanmukha_Anjaneyaraju.JPG]] #[[:file:Simran_Choudhary.jpeg]] #[[:file:Sitaram_Naik.jpeg]] #[[:file:Sobhanbabu_CU.jpg]] #[[:file:Spyrologo2018.png]] #[[:file:Sri-bollomunta.jpg]] #[[:file:Sriranganeetulu.jpg]] #[[:file:Subhash_chandran.jpg]] #[[:file:Sunil_mittal_cu.jpg]] #[[:file:T.V.Gopalakrishnan.jpg]] #[[:file:T._Prakash_Goud.jpeg]] #[[:file:TWorks_Building.jpg]] #[[:file:Tadepalli-lakshmi-kanta-rao-101.jpg]] #[[:file:Teenmaar_Mallanna_Cropped.png]] #[[:file:Telangana_Tejomurthulu_Book_Cover_Page.jpg]] #[[:file:TeluguFilm_Bhavani.jpg]] #[[:file:TeluguFilm_SRPB_Scr.shot.jpg]] #[[:file:Telugu_sumathisatakam1.GIF]] #[[:file:Telugu_sumathisatakam2.GIF]] #[[:file:Thalliveru_Book_Cover_Page.jpeg]] #[[:file:Thangeduvanam_Book_Cover_Page.jpg]] #[[:file:Thota_Chandrasekhar.jpg]] #[[:file:ThugLife.jpg]] #[[:file:Tirunagari_DevakiDevi.jpg]] #[[:file:Topgear.jpg]] #[[:file:UKUP_poster.jpg]] #[[:file:Usha_Parinayam.jpg]] #[[:file:VALENTINES_NIGHT.jpg]] #[[:file:VASANTHA_VENKATA_KRISHNA_PRASAD.jpeg]] #[[:file:Varupula-subbarao.jpg]] #[[:file:Veda_Archana_Sastry.jpg]] #[[:file:Veppam_poster.jpg]] #[[:file:VeyDharuvey.jpg]] #[[:file:Viraj-ashwin-interview-stills3.jpg]] #[[:file:Virata_Parvam_poster.jpg]] #[[:file:Vladimir_Nabokov.jpg]] #[[:file:VolgaToGanga_telugu_cover.jpg]] #[[:file:Wonka_2023_film_poster_test.jpg]] #[[:file:Yashoda124.jpg]] #[[:file:అడ్డాల_అరవలరాజు.jpg]] #[[:file:అనుకోని_ప్రయాణం_2022.jpg]] #[[:file:అన్వర్_వరంగల్68.jpg]] #[[:file:అమ్ము_2022.jpg]] #[[:file:ఆంధ్ర_క్రియాస్వరూప_మణిదీపిక.pdf]] #[[:file:ఆంధ్ర_వాగ్గేయకార_చరిత్రము2.webp]] #[[:file:ఆడపిల్లలు_అర్ధరాత్రి_హత్యలు.png]] #[[:file:ఆధార్_కార్డు_లోగో_1590566805902.jpg]] #[[:file:ఆవేశం_(1980_సినిమా).png]] #[[:file:ఉదయమిత్ర.jpg]] #[[:file:ఎఫ్.సి._కోహ్లీ.jpg]] #[[:file:ఓరి_దేవుడా_2022.jpg]] #[[:file:కళాపురం_(సినిమా).jpg]] #[[:file:కాదంబరికిరణ్.jpeg]] #[[:file:కాశీం.jpg]] #[[:file:క్యాలీఫ్లవర్_(సినిమా).png]] #[[:file:క్రాంతి_డ్రిల్‌మ్యాన్.jpeg]] #[[:file:క్రైమ్_థ్రిల్లర్‌_సినిమా.jpg]] #[[:file:గగన్_ఖోడా.webp]] #[[:file:గాయని_గోపిక_పూర్ణిమ.jpg]] #[[:file:గొట్టిపాటి_కొండపనాయుడు.jpg]] #[[:file:గోపరాజు_రశ్మి.jpg]] #[[:file:ఘంటాడి_కృష్ణ.JPG]] #[[:file:చింతా_కృష్ణమూర్తి.jpg]] #[[:file:చెయ్యెత్తి_జైకొట్టు_(1969_సినిమా).jpg]] #[[:file:చెలమచెర్ల_రంగాచార్యులు.jpg]] #[[:file:చెళ్లపిళ్ల_సత్యం.jpg]] #[[:file:జంధ్యాల_వెంకట_సీతారామశాస్త్రి.jpg]] #[[:file:జోగు_రామన్న.jpg]] #[[:file:జ్యువెల్_థీఫ్.jpeg]] #[[:file:తరగతి_గది_దాటి.jpg]] #[[:file:థామస్_జార్జ్_రూథర్‌ఫర్డు.png]] #[[:file:ది_బేకర్_అండ్_ది_బ్యూటీ_2021.jpg]] #[[:file:దెబ్బకు_దెబ్బ_(1968_సినిమా).jpg]] #[[:file:ధమకా.jpg]] #[[:file:నయీం_డైరీస్.jpg]] #[[:file:నా_స్మృతిపథంలో.jpg]] #[[:file:నిశ్శబ్ద_రాత్రి.jpg]] #[[:file:నీ_ప్రేమే_నా_ప్రాణం.jpg]] #[[:file:పత్ని2.jpg]] #[[:file:పత్ని_(సినిమా).png]] #[[:file:పద్మజారెడ్డి.jpeg]] #[[:file:పన్నెండు_సూత్రాలు.jpg]] #[[:file:పన్యాల_రంగనాథరావు.jpg]] #[[:file:పరవస్తు_వెంకట_రంగాచార్యులు.jpg]] #[[:file:పరుచూరి_నారాయణాచార్యులు.jpg]] #[[:file:పసలపూడి_వీరబాబు_2022.jpg]] #[[:file:పాలంకి_వెంకట_రామచంద్రమూర్తి.jpg]] #[[:file:పాలపర్తి_శ్యామలానందప్రసాద్.jpg]] #[[:file:పావులూరి_మల్లన.jpg]] #[[:file:పురాణపండ_రాధాకృష్ణమూర్తి.jpg]] #[[:file:పెళ్లి_చేసి_చూపిస్తాం_1983.jpg]] #[[:file:పెళ్ళి_గోల.webp]] #[[:file:పైడి_లక్ష్మయ్య.jpg]] #[[:file:పొన్నపల్లి_మధుసూదన్.jpg]] #[[:file:బభ్రువాహన_(1942_సినిమా).jpg]] #[[:file:బలిజేపల్లి_సాయిలక్ష్మి.jpg]] #[[:file:బి.ఎన్._శాస్త్రి.jpg]] #[[:file:బిచ్చగాడు_2.jpg]] #[[:file:బుక్కపట్నం_రాఘవాచార్యులు.jpg]] #[[:file:భారత_ఎన్నికల_కమీషను.png]] #[[:file:భ్రమరవాసిని.jpg]] #[[:file:మహా_శక్తి_మహిమలు.jpg]] #[[:file:మాచవరపు_ఆదినారాయణ.jpg]] #[[:file:మిమిక్రీ_శ్రీనివాస్_(శ్రీకాకుళం).jpg]] #[[:file:ముత్తయ్య_వనిత.jpeg]] #[[:file:ముద్దుపళని.jpg]] #[[:file:మునిస్వామి_తంబిదురై.jpg]] #[[:file:మెట్ట_పోలినాయుడు.png]] #[[:file:రవి_పరస.jpg]] #[[:file:రాధా_మాధవం.jpeg]] #[[:file:రామ్_ప్రసాద్_బిస్మిల్.webp]] #[[:file:రావెల_సాంబశివరావు.jpg]] #[[:file:రేయికి_వేయిక‌ళ్ళు_2022.jpg]] #[[:file:లక్ష్మణ్_దాస్_మిట్టల్1.jpeg]] #[[:file:లేత_మనసులు.jpg]] #[[:file:వాల్తేరు_వీరయ్య.jpg]] #[[:file:విజయ్_ప్రకాష్.webp]] #[[:file:విద్యాసాగర్_music.jpg]] #[[:file:శాంతి_తెరెసా_లక్రా.png]] #[[:file:సంపూర్ణ_రామాయణం..webp]] #[[:file:సన్నీ_లియోన్.jpg]] #[[:file:సలార్_సినిమా_పోస్టర్.jpeg]] #[[:file:సుందరి_సుబ్బారావు.jpg]] #[[:file:ಅವೆಂಜರ್ಸ್-_ಇನ್ಫಿನಿಟಿ_ವಾರ್.jpeg]] #[[:file:భగత్.jpg]] #[[:file:మిస్_420.jpg]] [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 07:27, 14 జూలై 2026 (UTC) [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:06, 15 జూలై 2026 (UTC) :I will take care of it by deleting them. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 13:52, 15 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] Thanks for bringing this up. I will start looking into this and taking action as per policy. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 14:52, 15 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] Thank you for the response. If these images were unlinked due to vandalism, relinking them to their respective pages will fix the issue. But if they have since been replaced by other images (whether free or non-free), the orphaned files should be deleted. [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 05:21, 16 జూలై 2026 (UTC) :::Yes, I am doing the same. In most of the cases that I see, these images are replaced by some other free/non-free images. Since I am checking one by one. It is going to take a little bit of time to take action on all of them. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 08:24, 16 జూలై 2026 (UTC) == వాడుకరి:కొమ్ము హరిబాబు, వాడుకరి:జుతుక.మెర్సీ == వాడుకరి:కొమ్ము హరిబాబు, వాడుకరి:జుతుక.మెర్సీ - ఈ రెండు ఖాతాలు ఒక నెల లోపు ఉనికి లోకి వచ్చాయి. స్వంత ప్రచారం కోసం పెట్టిన ఖాతాల్లాగా ఉన్నాయి. * రెండూ కొమ్ము హరిబాబు గురించీ ఆయన రాసిన డైలాగుల గురించీ రాసాయి. * రెండు వాడుకరి పేజీల లోనూ ఆ సమాచారమే, అతిగా ఉంది * రెండూ వాడుకరి పేజీల్లో రాసుకునేందుకే పరిమితమయ్యాయి. వాడుకరి:కొమ్ము హరిబాబు మాత్రం, [[అందరూ బాగుండాలి అందులో నేనుండాలి]] పేజీలో స్వంత ప్రచారం రాసుకోగా దాన్ని తిరగ్గొట్టారు. అలా ఆ పేజీలో రెండూ సార్లు జరిగింది. పరిశీలించి, తగు చర్యలు తీసుకోవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 22:19, 22 జూలై 2026 (UTC) == మీడియావికీ:Talkpagetext పేజీలో == [[మీడియావికీ:Talkpagetext]] పేజీలో భాషను సరిదిద్దండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:36, 27 జూలై 2026 (UTC) :సరిదిద్దాను, గమనించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 18:42, 10 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Independent review: deletion of కోటి రెడ్డి (log 604592) == I am Koti Reddy Saripalli, the subject of the deleted article. I have BHCL/Pinnacle and Kotii Group affiliations, so I disclose my conflict of interest. I want the Telugu article restored if it meets policy, or rewritten in good spirit as a short neutral article by an uninvolved editor—not the old unsupported wording. We did what we could under the policy before deletion. On 22 September I proposed removing unsupported titles, superlatives and career details, and supplied a shorter sourced text on the article talk page: https://te.wikipedia.org/w/index.php?oldid=4969508 The 27 September deletion log gives “not notable” as the reason: https://te.wikipedia.org/wiki/Special:Log?logid=604592 . In his reply, the deleting administrator referred me to this board and cited an XReport speedy-deletion tag and an older unsourced-biography tag, but did not assess the sources I raised: https://te.wikipedia.org/w/index.php?oldid=4970016 . A tag is a request for review, not the source-by-source answer I am seeking. The New Indian Express (2018) and YourStory Telugu (2015) published detailed profiles about my background and work: https://www.newindianexpress.com/hyderabad/2018/May/29/leading-by-example-1821128.html https://yourstory.com/telugu/e7199047e6-microsoft-became-the-chief-architect-of-the-app-over-and-over-pasaindi-but- VCCircle's public 2025 preview identifies my BHCL role: https://www.vccircle.com/hyderabadbased-pinnacle-blooms-in-talks-with-pe-players-for-series-a . I am not relying on paywalled details or the currently unavailable Pioneer PDF. Please have an uninvolved administrator or editor answer plainly: (1) Do the New Indian Express and YourStory profiles meet Telugu Wikipedia's standard for significant independent coverage? If not, what specifically fails? (2) Was speedy deletion still appropriate after the pre-deletion source and neutral-rewrite proposal? (3) If the sources suffice, can a short neutral article be restored or reviewed as a draft by an uninvolved editor? If they do not, please identify the precise evidence gap. If a particular claim violates policy, name it so I can address it. I will not recreate the page while this is under review. [[వాడుకరి:Drkotir|Drkotir]] ([[వాడుకరి చర్చ:Drkotir|చర్చ]]) 10:45, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :కోటి రెడ్డి గారూ, వికీ పాలసీల ప్రకారం ఎవరికి వారే స్వీయ వ్యాసాలు రాసుకోకూడదు. మీరు మూలాలు చూపించారు కాబట్టి మీ వ్యాసాన్ని సృష్టించేందుకు పరిశీలిస్తాము. ఈ లోపు మీరు మరికొన్ని ఆధారాలు ఉంటే సేకరించగలరు. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 12:52, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == Report concerning User:Duvvada Hembabu Chowdary == [[Special:Contributions/Duvvada Hembabu Chowdary|Duvvada Hembabu Chowdary]] &ndash; Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[వాడుకరి:Pristome|Pristome]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pristome|చర్చ]]) 09:13, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC) == మాడ్యూల్:User కంటెంట్ మోడల్ మార్చాలి. == [[మాడ్యూల్:User]] అనేది సరిగ్గా పనిచెయ్యడం లేదు. అది వాడినపుడు, Script error: No such module "user".. అనే లోపాన్ని చూపిస్తోంది. కారణం తెలియలేదు. కానీ దాని కంటెంటు మోడలు "వికీపాఠ్యం" అని ఉంది. ఇతర మాడ్యూళ్ళ మోడలు Scribunto module అని ఉంది. బహుశా ఇదే కారణం కావచ్చు. దాని కంటెంటు మోడలును మార్చే అనుమతులు నాకు లేవు. ఆ మార్పు చెయ్యవలసినదిగా నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:02, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ఇప్పుడు పరీక్షించండి.AI సహాయంతో నేను చేసాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:15, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::: [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, content model నుండి Scribunto model లోనికి మార్చి సరిచేసినందుకు ధన్యవాదాలు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 05:13, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) 31wlu61ci5z7zmqges8ywdu0u7e7v29 4 3902 4983485 4977179 2026-10-18T05:51:49Z Muralikrishna m 106628 4983485 wikitext text/x-wiki {{పాత చర్చల పెట్టె|[[/పాత విశేషాలు 1|1]]{{*}}[[/పాత విశేషాలు 2|2]] {{*}}[[/పాత విశేషాలు 3|3]] {{*}}[[/పాత విశేషాలు 4|4]]{{*}} [[/పాత విశేషాలు 5|5]]{{*}} [[/పాత విశేషాలు 6|6]]{{*}} [[/పాత విశేషాలు 7|7]]{{*}} [[/పాత విశేషాలు 8|8]] {{*}} [[/పాత విశేషాలు 9|9]] {{*}} [[/పాత విశేషాలు 10|10]] {{*}} [[/పాత విశేషాలు 11|11]] {{*}} [[/పాత విశేషాలు 12|12]] {{*}} [[/పాత విశేషాలు 13|13]] {{*}}[[/పాత విశేషాలు 14|14]] {{*}}[[/పాత విశేషాలు 15|15]] {{*}}[[/పాత విశేషాలు 16|16]] {{*}}[[/పాత విశేషాలు 17|17]]{{*}} [[/పాత విశేషాలు 18|18]]||వ్యాఖ్య = పాత విశేషాలు}} ఈ జాబితా, మొదటి పేజీ లోని "మీకు తెలుసా?" విభాగంలో ఇప్పటిదాకా ప్రదర్శించిన వాక్యాల భాండాగారం. * ఏదైనా వికిపీడియా వ్యాసం చదువుతున్నపుడు మీకు ఆహా! అనిపించే విషయం ఏదైనా కనిపిస్తే ఇక్కడ దానిని చేర్చండి. బహుశా మీలాగే చాలా మందికి ఆ విషయము తెలిసి ఉండకపోవచ్చు. * ఈ భాండాగారం నుండి ఒక సమయములో కేవలం మూడూ లేదా నాలుగింటిని మాత్రమే [[మూస:మీకు తెలుసా?1|ఈ మూస]]లో చేర్చండి. * వికీపీడియాలో వ్యాసాలు పూర్తవటం అనేది ఉండదు. ఎప్పుడూ ఎవరో ఒకరు వ్యాసాన్ని మెరుగుపరుస్తూనే ఉంటారు. అందుకని మీరు కొత్తగా తెలుసుకున్న విషయాలను ఎప్పటికప్పుడు ఇక్కడ చేర్చేయండి. అలాగే ఇక్కడ చేర్చిన విషయాలను దాయనవసరం లేదు. ---- === మీకు తెలుసా? === {| style="background-color: #fdffe7; border: 4px solid #FFD700;" |style="font-size:large; padding: 2px 2px 0 2px; height: 1.0em;" |<center>2026 సంవత్సరాలలో వివిధ వారాలలో "మీకు తెలుసా!" వాక్యాలు</center> |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | <center><small>[[#01 వ వారం|01]]{{*}}[[#02 వ వారం|02]]{{*}}[[#03 వ వారం|03]]{{*}}[[#04 వ వారం|04]]{{*}}[[#05 వ వారం|05]]{{*}}[[#06 వ వారం|06]]{{*}}[[#07 వ వారం|07]]{{*}}[[#08 వ వారం|08]]{{*}}[[#09 వ వారం|09]]{{*}}[[#10 వ వారం|10]]{{*}}[[#11 వ వారం|11]]{{*}}[[#12 వ వారం|12]]{{*}}[[#13 వ వారం|13]]{{*}}[[#14 వ వారం|14]]{{*}}[[#15 వ వారం|15]]{{*}}[[#16 వ వారం|16]]{{*}}[[#17 వ వారం|17]]{{*}}[[#18 వ వారం|18]]{{*}}[[#19 వ వారం|19]]{{*}}[[#20 వ వారం|20]]{{*}}[[#21 వ వారం|21]]{{*}}[[#22 వ వారం|22]]{{*}}[[#23 వ వారం|23]]{{*}}[[#24 వ వారం|24]]{{*}}[[#25 వ వారం|25]]{{*}}[[#26 వ వారం|26]]{{*}}[[#27 వ వారం|27]]{{*}}[[#28 వ వారం|28]]{{*}}[[#29 వ వారం|29]]{{*}}[[#30 వ వారం|30]]{{*}}[[#31 వ వారం|31]]{{*}}[[#32 వ వారం|32]]{{*}}[[#33 వ వారం|33]]{{*}}[[#34 వ వారం|34]]{{*}}[[#35 వ వారం|35]]{{*}}[[#36 వ వారం|36]]{{*}}[[#37 వ వారం|37]]{{*}}[[#38 వ వారం|38]]{{*}}[[#39 వ వారం|39]]{{*}}[[#40 వ వారం|40]]{{*}}[[#41 వ వారం|41]]{{*}}[[#42 వ వారం|42]]{{*}}[[#43 వ వారం|43]]{{*}}[[#44 వ వారం|44]]{{*}}[[#45 వ వారం|45]]{{*}}[[#46 వ వారం|46]]{{*}}[[#47 వ వారం|47]]{{*}}[[#48 వ వారం|48]]{{*}}[[#49 వ వారం|49]]{{*}}[[#50 వ వారం|50]]{{*}}[[#51 వ వారం|51]]{{*}}[[#52 వ వారం|52]]</small></center> |} __NOTOC__ {{clear}} = 2026 సంవత్సరంలోని వాక్యాలు = == 01 వ వారం == * ... '''[[విజిత మల్లికా]]''' సింహళ చిత్ర పరిశ్రమలో పేరొందిన తొలితరం నటీమణుల్లో ఒకరనీ! * ... తెలుగు దినపత్రికల్లో దేశాభిమాని తర్వాత రెండో పత్రిక శ్రీపాద కృష్ణమూర్తిశాస్త్రి ఆధ్వర్యంలో వెలువడిన '''[[గౌతమి (పత్రిక)|గౌతమి]]''' అనీ! * ... ఇస్రో నిర్మించతలపెట్టిన '''[[భారతీయ అంతరిక్ష స్థావరం]]''' లో వ్యోమగాములు 3 నుంచి 6 నెలలపాటు ఉండగలరనీ! * ... 2001లో ప్రపంచంలో మొదటిసారిగా స్వలింగ వివాహాలను చట్టబద్ధం చేసిన దేశం '''[[నెదర్లాండ్స్]]''' అనీ! * ... మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య మొదటిసారిగా '''[[వేదావతి హగరి నది]]'''పై ఆనకట్ట నిర్మించాడనీ! == 02 వ వారం == * ... వృద్ధాప్య సమస్యలపై పరిశోధన చేసి పీహెచ్డి సాధించిన మొదటి తెలుగు మహిళ '''[[గురజాడ శోభా పేరిందేవి]]''' అనీ! * ... '''[[జి.వి. జగ్గారావు వేధశాల]]''' విశాఖపట్నంలో జమీందారు గోడే వెంకట జగ్గారావు ప్రారంభించిన వేధశాల అనీ! * ... '''[[జన్‌శక్తి జనతా దళ్]]''' లాలూప్రసాద్ యాదవ్ కుమారుడు తేజ్ ప్రతాప్ యాదవ్ ఏర్పాటు చేసిన స్వంత పార్టీ అనీ! * ... '''[[ముంబై మెట్రో]]''' భారతదేశంలో మూడవ అత్యంత పొడవైన మెట్రో నెట్‌వర్క్ అనీ! * ... '''[[క్రైస్ట్ ది రిడీమర్]]''' బ్రెజిల్ లో ఉన్న ఎత్తైన ఏసుక్రీస్తు విగ్రహమనీ! == 03 వ వారం == * ... '''[[భాస్కరరాయలు]]''' భారతదేశంలో శాక్తేయ సాంప్రదాయ అభివృద్ధికి కృషిచేసిన వారిలో ప్రముఖుడనీ! * ... '''[[పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం]]''' అనుబంధంగా 2 వందలకు పైగా కళాశాలలు ఉన్నాయనీ! * ... '''[[బట్రేపల్లి జలపాతం]]''' కదిరి-పులివెందుల దారిలో కేవలం వర్షాకాలంలో మాత్రమే కనువిందుచేసే జలపాతమనీ! * ... భారతదేశంలోని రాపిడ్ ట్రాన్సిట్ వ్యవస్థలలో, నిర్మాణం మొదలైన తర్వాత అత్యంత వేగంగా ట్రయల్ రన్ నిర్వహించిన సంస్థగా '''[[జైపూర్ మెట్రో]]''' రికార్డు సృష్టించిందనీ! * ... '''[[సరోజ్ ఖాపర్డే]]''' రాజ్యసభకు ఎక్కువకాలం పనిచేసిన రెండవ సభ్యురాలు అనీ! == 04 వ వారం == * ... హైదరాబాదు రాజ్యంలో పత్రికలపై ఆంక్షలు విధించేందుకు '''[[ఎకరార్ నామా]]''' అనే నిబంధన ప్రవేశపెట్టారనీ! * ... సంగీత దర్శకుడు '''[[రాహుల్ రాజ్]]''' ప్రతిష్టాత్మక బర్కిలీ సంగీతకళాశాల పూర్వ విద్యార్థి అనీ! * ... పిల్లలకోసం ప్రత్యేకంగా వెలువడిన తొలిపత్రిక '''[[బాలమిత్ర (1914 పత్రిక)|బాలమిత్ర]]''' అనీ! * ... '''[[బుచ్చిబాబు సానా]]''' రూపొందించిన మొదటి చిత్రం ఉప్పెన, జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాన్ని అందుకుందనీ! * ... '''[[కొండవీటి వాగు]]''' కొండవీటి కొండల్లో ఉద్భవించి కృష్ణానదిలో కలుస్తుందనీ! == 05 వ వారం == * ... 1948 లో పశ్చిమగోదావరి జిల్లా, నరసాపురంలో స్థాపించిన '''[[శ్రీ వై ఎన్ కళాశాల]]'''లో అనేక మంది ప్రముఖులు విద్యనభ్యసించారనీ! * ... 2025లో ప్రపంచకప్ గెలుచుకున్న భారత మహిళా క్రికెట్ జట్టుకు '''[[అమోల్ ముజుందార్]]''' ప్రధాన శిక్షకుడనీ! * ... సముద్రమట్టానికి కొంత ఎత్తున ఉండి ఇంచుమించు సమతలంగా ఉన్న ప్రాంతాన్ని '''[[పీఠభూమి]]''' అంటారనీ! * ... స్వాతంత్ర్యోద్యమ కాలంలో నెల్లూరులో ప్రారంభమైన '''[[నెల్లూరు గోడపత్రిక]]''' సుమారు 60 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగిందనీ! * ... తమిళనాడులోని మహాబలిపురంలో '''[[కృష్ణ మండపం, మహాబలిపురం|కృష్ణ మండపం]]''' యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల్లో ఒకటనీ! == 06 వ వారం == * ... '''[[స్త్రీ శక్తి పథకం]]''' ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 2025 లో మహిళలకు ప్రభుత్వ బస్సుల్లో ఉచిత ప్రయాణానికి అనుమతించిందనీ! * ... అమెరికాకు అతి చిన్న వయసులో అధ్యక్షుడైనవాడు '''[[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]]''' అనీ! * ... '''[[జగదీష్ అండ్ కమలా మిట్టల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియన్ ఆర్ట్]]''' లో ప్రాచీన కాలానికి చెందిన అనేక కళాకృతులు ఉన్నాయనీ! * ... కళాదర్శకుడు '''[[తోట తరణి]]'''కి ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వ అత్యున్నత పురస్కారం చెవాలియర్ ప్రధానం చేశారనీ! * ... 2015 నాటికి '''[[దీర్ఘకాలిక అబ్స్ట్రక్టివ్ పల్మనరీ వ్యాధి]]''' ప్రపంచ జనాభాలో 12 శాతం మందిని ప్రభావితం చేసిందనీ! == 07 వ వారం == * ... హైదరాబదులోని రవీంద్ర భారతి, గాంధీ భవన్, సాలార్ జంగ్ మ్యూజియం వంటి ఎన్నో కట్టడాలకు వాస్తుశిల్పి '''[[మహ్మద్ ఫయాజుద్దీన్]]''' అనీ! * ... కాంచీపురం లోని '''[[కైలాసనాథర్ దేవాలయం, కాంచీపురం|కైలాసనాథ దేవాలయం]]''' అక్కడి అత్యంత ప్రాచీన ఆలయాల్లో ఒకటనీ! * ... '''[[దివి మురళీకృష్ణ ప్రసాద్]]''' ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న తెలుగువారిలో అత్యంత ధనవంతులైన వ్యక్తుల్లో ఒకరనీ! * ... భారతీయ శాస్త్రవేత్త '''[[అనిల్ కుమార్ (శాస్తవ్రేత్త)|అనిల్ కుమార్]]''' నోబెల్ గ్రహీత రిచర్డ్ ఎర్నెస్ట్ తో కలిసి పరిశోధనలు చేశాడనీ! * ... 1993లో ఇన్ఫోసిస్ ఐపివోకి రావడానికి ఎన్.ఆర్. నారాయణమూర్తికి '''[[వల్లభ్ భన్సాలీ]]''' సహాయం చేశాడనీ! == 08 వ వారం == * ... '''[[ఇండియన్ హార్ట్ అసోసియేషన్]]''' ప్రజల్లో గుండె జబ్బుల గురించి అవగాహన కల్గించడానికి కృషి చేస్తుందనీ! * ... '''[[స్పానిష్ భాష]]''' మాట్లాడే ప్రజలు ఎక్కువగా మెక్సికో దేశంలో ఉన్నారనీ! * ... దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డుకు ఎంపికైన మొదటి సినిమాటోగ్రాఫర్ '''[[వి. కె. మూర్తి]]''' అనీ! * ... ఛత్తీస్‌గఢ్ లోని '''[[మహామాయ ఆలయం]]''' భారతదేశంలోని 52 శక్తిపీఠాల్లో ఒకటనీ! * ... తెలుగు సంగీత పరిశ్రమలో '''[[ఆదిత్య మ్యూజిక్]]''' ఒక ప్రముఖమైన సంస్థ అనీ! == 09 వ వారం == * ... '''[[మండవ జానకిరామయ్య]]''' విజయ డైరీ మాజీ ఛైర్మన్ గా పాల పరిశ్రమ అభివృద్ధికి కృషి చేశాడనీ! * ... కర్ణాటకలోని ఏడు పవిత్రమైన ముక్తి క్షేత్రాల్లో '''[[మహాబలేశ్వర్ ఆలయం, గోకర్ణ]]''' ఒకటనీ! * ... '''[[భారత జాతీయ అంధుల క్రికెట్ జట్టు]]''' రెండు సార్లు టీట్వంటీ ప్రపంచ కప్, రెండు సార్లు వన్‌డే ప్రపంచకప్ గెలుచుకుందనీ! * ... రోజుకు రెండుసార్లు సముద్రంలో కనుమరుగైపోయే '''[[స్తంభేశ్వర్ మహాదేవ్, గుజరాత్|శివాలయం]]''' గుజరాత్ రాష్ట్రం భరూచ్ జిల్లాలో ఉందనీ! * ... గుంటూరులోని '''[[కుగ్లర్ ఆసుపత్రి]]''' 1897లో మహిళల కోసం ప్రారంభించబడిన ఆసుపత్రి అనీ! == 10 వ వారం == * ... కాశ్మీర్ కు చెందిన '''[[భజన్ సోపోరి]]''' ప్రాచీన భారత వాయిద్యమైన సంతూర్ వాద్య నిపుణుడనీ! * ... బెంగాల్ లోని ప్రసిద్ధ ఆలయం '''[[రాధా శ్యామ్ మందిరం, పశ్చిమ బెంగాల్|రాధే శ్యాం మందిరం]]''' టెర్రాకోటతో నిర్మించబడిందనీ! * ... '''[[నీలా నది]]''' కేరళలో ప్రవహించే రెండవ పొడవైన నది అనీ! * ... ఆంధ్రప్రదేశ్ కు చెందిన దేశీ '''[[ఒంగోలు పశువులు]]''' ప్రపంచవ్యాప్తంగా బలానికీ, దూకుడు స్వభావానికి పేరొందినవనీ! * ... భారతదేశంలోని '''[[ఉన్నత శిఖరాల యుద్ధశిక్షణ స్కూల్]]''' మంచులో యుద్ధశిక్షణా నైపుణ్యాలు పెంపొందిస్తుందనీ! == 11 వ వారం == * ... '''[[ఘనకాంత బోరా]]''' అస్సాం శాస్త్రీయ నృత్యమైన [[సత్త్రియ నృత్యం]]లో నిష్ణాతుడనీ! * ... '''[[మరియమ్మన్ ఆలయం, సమయపురం]]''' తమిళనాడులో రెండవ అత్యంత సంపన్నమైన ఆలయమనీ! * ... 1937లో జమీందార్లకు వ్యతిరేకంగా ఇచ్ఛాపురం నుండి మద్రాసు వరకు '''[[ఆంధ్ర రైతు రక్షణ యాత్ర]]''' జరిగిందనీ! * ... '''[[హల్వారా వైమానిక దళ స్థావరం]]''' 1965, 1971లలో భారత పాకిస్థాన్ యుద్ధంలో కీలక పాత్ర పోషించిందనీ! * ... 1964లో వచ్చిన బాలీవుడ్ చిత్రం '''[[దోస్తీ (1964 సినిమా)|దోస్తీ]]''', ఆ సంవత్సరంలో అత్యధిక వసూళ్ళు సాధించిన చిత్రాల్లో ఒకటిగా నిలిచిందనీ! == 12 వ వారం == * ... భారత ప్రభుత్వం '''[[తిరుమలాచారి రామస్వామి]]'''ని వరసగా ఐదుసార్లు శాస్త్ర సాంకేతిక కార్యదర్శిగా నియమించిందనీ! * ... కెన్యా దేశంలోని '''[[ఉమోజా గ్రామం]]'''లో కేవలం మహిళలే ఉంటారనీ! * ... '''[[నాచ్నా దేవాలయాలు]]''' భారతదేశంలో ఇప్పటికీ నిలిచిఉన్న తొలి రాతి దేవాలయాలనీ! * ... 2024 నాటికి '''[[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్]]''' క్రికెట్ పోటీల్లో భారత్ అత్యధికంగా 160 విజయాలు సాధించిందనీ! * ... కర్ణాటకలోని '''[[యానా, భారతదేశం|యానా]]''' ప్రపంచంలోని అత్యధిక వర్షపాతం నమోదయ్యే గ్రామాలలో ఒకటనీ! == 13 వ వారం == * ... తెలుగు సినీ దర్శకుడు '''[[పోలవరపు శరత్]]''' 15 ఏళ్ళలో 35 సినిమాలకు దర్శకత్వం వహించాడనీ! * ... కర్ణాటకలోని '''[[దొడ్డ బసవప్ప దేవాలయం]]''' 24 మూలల వినూత్నమైన నక్షత్రాకారంలో నిర్మించబడిందనీ! * ... '''[[బ్రాహ్మణపురుగు పాము]]''' భారతదేశంలో అన్నింటికన్నా చిన్నపాము అనీ! * ... '''[[శ్రీసూక్తం]]''' సర్వ సంపదలకు దేవత అయిన లక్ష్మీదేవిని స్తుతించే ప్రాచీన సంస్కృత శ్లోకమనీ! * ... '''[[ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్]]''' భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యానికి వచ్చిన తొలినాళ్ళలో జాతీయ ప్రాధాన్యత కలిగిన సంస్థగా గుర్తింపు పొందిందనీ! == 14 వ వారం == * ... రేమండ్ గ్రూప్ మాజీ ఛైర్మన్ గా పనిచేసిన '''[[విజయపత్ సింఘానియా]]''' విమాన చోదకుడు కూడా అనీ! * ... ఒడిషాలోని భువనేశ్వర్ లో ఉన్న '''[[లింగరాజ ఆలయం]]''' అత్యంత ప్రాచీన ఆలయాల్లో ఒకటనీ! * ... సిక్కిం సార్వభౌమత్వం గురించి 1971లో సత్యజిత్ రాయ్ తీసిన డాక్యుమెంటరీ '''[[సిక్కిం (సినిమా)|సిక్కిం]]''' భారత ప్రభుత్వం చేతిలో నిషేధానికి గురైందనీ! * ... కేవలం ఊహాత్మక భావనలతో కాకుండా ప్రయోగాలు, పరిశీలిన ద్వారా ప్రకృతిని అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించే '''[[ప్రయోగాత్మక భౌతిక శాస్త్రం]]''' విజ్ఞాన విప్లవ కాలంలో ఐరోపాలో ప్రత్యేక విభాగంగా ఏర్పడిందనీ! * ... జలవాణిజ్య మార్గంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించే '''[[కొల్లాం కాలువ]]''' జాతీయ జలమార్గం - 3 లో ఒక భాగమనీ! == 15 వ వారం == * ... '''[[మధు అంబట్]]''' మూడు సార్లు జాతీయ ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్ పురస్కారాన్ని గెలుచుకున్నాడనీ! * ... '''[[శృంగార వల్లభ స్వామి దేవాలయం]]''' తొలి తిరుపతి అని వ్యవహరించబడుతుందనీ! * ... తమిళనాడులోని '''[[రాజపాలయం]]''' మామిడి పండ్లకీ, జాతి కుక్కలకూ పేరు గాంచిందనీ! * ... చారిత్రక ప్రాశస్త్యం కలిగిన '''[[పునర్జని గుహ]]''' లో పాకుతూ వెళ్ళడం వల్ల పాపనాశనం అవుతుందని విశ్వసిస్తారనీ! * .... '''[[బారాబతి కోట]]''' ముస్లింలు, మరాఠాల పరిపాలనా కాలంలో ఒడిషా రాజధానిగా ఉందనీ! == 16 వ వారం == * ... '''[[అక్కల మంగయ్య]]''' కుటుంబం తరతరాలుగా లోహశిల్పకళలో పేరు గాంచిందనీ! * ... కర్ణాటక రాజధాని బెంగళూరులోని '''[[జ్ఞానాక్షి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం]]''' ఉన్న ప్రాంతం రాజరాజేశ్వరి నగర్ గా ప్రసిద్ధి చెందినదనీ! * ... కేరళలో 1749లో జరిగిన '''[[చంగనాస్సేరి యుద్ధం]]''' ట్రావెన్‌కూర్ సామ్రాజ్య విస్తరణకు దారి తీసిందనీ! * ... '''[[మృత్తికా శాస్త్రం]]''' అనేది నేలను ఒక సహజ వనరుగా భావించి అధ్యయనం చేసే విజ్ఞానశాస్త్ర భాగమనీ! * ... '''[[మహా బోధి సొసైటీ]]''' భారతదేశంలో బౌద్ధమత పునరుద్ధరణకు కృషి చేస్తుందనీ! == 17 వ వారం == * ... ట్వంటీ ట్వంటీ ఫార్మాట్ లో మొట్టమొదటి హ్యాట్రిక్ సాధించిన బౌలర్ '''[[బ్రెట్ లీ (క్రికెటర్)|బ్రెట్ లీ]]''' అనీ! * ... గుజరాత్ లోని '''[[సియోట్ గుహలు]]''' సా.శ ఒకటవ శతాబ్దానికి చెందినవిగా భావిస్తున్నారనీ! * ... '''[[కొచ్చిన్ యుద్ధం]]'''లో భాగంగా స్థానిక రాజుతో పొత్తు పెట్టుకున్న కొద్దిపాటి పోర్చుగీసు సైన్యం, తమకన్నా ఎంతో పెద్దదైన జామోరిన్ సైన్యాన్ని ఓడించిందనీ! * ... భూమి మీద కొన్ని లక్షల ఏళ్ళుగా ఉన్న వాతావరణాన్ని గురించి అధ్యయనం చేసేది '''[[శీతోష్ణస్థితుల శాస్త్రం]]''' అనీ! * ... '''[[ఆదర్శ్ హౌసింగ్ సొసైటీ కుంభకోణం]]''' ముంబైలో యుద్ధంలో అమరుల కోసం నిర్మించిన కట్టడాల విషయంలో జరిగిన అవినీతి ఆరోపణ అనీ! == 18 వ వారం == * ... '''[[షాహిద్ అఫ్రిది]]''' వన్డేలలో నెలకొల్పిన అత్యంత వేగవంతమైన శతకం 17 ఏళ్ళపాటు అలాగే ఉండిందనీ! * ... ప్రాచీన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథమైన '''[[తేవారం]]''' నేటికీ తమిళనాడులోని అనేక శివాలయాలలో భక్తి పరాయణంగా ఆలపించబడుతున్నాయనీ! * ... '''[[హిల్ ప్యాలెస్ మ్యూజియం]]''' కేరళ రాష్ట్రంలోనే అతిపెద్ద పురావస్తు ప్రదర్శనశాల అనీ! * ... '''[[డయ్యూ యుద్ధం]]''' లో పోర్చుగీసు వారు గుజరాత్ సుల్తాన్ ముస్లిం కూటమిని ఓడించారనీ! * ... '''[[లోహియా మెషినరీ లిమిటెడ్]]''' ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని కాన్పూరులో ఉన్న మోటారు సైకిల్ తయారీ సంస్థ అనీ! == 19 వ వారం == [[దస్త్రం:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Shri Sushil Doshi, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 12, 2016.jpg|right|80px|]] * ... '''[[సుశీల్ దోషి]]''' మొదటి హిందీ క్రికెట్ వ్యాఖ్యాతగా పేరుగాంచాడనీ! * ... శ్రీకాకుళంలోని '''[[ఆంధ్ర విష్ణు]]''' ఆలయం శాతవాహనుల కాలంనాటిదనీ! * ... కేరళలోని కొట్టాయం జిల్లాలో ఉన్న '''[[ముట్టుచిర]]''' లో భారతదేశంలోనే పురాతన చర్చిలు ఉన్నాయనీ! * ... '''[[మరాఠా నావికాదళం]]''' 17 వ శతాబ్దంలో శివాజీ ఆధ్వర్యంలో తీరం వెంబడి వచ్చే శత్రుసైన్యాలను ఎదుర్కోవడానికి ఏర్పడ్డ సైన్యమనీ! * ... గుజరాత్ కి చెందిన కర్సన్ భాయ్ పటేల్ స్థాపించిన '''[[నిర్మా]]''' తన కూతురు పేరు మీదుగా స్థాపించాడనీ! == 20 వ వారం == * ... కేరళకు చెందిన '''[[జి. విజయరాఘవన్]]''' భారతదేశంలో మొట్టమొదటి టు-డైమెన్షనల్ (2D) ఎకోకార్డియోగ్రఫీ ప్రయోగశాలను స్థాపించారనీ! * ... '''[[ఉత్పల వంశం]]''' మధ్యయుగంలో కాశ్మీర దేశానికి చెందిన రాజవంశమనీ! * ... కర్ణాటకలోని '''[[బీజాపూర్ కోట]]''', దాని చుట్టూ ఉన్న పరిసరాలను దక్షిణ భారతదేశపు ఆగ్రా అని వ్యవహరిస్తారనీ! * ...కేరళలోని ఆదానీ పోర్ట్స్ '''[[విజింజం]]''' లో అంతర్జాతీయ స్థాయి నౌకాశ్రయాన్ని ఏర్పాటు చేసిందనీ! * ... '''[[సక్కర్‌బాగ్ జూలాజికల్ గార్డెన్]]''' ఆసియా సింహాలను, అంతర్జాతీయ అంతరించిపోతున్న జాతులకు బ్రీడింగ్ ప్రోగ్రామ్‌ను అందిస్తుందనీ! == 21 వ వారం == * ... విశ్వావిర్భావానికి సంబంధించిన కాస్మిక్ మైక్రోవేవ్ బ్యాక్ గ్రౌండ్ ని కనుగొన్నందుకు '''[[రాబర్ట్ వుడ్రో విల్సన్]]''' నోబెల్ బహుమతి పొందాడనీ! * ...కాశ్మీర శైవంగా పిలిచే ఆధ్యాత్మిక రహస్యవాద సాంప్రదాయానికి '''[[శివసూత్రాలు]]''' పునాది అనీ! * ... '''[[ఓడనాడు]]''' అనేది మధ్యయుగ కేరళ చివరి నాటి భూస్వామ్య రాజ్యమనీ! * ... ముంబైలోని '''[[క్రాఫోర్డ్ మార్కెట్]]''' 1882 లోనే విద్యుదీకరణ జరిగిన మొదటి భవనమనీ! * ... '''[[ది కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ గాడ్ ఈజ్ వితిన్ యు]]''' అనేది లియో టాల్‌స్టాయ్ రచించిన క్రైస్తవ అరాచకవాద తాత్విక గ్రంథమనీ! == 22 వ వారం == * ... రోటరీ ఇంటర్నేషనల్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన మొదటి ఆసియా సంతతి వ్యక్తి '''[[నితీష్ చంద్ర లహరి]]''' అనీ! * ... గుజరాత్ లోని '''[[రుక్మిణి దేవి ఆలయం]]''' నీటిని సమర్పించే ''జల్ దాన్'' ఆచారానికి ప్రసిద్ధి గాంచిందనీ! * ... '''[[ఎజిమల]]''' లోని ఇండియన్ నేవల్ అకాడమీ ఆసియాలోనే అతిపెద్దదనీ! * ... '''[[జ్యోతిర్మీమాంస]]''' నీలకంఠ సోమయాజి రచించిన ఖగోళ అధ్యయన పద్ధతుల గ్రంథమనీ! * ... '''[[కర్ణాటక ఒప్పందం]]''' లో భాగంగా ఆర్కాట్ నవాబు తమిళనాడుపై ఈస్టిండియా కంపెనీకి అధికారం అప్పగించాడనీ! == 23 వ వారం == * ... '''[[వి.గణపతి స్థపతి]]''' సాంప్రదాయ వాస్తుశైలిలో నిర్మించిన అనేక నిర్మాణాలకు రూపకల్పన చేశాడనీ! * ... '''[[మధురై అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయము]]''' రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో వైమానిక దళ క్షేత్రంగా ప్రారంభమైందనీ! * ... ఆధునిక కన్నడ భాష కదంబుల రాజవంశంలో ప్రారంభమైన '''[[హళెగన్నడ]]''' నుంచి రూపాంతరం చెందిందనీ! * ... భారతదేశంలోనూ, విదేశాలలోనూ లలిత కళలను ప్రోత్సహించడానికి భారత ప్రభుత్వం '''[[లలిత కళా అకాడమీ]]''' నిర్వహిస్తుందనీ! * ... '''[[కాపాలిక]]''' సాంప్రదాయం సా.శ 4-5 శతాబ్దాల మధ్యలో పుట్టిన తాంత్రిక, పౌరాణికేతర శైవ సాంప్రదాయమనీ! == 24 వ వారం == * ... '''[[సుందరర్]]''' తమిళ శైవభక్తులు నాయనార్లలో ఒకడనీ! * ... '''[[దిమాసా రాజ్యం]]''' మధ్యయుగపు చివరి రోజుల్లో ఈశాన్య భారతదేశంలో ప్రాచుర్యం పొందిన రాజ్యమనీ! * ... విలువైన ముత్యాల చేపల పెంపకంపై నియంత్రణ సాధించడం కోసం పోర్చుగీసు వారిపై విజయనగర సామ్రాజ్యం '''[[మత్స్య తీరంపై విఠల దండయాత్ర]]''' చేసిందనీ! * ... '''[[భారతీయ బౌద్ధ మహాసభ]]''' భారతదేశంలో బౌద్ధమత పునరుద్ధరణ కోసం బి. ఆర్. అంబేద్కర్ స్థాపించిన సంస్థ అనీ! * ... '''[[2024లో పశ్చిమ బెంగాల్ వరదలు]]''' కారణంగా సుమారు 2.5 లక్షల మంది ప్రజలు నిరాశ్రయులయ్యారనీ! == 25 వ వారం == * ... ప్రముఖ వ్యాపారస్థుల కుటుంబంలో పుట్టిన '''[[పిరోజ్ షా గోద్రెజ్]]''' రియల్ ఎస్టేట్ రంగంలో తమ వ్యాపారాన్ని విస్తరించాడనీ! * ... ఒడిశా లోని '''[[రత్నగిరి, ఒడిశా|రత్నగిరి]]''' ఒక కాలంలో ప్రధాన బౌద్ధ విహారమనీ! * ... బ్రిటిష్ కాలంలో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలోని '''[[దక్షిణ కెనరా]]''' జిల్లా, అత్యంత భిన్నమైన జనాభా కలిగిన ప్రాంతమనీ! * ... '''[[సారనాథ్ మ్యూజియం]]''' లో అత్యంత ప్రాచీనమైన ప్రదేశాలకు సంబంధించిన వస్తువులు భద్రపరచబడ్డాయనీ! * ... తమిళనాడులోని మనమదురై భారతీయ పురాతన వాయిద్యమైన '''[[ఘటం (వాయిద్యం)|ఘటం]]''' తయారీకి పేరు గాంచిందనీ! == 26 వ వారం == * ... '''[[జార్జ్ జోసెఫ్]]''' భారత అంతరిక్ష రంగంలో కృషి చేసినందుకుగాను 1999 లో పద్మభూషణ్ పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడనీ! * ... '''[[తిరుక్కోవిలూరు]]''' 108 వైష్ణవ దివ్యక్షేత్రాలలో మొదటిదనీ! * ... అంతర్జాతీయ కృష్ణ చైతన్య సంఘం (ఇస్కాన్) అమెరికాలోని లాస్ ఏంజిలెస్ లో 1977 నుంచి '''[[భగవద్గీత మ్యూజియం]]''' నిర్వహిస్తోందనీ! * ... శత్రు దుర్బేధ్యమైన '''[[గ్వాలియర్ కోట]]''' ను జిబ్రాల్టర్ ఆఫ్ ఇండియా అని ముద్దుగా పిలుస్తారనీ! * ... క్రికెట్ '''[[మహిళల ఆసియా కప్]]''' లో భారతదేశం అత్యధికంగా ఏడు సార్లు విజేతగా నిలిచిందనీ! == 27 వ వారం == * ... '''[[రేడియో భానుమతి]]'''గా పేరు గాంచిన పసుమర్తి భానుమతి ఆకాశవాణి తొలి మహిళా అనౌన్సరుగా పేరు గాంచారనీ! * ... తమిళనాడు, కృష్ణగిరి జిల్లా, హోసూరులోని '''[[కెనిల్వర్త్ కోట]]''' ఇంగ్లండు లోని కెనిల్వర్త్ క్యాజిల్ ని పోలిన నిర్మాణమనీ! * ... '''[[గర్హా రాజ్యం]]''' మధ్య భారతదేశంలో గోండు ప్రజలు స్థాపించిన రాజ్యమనీ! * ... శ్రీవైష్ణవ సాంప్రదాయంలో 108 దివ్య దేశాలలాగా '''[[అభిమాన్య క్షేత్రాలు]]''' కూడా పవిత్ర పుణ్యక్షేత్రాలనీ! * ... ఆంగ్లేయులకు ఎదురొడ్డి పోరాడిన వీరనారి రాణి కిత్తూర్ చెన్నమ్మ సమాధి '''[[బైల్‌హోంగల్]]''' లో ఉందనీ! == 28 వ వారం == * ... '''[[రాధికా హెర్జ్బెర్గర్]]''' తత్వవేత్త జిడ్డు కృష్ణమూర్తి మదనపల్లెలో స్థాపించిన రిషీ వ్యాలీ సంస్థకు డైరెక్టరుగా పనిచేస్తుందనీ! * ... '''[[దిండిగల్ కోట]]'''ను మధురై నాయకర్ రాజవంశీయులు 16వ శతాబ్దంలో నిర్మించారనీ! * ... '''[[బెంగాల్ వాలంటీర్స్]]''' అనేది బ్రిటిష్ పరిపాలనకు వ్యతిరేకంగా ఏర్పడ్డ రహస్య విప్లవాత్మక సంస్థ అనీ! * ... డేవిడ్ హ్యూమ్ ప్రతిపాదించిన '''[[బండిల్ సిద్ధాంతం]]''' వస్తువులకు సంబంధించిన అస్తిత్వ మీమాంస సిద్ధాంతమనీ! * ... స్కాంద పురాణం ప్రకారం పరశురాముడు తన గొడ్డలి సముద్రంలోకి విసిరి వెనక్కి తగ్గించిన ప్రాంతం '''[[కొంకణ్]]''' తీరప్రాంతంగా ఏర్పడిందనీ! == 29 వ వారం == * ... క్యాన్సర్ వైద్య నిపుణుడు '''[[లూయిస్ జోస్ డి సౌజా]]''' వైద్యరంగంలో సేవలు చేసినందుకు 1992 లో పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందాడనీ! * ... '''[[కొప్పం యుద్ధం]]''' దక్షిణ భారతదేశంలో ప్రముఖ రాజవంశాలైన చోళులకు, చాళుక్యులకు మధ్య జరిగిన యుద్ధమనీ! * ... '''[[ది డిస్కవరీ ఆఫ్ ఇండియా]]''' జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ బ్రిటిష్ అధికారులు జైలులో నిర్బంధించినపుడు రాసిన పుస్తకమనీ! * ... ప్రస్తుతం పలు బ్యాంకుల విలీనం తర్వాత ఏర్పడ్డ స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియాలో '''[[బ్యాంక్ ఆఫ్ మద్రాస్]]''' ఒక భాగమనీ! * ... మనుషులు కాకుండా ఇతర జంతువులు ఎలా ప్రవర్తిస్తాయో తెలిపేది '''[[ఇథాలజీ]]''' అనీ! == 30 వ వారం == * ... '''[[దామర్ల చెన్నప నాయక]]''' గౌరవార్థం ఆయన వారసుడు చెన్నపట్టణాన్ని స్థాపించాడనీ! * ... '''[[వైష్ణో దేవి]]'''ని మహాలక్ష్మి, మహాసరస్వతి, మహాకాళి త్రిమూర్తి దేవతల ఉమ్మడి అవతారంగా పూజిస్తారనీ! * ... '''[[కత్యూరి రాజవంశం]]''' భారతదేశంలో ఉత్తరాఖండ్, నేపాల్ ప్రాంతాలను పరిపాలించిన మధ్యయుగపు రాజవంశమనీ! * ... '''[[సెయింట్ థామస్ కేథడ్రల్, ముంబై|సెయింట్ థామస్ కేథడ్రల్]]''' ముంబైలో అతి పురాతన చర్చి అనీ! * ... మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య స్థాపించిన '''[[బెంగళూరు ప్రెస్]]''' భారతదేశపు అత్యంత పురాతన సంస్థలలో ఒకటనీ! == 31 వ వారం == * ... '''[[ఫణిశ్వర్ నాథ్ రేణు]]''' ఆధునిక హిందీ సాహిత్యంలో అత్యంత విజయవంతమైన, ప్రభావవంతమైన రచయితలలో ఒకరనీ! * ... '''[[తమిళనాడు పోలీస్ మ్యూజియం, చెన్నై]]'''లో రాష్ట్ర న్యాయ అమలు సంస్థ బ్రిటిష్ రాజ్ నుండి ఆధునిక కాలానికి మారడాన్ని సూచించే ప్రదర్శనల భాండాగారం ఉందనీ! * ... అంబేద్కర్ తన అనుచరణగణంతో సామూహికంగా బౌద్ధ ధర్మాన్ని స్వీకరించిన స్థలం '''[[దీక్షాభూమి]]''' అనీ! * ... టిబెటన్ సంచార జాతి అయిన '''[[గురుంగ్ ప్రజలు]]''' హిమాలయా ప్రాంతంలో గొర్రెలు, జడల బర్రెలు మేపుకుని జీవనం సాగిస్తారనీ! * ... కర్ణాటకలోని, కొల్లూరు '''[[మూకాంబిక]]''' దేవిని ఉదయం సరస్వతిగా, మధ్యాహ్నం లక్ష్మిగా, సాయంత్రం పార్వతిగా ఆరాధిస్తారనీ! == 32 వ వారం == * ... రచయిత, సామాజిక కార్యకర్త '''[[తుషార్ గాంధీ]]''' మహాత్మా గాంధీ మునిమనవడనీ! * ... '''[[బెంగాల్ నవాబులు]]''' ఢిల్లీలోని మొఘల్ సామ్రాజ్య ఖజానాకు భారీగా నిధులు సమకూర్చేవారనీ! * ... ప్రాచీన దక్షిణ భారతదేశ నిర్మాణాలను '''[[చోళుల కళ, వాస్తుశిల్పం]]''' అత్యధికంగా ప్రభావితం చేశాయనీ! * ... '''[[ట్రూత్ సోషల్]]''' అనేది సామాజిక మాధ్యమం ఎక్స్ (ట్విటర్) కి పోటీగా అమెరికా అధ్యక్షుడు ట్రంప్ మద్ధతుతో ఏర్పాటైన సంస్థ అనీ! * ... '''[[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]]''' భారతీయ కళా ప్రపంచంలో గణనీయమైన వారసత్వాన్ని సృష్టించిందనీ! == 33 వ వారం == * ... చిలకూరు బాలాజీ దేవాలయానికి గుర్తింపు తీసుకువచ్చిన '''[[ఎం.వి.సౌందరరాజన్]]''' ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపకుడిగానూ, రిజిస్ట్రార్ గానూ పని చేశాడనీ! * ... ప్రస్తుతం యూనియన్ బ్యాంక్ లో విలీనమైన '''[[కార్పొరేషన్ బ్యాంక్]]''' 1906 లో కర్ణాటకలోని ఉడిపిలో ప్రారంభమైందనీ! * ... సుప్రసిద్ధ ఎల్లోరా గుహలు '''[[మహారాష్ట్రలో జైనమతం]]''' ప్రాభవానికి నిదర్శనాలనీ! * ... కొలతలకు సంబంధించిన శాస్త్రీయ అధ్యయనం '''[[మెట్రాలజీ]]''' ఫ్రెంచ్ విప్లవ సమయంలో వేళ్ళూనుకున్నదనీ! * ... ప్రముఖ భారతీయ గాయని ఆశా భోస్లే '''[[ఆశాస్]]''' అనే పేరుతో ప్రపంచ స్థాయి రెస్టారెంట్ చెయిన్ స్థాపించిందని! == 34 వ వారం == * ... '''[[కె. జి. బాలకృష్ణన్]]''' కేరళ నుంచి వచ్చిన మొదటి సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి అనీ! * ... కర్ణాటకలోని '''[[సంకిఘట్ట]]''' జైనమతంలో ఒక చారిత్రక ప్రదేశమనీ! * ... రాజస్థాన్ లోని '''[[చిత్తూరు కోట]]''' భారతదేశంలో అతిపెద్ద కోటలలో ఒకటనీ! * ... '''[[తాజ్ హోటల్స్]]''' ప్రపంచ ప్రముఖ హోటల్స్ జాబితా అయిన ''గోల్డ్ స్టాండర్డ్ హోటల్స్'' లో ఉన్నాయనీ! * ... '''[[జామియా మిలియా ఇస్లామియా]]''' జాకీర్ హుస్సేన్, మహాత్మా గాంధీ లాంటి వారు కలిసి స్థాపించిన పరిశోధన విశ్వవిద్యాలయమనీ! == 35 వ వారం == * ... '''[[బి.ఎన్. కృష్ణమూర్తి శర్మ]]''' మధ్వాచార్యుల ద్వైత వేదాంతాన్ని పరిశోధించిన వారిలో అగ్రగణ్యుడనీ! * ... 1996లో ప్రపంచపు గంధపు నూనెల ఉత్పత్తిలో '''[[మైసూరు గంధపు నూనె]]''' వాటా సుమారు 70 శాతానికిపైగా ఉండేదనీ! * ... శ్రీలంక తమిళులు, ప్రవాసులు కలిసి ఏర్పాటు చేయదలుచుకున్న స్వతంత్ర దేశాన్ని '''[[తమిళ ఈలం]]''' అని వ్యవహరిస్తున్నారనీ! * ... '''[[న్యూరల్ నెట్‌వర్క్]]''' అనేది మానవ మెదడులోని నాడీ వ్యవస్థను అనుకరిస్తూ ప్రతిపాదించబడిన కంప్యూటర్ వ్యవస్థ అనీ! * ... వైశాఖ మాసంలో పౌర్ణమి తర్వాత వచ్చే కృష్ణపక్ష ప్రతిపద తిథి నాడు '''[[నారద జయంతి]]''' ని జరుపుకుంటారనీ! == 36 వ వారం == [[దస్త్రం:Sub Maj & Hony Capt Yogendra Singh Yadav, PVC.jpg|right|60px|]] * ...19 సంవత్సరాల వయస్సులో '''[[యోగేంద్ర సింగ్ యాదవ్]]''' పరమవీరచక్ర పురస్కారాన్ని పొందాడానీ! * ... ప్రసిద్ధ చిత్రకారుడు రాజా రవివర్మ సోదరి '''[[మంగళ బాయి]]''' కూడా చిత్రకారిణిగా పేరు గాంచిందనీ! * ... కర్ణాటకలోని '''[[గలగనాథ]]'''లో 11 వ శతాబ్దం నాటి ప్రసిద్ధ చాళుక్య దేవాలయం ఉందనీ! * ... కోల్‌కతలోని '''[[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్]]''' భారతదేశపు పురాతన ఆర్ట్ కళాశాలల్లో ఒకటనీ! * ... '''[[కరేబియన్ సముద్రం]]''' భూమిపై ఉన్న అతిపెద్ద సముద్రాలలో ఒకటనీ! == 37 వ వారం == * ... '''[[లక్ష్మణ్ మహాదేవ్ చితాలే]]''' రాయల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్కిటెక్ట్స్ లో తొలి భారతీయ సభ్యులలో ఒకరనీ! * ... బెంగళూరులోని '''[[కే.ఆర్. మార్కెట్]]''' ఆసియాలో అతిపెద్ద పూల మార్కెట్లలో ఒకటనీ! * ... '''[[సోహ్రాయ్ చిత్రకళ]]''' అనేది జార్ఘండ్ కి చెందిన జానపద చిత్రకళ అనీ! * ... ప్రాచీన నలంద విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ఆచార్యుడి పేరు మీదుగా అమెరికాలోని కొలరాడో లో '''[[నరోపా విశ్వవిద్యాలయం]]''' స్థాపించారనీ! * ... భారతీయ సాహిత్యంలో ప్రాచుర్యం పొందిన రామచరిత మానస్, హనుమాన్ చాలీసా వంటివి '''[[అవధి భాష]]'''లో రాయబడినవనీ! == 38 వ వారం == * ... వజ్రాల వ్యాపారి '''[[మాథుర్ సవానీ]]''' గుజరాత్ లోని సౌరాష్ట్ర ప్రాంతంలో నీటి సౌకర్యాల కోసం చేసిన కృషికి గాను 2014లో పద్మశ్రీ పురస్కారం అందుకున్నాడనీ! * ... మంగుళూరులోని '''[[కుద్రోలి భగవతి ఆలయం]]''' 14 మంది దేవతలను మూడు వేర్వేరు పేర్లతో పూజించే ఏకైక ఆలయమనీ! * ... '''[[గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్]]''' అనేది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న భాగస్వామ్య సాంస్కృతిక సంస్థల నుండి సేకరించిన కళాఖండాలతో కూడిన ఆన్‌లైన్ వేదిక అనీ! * ... తొంభై శాతానికిపైగా '''[[చర్మ క్యాన్సర్]]'''లు సూర్యుని అతినీలలోహిత కిరణాలకు గురికావడం వల్ల సంభవిస్తాయనీ! * ... శ్రీలంకకు చెందిన ప్రాచీన నగరం '''[[పొలొన్నరువ]]''' ఆ దేశంలో అత్యంత శాస్త్రీయ ప్రణాళికతో నిర్మించబడిన నగరమనీ! == 39 వ వారం == * ... గణితశాస్త్రంలో ఇన్ఫోసిస్ బహుమతిని మొదటిసారిగా అందుకున్నది '''[[మణీంద్ర అగ్రవాల్]]''' అనీ! * ... హిందూమతంలో ప్రముఖ తెగ లింగాయతులకు '''[[కూడలసంగమం]]''' ముఖ్యమైన తీర్థయాత్రా స్థలమనీ! * ... '''[[గోండ్ చిత్రకళ]]''' సుమారు 1400 ఏళ్ళ చరిత్ర కలిగిన చిత్రకళ అనీ! * ... సకశేరుక జీవుల్లో '''[[పక్కటెముక]]'''లు శరీరంలో ముఖ్య అవయవాలైన గుండె, ఊపిరితిత్తులు మొదలైనవాటికి రక్షణగా ఉంటాయనీ! * ... '''[[తోడర్ మల్]]''' అక్బర్ ఆస్థానంలో నవరత్నాల్లో ఒకడిగా పేరు గాంచాడనీ! == 40 వ వారం == * ... '''[[కౌండిన్యుడు]]''' గౌతమబుద్ధుని ఐదుగురు ప్రారంభ సన్యాసులైన పంచవగ్గీయులలో ఒకడనీ! * ... '''[[క్రౌంచ గిరి]]'''ని శివపార్వతుల తనయుడైన కుమారస్వామి మొదటి నివాసంగా విశ్వసిస్తారనీ! * ... '''[[స్ట్రేంజర్ థింగ్స్]]''' అనేది నెట్‌ఫ్లిక్స్ లో ప్రసారమైన విజయవంతమైన వైజ్ఞానిక కల్పనతో కూడిన టివీ సిరీస్ అనీ! * ... '''[[లీలావతి]]''' అనేది భారతీయ గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు భాస్కరాచార్యుడు గణితశాస్త్రంపై వ్రాసిన గ్రంథమనీ! * ... '''[[లారీ ఎల్లిసన్]]''' ప్రముఖ బహుళజాతి సాఫ్ట్‌వేర్ సంస్థ ఒరాకిల్ సహవ్యవస్థాపకుడనీ! == 41 వ వారం == * ... భారతీయ చిత్రకారుడు '''[[లక్ష్మణ్ పాయ్]]''' ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 110కి పైగా వ్యక్తిగత ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడనీ! * ... సంగీత విద్వాంసుడు త్యాగరాజు '''[[కోవూరు సుందరేశ్వర ఆలయం]]''' సందర్శించి కోవూరు పంచరత్నం అనే ఐదు కీర్తనలను ఆలపించాడనీ! * ... '''[[జుహు]]''', ముంబై మహానగర ప్రాంతంలోని అత్యంత ఖరీదైన, సంపన్న ప్రాంతాలలో ఒకటనీ! * ... '''[[ఇందిరా గాంధీ జాతీయ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం]]''' ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకటిగా భావించబడుతోందనీ! * ... '''[[దక్షిణాసియా క్రీడలు]]''' మొదటిసారిగా 1984 లో నేపాల్ రాజధాని ఖాట్మండులో నిర్వహించారనీ! == 42 వ వారం == * ... పోటీపరీక్షలు రాసే విద్యార్థులు ప్రముఖ భౌతికశాస్త్ర ఆచార్యుడు '''[[హెచ్. సి. వర్మ]]''' రాసిన పుస్తకాలు ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారనీ! * ... సా.శ 8 నుండి 12 వ శతాబ్దాల మధ్యలో భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన పాల రాజవంశం కాలంలో '''[[పాల చిత్రకళ]]''' అభివృద్ధి చెందిందనీ! * ... ప్రపంచ సాహిత్యంలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన టు బి ఆర్ నాట్ టు బి అనే వాక్యం షేక్స్‌పియర్ రాసిన '''[[హ్యామ్లెట్]]''' అనే నాటకం లోనిదనీ! * ... కేరళ కి చెందిన సినిమా దర్శకుడు [[జె. శశికుమార్]] ఒక సంవత్సరంలోనే 15 సినిమాలకు దర్శకుడుగా పని చేశాడనీ! * ... '''[[ప్రాసియోడిమియం]]''' అనేది భూమిపైన దొరికే అరుదైన లోహాల్లో ఒకటనీ! == 43 వ వారం == * ... శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని '''[[షేర్ మహమ్మద్ పురం]]''' గ్రామం 16వ శతాబ్దిలో గోల్కొండ నవాబు ప్రతినిధికి కేంద్రంగా ఓ వెలుగు వెలిగిందనీ, ఊరిలో ఆనాటి కోటతో సహా అనేక చారిత్రక కట్టడాలు ఉంటాయనీ! * ... '''[[రాజేంద్ర కె. పచౌరి]]''' పర్యావరణ, విధానపరమైన సమస్యలపై అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన వ్యక్తి అనీ! * ... '''[[తరంగ్ సినీ అవార్డ్స్]]''' అనేవి ఒడియా భాష చిత్రపరిశ్రమలో పనిచేసే వారికి ఇచ్చే పురస్కారాలనీ! * ... '''[[గర్ల్ విత్ ఎ పెర్ల్ ఇయర్రింగ్]]''' అనేది జోహన్నెస్ వెర్మీర్ గీసిన ప్రపంచ ప్రఖ్యాత చిత్రం అనీ! * ... '''[[ది డైలీ టెలిగ్రాఫ్]]''' బ్రిటన్ లో అత్యధికంగా చదివే నాణ్యమైన ఆంగ్ల దినపత్రికల్లో ఒకటనీ! == 44 వ వారం == * ... వైష్ణవాచార్యుడు '''[[శ్రీపాదరాజ]]''' ను హరిదాసు ఉద్యమ స్థాపకుడిగా పరిగణిస్తారనీ! * ... '''[[సావో టోమ్]]''' ఆఫ్రికాలోని అత్యంత పురాతన వలస పాలనా నగరాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుందనీ! * ... తమిళ తీరప్రాంత పట్టణమైన '''[[వేలాంకన్ని]]''' ప్రపంచ ప్రసిద్ధ క్రైస్తవ క్షేత్రాల్లో ఒకటనీ! * ... '''[[ప్యాలెస్ ఆన్ వీల్స్]]''' రాజస్థాన్ పర్యాటక సంస్థ, భారతీయ రైల్వేతో కలిసి నిర్వహిస్తున్న విలాసవంతమైన రైలు అనీ! * ... మాజీ ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ హత్యకు గురైన తర్వాత 1991లో జరిగిన అమేథి లోక్‌సభ ఉపఎన్నికలలో విజయం సాధించింది తెలంగాణ ప్రాంతానికి చెందిన '''[[సతీష్ శర్మ (రాజకీయ నాయకుడు)|సతీష్ శర్మ]]''' అనీ! == 45 వ వారం == * ... ఎన్‌ఐఐటీ సహ వ్యవస్థాపకుడైన '''[[రాజేంద్ర సింగ్ పవార్]]''' 1998 లో ''ఐటీ మ్యాన్ ఆఫ్ ది ఇయర్'' గా గుర్తింపు పొందాడనీ! * ... ఉచితంగా ప్రవేశం లభించే '''[[సైన్స్ మ్యూజియం, లండన్]]''' నగరంలో ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణల్లో ఒకటనీ! * ... '''[[తెలుగు చిహ్నం సిద్ధం]]''' పలు ప్రాచీన భారతీయ శాసనాల్లో కనిపించే ప్రముఖమైన చిహ్నం అనీ! * ... దక్షిణాఫ్రికా మాజీ క్రికెటర్, దిగ్గజ ఫీల్డర్ ''[[జాంటీ రోడ్స్]]'' భారతదేశం పట్ల ఉన్న అభిమానంతో ఆయన నలుగురు సంతానంలో ఒకరికి ఇండియా అని నామకరణం చేసాడనీ! * ... అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి గడించిన మహిళా సంగీత విద్వాంసురాలు '''[[అరుణ నారాయణ్]]''', సారంగిని వృత్తిపరంగా వాయించిన తొలి భారతీయ మహిళగా గుర్తింపు పొందిందనీ! == 46 వ వారం == * ... నలంద మహావిహారంలో పండితుడైన '''[[శాంతిదేవుడు]]''' ఆచార్య నాగార్జునుడికి శిష్యుడనీ! * ... '''[[క్యూబా విప్లవం]]''' దేశీయంగానూ, అంతర్జాతీయంగానూ అనేక పరిణామాలకు దారితీసిందనీ! * ... కర్ణాటకలోని బీజాపూర్ లో ఉన్న '''[[గోల్ గుంబజ్]]''' యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల్లో ఒకటిగా గుర్తించబడిందనీ! * ... "సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీరింగ్" అనే భావనను మొదటగా రూపొందించి, ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చింది, అమెరికన్ కంప్యూటర్ శాస్త్రవేత్త '''[[మార్గరెట్ హామిల్టన్ (సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్)|మార్గరెట్ హామిల్టన్]]''' అనీ! == 47 వ వారం == * ... కేరళ రాజకుటుంబానికి చెందిన '''[[రవివర్మ మార్తాండ వర్మ]]''' నిమ్హాన్స్ ఆసుపత్రి వ్యవస్థాపక డైరెక్టర్లలో ఒకడనీ! * ... హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఉన్న '''[[కాంగ్రా కోట]]''' హిమాలయా ప్రాంతాల్లో ఉన్న ప్రాచీన కోటల్లో ఒకటనీ! * ... '''[[కుకి నేషనల్ ఆర్మీ]]''' అనేది ఈశాన్య భారతదేశం, ఎగువ మయన్మార్ ప్రాంతాలలో చురుకుగా ఉన్న తీవ్రవాద సంస్థ అనీ! == 48 వ వారం == * ... ఒకప్పటి కూర్గ్ పరిపాలకుడైన '''[[దొడ్డ వీర రాజేంద్ర]]''' నిర్మించిన నగరాన్ని ప్రస్తుతం విరాజ్ పేటగా పిలుస్తున్నారనీ! * ... '''[[జాతీయ రక్షణ అకాడమీ]]''' భారత త్రివిధ దళాలకు కేంద్రీకృత శిక్షణా సంస్థగా పనిచేసే ప్రతిష్టాత్మక విద్యాలయమనీ! * ... చైనా కు చెందిన రాణి [[షి లింగ్ షి]] ను [[పట్టు]]ను కనిపెట్టినందుకుగాను ప్రపంచవ్యాప్తంగా పట్టు దేవత అని పిలుస్తారని! == 49 వ వారం == * ... బాలీవుడ్ సంగీత దర్శకులు '''[[జతిన్-లలిత్]]''' 1990 వ దశకంలో మధుర గీతాలకు ప్రసిద్ధి గాంచారనీ! == 50 వ వారం == * ... లయ ప్రధాన సంగీతానికి పేరు గాంచిన భారతీయ సంగీత దర్శకుడు '''[[ఓ. పి. నయ్యర్]]''' సంగీతంలో ప్రత్యేకంగా శిక్షణ ఏమీ తీసుకోలేదనీ! == 51 వ వారం == * ... దివాన్ బహదూర్ అనే బిరుదు పొందిన '''[[ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్]]''' భారతీయ చరిత్రకారుడిగా విశేష సేవలందించాడనీ! * ... విజయనగర సంస్థానాన సర్వసైన్యాధ్యక్షుడు గురప్ప రెండవ భార్య మహాలక్ష్మి ప్రాంతాన్ని రక్షించడానికి ప్రాణత్యాగం చేస్తే శ్రీకాకుళం జిల్లా రణస్థలం మండలంలోని '''[[కమ్మసిగడాం]]''' గ్రామదేవతగా ప్రతిష్టించి పూజిస్తున్నారని! d5sb86fac52vsi0hf17t4amyq5kw87l 4 4489 4983467 4982801 2026-10-18T04:59:18Z Digital Varma 155413 /* పేజీ పబ్లిష్ చేయడంలో */ new section 4983467 wikitext text/x-wiki {{అడ్డదారి|[[WP:VPH]]}} {{రచ్చబండ}} {{పాత చర్చల పెట్టె |[[/పాత సహాయము 1|1]]--|వ్యాఖ్య=పాత సహాయపు చర్చ}} {{కొత్తసభ్యుల కోసం}} {{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=మీకు వచ్చిన సందేహాన్ని అడగండి}} ==వెబ్ ఛాట్== మీకువికీపీడియా గురించి సందేహాలున్నప్పుడు, [[వెబ్ ఛాట్]] ఛానల్ #wikipedia-te లో సంభాషించండి లేక ఇక్కడ ప్రశ్న అడగండి లేక [[వికీపీడియా: సమావేశం |వికీ సమావేశాలకు]] హాజరవ్వండి.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] 12:40, 1 జనవరి 2012 (UTC) == I have to create seperte ID for every language? please helpme == I have an account in wikipedia but i want translate some pages to telugu language site asking to login again and when i entered the ID and Password it is not working. I have to create seperte ID for every language? please helpme :Above question from 49.206.181.49 ::సాధారణంగా అవసరం లేదు. మీకు కనిపించే దోషవివరణ తెలియచేసి మీ వికీపీడియా ఖాతా వివరాలు తెలియచేస్తే మరింత సహాయం చేయగలం. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:28, 30 డిసెంబర్ 2012 (UTC) == షేక్ రుక్సానా వ్యాస పరిశీలన అభ్యర్థన == == వ్యాస పరిశీలన అభ్యర్థన: షేక్ రుక్సానా == నమస్కారం, నేను నా ప్రయోగశాలలో ఒక విద్యావేత్త మరియు పరిశోధకురాలి ప్రొఫైల్ డ్రాఫ్ట్‌ను సిద్ధం చేశాను. ఇందులో 16 కి పైగా వార్తాపత్రికల ఆధారాలు మరియు పేటెంట్ వివరాలు చేర్చబడ్డాయి. దయచేసి ఒక స్వతంత్ర సంపాదకుడు దీనిని పరిశీలించి, విكىపీడియా ప్రధాన వ్యాస స్థానానికి (Mainspace) మార్చవలసిందిగా కోరుతున్నాను. డ్రాఫ్ట్ లింక్: [[వాడుకరి:Ruksana883/ప్రయోగశాల]]<nowiki> ~~~~</nowiki> [[వాడుకరి:Ruksana883|Ruksana883]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ruksana883|చర్చ]]) 13:48, 17 ఆగస్టు 2026 (UTC) :మీ గురించి రాసుకున్న వ్యాసం బాగుంది. కానీ వికీపీడియా నియమాలకు ఎవరి వ్యాసం వారే రాసుకోవటం విరుద్ధం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:06, 17 ఆగస్టు 2026 (UTC) == పేజీ పబ్లిష్ చేయడంలో సహాయం == "నేను డైరెక్టర్ అజయ్ కుమార్(మాతృదేవోభవ - 1993) గారి మీద ఒక వ్యాసాన్ని ప్రయోగశాలలో తయారు చేశాను, దనిని ప్రధాన వికీపీడియా పేజీకి మార్చడంలో సహాయం చేయండి" [[వాడుకరి:Digital Varma|Digital Varma]] ([[వాడుకరి చర్చ:Digital Varma|చర్చ]]) 04:59, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) 239xk9eavratnu6rsk8cbfyakx2eu6w 4983468 4983467 2026-10-18T05:00:34Z Digital Varma 155413 /* పేజీ పబ్లిష్ చేయడంలో సహాయం */ 4983468 wikitext text/x-wiki {{అడ్డదారి|[[WP:VPH]]}} {{రచ్చబండ}} {{పాత చర్చల పెట్టె |[[/పాత సహాయము 1|1]]--|వ్యాఖ్య=పాత సహాయపు చర్చ}} {{కొత్తసభ్యుల కోసం}} {{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=మీకు వచ్చిన సందేహాన్ని అడగండి}} ==వెబ్ ఛాట్== మీకువికీపీడియా గురించి సందేహాలున్నప్పుడు, [[వెబ్ ఛాట్]] ఛానల్ #wikipedia-te లో సంభాషించండి లేక ఇక్కడ ప్రశ్న అడగండి లేక [[వికీపీడియా: సమావేశం |వికీ సమావేశాలకు]] హాజరవ్వండి.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] 12:40, 1 జనవరి 2012 (UTC) == I have to create seperte ID for every language? please helpme == I have an account in wikipedia but i want translate some pages to telugu language site asking to login again and when i entered the ID and Password it is not working. I have to create seperte ID for every language? please helpme :Above question from 49.206.181.49 ::సాధారణంగా అవసరం లేదు. మీకు కనిపించే దోషవివరణ తెలియచేసి మీ వికీపీడియా ఖాతా వివరాలు తెలియచేస్తే మరింత సహాయం చేయగలం. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:28, 30 డిసెంబర్ 2012 (UTC) == షేక్ రుక్సానా వ్యాస పరిశీలన అభ్యర్థన == == వ్యాస పరిశీలన అభ్యర్థన: షేక్ రుక్సానా == నమస్కారం, నేను నా ప్రయోగశాలలో ఒక విద్యావేత్త మరియు పరిశోధకురాలి ప్రొఫైల్ డ్రాఫ్ట్‌ను సిద్ధం చేశాను. ఇందులో 16 కి పైగా వార్తాపత్రికల ఆధారాలు మరియు పేటెంట్ వివరాలు చేర్చబడ్డాయి. దయచేసి ఒక స్వతంత్ర సంపాదకుడు దీనిని పరిశీలించి, విكىపీడియా ప్రధాన వ్యాస స్థానానికి (Mainspace) మార్చవలసిందిగా కోరుతున్నాను. డ్రాఫ్ట్ లింక్: [[వాడుకరి:Ruksana883/ప్రయోగశాల]]<nowiki> ~~~~</nowiki> [[వాడుకరి:Ruksana883|Ruksana883]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ruksana883|చర్చ]]) 13:48, 17 ఆగస్టు 2026 (UTC) :మీ గురించి రాసుకున్న వ్యాసం బాగుంది. కానీ వికీపీడియా నియమాలకు ఎవరి వ్యాసం వారే రాసుకోవటం విరుద్ధం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:06, 17 ఆగస్టు 2026 (UTC) == పేజీ పబ్లిష్ చేయడంలో సహాయం == "నమస్కారం . .నేను డైరెక్టర్ అజయ్ కుమార్(మాతృదేవోభవ - 1993) గారి మీద ఒక వ్యాసాన్ని ప్రయోగశాలలో తయారు చేశాను, దనిని ప్రధాన వికీపీడియా పేజీకి మార్చడంలో సహాయం చేయండి" [[వాడుకరి:Digital Varma|Digital Varma]] ([[వాడుకరి చర్చ:Digital Varma|చర్చ]]) 04:59, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) kd7ypkecwxsu7navu8ecty45cjze3lf 4983473 4983468 2026-10-18T05:22:44Z యర్రా రామారావు 28161 /* పేజీ పబ్లిష్ చేయడంలో సహాయం */ సమాధానం 4983473 wikitext text/x-wiki {{అడ్డదారి|[[WP:VPH]]}} {{రచ్చబండ}} {{పాత చర్చల పెట్టె |[[/పాత సహాయము 1|1]]--|వ్యాఖ్య=పాత సహాయపు చర్చ}} {{కొత్తసభ్యుల కోసం}} {{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=మీకు వచ్చిన సందేహాన్ని అడగండి}} ==వెబ్ ఛాట్== మీకువికీపీడియా గురించి సందేహాలున్నప్పుడు, [[వెబ్ ఛాట్]] ఛానల్ #wikipedia-te లో సంభాషించండి లేక ఇక్కడ ప్రశ్న అడగండి లేక [[వికీపీడియా: సమావేశం |వికీ సమావేశాలకు]] హాజరవ్వండి.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] 12:40, 1 జనవరి 2012 (UTC) == I have to create seperte ID for every language? please helpme == I have an account in wikipedia but i want translate some pages to telugu language site asking to login again and when i entered the ID and Password it is not working. I have to create seperte ID for every language? please helpme :Above question from 49.206.181.49 ::సాధారణంగా అవసరం లేదు. మీకు కనిపించే దోషవివరణ తెలియచేసి మీ వికీపీడియా ఖాతా వివరాలు తెలియచేస్తే మరింత సహాయం చేయగలం. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:28, 30 డిసెంబర్ 2012 (UTC) == షేక్ రుక్సానా వ్యాస పరిశీలన అభ్యర్థన == == వ్యాస పరిశీలన అభ్యర్థన: షేక్ రుక్సానా == నమస్కారం, నేను నా ప్రయోగశాలలో ఒక విద్యావేత్త మరియు పరిశోధకురాలి ప్రొఫైల్ డ్రాఫ్ట్‌ను సిద్ధం చేశాను. ఇందులో 16 కి పైగా వార్తాపత్రికల ఆధారాలు మరియు పేటెంట్ వివరాలు చేర్చబడ్డాయి. దయచేసి ఒక స్వతంత్ర సంపాదకుడు దీనిని పరిశీలించి, విكىపీడియా ప్రధాన వ్యాస స్థానానికి (Mainspace) మార్చవలసిందిగా కోరుతున్నాను. డ్రాఫ్ట్ లింక్: [[వాడుకరి:Ruksana883/ప్రయోగశాల]]<nowiki> ~~~~</nowiki> [[వాడుకరి:Ruksana883|Ruksana883]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ruksana883|చర్చ]]) 13:48, 17 ఆగస్టు 2026 (UTC) :మీ గురించి రాసుకున్న వ్యాసం బాగుంది. కానీ వికీపీడియా నియమాలకు ఎవరి వ్యాసం వారే రాసుకోవటం విరుద్ధం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:06, 17 ఆగస్టు 2026 (UTC) == పేజీ పబ్లిష్ చేయడంలో సహాయం == "నమస్కారం . .నేను డైరెక్టర్ అజయ్ కుమార్(మాతృదేవోభవ - 1993) గారి మీద ఒక వ్యాసాన్ని ప్రయోగశాలలో తయారు చేశాను, దనిని ప్రధాన వికీపీడియా పేజీకి మార్చడంలో సహాయం చేయండి" [[వాడుకరి:Digital Varma|Digital Varma]] ([[వాడుకరి చర్చ:Digital Varma|చర్చ]]) 04:59, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Digital Varma|వర్మ]] గారూ మీరు వికీపీడియాలో చేరినందుకు ధన్యవాదాలు. వ్యాసానికి తగిన మూలాలు కూడా చేర్చగలరు.వ్యాసం పూర్తి ఐన తరువాత దానిని తరలింపు చేయాలి. ముందు డైరెక్టర్ అని అవసరం లేదు దానిని బ్రాకెట్ లో పెట్టాలి. ఈ రోజు 2.30 గం. లకు గూగుల్ మీట్ లో అవకాశం ఉంటే పాల్గొనగలరు. మీ సందేహాలు అడిగి తెలుసుకోవచ్చు. నేను మరలా ఎలా చేయాలో చెపుతాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:22, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) dpq028uvs1dks1hrn3ebkuergdkhudo 0 5726 4983588 4357075 2026-10-18T11:56:27Z ~2026-55989-87 155560 /* */ ముచ్కుందుని గట్టు తాత కొండలు 4983588 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''నాదెండ్ల,''' [[పల్నాడు జిల్లా]]లోని ఒక ప్రాచీన గ్రామం. ఇదే పేరుతో ఉన్న [[నాదెండ్ల మండలం|మండలానికి]] కేంద్రం.ఇది సమీప పట్టణమైన [[చిలకలూరిపేట]] నుండి 8 కి. మీ. దూరంలో ఉంది.ఈ గ్రామం [[చిలకలూరిపేట]]కు [[వాయవ్యం]]గా 15 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ముచికుందుని గట్టు, చలం కొండలు, తాతకొండలు అనే మూడు కొండల మధ్య ఈ గ్రామం నెలకొని ఉంది. == జనాభా గణాంకాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2924 ఇళ్లతో, 10935 జనాభాతో 4020 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 5623, ఆడవారి సంఖ్య 5312. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 3750 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 543. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 590182.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> 2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారంజనాభా 11149, పురుషుల సంఖ్య 5684, మహిళలు 5465, నివాస గృహాలు 2739, విస్తీర్ణం 4020 హెక్టారులు ==గ్రామ చరిత్ర== ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంత అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ (సీఆర్‌డీఏ) పరిధిలోకి వస్తున్న మండలాలు, గ్రామాలను ప్రభుత్వం విడిగా గుర్తిస్తూ ఉత్తర్వులు జారీచేసింది. ప్రస్తుతం గుర్తించిన వాటిలోని చాలా గ్రామాలు వీజీటీఎం పరిధిలో ఉన్నాయి. గతంలో వీజీటీఎం పరిధిలో ఉన్న వాటితోపాటుగా ఇప్పుడు మరిన్ని కొన్ని గ్రామాలు చేరాయి. సీఆర్‌డీఏ పరిధిలోకి వచ్చే గుంటూరు, కృష్ణా జిల్లాల్లోని మండలాలు, గ్రామాలను గుర్తిస్తూ పురపాలక శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి ద్వారా ఉత్తర్వులు జారీ అయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=http://crda.ap.gov.in/APCRDA/Userinterface/ADMIN/DynamicHorizantalGovTab.aspx |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2016-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818235726/http://crda.ap.gov.in/APCRDA/Userinterface/ADMIN/DynamicHorizantalGovTab.aspx |archive-date=2016-08-18 |url-status=dead }}</ref> ఈ గ్రామంలోని తాత కొండ క్రింద బంగారు రథం ఉన్నదని ప్రతీతి. చలమ కొంద మీద మంచి నీటీ దోనెలో మహర్షిలు స్నానం చేస్తారు. గ్రామం కిందుగా ఈ రెండు కొండల్ని కలుపుతూ సొరంగం ఉందని ప్రతీతి. ==సమీప గ్రామాలు== [[తిమ్మాపురం]] 4 కి.మీ, [[చిరుమామిళ్ళ]] 5 కి.మీ, [[యడ్లపాడు]] 6 కి.మీ, దింతెనపాడు 6 కి.మీ,[[తూబాడు]] 6 కి.మీ. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 11, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల చిలకలూరిపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గణపవరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులోను, పాలీటెక్నిక్‌ చిలకలూరిపేటలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల గణపవరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం చిలకలూరిపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[గుంటూరు]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === నాదెండ్లలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు , 10 మంది పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == నాదెండ్లలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి , ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. దూరంలోపు ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు (బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా), వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == నాదెండ్లలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 100 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 790 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 375 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 254 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 190 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 2311 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1831 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 480 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == నాదెండ్లలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 480 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == నాదెండ్లలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[ప్రత్తి]], [[మిరప]] ==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు== పురాతన దేవాలయాలకు నాదెండ్ల ప్రసిద్ధి. హరేరామ స్వామి ఆలయం, శ్రీ మూలస్థానేశ్వరస్వామివారి ఆలయం., గోవర్ధనస్వామి ఆలయం, వినాయకుని గుడి, [[ఆంజనేయస్వామి]] గుడి ఇక్కడి ముఖ్యమైన గుడులు. నారాయణస్వామి మఠం, అమరేశ్వరస్వామి మఠాలు కూడా ఇక్కడి ప్రముఖ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలు. ==గ్రామ విశేషాలు== ఈ ఊరిలో వేములపల్లి, నల్లమోతు, నెల్లూరి, కాట్రగడ్డ ఇంటి పేరుగల వారు ఎక్కువగా ఉన్నారు. ==మూలాలు== <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{నాదెండ్ల మండలంలోని గ్రామాలు}}{{పల్నాడు జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సీఆర్‌డీఏ గ్రామాలు]] dkli1ub3ndyq79x461ngxkdy4zx5csc 0 6663 4983265 4957514 2026-10-17T13:28:47Z Kalasagary 107518 /* చిత్ర మాలిక */ 4983265 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అనకాపల్లి | other_name = | image_skyline = | image_alt = | image_caption = మున్సిఫ్ బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు విగ్రహం, అగ్గిమర్రి చెట్టు, గవరపాలెం గౌరీపరమేశ్వరుల విగ్రహం, అనకాపల్లిలోని జార్జ్ క్లబ్ | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Andhra Pradesh | coordinates = {{coord|17.6913|N|83.0039|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = మహానగరపాలక సంస్థ | governing_body = [[మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ]] | Mayor = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=census>{{cite web|title=District Census Handbook – Visakhapatnam|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2813_PART_B_DCHB_VISAKHAPATNAM.pdf|website=Census of India|access-date=13 February 2016|pages=26, 52|format=PDF}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 23.28 | elevation_footnotes = <ref name=geo>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Anakapalle.html|title=Maps, Weather, and Airports for Anakapalle, India|work=fallingrain.com}}</ref> | elevation_m = 29 | population_total = 121000 | population_as_of = 2024 est | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=623929|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 July 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|PIN]] | postal_code = 531001/02 | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = 08924 | registration_plate_type = వాహనాల నమోదు | registration_plate = AP31 (పాత)<br /> AP39 (30 జనవరి 2019 నుండి)<ref>{{cite news |title=New ‘AP 39’ code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 జూలై 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}</ref> | blank1_name_sec1 = శాసనసభ నియోజకవర్గం | blank1_info_sec1 = [[అనకాపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]] | blank2_name_sec1 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]] | website = | footnotes = | leader_title = శాసనసభ సభ్యుడు(రాలు) | leader_name = [[ కొణతాల రామకృష్ణ ]] | leader_title1 = లోక్‌సభ సభ్యుడు(రాలు) | leader_name1 = [[సి.ఎం. రమేష్]] }} '''అనకాపల్లి''' [[మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ]] పరిధిలోని పట్టణం. 2013కు ముందు అనకాపల్లి పురపాలక సంఘ నిర్వహణలో గల పట్టణంగా వుండేది.<ref>{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218121411/http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|title=Two municipalities merged in GVMC {{!}} Deccan Chronicle|archive-date=2015-02-18|date=2013-07-31 |website=Deccan Chronicle|access-date=2019-12-07}}</ref> ఇది [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి జిల్లాకు]] ముఖ్యపట్టణం. [[విశాఖపట్నం]] నగరానికి 30 కి.మీ. దూరంలోగల ఈ ప్రాంతం [[కొబ్బరి]], [[బెల్లం]] వ్యాపారాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడి [[బొజ్జన్నకొండ]] ప్రముఖ బౌద్ధక్షేత్రం. == చరిత్ర == ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు [[కళింగ సామ్రాజ్యం]] లో భాగంగా ఉండేది. తరువాత [[గజపతి వంశం|గజపతులు]], [[కాకతీయులు]], [[కుతుబ్ షాహీ వంశం|కుతుబ్ షాహి రాజులు]] పాలించారు. సుమారు 1450 ప్రాంతంలో ఆర్కాటు నవాబు అధీనంలో కాకర్లపూడి అప్పలరాజు, దీనికి స్థానిక పాలకులైనారు.అనకాపల్లిని మత్స్యకార రాజులు, [[గవర]]<nowiki/>లు, గోడే కుటుంబం రాజులు పాలించారు. గోల్కొండ రాజుల పాలనలో, శ్రీకాకుళం ప్రధాన సైనిక కార్యాలయం అనకాపల్లిలో ఉంది.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.385099/page/215/mode/2up?view=theater&q=%E0%B0%97%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%81|title=ఆంధ్రదేశచరిత్ర భూగోళ సర్వస్వము మొదటి సంపుటము (అం-అల్లా)|last=ఖండవల్లి|first=లక్ష్మీరంజనము|page=216}}</ref> అనకాపల్లి, విశాఖపట్నం జిల్లాలోని ఎస్టేట్, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ.వాస్తవానికి, విజయనగరం రాజాస్‌కు సంబంధించింది.ఇది 1802లో వేలం కొనుగోలు చేయడం ద్వారా పూర్తిగా కుటుంబం చేతుల్లోకి వెళ్లింది, ఇది ప్రభుత్వానికి పెష్‌కాష్‌కి లోబడి 2999 ప్రభుత్వానికి గోడే జగ్గప్పకు రాజా ద్వారా పొందారు. ఇందులో 16 గ్రామాలు, 17 కుగ్రామాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో అత్యంత సంపన్నమైన భూమి ఉంది. వార్షిక అద్దె విలువ, ఇతర 5 అనుబంధ ఎస్టేట్‌లతో, 17,609 పెష్‌కాష్.ఈ తాలూకాలో 45 పట్టణాలు, గ్రామాలు, 154 కుగ్రామాలు ఉన్నాయి, అన్ని జమీందారీలు (ప్రైవేట్ ఎస్టేట్ హోల్డర్లకు చెందినవి) 27,929 ఆక్రమిత గృహాలు, 131,637 నివాసులు. మతం ప్రకారం వర్గీకరించబడ్డాయి, 1881లో 1,30,667 హిందువులు ఉన్నారు.1367 ముస్లింలు,3 క్రైస్తవులు.జమీందారీ కాకుండా ప్రభుత్వ భూమి ఆదాయం 127 పేష్‌కాష్ .ఒక క్రిమినల్ కోర్టు .సివిల్ వ్యవహారాలలో, ఇది రాయవరంలోని మున్సిఫ్ కోర్టు పరిధిలో ఉంది.అనకపల్లి తాలూకాలోని అనకాపల్లి పట్టణం, విశాఖపట్నం జిల్లా, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ. విశాఖపట్నానికి నైరుతి దిశలో 20 మైళ్ల దూరంలో శారదా నది, గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్డుపై ఉంది.మొలాసిస్, కొద్దిగా పత్తి ఎగుమతి వ్యాపారంతో ఇటీవలి వృద్ధి పెరుగుదల,, వ్యవసాయ కేంద్రం. 1881లో జనాభా 13341, గృహాల సంఖ్య 3810. 1880-81లో మున్సిపల్ ఆదాయం దాదాపు 915 పేష్‌కాష్‌లకు చేరుకుంది. చుట్టుపక్కల ఉన్న చాలా వరకు ఈ ప్రాంతం విజయనగరం రాజుకు చెందినది. పట్టణంలో సాధారణ సబార్డినేట్ కోర్టులు, జైలు, డిస్పెన్సరీలు ఉన్నాయి. జనాభాలో ఇది జిల్లాలోని పట్టణాలలో నాల్గవ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/imperialgazettee01hunt|title=The imperial gazetteer of India|last=Hunter|first=William Wilson|date=1885|publisher=London, Trübner & co.|others=Boston University of Massachusetts}}</ref> అనకాపల్లి తాలూకాలోని పొలంలో ఈ శాసనం కనుగొనబడింది. ఇది ఛిన్నాభిన్నం. ఇది కాలిక్య-భీమ Iని సూచిస్తుంది, మంజూరు భాగం ఎలమైచి-కళింగదేశాన్ని, దేవరాస్త్రాన్ని సూచిస్తుంది.కళింగలో ఉన్న ఎలమంచి ఆధునిక ఎలమంచిలితో సమానంగా ఉంటుంది. సన్నుల్‌రాగిప్టాలోని [[అలహాబాద్ స్తంభం]] imicTiptioiiలో దేవయాస్త్రం కూడా ప్రస్తావించబడింది.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.33101|title=Indian Historical Quarterly Vol.10|last=Law|first=Narendra Nath|date=1934}}</ref> అనకాపల్లి తాలూకా [[గవర|గవర నాయుడు]] కులానికి బలమైన పట్టుగా పరిగణించబడుతుంది<ref>{{Cite book|title=Son Of The Soil|url=https://archive.org/details/sonofthesoil033044mbp|last=W|first=Burns|publisher=Manager Of Publication|year=1941|location=https://archive.org/details/sonofthesoil033044mbp|pages=[https://archive.org/details/sonofthesoil033044mbp/page/n16 1]-3}}</ref>.విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి గవర నాయుడు తన బెల్లంను అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన మహారత్త వ్యాపారికి లేదా పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన సాహుకార్‌కి విక్రయిస్తాడు.<ref>{{Cite journal |first=The Madras Agricultural Students Union |date=1923 |title=The Journal Of The Madras Agricultural Students Union |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.229961 |journal=The Journal Of The Madras Agricultural Students Union Vol-xi (1923) |volume=11 |pages=36}}</ref> == స్వాతంత్ర యోధులు == మొదట, అనకాపల్లిలో స్వాతంత్ర్య గర్జన ప్రారంభమైంది.సిపాయి తిరుగుబాటుకు ముందు, అనకాపల్లిలో 1753లో ఫ్రెంచ్‌పై దాడి చేశారు.కాసింకోటలో బస్సీ దొర అరెస్టయ్యాడు. మహాత్మా గాంధీ లాగా అనేక స్వాతంత్ర్య నాయకులు అనకాపల్లిని సందర్శించారు, అతను అనకాపల్లిలో విదేశీ వస్తువులను బహిష్కరించే ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించాడు.అనకాపల్లిలోని బెల్లం మార్కెట్‌లో జాతిపిత గాంధీజీ తన ప్రసంగాన్ని ప్రారంభించారు. బెల్లం మార్కెట్‌కి గాంధీ మార్కెట్ అని పేరు పెట్టాలని రైతులు గాంధీని కోరారు.అతను అభ్యర్థనను అంగీకరించాడు, మీరు ఏదైనా చెడు పనులు చేయకుంటే, నా పేరును ఉంచడంలో నాకు ఎలాంటి అభ్యంతరం లేదు.గాంధీ N.G రంగ, CPI యొక్క జయ ప్రకాష్ నారాయణ్ వంటి నాయకులుసందర్శించిన తర్వాత, 1 సంవత్సరం తర్వాత [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] కూడా అనకాపల్లిలో ప్రసంగాలు చేశారు. 1944-45 కాలంలో, శ్రీ కొరిబిల్లి జోగారావు (ఉపాధ్యాయుడు), జక్కనహళ్లి శ్రీరామమూర్తి (కాంపౌండర్) స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో పాల్గొని, ఉద్యమానికి వ్యతిరేకంగా మాట్లాడారు,వారిని [[వెల్లూర్ కోట|రాయవెల్లూర్]] జైలుకు పంపారు. సూరిసెట్టిజగ్గయ్య వంటి వారు కూడా ఆయన స్వాతంత్య్ర పోరాటం కోసం జైలు జీవితం గడిపారు. [[విల్లూరి వెంకట రమణ]] వంటి నాయకులు స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో, ప్రముఖ రాజకీయ రంగాలలో పాల్గొన్నారు<ref name=":0">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.392784|title=అనకాపల్లి గ్రామదేవతలు-ఒక పరిశీలనము|last=కడలి అన్నపూర్ణ|date=2000}}</ref>. == పురపాలక సంఘం == అనకాపల్లి మున్సిపాలిటీకి 120 సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది. 1877లో మునిసిపాలిటీ ప్రారంభించబడింది. మద్రాస్ సిటీ డెవలప్‌మెంట్ యాక్ట్‌ను ఉపయోగించి అనకాపల్లి మునిసిపాలిటీగా మారింది. 1884 మద్రాస్ జిల్లా మున్సిపాలిటీ చట్టం ప్రకారం, అందులో 13 మంది సభ్యులు ఉండాలని నిర్ణయించారు. ఈ మున్సిపాలిటీకి 1885, 1897లో నేరుగా మునిసిపల్ చైర్మన్‌ని ఎన్నుకునే స్థితి వచ్చింది.ఇది 1956లో మొదటి గ్రేడ్ మున్సిపాలిటీగా మారింది. ఇది 32 వార్డులు ఉండే మున్సిపాలిటీ. ఈ మున్సిపాలిటీ సంవత్సరానికి దాదాపు 1 కోటి ఆదాయాన్ని సంపాదిస్తుంది.<ref name=":0" /> == అనకాపల్లి టౌన్ డివిజన్లు == * [[గవరపాలెం (అనకాపల్లి)|గవరపాలెం]] * లక్ష్మీనారాయణ నగర్ * లక్ష్మీ దేవి పేట<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/woman-duped-of-over-12-lakh-in-cyber-fraud/articleshow/104299578.cms?from=mdr|title=Woman duped of over 12 lakh in cyber fraud|date=2023-10-17|work=The Times of India|access-date=2023-10-17|issn=0971-8257}}</ref> * విజయరామరాజు పేట<ref>{{Cite web|title=Lokal Telugu - తెలుగు వార్తలు {{!}} Telugu News {{!}} Online Telugu News Today {{!}} Latest Telugu News {{!}} News in Telugu|url=https://telugu.getlokalapp.com/andhra-news/vizag/anakapalle/anganwadi-distribution-of-nutritious-food-in-vijayaraju-peta-11063852|access-date=2023-10-17|website=telugu.getlokalapp.com}}</ref> * గాంధీ నగర్<ref>{{Cite web|last=Rani|first=Yarlagadda|date=2023-06-22|title=విశాఖలో రౌడీ షీటర్ హత్య|url=https://www.telugupost.com/crime/rowdy-sheeter-kannababu-brutally-killed-in-anakapalli-district-1481811|access-date=2023-10-17|website=www.telugupost.com|language=te}}</ref> * నరసింగరావు పేట ==భౌగోళికం== అనకాపల్లి పట్టణం [[శారదా నది]] తీరాన ఉంది. అక్షాంశ రేఖాంశాలు{{Coord|17.68|N|83.02|E|}}.<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Anakapalle.html |title=Falling Rain Genomics.Anakapalle |website= |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080212225230/http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Anakapalle.html |archive-date=2008-02-12 |url-status=dead }}</ref> ఇది సముద్ర మట్టానికి 26 మీటర్లు ఎత్తులో ఉంది. ఈ ప్రాంతం [[తూర్పు కనుమలు]] విస్తరించిన భాగంలో ఉంది.ఈ శారదా నది మాడుగుల కొండలలో జన్మించింది, ఇది చోడవరం, అనకాపల్లి, యలమంచిలిలో ప్రవహిస్తుంది.ఈ నది నూకాలమ్మ ఆలయానికి ఎదురుగా ప్రవహించేది, తరువాత గవరపాలెం ప్రజలు నదిని పొలాలకు మళ్లించారు. ఈ రోజు వరకు, నూకాలమ్మ ఆలయానికి కొన్ని మీటర్ల దిగువన నది బేసిన్ ఇసుక కనుగొనబడింది<ref name=":0" /> == విద్యా సంస్థలు == అనకాపల్లిలో ఎ.ఎమ్.ఎ.ఎల్ కళాశాల, శ్రీ ఆదినారాయణ మహిళా కళాశాల, డాక్టర్ సర్వేపల్లి రెసిడెన్షియల్ జూనియర్ కళాశాల, కొణతాల కళాశాల వంటి అనేక ప్రసిద్ధ విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి.దాడి ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ (డైట్), డాడి వీరునాయుడు డిగ్రీ కళాశాల, ప్రతిభ ఉమెన్స్ కళాశాల, శ్రీ కన్యా జూనియర్ కళాశాల,సంయుక్త కళాశాల.<ref name=":0" /> ఆచార్య ఎన్జీ రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం. === పాఠశాలలు: === గుడ్ షెపర్డ్ స్కూల్, ఎ.ఎమ్.ఎ స్కూల్, డైమండ్ కాన్వెంట్, డాక్టర్ హిమ శేఖర్ స్కూల్, ప్రశాంతి నికేతన్( ఎం.వి.వి.ఎస్ మూర్తి ),ఆది నారాయణ పాఠశాల (A.D పాఠశాల),భవిత ప్లే స్కూల్, వాసవి బాల విహార్, సిటీ పబ్లిక్ స్కూల్<ref name=":0" /> == సామాజిక సంస్థలు, క్లబ్బులు == అనకాపల్లి సంక్షేమం గురించి మాట్లాడటం ప్రారంభించినప్పుడు,అనకాపల్లి మర్చంట్ అసోసియేషన్ గురించి మాట్లాడాలి శ్రీ గౌరీ గ్రంథాలయం, శారదా గ్రంథాలయం.అనకాపల్లిలో రోటరీ క్లబ్ (1953), లయన్స్ క్లబ్ (1966), ప్రేమసమాజం (1943), గౌరీ యువజన సేవా గంగం (1966), గౌరీ సేవా సంఘం (1970) వంటి క్లబ్‌లు ఉన్నాయి.ఎన్.టి.ఆర్. స్టేడియం, రావు గోపాల్ రావు కళా క్షేత్రం, ఒక ఇండోర్ స్టేడియం<ref name=":0" />.ఈ పట్టణంలోని థియేటర్‌లుశ్రీ సత్య థియేటర్, సత్యనారాయణ థియేటర్, వేంకటేశ్వర థియేటర్, గోపాల కృష్ణ థియేటర్, రాజా థియేటర్, రామచంద్ర థియేటర్, పర్తి సాయి థియేటర్ ఉన్నాయి. == వైద్య సదుపాయాలు == * ఆంధ్రప్రదేశ్ వైద్య విధాన పరిషత్తు వారి 'ఏరియా హాస్పిటల్' వంద పడకలు కలిగిన పబ్లిక్ హాస్పిటల్.<ref>{{Cite web |url=http://health.ap.nic.in/apvvp/apvvp_hospitals.html |title=APVVP.Hospitals |website= |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080108163216/http://health.ap.nic.in/apvvp/apvvp_hospitals.html |archive-date=2008-01-08 |url-status=dead }}</ref> * అనకాపల్లి మర్చంట్ అసోసియేషన్ వెంకటస్వామి నాయుడు మెటర్నిటీ హాస్పిటల్ == వ్యవసాయం == ఈ ప్రాంతంలో [[వరి]], [[చెరకు]], [[కొబ్బరి]] ముఖ్యమైన పంటలు. == పరిశ్రమలు == * ఆనకాపల్లి [[బెల్లం]] పరిశ్రమకు ప్రసిద్ధి చెందింది. [[దక్షిణ భారతదేశం]]లో ఇది అతి పెద్ద బెల్లం ఉత్పత్తి, వ్యాపార కేంద్రం. మొత్తం దేశంలో రెండవ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|last=Staff|first=T. N. M.|date=2016-11-19|title=Country's second largest jaggery market in Vizag shuts down after demonetisation|url=https://www.thenewsminute.com/andhra-pradesh/countrys-second-largest-jaggery-market-vizag-shuts-down-after-demonetisation-53105|access-date=2023-10-17|website=The News Minute|language=en}}</ref> * అనకా పల్లి సమీపంలో 'వెలగపూడి స్టీల్ మిల్స్' అనే ఉక్కు పరిశ్రమ ఉంది.<ref>{{Cite web |url=http://www.blonnet.com/2005/08/20/stories/2005082002351900.htm |title=The Hindu Business Line : Re-rolling steel mill inaugurated<!-- Bot generated title --> |website= |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929111242/http://www.blonnet.com/2005/08/20/stories/2005082002351900.htm |archive-date=2007-09-29 |url-status=dead }}</ref> * అనకాపల్లి నుండి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న తుమ్మపాలలో '[[అనకాపల్లి సహకార చక్కెర కర్మాగారం]]' ఉంది. * చుట్టుప్రక్కల గ్రామాలకు అనకాపల్లి ప్రధాన వ్యాపార కేంద్రం. * విశాఖపట్నం ఉక్కు పరిశ్రమ, సింహాద్రి పవర్ ప్లాంట్‌లు అనకాపల్లికి దగ్గరలోనే ఉన్నాయి. (సుమారు 15 కి.మీ.) == పర్యాటక ఆకర్షణలు == * అప్పలరాజు కులదేవత కాకతాంబిక ఆలయం. తరువాతి కాలంలో ఈ దేవతను నూకాలమ్మ లేదా నూకాంబిక అన్నారు. ఈ ఆలయం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఎండోమెంట్స్ శాఖ అధ్వర్యంలో నిర్వహింపబడుతున్నది. [[ఉగాది]]కి ముందుగా వచ్ఛు దినమైన క్రొత్త అమావాస్య' నాడు పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు ఇక్కడికి తరలి వస్తారు.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/lf/2004/03/19/stories/2004031903150200.htm |title=The Hindu |access-date=2008-03-18 |website= |archive-date=2004-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040917210201/http://www.hindu.com/lf/2004/03/19/stories/2004031903150200.htm |url-status=dead }}</ref> [[నూకాంబిక దేవాలయం|నూకాంబిక]] అమ్మవారి జాతర వైభవంగా జరుగుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2022-03-29|title=నూకాంబిక జాతర ఏర్పాట్లు పక్కాగా ఉండాలి|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mla-review-meeting-on-nukambica-jathara-ngts-andhrapradesh-1922032912373612|access-date=2022-03-28|website=andhrajyothy|language=te|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328191613/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mla-review-meeting-on-nukambica-jathara-ngts-andhrapradesh-1922032912373612|url-status=dead}}</ref> * [[గవరపాలెం (అనకాపల్లి)|గవరపాలెం]], ప్రసిద్ధ గౌరీ పరమేశ్వర పండుగ జరుగును.'[[శ్రీ గౌరీ పరమేశ్వర ఆలయం]]' మరొక ప్రసిధ్ద ఆలయం. జనవరి మాసాంతంలో ఇక్కడ 10 రోజుల సంబరం జరుగుతుంది. * అనకాపల్లి పట్టణానికి సమీపంలో [[బొజ్జన్నకొండ]]లో బౌద్ధారామ అవశేషాలున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/mp/2003/01/20/stories/2003012001550100.htm |title=The Hindu |website= |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311000039/http://www.hinduonnet.com/mp/2003/01/20/stories/2003012001550100.htm |archive-date=2007-03-11 |url-status=dead }}</ref> * అనకాపల్లికి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో 'సత్యనారాయణపురం' వద్ద సత్యనారాయణ స్వామి ఆలయం ఉంది. * పట్టణానికి 12 కి.మీ. దూరంలోని [[దేవిపురం|దేవీపురంలో]] [[శ్రీచక్రం|శ్రీచక్రాకృతిలో]] నిర్మించబడిన రాజరాజేశ్వరీదేవి ఆలయం ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>[http://www.devipuram.com Devipuram]</ref> * సమీపంలో ఉన్న [[పూడిమడక]], [[ముత్యాలమ్మపాలెం]],[[తంటడి|తంతడి]] బీచ్ అందమైనవి. * [[ఏటికొప్పాక]] లక్క బొమ్మలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. == దేవాలయాలు == అనకాపల్లిలో [[నూకాంబిక దేవాలయం|నూకాంబికా ఆలయం]], [[శ్రీ గౌరీ పరమేశ్వర ఆలయం]], [[శ్రీ కన్యకా పరమేశ్వరి ఆలయం]], సంతోషి మఠం, జగన్నాధ స్వామి దేవాలయం వంటి అనేక ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఆంజనేయ స్వామి ఆలయం, నాగేంద్ర స్వామి ఆలయం, భోగ లింగేశ్వర స్వామి ఆలయం, వెంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయం, శ్రీ రామ దేవాలయం ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> ==ప్రముఖులు== *[[బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు]],అనకాపల్లి మున్సిపల్ చైర్మన్, మున్సిబ్, విశాఖపట్నం జిల్లా తాలూకా బోర్డు సభ్యుడు *[[బొడ్డేడ అచ్చన్నాయుడు]],కాంగ్రెస్ నాయకుడు, సామాజిక కార్యకర్త *[[భీశెట్టి అప్పారావు]],అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే,కృషికార్ లోక్ పార్టీ *[[కొణతాల సుబ్రహ్మణ్యం]],వ్యాపారి, విద్యావేత్త *[[కనిశెట్టి వెంకట రమణ(కె.వి. రమణ)]],ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ మాజీ వైస్ ఛాన్సలర్,ప్రొఫెసర్, 1998-91 *[[వైవీవీజే రాజశేఖర్]], ఐఏఎస్ అధికారి, కేంద్ర ప్రభుత్వ విజిలెన్స్‌ ప్రత్యేక కార్యదర్శి *కోరుకొండ లింగ మూర్తి, అనకాపల్లి మర్చంట్ అసోసియేషన్ వ్యవస్థాపకుడు *కొణతాల జగ్గప్పల స్వామి నాయుడు, అనకాపల్లి మర్చంట్ అసోసియేషన్ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు *[[దాడి వీరభద్రరావు]], అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే(4 సార్లు) *[[విల్లూరి వెంకట రమణ]],రాజ్య సభ ఎం.పి(2 సార్లు), కృషికార్ లోక్ పార్టీ, స్వతంత్ర పార్టీ, కాంగ్రెస్ పార్టీ *[[దాడి భోగలింగం నాయుడు]],అనకాపల్లి మున్సిపల్ చైర్మన్ *[[ఎస్.ఆర్.ఎ.ఎస్. అప్పలనాయుడు|ఎస్.ఆర్.ఎ.ఎస్. అప్పల నాయుడు]],అనకాపల్లి ఎం.పి(3 సార్లు) *[[నిర్మలానంద]] (1935-2018),కవి *[[కొణతాల రామకృష్ణ]], అనకాపల్లి ఎం.పి(2 సార్లు), అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే *[[పెతకంశెట్టి అప్పలనరసింహం]], అనకాపల్లి ఎం.పి,పెందుర్తి ఎమ్మెల్యే *[[బుద్ధ నాగ జగదీశ్వరరావు]], ఎం.ఎల్.సి,అనకాపల్లి టీడీపీ పార్లమెంటరీ ఇంచార్జి *[[పీలా కాశీ మల్లికార్జునరావు]], హాస్యనటుడు *[[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి|సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి]], సినీ రచయిత *[[త్రినాధరావు నక్కిన]],సినీ దర్శకుడు *[[గంటి జోగి సోమయాజి]], రచయిత, కవి *[[మాదేటి రాజాజి]], చిత్రకారుడు. ==ఇవీ చూడండి== * [[అనకాపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] * [[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] * [[విశాఖపట్నం జమిందారి ఎస్టేట్స్]] * [[కృషికార్ లోక్ పార్టీ]] ==చిత్ర మాలిక== <gallery> దస్త్రం:Bungalowjunction.jpg|'''బంగ్లా జంక్షన్''' దస్త్రం:రావు సాహెబ్ బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు.jpg|'''''రావు సాహెబ్ బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు స్మారక చిహ్నం''''' దస్త్రం:Buddhabungalow.jpg|అనకాపల్లి మున్సిఫ్ బంగ్లా దస్త్రం:శ్రీ గౌరీ పరమేశ్వరుని విగ్రహం.jpg|'''శ్రీ గౌరీ పరమేశ్వరుని విగ్రహం''' దస్త్రం:Anakapalle Kanyakaparameswari Temple.jpg|పట్టణంలోని కన్యకాపరమేశ్వరి ఆలయం దస్త్రం:సుంకర మెట్ట జంక్షన్.jpg|'''సుంకర మెట్ట జంక్షన్''' దస్త్రం:Scenic view at Anakapalle.jpg|'''అనకాపల్లి సత్యనారాయణ స్వామి కొండ వద్ద సుందర దృశ్యం''' దస్త్రం:Anakapalle Rao Gopal Rao Kalakshetram.jpg|'''పట్టణంలో రావు గోపాలరావు కళాక్షేత్రం''' దస్త్రం:Anakapalle Sarada River Bridge.jpg|'''అనకాపల్లిలోని శారదా నదిపై రైల్వే బ్రిడ్జి''' దస్త్రం:Anakapalli Railway station, AP.JPG|'''అనకాపల్లి రైల్వేస్టేషను''' దస్త్రం:Anakapalli railway station.jpg|'''అనకాపల్లి రైల్వేస్టేషను ప్రదాన ద్వారం ''' దస్త్రం:Anakapalli Railway station.jpg|'''అనకాపల్లి రైల్వేస్టేషను''' దస్త్రం:Anakapalli railway station night view.jpg|'''రాత్రివేళలో అనకాపల్లి రైల్వేస్టేషను 2 వ నంబర్ ఫ్లాట్‌ఫాం''' </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{commons category|Anakapalle}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} {{అనకాపల్లి జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:విశాఖపట్నంలోని ప్రాంతాలు]] muk60ghtkbqwm4cqbdskckj8by63p0d 0 12251 4983530 4815770 2026-10-18T08:47:51Z ~2026-55844-81 155556 /* నటీనటులు */ 4983530 wikitext text/x-wiki '''శ్రీ కట్న లీలలు''' , తెలుగు చలన చిత్రం1985 న విడుదల.సురేష్ ప్రొడక్షన్స్ పతాకంపై దగ్గుబాటి రామానాయుడు నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి దర్శకత్వం పరుచూరి బ్రదర్స్ . చంద్రమోహన్, తులసీ, గొల్లపూడి మారుతీరావు నటించిన ఈ చిత్రంలో అహల్య అనే నూతన నటి పరిచయం కాబడింది.ఈ చిత్రానికి సంగీతం కొమ్మినేని చక్రవర్తి సమకూర్చారు.{{సినిమా| name = శ్రీకట్నలీలలు | image = శ్రీకట్నలీలలు.jpeg| director = [[పరుచూరి బ్రదర్స్ ]]| year = 1985| language = తెలుగు| production_company = [[సురేష్ ప్రొడక్షన్స్ ]]| producer = [[డి.రామానాయుడు]]| music = [[కె. చక్రవర్తి|చక్రవర్తి]]| starring = [[చంద్రమోహన్ ]],<br>[[తులసి]],<br>[[జ్యోతి (నటి)|జ్యోతి]]| }} ==నటీనటులు== * తులసి * చంద్రమోహన్ * నూతన్ ప్రసాద్ * గొల్లపూడి మారుతీరావు * రాళ్ళపల్లి * పి.ఎల్.నారాయణ * పరుచూరి వెంకటేశ్వరరావు * పరుచూరి గోపాలకృష్ణ * చలపతిరావు * చిడతల అప్పారావు * రాజు * రాజేష్ * జ్యోతి * సంగీత * నిర్మలమ్మ * నగేష్ * అహల్య (కొత్తనటి) * సాక్షి రంగారావు * నాగేష్ *ఈశ్వర్ రావు ==తెర వెనుక== * దర్శకత్వం: పరుచూరి బ్రదర్స్ * కథ, మాటలు : పరుచూరి బ్రదర్స్ * పాటలు: వేటూరి సుందరరామమూర్తి * సంగీతం: కె.చక్రవర్తి * ఛాయాగ్రహణం: సుందరం * కళ:కృష్ణమూర్తి * కూర్పు:కె.ఎ.మార్తాండ్ * నిర్మాత: డి.రామానాయుడు * నిర్మాణ సంస్థ: సురేష్ ప్రొడక్షన్స్ * విడుదల:1985. ==కథ== నీలకంఠం వడ్డీ వ్యాపారి. అతడి పెద్ద కూతురు పెళ్ళయి అత్తవారింటికి వెళ్ళినా ఎక్కువ కట్నం తెచ్చాననే అహంతో వ్యవహరిస్తూ భర్తను చిన్నచూపు చూస్తూవుంటుంది. చిన్న కూతురు జ్యోతి కళాశాల విద్యార్థిని. ఆదర్శవాది. నీలకంఠం మూలంగా రామయ్య అనే రైతు కూతురు పెళ్ళి పీటలమీద ఆగిపోవడం, పెళ్ళికూతురు అవమానం భరించలేక ఆత్మహత్య చేసుకోవడం జరుగుతుంది. నీలకంఠం బావమరిది తన అల్లుడికి కట్నం ఇవ్వలేక మస్కా కొట్టడానికి ఎత్తులు వేస్తూవుంటాడు. తాను కులాంతరవివాహం చేసుకుంటానని, వరకట్న దురాచారాన్ని నిర్మూలిస్తానని జ్యోతి కళాశాలలో శపథం చేస్తుంది. సాంబశివరావు అనే విద్యార్థి ఆమెను సవాలు చేస్తాడు. నీలకంఠం అక్రమాల మూలంగా పాముల నర్సయ్య కూతురు పెళ్ళి కూడా ఆగిపోతుంది. ఇవన్నీ తెలుసుకున్న జ్యోతి వరకట్నం పేరిట అక్రమాలు చేసేవారికి బుద్ధిచెప్పాలని నిశ్చయించుకొని సాంబశివరావు సాయం కోరుతుంది<ref>{{cite news |last1=వి |title=చిత్రసమీక్ష శ్రీకట్నలీలలు |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/newspaperframe.aspx?bookid=13068 |accessdate=22 January 2020 |work=ఆంధ్రపత్రిక దినపత్రిక |date=8 February 1985 }}{{Dead link|date=జూన్ 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==పాటలు== # మందారపూవు # ఇది నిన్నటి నిజాలకు సమాధానాలు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లంకెలు== * [http://www.imdb.com/title/10665280/ ఐ.ఎమ్.డి.బి.లో శ్రీకట్నలీలలు పేజీ]{{Dead link|date=జూన్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[వర్గం:రామానాయుడు నిర్మించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రాళ్ళపల్లి నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:చంద్రమోహన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:నిర్మలమ్మ నటించిన సినిమాలు]] tcwh97pvjiv28lg8f5dty13oju9my4e 0 32700 4983392 4338080 2026-10-17T19:05:13Z ~2026-55726-99 155545 /* ప్రముఖులు */ 4983392 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''పొన్నవరం''' [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]], [[వీరులపాడు మండలం|వీరులపాడు]] మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన వీరులపాడు నుండి 18 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయవాడ]] నుండి 50 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 529 ఇళ్లతో, 1856 జనాభాతో 626 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 930, ఆడవారి సంఖ్య 926. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 858 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 23. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 588920. 2022 లో చేసిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం [[కృష్ణా జిల్లా]]లో, ఇదే మండలంలో ఉండేది..<ref>{{Cite web|title=ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజపత్రము|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220906064441/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-09-06|access-date=2022-09-06|website=ahd.aptonline.in}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == సమీప గ్రామాలు == ఈ గ్రామానికి సమీపంలో [[జమ్మవరం (వీరులపాడు)|జమ్మవరం]], [[గొట్టుముక్కల]], [[కంచికచెర్ల]], [[నరసింహారావుపాలెం]], [[జుజ్జూరు]] గ్రామాలు ఉన్నాయి. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పొన్నవరంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. [[కంచికచెర్ల]], [[నందిగామ]] నుండి రోడ్దురవాణా సౌకర్యం ఉంది. రైల్వేస్టేషన్: [[విజయవాడ]] 34 కి.మీ దూరంలో ఉంది. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి [[కంచికచర్ల]]లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల [[జమ్మవరం (వీరులపాడు)|జమ్మవరంలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల కంచికచర్లలో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ విజయవాడలో ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విజయవాడలో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పొన్నవరంలో ఉన్న ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో 2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. ==గ్రామ పంచాయతీ== * చోడగిరి స్వామి, మాజీ సర్పంచి. * 2013 [[జూలై]]లో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో కోయ సాయిరాజా, [[సర్పంచి]]గా ఎన్నికైనాడు. ఉపసర్పంచిగా కొంగర బాబు గోపాలరావు ఎన్నికైనాడు. == ప్రముఖులు == * [[కడియాల మధుసూదనరావు]] ప్రసిద్ధ మత్స్యశాస్త్రవేత్త. * [[నూతలపాటి వెంకటరమణ]] * వై. సుజనాచౌదరి. భారతదేశ శాస్త్ర సాంకేతిక, భూవిజ్ఞాన సహాయ మంత్రి. * మీసాల. రమేష్ IITian == గ్రామ విశేషాలు == * Supreme Court Chief Justice Shri Nutalapati Venkataramana was born in the village of Ponnavaram in the Krishna district of Andhrapradesh, India * ఈ గ్రామములోని ఎస్.సి.కాలనీలో, చాట్ల శేషమ్మ అను ఒక శతాధిక వృద్ధురాలు, 114 సంవత్సరాల వయసులో, 2015, అక్టోబరు-31న కాలధర్మం చెందింది. * కేంద్ర మంత్రి వై.సుజనాచౌదరి, తన తల్లి స్వగ్రామమైన ఈ గ్రామాన్ని, ఆకర్షణీయ గ్రామం (స్మార్ట్ విలేజ్) గా అభివృద్ధిచేయడానికై దత్తత తీసుకొని, 2015, డిసెంబరు-20న, పలు అభివృద్ధి పనులకు శంకుస్థాపన నిర్వహించారు. ఇతని తండ్రి 1956 లోనే ఈ గ్రామానికి విద్యుత్తు సౌకర్యం అందించేటందుకు కృషిచేసారని ఈ సందర్భంగా తెలియజేసారు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో ప్రాథమిక వ్యవసాయ సహకార బ్యాంకు ఉంది. దీనికి కార్యదర్శిగా బారు మౌళేశ్వరరావు సేవలను అందిస్తున్నాడు.ఇది రైతులకు తక్కువ వడ్డీకి ఋణసహయం చేయడంలో ఎంతో పేరు పొందింది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొన్నవరంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 9 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 12 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 19 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 25 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 7 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 554 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 561 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== పొన్నవరంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[ప్రత్తి]], [[పొగాకు]], కాయధాన్యాలు, అపరాలు, కాయగూరలు ===ప్రధాన వృత్తులు=== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==గణాంకాలు== 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2209. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1196, స్త్రీల సంఖ్య 1013, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 567 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 626 హెక్టారులు. ==మూలాలు== <references/> ==వెలుపలి లింకులు== {{వీరులపాడు మండలంలోని గ్రామాలు}} glj024nhd2i776dw7a6ymjn4rqotb8u 4983397 4983392 2026-10-17T19:17:51Z ~2026-55726-99 155545 /* ప్రముఖులు */ 4983397 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''పొన్నవరం''' [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]], [[వీరులపాడు మండలం|వీరులపాడు]] మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన వీరులపాడు నుండి 18 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయవాడ]] నుండి 50 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 529 ఇళ్లతో, 1856 జనాభాతో 626 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 930, ఆడవారి సంఖ్య 926. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 858 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 23. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 588920. 2022 లో చేసిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం [[కృష్ణా జిల్లా]]లో, ఇదే మండలంలో ఉండేది..<ref>{{Cite web|title=ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజపత్రము|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220906064441/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-09-06|access-date=2022-09-06|website=ahd.aptonline.in}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == సమీప గ్రామాలు == ఈ గ్రామానికి సమీపంలో [[జమ్మవరం (వీరులపాడు)|జమ్మవరం]], [[గొట్టుముక్కల]], [[కంచికచెర్ల]], [[నరసింహారావుపాలెం]], [[జుజ్జూరు]] గ్రామాలు ఉన్నాయి. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పొన్నవరంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. [[కంచికచెర్ల]], [[నందిగామ]] నుండి రోడ్దురవాణా సౌకర్యం ఉంది. రైల్వేస్టేషన్: [[విజయవాడ]] 34 కి.మీ దూరంలో ఉంది. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి [[కంచికచర్ల]]లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల [[జమ్మవరం (వీరులపాడు)|జమ్మవరంలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల కంచికచర్లలో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ విజయవాడలో ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విజయవాడలో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పొన్నవరంలో ఉన్న ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో 2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. ==గ్రామ పంచాయతీ== * చోడగిరి స్వామి, మాజీ సర్పంచి. * 2013 [[జూలై]]లో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో కోయ సాయిరాజా, [[సర్పంచి]]గా ఎన్నికైనాడు. ఉపసర్పంచిగా కొంగర బాబు గోపాలరావు ఎన్నికైనాడు. == ప్రముఖులు == * [[కడియాల మధుసూదనరావు]] ప్రసిద్ధ మత్స్యశాస్త్రవేత్త. * [[నూతలపాటి వెంకటరమణ]] * వై. సుజనాచౌదరి. భారతదేశ శాస్త్ర సాంకేతిక, భూవిజ్ఞాన సహాయ మంత్రి == గ్రామ విశేషాలు == * Supreme Court Chief Justice Shri Nutalapati Venkataramana was born in the village of Ponnavaram in the Krishna district of Andhrapradesh, India * ఈ గ్రామములోని ఎస్.సి.కాలనీలో, చాట్ల శేషమ్మ అను ఒక శతాధిక వృద్ధురాలు, 114 సంవత్సరాల వయసులో, 2015, అక్టోబరు-31న కాలధర్మం చెందింది. * కేంద్ర మంత్రి వై.సుజనాచౌదరి, తన తల్లి స్వగ్రామమైన ఈ గ్రామాన్ని, ఆకర్షణీయ గ్రామం (స్మార్ట్ విలేజ్) గా అభివృద్ధిచేయడానికై దత్తత తీసుకొని, 2015, డిసెంబరు-20న, పలు అభివృద్ధి పనులకు శంకుస్థాపన నిర్వహించారు. ఇతని తండ్రి 1956 లోనే ఈ గ్రామానికి విద్యుత్తు సౌకర్యం అందించేటందుకు కృషిచేసారని ఈ సందర్భంగా తెలియజేసారు. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో ప్రాథమిక వ్యవసాయ సహకార బ్యాంకు ఉంది. దీనికి కార్యదర్శిగా బారు మౌళేశ్వరరావు సేవలను అందిస్తున్నాడు.ఇది రైతులకు తక్కువ వడ్డీకి ఋణసహయం చేయడంలో ఎంతో పేరు పొందింది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొన్నవరంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 9 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 12 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 19 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 25 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 7 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 554 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 561 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి== పొన్నవరంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[ప్రత్తి]], [[పొగాకు]], కాయధాన్యాలు, అపరాలు, కాయగూరలు ===ప్రధాన వృత్తులు=== [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు ==గణాంకాలు== 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2209. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1196, స్త్రీల సంఖ్య 1013, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 567 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 626 హెక్టారులు. ==మూలాలు== <references/> ==వెలుపలి లింకులు== {{వీరులపాడు మండలంలోని గ్రామాలు}} 8qluk7ol35wux35t898is9ty60ff73h 0 35896 4983401 4935212 2026-10-17T19:56:06Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983401 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Gajapati Prataprudra Deva.png|thumb|318x318px|ప్రతాపరుద్ర గజపతి పాలనలో చౌద్వార్ - ముండలి మధ్య కాఖాడికి సమీపంలో ఉన్న బలరాంపూర్ గ్రామంలో నిర్మించిన సర్పేశ్వర్ ఆలయం నుండి గజపతి ప్రతాపరుద్ర దేవ వర్ణన చిత్రం]] '''ప్రతాపరుద్ర గజపతి''' 1497 నుండి [[1540]] వరకు [[ఉత్తరాంధ్ర]], [[ఒడిషా]] ప్రాంతాలను పాలించిన మూడవ [[గజపతి వంశము|గజపతి వంశ]] చక్రవర్తి. పురుషోత్తమ గజపతి కుమారుడు. ఈయన తల్లి పద్మావతి లేదా రూపాంబిక. ఈయన తండ్రి మరణంతో 1497లో పట్టాభిషిక్తుడయ్యాడు. అప్పటికి ఈయన తండ్రి పాలనలో [[కొండవీడు]] ప్రాంతానికి అధిపతిగా ఉన్నాడు. ఆ తరువాత తన పెద్ద కొడుకు వీరభద్ర గజపతిని కొండవీటికి అధిపతిగా నియమించాడు. [[శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు]] [[విజయనగర సామ్రాజ్యము|విజయనగర సామ్రాజ్యానికి]] పట్టాభిషిక్తుడైన వెంటనే 1510లో గజపతి దక్షిణ ప్రాంతాలను రక్షించుకోవడానికి సైన్యము తరలించాడు. ఇదే అదనుగా [[బెంగాల్]] సుల్తాన్ హుస్సేన్ షా ఒడిషాపై దండెత్తి ప్రసిద్ధ పూరీ జగన్నాథ ఆలయములోని [[విగ్రహాలు|విగ్రహాల]]ను ధ్వంసము చేశాడు. ప్రతాపరుద్రుడు హుటాహుటిన బెంగాల్ సుల్తాన్ను ఎదిరించడానికి ఉత్తరానికి తిరిగి వచ్చినా హుస్సేన్ షా షరతులు అంగీకరించక తప్పలేదు. 1513లో కృష్ణదేవరాయలు, ప్రతాపరుద్ర గజపతి పై [[యుద్ధము]] ప్రకటించి దండెత్తినాడు. ఆరు సంవత్సరాల పోరాటము తరువాత 1519 లో రాయలకు తన కూతురు [[జగన్మోహిని (తుక్కా)]] నిచ్చి వివాహము చేసి సంధి చేసుకున్నాడు. సంధితో విజయనగర సామ్రాజ్యము వలన ముప్పుతొలగిపోయినా [[బహుమనీ సామ్రాజ్యం|బహుమనీ సుల్తాను]]లతో పోరాడవలసి వచ్చింది.<ref>[http://www.indianmilitaryhistory.org/kings_master/kings/prataparudra_gajapati/prataparudra_gajapati.html Wars & Campaigns of Prataparudra, Gajapati of Orissa] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> విజయనగరములో బందీగా ఉన్న ప్రతాపరుద్రుని పెద్ద కుమారుడు వీరభద్ర గజపతి చెరలోనే ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. సమకాలిక [[ఒరియా]], [[బెంగాళీ]] రచనలు ప్రతాపరుద్రునికి భానుమతి, విద్యుకాంతి, గౌరి, చంద్రకళ అని నలుగురు భార్యలని చెబుతున్నాయి. అయితే సరస్వతీ విలాసము ప్రకారము ప్రతాపరుద్రునికి ముగ్గురు భార్యలు. వారి పేర్లు పద్మ, ఇళా, లక్ష్మి. ప్రతాపరుద్రుడు కళా పోషకుడు, సంస్కృత పండితుడు. ఈయన పాలనా యుగాన్ని ఒరియా సాహిత్యానికి సువర్ణ దశగా భావిస్తారు. సంస్కృత కవి పండితులను ఆదరించి పోషించాడు. ఈయన ఆస్థానములో [[సంస్కృతము|సంస్కృత]], [[ఒడియా భాష|ఒరియా]] కవులతో పాటు అనేక [[తెలుగు]] కవులు కూడా ఉన్నారు. సరస్వతీవిలాసం, ప్రతాపమార్తాండ, నిర్ణయసంగ్రహ, కౌతుకచింతామణి కావ్యాలు [[ప్రతాపరుద్రుడు]] రచించాడని చెప్పబడుతున్నవి. కానీ అందులో మొదటిదైన సరస్వతీవిలాసం ఐదు ఉల్లాసాల ప్రసిద్ధ కావ్యం. దీనిని ప్రతాపరుద్రుని ఆస్థానంలోని ఆంధ్రకవి లొల్ల లక్ష్మీధర భట్టు రచించాడు. రెండవదైన ప్రతాపమార్తాండను [[కాశీ]]కి చెందిన [[ఆస్థానకవి]] రామకృష్ణ భట్ట వ్రాశాడు. ప్రతాపమార్తాండ కావ్యాన్ని పరిశీలించిన రాజగురువు బలభద్ర మిశ్రా ఆయన్ను పండిత శిరోమణి అనే బిరుదుతో సత్కరించాడు.<ref>[http://orissa.gov.in/e-magazine/Journal/journalvol3/pdf/68-77.pdf Sanskrit poets and scholars flourished during suryavamsi Gajapati period (1435-1568 A.D) in Orissa - Dr. Bhagaban Panda OHRJ, Vol. XLVII, No. 3]</ref> ప్రతాపరుద్రుడు గొప్ప వైష్ణవ భక్తుడు. ఈయన పూరీ జగన్నాథ ఆలయములోని సభా మండపాన్ని నిర్మింపజేశాడు. ఈయన సమకాలీకుడైన చైతన్య మహాప్రభువు ఆదరించి, ఆశీస్సులు అందుకున్నాడు. పూరీలోని జగన్నాథ రథయాత్రకు ముందుగా వెళుతూ బంగారు చీపురుతో స్వయంగా వీధులు ఊడ్చేవాడని ''చైతన్య చరితామృతం''లో తెలుపబడింది.<ref>{{Cite web |url=http://www.bvml.org/SBBTM/p_kspd.html |title=Parishads: King Sri Prataparudra Deva by Srila Bhakti Ballabh Tirtha Maharaja |website= |access-date=2012-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130314124837/http://bvml.org/SBBTM/p_kspd.html |archive-date=2013-03-14 |url-status=dead }}</ref> ప్రతాపరుద్ర గజపతి 1540లో మరణించాడు. ఆయన [[మరణం]] తర్వాత యుక్తవయసు రాని కుమారులు కులువ దేవ, కఖరువ దేవ ఒకరి తర్వాత ఒకరు రాజ్యానికి వచ్చారు. వీరిద్దరిని హతమార్చి 1541లో ప్రతాపరుద్ర గజపతి వద్ద మంత్రిగా పనిచేసిన గోవింద విద్యాధరుడు రాజ్యాన్ని హస్తగతం చేసుకున్నాడు. ప్రతాపరుద్ర గజపతికి అనేక మంది కుమారులు కలరు. అయితే వారందరూ ప్రతాపరుద్రుడు చనిపోయిన తర్వాత హత్యచేయబడ్డారని కథనం. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == * ది హిస్టరీ ఆఫ్ ద గజపతి కింగ్స్ ఆఫ్ ఒడిషా - ప్రభాత్ ముఖర్జీి [[వర్గం:1540 మరణాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ చరిత్ర]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర]] [[వర్గం:గజపతులు]] 2i5hdg72thp1r7doacbpxdk9fgpm5gw 0 60235 4983432 4966173 2026-10-17T23:50:25Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983432 wikitext text/x-wiki {{దేశ సమాచారపెట్టె1 | native_name = <span style="line-height:1.33em;"><big> গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ </big><br />''గొణోప్రజాతొంత్రి బాంగ్లాదేశ్''</span> | conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">బంగ్లాదేశ్ ప్రజా గణతంత్రం</span> | common_name = బంగ్లాదేశ్ | image_flag = Flag of Bangladesh.svg | image_coat = Coat_of_arms_of_Bangladesh.svg | national_motto = ఏమీ లేదు | national_anthem = ''[[:en:Amar Shonar Bangla|అమర్ షోనార్ బాంగ్లా]]''<small><br />''నా బంగారు బెంగాల్''</small> | image_map = Bangladesh in its region.svg | official_languages = [[బెంగాలీ భాష]] | capital = [[ఢాకా]] | latd = 23 | latm = 42 | latNS = N | longd = 90 | longm = 22 | longEW = E | largest_city = capital | government_type = [[:en:Parliamentary system|పార్లమెంటరీ రిపబ్లిక్]] | leader_title1 = [[:en:List of Presidents of Bangladesh|అధ్యక్షుడు]] | leader_name1 = [[:en:Iajuddin Ahmed|ఇయాజుద్దిన్ అహ్మద్]] | leader_title2 = [[:en:Prime Minister of Bangladesh|ప్రధానమంత్రి]] | leader_name2 = తారిక్ రెహమాన్ | leader_title3 = [[:en:Caretaker government|Chief Adviser (Interim Caretaker Government)]] | leader_name3 = <br />[[:en:Fakhruddin Ahmed|ఫఖ్రుద్దిన్ అహ్మద్]] | sovereignty_type = [[:en:History of Bangladesh|స్వాతంత్ర్యం]] | sovereignty_note = [[పాకిస్తాన్]] నుండి | established_event1 = ప్రకటిత | established_date1 = [[మార్చి 26]] [[1971]] | established_event2 = [[:en:Victory Day (Bangladesh)|విజయ దినం]] | established_date2 = [[డిసెంబరు 16]] 1971 | area = 144,000 | areami² = 55,599 <!--Don't remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 94వది | area_magnitude = | percent_water = 7.0 | population_estimate = 150,448,340<ref name="CIA2007">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html |title=CIA World Factbook 2007 |access-date=2007-09-03 |website= |archive-date=2021-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101071339/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html |url-status=dead }}</ref> | population_estimate_year = 2007 | population_estimate_rank = 7th | population_census = 129,247,233¹ | population_census_year = 2001 | population_density = 1045 | population_densitymi² = 2706 <!--Don't remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 11వది | GDP_PPP_year = 2006 | GDP_PPP = $330.8&nbsp;[[:en:1 E9|బిలియన్]] | GDP_PPP_rank = 31వది | GDP_PPP_per_capita = $2200 | GDP_PPP_per_capita_rank = 138వది | GDP_Real_Growth_Rate = 6.1% | Gini = 31.8 | Gini_year = 2000 | Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | HDI_year = 2004 | HDI = {{increase}} 0.530 | HDI_rank = 137వది | HDI_category = <font style="color:#fc0">medium</font> | FSI = 95.9 {{decrease}} 0.4 | FSI_year = 2007 | FSI_rank = 16వది | FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> | currency = [[:en:Bangladeshi taka|టాకా]] | currency_code = BDT | time_zone = BDT | utc_offset = +6 | time_zone_DST = not observed | utc_offset_DST = +6 | cctld = [[:en:.bd|.bd]] | calling_code = 880 | nationality = బంగ్లాదేషి | footnote1 = Adjusted population, p.4, {{cite web |url=http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |title=Population Census 2001, Preliminary Report |website= |access-date=2007-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706132048/http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |archive-date=2011-07-06 |url-status=dead }} }} '''బంగ్లాదేశ్ ''', (అధికారికంగా '''బంగ్లాదేశ్ ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర రాజ్యం)''' భారతదేశ సరిహద్దుల్లోని దేశం. ఇది సారవంతమైన గంగా-బ్రహ్మపుత్ర మైదాన ప్రాంతంలో ఉన్న దేశము. చారిత్రకంగా బెంగాల్ భాషా ప్రాంతంలోని భాగము. దీనికి దక్షిణాన [[బంగాళాఖాతం]], ఉత్తర, తూర్పు, పడమరల్లో భారతదేశం, ఆగ్నేయాన బర్మా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. హిమాలయ దేశాలైన నేపాల్, భూటాన్ లను భారతదేశ [[సిలిగురి కారిడార్]] వేరు చేస్తుంది. ప్రాదేశికంగా చైనాకు దగ్గరగా ఉంది. == పేరు వెనుక చరిత్ర == బంగ్లాదేశ్‌లోని ''బంగ్లా'' అనే పదం ప్రపంచంలో నలుమూలలా నివసించే బెంగాలీ ప్రజలందరికీ వర్తిస్తుంది. ''బంగ్లాదేశీ'' అనే పదం బంగ్లాదేశ్‌లో నివసించే ప్రజలందరికీ (బెంగాలీ ప్రజలు కానివారికి కూడా) వర్తిస్తుంది. బెంగాల్ పదానికి మూలం బంగ్లా, బొంగొ (బెంగాలీ భాషలో దీనిని సరైన అర్ధం లభించలేదు). క్రీ.పూ 1000 సంవత్సరాల క్రితం ఇక్కడ స్థిరపడిన ద్రావిడ సంస్కృతికి చెందిన బాంగ్ గిరిజన ప్రజల వలన దీనికి ఈ ప్రాంతానికి ఈ పేరు వచ్చిందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{cite web |url= http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+bd0014%29|title= Bangladesh: early history, 1000&nbsp;B.C.–A.D. 1202 |date=September 1988 |work= Bangladesh: A country study|publisher=[[Library of Congress]]|location= Washington, D.C. |access-date=1 December 2014|quote=Historians believe that Bengal, the area comprising present-day Bangladesh and the Indian state of West Bengal, was settled in about 1000 B.C. by Dravidian-speaking peoples who were later known as the Bang. Their homeland bore various titles that reflected earlier tribal names, such as Vanga, Banga, Bangala, Bangal, and Bengal.}}</ref> పురాతన ''వంగ'', ''బంగ'' అనే పదంగా రూపాంతరం చెంది ఉండవచ్చని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. పురాతన ''బొంగ'' పదం రూపాంతరం చెంది ''బంగ'' అయిందని మరికొందరు భావిస్తున్నారు. పురాతన కాలంలో బొంగ పదానికి సూర్యుడు అని అర్ధం.<ref>{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=d5khR_HRE8MC|title=Scroll Paintings of Bengal: Art in the Village|last=SenGupta|first1=Amitabh|date=14 June 2012|publisher=AuthorHouse|year=2012|isbn=978-1467896634|location=Bloomington, Indiana, USA|page=14|access-date=16 February 2015}}</ref> ఇండో- ఆర్యన్ పదం ''దేశ్'' అనే పదానికి మూలం సంస్కృతం. సంస్కృతంలో దేశ్ అంటే ప్రదేశం, భూభాగం, ప్రాంతం, దేశం అని అర్ధం. బెంగాలీ భాషలో దేశీ అంటే భూమి లేక దేశం అని అర్ధం. బంగ్లాదేశ్ అంటే బెంగాలీ భూమి అని అర్ధం. వంగ అనే పదం మొదటిసారిగా రాష్ట్రకూటులకు చెందిన మూడవ గోవిందా కాలంనాటి (సా.శ. 805 ) నెసరి ఫలకం మీద లభించింది. అందులో బెంగాల్‌కు చెందిన ధర్మపాలా (వంగ దేశపు రాజు) అని ఉంది. చోళ వంశానికి చెందిన [[మొదటి రాజేంద్ర చోళుడు|మొదటి రాజేంద్ర చోళ]] కాలంనాటి దస్తావేజులలో చోళులు 11వ శతాబ్దంలో బెంగాల్ మీద చేసిన దాడి గురించిన వివరాలు ఉన్నాయి. ఆసమయంలో వంగదేశాన్ని గోవిందచంద్రా పాలిస్తూ ఉన్నాడు.<ref>Keay, John (2011) ''India: A History''. Grove Press. ISBN 0802145582. p. 220</ref><ref>Allan, John Andrew (2013) ''The Cambridge Shorter History of India''. Literary Licensing. p. 145</ref><ref>Sen, Sailendra Nath ''Ancient Indian History and Civilization''. New Age International. ISBN 8122411983. p. 281</ref> == చరిత్ర == === ప్రాచీనం === బంగ్లాదేశ్ లోని చిటగాంగ్ అరణ్యాలలో [[నవీన శిలా యుగం]] నాటి శిలాజాలు, పనిముట్లు లభించాయి. ప్రస్తుతం లభ్యమవుతున్న ఆధారాలు బెంగాల్ ప్రాంతంలో క్రీ.పూ 3000 సంవత్సరాల నాటి రాతి యుగపు నివాసాలను సూచిస్తున్నాయి.<ref>{{cite book|author=Mantraṇālaẏa, Tathya |author2= Anubibhāga, Bahiḥ Pracāra |title=Bangladesh towards 21st century |url=http://books.google.com/books?id=9t3sAAAAMAAJ |year=1994 |publisher=External Publicity Wing, Ministry of Information, Govt. of the People's Republic of Bangladesh}}</ref> బెంగాల్ ప్రాంతంలో ఆస్ట్రోయాసియాటిక్, ద్రవిడ, ఇండో - ఆర్యన్, టిబెటో - బర్మన్ ప్రజలు నివసించారని తెలుస్తుంది.<ref name="congress">{{cite book |publisher=Library of Congress |url=http://memory.loc.gov/frd/cs/bdtoc.html |chapter=Early History, 1000 B.C.-A.D. 1202 |title=Bangladesh: A country study |editor=James Heitzman and Robert L. Worden |year=1989 |isbn=82-90584-08-3 |oclc=15653912}}</ref><ref name="bharadwaj">{{cite book |last=Bharadwaj |first=G |editor=Majumdar, RC |year=2003 |chapter=The Ancient Period |title=History of Bengal |publisher=B.R. Publishing Corp}}</ref> బెంగాల్ మైదానం (గ్రీక్, రోమన్ భాషలలో గంగారిడై) మీద క్రీ.పూ 325 లో అలెగ్జాండర్ దండెత్తినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు లభిస్తున్నాయి.<ref name="ReferenceA">{{cite book|author1=Whyte, Mariam |author2=Yong, Jui Lin |title=Bangladesh |url=http://books.google.com/books?id=RFywfJunO1wC&pg=PA23 |date=2009 |publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-4475-6 |pages=23–}}</ref><ref>[http://www.dhakatribune.com/heritage/2014/jul/19/gangaridai-wellspring-bangladesh Gangaridai, the wellspring of Bangladesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213192240/http://www.dhakatribune.com/heritage/2014/jul/19/gangaridai-wellspring-bangladesh |date=2015-02-13 }}. Dhaka Tribune (19 July 2014). Retrieved on 2015-04-27.</ref> బంగ్లాదేశ్ లోని వారి- బతేశ్వర్ శిథిలాలు పురాతన నగరప్రాంతంగా భావిస్తున్నారు. అలాగే రోమన్ సామ్రాజ్యం, ఆగ్నేయాసియ దేశాలతో వ్యాపార సంబంధాలు ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది.<ref>{{cite book|editor=Olivelle, Austin Patrick |title=Between the Empires : Society in India 300 BCE to 400 CE |url=http://books.google.com/books?id=efaOR_-YsIcC&pg=PA6 |date=2006 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-977507-1 |pages=6–}}</ref> బెంగాల్ పురాతన చరిత్ర పురాతన నగరనిర్మాణం, సముద్రతీర రాజ్యాలతో, పురాతన భారతీయ సామ్రాజ్యాలతో సంబంధం ఉంది. తూర్పు బెంగాలులో క్రీ.పూ 232 బౌద్ధుల సామాతత సామ్రాజ్యం స్థాపించబడింది. సా.శ. 200-550 మద్య కాలంలో మౌర్య, గుప్త సామ్రాజ్యాలు తూర్పు బెంగాలులోని అధికభాగాన్ని పాలించాయి. 7వ శతాబ్దంలో తూర్పు బెంగాలులోని వాయవ్య భూభాగాన్ని కొంతకాలం పుంద్రవర్ధనా పాలించాడు. హరికేలా వంశం తూర్పు బెంగాల్ వాయవ్య, సముద్రతీర ప్రాంతాలను పాలించారు. హిందూ నాయకుడు శశాంక గౌడ సామ్రాజ్యం స్థాపించాడు. తరువాత బౌద్ధమతానికి చెందిన చంద్రరాజవంశం అధికారపీఠాన్ని అధిష్ఠించింది. సా.శ. 750 లో అంతర్యుద్ధం తరువాత బెంగాలీ బౌద్ధమతస్థుల పాలా సామ్రాజ్యం స్థాపించబడింది.<ref name="ReferenceA"/> పాలా సామ్రాజ్య పాలకులు బౌద్ధమతంలో మహాయాన అనుయాయులు. పాలాలు స్థిరమైన సామ్రాజ్యం స్థాపించారు. పలు ఆలయాలు, విశ్వవిద్యాలయాలను స్థాపించి పోషించారు.<ref name="ReferenceB">{{cite book|author=Bagchi, Jhunu |title=The History and Culture of the Pālas of Bengal and Bihar, Cir. 750 A.D.-cir. 1200 A.D. |url=http://books.google.com/books?id=J7RKoMeAtpUC&pg=PA2 |date=1993 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-301-4 |pages=2–}}</ref> పాలా శిల్పకళ, చిత్రకళలు చాలా అందమైన ఆసియన్ కళగా గుర్తించబడుతున్నాయి.<ref name="ReferenceB"/> సామ్రాజ్య సాంస్కృతిక, నిర్మాణకళ ప్రభావం టిబెట్, ఆగ్నేయాసియా వరకు ప్రాకింది.<ref>[http://arthistoryteachingresources.org/lessons/the-art-and-architecture-of-buddhism-in-se-asia-post-1200/ Buddhist Art and Architecture in Southeast Asia After 1200]. Art History Teaching Resources. Retrieved on 27 April 2015.</ref> పాలా సామ్రాజ్యం ఈ ప్రాంతాన్ని 400 సంవత్సరాలు పాలించింది. ధర్మపాలా, దేవపాలా కాలం నాటికి పాలా సామ్రాజ్యం ఉన్నత స్థితికి చేరుకుంది. బ్రాహ్మణికల్ యోధులు దేవా సామ్రాజ్యం, సేనా సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించారు. సేనా సామ్రాజ్యాలు బెంగాల్‌లో జాతి ఆధారితంగా ప్రజలను సమైక్యపరిచారు.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/534287/Sena-dynasty Sena dynasty]. Encyclopaedia Britannica.</ref> వారు ఈ ప్రాంతాన్ని 150 సంవత్సరాల కాలం పాలించారు.<ref name="ReferenceA"/> === ఇస్లామిక్ బెంగాల్ === [[File:Akbar prays after Bengal victory.jpg|thumb|left|upright|The Mughal conquest of Bengal in [[Akbarnama]]]] [[File:Bengal Sultanate.png|thumb|upright|The [[Sultanate of Bengal]] during the reign of [[Alauddin Hussain Shah]] in 1500]] [[File:Shat Gombuj Mosque 0016.JPG|thumb|upright|The [[Sixty Dome Mosque]], a UNESCO World Heritage Site]] 7వ శతాబ్దం ఆరంభంలో బెంగాలు ప్రాంతంలో ఇస్లాం ప్రవేశించింది.<ref name="ReferenceC"/> బెంగాలులో పురాతత్వపరిశోధన శాఖ నిర్వహించిన త్రవ్వకాలలో లభించిన అబ్బాసిద్ కాలిఫతే నాణేలు పాలా సామ్రాజ్యానికి మద్య ఆసియా మద్య ఉన్న వ్యాపార సంబంధాలను తెలియజేస్తున్నాయి.<ref>Baaquie, Belal E (7 December 2012) [https://web.archive.org/web/20131226155725/http://www.newagebd.com/supliment.php?sid=167 Bangladesh: A pivot of the south-eastern Silk Road?]. ''New Age''</ref> బెంగాల్ ప్రాంతంలో ఇస్లాం వ్యాపించడానికి [[సూఫీ తత్వము|సూఫీయిజం]] ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. 13వ శతబ్ధం ఆరంభంలో ముస్లిములు బెంగాలును ఆక్రమించిన తరువాత బెంగాలు చరిత్ర ఒక ప్రత్యేక మలుపు తిరిగింది.<ref name="ReferenceC">{{cite book|author=Eaton, Richard Maxwell |title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760 |url=http://books.google.com/books?id=gKhChF3yAOUC |year=1996 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-20507-9}}</ref> పురాతన నాగరికతలు సాధించిన విజయాలు సరికొత్త ఇస్లామిక్ రాజ్యాంగం ఏర్పడడానికి, సాంస్కృతిక మార్పులకు, ముస్లిం నాగరికత ప్రారంభానికి దారితీసాయి. 1204 లో ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌కు చెందిన బఖ్తియార్ సేనా సామ్రాజ్యానికి చెందిన ఖిల్జి లక్ష్మణ్ సేనను ఓడించాడు. ఢిల్లీకి చెందిన మమ్లక్ సుల్తానేట్, ఖిల్జీ రాజవంశం, తుగ్లక్ రాజవంశాలు ఈ ప్రాంతాన్ని ఒక శతాబ్దం కంటే అధికంగా పాలించారు. 1328 లో ఫకురుద్దీన్ ముబారక్ షా ''సోనార్ గావ్'' అనే నగరాన్ని స్థాపించాడు. 1342 లో బెంగాల్ సుల్తానేట్ ప్రకటించబడింది.<ref name="The Bengal Sultanate 1576">Hussain, Syed Ejaz (2003) ''The Bengal Sultanate: Politics, Economy and Coins, A.D. 1205–1576''</ref> ఇలియాషాహి రాజవంశం బెంగాల్‌ను 123 సంవత్సరాలు పాలించింది. సుల్తానేట్ ఆసియా భూభాగంలో ఆధిక్యత సాధించారు. సుల్తానులు మింగ్ చైనా, పర్షియా, హెజాజ్, ఇండోనేషియా, ఓట్టామన్ సామ్రాజ్యంతో సత్సంబంధాలను ఏర్పరుచుకున్నారు.<ref>[http://bd.china-embassy.org/eng/zmgx/gxgk/t823712.htm History and Legend of Sino-Bangla Contacts]. Bd.china-embassy.org. Retrieved on 27 April 2015.</ref><ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/bengal Bengal]. Encyclopaedia Iranica.</ref> రాజా గణేశ్ కుటుంబం ఇస్లాం మతానికి మతమార్పిడి చేసుకుంది. [[1415]], [[1435]]లో రాజా గణేశ్ రాజ్యస్థాపన చేసాడు. [[1487]]లో రెండవ దఫా ఇలియాస్‌ షాహిని రాజభవంలో నిర్భంధించి హబేషా సైనికాధిపతులు ఇలియాస్‌ షాహి పాలనకు ముగింపు పలికారు.<ref name="The Bengal Sultanate 1576"/> [[1497]]లో హుస్సేన్ షాహీ రాజవంశం రాజ్యాధికారం చేపట్టగానే అల్లావుద్దీన్ హుస్సేన్ షా (మక్కా షరీఫ్ కుమారుడు) బెంగాల్ సుల్తాన్ పదవిని అలంకరించాడు.<ref>Chowdhury, AM and Shah, Husain. "Asiatic Society of Bangladesh". ''Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh''</ref> అలావుద్దీన్ పాలన సమృద్ధి, విభిన్న సంస్కృతులకు తెరతీసింది.<ref>Richard, Arthus (2002). History of Rakhine. Boston, MD: Lexington Books. p. 23. ISBN 0-7391-0356-3. Retrieved 8 July 2012.</ref> బెంగాల్ వ్యాపారులు హిందూ మహాసముద్ర తీర దేశాలతో వ్యాపార సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నారు.<ref>{{cite book|author=Kratoska, Paul H. |title=South East Asia, Colonial History: Imperialism before 1800 |url=http://books.google.com/books?id=Z9U-FUPS3DkC&pg=PA98 |year=2001 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-415-21540-4 |pages=98–}}</ref><ref>{{cite book|author1=Raychaudhuri, Tapan |author2=Habib, Irfan |author3=Kumar, Dharma |title=The Cambridge Economic History of India: Volume 2, C.1751-c.1970 |url=http://books.google.com/books?id=9ew8AAAAIAAJ&pg=PA296 |year=1983 |publisher=CUP Archive |isbn=978-0-521-22802-2 |pages=296–}}</ref> సుల్తాన్ రాజ్యసభను పలువురు సాహస యాత్రీకులు (ఇబ్న్ బటుటా, నిక్కోలో డీ కొంటి, రాల్ఫ్ ఫిట్చ్, అడ్మిరల్ జెంగ్ హె) సందర్శించారు.<ref>Dunn, Ross E (1986). The Adventures of Ibn Battuta: A Muslim Traveler of the 14th Century. pg 254–256</ref><ref>[http://www.bpedia.org/C_0341.php Conti, Nicolo de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923194134/http://www.bpedia.org/C_0341.php |date=2015-09-23 }}. BANGLAPEDIA.</ref> [[1517]]లో పోర్చుగీసు ప్రజలు వ్యాపారులు మలక్కా, గోవా సముద్రం మీద ప్రయాణించి బెంగాల్‌లో ప్రవేశించారు. [[1528]]లో పోర్చుగీసు వ్యాపారులకు చిట్టగాంగ్‌లో కార్మాగారాలు, కస్టమ్స్ హౌసులు నిర్మించుకోడానికి అనుమతి లభించింది. తరువాత అది ''పొర్టో గ్రాండే డీ బెంగలా'' కాలనీ స్థాపించే వరకు అభివృద్ధి చెందింది. [[1538]]లో [[షేర్ షా సూరి]] బెంగాల్ మీద విజయం సాధించాడు. ఆయన కాబూల్ నుండి చిట్టగాంగ్ వరకు గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్డు నిర్మించాడు. [[1564]]లో సూర్ రాజవంశం స్థానంలో ఆఫ్ఘన్‌కు చెందిన కర్రానీ రాజవంశం బెంగాల్ ను వశపరచుకుంది. బెంగాల్ సుల్తానుల పతనం బారో - బూయాన్ భూస్వాముల ఆధికారాన్ని అధికం చేసింది. 16వ శతాబ్ధానికి ఇసా ఖాన్ నాయకత్వంలో, ది బారో - భుయాన్లు బెంగాల్ తూర్పు భూభాగం అంతటి మీద ఆధిపత్యం సాధించారు. వారు అహోం రాజ్యం, కొచ్ సామ్రాజ్యంతో కలిసి మొఘల్ సామ్రాజ్య విస్తరణకు గట్టిగా ఎదురు నిలిచారు. [[1530]]లో మారుక్ యు రాజ్యం స్థాపించబడింది. తరువాత చిటగాంగ్ భూభాగం అరకనెసే పాలనలోకి మారింది. మద్యయుగంలో బెంగాల్ సాహిత్యానికి మరుక్ యు ఒక ప్రముఖ కేంద్రంగా మారింది. అరాకన్ రాజ్యసభ ముస్లిం సాహిత్యకారులకు, భూస్వాములకు స్వర్గదామంగా మారింది.<ref>{{cite book|author=Yegar, Moshe |title=Between Integration and Secession: The Muslim Communities of the Southern Philippines, Southern Thailand, and Western Burma/Myanmar |url=http://books.google.com/books?id=S5q7qxi5LBgC&pg=PA24 |date=2002 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-7391-0356-2 |pages=24–}}</ref> 16వ శతాబ్దంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం బెంగాల్ మీద ఆధిపత్యం సాధించింది. ఢాకా నగరానికి జహంగీర్ నగర్ అని నామాంతరం చేయబడింది. తరువాత బెంగాల్ మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. తరువాత మొఘల్ పాలకులు ఈ ప్రాంతంలో వ్యవసాయ సంస్కరణలు చేపట్టారు.<ref name="ReferenceC"/>[[అక్బర్]] పాలనలో బెంగాల్ కేలండర్లో మార్పులు తీసుకురాబడ్డాయి. బెంగాల్ వ్యవసాయంలో అత్యున్నతి సాధించి వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను ఎగుమతి చేసే దశకు చేరుకుంది. [[1666]]లో షైస్తా ఖాన్ అర్కానీస్సును ఓడించి చిట్టగాంగ్ మీద ఆధిపత్యం సాధించాడు.<ref name="ReferenceC"/> 18వ శతాబ్దంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత బెంగాల్ ప్రిన్సిపాలిటీ రూపొందించబడింది. బెంగాల్ నవాబులు ఆధిపత్యం త్రోసివేసి యురోపియన్ వ్యాపారులు ఈ భూభాగం మీద ఆధిపత్యం సాధించారు. 18వ శతాబ్దంలో బెంగాల్ సంపన్న ప్రాంతంగా మారింది. ===బ్రిటిష్ పాలన=== [[File:Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg|thumb|British rule began with [[Robert Clive]]'s victory at the [[Battle of Plassey]] in 1757]] [[1757]]లో బెంగాల్ చివరి నవాబు " సిరాజ్ ఉద్ దౌలా "ను జయించిన తరువాత బ్రిటిష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ బెంగాల్ మీద ఆధిపత్యం సాధించారు. బ్రిటిష్ రాజ్ పాలనలో బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ రూపొందించబడింది. [[1793]]లో కంపెనీ శాస్వత కాలనీలు ఏర్పాటు చేసుకున్నది. కంపెనీ పాలన ఉన్నత స్థాయికి చేరుకున్న సమయంలో ఉత్తర భారతం, [[బర్మా]] , మలక్కా స్ట్రైట్ లోని అత్యధిక భాగం ప్రెసిడెన్సీ న్యాయాధికార పరిధిలోకి చేరింది. [[1857]] సిపాయీల తిరుగుబాటు ఫలితంగా ఈ భూభాగం మీద అధికారం పూర్తిగా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వపరం అయింది.<ref>[[#Baxter|Baxter]], pp. 30–32</ref> బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఎంపైర్ స్థాపన తరువాత బెంగాల్ ప్రాంతంలో బ్రిటిష్ సంస్కృతిక ప్రభావం అధికం అయింది. నిర్మాణాలు, విద్య , కళల మీద ఈ ప్రభావం మరింత అధికంగా ఉంది. బెంగాల్ ప్రాంతం తిరుగుబాటుకు , బ్రిటిష్ వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు కేంద్రంగా ఉండేది. [[1905]] , [[1911]] మద్యకాలంలో బెంగాల్ విభజన తరువాత ఇది అధికంగా ఈస్టిండియా నివాసిత ప్రాంతంగా ఉంది.<ref>[[#Baxter|Baxter]], pp. 39–40</ref> [[1937]]లో ఈ భూభాగంలో స్వంతత్రంగా ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి. తరువాత మొదటిసారిగా ఈ ప్రాంతంలో స్వతంత్రంగా ఎన్నిక చేయబడిన ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. క్రిషక్ ప్రజా పార్టీ నాయకుడున్ ఎ.కె. ఫహ్లుల్ హుక్ ప్రధానమంత్రిగా ఈ ప్రాంతంలో మొదటిసారిగా ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసాడు. [[1942]] లాహోర్ రిసొల్యూషన్ స్వీకరించబడింది. బ్రిటిష్ ఇండియా వాయవ్య , తూర్పు భూభాగాలు కలిపి స్వతంత్రదేశంగా రూపొందించబడింది. [[1943]]లో ముస్లిం లీగ్ " సర్. ఖవాజా నజీరుద్దీన్ " నాయకత్వంలో కూటమి ప్రభుత్వం స్థాపించింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో ఇంపీరియల్ జపాన్ సైన్యం ఎయిర్ ఫోర్స్ చిట్టగాంగ్ మీద వాయుమార్గ దాడిచేసింది.<ref>[http://news.google.com/newspapers?nid=2206&dat=19420509&id=WP0tAAAAIBAJ&sjid=aNQFAAAAIBAJ&pg=4560,1489075 Nippon Bombers Raid Chittagong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903210633/https://news.google.com/newspapers?nid=2206&dat=19420509&id=WP0tAAAAIBAJ&sjid=aNQFAAAAIBAJ&pg=4560,1489075 |date=2015-09-03 }}. The Miami News. 9 May 1942</ref><ref>{{cite web | url=http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/17799625 | title=14 Dec 1942 – JAPANESE RAID CHITTAGONG Stung By Allied Bombing | publisher=Trove.nla.gov.au | date=14 December 1942 |access-date=13 May 2013}}</ref> కూటమి సైన్యాలు భూభాగం అంతా భూభాగం నుండి బర్మా యుద్ధాన్ని ఎదుర్కొన్నది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రభుత్వం భారతీయ ద్వీపకల్పం నుండి వైదొలగాలని నిర్ణయించుకుంది. తరువాత ముస్లిం లీగ్, కాంగ్రెస్ మద్య రాజీ సమావేశాలు దేశవిభజనకు దారితీసాయి. సమైక్య బెంగాల్ ప్రతిపాదన తిరస్కరించబడింది.<ref>Christophe Jaffrelot (2004). A History of Pakistan and Its Origins. Anthem Press. p. 42. ISBN 9781843311492.</ref> బెంగాల్‌ను పలుమార్లు ( [[1770]] బెంగాల్ క్షామం, [[1943]] బెంగాల్ క్షామం) కరువు బాధించింది.<ref name="sen">{{cite book|title=Poverty and Famines|last=Sen|first=Amartya|publisher=Oxford University Press|year=1973|isbn=0-19-828463-2|id={{OCLC|10362534|177334002|191827132|31051320|40394309|53621338|63294006}}}}</ref> === తూర్పు పాకిస్థాన్ === [[1947]]లో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం భారతదేశం నుండి వైదొలగిన తరువాత బెంగాల్ మతప్రాతిపదిక మీద విభజించబడింది. పశ్చిమ బెంగాల్ కొత్తగా రూపొందిన భారతదేశంలోకి విలీనం చేయబడింది. తూర్పు బెంగాల్ (ముస్లిం ఆధిక్యత ఉంది) [[పాకిస్థాన్]]లో విలీనం చేయబడింది. ముందు దీనిని ఢాకా రాజధానిగా తూర్పు బెంగాల్ భూభాగంగా పిలిచేవారు తరువాత తూర్పు పాకిస్థాన్‌గా నామాంతరం చెందింది.<ref name="collins">{{cite book |last=Collins |first=L |author2=D Lapierre |year=1986 |title=Freedom at Midnight, Ed. 18 |publisher=Vikas Publishers, New Delhi |isbn=0-7069-2770-2}}</ref> [[File:21 Feb 1953 Dhaka University female students procession.png|thumb|left|upright|The [[Bengali Language Movement]] catalysed the assertion of Bengali national identity in East Bengal and later East Pakistan.]] ==== జమీందారీ విధానం ==== [[1950]]లో తూర్పు బెంగాల్‌లో భూసంస్కరణలు అమలుకు రావడంతో జమిందారీ వ్యవస్థకు ముగింపు వచ్చింది.<ref>[[#Baxter|Baxter]], p. 72</ref> తూర్పు బెంగాల్ లోని ఆర్థిక రంగం, గణాంక ఆధిక్యత వహించగా పశ్చిమ పాకిస్థాన్ సైనిక పరంగా ఆధిక్యత కలిగి ఉండేది. [[1952]]లో బెంగాలీ భాషోద్యమం పాకిస్థాన్ రెండు విభాగాల మధ్య చీలికకు దారితీసింది.<ref>[[#Baxter|Baxter]], pp. 62–63</ref> కేంద్ర ప్రభుత్వం మీద కలిగిన అసంతృప్తి తరువాత దశాబ్ధంలో ఆర్థిక, సాంస్కృతిక వివాదాలకు అధికం కావడానికి కూడా దారితీసాయి. బెంగాలీ ప్రజలకు నాయకత్వం వహిస్తూ అవామీ లీగ్ రాజకీయ పార్టీ అవతరించింది. అవామీ లీగ్ ఉద్యమ ఫలితంగా అవామీ లీగ్ నాయకుడు షేక్ ముజబూర్ రహమాన్ [[1960]], [[1966]] లలో ఖైదు చేయబడ్డాడు. [[1969]]లో ఖైదు నుండి విడుదల చేయబడ్డాడు. [[1970]]లో బంగ్లాదేశ్‌ను భోలా తుఫాన్ ధ్వంసంచేసింది. ఈ తుఫాన్ తూర్పు బెంగాల్‌లో 5లక్షల మంది ప్రాణాలను బలిగొన్నది.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1483615/Bangladesh-cyclone-of-1991 Bangladesh cyclone of 1991]. Britannica Online Encyclopedia.</ref> అయినప్పటికీ కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి సరైన స్పందన లభించలేదు. బెంగాలీప్రజల ఆగ్రహం అధికం అయింది. 1970లో షేక్ ముజబూర్ రహమాన్ అమోఘ మెజారిటీతో విజయం సాధించాడు.<ref>[[#Baxter|Baxter]], pp. 78–79</ref> అయినప్పటికీ ఆయన అధికారం స్వీకరించడానికి అవరోధం ఎదురైంది. ==== రాజీ ప్రయత్నాలు ==== షేక్ ముజబూర్ రహమాన్‌తో రాజీ ప్రయత్నాలు మొదలైన తరువాత అధ్యక్షుడు యాహ్యాఖాన్, సైనిక అధికారులు ఆపరేషన్ సెర్చ్ లైటు ఏర్పాటు చేసి<ref name="salik">{{cite book |last=Salik |first=Siddiq |year=1978 |title=Witness to Surrender |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-577264-4}}</ref> తూర్పు పాకిస్థాన్ మీద సైనికచర్య తీసుకుని [[1971]] మార్చి 26 తెల్లవారు ఝామున షేక్ ముజబూర్ రహ్మాన్‌ను ఖైదు చేసారు. యాహ్యా మెథడ్స్ హింసాత్మకం, దౌర్జన్య పూరిత విధానాలకు పలువురు పౌరులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు.<ref name="Rummel">Rummel, Rudolph J. (1997) [http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP8.HTM "Statistics of Democide: Genocide and Mass Murder Since 1900"]. Transaction Publishers, Rutgers University. ISBN 3-8258-4010-7, Chapter 8, table 8.1. Rummel comments that, ''In East Pakistan (now Bangladesh) [General Agha Mohammed Yahya Khan and his top generals] planned to indiscriminately murder hundreds of thousands of its Hindus and drive the rest into India. And they planned to destroy its economic base to ensure that it would be subordinate to West Pakistan for at least a generation to come. This despicable and cutthroat plan was outright genocide.''</ref> యాహ్యాస్ చీఫ్ హిందువులను, మేధావులను లక్ష్యంగా చేసుకుని దాడి సాగించారు. దాదాపు 10 లక్షల శరణార్ధులు భారతదేశంలోకి ప్రవేశించారు.<ref name="laporte">{{cite journal |doi=10.1525/as.1972.12.2.01p0190a |last=LaPorte |first=R |year=1972 |title=Pakistan in 1971: The Disintegration of a Nation |url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1972-02_12_2/page/97 |journal=Asian Survey |volume=12 | issue = 2|pages=97–108}}</ref> 1971లో తూర్పు బెంగాల్ అంతర్యుద్ధంలో 30 వేలమంది ప్రాణాలు కోల్పోయారని అంచనా.<ref name="Rummel-8-2">Rummel, Rudolph J. (1997) [http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP8.HTM "Statistics of Democide: Genocide and Mass Murder Since 1900"]. Transaction Publishers, Rutgers University. ISBN 3-8258-4010-7, Chapter 8, [http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB8.2.GIF Table 8.2 Pakistan Genocide in Bangladesh Estimates, Sources, and Calculations].</ref> ముజీబుర్ రహ్మాన్ చివరికి US ప్రత్యక్ష జోక్యం ఫలితంగా 1972 జనవరి 8 న విడుదలయ్యారు.<ref>[http://www.pakblog.net/2012/01/sheikh-mujib-ur-rehman-release-and.html Sheikh Mujibur Rehman release and events on 8 January 1972]. Pakblog.net (2012-01). Retrieved on 26 June 2012.</ref> ==== అవామీ లీగ్ ==== అవామీ లీగ్ నాయకులు భారతదేశంలో [[కోల్‌కాతా|కలకత్తా]]లో ఉంటూనే తూర్పు బెంగాల్‌లో ప్రభుత్వం రూపొందించారు. [[1971]] ఏప్రిల్ 17న అజ్ఞాతంలో ఏర్పాటైన ప్రభుత్వం మెహర్‌పూర్ వద్ద ప్రమాణ స్వీకారం చేసారు. తిజుద్దీన్ అహ్మద్ మొదటి ప్రధానిగా, సయ్యద్ నజ్రుల్ ఇస్లాం తాత్కాలిక అధ్యక్షునిగా ప్రమాణస్వీకారం చేసారు. 9 సంవత్సరాల పోరాటం తరువాత బంగ్లాదేశ్ స్వతంత్ర పోరాటం ముగింపుకు వచ్చింది. ముల్కీ బహ్ని కాదర్ బహ్ని, హెమయత్ బహ్ని నాయకత్వంలో సైన్యం బంగ్లాదేశ్ సైన్యంగా రూపొందింది. జనరల్ ఎం.ఎ.జి ఒస్మని ఆధ్వర్యంలో పాకిస్థాన్ సౌన్యం ఒకవైపు నిలిచింది. ముల్కీ బహ్ని సైన్యం పాకిస్థాన్ సైన్యాలను ఎదుర్కొంటూ గొరిల్లా పోరు సాగించింది. 1971 బంగ్లాదేశ్ మారణహోమంలో పాకిస్థాన్ సైన్యం, మతపరమైన సహాయ సైన్యాలు బెంగాలీ పౌరులు, మేధావులు, యువకులు, విద్యార్థులు, రాజకీయ వాదులు, ఉద్యమకారులు, మత సంబంధిత అల్పసంఖ్యాకులను లక్ష్యంగా చేసుకుని దాడులు సాగించారు. శీతాకాలంలో మైత్రో బహినిల్ బంగ్లాదేశ్ - ఇండియా అలైయ్డ్ సైన్యం పాకిస్థాన్ సైన్యాలను ఓడించారు. పాకిస్థాన్ లొంగిపోయిన తరువాత [[1971]] డిసెంబరు 16న స్వతంత్ర బంగ్లాదేశ్ అవతరించింది. === బంగ్లాదేశ్ === [[File:Sheikh Mujib Bangladesh Constitution.jpg|thumb|upright|[[Prime Minister of Bangladesh|Prime Minister]] [[Sheikh Mujibur Rahman]] signs the [[Constitution of Bangladesh]] into law on 16 December 1972|link=Special:FilePath/Sheikh_Mujib_Bangladesh_Constitution.jpg]] స్వతంత్రం తరువాత బంగ్లాదేశ్ రాజ్యాంగం లౌకిక బహుళ పార్టీ విధానం స్వతత్ర విధానం అమలుచేసారు. [[1973]]లో అవామీ లీగ్ విజయం సాధించింది. 1973, 1974 లో దేశంలో క్షామం సంభవించింది.<ref name="sen" /> [[1975]]లో ముజిబ్ ఒక పార్టీ సోషలిస్ట్ రూల్ విధానాన్ని అమలు చేసాడు. 1975 ఆగస్టు 15న ముజిబ్, ఆయన కుటుంబ సభ్యులను మిడ్- లెవల్ మిలటరీ అధికారులు కాల్చి వేసారు.<ref name="mascarenhas">{{cite book|title=Bangladesh: A Legacy of Blood|last=Mascarenhas|first=A|publisher=Hodder & Stoughton, London|year=1986|isbn=0-340-39420-X|oclc=|id={{OCLC|13004864|16583315|242251870}}}}</ref> ఉపాధ్యక్షుడు ఖండేకర్ ముస్తగ్ అహ్మద్ అధ్యక్షుడిగా ప్రమాణస్వీకారం చేసాడు. 1975 నవంబరు 7లో దేశంలో సైనికాధికారం వచ్చింది. దేశంలో శాంతి నెలకొనడానికి అత్యవసర పరిస్థితి అమలుచేసారు. మస్తగ్ రాజీనామా చేసాడు. దేశంలో తాత్కాలికంగా మార్షల్ లా ప్రవేశపెట్టబడింది. కొత్త అధ్యక్షుడికి సహాయంగా ముగ్గురు సర్వీస్ చీఫ్స్ నియమించబడ్డారు. జస్టిస్ అబు సయెం కూడా చీఫ్ మార్షల్ లా అడ్మినిస్ట్రేటర్‌లలో ఒకరు. జస్టిస్ సయెం రాజీనామా చేసిన తరువాత 1977లో లెఫ్టినెంట్ జనరల్ జియార్ రహ్మన్ అధ్యక్షపదవి చేపట్టాడు. అధూక్షుడు జియా తిరిగి బహుళ పార్టీ విధానం, ఫ్రీ మార్కెట్ ప్రవేశపెట్టాడు. తరువాత బంగ్లాదేశ్ నేషనల్ పార్టీని స్థాపించాడు. [[1981]]లో జియాను కాల్చివేయడంతో జియా పాలన ముగింపుకు వచ్చింది.<ref name="mascarenhas" /> బంగ్లాదేశ్ తరువాత ప్రధానపాలకుడుగా లెఫ్టినెంటు జనరల్ హొస్సైన్ మొహమ్మద్ ఎర్షాద్ 1982 మార్చి‌లో పదవిని చేపట్టాడు. 1990 డిసెంబరు 6 వరకు ఎర్షాద్ పాలన సాగింది. తరువాత రాజకీయ పార్టీలన్నీ సమైక్యంగా (ప్రజలు కూడా) తిరుగుబాటు చేసి ఎర్షాద్ రాజానామా కొరకు వత్తిడి తీసుకురావడంతో అతను రాజీనామా చేసాడు. === ఖలేడా జియా === [[File:Ziaur Rahman 1979.jpg|thumb|upright|left|[[Lieutenant General|Lt General]] [[Ziaur Rahman]] served as [[President of Bangladesh|President]] (1977–1981) and [[Chief Martial Law Administrator|CMLA]] (1977–1979)]] బంగ్లాదేశ్ తిరిగి పార్లమెంటరీ డెమాక్రసీకి మారింది. గతించిన జియా భార్య [[ఖలేదా జియా]] బంగ్లాదేశ్ నేషనలిస్ట్ పార్టీకి నాయకత్వం వహించి [[1991]] ఎన్నికలలో విజయం సాధించింది. తరువాత మొదటిసారి ప్రధానమంత్రి పదవిని చేపట్టి బంగ్లాదేశ్ చరిత్రలో మొదటి మహిళా ప్రధానిగా నిలిచింది. అవామీ లీగ్‌కు, ముజిబూర్ కుమార్తె షేక్ హసీనా నాయకత్వం వహించింది. తరువాత [[1996]] ఎన్నికలలో షేక్ హసీనా నాయకత్వంలో అవామీ లీగ్ అధికారానికి వచ్చింది. [[2001]]లో బంగ్లాదేశ్ నేషనల్ పార్టీ అధికారానికి వచ్చింది. [[2006]] అక్టోబరు బి.ఎన్.పి రాజీనామా చేయడంతో దేశంలో రాజకీయ అనిశ్చితి చోటు చేసుకుంది. మద్యలో అధికారబాధ్యతలు వహించిన ప్రభుత్వం 90 రోజుల గడువు తరువాత రాజకీయ పార్టీలను సమైక్యం చేసి దేశంలో ఎన్నికలు జరగేలా పరిస్థితులు చక్కదిద్దింది. జనవరి మాసంలో చివరి క్షణంలో అవామీ లీగ్ ఎన్నికల నుండి వైదొలగింది. [[2007]] జనవరి 11 న బంగ్లాదేశ్‌లో తిరిగి సైనిక ఆధిక్యం మొదలైంది. తరువాత కొన్ని దశాబ్ధాల కాలం బంగ్లాదేశ్‌లో లంచం సమస్య, రాజకీయ హింస అధికమైంది.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4353334.stm |title=Bangladesh tops most corrupt list |publisher=BBC News |date=18 October 2005 |access-date=13 April 2007 |first=Waliur |last=Rahman}}</ref> కేర్ టేకర్ ప్రభుత్వం ప్రభుత్వం అన్ని స్థాయిలలోని లంచం మూలాలతో తొలగించడానికి కృషి చేసింది. ప్రభుత్వం లంచం తీసుకున్నందుకు 160 మందిని (రాజకీయ నాయకులు, సివిల్ సర్వెంట్స్, వ్యాపారులు) ఖైదుచేసింది. ఖైదు చేయబడిన వారిలో రెండు ప్రధాన పార్టీల నాయకులూ ఉన్నారు. వారిలో ఖలేదా జియా కుమారులిద్దరు కూడా ఉన్నారు. ప్రక్షాళన కార్యక్రమం తరువాత కేర్ టేకర్ ప్రభుత్వం [[2008]] డిసెంబరు 29న ఎన్నికలు నిర్వహించింది. .<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/12/30/world/asia/30iht-bangla.5.19007747.html|title=Bangladesh election seen as fair, though loser disputes result|work=The New York Times|date=30 November 2008}}</ref> అవామీ లీగ్ షేక్ హసీనా ఎన్నికలలో విజయం సాధించాడు. [[2009]] జనవరి 6న షేక్ హసీనా ప్రధానమంత్రిగా పదవీ స్వీకారం చేసింది.<ref>{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/2009/01/06/us-bangladesh-hasina-idUSTRE5053GG20090106 |title=Hasina takes oath as new Bangladesh prime minister |agency=Reuters |date=6 January 2009 |access-date=3 July 2010 |work= |archive-date=20 ఆగస్టు 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820062306/http://www.reuters.com/article/2009/01/06/us-bangladesh-hasina-idUSTRE5053GG20090106 |url-status=dead }}</ref> == భౌగోళికం == [[File:Satellite image of Bangladesh in October 2001.jpg|thumb|Satellite image of Bangladesh from space, including [[Ganges Delta]], the world's largest delta with its three distributaries- [[Padma]], [[Meghna]] and [[Jamuna River (Bangladesh)|Jamuna]]]] బంగ్లాదేశ్ భౌగోళికంగా మూడు భాగాలుగా విభజించబడింది. దేశం అత్యధిక భాగం గంగా- బ్రహ్మపుత్ర మైదానంలో ఉంది. అందు వలన దేశంలో అత్యధిక భూభాగాలు వ్యవసాయ యోగ్యంగా ఉన్నాయి. వాయవ్య, మద్య భూభాగాలు మధుపూర్ భూభాగంగా రూపొందాయి. బరింద్ భూభాగం పీఠభూమిగా ఉంది. ఆగ్నేయం, ఈశాన్య భూభాలు సతతహరితారణ్యాలకు నిలయంగా ఉన్నాయి. [[బ్రహ్మపుత్రా నది|బ్రహ్మపుత్రా]], పద్మా నదుల (గంగా నది) సంగమంలో గంగా మైదానం ఏర్పడింది. ఇంకా దేశంలో జమునా, మెఘనా, వాటి ఉపనదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. గంగా జమునా నదితో సంగమించి తరువాత మేఘనా నదితో సంగమించి చివరగా బంగాళాఖాతంలో సంగమిస్తుంది. నదులు తీసుకువస్తున్న సారవంతమైన మట్టి బంగ్లాదేశ్ భూభాగాన్ని ప్రంపంచంలో అత్యధిక సారవంతమైన వ్యవసాయ భూములుగా మారుస్తుంది. బంగ్లాదేశ్‌లో పవహిస్తున్న నదులు 57 సరిహద్దులను ఏర్పరుస్తున్నాయి. అందువలన నీటిసమస్యలు రాజకీయంగా వివాదాలకు దారితీస్తున్నాయి.<ref>{{cite book | last = Suvedī | first = Sūryaprasāda | title = International watercourses law for the 21st century | publisher = Ashgate Publishing, Ltd. | year = 2005 | pages = 154–166 | isbn = 0-7546-4527-4}}</ref> బంగ్లాదేశ్‌లో సారవంతమైన వ్యవసాయ మైదానాలు ఉన్నాయి. బంగ్లాదేశ్ అత్యధికంగా సముద్రమట్టానికి 12మీ ఎత్తులో ఉంది. సముద్రజాలాల ఎత్తు 2 అడులు పెరిగినటైతే దేశంలో 10% భూభాగం జలమయం ఔతుందని అంచనా.<ref name="ali">{{cite journal|last=Ali |first=A |year=1996 |title=Vulnerability of Bangladesh to climate change and sea level rise through tropical cyclones and storm surges |url=https://archive.org/details/sim_water-air-and-soil-pollution_1996-11_92_1-2/page/171 |doi = 10.1007/BF00175563|journal=Water, Air, & Soil Pollution |volume=92 |issue=1–2 |pages=171–179}}</ref> బంగ్లాదేశ్ భూభాగంలో 17% అరణ్యాలు, 12% కొండలు ఉన్నాయి. దేశంలోని చిత్తడి భూములు పర్యావరణ వైరుధ్యానికి అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉన్నాయి. [[1960]] నుండి ఆగ్నేయ బంగ్లాదేశ్‌లో సహజ ప్రకృతి పరిరక్షణ కొరకు ప్రయోగాలు మొదలయ్యాయి. క్రాన్ డాములు నిర్మాణం కారణంగా జలప్రవాహాలు తీసుకువస్తున్న సారవంతమైన మట్టి పరిమాణం అధికం చేసి సరికొత్త భూమిని తయారుచేసింది. [[1970]] నుండి డచ్ నిధిసహాయంతో బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వం ఈ సరికొత్త భూముల అభివృద్ధికి కృషి చేస్తుంది. ఈ ప్రయత్నం రోడ్లు, కల్వర్టులు, నదీతీరాలను బలపరచడం, తుఫాను ఆశ్రయాలను, మరుగుదొడ్లు, చెరువులు నిర్మించడం మొదలైన పనులు చేపట్టబడ్డాయి. అలాగే భూములను నివాసప్రాంతాలుగా కూడా మార్చబడుతూ ఉంది. [[2010]] నాటికి ఈ ప్రణాళిక ద్వారా 21,000 కుటుంబాలకు భూమి మంజూరు చేయబడింది.<ref>{{cite web|url=http://pulitzercenter.org/articles/bangladesh-fights-survival-against-climate-change|title="Bangladesh fights for survival against climate change," by William Wheeler and Anna-Katarina Gravgaard, The Washington Times |publisher=Pulitzercenter.org |access-date=3 July 2010}}</ref> బంగ్లాదేశ్‌లోని 1280 మీటర్ల ఎత్తైన తహ్జిందాంగ్ శిఖరం (బిజయ్) దేశంలో అత్యంత ఎత్తైనదిగా గుర్తించబడుతుంది. ఇది బందన్ జిల్లాలో ఉంది.<ref>{{cite web|title=LGED BANDARBAN , About BANDARBAN|url=http://www.lged.gov.bd/DistrictLGED.aspx?DistrictID=15|publisher=[[Local Government Engineering Department]] of Bangladesh|access-date=25 February 2015|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402152952/http://www.lged.gov.bd/DistrictLGED.aspx?DistrictID=15|archive-date=2 ఏప్రిల్ 2015|url-status=dead}}</ref> === వాతావరణం === [[File:Sun in Sunderbans.jpg|thumb|left|[[Sundarbans]], the largest single block of tidal halophytic mangrove forest in the world and a UNESCO World Heritage Site]] బంగ్లాదేశ్ వాతావరణంలో అక్టోబరు నుండి మార్చి వరకు స్వల్పంగా చలి ఉంటుంది. మార్చి- జూన్ వరకు వేడి, ఆర్ధ్రతతో కూడిన వేసవి ఉంటుంది. దేశంలో ఎప్పుడు 0 కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత నమోదుకాలేదు. దేశంలో అతి తక్కువగా వాయవ్యంలో ఉన్న దినాపూర్ జిల్లాలో [[1905]] ఫిబ్రవరి 3న 1.1 సెంటీ గ్రేడ్ ఉష్ణోగ్రత నమోదు చేయబడింది.<ref>[http://kantaji.com/dinajpurmap.html Map Of Dinajpur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713134542/http://kantaji.com/dinajpurmap.html |date=2011-07-13 }}, kantaji.com. Retrieved 17 April 2015.</ref> వెచ్చని, ఆర్ధ్రతతో కూడిన వర్షాకాలం జూన్- అక్టోబరు దేశానికి అవసరమైన వర్షాన్ని విస్తారంగా అందిస్తుంది. వరదలు, తుఫానుకు, టొర్నాడోలు, టైడల్ బోర్ (ఉప్పెన) మొదలైన జాతీయ విపత్తులు తరచుగా సంభవిస్తుంటాయి.<ref name="NatDis">{{cite book|url=http://books.google.com/?id=gWHsuGTcF34C&pg=PA532|title=Natural Disasters|last=Alexander|first=David E.|publisher=Kluwer Academic Publishers|year=1999|isbn=0-412-04751-9|location=Dordrecht|page=532|chapter=The Third World|id={{OCLC|27974924|43782866}}|access-date=2 May 2008|origyear=1993}}</ref> అరణ్యాల నరికివేత ఫలితంగా మట్టిలో సారహీనత, భూక్షయం మొదలైన వంటి నష్టం సంభవిస్తుంది. 1970, 1991 బంగ్లాదేశ్‌లో సంభవించిన తుఫానులు దేశానికి అధిక నష్టాన్ని కలుగజేసాయి. 1991 బంగ్లాదేశ్‌లో సంభవించిన తుఫాన్ 1,40,000 వేల మంది ప్రాణాలను బలిగొన్నది.<ref>"[http://articles.latimes.com/2005/feb/27/news/adfg-bangla27 Beset by Bay's Killer Storms, Bangladesh Prepares and Hopes]". ''Los Angeles Times''. 27 February 2005</ref> === వరదలు === [[1998]] సెప్టెంబరులో బంగ్లాదేశ్ వరదలు ఆధునిక ప్రపంచ చరిత్రలో అతి తీవ్రమైన వరదగా గుర్తించబడింది. బ్రహ్మపుత్ర, గంగా, మేఘనా నదులు పొంగి తన జలాలతో 3,00,000 కుటుంబాలను ముంచెత్తి, 9700 కి.మీ రహదారి, 2700 నదీతీరాలను చిధ్రం చేసాయి. ఈ వరదలు అదనంగా 1000 మంది ప్రాణాలను బలితీసుకుని, 3,00,000 మందిని నిరాశ్రయులను చేసాయి. వరదలలో 1,35,000 పశుసంపద నశించింది, 50 చ.కి.మీ భూమి ధ్వంసం అయింది, 11,000 కి.మీ పొడవైన రహదారి అస్థవ్యస్థం అయింది. దేశంలో మూడింట రెండు వంతులు భూభాగం నీటిలో మునిగింది. వరదలు తీవ్రతకు పలు కారణాలు ఉన్నాయని భావించారు. అసాధారణ వర్షపాతం ఒక కారణం, హిమాలయాల నుండి స్రవించిన అధిక జలాలు మరొక కారణం, వంటచెరకు, జతువుల కొరకు మార్గం సుగమం చేయడానికి అధికంగా నరకబడిన వృక్షాలు ఇందుకు కారణాలని భావించారు. <ref name="EWG">{{cite book |last=Haggett|first=Peter |title= Encyclopedia of World Geography |url= http://books.google.com/?id=IROIY4ONOSEC&pg=PA2634|access-date=2 May 2008 |publisher= Marshall Cavendish |year= 2002|location= New York |isbn=0-7614-7308-4 |oclc= 46578454|pages=2, 634 |chapter=The Indian Subcontinent |origyear=2002 }}</ref> === వాతావరణ బాధిత దేశం === [[File:SMartin Skyline.jpg|thumb|Bangladesh-Burma maritime border off the coast of [[St. Martin's Island]] and [[coral reef]]]] ప్రస్తుతం బంగ్లాదేశ్ వాతావరణ మార్పుల కారణంగా అధికంగా బాధించబడుతున్న దేశాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది. జాతీయ విపత్తులకు అధిక వర్షపాతం, సముద్రమట్టం అధికం కావడం, ఉష్ణమండల తుఫానుల కారణంగా వాతావరణంలో సంభవించే మార్పులు కారణమని భావించబడుతుంది. విపత్తుల కారణంగా వ్యవసాయం బాధించబడుతుందని, మంచి నీరు కలుషితం కావడం, ఆహారం కొరత, మానవ ఆరోగ్యం క్షీణించడం, నివాసగృహాల నష్టం సంభవిస్తాయి.<ref>[https://web.archive.org/web/20091007060017/http://www.moef.gov.bd/moef.pdf Bangladesh Climate Change Strategy and Action Plan 2008]. Ministry of Environment and Forests Government of the People's Republic of Bangladesh, September 2008. ISBN 984-8574-25-5</ref> రాబోయే దశాబ్దాలలో సముద్రమట్టం అధికం కావడం వలన 2,00,00,000 మంది ప్రాణాలు కోపడగలరని అంచనా వేస్తున్నారు.<ref>[http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/JBRN-7R4G47?OpenDocument The Climate refugee Challenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110320203735/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/JBRN-7R4G47?OpenDocument |date=2011-03-20 }}, ReliefWeb, 14 April 2009</ref> వాతావరణ శరణార్ధులు <ref>[http://www.pbs.org/newshour/bb/environment/jan-june08/bangladesh_03-28.html "Another Major Cyclone, Bangladesh Worries About Climate Change"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122074710/http://www.pbs.org/newshour/bb/environment/jan-june08/bangladesh_03-28.html |date=2014-01-22 }}, PBS News Hour, 2008</ref> బంగ్లాదేశ్ నదీజలాలు ఆర్సెనిక్ రసాయనంతో కలుషితం అయ్యాయి. ఇక్కడి మట్టిలో ఆర్సెనిక్ నిల్వలు అధికంగా ఉండడం ఇందుకు కారణం. ఆర్సెనిక్ రసాయనం కలిగిన మంచినీరు 77 మిలియన్ల ప్రజల ఆరోగ్యం మీద ప్రభావం చూపుతుంది.<ref>{{cite news|author=Walker, Brian |url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/20/bangladesh.arsenic.poisoning/index.html?hpt=T1 |title=Study: Millions in Bangladesh exposed to arsenic in drinking water |publisher=CNN |date=21 June 2010 |access-date=3 July 2010| archive-url= https://web.archive.org/web/20100623023606/http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/20/bangladesh.arsenic.poisoning/index.html?hpt=T1|archive-date= 23 June 2010 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/south_asia/10358063.stm |title=Bangladesh: 77&nbsp;m poisoned by arsenic in drinking water |publisher=BBC News |date=19 June 2010 |access-date=3 July 2010| archive-url= https://web.archive.org/web/20100623010957/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/south_asia/10358063.stm|archive-date= 23 June 2010 | url-status=live}}</ref> బంగ్లాదేశ్ ప్రకృతి సహజ వరదలు, సుడిగాలులు, తుఫానులతో పీడిత దేశాలలో ఒకటి.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/12784349/ cyclone relief effort hampered] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120724131009/http://www.msnbc.msn.com/id/12784349/ |date=2012-07-24 }} updated 17 November 2007 associated press</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081115111406/http://www.searo.who.int/LinkFiles/Country_Emergency_Situation_Profiles_Bangladesh.pdf Country Emergency Situation Profile: Bangladesh] prone areas</ref> బంగ్లాదేశ్ భూకంప ప్రమాదం ఉన్న ప్రాంతంగా గుర్తించబడుతుంది. సాక్ష్యంగా టెక్టోనిక్స్ కారణంగా నలిగిన నదులు అకస్మాత్తుగా తమ మార్గాన్ని మార్చుకున్నాయి. నదులు మార్గాన్ని మార్చుకోవడం ఆ సంవత్సరం దేశంలో కురిసిన వర్షాల కారణంగా తెలిసింది.<ref>[http://www.earth.columbia.edu/videos/watch/337 Beneath Bangladesh: The Next Great Earthquake?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811070413/http://www.earth.columbia.edu/videos/watch/337 |date=2011-08-11 }}. earth.columbia.edu (12 July 2011)</ref> == పర్యావరణం == [[File:Panthera tigris tigris.jpg|thumb|The [[Bengal tiger]] is the [[national animal]] of Bangladesh]] [[1994]] మే 3న బంగ్లాదేశ్ రియో " కన్వెన్షన్ ఆన్ బయొలాజికల్ డైవర్శిటీ "కి అంగీకారం తెలియజేసింది.<ref name="cbd.int">{{cite web|url=http://www.cbd.int/countries/profile/default.shtml?country=bd|title=Bangladesh - Country Profile|work=cbd.int}}</ref>[[2014]] గణాంకాలను అనుసరించి బంగ్లాదేశ్ [[2014]]లో సరికొత్తగా " బయోడైవర్శిటీ యాక్షన్ ప్లాన్ " విధానాన్ని రూపొందించింది.<ref name="cbd.int"/> బంగ్లాదేశ్ ఇండోమలయా జోన్‌లో ఉంది. బంగ్లాదేశ్ పర్యావరణంలో పొడవైన సముద్రతీరం కూడా కలిసి ఉంటుంది. పలు నదులు, సరసులు, చిత్తడి నేలలు, సతతహతారణ్యాలు, కొండలలోని అరణ్యాలు, వర్షాధార అరణ్యాలు, మంచినీటి చిత్తడి అరణ్యాలు, పొడవైన గడ్డితో కూడిన చదునైన మైదానాలు ఉన్నాయి. బంగ్లాదేశ్ మైదానాలు సారవంతమైన మట్టికి ప్రఖ్యాతి చెంది ఉన్నాయి. సారవంతమైన భూభాగం విస్తారమైన పంటలు పండడానికి సహకరిస్తుంది. బంగ్లాదేశ్ పుష్కలమైన వృక్షజాలంతో నిండి ఉంటుంది. తరచుగా గ్రామాలు మామిడి, పనస, వెదురు, పోక, కొబ్బరి, ఖర్జూరపు చెట్ల మద్య దృశ్యాదృశ్యంగా ఉంటాయి.<ref name="global.britannica.com">[http://global.britannica.com/EBchecked/topic/51736/Bangladesh/33426/Plant-and-animal-life Bangladesh | history – geography :: Plant and animal life]. Encyclopaedia Britannica.</ref> బంగ్లాదేశ్‌లో 6,000 జాతుల వృక్షజాతులు ఉంటాయి. వీటిలో 5000 జాతులు పుష్పించే జాతి వృక్షజాలం ఉంటుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna|title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India|work=bdhcdelhi.org|access-date=2015-05-13|archive-date=2013-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna|url-status=dead}}</ref> జలాశయాలు, చిత్తడి భూములు పలు నీటి మొక్కలు పెరగడానికి సహకరిస్తున్నాయి. వర్షాకాలంలో నీటి సంపంగి, తామర విస్తారంగా పూస్తుంటాయి. బల్ంగాదేశ్‌లో 50 అభయారణ్యాలు ఉన్నాయి. === సుందర్బన్ అరణ్యాలు === బంగ్లాదేశ్ [[సుందరవనాలు|సుందర్బన్ అరణ్యాలకు]], ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద మాంగ్రోవ్ ఫారెస్టుకు నిలయం. మాంగ్రోవ్ ఫారెస్ వైశాల్యం 6,000 చ.కి.మీ. ఇది ఆగ్నేయ సముద్రతీరంలో ఉంది. ఇది మూడు భాగాలుగా (సుందర్బన్ సౌత్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం, సుందర్బన్ ఈస్ట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం, సుందర్బన్ నైరుతి వన్యప్రాణి అభయారణ్యం) ఉన్నాయి. ఈ అరణ్యం యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వపు సంపదగా గుర్తించబడుతుంది. ఈశాన్య సిల్హెట్ డివిషన్ హయోర్ చిత్తడి భూములకు నిలయం. ఇది అసమానమైన పర్యావరణానికి ప్రతీకగా ఉంది. బంగ్లాదేశ్‌లో ట్రాపికల్ అండ్ సబ్ ట్రాపికల్ కొనిఫిరస్ ఫారెస్ట్, ఫ్రెష్ వాటర్ స్వాంప్ ఫారెస్ట్, మిశ్రిత వర్షాధార అరణ్యాలు ఉన్నాయి. ఆగ్నేయ చిటగాంగ్ డివిషన్‌లో సతతహరితారణ్యం, అర్ధ సతతహరితారణ్యం ఉన్నాయి. మద్య బంగ్లాదేశ్‌లో సాల వృక్షాల అరణ్యం ఉన్నాయి. ఇవి [[గాజీపూర్ జిల్లా]], తంగై, మైమెంసింగ్ జిల్లాలలో విస్తరించి ఉంది. ఎస్.టి మర్టింస్ ఐలాండ్‌లో పగడాల దిబ్బలు మాత్రమే ఉన్నాయి. === జంతుజాలం === బంగ్లాదేశ్ అరణ్యాలు, చిత్తడినేలలు, వుడ్లాండ్స్, కొండలలో విస్తారమైన జంతుజాలం ఉంది.<ref name="global.britannica.com"/> The vast majority of animals dwell within a habitat of 150,000&nbsp;km².<ref>{{cite web|url=http://archive.thedailystar.net/magazine/2012/07/01/cover.htm|title=::: Star Weekend Magazine :::|work=thedailystar.net|access-date=2015-05-13|archive-date=2015-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214120509/http://archive.thedailystar.net/magazine/2012/07/01/cover.htm|url-status=dead}}</ref> బెంగాల్ పులి, క్లౌడెడ్ లెపర్డ్, ఉప్పునీటి మొసలి, [[నల్ల చిరుతపులి(బ్లాక్ పాంథర్)|నల్ల చిరుత]], చేపలు పట్టే పిల్లి మొదలైన కౄర జంతువులు సుందర్బన్లలో ఉన్నాయి. .<ref>{{cite web|url=https://books.google.com.bd/books?id=IROIY4ONOSEC&pg=PA2620&lpg=PA2620&dq=clouded+leopard+sundarbans&source=bl&ots=5BjPwr1YfD&sig=1-Fnz-U79ZID6V2EbmnxTeLEJ_k&hl=en&sa=X&ei=XrveVMeSC4OpuQSBsICwBw&ved=0CDMQ6AEwBjgK#v=onepage&q=clouded%20leopard%20sundarbans&f=false|title=Encyclopedia of World Geography|work=google.com.bd}}</ref><ref name="ibtimes.co.uk">{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/sunderbans-leopard-new-species-tigers-conservation-320694|title=Bangladesh Sunderbans Wildlife Survey Finds New Species of Leopard|work=International Business Times UK}}</ref> ఉత్తర, తూర్పు బంగ్లాదేశ్ ఆసియన్ ఏనుగులు, హూలాక్ గిబ్బన్, ఆసియన్ నల్ల ఎలుగు, ఓరియంటల్ పియడ్ హార్న్‌బిల్ మొదలైన జంతుజాలానికి పుట్టినిల్లు.<ref name="bearprojectbd.weebly.com">{{cite web|url=http://bearprojectbd.weebly.com/bears-in-bangladesh.html|title=Bears in Bangladesh|work=Bangladesh Bear Project|access-date=2015-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214061240/http://bearprojectbd.weebly.com/bears-in-bangladesh.html|archive-date=2015-02-14|url-status=dead}}</ref> నైరుతీ ప్రాంతంలోని వుడ్లాండ్స్‌లో చితల్ జింకలు అధికంగా ఉన్నాయి. బ్లాక్ జెయింట్ ఉడుత, కేప్డ్ లాంగూర్, బెగాల్ నక్క, సాంబార్ జింక, అడవి పిల్లి, రాజ నాగం, విల్డ్ బోయర్, మంగూస్, పంగొలింస్, పైథాన్, వాటర్ మొనిటర్ మొదలైన ఇతర జంతువులు కూడా ఉన్నాయి. ఇరావడి డాల్ఫిన్లు, దక్షిణాసియ నదీ డాల్ఫిన్లు అధికంగ ఉన్న ప్రాంతాలలో బంగ్లాదేశ్ ఒకటి. [[2009]] గణాంకాలు బంగ్లాదేశ్ సముద్రతీర నదులలో 6000 ఇరావడి డాల్ఫిన్లు నివసిస్తున్నాయని తెలియజేస్తున్నాయి. <ref>{{cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2009/03/090331-dolphins-found.html|title=6,000 Rare, Large River Dolphins Found in Bangladesh|publisher=National Geographic|date=March 2009}}</ref> బంగ్లాదేశ్‌లో పలు జాతుల ఉభయచరాలు, 139 జాతుల సరీసృపాలు, 19 జాతుల సముద్ర సరీసృపాలు, 5 జాతుల సముద్ర క్షీరదాలు ఉన్నాయి. బంగ్లాదేశ్‌లో 628 జాతుల పక్షులు ఉన్నాయి..{{citation needed|date=March 2015}} బంగ్లాదేశ్‌లో గతశతాబ్దంలో పలు జంతువులు అంతరించిపోతున్న దశలో ఉన్నాయి. ఒంటి కొమ్ము ఖడ్గమృగం, రెండు కొమ్ముల ఖడ్గమృగాలు, కామన్ పీఫౌల్ అంతరించి పోతున్న జంతువుల జాబితాలో చేరాయి. మానవులు అధికంగా నగరప్రాంతాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. అరణ్యాల నరికివేత పరిమితం చేసి జంతులు అంతరించి పోవడాన్ని నివారించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. అయినప్పటికీ జనసంఖ్య అధికమౌతూ నగరాలు విస్తరిస్తూ పోవడం పర్యావరణ కాలుష్యానికీ, జంగువుల మనుగడ ఆటంకానికి కారణం ఔతుంది. అందువలన బంగ్లాదేశ్ లోని పలు ప్రాంతాలు చట్టబద్ధంగా రక్షించబడుతున్నాయి. నగరాల అభివృద్ధి వలన బంగ్లాదేశీ జంతుజాలం బెదిరింపుకు గురౌతున్నాయి.[[1995]]లో బంగ్లాదేశ్ ఎంవిరాన్మెంట్ యాక్ట్ అమలు చేయబడింది. ప్రభుత్వం గుర్తించిన పలు ప్రాంతాలు పర్యావరణ పరంగా క్లిష్టపరిస్థితిలో ఉన్నట్లు గుర్తించబడ్డాయి. గుర్తించబడిన ప్రాంతాలలో చిత్తడి నేలలు, అరణ్యాలు, నదులు కూడా ఉన్నాయి. జంతుజాల రక్షణార్ధం బెంగాల్ ఎలుగు, సుందర్బన్ పులి ప్రణాళిక చేపట్టబడింది.<ref name="bearprojectbd.weebly.com"/> ==రాజకీయాలు == [[File:Jatiyo Sangshad Bhaban (Roehl).jpg|thumb|[[Jatiyo Sangsad Bhaban]], seat of the [[Jatiyo Sangshad|National Parliament]]]] బంగ్లాదేశ్‌కు స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత బంగ్లాదేశ్ వెస్ట్ మినిస్టర్ విధానాన్ని (1972 కాన్ స్టిట్యూషన్) స్వీకరించింది.<ref name="ipcs.org">{{cite web|url=http://www.ipcs.org/article/bangladesh/bangladesh-domestic-politics-and-external-actors-4313.html|title=Dhaka Discourse|work=Institute of Peace & Conflict Studies – Bangladesh: Domestic Politics and External Actors}}</ref> తరువాత బంగ్లాదేశ్ యూనిటరీ స్టేట్‌గా అవతరించింది. 1975లో దేశం అధ్యక్షుని పాలనలోకి వచ్చింది. 1990 లో అధ్యక్షపాలన ముగింపుకు తీసుకువచ్చి ఎర్షద్ పాలనాధికారం చేజిక్కించుకున్నాడు.<ref name="ipcs.org"/> తరువాత [[1991]] నుండి బంగ్లాదేశ్‌లో పార్లమెంటరీ విధానం అమలులోకి వచ్చింది. జాతీయో సంగ్షద్ బంగ్లాదేశ్‌ పార్లమెంటు పేరు. ప్రధానమంత్రి క్యాబినెట్‌కు నాయకత్వం వహించి పాలనా బాధ్యత వహిస్తాడు. అధ్యక్ష పదవి అలంకారప్రాయమే. ప్రభుత్వసంబంధిత కార్యక్రమాలకు అధ్యక్షత వహిస్తాడు. అధ్యక్షుడు పార్లమెంటరీ సభ్యులు ఎన్నికచేయబడతాడు. 350 సభ్యుల జతియో సంగ్షద్‌లో మెజారిటీ ఉన్న పార్టీ నేత ప్రధాని అవుతారు.<ref>[http://www.ipu.org/parline-e/reports/2023.htm BANGLADESH (Jatiya Sangsad), Full text]. IPU PARLINE database.</ref> పార్లమెంటు లోని 350 స్థానాల్లో 50 స్థానాలను స్త్రీల కొరకు కేటాయించారు. ప్రస్తుతం అవామీ లీగ్‌కు పార్లమెంటులో 273 స్థానాలు ఉన్నాయి. జాతీయ పార్టీ 42 స్థానాలతో ప్రధాన ప్రతిపక్షంగా నిలిచింది. [[2009]]లో [[షేక్ హసీనా]] ప్రధానమంత్రి పదవి చేపట్టింది. అప్పుడు, అబ్దుల్ హమీద్ బంగ్లాదేశ్ అధ్యక్షుడిగా ఉండగా, పార్లమెంటు స్పీకరుగా షిరిన్ షర్మిన్ చౌదురి ఉన్నాడు. === ఫ్రీడం హౌస్ === ఫ్రీడం హౌస్ తన " ఫ్రీడం ఇన్ ది వరల్డ్ " నివేదికలో బంగ్లాదేశ్‌ను " పార్ట్లీ ఫ్రీ " (అర్ధ స్వాతంత్ర్యం) దేశంగా పేత్కొన్నది.<ref>[https://freedomhouse.org/country/bangladesh Bangladesh]. Freedom House. Retrieved on 27 April 2015.</ref> ది ఎకనామిస్ట్ ఇంటలిజెంటు యూనిట్ బంగ్లాదేశ్‌ పాలనను హైబ్రీడ్ పాలనగా పేర్కొన్నది. అత్యున్నత స్వతంత్ర దేశాలు నాల్గింటిలో బంగ్లాదేశ్‌కు 3వ స్థానం లభించింది. 2014 బంగ్లాదేశీ ఎన్నికలు వివాదాద్పదంగా ముగిసాయి. వీటిని ఖలేడా జియా నాయకత్వం వహించిన బంగ్లాదేశ్ నేషనలిస్ట్ పార్టీ, లిబరల్ డెమొక్రటిక్ పార్టీ, ది బికల్ప ధారా బంగ్లాదేశ్, గానో ఫొరం పార్టీలు బాయ్‌కాట్ చేసాయి. 300 ఎం.పి లలో 153 మంది ఏకపక్షంగా ఎన్నిక చేయబడ్డారు. ప్రతిపక్ష సభ్యులు చివరిక్షణంలో నామినేషన్లు వెనక్కు తీసుకున్నారు. ఎన్నికలను అంతర్జాతీయ పర్యవేక్షకులు నిరసుంచారు. ప్రయిపక్షాలు బంగ్లాదేశ్ కేర్‌టేకర్ ప్రభుత్వాన్ని నిలదీసారు. 1996 నుండి న్యూట్రల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ విధానం అమలులో ఉంది. సరికొత్తగా ఎన్నికలు నిర్వహించి ప్ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసేవరకు కేర్ టేకర్ ప్రభుత్వం పాలనా బాధ్యత వహిస్తుంది. బంగ్లాదేశ్‌లో 3 కేర్ టేకర్ ప్రభుత్వాలు ఎన్నికలు నిర్వహించాయి. 1996 ఎన్నికలు, బంగ్లాదేశీ జనరల్ ఎలెక్షన్ 2001, బంగ్లాదేశీ జనరల్ ఎలెక్షన్ 2008. ==చట్టం == బంగ్లాదేశ్ న్యాయవ్యవస్థ ప్రధానంగా ఇంగ్లీష్ కామన్ లా ఆధారితమైనది.<ref>[http://www.nyulawglobal.org/globalex/bangladesh.htm GlobaLex – A Research Guide to the Legal System of the Peoples’ Republic of Bangladesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130319151229/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Bangladesh.htm |date=2013-03-19 }}. Nyulawglobal.org. Retrieved on 27 April 2015.</ref> సుప్రీం కోర్ట్ అత్యున్నత న్యాయవ్యవస్థగా పనిచేస్తుంది. అందులో పునర్విచారణ విభాగం, బంగ్లాదేశ్ హైకోర్ట్ అంతర్భాగంగా ఉంటాయి. 1972లో 15 చట్టసవరణలు జరిగాయి. == విదేశీ సంబంధాలు == [[File:Russia-Bangladeshi talks Moscow 2013-01-15 03.jpeg|thumb|Prime Minister Sheikh Hasina with President Vladimir Putin]] బంగ్లాదేశ్ సుహృద్భావంతో కూడిన విదేశీవిధానం అనుసరిస్తుంది. బంగ్లాదేశ్ విదేశాలతో అసూయ, శతృత్వ రహిత స్నేహసంబంధాలను మాత్రమే కోరుకుంటుంది.<ref name="books.google.com.bd">{{cite book|author1=Sisodia, N. S. |author2=Naidu, G. V. C. |title=Changing Security Dynamic in Eastern Asia: Focus on Japan|url=http://books.google.com/books?id=jSgfLG3Ib9wC&pg=PA520|date=2005|publisher=Bibliophile South Asia|isbn=978-81-86019-52-8|pages=520–}}</ref> బంగ్లాదేశ్ బహుళపాక్షిక సిద్ధాంతం ఆధారితంగా విదేశీ దౌత్యసంబంధాలను అభివృద్ధి చేసుకుంది. ప్రత్యేకంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో దౌత్య సంబంధాలు మెరుగుపరచుకున్నది. స్వతంత్రం లభించిన తరువాత బంగ్లాదేశ్ కామన్వెల్త్ దేశాలు, అలీన ఉద్యమం, ''ఆర్గనైజ్ ఆఫ్ ది ఇస్లామిక్ కాన్ఫరెన్స్‌''లతో సభ్యత్వం తీసుకుంది. ఐక్యరాజ్యసమితి సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్‌కు బంగ్లాదేశ్ రెండుమార్లు ఎన్నిక (1978-1979, 2000-2001) చేయబడింది. 1980లో బంగ్లాదేశ్ "సౌత్ ఆసియన్ అసోసేషన్ ఆఫ్ రీజనల్ కోపరేషన్"కు మార్గదర్శకం వహించింది. 1985లో సార్క్ స్థాపించిన తరువాత బంగ్లాదేశీయుడు రెండు మార్లు సెక్రటరీ- జనరల్ పదవిని అధిష్టించాడు. "డెవెలెపింగ్ 8 కంట్రీస్ ", " బే ఆఫ్ బెంగాల్ ఇనిషియేటివ్స్" ల స్థాపనలో బంగ్లాదేశ్ భాగస్వామ్యం వహించింది. ఆసియా ఐరోపా మీటింగ్, ఆసియన్ రీజనల్ ఫోరం, ఆసియన్ కార్పొరేషన్ డైలాగ్, బి.సి.ఎం, ది గ్రూప్ ఆఫ్ 77జి, ది ఇండియన్ ఓషన్ రిం అసోసేషన్, ది వరల్డ్ ట్రేడ్ ఆర్గనైజేషన్‌లలో బంగ్లాదేశ్‌కు సభ్యత్వం ఉంది. === విదేశీవిధానాలు === బంగ్లాదేశ్ విదేశీవిధానాలు బహుళపాక్షిక సిద్ధాంతం, ప్రాంతీయ రక్షణ, సహకారం, తీవ్రవాదం అణిచివేత, పెట్టుబడులు, వ్యాపారం విస్తరణలను ప్రోత్సహిస్తుంది.<ref>Akbar, Mollah Fazle (2012) [https://web.archive.org/web/20140308070815/http://www.bei-bd.org/images/publication/whc50c59b33459fb.pdf Foreign Policy of Bangladesh]. NDC Course</ref> బంగ్లాదేశ్ ప్రంపంచ శాంతిపరిరక్షణ దళాలలో అధికంగా భాగస్వామ్యం వహిస్తుంది. [[2014]]లో బంగ్లాదేశ్ 54 ఐక్యరాజ్యసమితి శాంతిస్థాపన కార్యక్రమాలలో (పీస్ కీపింగ్ మిషన్) భాగస్వామ్యం వహిస్తూ ఆఫ్రికా, బల్కన్స్, మిడిల్ ఈస్ట్, కరేబియన్ దేశాలలో పనిచేసింది. ఈ కార్యక్రమాలలో 1,13,000 మంది పాల్గొన్నారు.<ref>{{cite web|url=http://www.afd.gov.bd/index.php/un-peacekeeping/bangladesh-in-un-mission|title=Bangladesh in UN Mission|author=Armed Forces Division|publisher=afd.gov.bd|website=|access-date=2015-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150130122910/http://www.afd.gov.bd/index.php/un-peacekeeping/bangladesh-in-un-mission|archive-date=2015-01-30|url-status=dead}}</ref> బంగ్లాదేశ్ 1991లో జరిగిన గల్ఫ్ యుద్ధంలో ఆపరేషన్ డిసర్ట్ స్టార్మ్ లో భాగస్వామ్యం వహించింది. [[ఆఫ్ఘనిస్థాన్]] డెవెలెప్మెంట్ ఏజెన్సీ ద్వారా ప్రాథమిక మాధ్యమిక విద్య, మహిళల స్వయంశక్తి సాధన, సూక్ష్మ రుణ (మైక్రో ఫైనాన్స్) రంగాలలో 1.2 కోట్ల మందికి సహకరించింది.<ref>{{cite web|url=http://www.centcom.mil/en/about-centcom-en/coalition-countries-en/bangladesh|title=Bangladesh|publisher=U.S. Central Command|website=|access-date=2015-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405043751/http://www.centcom.mil/en/about-centcom-en/coalition-countries-en/bangladesh|archive-date=2016-04-05|url-status=dead}}</ref> === యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో సంబంధాలు === [[File:Bdunmsn3.jpg|thumb|left|Bangladesh is the world's largest contributor of [[United Nations peacekeeping|UN peacekeeping forces]]]] యునైటెడ్ స్టేట్స్‌ దక్షిణాసియా దేశాలలోని బంగ్లాదేశ్ మద్య సంబంధాలు వ్యూహాత్మకమైనవి.<ref>{{cite web|url=http://m.state.gov/md175259.htm|title=Meet Bangladesh: A "Next 11" Emerging Economy and a U.S. Strategic Ally in South Asia|publisher=State.gov|website=|access-date=2015-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801063809/http://m.state.gov/md175259.htm|archive-date=2015-08-01|url-status=dead}}</ref> ప్రస్తుత అవామీ లీగ్ ప్రభుత్వం వివాదాలు, వివాదాస్పదమైన జనవరి 5 ఎన్నికల వంటి కలుషితాలు ఉన్నప్పటికీ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌ - బంగ్లాదేశ్ మద్య సంబంధాలు స్వతంత్రభావాల సమైక్యతతో సాగుతుంటాయి. 2014 పరిశోధనలు 76% బంగ్లాదేశీయులు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు అనుకూలంగా స్పందించారు.<ref>{{cite web|url=http://www.pewglobal.org/2014/07/14/chapter-4-how-asians-view-each-other/|title=How Asians View Each Other – Pew Research Center's Global Attitudes Project|date=14 July 2014|work=Pew Research Center's Global Attitudes Project|access-date=13 February 2015}}</ref> బంగ్లాదేశ్‌లో అత్యధికంగా పెట్టుబడులు పెట్టిన దేశాలలో అమెరికన్ కంపెనీలు ప్రథమస్థానంలో ఉన్నాయి.<ref>[http://m.state.gov/md234378.htm U.S.-Bangladesh Trade and Investment Ties: A Partnership for Sustained Success] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421050214/http://m.state.gov/md234378.htm |date=2015-04-21 }}. M.state.gov (23 November 2014). Retrieved on 2015-04-27.</ref> యు.ఎస్ సైన్యం బంగ్లాదేశ్ సైనిక దళాలకు విస్తృత సహకారం అందిస్తున్నాయి. === జపాన్‌తో సంబంధాలు === జపాన్, బంగ్లాదేశ్‌లు సమైక్య రాజకీయ లక్ష్యాలు, వ్యూహాత్మక సత్సంబంధాలు కలిగి ఉన్నాయి.<ref name="books.google.com.bd"/> స్వతంత్రం లభించినప్పటి నుండి బంగ్లాదేశ్ అభివృద్ధిలో జపాన్ భాగస్వామ్యం వహిస్తుంది. [[1972]] నుండి జపాన్ బంగ్లాదేశ్‌కు 11 బిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్ల సహాయం అందించింది. 2014 లో జపాన్ ప్రధానమంత్రి [[షింజో అబే]] బంగ్లాదేశ్‌కు 6 బిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్ల సహాయ ప్యాకేజ్‌ను ప్రకటించాడు.<ref>Hasib, Nurul Islam (1 February 2015) [http://bdnews24.com/bangladesh/2015/02/01/first-bangladesh-japan-foreign-secretary-level-talks-on-feb-5 First Bangladesh-Japan foreign secretary-level talks on Feb 5]. bdnews24.com. Retrieved on 2015-04-27.</ref> === యురోపియన్ యూనియన్ === యురేపియన్ యూనియన్ బంగ్లాదేశ్‌కు ప్రధాన వాణిజ్య భాగస్వామిగా ఉంది. యునైటెడ్ కింగ్డం బంగ్లాదేశ్‌కు రక్షణ కలిగిస్తూ రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంబంధాలు ఉన్నాయి. === భారతదేశంతో సంబంధాలు === {{ప్రధాన వ్యాసం|భారత బంగ్లాదేశ్ సంబంధాలు}} బంగ్లాదేశ్‌కు పొరుగున ఉన్న భారతదేశంతో అత్యధికంగా అత్యంత సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్నాయి. బంగ్లాదేశ్ భారతదేశ సంబంధాలు చారిత్రక, సాంస్కృతిక నేపథ్యం కలిగి ఉన్నాయి. ఇవి 1971 స్వాతంత్ర్య సమరంలో బంగ్లాదేశ్‌కు భారత్ అందించిన సహాయం ఇరుదేశాల సంబంధాలను మరింతగా బలపరిచింది. భారత్‌ వ్యాపారభాస్వామ్యంలో దక్షిణాసియా దేశాలలో బంగ్లాదేశ్ ముఖ్యమైనది.<ref>{{cite web|title=Bangladesh now India’s largest trading partner in subcontinent|url=http://www.livemint.com/Politics/tnvtYZ1HPZtnhQSACSgI9I/Bangladesh-now-Indias-largest-trading-partner-in-subcontine.html|access-date=13 February 2015|work=livemint.com}}</ref> భారత్‌తో వ్యాపార సంబంధాలలో బంగ్లాదేశ్ 5 వ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://thedailynewnation.com/news/4633/bd-5th-remittance-source-of-india.html|title=BD 5th remittance source of India|work=The New Nation|access-date=13 February 2015|archive-date=6 జూలై 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706093459/http://thedailynewnation.com/news/4633/bd-5th-remittance-source-of-india.html|url-status=dead}}</ref> అయినప్పటికీ సరిహద్దు వివాదాలు, వ్యాపార సంబంధాలు, వ్యాపార సరిహద్దులు, 54 నదులతో జలాలను పంచుకోవడంలో వివాదాలు సంబంధాలను కొంత బాధిస్తున్నాయి. ఇటీవలి కాలంలో తీవ్రవాదంతో పోరాడడానికి రెండు దేశాలు సమైక్యంగా ప్రయత్నిస్తున్నాయి. === బర్మా === బంగ్లాదేశ్‌కు బర్మాతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్నాయి. రోహింగ్యా శరణార్ధుల విషయంలో కొన్ని వివాదాలు కూడా ఉన్నాయి. బంగ్లాదేశ్ ఆసియన్ డైలాగ్ భాగస్వామ్యం కావాలని కోరుకుంటుంది.<ref name="investvine.com">{{cite web|url=http://investvine.com/expanding-asean-five-candidates-and-their-options/|title=Expanding ASEAN: Five candidates and their options|publisher=Investvine|access-date=2015-05-19|archive-date=2023-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529205655/https://investvine.com/expanding-asean-five-candidates-and-their-options/|url-status=dead}}</ref> === ఇతర దేశాలు === లావోస్, కంబోడియా దేశాలు బంగ్లాదేశ్ ఆసియన్ సభ్యత్వం కొరకు చేసిన అభర్ధనను ముందుగా సమర్ధించాయి.<ref name="investvine.com"/> === చైనాతో సంబంధాలు === బంగ్లాదేశ్‌కు చైనాతో కూడా సత్సంబంధాలు ఉన్నాయి. చైనాతో వాణిజ్య సంబంధాలు కలిగిన దక్షిణాసియా దేశాలలో బంగ్లాదేశ్ 3 వ స్థానంలో ఉంది. బంగ్లాదేశ్ సైనికదళానికి ఆయుధ సరఫరా చేస్తున్న దేశాలలో చైనా ప్రథమ స్థానంలో ఉంది. ముస్లింలు అధికంగా ఉన్న దేశాలలో బంగ్లాదేశ్ ముడవ దేశంగా ఉంది. బంగ్లాదేశ్ తరచుగా నిబద్ధత కలిగిన దేశంగా ప్రశంశించబడుతుంది.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3003010.stm|title=BBC NEWS – South Asia – Powell praises Bangladesh|publisher=BBC|date=19 June 2003}}</ref> ఇరాన్- ఇరాక్ యుద్ధాన్ని నివారించడానికి బంగ్లాదేశ్ కూడా కృషిచేసింది. === ఇజ్రాయేలుతో సంబంధాలు === పాలస్తీనా సమస్యకు ప్రధాన మద్దతుదారుగా ఉంది. ఇజ్రాయేలును గుర్తించని దేశాలలో (ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్యత్వం ఉన్న 29 దేశాలు) బంగ్లాదేశ్ ఒకటి. అంతేకాక పూర్తిస్తాయిలో ఆర్థికంగా బహిష్కరించిన దేశాలలో బంగ్లాదేశ్ ఒకటి. బంగ్లాదేశ్ తమపౌరులను ఇజ్రాయేలుకు వెళ్ళడానికి పాస్‌పోర్ట్‌లో అనుమతి నిరాకరిస్తుంది.<ref>{{Cite news|url = http://www.jpost.com/Opinion/Moving-Israel-from-Europe-to-Asia-388259|title = Moving Israel from Europe to Asia|work = [[The Jerusalem Post]]}}</ref> === రష్యాతో సంబంధాలు === బంగ్లాదేశ్ రష్యా దేశాలమద్య చారిత్రక సంబంధాలు ఉన్నాయి. దేశానికి రష్యాకు మద్య స్వతంత్ర సమరానికి ముందు నుండి ఉన్నాయి. బంగ్లాదేశ్ లోని 20% ఎలెక్ట్రిసిటీ ఇన్ ఫ్రాస్ట్రక్చర్ సోవియట్ రష్యా, రష్యా సహకారంతో నిర్మించబడింది.<ref>{{cite web|url=http://eng.kremlin.ru/transcripts/4868|title=Press statements following talks with Prime Minister of Bangladesh Sheikh Hasina|publisher=Kremlin.ru|date=15 January 2013}}</ref> 2013 లో రష్యా, బంగ్లాదేశ్ రప్పర్ న్యూక్లియర్ ప్లాంట్ నిర్మాణంలో పాల్గొన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.power-technology.com/news/newsbangladesh-begins-construction-work-rooppur-nuclear-power-plant|title=Bangladesh begins construction work on Rooppur nuclear power plant|publisher=power-technology.com|date=3 October 2013|access-date=19 మే 2015|archive-date=30 జనవరి 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150130142702/http://www.power-technology.com/news/newsbangladesh-begins-construction-work-rooppur-nuclear-power-plant|url-status=dead}}</ref> బంగ్లాదేశ్ బ్రెజిల్ దేశంతో సంబంధాలు అభివృద్ధి చేయడానికి కృషిచేసింది. 2013 లో బంగ్లాదేశ్ - బ్రెజిల్ మద్య 700 మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్ల వాణిజ్యం జరిగింది.<ref>{{cite web|url=http://bdnews24.com/bangladesh/2013/07/24/bangladesh-brazil-bonhomie|title=Bangladesh-Brazil bonhomie|work=bdnews24.com|date=24 July 2013|access-date=19 మే 2015|archive-date=30 జనవరి 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150130134408/http://bdnews24.com/bangladesh/2013/07/24/bangladesh-brazil-bonhomie|url-status=dead}}</ref> === సముద్రతీరం === 2012 లో " ది ఇంటర్నేషనల్ ట్రిబ్యూనల్ ఫర్ ది లా ఆఫ్ ది సీ " బంగాళాఖాతంలోని బంగ్లాదేశ్, బర్మా మద్య సరిహద్దును రద్ధు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref>{{cite web|url=http://www.eastasiaforum.org/2012/04/26/bangladesh-and-myanmar-resolve-longstanding-maritime-dispute/|title=Bangladesh and Myanmar resolve longstanding maritime dispute|work=East Asia Forum|access-date=13 February 2015}}</ref> 2008 బంగ్లాదేశ్- బర్మాల మద్య సముద్రతీర ఉపయోగం సంబంధిత వివాదాలు తలెత్తాయి. [[బర్మా]] వివాదాస్పదమైన ప్రాంతంలో చమురు, గ్యాస్ త్రవ్వకాలకు ప్రయత్నించింది. తరువాత బ్యాక్- చానల్ డిప్లొమసీ ద్వారా ఇరుదేశాల మద్య సమస్యను పరిష్కరించుకున్నాయి. [[2014]]లో " ది పార్లమెంటు కోర్ట్ ఆఫ్ ఆరిబిటరేషన్ " బంగ్లాదేశ్ - [[భారతదేశం]] మద్య సముద్ర సరిహద్దును రద్దు చేసింది.<ref>{{cite web|url=http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2014/jul/08/bangladesh-gets-19467-square-km|title=Bangladesh wins another legal battle in the Bay – Dhaka Tribune|publisher=Dhaka Tribune|date=8 July 2014|access-date=19 మే 2015|website=|archive-date=2 జూలై 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702131033/http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2014/jul/08/bangladesh-gets-19467-square-km|url-status=dead}}</ref> == సైన్యం == [[2012]] గణాంకాలను అనుసరించి బంగ్లాదేశ్ కాల్బలం 3,00,000,<ref name="Al Jazeera">[http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/05/201252982553900996.html Bangladesh troops lead global peacekeeping]. Retrieved 29 May 2012.</ref> వాయుసేన 22,000,<ref name="bdmil">[http://www.bdmilitary.com/index.php?option=com_content&view=article&id=68&Itemid=124 Bangladesh Military Forces]{{Dead link|date=June 2011}}. Retrieved 12 June 2009.</ref>, నావికాదళం 24,000 .<ref>Including service and civilian personnel. See [https://web.archive.org/web/20120112044228/http://www.bangladeshnavy.org/glance.html Bangladesh Navy]. Retrieved 17 July 2007.</ref> అదనంగా సంప్రదాయ రక్షణ సిబ్బంది సివిల్ అధికారుల ఆదేశాల మీద డిశాస్టర్ రిలీఫ్, రాజకీయ అనిశ్చితి సమయాలలో ఇంటర్నల్ సెక్యూరిటీ బాధ్యతలను నిర్వహిస్తుంటారు. బంగ్లాదేశ్ స్థిరంగా ఐక్యరాజ్యసమితి సైనికదళానికి మద్దతు ఇస్తుంది. == దౌత్యసంబంధాలు== [[2015]] ఫిబ్రవరిలో డెమొక్రటిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కౌంసిల్, లిబెరియా, డాఫౌర్, కోట్ డి ఐవొరి, హాతి, సౌత్ సుడాన్, లెబనాన్, సైప్రస్, గోలంహైట్స్ దేశాలలో దౌత్యసిబ్వందిని నియమించింది. .<ref>{{cite web|url=http://www.afd.gov.bd/index.php/un-peacekeeping/ongoing-operations|title=Ongoing Operations|author=Armed Forces Division|work=afd.gov.bd|access-date=2015-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150130162539/http://www.afd.gov.bd/index.php/un-peacekeeping/ongoing-operations|archive-date=2015-01-30|url-status=dead}}</ref> == నిర్వహణా విభాగాలు== బంగ్లాదేశ్ 7 విభాగాలుగా వుభజించబడింది.త్<ref name=CIA>{{cite web |author=Central Intelligence Agency |title=Bangladesh |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |location=Langley, Virginia |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html |year=2012 |access-date=2007-09-03 |archive-date=2021-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101071339/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://bdnews24.com/bangladesh/2010/01/25/rangpur-becomes-a-division|title=Rangpur becomes a divivion |publisher=bdnews24.com |date=25 January 2010 |access-date=6 August 2011}}</ref> డివిషన్ కేంద్రం పేరు డివిషన్ పేరుగా నిర్ణయించబడింది: బరిసల్ డివిషన్, చిటగాంగ్ డివిషన్, ఢాకా డివిషన్, ఖుల్నా డివిషన్, రాజ్షాహి డివిషన్, సిల్హెట్ డివిషన్, రంగ్పూర్ డివిషన్. డివిషన్లు జిల్లాలుగా విభజించబడతాయి. జిల్లాలు ఉపజిల్లాలుగా (సబ్ డివిషన్) లేక తానాలుగా విభజించబడతాయి. === పోలీస్ స్టేషన్ === మెట్రో పాలిటన్ ప్రాంతాలు కాక మొగిలిన పోలీస్ స్టేషన్లు యూనియన్లుగా విభజించబడతాయి. యూనియన్లు పలు గ్రామాలుగా విభజించబడతాయి. మెట్రోపాలిటన్ పోలీస్ స్టేషన్లు వార్డులుగా విభజించబడతాయి. వార్డులు మహల్స్‌గా విభజించబడతాయి. డివిషన్, జిల్లా స్థాయిలో ఎన్నిక చేయబడిన అధికారులు ఉండరు. పాలనా నిర్వహణను ప్రభుత్వం నియమించిబ అధికారులు నిర్వహిస్తారు. యూనియన్లకు నేరుగా ఎన్నికలు నిర్వహించబడయాయి. యూనియన్లకు చైర్ పర్సన్, మెంబర్లను ఎన్నుకుంటారు. 1997 లో పార్లమెంటరీ చట్టం ద్వారా ప్రతియూనియన్లో మూడు స్థానాలు మహిళల కొరకు కేటాయించబడుతున్నాయి..<ref>''Local Government Act'', No. 20, 1997</ref> {| class="wikitable sortable" |- !| విభాగం !! బెంగాలీ భాష !! [[2011]] గణాంకాలు!<ref name=bbs>{{cite web |title=2011 Population & Housing Census: Preliminary Results |url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |access-date=19 మే 2015 |archive-date=2013-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115170757/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary |url-status=bot: unknown }}</ref> వైశాల్యం (km²)<ref name=bbs /> !! జనసాంధ్రత <br />2011 (people/km²)<ref name=bbs /> !| అతిపెద్ద నగరం |- | బరిసల్ || {{lang|bn|বরিশাল}} ||align="right"| 8,325,666 ||align="right"| 13,297 ||align="right"| 626 || బరిసల్ (328,278) |- | చిటగాంగ్ || {{lang|bn|চট্টগ্রাম}} ||align="right"| 28,423,019 ||align="right"| 33,771 ||align="right"| 841 || చిటగాంగ్ (2,592,439) |- | ఢాకా || {{lang|bn|ঢাকা}} ||align="right"| 47,424,418 ||align="right"| 31,120 ||align="right"| 1,523 || ఢాకా (7,033,075) |- | ఖుల్నా || {{lang|bn|খুলনা}} ||align="right"| 15,687,759 ||align="right"| 22,272 ||align="right"| 704 || ఖుల్నా (663,342) |- | రాజ్షాహి || {{lang|bn|রাজশাহী}} ||align="right"| 18,484,858 ||align="right"| 18,197 ||align="right"| 1,015 || రాజ్షాహ్ (449,756) |- | రంగ్పూర్ || {{lang|bn|রংপুর}} ||align="right"| 15,787,758 ||align="right"| 16,317 ||align="right"| 960 || రంగ్పూర్ (బంగ్లాదేశ్) (343,122) |- | సిల్హెట్ || {{lang|bn|সিলেট}} ||align="right"| 9,910,219 ||align="right"| 12,596 ||align="right"| 780 || సిల్హెట్ (479,837) |- | '''బంగ్లాదేశ్''' || '''{{lang|bn|বাংলাদেশ}}''' ||align="right"| '''144,043,697''' ||align="right"| '''147,570''' ||align="right"| '''976''' || '''[[ఢాకా]] (7,033,075)''' |} <ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Bangladesh-Mun.html#Stadt_gross |title=Bangladesh: Divisions, Districts, Major Cities & Municipalities – Statistics & Maps on City Population |publisher=Citypopulation.de |access-date=11 May 2013}}</ref> == గణాంకాలు == 2011 మార్చి 15 నాటికి బంగ్లాదేశ్ జనాభా 142.3 మిలియన్లు (14.23 కోట్లు),<ref>{{cite web |url=http://english.cri.cn/6966/2011/07/24/2821s650100.htm |title=Bangladesh's Population to Exceed 160 Mln after Final Census Report |publisher=English.cri.cn |access-date=6 August 2011 |archive-date=14 జనవరి 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114145232/http://english.cri.cn/6966/2011/07/24/2821s650100.htm |url-status=dead }}</ref> 2007-2010 బంగ్లాదేశ్ గణాంకాలు జనసంఖ్య 15 - 17 కోట్లు ఉంది. జనసాంద్రత పరంగా బంగ్లాదేశ్ ప్రపంచంలో 8వ స్థానంలో ఉంది. 1951 లో జనాభా 4.4 కోట్లు ఉంది.<ref>"[http://countrystudies.us/bangladesh/26.htm Bangladesh&nbsp;– population]". [[Library of Congress Country Studies]].</ref> ఇది ప్రపంచంలో అత్యధిక జసాంధ్రత కలిగిన దేశంగా గుర్తించబడింది. ఇది చిన్న దేశాలు, నగరాలు, రాష్ట్రాలను పరిగణలోకి తీసుకుంటే ఆ సమయంలో బంగ్లాదేశ్ ప్రపంచంలో 11వ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.photius.com/rankings/geography/population_density_persons_per_sq_km_2010_0.html |title=Population density&nbsp;– Persons per sq km 2010 Country Ranks |access-date=2 October 2010| archive-url= https://web.archive.org/web/20101024225201/http://www.photius.com/rankings/geography/population_density_persons_per_sq_km_2010_0.html|archive-date= 24 October 2010 | url-status=live}}</ref> {{Historical populations |source = OECD/World Bank<ref name=IEApop2011>[https://web.archive.org/web/20111021013446/http://www.iea.org/co2highlights/co2Highlights.XLS CO₂ Emissions from Fuel Combustion] Population 1971–2009 IEA ([https://web.archive.org/web/20120202035728/http://www.iea.org/co2highlights/co2highlights.pdf pdf]. pp. 87–89)</ref> |title = Historical populations in millions |percentages = pagr |1971 |67.8 |1980 |80.6 |1990 |105.3 |2000 |129.6 |2010|148.7 |2012|161.1 }} === జనాభా పెరుగుదల === 1960, 1970 లలో బంగ్లాదేశ్ జనసంఖ్య అభివృద్ధి శాతం ప్రపంచంలో అత్యధికంగా గుర్తించబడింది. 1960-1970 మధ్య కాలంలో జసంఖ్య 6.5 నుండి 11 కోట్లకు చేరుకుంది. 1980 నుండి [[కుటుంబ నియంత్రణ]] అమలు చేసినందున జనసంఖ్య అభివృద్ధి శాతం తగ్గుముఖం పట్టింది. ప్రస్తుతం ఫర్టిలిటీ శాతం 2.55 % ఉంది. ఇది [[భారతదేశం]] (2.8%), [[పాకిస్థాన్]] (3.7%) కంటే తక్కువ. జనసంఖ్యాపరంగా 15 సంవత్సరాలకంటే తక్కువ వయసున్నవారు 34%, 65 సంవత్సరాల పైబడిన వారు 5% ఉన్నారు. 2012 గణాంకాలను అనుసరించి స్త్రీ, పురుషుల ప్రజల ఆయుఃప్రమాణం 70 సంవత్సరాలు.<ref name=CIA /> ఆర్థికరంగం 26% అభివృద్ధి చెందింది. అయినప్పటికీ 26% ప్రజలు అంతర్జాతీయ దారిద్ర్య రేఖకు దిగువన ఉన్నారు. బంగ్లాదేశ్ ప్రజల జీవనవ్యయం ఒకరోజుకు 1.25 అమెరికన్ డాలర్లు.<ref>{{cite web|title=Bangladesh: Human Development Indicators|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/BGD.html|work=undp.org|access-date=2015-05-13|archive-date=2013-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330094858/http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/BGD.html|url-status=bot: unknown}}</ref> బంగ్లాదేశ్ ప్రజలలో బెంగాలీ ప్రజలు 98% ఉన్నారు.<ref name=bn>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3452.htm "Background Note: Bangladesh"]. Retrieved 11 June 2008.</ref> === అల్ప సంఖ్యాకులు === చిట్టగాంగ్ ప్రాంతంలో ఉన్న అల్పసంఖ్యాక వర్గానికి చెందినవారిలో స్థానికులు, ఉత్తర బంగ్లాదేశ్ లోని ఇతర ప్రాంతాలలోని ప్రజలు ఉన్నారు. కొండప్రాంతాలలో 11 గిరిజన జాతులకు చెందిన ప్రజలు (చక్మా, మర్మా, తంచంగ్యా, త్రిపురి, కుకి, బాన్) ఉన్నారు. సిల్హెట్ ప్రాంతం బిస్నుప్రియ మణిపురి గిరిజనులకు స్వస్థానం. గారో ప్రజలు అధికంగా మైమెంసింగ్ ప్రాంతంలో ఉన్నారు. శాంతల్ ఆదిమానవ సంతతికి చెందిన వారు ఉత్తర బంగ్లాదేశ్‌లో అధికంగా ఉన్నారు. బంగ్లాదేశ్‌లో ఇస్మైలి కమ్యూనిటీకి చెందిన ప్రజలు చెప్పుకోదగిన సంఖ్యలో ఉన్నారు.<ref>{{cite web|url=http://www.theismaili.org/heritage-expressions/new-dhaka-jamatkhana-seen-symbol-confidence-bangladesh|title=New Dhaka Jamatkhana seen as a symbol of confidence in Bangladesh – The Ismaili|work=theismaili.org|access-date=2015-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222201331/http://www.theismaili.org/heritage-expressions/new-dhaka-jamatkhana-seen-symbol-confidence-bangladesh|archive-date=2015-02-22|url-status=dead}}</ref> === శరణార్ధులు === బంగ్లాదేశ్ ఆగ్నేయ ప్రాంతం [[బర్మా]] నుండి ప్రవాహంలా వచ్చిన రోహింగ్యా ప్రజలకు ఆశ్రయం ఇచ్చింది. 1978, 1991 బర్మాలో సైనిక చర్యల సమయంలో శరణార్ధులు బంగ్లాదేశ్‌లో ప్రవేశించారు.<ref>{{cite web|url=http://www.burmalibrary.org/docs/Abrar-repatriation.htm|title=REPATRIATION OF ROHINGYA REFUGEES|work=burmalibrary.org}}</ref> [[2012]]లో రాకినే తిరుగుబాటు సమయంలో బంగ్లాదేశ్ తన సరిహద్దులను మూసివేసింది. బర్మా నుండి మూడవ సారి శరణార్ధుల ప్రవహాన్ని అడ్డగించడానికి ఇలా చేసింది.<ref>{{cite web|url=http://www.aprrn.info/1/index.php/programmes/geographic-programmes/south-asia-working-group/189-country-profiles-bangladesh|title=Country Fact Sheet – Bangladesh|author=Elettra|work=Asia Pacific Refugee Rights Network|access-date=2015-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222185747/http://www.aprrn.info/1/index.php/programmes/geographic-programmes/south-asia-working-group/189-country-profiles-bangladesh|archive-date=2015-02-22|url-status=dead}}</ref> చిక్కుకుపోయిన పాకిస్థానీల గురించిన వివాదాలు బంగ్లాదేశ్, పాకిస్థాన్ మద్య నిరంతరంగా కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. [[2008]]లో బంగ్లాదేశ్ హై కోర్ట్ రెండవ తరం చిక్కుకుపోయిన పాకిస్థానీలకు (1971 తరువాత పుట్టిన వారికి) పూర్తి స్థాయి పౌరసత్వం ఇవ్వలని ఆదేశించింది.<ref>[https://www.ecoi.net/file_upload/1226_1261574665_4b2b90c32.pdf Note on the nationality status of the Urdu-speaking community in Bangladesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150222201246/https://www.ecoi.net/file_upload/1226_1261574665_4b2b90c32.pdf |date=2015-02-22 }}. UNHCR – The UN Refugee Agency.</ref> 1975- 1997 మద్య స్థానికులు స్వతంత్రం కొరకు సాగించిన ఉద్యమ కాలంలో కొండ ప్రాంతాలలో అశాంతి, చిటగాంగ్ కలహాలు చెలరేగాయి. 1997లో చిటగాంగ్ కొండ ప్రజలు శాంతి ఒప్పందం మీద సంతకం చేసారు. అయినప్పటికీ ఈ ప్రాంతం అత్యధికంగా సైనిక పర్యవేక్షణలో ఉంచబడింది.<ref name="rashiduzzaman">{{cite journal |last=Rashiduzzaman |first=M |year=1998 |title=Bangladesh's Chittagong Hill Tracts Peace Accord: Institutional Features and Strategic Concerns |url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1998-07_38_7/page/653 |journal=Asian Survey |volume=38 |issue=7 |pages=653–670 |doi=10.1525/as.1998.38.7.01p0370e}}</ref> === నగరీకరణ === బంగ్లాదేశ్ రాజధాని నగరం [[ఢాకా]]. ఇది కార్పొరేషన్ చేయబడింది. నగరంలో మేయర్ ఎన్నికలు నిర్వహిస్తారు. బంగ్లాదేశ్‌లో ఢాకా దక్షిణం, ఢాకా ఉత్తరం, చిట్టగాంగ్, ఖుల్న, సిల్హెట్, రాజ్షాహి, బారిసల్, రంగ్పూర్, గజిపూర్ మొదలైన నగరాలు ఉన్నాయి. ఇతర ప్రధాన నగరాలలో మైమెంసింగ్, గోపాల్గంజ్, జెసోర్, బోగ్రా, దినాజ్పూర్, సైద్పూర్, నారాయణ్గంజ్, రంగమతి మొదలైన పురపాలక పట్టణాలు ఉన్నాయి. పురపాలకాలకు చైర్మన్ విధానంలో ఎన్నికలు నిర్వహించబడతాయి. పురపాలక ఎన్నికలు 5 సంవత్సరాలకు ఒక మారు నిర్వహించబడతాయి. === భాషలు === బంగ్లాదేశ్ ప్రజలలో బెంగాలీ 98% ప్రజలకు వాడుకలో ఉన్న భాష బెంగాలీ. ఇది వారి స్థానిక భాష. బెంగాలీ బంగ్లాదేశ్ అధికార భాష.<ref>{{cite web|title=Condition of English in Bangladesh|url=http://www.eslteachersboard.com/cgi-bin/asia/index.pl?noframes;read=158|publisher=ESL Teachers Board|access-date=21 October 2012|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115144121/http://www.eslteachersboard.com/cgi-bin/asia/index.pl?noframes;read=158|archive-date=15 January 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="constitution-I-5">[https://web.archive.org/web/20130115144123/http://www.parliament.gov.bd/Constitution_English/index.htm Constitution of Bangladesh] (As modified up to 17 May, 2004), Part I, Article 5.</ref> ఆంగ్లభాష పాఠశాలలలో మాధ్యమిక, ఉన్నత పాఠశాల పాఠ్యాంశంలో రెండవ భాషగా ఉంది. ఉన్నత విద్య, లీగల్ విధానాలలో ఆంగ్లభాష ఆధిక్యత వహిస్తుంది.<ref name = Hasan>S. M. Mehdi Hasan, [http://www.eslteachersboard.com/cgi-bin/asia/index.pl?noframes;read=158 Condition of English in Bangladesh: Second Language or Foreign Language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115144121/http://www.eslteachersboard.com/cgi-bin/asia/index.pl?noframes;read=158 |date=2013-01-15 }}. Retrieved 17 July 2007.</ref> 1987 వరకు చట్టాలు ఆంగ్లభాషలో వ్రాయబడి ఉన్నాయి. అప్పటి వరకు బెంగాలీ అనువాదం లేదు. తరువాత బంగ్లాదేశ్ రాజ్యాంగం చట్టాన్ని బెంగాలీలో అనువదించింది. ప్రస్తుతం చట్టం ఆగ్లం, బెంగాలీ భాషలలో లభిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/bangla_pdf_part.php?id=957|title=Bangladesh's Constitution in Bengali|work=Bangladesh Government Website.}}</ref> బంగ్లాదేశ్‌లో స్థానిక అల్పసంఖ్యాక ప్రజలకు వాడుకలో ఉన్న పలు భాషలు ఉన్నాయి. === మతం === {{bar box |width=250px |barwidth=100px |title=Religions in Bangladesh |titlebar=#ddd |left1=Religion |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|[[Islam in Bangladesh|Muslim]]|MediumSeaGreen|86.6}} {{bar percent|[[Hinduism in Bangladesh|Hindu]]|OrangeRed|12.1}} {{bar percent|[[Buddhism in Bangladesh|Buddhist]]|Gold|1}} {{bar percent|[[Christianity in Bangladesh|Christian]]|DodgerBlue|0.4}} {{bar percent|Others|Grey|0.3}} }} బంగ్లాదేశ్లోని అత్యధికులు ఆచరిస్తున్న మతం ఇస్లాం. దేశంలో 86.6% ఇస్లాం మతస్థులు ఉన్నారు. హిందువులు 12.1% ఉన్నారు. బౌద్ధులు 1%, క్రైస్తవులు 0.4% ఉన్నారు. ముస్లిములలో అత్యధికులు సున్నీ ముస్లిములు ఉన్నారు. 04% సర్వజనీన ముస్లిములు (శాఖావిభేధం లేని ముస్లిములు) ఉన్నారు. <ref>[http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity Chapter 1: Religious Affiliation] retrieved 4 September 2013</ref> స్వల్పంగా షియా ముస్లిములు ఉన్నారు.<ref>{{cite book|author1=Syedur Rahman|title=Historical Dictionary of Bangladesh|url=http://books.google.com/books?id=bJfcCPUr0OoC&pg=PA151|year= 2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6766-6|pages=151–}}</ref> 1,00,000 మంది అహ్మదీయ ముస్లిములు ఉన్నారు.<ref>{{cite web | url=http://www.justice.gov/eoir/vll/country/Ireland_refugee_DC/bangladesh/Ahmadi%20Muslims.pdf | title=Bangladesh: Researched and compiled by the Refugee Documentation Centre of Ireland on 12 January 2010 | publisher=US Department of Justice |access-date=31 March 2014 | archive-date=31 మార్చి 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140331143743/http://www.justice.gov/eoir/vll/country/Ireland_refugee_DC/bangladesh/Ahmadi%20Muslims.pdf | url-status=dead }}</ref> బంగ్లాదేశ్ ముస్లిం దేశాల వరుసలో 4వ స్థానంలో ఉంది. మిగిలిన మూడు స్థానంలో ఇండోనేషియా, పాకిస్థాన్, భారతదేశం ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://features.pewforum.org/muslim-population/?sort=Pop2010 |title=Muslim Population by Country |publisher=Pew Research |date=27 January 2011 |access-date=23 October 2013}}</ref> [[బంగ్లాదేశ్‌లో హిందూమతం|బంగ్లాదేశ్‌లో హిందువులు]] రెండవ స్థానంలో ఉన్నారు. హిందువులు అధికంగా ఉన్న దేశాలలలో బంగ్లాదేశ్ మూడవ స్థానంలో ఉంది. మొదటి రెండు స్థానాలలో భారతదేశం, నేపాల్ ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/analysis/standpoint-analysis-are-there-any-takeaways-for-muslims-from-the-narendra-modi-government-1992395|title=[Analysis] Are there any takeaways for Muslims from the Narendra Modi government? |publisher=DNA |date=27 May 2014 |access-date=31 May 2014}}</ref> బౌద్ధులు ఆగ్నేయంలో ఉన్నారు. క్రైస్తవులు నగరప్రాంతాలలో ఉన్నారు. ==== లౌకికవాదం ==== పాకిస్థాన్ నుండి స్వతంత్రం లభించగానే 1972 లో బంగ్లాదేశ్ లౌకికవాద దేశంగా ప్రకటించుకుంది. దక్షిణాసియాలో లౌకికవాదదేశంగా ప్రకటించుకున్న మొదటి దేశంగా బంగ్లాదేశ్ గుర్తించబడింది.<ref>[http://tonyblairfaithfoundation.org/religion-geopolitics/commentaries/opinion/struggle-soul-bangladesh Struggle for the Soul of Bangladesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402060731/http://tonyblairfaithfoundation.org/religion-geopolitics/commentaries/opinion/struggle-soul-bangladesh |date=2015-04-02 }}. Tony Blair Faith Foundation (5 December 2014). Retrieved on 2015-04-27.</ref> రెండవ దేశం భారతదేశం (1976 లో లౌకిక వాద దేశంగా ప్రకటించుకుంది). <ref>{{cite book|author=Chopra, V. D. |title=India's Foreign Policy in the 21st Century |url=http://books.google.com/books?id=cpfVVXV3-t4C&pg=PA254 |date=2006 |publisher=Gyan Publishing House |isbn=978-81-7835-500-9 |pages=254–}}</ref> జియార్ రహ్మాన్ నాయకత్వంలో మిలటరీ ప్రభుత్వం [[1977]]లో మార్షల్ లా ఆర్డినెన్స్ ద్వారా సెక్యులరిజం విధానం తొలగించబడింది.<ref>{{cite book|title=Human Rights, Democracy and Governance |url=http://books.google.com/books?id=VJGPmBNJzJsC&pg=PA23 |year=2010 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-2942-7 |pages=23–}}</ref>[[1988]] అధ్యక్షుడు హుస్సైన్ మహ్మూద్ ఎర్షద్ (మరొక సైనిక పాలకుడు) పార్లమెంటరీ సవరణ ద్వారా ఇస్లాం మతాన్ని రాజ్యాంగ మతంగా చేసాడు.<ref>{{cite book|author=Gould, William |title=Religion and Conflict in Modern South Asia |url=http://books.google.com/books?id=K2oexn_mLPIC&pg=PA265 |date=2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49869-2 |pages=265–}}</ref> 2010 లో హైకోర్ట్ జియాస్ మార్పులు చెల్లవని ప్రకటించి 1972 నాటి లౌకవాదదేశంగా కొనసాగాలని ప్రకటించింది.<ref>[http://archive.thedailystar.net/newDesign/cache/cached-news-details-157212.html Secularism back] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903184554/http://archive.thedailystar.net/newDesign/cache/cached-news-details-157212.html |date=2015-09-03 }}. Archive.thedailystar.net (5 October 2010). Retrieved on 2015-04-27.</ref> అయినప్పటికీ ఇస్లాం మతం రాజ్యాంగ మతంగా ఉంటుందని ప్రకటించింది.<ref>{{cite web|url=http://www.fairobserver.com/region/central_south_asia/brutal-murder-in-bangladesh-highlights-growing-religious-intolerance-54011/|title=Brutal Murder in Bangladesh Highlights Growing Religious Intolerance}}</ref> బంగ్లాదేశ్ లౌకిక వాద చట్టం, పర్సనల్ రిలీజియస్ చట్టం రెండు చట్టవిధానాలను అనుసరిస్తుంది.<ref>{{cite web |author=Alam, Julhas |url=https://my.news.yahoo.com/bangladesh-moves-retain-islam-state-religion-103136892.html |title=Bangladesh moves to retain Islam as state religion |publisher=Associated Press via Yahoo! News |date=21 June 2011 |access-date=13 మే 2015 |archive-date=24 డిసెంబరు 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224054410/https://my.news.yahoo.com/bangladesh-moves-retain-islam-state-religion-103136892.html |url-status=bot: unknown }}</ref> ==== సూఫీయిజం ==== బంగ్లాదేశ్‌లో అనేజమంది ప్రజలు సూఫీయిజం అనుసరిస్తున్నారు. చారిత్రకంగా సుఫీయిజం సుఫీ సన్యాసుల చేత ఇక్కడకు తీసుకురాబడింది. సూఫీ ప్రభావం ఈ ప్రాంతం మీద కొన్ని శతాబ్దాలుగా ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.sufismjournal.org/community/community.html |title=Community: Sufism in Bangladesh |work=Sufism Journal |url-status=dead |access-date=13 మే 2015 |archive-date=14 జూలై 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100714084318/http://www.sufismjournal.org/community/community.html }}</ref> ముస్లిములు అత్యధికంగా బిష్వా ఇజ్తెమా పర్వదినం జరుపుకుంటారు. ప్రతి సంవత్సరం దీనిని ||తబ్లిగి జమాత్|| నిర్వహిస్తుంది. హజ్ తరువాత ముస్లిములు అధికంగా జరుపుకునే ముస్లిం పర్వదింగా ఇజ్తెమా గుర్తించబడుతుంది. == విద్య == [[File:Curzon hall front.jpg|thumb|The [[University of Dhaka]] is the country's largest public university]] బంగ్లాదేశ్ అక్షరాస్యత శాతం తక్కువ. [[2010]] గణాంకాలను అనుసరించి పురుషుల అక్షరాస్యత 61.3%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 52.2%,.<ref name=CIA /> బంగ్లాదేశ్‌లో మూడంచెల విద్యావిధానం అమలులో ఉంది. బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, హైయ్యర్ సెకండరీ పాఠశాలలను నిర్వహిస్తుంది. పలు ప్రైవేట్ పాఠశాలలకు కూడా ప్రభుత్వం నుండి కొంతవరకు నిధులు లభిస్తుంటాయి. యూనివర్శిటీ గ్రాంటు కమిషన్ ద్వారా ప్రభుత్వం 15 విశ్వవిద్యాలయాలకు నిధులు సమకూరుస్తుంది. ==== విద్యావిధానం ==== విద్యావిధానం 5 స్థాయిలుగా విభజించబడింది. * ప్రాథమిక (1-5) * జూనియర్ సెకండరీ (6-8) * సెకండరీ (9-10) * హైయ్యర్ సెకండరీ (11-12) * డిగ్రీ <ref name=CompEd>{{cite book|author=T. Neville Postlethwaite|title=The Encyclopedia of Comparative Education and National Systems of Education|url=https://archive.org/details/encyclopediaofco0000unse_h7o5|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofco0000unse_h7o5/page/130 130]|publisher=Pergamon Press|year=1988|isbn=0-08-030853-8}}</ref> లోయర్ సెకండరీ స్కూల్ విద్యతో సెకండరీ స్కూల్ సర్టిఫికేట్‌తో ముగిస్తుంది. [[2009]] నుండి విద్యార్థులు ప్రాథమికంగా పి. ఇ. సి పరీక్ష తరువాత 4 సంవత్సరాల సెకండరీ విద్య లేక మెట్రిక్యులేషన్ విద్య పూర్తి చేసి ఎస్. ఎస్. సి సర్టిఫికేషన్ పొందాలి. [[2010]] నుండి పి. ఇ. సి సర్టిఫికేట్ పొందిన విద్యార్థులు మూడు సంవత్సరాల సెకండరీ పూర్తిచేసి జె.ఎస్.సి (జూనియర్ స్కూల్ సర్టిఫికేట్) సర్టిఫికేట్ పొందాలి. తరువాత విద్యార్థులు 2 సంవత్సరాల సెకండరీ లేక మెట్రిక్యులేషన్ విద్య పూర్తిచేసి ఎస్.ఎస్.సి సర్టిఫికేట్ పొందాలి. తరువాత విద్యార్థులు 2 సంవత్సరాల హైయ్యర్ సెకండరీ లేక ఇంటర్ మీడియట్ విద్య పూర్తిచేసి హైయ్యర్ సెకండరీ సర్టిఫికేట్ పొందాలి.<ref name=CompEd /> ==== మాధ్యమం ==== బంగ్లాదేశ్‌లో సాధారణంగా బెంగాలీ మాధ్యమంలో విద్యను బోధిస్తుంటారు. అయినప్పటికీ ఆంగ్లం కూడా విద్యాబోధన చేస్తున్నారు. ఆగ్లం అధికంగా వాడుకలో ఉంది. ముస్లిం కుటుంబాలలో అత్యధిక సంఖ్యలో వారి పిల్లలను షార్ట్ టైం కోర్సులకు పంపుతుంటారు. అలాగే బెంగాలీ, అరబిక్ భాషలో మతసంబంధిత విద్యకూడా బోధించబడుతుంది. వీటిని మదరసా అంటారు.<ref name=CompEd /> ==== అక్షరాస్యత ==== బంగ్లాదేశ్ అందరికీ విద్యను అందించాలని నిర్ణయించింది . ==== విశ్వవిద్యాలయాలు ==== బంగ్లాదేశ్ యూనివర్శిటీలు మూడు కేటగిరీలుగా విభజించబడ్డాయి: పబ్లిక్ యూనివర్శిటీ, ప్రైవేట్ యూనివర్శిటీ, ఇంటర్నేషనల్ యూనివర్శిటీ. బంగ్లాదేశ్‌లో 34 పబ్లిక్ యూనివర్శిటీ, 64 ప్రైవేట్ యూనివర్శిటీలు, 2 ఇంటర్నేషనల్ యూనివర్శిటీలు ఉన్నాయి. వీటిలో బంగ్లాదేశ్ ఇంటర్నేషనల్ యూనివర్శిటీ అత్యధిక సంఖ్యలో విద్యార్థులకు విద్యను అందిస్తుంది. [[1921]]లో ఢాకా యూనివర్శిటీ స్థాపించబడింది. ఇది అతిపురాతన యూనివర్శిటీగా గుర్తించబడుతుంది. ఇస్లామిక్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి ఆసియా, ఆఫ్రికా, ఐరోపా దక్షిణ అమెరికా, మద్యప్రాచ్య దేశాలకు చెందిన 57 దేశాలు ప్రాతినిధ్యం వహిసున్నాయి. చిట్టగాంగ్ వద్ద ఉన్న" ప్రీమినెంట్ లిబరల్ ఆర్ట్స్ యూనివర్శిటీ అఫ్ ఉమన్ " ఆసియా ఖండంలోని 14 దేశాలు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాయి. ఉత్తర అమెరికా, ఐరోపా, ఆసియా, ఆస్ట్రేలియా, మిడిల్ ఈస్ట్ నుండి ప్రఖ్యాత సంస్థలకు చెందిన ఉపాధ్యాయులు ఇక్కడ విద్యను బోధిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|url=http://www.ugc.gov.bd/university/?action=international|title=IUT is categorized as International University by UGC|publisher=UGC, Bangladesh|access-date=23 June 2013|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130722093959/http://www.ugc.gov.bd/university/?action=international|archive-date=22 July 2013|url-status=dead}}</ref> బి.ఇ.యు.టి, సి.యి.ఇ.టి, బి.యి.టెక్స్, డి,ఇ.యు.టి మొదలైన 6 విశ్వవిద్యాలయాలు ఉన్నాయి. ఎస్.యు.ఎస్.టి మిలటరీ ఇంస్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్సు, టెక్నాలజీ, పబ్నా యూనివర్శిటీ, ఆఫ్ సైన్సు & టెక్నాలజీ మొదలైన సైన్సు, టెక్నాలజీ విశ్వవిద్యాలయాలు కూడా ఉన్నాయి. బంగ్లాదేశ్ విశ్వవిద్యాలయాలకు యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ నుండి నిధులు అందుతుంటాయి.<ref>{{cite web |url=http://moedu.gov.bd/about_moe__organizations_ugc.htm |title=University Grant Commission (UGC) |access-date=29 March 2008 |work=Ministry of Education, Government of Bangladesh |archive-url= https://web.archive.org/web/20080318232408/http://moedu.gov.bd/about_moe__organizations_ugc.htm |archive-date= 18 March 2008}}</ref> బంగ్లాదేశ్‌లో 29 ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ వైద్యకళాశాలలు ఉన్నాయి. వైద్యకళాశాలలు "మినిస్టరీ ఆఫ్ హెల్త్ అండ్ ఫ్యామిలీ వెల్ఫేర్ "తో అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం == బంగ్లాదేశ్ లో ఆరోగ్యం, విద్యారంగంలో తక్కువ స్థానంలో ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ ఇటీవలి కాలంలో కొంత పురోగతి సాధించింది. 2012 లో 26% ఉన్న దారిద్ర్యం<ref name="দারিদ্র্য কমেছে, আয় বেড়েছে">{{cite web |url=http://www.prothom-alo.com/detail/date/2011-04-18/news/147495 |title=দারিদ্র্য কমেছে, আয় বেড়েছে |publisher=prothom-alo.com |access-date=2015-05-13 |archive-date=2013-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115144117/http://www.prothom-alo.com/detail/date/2011-04-18/news/147495 |url-status=bot: unknown }}</ref> స్థాయి తగ్గుముఖం పట్టింది. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో వైద్యులలో 62% సరైన శిక్షణ లేని వారు ఉన్నారు. ఆరోగ్య సంరక్షణ శాఖలో శిక్షణ పొందిన సిబ్బంది 4% మాత్రమే ఉన్నారు. భవిష్యత్తు ఆరోగ్యసంరక్షణా విధానం సంబంధిత సర్వేలో లభించిన వివరణలు గ్రామీణ వైద్యుల కొరత, అత్యధికంగా హానికలిగించే ఔషధాలు ఉపయోగించబడుతున్నాయని తెలియజేస్తున్నాయి.<ref name="FHS Research Brief 2">{{cite journal|last=Bhuiya|first=Abbas|title=Costs of utilizing healthcare services in Chakaria, a rural area in Bangladesh|journal=FHS Research Brief|date=June 2009|issue=2|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/fhs-bangladesh-research-brief-2-costs-of-utilizing-healthcar.html|access-date=2015-05-13|archive-date=2012-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121116060704/http://www.futurehealthsystems.org/publications/fhs-bangladesh-research-brief-2-costs-of-utilizing-healthcar.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|last=Bloom|first=G|title=Making Health Markets Work Better for Poor People: The Case of Informal Providers|journal=Health Policy and Planning|year=2011|volume=26|issue=Suppl 1|pages=i45&nbsp;– i52|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/making-health-markets-work-better-for-poor-people-the-case-o.html|access-date=26 May 2012|doi=10.1093/heapol/czr025|pmid=21729917|display-authors=etal|archive-date=16 నవంబరు 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121116060648/http://www.futurehealthsystems.org/publications/making-health-markets-work-better-for-poor-people-the-case-o.html|url-status=dead}}</ref> [[File:A community health worker conducting a survey in the Korail slum, Bangladesh (8630810827).jpg|thumb|left|[[Community health worker]]s form the backbone of rural health services]] === 2007=== బంగ్లాదేశ్‌లో 2007లో 1000 గ్రామీణ కుటుంబాలలో జరిపిన సర్వేలో గ్రామీణులు సవ్యాపసవ్యాలుగా ఆరోగ్యకారణంగా నష్టపోతున్నారని వెల్లడైంది. గ్రామీణులు చికిత్సకు ఖర్చుచేయడం, అనారోగ్యకారణంగా పని దినాలు తగ్గి వేతన కోతకు గురౌతున్నారు.<ref name="FHS Research Brief 2" /> బంగ్లాదేశ్‌లో 6183 మందిని వ్యక్తిగతంగా జరపిన సర్వేలో పురుషుల కంటే స్త్రీలు తక్కువగా ఆరోగ్యపరమైన చికిత్స తీసుకుంటూఉన్నారని వెల్లడైంది.<ref>{{cite journal|last=Bhuiya|first=Abbas|title=Health Seeking Behaviour In Chakaria|journal=FHS Research Brief|date=September 2008|issue=1|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/fhs-bangladesh-research-brief-1-health-seeking-behaviour-in.html|access-date=2015-05-13|archive-date=2012-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121116060653/http://www.futurehealthsystems.org/publications/fhs-bangladesh-research-brief-1-health-seeking-behaviour-in.html|url-status=dead}}</ref> ప్రసవకాల వైద్యసేవల కొరత 2005-2007 మద్య తగ్గుముఖం పట్టింది,<ref>{{cite journal|last=Bhuiya|first=Abbas|title=Three methods to monitor utilization of healthcare services by the poor|journal=Int J for Equity in Health|year=2009|volume=8|page=29|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/three-methods-to-monitor-utilization-of-healthcare-services.html|access-date=26 May 2012|doi=10.1186/1475-9276-8-29|display-authors=etal|archive-date=2012-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121116060658/http://www.futurehealthsystems.org/publications/three-methods-to-monitor-utilization-of-healthcare-services.html|url-status=dead}}</ref> హెల్త్ వాచ్ ప్రణాళిక ద్వారా ఆగ్నేయ బంగ్లాదేశ్‌లో నిర్వహించిన ప్రయోగాత్మక ఆరోగ్యాభివృద్ధి ప్రణాళిక విజయవంతం అయింది. ఈ ప్రణాళిక తరువాత ప్రజల ఆరోగ్య పరిస్థితి మెరుగైంది.<ref>{{cite journal|last=Aziz|first=Rumesa|title=A community health watch to establish accountability and improve performance of the health system|journal=FHS Research Brief|date=November 2009|issue=3|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/fhs-bangladesh-research-brief-3-a-community-health-watch-to.html|access-date=2015-05-13|archive-date=2012-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121116061040/http://www.futurehealthsystems.org/publications/fhs-bangladesh-research-brief-3-a-community-health-watch-to.html|url-status=dead}}</ref> ===ఆరోగ్య పరిరక్షణ నిధులు === ఆరోగ్యసంరక్షణా కార్యక్రమాల కొరత కారణంగా బంగ్లాదేశ్‌లో ఆరోగ్యస్థితి బలహీనంగా ఉంది. 2010లో వరల్డ్ బ్యాంక్ నిర్వహించిన సర్వే అనుసరించి [[2009]]లో బంగ్లాదేశ్ జి.డి.పి నుండి ఆరోగ్యసంరక్షణ 3.35% మాత్రమే వ్యయం చేయబడిందని తెలుస్తుంది.<ref name="apps.who.int">{{cite web|work=Global Health Observatory Data Repository, WHO |title=Bangladesh statistics summary (2002 – present) |url=http://apps.who.int/ghodata/?vid=4200&theme=country#|access-date=14 February 2012}}</ref> దేశంలో ప్రతి 10,000 మందికి 4 ఆసుపత్రులు ఉన్నాయని తెలుస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Hospital Beds (Per 10,000 Population) 2005–2011|url=http://www.globalhealthfacts.org/data/topic/map.aspx?ind=78|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20130411101617/http://www.globalhealthfacts.org/data/topic/map.aspx?ind=78|archive-date=2013-04-11|access-date=2015-05-13|work=Globalhealthfacts.org}}</ref> 2009 బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వ ఆర్థిక ప్రణాళికలో ఆరోగ్యసంరక్షణ కొరకు 7.9% మంజూరు చేయబడింది. ప్రజలు అధికంగా తమస్వంత ధనం (95%) వెచ్చిస్తుంటారు.<ref name="apps.who.int" /> === పోషకాహార లోపం === పోషకాహార లోపం బంగ్లాదేశ్‌ను నిరంతరం వేధిస్తూనే ఉంది. ప్రపంచ బ్యాంక్ అంచనాలను అనుసరించి పోషకాహార లోపం అధికంగా ఉన్న పిల్లలు అధికంగా ఉన్న దేశాలలో బంగ్లాదేశ్ మొదటి స్థానంలో ఉంది.<ref>{{cite web|title=Child and Maternal Nutrition in Bangladesh|url=http://www.unicef.org/bangladesh/Child_and_Maternal_Nutrition(1).pdf|publisher=UNICEF|access-date=2015-05-13|website=|archive-date=2012-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120906061153/http://www.unicef.org/bangladesh/Child_and_Maternal_Nutrition(1).pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Bangladesh has world’s highest malnutrition rate|url=http://southasia.oneworld.net/todaysheadlines/bangladesh-has-highest-rate-of-malnutrition-in-the-world|publisher=oneworld.net|date=24 November 2008|website=|access-date=13 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20120115171815/http://southasia.oneworld.net/todaysheadlines/bangladesh-has-highest-rate-of-malnutrition-in-the-world|archive-date=15 January 2012|url-status=dead}}</ref> బంగ్లాదేశ్‌లో పోషహాకారలోప బాధితుల శాతం 26% <ref>{{cite web|title=The state of food insecurity in the food 2011|url=http://www.fao.org/docrep/014/i2330e/i2330e.pdf|publisher=fao.org}}</ref> తక్కువ బరువున్న పిల్లల శాతం 46% ఉన్నారు.<ref>{{cite web|title=The State of the World's Children 2011|url=http://www.unicef.org/sowc2011/pdfs/SOWC-2011-Main-Report_EN_02092011.pdf|publisher=UNICEF}}</ref> 5 సంవత్సరాల లోపు వయసున్న పిల్లలలో 43% మందికి పెరుగుదల తక్కువగా ఉంది. ప్రాథమిక స్థాయి పిల్లలలో ప్రతి 5 మందిలో ఒకరు [[విటమిన్ ఎ|ఏ విటమిన్]] లోపంతోనూ ప్రతి ఇద్దరిలో ఒకరు రక్తహీనతతో బాధపడుతున్నారు.<ref>{{cite web|title=High Malnutrition in Bangladesh prevents children from becoming "Tigers"|url=http://www.gainhealth.org/press-releases/high-malnutrition-bangladesh-prevent-children-becoming-%E2%80%9Ctigers%E2%80%9D|date=15 February 2011|work=Global Alliance for Improved Nutrition|access-date=13 మే 2015|archive-date=15 సెప్టెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915214220/http://www.gainhealth.org/press-releases/high-malnutrition-bangladesh-prevent-children-becoming-%E2%80%9Ctigers%E2%80%9D|url-status=bot: unknown}}</ref> బంగ్లాదేశ్‌లో ప్రపంచదేశాలన్నింటికంటే అధికంగా పోషకాహార లోపం ఉన్న పిల్లలు ఉన్నారు. 5 సంవత్సరాల లోపు వయసున్న పిల్లలలో మూడింట రెండు వంతుల మంది పోషకాహార లోపం ఉండగా వారిలో 60% పిల్లలలో పెరుగుదల తక్కువగా ఉంది.<ref>{{cite news|title=Bangladesh Healthcare Crisis|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/659674.stm|access-date=14 February 2012|publisher=BBC News|date=28 February 2000}}</ref> గ్రామీణ కుటుంబాలలో 45% నగర ప్రాంతాలలో 75% తక్కువ కాలరీస్ కలిగిన ఆహారం తీసుకుంటున్నారు.<ref>{{cite web|title=Bangladesh&nbsp;– HEALTH|url=http://countrystudies.us/bangladesh/48.htm|publisher=countrystudies.us|access-date=14 February 2012}}</ref> == సంస్కృతి == Reflecting the long history of the region, Bangladesh has a culture that encompasses elements both old and new. === సాహిత్యం === [[File:Tagorenazrul.png|thumb|Late 19th and early 20th century polymaths [[Rabindranath Tagore]] and [[Kazi Nazrul Islam]]]] బెంగాలీ భాషకు సంపన్నమైన సాహిత్యసంస్కృతి ఉంది. బంగ్లాదేశ్ సాహిత్య వారసత్వం పొరుగున ఉన్న భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంతో ముడిపడి ఉంది. 8వ శతాబ్దంలో బెంగాలీ భాషలో రచించబడిన చర్యపాద మొదటి బెంగాలీ రచనగా గుర్తించబడుతుంది. మద్యయుగ బెంగాలీ సాహిత్యంలో మతసంబంధమై (చండీదాస్ రచనలు) లేక ఇతర భాషా అనువాదాలుగా (అలాయోల్) ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దం నాటికి బెంగాలీ సాహిత్యం పరిపూర్ణత సాధించింది. 19వ శతాబ్ధానికి బెగాలీ భాషా రచయితలు (కాజీ నజ్రుల్ ఇస్మాల్, రబీంద్రనాథ్ ఠాకూర్, శరత్ చంద్ర చఠోపాద్యాయ, జసిం ఉద్దిన్, జిబనందా దాస్, షంసుర్ రహ్మాన్ (కవి), అల్ మహ్ముద్, సుకంత భట్టాచార్య, ఈశ్వ చంద్ర విద్యాసాగర్, మైకేల్ మధుసూదన దత్, ప్రస్తుత కాలం నాటి హనుమాన్ అహ్మద్, ముహమ్మద్ జాఫర్ ఇక్బాల్) ప్రాముఖ్యత సంతరించికున్నారు. బగ్లాదేశ్‌లో దీర్ఘకాల జానపద సాహిత్య సంస్కృతి (మైమంసింగ గీతిక, తకుమార్ ఝులి, గోపాల్ భార్, బీర్బల్, మొల్ల నశీరుద్దీన్ సంబంధిత కథలు) ఉంది. === సంగీతం , కళలు === [[File:Ektara.JPG|thumb|The one string [[ektara]] is often played by [[Baul]] folk minstrels]] బంగ్లాదేశ్ సంగీత సంప్రదాయం సాహిత్య (బాణిప్రధానితం) ఆధారితమై ఉంది. సంగీతానికి తోడుగా మితమైన వాద్యసంగీతాన్ని జతచేస్తారు. బంగ్లాదేశ్‌లో గొంభిర, భటియ, భవైయా మొదలైన ప్రాంతీయ వైవిధ్యం కలిగిన సంగీతరీతులు ఉన్నాయి. జానపద సంగీతంలో ఏకతార (ఒకేఒక తీగ కలిగిన వాయిద్యం) వాయిద్యం చోటుచేసుకుంటుంది. బంగ్లాదేశ్‌లో దోతర, డోలు, వేణువు, తబల మొదలైన సంగీత వాద్యాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. బంగ్లాదేశ్ నృత్యంలో పలు జానపద రీతులు ఉంటాయి. ప్రత్యేకంగా గిరిజన నృత్యాలు, పొరుగున ఉన్న భారతీయ నృత్య రీతులు ఉంటాయి. .<ref>{{cite book | last = London | first = Ellen | title = Bangladesh | url = https://archive.org/details/bangladesh0000lond | publisher = Gareth Stevens Pub. | year = 2004 | page = [https://archive.org/details/bangladesh0000lond/page/29 29] | isbn = 0-8368-3107-1}}</ref> బంగ్లాదేశ్ నృత్యాలలో బౌల్ నృత్యం ప్రజాదరణ, యునెస్కో వరసత్వ సంపదగా గుర్తింపు ఉంది.<ref name=unesco>[http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=30973&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity]. UNESCO. 25 September 2005.</ref> === చలనచిత్రాలు === బంగ్లాదేశ్ చలనచిత్ర రంగం బంగ్లాదేశ్ రాజధాని ఢాకా మీద ఆధారపడి ఉంది. [[1956]] నుండి [[2004]] వరకు బంగ్లాదేశ్‌లో వార్షికంగా 100 చిత్రాలకంటే అధికంగా చిత్రీకరించబడ్డాయి. సరాసరి చిత్రనిర్మాణ వ్యయం 2,00,00,000 తకా (బంగ్లాదేశ్ రూపాయి). బంగ్లాదేశ్ చిత్రరంగాన్ని ధాలీ వుడ్ (ఢాకా హాలీవుడ్) అంటారు. బంగ్లాదేశ్‌లో సరాసరి వార్షికంగా 80 చిత్రాలు నిర్మించబడుతున్నాయి.<ref>{{cite book | last = Logan | first = Stephen | title = Asian communication handbook 2008 | publisher = AMIC | year = 2008 | page = 115 | isbn = 981-4136-10-7}}</ref> === మాధ్యమం === బంగ్లాదేశ్‌లో దాదాపు 200 వార్తాపత్రికలు, 500 పీరియాడికల్స్ అచ్చువేయబడుతున్నాయి. అయినప్పటికీ ప్రజలలో పఠనాశక్తి తక్కువగానే (15%) ఉంది. <ref>{{cite book | last = Islam | first = Roumeen | title = The right to tell: the role of mass media in economic development | url = https://archive.org/details/righttotellroleo0000unse | publisher = World Bank Publications | year = 2002 | page = [https://archive.org/details/righttotellroleo0000unse/page/268 268] | isbn = 0-8213-5203-2}}</ref> బంగ్లాదేశీయులు వైవిధ్యమైన రేడియో కార్యక్రమాలను (బంగ్లాదేశ్ బెటర్) వింటూ ఉంటారు. బంగ్లాదేశ్‌లో రేడియో ఫూటీ, ఎ.బి.సి. రేడియో, రేడియో టుడే, రేడియో అమర్ మొదలైన ఎఫ్.ఎం ప్రాసారాలు నగరప్రాంత యువతకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయంగా బెంగాలీ భాషా ప్రసారాలలో బి.బి.సి బంగ్లా, వాయిస్ ఆఫ్ అమెరికా ప్రధానమైనవి. బంగ్లాదేశ్‌లో ప్రభుత్వానికి స్వంతమైన బంగ్లాదేశ్ టెలివిజన్ దూరదర్శన్ ప్రసారాలను అందిస్తుంది. సమీపకాలంలో కొన్ని సంవత్సరాలుగా ఎ.టి.ఎన్, బంగ్లా, చానెల్ ఐ, ఎన్.టి.వి. బంగ్లాదేశ్, ఎకుషే టెలివిజన్, దేష్ టి.వి, ఆర్.టి.వి బంగ్లాదేశ్, బంగ్లావిషన్, ఇస్లామిక్ టి.వి, బొయిషఖి టి.వి, మొహనా టి.వి, ఎ.టి.ఎన్ న్యూస్, ప్రైవేట్ టి.వి, సొమీ టి.వి, ఇండిపెండెంట్ టి.వి, చానెల్ 9 బంగ్లాదేశ్ మొదలైన టి.వి చానల్స్ ప్రాసారాలను అందిస్తున్నాయి. ===ఆహార సంస్కృతి === [[File:Chum chums.jpg|thumb|[[Cham cham]], a traditional sweet in Bangladeshi cuisine]] బంగ్లాదేశ్ ఆహార సంస్కృతి మీద పరిసరాలలో ఉన్న బెంగాలీ, ఈశాన్య భారతదేశంలోని ఆహారసంస్కృతి ప్రభావం ఉంది. అలాగే బంగ్లాదేశ్ ఆహారసంస్కృతిలో వారికే ప్రత్యేకమైన బాణి మిశ్రితమై ఉంటుంది. బంగ్లాదేశీయులకు చేపలు, అన్నం ప్రధాన ఆహారంగా ఉన్నాయి. చేపలు, కూరగాయలు, పప్పుధాన్యాలు అన్నం మొదలైన ప్రధాన ఆహారంతో కలిపి తీస్సుకుంటారు. [[బిర్యానీ]] బంగ్లాదేశీయుల అభిమాన ఆహారాలలో ఒకటి. ఎగ్ బిర్యానీ, మట్టన్ బిర్యానీ, బీఫ్ బిర్యానీ మొదలైన బిర్యానీ సంబంధిత ఆహారాలు బంగ్లాదేశ్ ప్రజల ఆహారంలో భాగమై ఉన్నాయి. ఆహారంలో మితమైన మసాలాలు, విస్తారమైన మిఠాయీ రకాలు, భోజనాంతర ఆహారాలు చోటు చేసుకుంటాయి. బంగ్లాదేశీయులు రసగుల్లా, రసమలాయ్, రొషొమలాయ్, కలోజం మొదలైన పాలసంబంధిత ఆహారాలను కూడా అభిమానిస్తారు. === హస్తకళలు === బంగ్లాదేశీ స్త్రీలు సాధారణంగా [[చీరె]] (బెంగాలీ:শাড়ি) ధరిస్తారు. బంగ్లాదేశ్‌లో పలువురు నేతవారు జందాని, మస్లిన్ చీరెలను తయారుచేస్తున్నారు.యువతులలో సల్వార్ కమీజ్ ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది. నగర ప్రాంతాలలో కొంతమంది స్త్రీలు పశ్చిమ దేశాలబాణి వస్త్రాలను ధరిస్తుంటారు. పురుషులు సాధారణంగా పశ్చిమ దేశాలబాణి వస్త్రాలను ధరిస్తుంటారు. పురుషులు కుర్తా పైజమా కూడా ధరిస్తుంటారు. పురుషులు లుంగీ కూడా అధికంగా ధరిస్తుంటారు. === పండుగలు === [[File:Shaheed Minar on 21st February.jpg|thumb|left|[[Shaheed Minar, Dhaka|Shaheed Minar]], as displayed on the annual anniversary of Bengali [[Language Movement Day]] ([[International Mother Language Day]])]] ముస్లిం పండుగలు ఈద్- అల్ - ఫితర్, ఈద్- అల్- అధా, పొహేలా బొయిషాకి (బెంగాలీ కొత్త సంవత్సరం) స్వతంత్రదినం, విక్టరీ డే ఆఫ్ బంగ్లాదేశ్, హిందువుల పండుగలైన దుర్గాపూజ, కృష్ణ జన్మాష్టమి మొదలైన పడుగలు జరుపుకుటూ ఉంటారు. అంతేకాక బుద్ధపూర్ణిమ (వెసక్) కూడా కొతమంది జరుపుకుంటుంటారు. క్రైస్తవులు ది గ్రేట్ డే (బొరొదిన్) పండుగ జరుపుకుంటారు. ఈ దినాలు ప్రభుత్వ శలవు దినాలుగా ఉన్నాయి. === పొహేలా బొయిషఖి === బెంగాలీ కొత్త సంవత్సరం పండుగ బంగాలీ ప్రధాన సంప్రదాయ పండుగగా జరుపుకుంటారు. ఇది దేశం అంతటా జరుపుకుంటారు. ఇది కులమత బేధరహితంగా జర్పుకుంటారు. ప్రజలు ఖరీదైన దుస్తులు ధరిస్తారు. క్రైస్తవులు పరస్పరం బహుమానాలు ఇచ్చిపుచ్చుకుంటారు. పొహేలా బొయిషఖి నిరాడంబరమైన పద్ధతిలో జరుపుకునే బెంగాలీ గ్రామీణ మూలాలను కలిగిన పడుగ. === వ్యవసాయ సంబంధిత పండుగలు === నబన్న, పౌష్ పొర్బన్ అనే రెండు బెంగాలీ పద్ధతిలు వ్యవసాయసంబధిత పండుగలు. . === జాతీయ పర్వదినాలు === [[1952]] ఫిబ్రవరి 21 భాషోధ్యమ దినం (అంతర్జాతీయ మాతృ భాషా దినం). స్వతంత్ర దినం, విక్టరీ ఆఫ్ బెంగాల్ మొదలైన జాతీయ పండుగలను బంగ్లాదేశీయులు జరుపుకుంటున్నారు. భాషోధ్యమ దినం రోజున ప్రజలు ఢాకా లోని షాహీద్ మీనార్ వద్ద కూడుతుంటారు. == నిర్మాణకళ == బంగ్లాదేశ్‌కు చరిత్రాత్మక ప్రత్యేకత కలిగిన ఆకర్ష్ణీయమైన నిర్మాణ సంపద ఉంది. ఇవి సమకాలీన బంగ్లాదేశ్ చిహ్నాలుగా ఉన్నాయి. బంగ్లాదేశ్‌లోని నిర్మాణాలకు మతసంబంధిత, సాంస్కృతిక సంబంధిత, చారిత్రాత్మకమైన మూలాలున్న దీర్ఘకాలిక చరిత్ర ఉంది.<ref name="banglapedia">{{cite book |author=Mahbubur Rahman |chapter=Architecture |url=http://www.banglapedia.org/HT/A_0355.htm |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022043421/http://www.banglapedia.org/HT/A_0355.htm |archive-date=2014-10-22 |url-status=dead }}</ref> బంగ్లాదేశ్ నిర్మాణాల మీద పలు శతాబ్ధాల నుండి సాంఘిక, మతపరమైన, విదేశీ సమూహాల ప్రభావం ఉంది. బంగ్లాదేశ్ నిర్మాణకళలో జీవనశైలి, సంప్రదాయం, బంగ్లదేశ్ ప్రజల సంస్కృతి ప్రతిబింబిస్తుంది. బంగ్లాదేశ్ ప్రాంతీయత చెరగని ఆధునికత కలిగిన సంప్రదాయం ఉంది. బెంగాల్ డెల్టాలో సాంస్కృతిక, పర్యావరణ మిశ్రిత వారసత్వంతో కూడిన సమకాలీన ఆధునికత ఉంది. బంగ్లాదేశ్‌లో పలు ప్రముఖ విదేశీ నిర్మాణకళా నిపుణులు (లూయిస్ కాహ్, కొస్టాంటినొస్, అపోస్టోల్స్ డోక్సియాడిస్, రిచర్డ్ న్యూత్రా, స్టాన్లీ టిగర్మన్, పౌల్ రుడోల్ఫ్, రాబర్ట్ బౌఘే ) పనిచేస్తున్నారు. బంగ్లాదేశ్ నిర్మాణకళా నిపుణులలో ఫజలూర్ రహ్మాన్ ఖాన్, ముఝరుల్ ఇస్లాం, రఫ్గి అజం, కషెఫ్ మహ్బూబ్ చౌదరీ, బషిరుల్ హాక్వి, ఎహ్సన్ ఖాన్ మొదలైన వారు అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగి ఉన్నారు.<ref>{{cite web |url=http://www.worldviewcities.org/dhaka/islam.html |author=Kazi K. Ashraf |title=Muzharul Islam, Kahn And Architecture In Bangladesh |publisher=WorldView: Perspectives on Architecture and Urbanism from Around the Globe |access-date=27 June 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://theculturetrip.com/asia/bangladesh/articles/rafiq-azam-architecture-for-green-living-and-the-poetics-of-space/|title=Rafiq Azam’s Architecture in Bangladesh|publisher=theculturetrip.com}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == క్రీడలు == [[File:Bangladesh Team Returning to Dressing Room.jpg|thumb|right|The [[Bangladesh cricket team]] at the [[Mirpur Stadium]]]] బంగ్లాదేశ్‌లో అత్యంత అధికంగా ప్రజాదరణ కలిగిన క్రీడలలో క్రికెట్ ప్రథమస్థానంలో ఉంది. తరువాత స్థానంలో ఫుట్‌బాల్ క్రీడ ఉంది. " బంగ్లాదేశ్ నేషనల్ క్రికెట్ టీం " [[1999]]లో మొదటి సారిగా క్రికెట్ వరల్డ్ కప్ పోటీలలో పాల్గొన్నది. తరువాత సంవత్సరం టెస్ట్ క్రికెట్ టీంలలో బగ్లాదేశ్‌కు సముచిత స్థానం లభించింది. బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ టీం 10 టెస్ట్ మ్యాచ్ విజయాలను సాధించింది: వీటిలో జింబావేకు ఎదురుగా [[2005]]లో 5 మ్యాచులు, [[2014]]లో 3 మ్యాచులలో విజయం సాధించింది. [[2009]]లో వెస్ట్ ఇండీస్‌కు ఎదురుగా 2 టెస్ట్ మ్యాచులలో విజయం సాధించింది.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/8160263.stm |title=Bangladesh secure series victory|publisher=BBC News |date=20 July 2009 |access-date=3 July 2010}}</ref> బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ టీం ఒన్ డే మ్యాచులలో అధిక విజయవంతంగా ఆడుతూఉంది. [[2010]]లో వారు మొదటిసారిగా ఇంగ్లాండ్ టీం మీద విజయం సాధించి ఆనందించారు. తరువాత వారు మొదటిసారిగా జింబావే మీద విజయం సాధించారు. [[2012]]లో స్వదేశంలో 5 విజయాలు సాధించింది. [[2011]] ఐ.సి.సి క్రికెట్ వరల్డ్ కప్ పోటీలకు భారతదేశం, శ్రీలంకలతో కలిసి విజయవంతంగా ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. [[2012]]లో ఆసియా కప్‌ పోటీలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. బంగ్లాదేశ్ టీం ఇండియా, శ్రీలంకల మీద విజయం సాధించి ఫైనల్స్‌లో పాకిస్థాన్‌కు ఎదురుగా ఓటమిని పొందింది. అయినప్పటికీ ప్రధాన క్రికెట్ మ్యాచ్ ఫైనల్‌కు చేరి బంగ్లాదేశ్ టీం ప్రత్యేకత చాటుకుంది. === ఆసియన్ క్రీడలు === బంగ్లాదేశ్ గౌంగ్ఝౌ నిర్వహించవడిన " [[2010]] ఆసియన్ గేంస్ " పాల్గొని ఆసియన్ గేంస్‌లో మొదటిసారిగా స్థానం పొందిన క్రికెట్ క్రీడలో ఆఫ్ఘన్‌స్థాన్ మీద విజయం సాధించి బంగారుపతకం సాధించింది. ఆసియన్ క్రీడలలో నిర్వహించబడిన మూడు టోర్నమెంటులలో పాల్గొన్న బంగ్లాదేశ్ క్రికెటర్ సకిబ్ ఏ (హాసన్) ( " ఇంటర్నేషనల్ క్రికెట్ కౌంసిల్ " వర్గీకరణలో ) మొదటి స్థానం సంపాదించాడు. .<ref>{{Cite news|url = http://www.smh.com.au/sport/cricket/cricket-world-cup/worlds-best-allrounder-shakib-al-hasan-to-kickstart-bangladeshs-cricket-world-cup-campaign-at-manuka-20150215-13f7i5.html|title = World's best all-rounder Shakib Al Hasan to kick-start Bangladesh's Cricket World Cup campaign at Manuka|last = Polkinghorne|first = David |date = 15 February 2015|work = [[The Sydney Morning Herald]]}}</ref> === కబడ్డీ === బంగ్లాదేశ్‌లో ప్రాముఖ్యత సంతరించికున్న క్రీడలలో [[కబడ్డీ]] ఒకటి.<ref>{{cite web|title=Kabadi|url=http://www.banglapedia.org/HT/K_0001.htm|publisher=Banglapedia|access-date=20 July 2014|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726210102/http://www.banglapedia.org/HT/K_0001.htm|archive-date=26 July 2014|url-status=dead}}</ref> === ఇతర క్రీడలు === ఇతర ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడలలో ఫీల్డ్ హాకీ, టెన్నిస్, బ్యాడ్‌మింటన్, టీం హ్యాండ్ బాల్, బాస్కెట్ బాల్, వాలీ బాల్, చెస్, షూటింగ్ క్రీడలు, అంగ్లింగ్ మొదలైన క్రీడలు ప్రధానమైనవి. ది నేషనల్ స్పోర్ట్స్ కౌంసిల్ 42 వైవిధ్యమైన స్పోర్ట్స్ ఫెడరేషన్లను క్రమబద్ధీకరించింది.<ref>{{cite web|title=All Affiliated National Federation/Association|url=http://nsc.gov.bd/n/?cat=11|publisher=[[National Sports Council]]|access-date=25 January 2013|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121160742/http://nsc.gov.bd/n/?cat=11|archive-date=21 January 2013|url-status=dead}}</ref> * బంగ్లాదేశ్‌లో 5 గురు చెస్ మాస్టర్లు ఉన్నారు. వారిలో నిజాం ముర్షెద్ దక్షిణాసియా చెస్ క్రీడలలో మొదటి గ్రాండ్ మాస్టర్‌గా గుర్తించబడ్డాడు. * [[2013]], [[2014]]లో ప్రపమచ చాంపియన్ షిప్ పొందిన రిథమిక్ జిమ్నాస్ట్ మార్గరిటా మామున్ (బంగ్లాదేశ్ పూర్వికత కలిగిన వాడు). == ప్రముఖులు == * [[నిహార్ రంజన్ గుప్తా]], చర్మవ్యాధి నిపుణుడు, ప్రముఖ [[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ]] [[నవలా సాహిత్యము|నవలా]]-[[స్క్రీన్ ప్లే]] [[రచయిత]] * [[అంఖి ఆలంగీర్]], గాయని, నటి. ఆమె రచయిత '''ఖోష్నూర్ అలంగీర్''', చలనచిత్ర నటుడు, టెలివిజన్ వ్యాఖ్యాత '''మొహియుద్దీన్ అహ్మద్ ఆలంగీర్''' దంపతుల కుమార్తె == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ద్వారకానాథ్ గంగూలీ]] * [[సెయింట్ మార్టిన్ ద్వీపం]] * [[ఖాన్ జహాన్ అలీ]] * [[హాడ్గ్సన్స్ ఫ్రాగ్‌మౌత్]] * [[మిజోరం–మణిపూర్–కచిన్ వర్షారణ్యాల ఎకోరీజియన్]] * [[షియులీ అజీమ్]] * [[బంగ్లాదేశ్‌లో అక్రమ ఆయుధాల రవాణా జప్తు ఘటన]] * [[దేశీ ప్రజలు]] * [[సోమపుర మహావిహారం]] * [[దిబార్ దిఘి]] == మూలాలు == {{ఆసియా}} {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{ఆసియా}} {{సార్క్}} {{ఓఐసి}} [[వర్గం:బంగ్లాదేశ్]] [[వర్గం:కామన్వెల్తు దేశాలు]] mpl463oue30sgk3dtlg6j8ch8vssxkw 0 60854 4983417 3834269 2026-10-17T20:45:39Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983417 wikitext text/x-wiki {{Infobox Anatomy | Name = ప్రసేకం | Latin = urethra feminina, urethra masculina | GraySubject = 256 | GrayPage = 1234 | Image = | Caption = Female anatomy. (Urethra labeled at bottom left.) | Image2 = | Caption2 = | Precursor = [[Urogenital sinus]] | System = | Artery = | Vein = | Nerve = | Lymph = | MeshName = urethra | MeshNumber = A05.360.444.492.726 | DorlandsPre = u_03 | DorlandsSuf = 12838693 | }} '''ప్రసేకం''' (Urethra) [[మూత్రాశయం]] నుండి మూత్రాన్ని బయటకు తీసుకొని పోయే వాహిక. దీని ద్వారానే [[స్ఖలనం]] సమయంలో పురుషులలో [[వీర్యం]] బయటకు చిమ్ముతుంది. మగ వారిలో , ఆడవారిలో ప్రసేకం (యురేత్రా) లక్షణం బయటకు మూత్రం పంపడం. పురుషులలో స్ఖలనం చేయడంలో కూడా దీని ప్రాముఖ్యత ఉన్నది . ఈ వాహిక కు వాపు, గాయం, ఇన్ఫెక్షన్ నుండి వచ్చే వ్యాధులు ,మూత్ర ప్రవాహాన్ని అడ్డుకున్నప్పుడు, దీనిని మూత్ర విసర్జనలో బాధ అంటారు. మహిళలలో మూత్ర విసర్జన మూత్రాశయం ద్వారా పురుషుడి కంటే చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. మగవారిలో, మూత్రం మూత్రాశయం నుండి పురుషాంగం ద్వారా ఎక్కువ దూరం వెళ్ళాలి . మగవారిలో, మూత్రం గుండా వెళ్ళే మూత్రంలో మొదటి 1 "నుండి 2" ను పృష్ఠ యురేత్రా అంటారు. పృష్ఠ మూత్రంలో ఇవి ఉన్నాయి, మూత్రాశయం మెడ (మూత్రాశయం తెరవడం), ప్రోస్టాటిక్ యురేత్రా (ప్రోస్టేట్ చేత యురేత్రా యొక్క భాగం), పొర మూత్రాశయం బాహ్య మూత్ర స్పింక్టర్ అని పిలువబడే కండరం.<ref>{{Cite web|url=https://www.urologyhealth.org/urology-a-z/u/urethral-stricture-disease|title=Urethral Stricture Disease: Symptoms, Diagnosis & Treatment - Urology Care Foundation|website=www.urologyhealth.org|access-date=2020-12-09}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == చరిత్ర == '''ప్రసేకం ( యురెత్రా ) కు వచ్చే వ్యాధులు''': మూత్రాశయం నుండి పురుషాంగం ద్వారా మూత్రాన్ని తీసుకువెళ్ళే వాహిక మూత్రవిసర్జన సమయంలో యూరేత్రల్ మీటస్ (పురుషాంగం యొక్క కొన వద్ద తెరవడం). చాలా మంది పురుషులు మూత్ర విసర్జనతో అసౌకర్యం, మూత్రం రావడం మందగించడం ఉంటుంది. ఇది క్రమంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది, మూత్రాన్ని బయటకు తీసుకురావడానికి నెట్టడం, వడకట్టడానికి దారితీస్తుంది. ఈ సమస్య అకస్మాత్తుగా ఎటువంటి లక్షణములు లేకుండా కనిపిస్తుంది, తక్షణ ఆరోగ్య సంరక్షణ అవసరం.పురుషాంగంనకు గాయం , మంట , క్లామిడియా వంటి లైంగిక సంక్రమణ వ్యాధులు.శస్త్రచికిత్స లేదా విధానాల సమయంలో కాథెటర్లు లేదా పరికరాలను మూత్రంలో ఉంచడం.మచ్చ కణజాలం మూత్రాశయం ఇరుకైనదిగా మారుతుంది, దీనివల్ల మూత్రం రావడం మరింత కష్టమవుతుంది. కొన్నిసార్లు, మూత్రాశయానికి మంట లేదా గాయం కఠినత గుర్తించబడటానికి చాలా కాలం ముందు జరుగుతుంది. ఇతర సందర్భాల్లో, మూత్ర విసర్జన గాయం తర్వాత కఠినతరం జరుగుతుంది. మూత్రవిసర్జన సమయంలో నొప్పి,ప్రోస్టాటిటిస్ వంటివి మూత్ర కఠినత కూడా ప్రోస్టేట్ యొక్క వాపుకు కారణమవుతుంది. . వీటిని యాంటీబయాటిక్స్ మందులు , యూరేత్రల్ స్ట్రిక్చర్ చికిత్సతో నివారించ వచ్చును.<ref>{{Cite web|url=https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15537-urethral-stricture-in-men|title=Urethral Stricture: Symptoms, Causes, Treatment & Prevention|website=Cleveland Clinic|access-date=2020-12-09}}</ref> '''ఆయర్వేదం లో చికిత్స :''' పాత బియ్యం, పెసర పప్పు ను వాడటం , తీపి పదార్థములు తీసుకోవడం ( తరచుగా ) , ఖర్జురములు తినడం , కొబ్బరి నీళ్ళు వంటివి తీసుకోవడం ద్వారా జీర్ణక్రియను సులభతరం చేయడానికి సహాయపడతాయి. ఇవిగాక కొత్తిమీర, దోసకాయ, పుచ్చకాయ, రేగు పండ్లు, బార్లీలను, తగినంత నీరు త్రాగటం వంటివి సాధారణ మూత్రవిసర్జనకు తోడ్పడుతాయి . '''తీసుకోకూడని పదార్ధములలో''' మాంసం ( వారానికి రెండుసార్లు మించకూడదు), చల్లని ఆహారం , ఉప్పు తగ్గించడం ,మద్య పానము చేయక పోవడం , చేపలు, తాజా అల్లం, వేడి ఎక్కువగా ఉన్న పదార్తములను తినక పోవడం , ఎక్కువగా లైంగిక సంపర్కములో పాల్గొనడం, గుర్రపు స్వారీ చేయక పోవడం , మోటారు సైకిళ్ళ తో నిరంతర ప్రయాణం చేయడం వంటివి మాను కొనవలెనని ఆయర్వేద చికిత్సలో తెలుపుతున్నారు <ref>{{Cite web|url=https://www.ayurvedabansko.com/treatment-of-urethral-stricture-with-ayurveda/|title=Treatment of urethral stricture with Ayurveda {{!}} Ayurveda Bansko|last=Ayurvedabansko|website=ayurvedabansko.com/|language=en-GB|access-date=2020-12-09|archive-date=2020-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025130808/https://www.ayurvedabansko.com/treatment-of-urethral-stricture-with-ayurveda/|url-status=dead}}</ref> [[దస్త్రం:Gray1142.png|thumb|ప్రసేకం - పురుషాంగ వాహిక ]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము]] fcn6o38m80xbypeq6vu85r0f22n5v5n 4 64166 4983455 4982791 2026-10-18T02:50:33Z యర్రా రామారావు 28161 4983455 wikitext text/x-wiki <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Don't add your new AfD (articles for deletion) entries by editing this page! When you nominate a page for deletion, it gets an entry in a sub-sub-page corresponding to the (UTC) date of nomination. Go back to viewing this page instead of editing it, and look for the link to edit today's sub-sub-page. Don't add your new AfD (articles for deletion) entries by editing this page! - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - --> {{పాత చర్చల పెట్టె|[[/పాతవి-1|1]]{{*}}[[/పాతవి-2|2]] {{*}}[[/పాతవి-3|3]] {{*}}[[/పాతవి-4|4]]{{*}} [[/పాతవి-5|5]]{{*}} [[/పాతవి-6|6]]{{*}} [[/పాతవి-7|7]]{{*}} [[/పాతవి-8|8]] {{*}} [[/పాతవి-9|9]] {{*}} [[/పాతవి-10|10]] {{*}} [[/పాతవి-11|11]] {{*}} [[/పాతవి-12|12]] ||వ్యాఖ్య = మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు}} {{Deletion debates}} ప్రధానబరి లోని వ్యాసాన్ని తొలగించాలా లేదా అనే చర్చ చేసే ప్రదేశం '''తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు (AfD)'''. ఇక్కడ చేర్చిన వ్యాసాలను కనీసం ఒక వారం రోజుల పాటు చర్చించి, తొలగించాలని సముదాయం నిర్ణయిస్తే [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] ప్రకారం తొలగించడం గానీ, పేజీని ఉంచి, దాన్ని మెరుగుపరచడంగానీ, వేరే పేజీతో విలీనం చెయ్యడం గానీ, దారిమార్పుగా మార్చడంగానీ, కొన్న్నాళ్ళపాటు సంరక్షణలో ఉంచడంగానీ, వేరే వికీమీడియా ప్రాజెక్టుకు తరలించడం గానీ, వేరే పేరుకు తరలించడంగానీ, వేరే పేజీలో ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యడం గానీ, వాడుకరి ఉపపేజీగా మార్చడంగానీ, చేస్తారు. ఏదైనా పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే ముందు ఏయే అంశాలను పరిశీలించాలో, ప్రపాదించే పద్ధతి ఏమిటో, ప్రతిపాదనపై చర్చ ఎలా జరపాలో ఈ పేజీ వివరిస్తుంది. ప్రస్తుతం జరుగుతున్న చర్చలకు లింకులు ఇవ్వడంతో పాటు, దీనికే సంబంధించిన మరో రెండు రకాల పద్ధతులకు కూడా లింకులిస్తుంది. [[వికీపీడియా:త్వరిత తొలగింపు]] కు సవివరమైన హేతుబద్ధత [[వికీపీడియా:దుశ్చర్య|దుశ్చర్య]], [[వికీపీడియా:విస్పష్టమైన చెత్త|విస్పష్టమైన చెత్త]] పేజీల ద్వారా ఇవ్వగా, [[మూస:తొలగించు|వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన]]ను ఇతర తొలగింపుల కోసం వాడుతారు. '''ఏదైనా వ్యాసాన్ని ఇక్కడ ప్రతిపాదించాలనుకుంటే''', అందుకు అవసరమైన ప్రాతిపదికలను [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] వివరిస్తుంది. తొలగించే పద్ధతిని [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] వివరిస్తుంది. ఏదైనా వ్యాసానికి తొలగింపుకు కావాల్సిన లక్షణాలున్నాయని మీకనిపిస్తే, మీకు తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే పద్ధతి తెలిస్తే, కింది సూచనలను అనుసరించండి. పేజీని ప్రతిపాదించాలో వద్దో స్పష్టంగా మీరు నిర్ణయించుకోలేకపోతే, లేక మీకు ఈ విషయంలో సహాయం కావాల్సి ఉంటే, [[వికీపీడియా చర్చ:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|దీని చర్చాపేజీని]] గానీ, [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|వికీపీడియా సహాయ కేంద్రాన్ని]] గానీ చూడండి. వికీపీడియాలో తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన వ్యాసాల జాబితా ఇది. ఈ జాబితాలో కేవలం వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:తొలగింపు_పద్ధతి]] చూడండి == <span class="anchor" id="latest-additions"></span> తాజా చేర్పులు == ఈ క్రింది పుటలలోనే కాక ఇంకా ఈ పేజీలో చేరని చర్చా పేజీలను [[:వర్గం:తొలగించవలసిన వ్యాసములు]] లో పరిశీలించండి. # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/నేతకారుడు]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/టాల్ రేడియో]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/యాన్ మార్టెల్ (Yann Martel) –]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఉద్యోగ శిక్షణ]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కౌముది నరసింహం]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/స్టార్మ్ జేమ్సన్]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వి.ఎస్.నైపాల్]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఫౌల్ స్కాట్]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/డామే జీన్ ఐరిస్ మార్డోక్]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/అలెన్ హోలింగ్హరస్ట్]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఎస్‌వి ఇన్ఫో టెక్నాలజీస్]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/క్రీస్తు తెలియని సంవత్సరాలు]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పెద్ద భాషా నమూనాలు]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పి. సుధీర్ కుమార్]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పన్ను (ఆర్థిక వ్యవస్థ)]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/నారాయణరావుపేట ముత్యంరాయుడు కోట]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తోటపల్లి త్రికూటాలయం]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/బోరిస్ పర్చాట్కిన్]] <!--{{/current]]--> ==పాత చర్చలు == పాత చర్చల కోసం - * ప్రస్తుతం నడుస్తున్న భండారం: [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-11]] (తాజాగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీలో చేర్చండి) * [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాత AFD ఉపపేజీల్లో జరిగిన చర్చలు]] ఈ పేజీని సృష్టించకముందు, గతంలో [[వికీపీడియా:Articles for deletion]] పేజీకి చెందిన ఉపపేజీల్లో తొలగింపు చర్చలు జరిగేవి. ఆ తరువాత ఆ పేజీని వాడడం మానేసాం. అప్పట్లో జరిగిన చర్చలను ఈ పేజీలో చూడవచ్చు. * మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు - [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-1|1]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-2|2]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-3|3]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-4|4]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-5|5]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-6|6]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-7|7]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-8|8]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-9|9]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-10|10]] (కొత్తగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీల్లో ఏమీ చేర్చకండి) ===ముగిసిపోయిన, ప్రస్తుతం జరుగుతున్న AfD చర్చల్లో వెతకండి === {{search archives|searchbuttonlabel=ముగిసిన, ప్రస్తుత AfDల్లో వెతుకు}} * ''మతం'' అనే పేరు కలిగిన వ్యాసాల కోసం వెతకాలంటే, ఈ వెతుకు పెట్టెలో '''మతం''' అని ఇవ్వండి. * ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలోనే ఉన్న పేజీల కోసం వెతికేందుకు '''intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి. * "''మతం''" అనే పేరు పాఠ్యంలో ఎక్కడైనా ఉండి, ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలో ఉండాలంటే '''మతం intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి. == తొలగింపు చర్చలలో పాల్గొనడం == === వికీ మర్యాద === {{See also|వికీపీడియా:Guide to deletion#General advice}} * తొలగింపు చర్చల్లో పాల్గొనేవారికి [[వికీపీడియా:వికీ సాంప్రదాయం|వికీ మర్యాద]], [[వికీపీడియా:కొత్తవారిని ఆదరించండి|"కొత్తవారిని బెదరగొట్టకండి"]] గురించి తెలిసి ఉండాలి. ** ఇతర తొలగింపు పేజీలక్కూడా ఇది వర్తిస్తుంది. * తొలగింపు కొరకు చర్చల్లో దాపరికమేమీ లేదు, అన్నీ బహిరంగమే. ఎన్వికీలో జరిగిన కొన్ని చర్చలు పత్ర్రికలక్కూడా ఎక్కిన సందర్భాలున్నాయి. <ref name="economist">[http://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354&logout=Y "The battle for Wikipedia's soul"], [[The Economist]], Mar 6th 2008.</ref><ref>Seth Finkelstein,[http://www.guardian.co.uk/technology/2006/sep/28/wikipedia.web20 "I'm on Wikipedia, get me out of here"], [[The Guardian]], September 28 2006. <br />"At Wikipedia, contentious decisions are made by a process of elaborate discussion culminating in administrative fiat. Deletions go through a comment period. The process is not a vote, but the result forms a recommendation to the administrators."</ref> వికీపీడియాలో చేసే ఏ దిద్దుబాటుకైనా ఎలాంటి నాగరిక విధానాలను పాటిస్తారో అలానే ఇక్కడా పాటించండి. * మీతో విభేదించిన వారిపై [[వికీపీడియా:వ్యక్తిగత దాడులు కూడదు|వ్యక్తిగత దాడులు చెయ్యకండి]]; వెటకారంగా మాట్లాడకండి, [[వికీపీడియా:సంయమనంగా ఉండండి|సంయమనం పాటించండి]]. * జీవించి ఉన్న వ్యక్తులపై ఆధారాల్లేని ప్రతికూల వ్యాఖ్యలు చెయ్యకండి. వీటిని ఎవరైనా తొలగించవచ్చు. * తొలగింపు చర్చలు మామూలు వోటింగు పద్ధతి లాగా కనిపించినప్పటికీ, ఇది అలా పనిచెయ్యదు. స్పందన కంటే స్పందనకు మద్దతుగా ఇచ్చిన ఔచిత్యము, రుజువులూ ఎంతో ఎక్కువ విలువ కలిగి ఉంటాయి. అంచేత తొలగింపు చర్చను వోటింగు లాగా పెట్టకూడదు: ** తొలగింపు పేజీకి ట్యాలీ పెట్టెలు చేర్చకండి. ** తొలగింపు పేజీలోని వ్యాఖ్యలను అభిప్రాయాల వారీగా - ఉంచాలి/తొలగించాలి/ఇతరాలు - విడదీయకండి. అలా వర్గీకరిస్తే, చర్చ సాఫీగా జరక్కపోగా, వోట్ల లెక్కకు ప్రాముఖ్యత ఏర్పడుతుంది. ** తొలగింపు చర్చల గురించి వాడుకరులకు సందేశాలు పంపకండి. దాని వలన వాళ్ళు మీ అభిప్రాయానికి మద్దతు ప్రకటించే అవకాశం ఉంది. కానీ వ్యాసం తొలగింపును మీరు ప్రతిపాదిస్తూ ఉంటే , ఆ వ్యాసానికి తోడ్పడిన వాళ్ళకు మైత్రీపూర్వక సందేశాన్ని పంవచ్చు. * ఒకే రకమైన అనేక వ్యాసాలను ప్రతిపాదించదలచుకుంటే, అన్నిటినీ కలిపి ఒకే ప్రతిపాదన చెయ్యవచ్చు. దీంతో చర్చలో రిపిటీషనుండదు. వాటిపై చర్చించే సమయాన్ని ఆదా చేసుకోవచ్చు కూడా. అయితే, సంబంధం లేని వ్యాసాలను కట్టగట్టరాదు. * చర్చ జరుగుతూండగా వ్యాసాన్ని తరలించకూడగనే నియమమేమీ లేనప్పటికీ, అలా తరలిస్తే అనవసరమైన తికమకకు దారితీస్తుందనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. చర్చను అనుసరించడాం కూడా ఇబ్బందవుతుంది. === చర్చలో పాల్గొనడం === ఒక వ్యాసం వికీపీడియా విధానాలు మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉందా లేదా అనే విషయాన్ని హేతుబద్ధంగా చర్చించే స్థలం. భిన్నాభిప్రాయాలుంటాయి. కానీ తర్కబద్ధంగా ఉంటూ, సరైన ఆధారాలతో కూడిన వాదనలకు మిగత వాటికంటే ఎక్కువ విలువ ఉంటుందిక్కడ. వ్యాసం వికీ విధానాలకు అనుకూలమో వ్యతిరేకమో చెప్పకుండా సంబంధం లేని వాదన చెయ్యడం, ఆధారాలు చూపడం వంటివి చేసే వాడుకరులకు నిర్మాణాత్మక చర్చ గురించి, చర్చా విషయం పైననే కేంద్రీకరించిన వాదన గురించీ మరోసారి సూచన లివ్వడం తప్ప మరి చేసేదేమీ లేదు. కానీ, అలాంటి నిరాధారమైన వాదనలు, కంటెంటు మార్గదర్శకాలను పట్టించుకోకపోవడం వంటివి కొనసాగిస్తే, చర్చను అడ్డుకోవడంగా భావించాలి. ఇలా అడ్డుకోవడం కొనసాగిస్తే, ఇంగ్లీషు వికీలో లాగా [[వికీపీడియా:వివాద పరిష్కారం|వివాద పరిష్కార]] విధానం తెలుగు వికీలో లేదు కాబట్టి, అప్పటి వరకూ చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకులు కలుగ జేసుకుని పరిస్థితిని చక్కదిద్దాలి. AfD చర్చల్లో అనుసరించే కొన్ని సంప్రదాయాలు: * సాధారణంగా వాడుకరులు తాము సూచించే చర్యలను '''బొద్దు పాఠ్యంలో''' రాస్తారు. ఉదాహరణకు, "'''ఉంచాలి'''", "'''తొలగించాలి'''", "'''విలీనం చెయ్యాలి'''", "'''దారిమార్పుగా చెయ్యాలి'''", "'''ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యాలి'''" -ఇలాగ. ఈ AfD లను లెక్కించే కొన్ని బాట్లు, పరికరాలూ ఇలా బొద్దుగా ఉన్న పాఠ్యాన్నే లెక్కలోకి తీసుకుంటాయి. అంచేత ఈ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించడం చాలా ముఖ్యం. * మీ వ్యాఖ్యలను, అభిప్రాయాలనూ బులెట్ పాయింట్లుగా రాయండి (అంటే, <code>*</code> తో మొదలవ్వాలి). చివర్లో సంతకం చెయ్యండి. వేరే వాడుకరికి సమాధానం ఇస్తూంటే వారి అభిప్రాయం కిందనే తగినన్ని <code>*</code> గుర్తులు పెట్టి మీ సమాధానం రాయండి. * మీరు వ్యాసపు సృష్టికర్తా, మేజరు పాఠ్యాన్ని సమర్పించిన రచయితా, లేక వ్యాసంపై ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి కలిగి ఉన్నారా అనే విషయాన్ని రాయండి. * మీ అభిప్రాయం చెప్పేముందు వ్యాసాన్ని ఒకమారు చూడండి. ప్రతిపాఅదకులు ఇచ్చ్చిన సమాచారం మీద్ మాత్రమే ఆధారపడి మీ అభిప్రాయం ఏర్పరచుకోకండి. పరిస్థితిని అర్థం చేసుకునేందుకు వ్యాసపు చరితం కూడా సాయపడవచ్చు. అలాగే ఇంతకు ముందు రాసిన వ్యాఖ్యలు, అభిప్రాయాలను చూడండి. వాటిలో మీకు ఉపయోగపడే సమాచారం ఉండవచ్చు. పాల్గొనేటపుడు, కింది విషయాలను గమనించండి: * చర్చ వోటింగు కాదు; ఏ చర్య తీసుకోవాలో, దాన్ని సమర్ధించే వాదనలతో సహా, చర్చలో ప్రతిపాదించండి. * మీ వాదనలో వ్యాసం వికీ విధానాలను అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయడమే కాదు "'''''ఎలా'''''" అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయండి. * మీ వాదనకు మద్దతుగా బహుళ ఖాతాలను వాడడం నిషిద్ధం. అలాంటి వాడుకరులు శాశ్వత నిషేధానికి గురవుతారు. * తొలగింపును ప్రతిపాదించినవారు మళ్ళీ తమ అభిప్రాయాన్ని రాయనక్కరలేదు. ఎందుకంటే ప్రతిపాదించినప్పుడే "తొలగించాలి" అని వారు తమ అభిప్రాయాన్ని చేప్పేసినట్లే. * పరస్పర వ్యతిరేక అభిప్రాయాలను చెప్పకండి. ఒకవేళ మీ తొలి అభిప్రాయాన్ని మార్చుకుంటే, గతంలో మీరు రాసినదాన్ని కొట్టేసి దాని పక్కనే మళ్ళీ రాయండి. * కొత్త వాడుకరులు, నమోదు కాని వాడుకరుల అభిప్రాయాలను కూడా స్వీకరిస్తారు. కానీ అవి సదాశయంతో లేవని భావిస్తే వాటిని పట్టించుకోకపోవచ్చు. AfD ప్రతిపాదన కంటే ముందే నమోదైన వాడుకరులు ఇచ్చే అభిప్రాయాలకు ఎక్కువ విలువ ఉంటుంది. ప్రతిపాదిన వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యడం, తొలగించడం, దారిమార్పు చెయ్యడం వగైరాల్లో ఉచితమైన దాన్ని చెయ్యడానికి సలహా ఇచ్చేందుకు కొన్ని పద్ధతులున్నాయి. వాటిలో కొన్ని: * తొలగింపును సమర్ధించే వాదన ఇలా ఉంటుంది: తొలగింపు విషయ ప్రాముఖ్యత గురించినదైతే.. సందర్భోచితంగా "నిర్ధారించుకునే సౌకర్యం లేదు", "మౌలిక పరిశోధన", "విషయ ప్రాముఖ్యత లేదు" వంటి కారణాలను చెప్పవచ్చు. వ్యాసం జీవించి ఉన్న వ్యక్తి గురించి అయితే, విషయ ప్రాముఖ్యత లేదన్న సంగతిని వీలైనంత మృదువుగా చెప్పాలి. * వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యాలని మీరు భావిస్తే, తొలగింపు ప్రతిపాదనకు చూపించిన కారణాలను సరిచేస్తూ, వ్యాసంలో దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి. విశ్వసనీయ మూలాలను వెతికి, మంచి, విశేష వ్యాసాలను ఉదాహరణలుగా చూపి మీ వాదనను చెప్పవచ్చు. మూలాలను చేర్చి వ్యాసాన్ని మెరుగు పరచే ప్రయత్నం చెయ్యవచ్చు. ప్రతిపాదనలో చూపిన కారణాలను సరిచేస్తూ వ్యాసాన్ని మెరుగు పరిస్తే, ప్రతిపాదకులు తమ ప్రతిపాదనను వెనక్కు తీసుకోవాలి. ఆ తరువాత నిర్వాహకులు ప్రతిపాదనను మూసేస్తారు. ప్రతిపదకులు అలా చెయ్యకపోతే, వారి చర్చాపేజీలో ఆ సంగతిని గుర్తు చెయ్యాలి. * వ్యాసాన్ని అయోమయ నివృత్తి పేజీ గానో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు గానో ఉంచాలని భావిస్తే, దాన్నే ప్రతిపాదించండి. అలాంటి సందర్భాల్లో తొలగింపును రికమెండు చెయ్యవద్దు. == వ్యాసాల తొలగింపును ప్రతిపాదించడం == === ప్రతిపాదించే ముందు: గమనింపులు, ప్రత్యామ్నాయాలు=== {{IncGuide}} వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించే ముందు కింది వాటిని అనుసరించండి: ;అ. విధానాలను, మార్గదర్శకాలనూ చదివి అర్థం చేసుకోండి: # [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|వికీపీడియా తొలగింపు విధానం]]: ఇది తొలగించేందుకు ఉండాల్సిన కారణాలను, తొలగింపుకు ప్రత్యామ్నాయాలను, తొలగింపు పద్ధతులనూ సూచిస్తుంది. # తొలగింపు చర్చలకు సహకరించే నాలుగు ప్రధాన మార్గదర్శకాలు, విధానాలు: [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|విషయ ప్రాముఖ్యత]], [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్ధారత్వం]], [[వికీపీడియా:మూలాలు|మూలాలు]], [[వికీపీడియా:ఏది వికీపీడియా కాదు|ఏది వికీపీడియా కాదు]] ;ఆ. కిందివాటిని పరిశీలించండి: # వ్యాసం - [[వికీపీడియా:Speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన|తొలగింపు ప్రతిపాదన]], [[వికీపీడియా:సత్వర స్థాపన|సత్వర స్థాపన]] అంశాల పరిధిలోకి రాదని నిర్ధారించుకోండి. # నిర్ధారకత్వం, విషయ ప్రాముఖ్యత వంటి సందేహాలుంటే, సరైన మూలాల కోసం శోధించండి. ("ఈ" చూడండి.) # వ్యాస చరితాన్ని చూడండి. గతంలో దుశ్చర్యలు, తప్పులతడక భాష వాడకం వంటివి జరిగాయేమో గమనించండి. # వ్యాసపు చర్చాపేజీ చూడండి. ఇప్పుడు మీరు లేవనెత్తుతున్న అభ్యంతరాలను ఈసరికే లేవనెత్తి ఉన్నారేమో చూడండి. # ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు లింకును నొక్కి, ఈ వ్యాసాన్ని వికీపీడియాలో ఎలా ఉదహరిస్తున్నారో గమనించండి. # భాషాంతర లింకులను పరిశీలించండి. ఇతర భాషల్లో మరింత మెరుగైన వ్యాసాలున్నాయేమో గమనించండి. ;ఇ. వ్యాసాన్ని తొలగించకుండా మెరుగుపరచే మార్గముందేమో పరిశిలించండి # మామూలు సవరింపుల ద్వారా వ్యాసంలోని దోషాలను సవరించగలిగితే, దాన్ని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించరాదు. # వ్యాసాన్ని ఈమధ్యే సృష్టించి ఉంటే, దాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకుగాను ఆయా రచయితలకు తగినంత సమయమివ్వండి. # వ్యాసంపై మీకున్న అభ్యంతరాలను దాని చర్చాపేజీలోను, ప్రధాన రచయితల వద్దా, సంబంధిత వికీప్రాజెక్టులోను లేవనెత్తండి. వ్యాసంలో మీ సందేహాలను సూచించే ట్యాగును పెట్టండి. తద్వారా, ఆయా రచయితలు తగు దిద్దుబాటు చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది. # వ్యాస విషయానికి అంత ప్రాముఖ్యత లేదనుకుంటే, సంబంధిత వ్యాసంలో దీన్ని విలీనం చెయ్యడమో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు చెయ్యడమో చెయ్యండి. మరీ ముఖ్యంగా, వ్యాసపు పేరు కోసం ఎక్కువగా అన్వేషిస్తారని అనిపించినపుడు. ;ఈ. నోటబిలిటీయే ప్రధాన సమస్య అయితే, మరిన్ని మూలాల కోసం వెతకండి: # కనీసం గూగుల్లోను, గూగుల్ బుక్స్‌లోనూ వెతకండి. గూగుల్ న్యూస్, గూగుల్ స్కాలర్‌ లలోనూ వెతకొచ్చు. # ఎక్కడా మూలాలు దొరక్కపోతే, ప్రతిపాదనకు ముందు తీసుకోవాల్సిన కనీసపు చర్యలు తీసుకున్నట్లే. అయితే, ఈ అన్వేషణలో మూలాలు దొరికినంత మాత్రాన ఆ వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చెయ్యకూడదని అర్థం కాదు. ఆయా మూలాలు సరిపోవనిపిస్తే, లేదా ఆ మూలాలు వ్యాసవిషయాన్ని లీలామాత్రంగా మాత్రమే స్పృశిస్తున్నాయనిపిస్తే, వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసెయ్యవచ్చు. # సరిపడినన్ని మూలాలున్నాయని మీకు అనిపిస్తే, సదరు మూలాలు ప్రస్తుతం వ్యాసంలో లేవన్న ఉద్దేశంతో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం సబబు కాదు. దాని బదులు మీరే ఆయా మూలాలను వ్యాసంలో తగిన చోట్ల చేర్చవచ్చు. కనీసం మూలాలు కావాలన్న మూసనైనా ఉంచండి. === ఒక్క పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ఎలా === {{Afd footer}} === ఒకటి కంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం === కొన్నిసార్లు ఒకద నికొకటి సంబంధమున్న అనేక వ్యాసాలుండవచ్చు. ఈ వ్యాసాలన్నిటినీ తొలగించాలని మీకు అనిపించవచ్చు. అలాంటివాటన్నిటినీ తొలగింపు కోసం మూకుమ్మడిగా ప్రతిపాదించవచ్చు. అయితే, ముందు ఒకదాన్ని ప్రతిపాదించి, చర్చా ధోరణిని, ఫలితాన్నీ బట్టి మిగతా వాటిని గుంపుగా ప్రతిపాదించవచ్చు. గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించదగ్గ వ్యాసలకు ఉదాహరణలు: * ఓకే రకమైన పాఠ్యముండి, కొద్ది తేడాలతో శిర్షికలు కలిగిన వ్యాసాలు * ఒకే రచయిత రాసిన మస్కా (hoax) వ్యాసాలు * ఒకే రచయిత రాసిన స్పాము వ్యాసాలు * ఒకే రకమైన ఉత్పత్తులపై రాసిన వ్యాసాల శ్రేణి గుర్తుంచుకోండి.. #'''మీకు కచ్చితంగా తెలియకపోతే, గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించకండి.''' # వ్యాసాలన్నీ ప్రతిపాదన సమయంలోనే గుది గుచ్చాలి. చరచ మొదలయ్యాక చేర్చకండి. '''వ్యాసాలను తొలగింపు కోసం గుదిగుచ్చడం ఎలా:''' {| style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="4" |- | style="background:#ff9;"| <span style="font-family:verdana,arial;">'''I.<br>II.<br>III.'''</span> || <div style="font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;">మొదటి వ్యాసాన్ని ప్రతిపాదించండి.</div> &nbsp; పైన చూపిన I నుండి III అంచెలను అనుసరించండి. |- | style="background:#fc0;"| <span style="font-family:verdana,arial;">'''IV'''.</span> | style="background:#f6f6f6;"|<div style="font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;">అదనపు వ్యాసాలను ప్రతిపాదించండి.</div> &nbsp; ఆ వ్యాసాలన్నింటిలోనూ పైన, కింది మూసను చేర్చండి: {{clearleft}} : '''<nowiki>{{subst:afd1</nowiki>|''NominationName''<nowiki>}}</nowiki>''' ''NominationName'' స్థానంలో తొలగించాల్సిన మొట్టమొదటి పేజీ పేరును ఉంచండి - ప్రస్తుత పేజీ పేరును ''కాదు''. అంటే, ప్రతిపాదించిన మొదటి వ్యాసం [[User:Ashibaka/example|ఏదో ఒక వ్యాసం]] అయితే, ''PageName'' స్థానంలో ''ఏదో ఒక వ్యాసం'' ఉంచండి. ఇదివరకటి లాగానే దిద్దుబాటు సారాంశంలో "AfD: తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను" అని రాయండి. దిద్దుబాటును చిన్న మార్పుగా గుర్తించవద్దు. పేజీని భద్రపరచండి. ఇదే పద్ధతిని మిగతా అన్ని వ్యాసాలకూ పాటించండి. (If the article has been nominated before, use <nowiki>{{subst:afdx}}</nowiki> instead of <nowiki>{{subst:afd1}}</nowiki>, and replace "''NominationName''" with the name of the page '''plus''' a note like ''"(second nomination)"'' for a second nomination, etc. See [[Template talk:Afdx]] for details.) |- | style="background:orange;"| <span style="font-family:verdana,arial;">'''V'''.</span> || <div style="font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;">Add the additional articles to the nomination.</div> &nbsp; మొదటి వ్యాసపు తొలగింపు చర్చ పేజీ, <br /> &nbsp; <tt>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''PageName''</tt> కి వెళ్ళి, అక్కడ <br /> &nbsp; మీ ఒరిజినల్ ప్రతిపాదన కింద మిగతా పేజీలను చేర్చండి, ఇలా: <blockquote><tt><nowiki>నేను కింది పేజీలను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. కారణం: [ఇక్కడ కారణం రాయండి]:</nowiki></tt><br /> <tt><nowiki>:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 1}}</nowiki></tt><br /> <tt><nowiki>:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 2}}</nowiki></tt></blockquote> దిద్దుబాటు సారాంశంలో, తొలగింపు కోసం వ్యాసాలను గుత్తగా చేరుస్తున్నారని రాయండి. |} === AFD ని సృష్టించడం ===<!--not really sure where this goes; poorly explained how it fits with elaborate instructions above--> నమోదైన వాడుకరులు ఈ మూసను వాడి వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించవచ్చు: <inputbox> type=create preload=Template:Afd2 starter default=వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/<ARTICLENAME> buttonlabel=ఈ వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించు bgcolor=#eeeeff width=60 </inputbox> ఈ రకంగా చేస్తే, మీ ప్రతిపాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/{{CURRENTYEAR}} {{#time:F j}}|AFD లాఅగ్ పేజీలో]] చేర్చాల్సి ఉంటుంది. [[వికీపీడియా:ట్వింకిల్|ట్వింకిల్]] ను వాడి కూడా ఈ పని చెయ్యవచ్చు. [[Special:నా అభిరుచులు|మీ అభిరుచులు పేజీలో]] ట్వింకిల్‌ను చేతనం చేసుకోవచ్చు. అక్కడ "[[వికీపీడియా:Gadgets|ఉపకరణాలు]]" ట్యాబును నొక్కి, ట్వింకిల్ చెక్‌మార్కును సెలెక్టు చేసి భద్రపరచండి. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:Twinkle/doc]] చూడండి. === ప్రతిపాదించాక: సంబంధమున్న ప్రాజెక్టులకు, వాడుకరులకూ తెలపండి=== AfD లో చర్చ కొరకు ప్రతిపాదిస్తే సరిపోతుంది. అయితే ప్రతిపాదకులు వ్యాసంతో సంబంధమున్న వారికి తెలియజేయాలనుకోవచ్చు. కాన్వాసింగు లాంటివి చెయ్యకుండా తెలియజేయవచ్చు. వికీపీడియాలో పెద్దగా అనుభవం లేని వాఅడుకరులను కూడా చర్చలో పాల్గొనేలా ప్రోత్సహించేందుకు గాను, మీ సందేశాల్లో పొడిఅక్షరాలు (ఎబ్రీవియేషన్లు) వాడకండి. సంబంధిత విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు లింకులివ్వండి. AfD చర్చాపేజీకి కూడా లింకివ్వండి. ఏదైనా వ్యాసాన్ని సత్వర తొలగింపుకు ప్రతిపాదించదలచుకుంటే అందుకు తగ్గ [[వికీపీడియా:Criteria for speedy deletion|కారణాలను]] ఇవ్వండి. పేజీ శీర్షికను చూడగానే తెలిసిపోతోంటే తప్ప, ఆ వ్యాసం దేని గురించో కూడా రాయండి. ;Deletion sorting Once listed, deletion discussions can, optionally, also be transcluded into an appropriate [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting|deletion sorting]] category, such as the ones for [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Actors and actresses|actors]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Music|music]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Academics and educators|academics]], or for specific countries. Since many people watch deletion sorting pages for subject areas that particularly interest them, including your recent AfD listing on one of these pages helps attract people familiar with a particular topic area. Please see the [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Compact|the complete list of categories]]. {{anchor|wikiProjects}} ;Notifying related WikiProjects <!-- OLD TEXT (please restore when ArticleAlertbot is resurrected) [[:వర్గం:ArticleAlertbot subscriptions|Many projects]] have subscribed to [[WP:Article alerts|Wikipedia's article alerts service]], a fully automated program that keeps track of AfD discussions for subscribed projects. Projects that have not subscribed may welcome a brief, neutral note on their project's talk page about the AfD. --> [[WP:WikiProject|WikiProjects]] are groups of editors that are interested in a particular subject or type of editing. If the article is within the scope of one or more WikiProjects, they may welcome a brief, neutral note on their project's talk page(s) about the AfD. {{anchor|substantial}} ;Notifying substantial contributors to the article While not required, it is generally considered courteous to notify the [[వికీపీడియా:Assume good faith|good-faith]] creator and any main contributors of the articles that you are nominating for deletion. One should not notify [[వికీపీడియా:Bot policy|bot accounts]], people who have made only insignificant 'minor' edits, or people who have never edited the article. To find the main contributors, look in the [[Help:Page history|page history]] or [[Help:Talk page|talk page]] of the article and/or use [[tools:~daniel/WikiSense/Contributors.php|Duesentrieb's ActiveUsers tool]] or [http://vs.aka-online.de/wppagehiststat/ Wikipedia Page History Statistics]. Use {{tlsx|AfD-notice|''article name''|''AfD discussion title''}}. At this point, you've done all you need to do as nominator. Sometime after seven days has passed, someone will either close the discussion or, where needed, "[[WP:RELIST|relist]]" it for another seven days of discussion. (The "someone" ''must not'' be you the nominator, but if you want to see how it's done see the next section.) ===ప్రతిపాదనను వెనక్కితీసుకోవడం=== ప్రతిపాదన విషయంలో మీరు మనసు మార్చుకుంటే దాన్ని వెనక్కు తీసుకోవచ్చు. దీనికి కారణం, చర్చలో కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి రావడం గావచ్చు, మరే కారణం చేతనైనా మీ ప్రతిపాదన పొరపాటని మీకే అనిపించి ఉండవచ్చు. వెనకి తీసుకోవడం వలన ఇతర వాడుకరుల సమయం ఆదా అవుతుంది. వెనక్కి తీసుకునేందుకు చర్చకు పైభాగాన ఉన్న ప్రతిపాదన స్టేట్‌మెంటుకు కింద, "'''ప్రతిపాదకులు వెనక్కి తీసుకున్నారు'''" అనే నోటీసు పెట్టండి. కొద్దిగా వివరణ ఇచ్చి, సంతకం చెయ్యండి. తొలగింపును వేరెవరూ సమర్ధించి ఉండకపోతే, మీరే చరచ్ను ముగించవచ్చు. వేరేవరైనా సమర్ధించి ఉంటే, మరెవరినైనా చరచను ముగించమని మీరు కోరవచ్చు. == తొలగింపు చర్చను ముగించడం ఎలా == {{See also|వికీపీడియా:చర్చలను ముగించడం}} * సాధారణంగా తొలగింపు చర్చ వారం పాటు జరగాలి. * నిర్ణయం వోట్ల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉండదు. తార్కికమైన, సరైన కారణాలతో కూడుకున్న, విధానాలపై ఆధారపడిన వాదనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. * చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకుడు చర్చపై '''ఉంచాలా ''', '''తొలగించాలా ''', '''విలీనం చెయ్యాలా ''', '''దారిమార్పు చెయ్యాలా ''', '''ట్రాన్స్‌వికీ చెయ్యాలా ''' అనే నిర్ణయం తీసుకుంటారు. * సముదాయంలో మంచి పేరు ఉన్న వికీపీడియను, నిర్వాహకుడు కాకపోయినా, చర్చలో పాల్గొనకపోతే, నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. * చర్చలో పాల్గొన్న వారంతా ఉంచాలనే అభిప్రాయాన్ని ప్రకటించినపుడు, తొలగింపును ప్రతిపాదించిన వ్యక్తి, మధ్యలోనే దాన్ని ఉపసంహరించుకోవచ్చు, వ్యాసాన్ని ఉంచాలనే నిర్ణయం తీసుకుని. అలా చెయ్యడం చర్చను దారిమళ్ళించి, అర్ధంతరంగా ముగించినట్లు కాదు. * చర్చ ఒక స్పష్టమైన అభిప్రాయానికి రాలేకపోతే '''ఒక అభిప్రాయానికి రాలేదు''' అని ప్రకటించి, వ్యాసాన్ని యథాస్థితిలో ఉంచెయ్యవచ్చు. లేదా వ్యాసాన్ని తిరిగి చరచ్కు పెట్టవచ్చు. * కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో - త్వరితంగా ఉంచెయ్యడం, త్వరితంగా తొలగించడం, నిర్ణయం ఎలా ఉండబోతోందో సందేహాతీతంగా, విస్పష్టంగా ముందే తెలిసిపోయినప్పుడు - చర్చను గడువుకు ముందే ముగించవచ్చు. * నిర్ణయంపై అభిప్రాయాలను నిర్ణయం ప్రకటించిన వాడుకరి చర్చ పేజీలో ముందు వెల్లడించాలి. అక్కడ సరైన సమాధానం దొరక్కపోతే [[వికీపీడియా:తొలగింపు సమీక్ష]] వద్ద అప్పీలు చెయ్యవచ్చు. == నిర్ణయాన్ని అమలు చేసే పద్ధతి == తొలగింపు చర్చ, చర్చాపేజీలో సరిపడినన్ని రోజులు ఉన్న తరువాత చర్చను ముగించేటపుడు పాటించవలసిన పద్ధతి ఇది: # చర్చను పరిశీలించి, ముగింపు పలికేందుకు చాలా సమయం పట్టేట్టైతే, ముందు ఉపపేజీలో పైన {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను పెట్టండి. దీనివలన మీరు ముగింపు చేస్తూ ఉండగా మరొకరు దిదుబాటు చేసి దిద్దుబాటు ఘర్షణ తలెత్తకుండా ఉంటుంది. # చర్చపై ఆధారపడి, [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|మార్గదర్శకాలు]] వాడి వ్యాసాన్ని ఉంచాలో తొలగించాలో, సంబంధిత చర్చ, ఉప పేజీలను తొలగించాలో లేదో నిర్ణయించండి. # {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను చేర్చి ఉంటే దాన్ని తీసెయ్యండి. # చర్చా ఉపపేజీలో పైన అడుగున కింది పాఠ్యాన్ని చేర్చండి. (ఈ రెండూ కలిసి చర్చ ముగిసినట్టు సూచిస్తూ, దాని చుట్టూ ఒక ఒక మసక పెట్టెను సృష్టిస్తాయి. (కింది [[#ఉదాహరణ|ఉదాహరణ చూడండి]].) శీర్షం మూస, ముగింపు ఫలితం పై విభాగపు శీర్షానికి ''పైకి'' చేరతాయి, దాని కిందకు కాదు. #* పైన: #*:'''<nowiki>{{subst:వ్యాతొలపైన}}</nowiki>''' <nowiki>'''ఫలితం'''</nowiki>. <tt><nowiki>~~~~</nowiki></tt> #* అడుగున: #*:'''<nowiki>{{subst:వ్యాతొలకింద}}</nowiki>''' # నిర్ణయం తొలగించడమే అయితే, వ్యాసాన్ని తొలగించండి. (ఇది ఆటోమాటిగ్గా తొలగింపు లాగ్ లో నమోదవుతుంది.) "తొలగింపుకు కారణం" పెట్టెలో చర్చకు లింకు ఇవ్వడం మరువకండి. (అంటే '''<nowiki>[[</nowiki>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''వ్యాసం''<nowiki>]]</nowiki>''' అని రాయాలి). సముచితమైతే వ్యాసపు చర్చాపేజీని, సంబంధిత ఉపపేజీలను కూడా తొలగించండి. "ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు" లింకును నొక్కి [[వికీపీడియా:దారిమార్పు|దారి మార్పులు]] ఏమైనా ఉంటే తొలగించండి. ఆ శీర్షికతో ''వ్యాసమనేది ఉండకూడని'' పక్షంలో, దానికున్న అన్ని లింకులను తీసెయ్యండి. అయితే, వ్యాసానికి దాని తొలగింపు ప్రతిపాదనకు ఉన్న లింకును మాత్రం తీసెయ్యరాదు. # నిర్ణయం '''ఉంచెయ్యడం'' అయితే, (విస్తృత ఏకాభిప్రాయం లేదు, దారిమార్పు, విలీనం వంటివైనా సరే), వ్యాసంలోని తొలగింపు మూసను తీసేసి, వ్యాసపు చర్చాపేజీలో తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీకి లింకును పెట్టండి. #* పేజీ దారిమార్పుగా మారితే, మెలికెల దారి మార్పులు లేకుండా చూడండి. #* చర్చ విస్తృత ఏకాభిప్రాయానికి రాకపోతే, మామూలుగానైతే వ్యాసాన్ని ఉంచాలి. భవిష్యత్తులో అయోమయం లేకుండా ఉండేందుకుగాను, నిర్ణయంతోపాటు ఈ విషయాన్ని సూచించాలి. # ఆ తరువాత, తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీని ఈ పేజీలో పైనున్న [[#తాజా చేర్పులు|తాజా చేర్పులు]] అనే విభాగం నుండి తీసేసి, [[#పాత చర్చలు|పాత చర్చలు]] విభాగంలో చూపించిన "ప్రస్తుత పాత చర్చల పేజీ" లోకి చేర్చండి. ===ఉదాహరణ=== చర్చను ముగించాక, పేజీ ఇలా కనబడుతుంది: {{వ్యాతొలపైన}} '''ఫలితం'''. ''వాడుకరి సంతకం'' ====[[పేజీపేరు]]==== ''చర్చ తీగ''<br> {{వ్యాతొలకింద}} == ఇవి కూడా చూడండి== * [[:వర్గం:Proposed deletion]] (''Note that this is under the separate Wikipedia process [[వికీపీడియా:Proposed deletion]] rather than Articles for Deletion.'') * [[:వర్గం:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు మూసలు]] * An editor can use {{tl|Db-u1}} to make a [[వికీపీడియా:Criteria_for_speedy_deletion#U1|user request]] for starting the process of deleting certain pages from their [[వికీపీడియా:User_pages|userspace]]. *[[User:Snotbot/Current AfD's|Sortable table of open AfDs]] == మూలాలు== {{reflist|2}} ''{{purge|Purge server cache for today's AFD page|page={{FULLPAGENAME}}/Log/{{CURRENTYEAR}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}}}'' {| style="margin:auto; margin:0 auto;" class="toccolours" |- | style="text-align:center;"| '''మరికొన్ని:''' | style="text-align:center;"| {{nowrap|[[వికీపీడియా:Undeletion policy|Undeletion policy]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Alternative outlets|Alternative outlets]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Common outcomes|Common outcomes of AfD]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Archived delete debates|Archived delete debates]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Policy consensus|Policy consensus discussions]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Arguments to avoid in deletion discussions|Arguments to avoid in deletion discussions]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Deletion review|Deletion review]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Non-admin closure|Non-admin closure]] }}<br /> {{nowrap|[[వికీపీడియా:Proposed mergers|Proposed mergers]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Articles for merging|Articles for merging]]}}, a failed proposal |} [[వర్గం:Non-talk pages with subpages that are automatically signed]] [[వర్గం:వికీపీడియా తొలగింపు| తొలగింపుకై వ్యాసాలు]] 8rikwoycdvdl2lij1b2i4ntfzwvbd96 3 64766 4983543 4981521 2026-10-18T10:25:08Z Chaduvari 97 General note: Unconstructive editing. 4983543 wikitext text/x-wiki {{To do|small=yes}} {|align = "center" cellpadding="1" align = "center" | style="align:center; border: 1px solid #8888aa; background: #ffcefb; text-align: center;" |<big>''స్వాగతం! "మరియు" అనే మాట తెలుగు భాషకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణికమైన ప్రచురణల్లోను, నాణ్యమైన వార్తాపత్రికల్లోనూ దాన్ని వాడరు. <br /> వికీపీడియాలో "మరియు" రాయకూడదు. నేను రాయను. మరి మీరు?''</big> |} {{పాత చర్చల పెట్టె|auto=yes}} <!-- అన్నిటి కంటే దిగువన రాయండి --> == Telugu search not transliterating correctly == Hello, I'm reviewing wikis where Vector legacy is the default and blockers for Vector 2022 deployment (or issues that might have been seen as blockers). I'm wondering what you think about [[phab:T319208|T319208]] ([[phab:T327070|copy of your comment is also here]] - this is the same issue). First of all, I'm sorry to see still open. I just wanted to understand the situation from your perspective. What would be the impact of deploying the skin here without first addressing that issue? (This is my own genuine question. Later, I may get back to you with more precise questions from the engineers.) Thanks! [[వాడుకరి:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:SGrabarczuk (WMF)|చర్చ]]) 18:43, 7 జూన్ 2024 (UTC) == 2024 ఎన్నికల ప్రాజెక్టు గణనీయమైన కృషిచేసినందుకు గర్తింపుగా== {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{SAFESUBST:<noinclude />#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:SpecialBarnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''The Special Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎన్నికలు/ఎన్నికల సంబంధిత వ్యాసాల సృష్టింపు-2024|ఎన్నికల ప్రాజెక్టు -2024]] వ్యాసాల సృష్టింపులో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా అభినందనలతో ఒక ప్రత్వేక పతకం బహుకరణ. స్వీకరించగలరు. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:26, 19 జూన్ 2024 (UTC) |} :ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]]. ఈ ప్రాజెక్టు నిర్వహణలో మీరు గట్టి కృషి చేసి దీన్ని విజయవంతం చేసారు. మీరు ఇలాగే మరిన్ని ప్రాజెక్టులు చెయ్యాలని కోరుతూ అభినందనలతో.. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:06, 2 జూలై 2024 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ మీ గుర్తింపుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:46, 2 జూలై 2024 (UTC) == Growth News, July 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless]] === Community Configuration === The Growth team released [[mw:special:MyLanguage/Community configuration|Community Configuration]] at all Wikipedias. You can access it at <code>Special:CommunityConfiguration</code>. This new special page replaces <code>Special:EditGrowthConfig</code>. For now, all Growth features can be configured using Community Configuration. Configuration for [[mw:Moderator Tools/Automoderator|AutoModerator]] ([[phab:T365046|T365046]]) and other features will be available in the future. You can help with translations. The interface translation is done [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-communityconfiguration&language=&filter=&action=translate at Translatewiki.net]. You can also help [[mw:Help:Community Configuration|translate the documentation]]. If you attend [[wikimania:2024:Wikimania|Wikimania 2024]], please join us for the session about [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/CJKJT8/ Community configuration's future]! === Current work === [[mw:Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']] We will add a new Community Configurable module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version available to beta wikis. We will conduct an A/B test at [[mw:Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]] using the new [[labsconsole:Metrics_Platform|Metrics Platform]]. We still welcome community feedback on initial designs and plans, in any language at [[mw:Talk:Growth/Community Updates|our project talk page]]. === Future work === '''[[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Increase constructive activation on mobile]]''' As part of the [[mw:Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team 2024/2025 Annual Plan]], the Growth team will explore various ways to increase the percentage of newcomers who successfully start editing. Editing a Wikipedia page requires too much context and patience. It means many trial and error for newcomers to contribute, meaning a steeper learning curve and potential discouraging reverts. To support a new generation of volunteers, we will increase the number and availability of smaller, structured, and more task-specific editing workflows (E.g. [[mw:Edit check|Edit Check]] and [[mw:Growth/Personalized first day/Structured tasks|Structured Tasks]]). The Growth team will primarily focus on Structured Tasks, while working closely with the [[Editing team|Editing team]] to ensure our work integrates well with Edit Check. === Stay informed === Growth team weekly updates [[mw:Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work. If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[metawiki:Tech/News|subscribe to Tech News]]. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 15:08, 30 జూలై 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=27172687 --> == Translation request == Hello, Chaduvari. Can you create the article [[:en:Phlegraean Fields]], which is Europe's only [[:en:supervolcano|supervolcano]] and which is [[:simple:Dormant volcano|dormant]], in Telugu Wikipedia? Can you use (and transliterate) the Italian title, ''Campi Flegrei'', not the English title of the article, since the volcano is not located in an English-speaking country? Yours sincerely, [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 06:26, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) :Hi [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]], there is an issue with creating isolated articles like this - there are no relevant articles from which links can be given to this article. I created a few such pages hitherto, but could not find appropriate articles to link these pages from. Few months back I translated "Laacher See" as [[లాచర్ సీ]]. But I could not find even a single article from which I can link it from. I had to create a link in See also section of [[అగ్నిపర్వతం]] (Volcano). :So, I concluded thus: let the articles be created 'naturally' - either from an existing red link or from an article which shows the necessity of this new article. :As for translating Campi Flegrei, I think we are not there yet. Sorry for disappointing you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:28, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) ::I understand. Thank you for the reply. [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 19:44, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) == ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 == నమస్తే, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం. మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024. మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు. కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78 సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&oldid=27434535 --> == Growth News, October 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] === Current work === [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']] We will add a new module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version on beta wikis and we will soon start an A/B test on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]]. This module will only display on the Newcomer Homepage if communities decide to utilize it, so learn [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|how to configure the Community Updates module]], or share your thoughts on [[mw:Talk:Growth/Community Updates|the project's talk page]]. [[File:Design one for surfacing structured tasks.png|thumb|One design concept aimed to increase constructive activation]] [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation|'''Constructive activation experimentation''']] After showcasing [https://www.figma.com/proto/gog5jsPm40hNRAuyYPpaf0/Wikimania-2024-%E2%80%94-Surfacing-structured-tasks?node-id=24-2102&node-type=canvas&t=Qi6ekdUstnd3flDa-0&scaling=min-zoom&content-scaling=fixed&page-id=0%3A1&starting-point-node-id=24%3A2102 early design ideas] at Wikimania, we conducted [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Design|user testing of design prototypes]]. We now aim to engage communities in further discussions and plan to run a targeted experiment, presenting a structured task within the reading view to logged-in new account holders with zero edits. '''[[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]''' This Community Configuration extension was developed to help communities customize wiki features to meet their unique needs. The Growth team is now helping other Wikimedia Foundation teams make their products configurable: * The Moderation Tools team now provides Community Configuration for [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]]. ([[phab:T365046|T365046]]) * Certain [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension settings will be configurable soon. ([[phab:T328171|T328171]]) === Future work === As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team annual plan]], we will continue to investigate ways to increase constructive activation on mobile, while also working with Data Products to move forward A/B testing functionality via the [[wikitech:Metrics_Platform|Metrics Platform]]. === Community events === * Growth team members presented ''Community Configuration: Shaping On-Wiki Functionality Together'' at Wikimania ([https://docs.google.com/presentation/d/1zFMP-_-j6AlcuC_2b32-zdpmvlAO8_SWOtg9mZXCNPI/edit#slide=id.g2cbe13544d8_5_15 slides]). The [https://www.youtube.com/live/govhrZZjV6s?t=3962s session recording is available to watch on YouTube]. This session provided an update on the Community Configuration project and introduced details about the upcoming features that communities will soon be able to configure. Representatives from the Moderator Tools, Editing, Web, and Campaigns teams shared their plans for utilizing Community Configuration in the future. Following these presentations, the WMF Growth team's [[:User:Trizek (WMF)|Benoît Evellin]] and [[:User:Martin_Urbanec_(WMF)|Martin Urbanec]] answered audience questions. * [[:User:Dyolf77 (WMF)|Habib Mhenni]] gave a presentation of how mentorship works at WikiIndaba 2024. [[:File:How to became a mentor, Growth feature, Wiki Indaba 2024.webm|The recording is available]]. === Stay informed === Growth team weekly updates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work. If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|subscribe to Tech News]]. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> [[:User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]], 15:44, 22 అక్టోబరు 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=27642848 --> == కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ == నమస్కారం! వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:45, 7 నవంబరు 2024 (UTC) == 'చీతా' వ్యాసం తొలగింపు == నమస్కారం చదువరి గారు, 'చీతా' అన్న పేరుతో ఉన్న వ్యాసాన్ని మీరు 2020లో దిగువన వ్రాసిన కారణంతో తొలగించారు. "''దోషభూయిష్టమైన భాష గల యాంత్రికానువాద వ్యాసాలను తొలగించాలని"'' ఒకసారి అప్పటి వ్యాసం ఎలా ఉండిందో చూసి సవరిద్దామంటే ఆ యాక్సెస్ నాకు ఉన్నట్టు లేదు, ఈ విషయంలో సహాయం చేయగలరు. [[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|హర్ష]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sri Harsha Bhogi|చర్చ]]) 12:35, 28 నవంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|Sri Harsha Bhogi]] గారూ, తొలగించిన వ్యాసాలను చూడగల అనుమతులు నిర్వాహకులకు మాత్రమే ఉంటాయి. ఆ పేజీలో ఉన్న పాఠ్యాన్ని కాపీ చేసి మీకు ఇవ్వమని [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] అభ్యర్థించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 29 నవంబరు 2024 (UTC) == అయ్యా నమస్కారము == " నీ ప్రేమే నా ప్రాణం" ఈ పేజీ ని ప్రొటెక్ట్ చెయ్యమని కోరుచున్నాను.ధన్య వాదాలు. https://te.m.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AE%E0%B1%87_%E0%B0%A8%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B0%82 అరుణ : [[వాడుకరి:అరుణ]] గారూ, నమస్కారం. పేజీని సంరక్షించే అనుమతి నాకు లేదు. మీరు దాని గురించి [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] రాయండి. తగు కారణాలు కూడా చెప్పండి. కారణాలు సముచితంగా ఉంటే నిర్వాహకులు ఆ పని చేస్తారు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 6 డిసెంబరు 2024 (UTC) == How well do you know english? == I have a LOT i would like to say to you and I am not good at transferring anger in translation. If you are not good at English, that is alright, and I will try to do so in Telugu. Please let me know. మీకు చాలా చెప్పాలని ఉంది. మీకు ఆంగ్లం ఎంత బాగా తెలుసు? [[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] ([[వాడుకరి చర్చ:Helloisgone|చర్చ]]) 17:39, 15 డిసెంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] గారూ, మన్నించాలి, వెంటనే సమాధానం రాయలేకపోయాను. నేను ప్రస్తుతం అంత చురుగ్గా లేను. ఒకవేళ మీ చర్చాంశం రచ్చబండలో గానీ, నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో గానీ, మరెవరితోనైనా గానీ చర్చిస్తే సముచితంగానే ఉంటుందని మీరు భావిస్తే అక్కడ చర్చించండి. లేదూ, నాతోనే చర్చించాలనుకుంటే ఇక్కడ రాయండి. కానీ, నేను సమాధానం ఇవ్వడం ఆలస్యం అయ్యే అవకాశం ఉంది. ఎక్కడ రాసినా సరే.. ఎంతైనా చెప్పండి, తెలుగులో చెప్పండి, అర్థమయ్యేలా చెప్పండి, ఇక్కడ అందరూ సద్భావన తోటే ఉన్నారని భావించండి -తద్వారా చర్చించడానికి వీలుగా ఉంటుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:30, 20 డిసెంబరు 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:21, 26 జనవరి 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == అనువాద పరికరంలో సందేహం == నాకు అనువాద పరికరం వాడేటపుడు ఒక సందేహం తలెత్తింది. మీతో మాట్లాడాలనుకుంటున్నాను. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 14:29, 31 జనవరి 2025 (UTC) :[[వాడుకరి:చదువరి]] గారూ మీరు రాసిఉన సందేశం చూసాను. నేను మిమ్మల్ని సంప్రదిస్తాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 14:31, 31 జనవరి 2025 (UTC) == వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 == @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి. ఇట్లు ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 14:06, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) == Growth Newsletter #33 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === [[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Constructive Activation Experiments]] === This year, the Growth team is exploring ways to help more new account holders start editing—and do so constructively, meaning their edits are not reverted. Our latest experiments include: * '''Gradual rollout of "Add a Link" at English Wikipedia''' – We are gradually introducing the "Add a Link" structured task to newcomers at English Wikipedia ([[phab:T386029|T386029]]). This serves as a natural A/B test to measure its impact on activation, retention, and revert rates ([[phab:T382603|T382603]]). Previous experiments on pilot wikis showed that "Add a Link" increases newcomer participation, particularly by helping them make constructive (non-reverted) edits. * '''Testing in-article suggestions for first-time editors''' – Many new account holders want to contribute but don’t know where to start. To help, we’re piloting a feature that surfaces structured task suggestions directly in an article’s read view for brand-new editors ([[phab:T385343|T385343]]). These suggestions will appear for logged-in users with no edits, providing a clear, simple way to begin contributing that is surfaced while they read. === [[mw:Help:Growth/Tools/Community updates module|Community Updates]] === Newcomers often struggle to find their place in Wikipedia’s collaborative environment. While experienced editors easily discover events like edit-a-thons and writing campaigns, newcomers often miss out. * To bridge this gap, we launched the '''Community Updates''' module for the Newcomer Homepage. This module is disabled by default, allowing Community Admins to decide how (or if) to use it. * If your community hosts events, consider setting up a Community Update to engage and welcome newcomers! [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives|Learn more on Diff]]. To configure, visit Special:CommunityConfiguration. === [[mw:Community Configuration|Community Configuration]] === Community Configuration is now available across all wikis, including non-Wikipedia projects ([[phab:T383910|T383910]]). Community Configuration allows admins to customize various features like Growth features and Automoderator for their communities, and more recently the Babel extension now allows admins to modify configuration: * '''Babel customization''' – Admins can now configure Babel settings ([[phab:T374348|T374348]]), including category naming, automatic category creation, and more. See an example on [[commons:Special:CommunityConfiguration/Babel|Wikimedia Commons]]. * '''Upcoming configurable features''' – Projects exploring community configuration options include: '''[[metawiki:Incident_Reporting_System|Incident Reporting System]]''' ([[phab:T374113|T374113]]) and '''[[phab:T384444|Cite backlinks]]''' ([[phab:T378807|T378807]]). === [[mw:Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] === Mentors play a key role in guiding new editors. If you’re interested in mentoring, or turning mentorship on at your wiki, check out the [[mw:Growth/FAQ#Mentorship|Mentorship FAQ]] * Starting February 17, 100% of new accounts at English Wikipedia will be assigned a mentor ([[phab:T384505|T384505]]). * At Spanish Wikipedia, on 50% of newcomers get a mentor. Experienced contributors are encouraged to [[:es:Especial:Gestionar_mentores|join mentorship]] so that Spanish Wikipedia can provide a mentor to all new users. === Looking Ahead === In the coming months, we will continue balancing maintenance work—such as deprecating EditGrowth Config ([[phab:T367574|T367574]]) and migrating Statslib ([[phab:T359352|T359352]]) — with user-facing improvements that support new editors and foster the next generation of contributors. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 19:00, 4 మార్చి 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28323658 --> ==ఎర్ర లింకులు== @[[వాడుకరి:Chaduvari]] గారు, ఎర్ర లింకులు చర్చ పేజీలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మీరు AWB తో వాటికి 'చర్చలు ఏమీ లేవు ' అనే రిమార్క్స్ పెట్టి తొలగించమని మనవి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:02, 22 మార్చి 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారు అర్థం కాలేదు, వివరంగా చెప్పండి. రెండు మూడు ఉదాహరణలివ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:05, 22 మార్చి 2025 (UTC) :: ప్రత్యేక పేజీలలో [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%85%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%88%E0%B0%A8%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B2%E0%B1%81 ఎర్ర లింకులు పేజీలు] ఉన్న వీటిలోనివి చర్చలకు పేజీ ఉన్నది. వీటిలో చాలావరకు కొత్త పేజీలు అవసరం కాని, చర్చలు కాని అవసరం లేనివి ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మూసలకు చర్చ చేయమని ఉంది. దానిలో '''చర్చ అవసరం లేదు ''' అని వ్రాస్తే ఆ ఎర్రలింకు తొలగి పోతోంది. ఒకసారి మీరు కూడా చూడండి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:21, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, వాటిని ఎర్రలింకులుగా ఉండనిస్తే ఇబ్బందేమీ ఉండదని నాఅభిప్రాయం. అందుకే గతంలో ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు లోనూ ఆ పని చెయ్యలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:25, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ఇలా అనవసర ఎర్ర లింకులు ఉంటే, అసలు నిజమైన వ్యాసాలలో ఉన్నటువంటి ఎర్రలింకులు తెలియకుండా మరుగున ఉంటాయి. దానివల్ల, కొత్త వ్యాసాలు ఏమి వ్రాయాలో, అలాగే ఎర్ర లింకులు ఏ వ్యాసలకు ఉన్నాయో, ఏ వ్యాసలకు ఎర్ర లింకులు తీయాలో తెలుసుకోవాలంటే ఇన్ని వేల అనవసర ఎర్రలింకుల పేజీలతో చాలా కష్టం అవుతుంది. అవసరం లేని పేజీలు తొలగించితే సంఖ్య చాలా వరకు తగ్గిపొతుంది. మీరు కూడా ఒకసారి ఆలోచించగలరు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:32, 22 మార్చి 2025 (UTC) ::::ఎర్ర లింకుల ప్రత్యేక పేజీ (ఆవశ్యక పేజీలు)లో చర్చా పేజీలను చూపించకపోతే సరిపోతుంది కదా? [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:18, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::::మూసల్లో వాటి చర్చా పేజీలకు లింకులు ఉండటం వలన కొన్ని చూపిస్తున్నాయి. ఉదా: [[మూస:గుమ్మలక్ష్మీపురం మండలంలోని గ్రామాలు]] లో V T E అని, వ్యూ, టాక్, ఎడిట్ లింకులు ఉన్నాయి. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:21, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారూ, సరిపోతుంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:04, 23 మార్చి 2025 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, అదేమంత సమస్య అని నాకు అనిపించలేదు. అయినప్పటికీ మీరు చెప్పిన సమస్యను దాటేందుకు ఒక మార్గం ఉంది: ::::ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు పేజీలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎర్రలింకుల సంస్కరణ#ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు|ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు]] అనే విభాగం చూడండి. అందులో ఎర్రలింకులకు సంబంధించిన పలు జాబితాల లింకులున్నై. అందులో ఉన్న రెండో లింకు ఈ సందర్భంలో పనికొస్తుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:56, 23 మార్చి 2025 (UTC) :::::@[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు, మీకు నా ధన్యవాదములు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 12:58, 23 మార్చి 2025 (UTC) == Growth News #34 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === Mentoring new editors === In February, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] was successfully rolled out to 100% of newcomers on English Wikipedia. Following this milestone, we collaborated with Spanish Wikipedia to expand Mentorship coverage to 70% of new accounts, with plans to reach 85% soon unless concerns are raised by mentors. ([[phab:T394867|T394867]]) === “Add a Link” Task – Iteration and Experimentation === Our efforts to improve and scale the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|“Add a Link” structured task]] continued across multiple fronts: * '''Community Feedback & Model Improvements''': We’ve responded to community concerns with targeted changes: ** Restricting access to newer accounts ([[phab:T393688|T393688]]) ** Some links types were removed to align with recommendations written in the English Wikipedia Manual of Style ([[phab:T390683|T390683]]) ** Allowing communities to limit “Add a Link” to newcomers ([[phab:T393771|T393771]]) ** The model used to suggest the links was improved to ease its training ([[phab:T388258|T388258]]) * '''English Wikipedia rollout and A/B test''': We increased the rollout to 20% of newcomers, with analysis underway. Preliminary data suggests this feature makes new account holders more likely to complete an unreverted edit. ([[phab:T386029|T386029]], [[phab:T382603|T382603]]) * '''Surfacing Structured Tasks''': An experiment where we show “add a link” suggestions to newly registered users while they are reading an article is running on pilot wikis (French, Persian, Indonesian, Portuguese, Egyptian Arabic). Initial results are under analysis. ([[phab:T386029|T386029]]) === Newcomer Engagement Features === * '''“Get Started” notification''': Engineering is in progress for a new notification (Echo/email) to encourage editing among newcomers with zero edits. Early research shows this type of nudge is effective. ([[phab:T392256|T392256]]) * '''Confirmation email:''' We are exploring ways to simplify and improve the initial account confirmation email newly registered users receive. ([[phab:T215665|T215665]]) === Community Configuration Enhancements === Communities can now manage which namespaces are eligible for Event Registration via [[mw:Community Configuration|Community Configuration]]. ([[phab:T385341|T385341]]) === Annual Planning === The Wikimedia Foundation’s 2025–2026 Annual Plan is taking shape. The Growth and Editing teams will focus on the [[metawiki:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2025-2026/Product_&_Technology_OKRs#Contributor_Experiences_(WE1)|'''Contributor Experiences (WE1)''' objective]], with a focus on increasing '''constructive edits''' by editors with fewer than 100 cumulative contributions. === Get Involved === We value your insights and ideas! If you would like to participate in a discussion, share feedback, or pilot new features, please reach out on the relevant Phabricator tasks or [[mw:Talk:Growth|at our talk page]], in any language. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 18:51, 17 జూన్ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28750629 --> ==కమ్యూనిటీ ఔట్రీచ్: ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ నుండి సాంకేతిక మద్దతు== నమస్తే చదువరి గారు, మీరు IMDUG ఔట్రీచ్‌కి ఇచ్చిన స్పందనకు మరియు మీరు వివరించిన సాంకేతిక సమస్యలకు మేము మరోసారి హృదయపూర్వకంగా కృతజ్ఞతలు తెలుపుతున్నాము. మీరిచ్చిన ఫీడ్‌బ్యాక్‌ ఆధారంగా, మేము అవి పునరుత్పత్తి (reproduce) చేయడానికి ప్రయత్నించాము. అయితే, కొన్ని సందర్భాల్లో సమస్యలు పూర్తిగా పునరుత్పత్తి చేయడం కాస్త క్లిష్టంగా మారింది. అందువల్ల, మీరు ఇష్టపడితే మేము ఓ చిన్న వీడియో కాల్ / గూగుల్ మీట్ ఏర్పాటు చేయాలనుకుంటున్నాము — మీరు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను ప్రత్యక్షంగా చూసి అర్థం చేసుకోవడానికి. దీని వల్ల సమస్యలను స్పష్టంగా గుర్తించి, సరైన పరిష్కారాలు సూచించగలమని ఆశిస్తున్నాము. దయచేసి: మీకు అందుబాటులో ఉన్న రెండు లేదా మూడు సమయ ఎంపికలను గూగుల్ మీట్ ఆహ్వానానికి ఉపయోగించగల ఈమెయిల్ ID ను మా యూజర్ గ్రూప్ అధికార ఇమెయిల్‌కు పంపించండి: 📧 contact@indicmediawikidev.org మీ వివరాలను ప్రైవేటుగా ఉంచడానికి ఇదే ఉత్తమ మార్గం. మీ స్పందన కోసం ఎదురుచూస్తున్నాము! ధన్యవాదాలతో, నవ్య శ్రీ కల్లి ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ (IMDUG) :మెయిలు పంపించాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:35, 15 జూలై 2025 (UTC) == Growth News #35 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === New releases === ==== English Wikipedia gets "Add a Link" Structured Task ==== We [[w:Wikipedia_talk:Growth_Team_features#"Add_a_link"_experiment_and_next_steps|released]] the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|"Add a Link" Structured Task]] to 100% of accounts at English Wikipedia on Tuesday, September 2nd (before then it was available to 20% of accounts). ==== Growth features for Wikidata ==== After examining if the Growth features and Mentorship could be adapted to Wikidata, we activated the Growth features on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Beta Wikidata] to allow for testing and discussion ([[phab:T400937|T400937]]). Although some features, like Suggested Edits, are Wikipedia-specific, the Growth team designed most features to be more wiki-agnostic. === Work in progress === ==== Revise Tone Structured Task ==== The Growth team is making progress on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|the technical architecture, onboarding design, and early user testing]]. We are targeting an A/B test before the end of this year, with constructive edits by newcomers as the primary success metric. ==== Add a link to more wikis ==== The machine learning team has been working on a new model that can suggest links to more languages, including Urdu, Chinese, and Japanese Wikipedias. [[phab:T404460|We are starting to release]] the “Add a Link” feature to Wikipedias that weren’t supported by the previous model. [[mw:Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], which can be [[mw:Help:Growth/Tools/Add_a_link#Configuration|configured by the community locally]], increases the chance that a new contributor will make their first edit and then continue to participate in Wikipedia. === Research === The Growth team is involved in several research initiatives to help guide our future work: [[mw:Growth/Progression System|Progression System]] – We have [[mw:Growth/Progression_System#Design_Research|published]] initial findings from interviews with 10 English and French Wikipedia newcomers. The research examined motivations, challenges, and feedback on a prototype system intended to help editors build confidence, develop skills, and contribute more constructively over time. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Mobile Web Editing Research|Mobile Web Editing Research]] – This project combines quantitative and qualitative data, community feedback, and user journey analysis to identify possible ways to enhance the mobile editing experience. [[m:Special:MyLanguage/Research:Successful Newcomers Survey 2025|Newcomers Survey]] – This project surveys successful newcomers on English Wikipedia to understand their early editing experiences, tool use, and community interactions. === Community events === The Growth team participated in several community events to listen, share, and collaborate on improving newcomer experiences across Wikimedia projects. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/RPBSEF/ Organizers as key partners to support newcomers' growth in our movement]''' This session invited organizers to share how they introduce newcomers to Growth features and the challenges they encounter. The discussion focused on common newcomer questions and opportunities to strengthen collaboration in supporting new editors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/review/VCSCUVJCGFRNY89TTKXRVFMGYMWPMSXT Lightning Talk: Structured Tasks]''' This talk demonstrated how Structured Tasks help newcomers take their first successful steps on Wikipedia. It shared impact data, community configurations, and a demo of “Add a Link,” illustrating how these tasks make editing more accessible and sustainable, particularly for mobile contributors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]''' With active editor numbers declining, the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] aims to create a clearer, more engaging path for participation. This session, led by the WMF Contributors group with involvement from the Editing, Growth, Moderator Tools, and Connection (formerly Campaigns) teams, highlighted efforts to streamline contributor experiences, offer structured and mobile-friendly workflows, and foster meaningful engagement. Participants learned about ongoing initiatives and shared feedback to help shape a more inclusive and sustainable future for Wikimedia contributors. '''CEE Meeting - [[metawiki:Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Submissions/Retaining_beginners_and_improving_content_moderation:_an_inclusive_and_sustainable_future_for_Wikipedia_contributors|Retaining beginners and improving content moderation: an inclusive and sustainable future for Wikipedia contributors]]''' Many communities face a decline in volunteer engagement. Newcomers often leave soon after joining, while experienced editors struggle to manage increasingly complex workflows and overwhelming backlogs. We presented the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] and the different features and workflows that can help communities to address these challenges. We listened to the specific needs of the CEE communities to help guide the Contributors teams' work. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 10:23, 22 అక్టోబరు 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=29457883 --> == కళా భారతి వ్యాసం - పున : పరిశీలన == నేను సబ్మిట్ చేసిన ఎడితాన్ వ్యాసం " కళా భారతి" పైన మీరు చెప్పిన సవరణల ప్రకారముగా మార్పు చెయ్యడం జరిగింది .. మళ్ళి సబ్మిట్ చేయటం కుదరని కారణముగా , ఇక్కడ విన్నవించడం జరిగింది [[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] ([[వాడుకరి చర్చ:WikiPBR|చర్చ]]) 15:18, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] గారూ, మళ్ళీ సమర్పించే పేజీ ఇది: [[వికీపీడియా:2025 ఎడిటథాన్-1/మళ్ళీ సమర్పించిన వ్యాసాలు]] :అక్కడ సమర్పించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:19, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) == The Collaboration Barnstar == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#ffdc42}}};" | rowspan="2" style="vertical-align:middle;" |[[దస్త్రం:Collaboration_barnstar.svg|250x250px]] | rowspan="2" | | style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |'''Appreciation for participating in an experimentation to improve a feature''' |- | style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |{{{2|Thank you for collaborating with the [[mw:Wikimedia Language and Product Localization|Language and Product Localization team]] to improve the discovery of community-nominated vital article list as [[mw:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/Featured Collection|Featured collection]] in the [[mw:Content Translation|Content translation]] workflow. <BR><BR>}}}''{{{1|}}}<br />'' |} [[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:UOzurumba (WMF)|చర్చ]]) 04:37, 13 జనవరి 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], thank you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:31, 13 జనవరి 2026 (UTC) == [[User:RAHAVAA|RAHAVAA]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026) == Hi sir --[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] ([[వాడుకరి చర్చ:RAHAVAA|చర్చ]]) 10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] గారు. వికీపీడియాకు స్వాగతం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> ==[[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదన == మీరు గణనీయంగా కృషిచేసిన [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] పేజీని తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను. దీనిపై మీ అభిప్రాయాలను స్వాగతిస్తాను; [[Wikipedia:Miscellany for deletion/వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం ]] వద్ద చర్చలో పాల్గొని మీ అభిప్రాయాలను వెల్లడించండి. చర్చాకాలంలో [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] లో దిద్దుబాట్లు చెయ్యవచ్చు. కానీ తొలగింపు మూసను తీసివెయ్యరాదు. ధన్యవాదాలు.<!-- Template:MFDWarning --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:09, 9 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Growth/Newsletters/36 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|180px|frameless|class=skin-invert]] ''Updates from the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth]] team on our work to improve the new editor experience.'' === Recent releases === ====Account creation experiments==== Several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|experiments to increase successful account creation]] have delivered significant results. * An updated message shown to logged-out mobile users who try to edit produced a 27% relative increase in account creation and is being scaled to all wikis. ([[phab:T424595|T424595]]) * A new account menu button in the mobile web header, [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Experiment Results: Mobile Web Account Menu|A/B tested across five Wikipedias with nearly 8 million participants]], made logged-out mobile users 25% more likely to create an account, with no significant difference in constructive editing behavior. ([[phab:T428220|T428220]]) *A simpler post-edit dialog for temporary account holders increased permanent account creation by 87% (relative), converting more temp editors into registered ones. ([[phab:T416418|T416418]])[[File:Create account - July 2026 updates.png|thumb|The redesigned account creation form increases registration by a relative 24.4%]] *We also redesigned the account creation form itself ([[phab:T409236|T409236]]): adding real-time username validation, a concise summary of the username policy, a "reveal password" option, and a simplified design aligned with [[wmdoc:codex/latest|Codex]] guidelines. In an A/B test on English Wikipedia mobile, users who saw the redesigned form created permanent accounts at a rate of 20.4%, compared to 16.4% for the control group (a 24.4% relative increase). ====Revise Tone structured task==== [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages that may contain non-encyclopedic language and guides them through revising the tone. In A/B testing on Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, newcomer task completion rates were [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|38.7% higher]] than the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended July 9, and the feature is now available to everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|We plan]] to release Revise Tone to more wikis. ====Automated mentor list cleanup==== Communities can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatically mark inactive mentors as ''away'' or remove them from mentorship entirely]] (which automatically reassigns their mentees). Inactivity is based on edits, and talk page responses count, so mentors answering mentee questions remain active. We recommend enabling both options together; administrators can enable them via [[Special:CommunityConfiguration]] and review the mentor list at [[Special:ManageMentors]]. ====Growth features for Wikidata==== Growth features are [[phab:T400937|now available at Wikidata]], including a simplified Newcomer Homepage, Mentorship, the Impact module, Community Updates and the Help Panel. === Work in progress === [[File:Home designs labeled.png|thumb|Early concepts for evolving the Newcomer Homepage into a personalized 'Home' that grows with contributors.]] ====Home==== The Growth and [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] teams are developing [[mw:Special:MyLanguage/Home|Home]] ([[phabricator:T419358|T419358]]): a unified, personalized landing page intended to replace the Newcomer Homepage. Rather than remaining a newcomer-only feature, Home will evolve with users as they gain experience, surfacing Suggested Edits, edits to review, and moderation workflows at the right moment. === Research === The [https://research.wikimedia.org/ Wikimedia Research team], in partnership with the Growth Team, published findings from two projects on how new editors learn and integrate into the community: * [[m:Research:Understanding_newcomer_mentorship_on_Wikipedia|Understanding newcomer mentorship on Wikipedia]] * [[m:Research:Successful_Newcomers_Survey_2025#Results|Successful Newcomers Survey]] ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 13:17, 18 ఆగస్టు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=30870183 --> == Notice of expiration of your interface-admin right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "interface-admin" (ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు) will expire on 2026-10-15 15:37:23. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[వాడుకరి:Leaderbot|Leaderbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Leaderbot|చర్చ]]) 19:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)</div> ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:27, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) == October 2026 == [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] Hello, I'm [[User:Chaduvari|Chaduvari]]. I wanted to let you know that I undid one or more of [[Special:Contributions/Chaduvari|your recent contributions]] because it did not appear constructive. If you would like to experiment, you can use the [[WP:sandbox|sandbox]]. If you think I made a mistake, or if you have any questions, you can leave me a message on [[User_talk:Chaduvari|my talk page]]. ''పరీక్షార్థం''<!-- Template:uw-vandalism1 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:39, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] Hello, I'm [[User:Chaduvari|Chaduvari]]. I wanted to let you know that I undid one or more of [[Special:Contributions/Chaduvari|your recent contributions]] because it did not appear constructive. If you would like to experiment, you can use the [[WP:sandbox|sandbox]]. If you think I made a mistake, or if you have any questions, you can leave me a message on [[User_talk:Chaduvari|my talk page]]. ''parIkshaarthaM''<!-- Template:uw-vandalism1 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:25, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) fthxxmwwmiz7r9v6j5sliwmyglsncgo 4983544 4983543 2026-10-18T10:25:58Z Chaduvari 97 Warning: Vandalism. 4983544 wikitext text/x-wiki {{To do|small=yes}} {|align = "center" cellpadding="1" align = "center" | style="align:center; border: 1px solid #8888aa; background: #ffcefb; text-align: center;" |<big>''స్వాగతం! "మరియు" అనే మాట తెలుగు భాషకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణికమైన ప్రచురణల్లోను, నాణ్యమైన వార్తాపత్రికల్లోనూ దాన్ని వాడరు. <br /> వికీపీడియాలో "మరియు" రాయకూడదు. నేను రాయను. మరి మీరు?''</big> |} {{పాత చర్చల పెట్టె|auto=yes}} <!-- అన్నిటి కంటే దిగువన రాయండి --> == Telugu search not transliterating correctly == Hello, I'm reviewing wikis where Vector legacy is the default and blockers for Vector 2022 deployment (or issues that might have been seen as blockers). I'm wondering what you think about [[phab:T319208|T319208]] ([[phab:T327070|copy of your comment is also here]] - this is the same issue). First of all, I'm sorry to see still open. I just wanted to understand the situation from your perspective. What would be the impact of deploying the skin here without first addressing that issue? (This is my own genuine question. Later, I may get back to you with more precise questions from the engineers.) Thanks! [[వాడుకరి:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:SGrabarczuk (WMF)|చర్చ]]) 18:43, 7 జూన్ 2024 (UTC) == 2024 ఎన్నికల ప్రాజెక్టు గణనీయమైన కృషిచేసినందుకు గర్తింపుగా== {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{SAFESUBST:<noinclude />#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:SpecialBarnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''The Special Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎన్నికలు/ఎన్నికల సంబంధిత వ్యాసాల సృష్టింపు-2024|ఎన్నికల ప్రాజెక్టు -2024]] వ్యాసాల సృష్టింపులో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా అభినందనలతో ఒక ప్రత్వేక పతకం బహుకరణ. స్వీకరించగలరు. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:26, 19 జూన్ 2024 (UTC) |} :ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]]. ఈ ప్రాజెక్టు నిర్వహణలో మీరు గట్టి కృషి చేసి దీన్ని విజయవంతం చేసారు. మీరు ఇలాగే మరిన్ని ప్రాజెక్టులు చెయ్యాలని కోరుతూ అభినందనలతో.. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:06, 2 జూలై 2024 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ మీ గుర్తింపుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:46, 2 జూలై 2024 (UTC) == Growth News, July 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless]] === Community Configuration === The Growth team released [[mw:special:MyLanguage/Community configuration|Community Configuration]] at all Wikipedias. You can access it at <code>Special:CommunityConfiguration</code>. This new special page replaces <code>Special:EditGrowthConfig</code>. For now, all Growth features can be configured using Community Configuration. Configuration for [[mw:Moderator Tools/Automoderator|AutoModerator]] ([[phab:T365046|T365046]]) and other features will be available in the future. You can help with translations. The interface translation is done [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-communityconfiguration&language=&filter=&action=translate at Translatewiki.net]. You can also help [[mw:Help:Community Configuration|translate the documentation]]. If you attend [[wikimania:2024:Wikimania|Wikimania 2024]], please join us for the session about [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/CJKJT8/ Community configuration's future]! === Current work === [[mw:Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']] We will add a new Community Configurable module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version available to beta wikis. We will conduct an A/B test at [[mw:Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]] using the new [[labsconsole:Metrics_Platform|Metrics Platform]]. We still welcome community feedback on initial designs and plans, in any language at [[mw:Talk:Growth/Community Updates|our project talk page]]. === Future work === '''[[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Increase constructive activation on mobile]]''' As part of the [[mw:Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team 2024/2025 Annual Plan]], the Growth team will explore various ways to increase the percentage of newcomers who successfully start editing. Editing a Wikipedia page requires too much context and patience. It means many trial and error for newcomers to contribute, meaning a steeper learning curve and potential discouraging reverts. To support a new generation of volunteers, we will increase the number and availability of smaller, structured, and more task-specific editing workflows (E.g. [[mw:Edit check|Edit Check]] and [[mw:Growth/Personalized first day/Structured tasks|Structured Tasks]]). The Growth team will primarily focus on Structured Tasks, while working closely with the [[Editing team|Editing team]] to ensure our work integrates well with Edit Check. === Stay informed === Growth team weekly updates [[mw:Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work. If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[metawiki:Tech/News|subscribe to Tech News]]. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 15:08, 30 జూలై 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=27172687 --> == Translation request == Hello, Chaduvari. Can you create the article [[:en:Phlegraean Fields]], which is Europe's only [[:en:supervolcano|supervolcano]] and which is [[:simple:Dormant volcano|dormant]], in Telugu Wikipedia? Can you use (and transliterate) the Italian title, ''Campi Flegrei'', not the English title of the article, since the volcano is not located in an English-speaking country? Yours sincerely, [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 06:26, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) :Hi [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]], there is an issue with creating isolated articles like this - there are no relevant articles from which links can be given to this article. I created a few such pages hitherto, but could not find appropriate articles to link these pages from. Few months back I translated "Laacher See" as [[లాచర్ సీ]]. But I could not find even a single article from which I can link it from. I had to create a link in See also section of [[అగ్నిపర్వతం]] (Volcano). :So, I concluded thus: let the articles be created 'naturally' - either from an existing red link or from an article which shows the necessity of this new article. :As for translating Campi Flegrei, I think we are not there yet. Sorry for disappointing you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:28, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) ::I understand. Thank you for the reply. [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 19:44, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) == ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 == నమస్తే, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం. మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024. మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు. కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78 సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&oldid=27434535 --> == Growth News, October 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] === Current work === [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']] We will add a new module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version on beta wikis and we will soon start an A/B test on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]]. This module will only display on the Newcomer Homepage if communities decide to utilize it, so learn [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|how to configure the Community Updates module]], or share your thoughts on [[mw:Talk:Growth/Community Updates|the project's talk page]]. [[File:Design one for surfacing structured tasks.png|thumb|One design concept aimed to increase constructive activation]] [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation|'''Constructive activation experimentation''']] After showcasing [https://www.figma.com/proto/gog5jsPm40hNRAuyYPpaf0/Wikimania-2024-%E2%80%94-Surfacing-structured-tasks?node-id=24-2102&node-type=canvas&t=Qi6ekdUstnd3flDa-0&scaling=min-zoom&content-scaling=fixed&page-id=0%3A1&starting-point-node-id=24%3A2102 early design ideas] at Wikimania, we conducted [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Design|user testing of design prototypes]]. We now aim to engage communities in further discussions and plan to run a targeted experiment, presenting a structured task within the reading view to logged-in new account holders with zero edits. '''[[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]''' This Community Configuration extension was developed to help communities customize wiki features to meet their unique needs. The Growth team is now helping other Wikimedia Foundation teams make their products configurable: * The Moderation Tools team now provides Community Configuration for [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]]. ([[phab:T365046|T365046]]) * Certain [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension settings will be configurable soon. ([[phab:T328171|T328171]]) === Future work === As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team annual plan]], we will continue to investigate ways to increase constructive activation on mobile, while also working with Data Products to move forward A/B testing functionality via the [[wikitech:Metrics_Platform|Metrics Platform]]. === Community events === * Growth team members presented ''Community Configuration: Shaping On-Wiki Functionality Together'' at Wikimania ([https://docs.google.com/presentation/d/1zFMP-_-j6AlcuC_2b32-zdpmvlAO8_SWOtg9mZXCNPI/edit#slide=id.g2cbe13544d8_5_15 slides]). The [https://www.youtube.com/live/govhrZZjV6s?t=3962s session recording is available to watch on YouTube]. This session provided an update on the Community Configuration project and introduced details about the upcoming features that communities will soon be able to configure. Representatives from the Moderator Tools, Editing, Web, and Campaigns teams shared their plans for utilizing Community Configuration in the future. Following these presentations, the WMF Growth team's [[:User:Trizek (WMF)|Benoît Evellin]] and [[:User:Martin_Urbanec_(WMF)|Martin Urbanec]] answered audience questions. * [[:User:Dyolf77 (WMF)|Habib Mhenni]] gave a presentation of how mentorship works at WikiIndaba 2024. [[:File:How to became a mentor, Growth feature, Wiki Indaba 2024.webm|The recording is available]]. === Stay informed === Growth team weekly updates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work. If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|subscribe to Tech News]]. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> [[:User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]], 15:44, 22 అక్టోబరు 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=27642848 --> == కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ == నమస్కారం! వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:45, 7 నవంబరు 2024 (UTC) == 'చీతా' వ్యాసం తొలగింపు == నమస్కారం చదువరి గారు, 'చీతా' అన్న పేరుతో ఉన్న వ్యాసాన్ని మీరు 2020లో దిగువన వ్రాసిన కారణంతో తొలగించారు. "''దోషభూయిష్టమైన భాష గల యాంత్రికానువాద వ్యాసాలను తొలగించాలని"'' ఒకసారి అప్పటి వ్యాసం ఎలా ఉండిందో చూసి సవరిద్దామంటే ఆ యాక్సెస్ నాకు ఉన్నట్టు లేదు, ఈ విషయంలో సహాయం చేయగలరు. [[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|హర్ష]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sri Harsha Bhogi|చర్చ]]) 12:35, 28 నవంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|Sri Harsha Bhogi]] గారూ, తొలగించిన వ్యాసాలను చూడగల అనుమతులు నిర్వాహకులకు మాత్రమే ఉంటాయి. ఆ పేజీలో ఉన్న పాఠ్యాన్ని కాపీ చేసి మీకు ఇవ్వమని [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] అభ్యర్థించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 29 నవంబరు 2024 (UTC) == అయ్యా నమస్కారము == " నీ ప్రేమే నా ప్రాణం" ఈ పేజీ ని ప్రొటెక్ట్ చెయ్యమని కోరుచున్నాను.ధన్య వాదాలు. https://te.m.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AE%E0%B1%87_%E0%B0%A8%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B0%82 అరుణ : [[వాడుకరి:అరుణ]] గారూ, నమస్కారం. పేజీని సంరక్షించే అనుమతి నాకు లేదు. మీరు దాని గురించి [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] రాయండి. తగు కారణాలు కూడా చెప్పండి. కారణాలు సముచితంగా ఉంటే నిర్వాహకులు ఆ పని చేస్తారు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 6 డిసెంబరు 2024 (UTC) == How well do you know english? == I have a LOT i would like to say to you and I am not good at transferring anger in translation. If you are not good at English, that is alright, and I will try to do so in Telugu. Please let me know. మీకు చాలా చెప్పాలని ఉంది. మీకు ఆంగ్లం ఎంత బాగా తెలుసు? [[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] ([[వాడుకరి చర్చ:Helloisgone|చర్చ]]) 17:39, 15 డిసెంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] గారూ, మన్నించాలి, వెంటనే సమాధానం రాయలేకపోయాను. నేను ప్రస్తుతం అంత చురుగ్గా లేను. ఒకవేళ మీ చర్చాంశం రచ్చబండలో గానీ, నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో గానీ, మరెవరితోనైనా గానీ చర్చిస్తే సముచితంగానే ఉంటుందని మీరు భావిస్తే అక్కడ చర్చించండి. లేదూ, నాతోనే చర్చించాలనుకుంటే ఇక్కడ రాయండి. కానీ, నేను సమాధానం ఇవ్వడం ఆలస్యం అయ్యే అవకాశం ఉంది. ఎక్కడ రాసినా సరే.. ఎంతైనా చెప్పండి, తెలుగులో చెప్పండి, అర్థమయ్యేలా చెప్పండి, ఇక్కడ అందరూ సద్భావన తోటే ఉన్నారని భావించండి -తద్వారా చర్చించడానికి వీలుగా ఉంటుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:30, 20 డిసెంబరు 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:21, 26 జనవరి 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == అనువాద పరికరంలో సందేహం == నాకు అనువాద పరికరం వాడేటపుడు ఒక సందేహం తలెత్తింది. మీతో మాట్లాడాలనుకుంటున్నాను. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 14:29, 31 జనవరి 2025 (UTC) :[[వాడుకరి:చదువరి]] గారూ మీరు రాసిఉన సందేశం చూసాను. నేను మిమ్మల్ని సంప్రదిస్తాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 14:31, 31 జనవరి 2025 (UTC) == వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 == @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి. ఇట్లు ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 14:06, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) == Growth Newsletter #33 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === [[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Constructive Activation Experiments]] === This year, the Growth team is exploring ways to help more new account holders start editing—and do so constructively, meaning their edits are not reverted. Our latest experiments include: * '''Gradual rollout of "Add a Link" at English Wikipedia''' – We are gradually introducing the "Add a Link" structured task to newcomers at English Wikipedia ([[phab:T386029|T386029]]). This serves as a natural A/B test to measure its impact on activation, retention, and revert rates ([[phab:T382603|T382603]]). Previous experiments on pilot wikis showed that "Add a Link" increases newcomer participation, particularly by helping them make constructive (non-reverted) edits. * '''Testing in-article suggestions for first-time editors''' – Many new account holders want to contribute but don’t know where to start. To help, we’re piloting a feature that surfaces structured task suggestions directly in an article’s read view for brand-new editors ([[phab:T385343|T385343]]). These suggestions will appear for logged-in users with no edits, providing a clear, simple way to begin contributing that is surfaced while they read. === [[mw:Help:Growth/Tools/Community updates module|Community Updates]] === Newcomers often struggle to find their place in Wikipedia’s collaborative environment. While experienced editors easily discover events like edit-a-thons and writing campaigns, newcomers often miss out. * To bridge this gap, we launched the '''Community Updates''' module for the Newcomer Homepage. This module is disabled by default, allowing Community Admins to decide how (or if) to use it. * If your community hosts events, consider setting up a Community Update to engage and welcome newcomers! [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives|Learn more on Diff]]. To configure, visit Special:CommunityConfiguration. === [[mw:Community Configuration|Community Configuration]] === Community Configuration is now available across all wikis, including non-Wikipedia projects ([[phab:T383910|T383910]]). Community Configuration allows admins to customize various features like Growth features and Automoderator for their communities, and more recently the Babel extension now allows admins to modify configuration: * '''Babel customization''' – Admins can now configure Babel settings ([[phab:T374348|T374348]]), including category naming, automatic category creation, and more. See an example on [[commons:Special:CommunityConfiguration/Babel|Wikimedia Commons]]. * '''Upcoming configurable features''' – Projects exploring community configuration options include: '''[[metawiki:Incident_Reporting_System|Incident Reporting System]]''' ([[phab:T374113|T374113]]) and '''[[phab:T384444|Cite backlinks]]''' ([[phab:T378807|T378807]]). === [[mw:Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] === Mentors play a key role in guiding new editors. If you’re interested in mentoring, or turning mentorship on at your wiki, check out the [[mw:Growth/FAQ#Mentorship|Mentorship FAQ]] * Starting February 17, 100% of new accounts at English Wikipedia will be assigned a mentor ([[phab:T384505|T384505]]). * At Spanish Wikipedia, on 50% of newcomers get a mentor. Experienced contributors are encouraged to [[:es:Especial:Gestionar_mentores|join mentorship]] so that Spanish Wikipedia can provide a mentor to all new users. === Looking Ahead === In the coming months, we will continue balancing maintenance work—such as deprecating EditGrowth Config ([[phab:T367574|T367574]]) and migrating Statslib ([[phab:T359352|T359352]]) — with user-facing improvements that support new editors and foster the next generation of contributors. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 19:00, 4 మార్చి 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28323658 --> ==ఎర్ర లింకులు== @[[వాడుకరి:Chaduvari]] గారు, ఎర్ర లింకులు చర్చ పేజీలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మీరు AWB తో వాటికి 'చర్చలు ఏమీ లేవు ' అనే రిమార్క్స్ పెట్టి తొలగించమని మనవి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:02, 22 మార్చి 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారు అర్థం కాలేదు, వివరంగా చెప్పండి. రెండు మూడు ఉదాహరణలివ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:05, 22 మార్చి 2025 (UTC) :: ప్రత్యేక పేజీలలో [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%85%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%88%E0%B0%A8%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B2%E0%B1%81 ఎర్ర లింకులు పేజీలు] ఉన్న వీటిలోనివి చర్చలకు పేజీ ఉన్నది. వీటిలో చాలావరకు కొత్త పేజీలు అవసరం కాని, చర్చలు కాని అవసరం లేనివి ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మూసలకు చర్చ చేయమని ఉంది. దానిలో '''చర్చ అవసరం లేదు ''' అని వ్రాస్తే ఆ ఎర్రలింకు తొలగి పోతోంది. ఒకసారి మీరు కూడా చూడండి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:21, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, వాటిని ఎర్రలింకులుగా ఉండనిస్తే ఇబ్బందేమీ ఉండదని నాఅభిప్రాయం. అందుకే గతంలో ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు లోనూ ఆ పని చెయ్యలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:25, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ఇలా అనవసర ఎర్ర లింకులు ఉంటే, అసలు నిజమైన వ్యాసాలలో ఉన్నటువంటి ఎర్రలింకులు తెలియకుండా మరుగున ఉంటాయి. దానివల్ల, కొత్త వ్యాసాలు ఏమి వ్రాయాలో, అలాగే ఎర్ర లింకులు ఏ వ్యాసలకు ఉన్నాయో, ఏ వ్యాసలకు ఎర్ర లింకులు తీయాలో తెలుసుకోవాలంటే ఇన్ని వేల అనవసర ఎర్రలింకుల పేజీలతో చాలా కష్టం అవుతుంది. అవసరం లేని పేజీలు తొలగించితే సంఖ్య చాలా వరకు తగ్గిపొతుంది. మీరు కూడా ఒకసారి ఆలోచించగలరు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:32, 22 మార్చి 2025 (UTC) ::::ఎర్ర లింకుల ప్రత్యేక పేజీ (ఆవశ్యక పేజీలు)లో చర్చా పేజీలను చూపించకపోతే సరిపోతుంది కదా? [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:18, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::::మూసల్లో వాటి చర్చా పేజీలకు లింకులు ఉండటం వలన కొన్ని చూపిస్తున్నాయి. ఉదా: [[మూస:గుమ్మలక్ష్మీపురం మండలంలోని గ్రామాలు]] లో V T E అని, వ్యూ, టాక్, ఎడిట్ లింకులు ఉన్నాయి. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:21, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారూ, సరిపోతుంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:04, 23 మార్చి 2025 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, అదేమంత సమస్య అని నాకు అనిపించలేదు. అయినప్పటికీ మీరు చెప్పిన సమస్యను దాటేందుకు ఒక మార్గం ఉంది: ::::ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు పేజీలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎర్రలింకుల సంస్కరణ#ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు|ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు]] అనే విభాగం చూడండి. అందులో ఎర్రలింకులకు సంబంధించిన పలు జాబితాల లింకులున్నై. అందులో ఉన్న రెండో లింకు ఈ సందర్భంలో పనికొస్తుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:56, 23 మార్చి 2025 (UTC) :::::@[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు, మీకు నా ధన్యవాదములు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 12:58, 23 మార్చి 2025 (UTC) == Growth News #34 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === Mentoring new editors === In February, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] was successfully rolled out to 100% of newcomers on English Wikipedia. Following this milestone, we collaborated with Spanish Wikipedia to expand Mentorship coverage to 70% of new accounts, with plans to reach 85% soon unless concerns are raised by mentors. ([[phab:T394867|T394867]]) === “Add a Link” Task – Iteration and Experimentation === Our efforts to improve and scale the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|“Add a Link” structured task]] continued across multiple fronts: * '''Community Feedback & Model Improvements''': We’ve responded to community concerns with targeted changes: ** Restricting access to newer accounts ([[phab:T393688|T393688]]) ** Some links types were removed to align with recommendations written in the English Wikipedia Manual of Style ([[phab:T390683|T390683]]) ** Allowing communities to limit “Add a Link” to newcomers ([[phab:T393771|T393771]]) ** The model used to suggest the links was improved to ease its training ([[phab:T388258|T388258]]) * '''English Wikipedia rollout and A/B test''': We increased the rollout to 20% of newcomers, with analysis underway. Preliminary data suggests this feature makes new account holders more likely to complete an unreverted edit. ([[phab:T386029|T386029]], [[phab:T382603|T382603]]) * '''Surfacing Structured Tasks''': An experiment where we show “add a link” suggestions to newly registered users while they are reading an article is running on pilot wikis (French, Persian, Indonesian, Portuguese, Egyptian Arabic). Initial results are under analysis. ([[phab:T386029|T386029]]) === Newcomer Engagement Features === * '''“Get Started” notification''': Engineering is in progress for a new notification (Echo/email) to encourage editing among newcomers with zero edits. Early research shows this type of nudge is effective. ([[phab:T392256|T392256]]) * '''Confirmation email:''' We are exploring ways to simplify and improve the initial account confirmation email newly registered users receive. ([[phab:T215665|T215665]]) === Community Configuration Enhancements === Communities can now manage which namespaces are eligible for Event Registration via [[mw:Community Configuration|Community Configuration]]. ([[phab:T385341|T385341]]) === Annual Planning === The Wikimedia Foundation’s 2025–2026 Annual Plan is taking shape. The Growth and Editing teams will focus on the [[metawiki:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2025-2026/Product_&_Technology_OKRs#Contributor_Experiences_(WE1)|'''Contributor Experiences (WE1)''' objective]], with a focus on increasing '''constructive edits''' by editors with fewer than 100 cumulative contributions. === Get Involved === We value your insights and ideas! If you would like to participate in a discussion, share feedback, or pilot new features, please reach out on the relevant Phabricator tasks or [[mw:Talk:Growth|at our talk page]], in any language. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 18:51, 17 జూన్ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28750629 --> ==కమ్యూనిటీ ఔట్రీచ్: ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ నుండి సాంకేతిక మద్దతు== నమస్తే చదువరి గారు, మీరు IMDUG ఔట్రీచ్‌కి ఇచ్చిన స్పందనకు మరియు మీరు వివరించిన సాంకేతిక సమస్యలకు మేము మరోసారి హృదయపూర్వకంగా కృతజ్ఞతలు తెలుపుతున్నాము. మీరిచ్చిన ఫీడ్‌బ్యాక్‌ ఆధారంగా, మేము అవి పునరుత్పత్తి (reproduce) చేయడానికి ప్రయత్నించాము. అయితే, కొన్ని సందర్భాల్లో సమస్యలు పూర్తిగా పునరుత్పత్తి చేయడం కాస్త క్లిష్టంగా మారింది. అందువల్ల, మీరు ఇష్టపడితే మేము ఓ చిన్న వీడియో కాల్ / గూగుల్ మీట్ ఏర్పాటు చేయాలనుకుంటున్నాము — మీరు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను ప్రత్యక్షంగా చూసి అర్థం చేసుకోవడానికి. దీని వల్ల సమస్యలను స్పష్టంగా గుర్తించి, సరైన పరిష్కారాలు సూచించగలమని ఆశిస్తున్నాము. దయచేసి: మీకు అందుబాటులో ఉన్న రెండు లేదా మూడు సమయ ఎంపికలను గూగుల్ మీట్ ఆహ్వానానికి ఉపయోగించగల ఈమెయిల్ ID ను మా యూజర్ గ్రూప్ అధికార ఇమెయిల్‌కు పంపించండి: 📧 contact@indicmediawikidev.org మీ వివరాలను ప్రైవేటుగా ఉంచడానికి ఇదే ఉత్తమ మార్గం. మీ స్పందన కోసం ఎదురుచూస్తున్నాము! ధన్యవాదాలతో, నవ్య శ్రీ కల్లి ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ (IMDUG) :మెయిలు పంపించాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:35, 15 జూలై 2025 (UTC) == Growth News #35 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === New releases === ==== English Wikipedia gets "Add a Link" Structured Task ==== We [[w:Wikipedia_talk:Growth_Team_features#"Add_a_link"_experiment_and_next_steps|released]] the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|"Add a Link" Structured Task]] to 100% of accounts at English Wikipedia on Tuesday, September 2nd (before then it was available to 20% of accounts). ==== Growth features for Wikidata ==== After examining if the Growth features and Mentorship could be adapted to Wikidata, we activated the Growth features on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Beta Wikidata] to allow for testing and discussion ([[phab:T400937|T400937]]). Although some features, like Suggested Edits, are Wikipedia-specific, the Growth team designed most features to be more wiki-agnostic. === Work in progress === ==== Revise Tone Structured Task ==== The Growth team is making progress on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|the technical architecture, onboarding design, and early user testing]]. We are targeting an A/B test before the end of this year, with constructive edits by newcomers as the primary success metric. ==== Add a link to more wikis ==== The machine learning team has been working on a new model that can suggest links to more languages, including Urdu, Chinese, and Japanese Wikipedias. [[phab:T404460|We are starting to release]] the “Add a Link” feature to Wikipedias that weren’t supported by the previous model. [[mw:Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], which can be [[mw:Help:Growth/Tools/Add_a_link#Configuration|configured by the community locally]], increases the chance that a new contributor will make their first edit and then continue to participate in Wikipedia. === Research === The Growth team is involved in several research initiatives to help guide our future work: [[mw:Growth/Progression System|Progression System]] – We have [[mw:Growth/Progression_System#Design_Research|published]] initial findings from interviews with 10 English and French Wikipedia newcomers. The research examined motivations, challenges, and feedback on a prototype system intended to help editors build confidence, develop skills, and contribute more constructively over time. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Mobile Web Editing Research|Mobile Web Editing Research]] – This project combines quantitative and qualitative data, community feedback, and user journey analysis to identify possible ways to enhance the mobile editing experience. [[m:Special:MyLanguage/Research:Successful Newcomers Survey 2025|Newcomers Survey]] – This project surveys successful newcomers on English Wikipedia to understand their early editing experiences, tool use, and community interactions. === Community events === The Growth team participated in several community events to listen, share, and collaborate on improving newcomer experiences across Wikimedia projects. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/RPBSEF/ Organizers as key partners to support newcomers' growth in our movement]''' This session invited organizers to share how they introduce newcomers to Growth features and the challenges they encounter. The discussion focused on common newcomer questions and opportunities to strengthen collaboration in supporting new editors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/review/VCSCUVJCGFRNY89TTKXRVFMGYMWPMSXT Lightning Talk: Structured Tasks]''' This talk demonstrated how Structured Tasks help newcomers take their first successful steps on Wikipedia. It shared impact data, community configurations, and a demo of “Add a Link,” illustrating how these tasks make editing more accessible and sustainable, particularly for mobile contributors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]''' With active editor numbers declining, the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] aims to create a clearer, more engaging path for participation. This session, led by the WMF Contributors group with involvement from the Editing, Growth, Moderator Tools, and Connection (formerly Campaigns) teams, highlighted efforts to streamline contributor experiences, offer structured and mobile-friendly workflows, and foster meaningful engagement. Participants learned about ongoing initiatives and shared feedback to help shape a more inclusive and sustainable future for Wikimedia contributors. '''CEE Meeting - [[metawiki:Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Submissions/Retaining_beginners_and_improving_content_moderation:_an_inclusive_and_sustainable_future_for_Wikipedia_contributors|Retaining beginners and improving content moderation: an inclusive and sustainable future for Wikipedia contributors]]''' Many communities face a decline in volunteer engagement. Newcomers often leave soon after joining, while experienced editors struggle to manage increasingly complex workflows and overwhelming backlogs. We presented the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] and the different features and workflows that can help communities to address these challenges. We listened to the specific needs of the CEE communities to help guide the Contributors teams' work. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 10:23, 22 అక్టోబరు 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=29457883 --> == కళా భారతి వ్యాసం - పున : పరిశీలన == నేను సబ్మిట్ చేసిన ఎడితాన్ వ్యాసం " కళా భారతి" పైన మీరు చెప్పిన సవరణల ప్రకారముగా మార్పు చెయ్యడం జరిగింది .. మళ్ళి సబ్మిట్ చేయటం కుదరని కారణముగా , ఇక్కడ విన్నవించడం జరిగింది [[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] ([[వాడుకరి చర్చ:WikiPBR|చర్చ]]) 15:18, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] గారూ, మళ్ళీ సమర్పించే పేజీ ఇది: [[వికీపీడియా:2025 ఎడిటథాన్-1/మళ్ళీ సమర్పించిన వ్యాసాలు]] :అక్కడ సమర్పించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:19, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) == The Collaboration Barnstar == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#ffdc42}}};" | rowspan="2" style="vertical-align:middle;" |[[దస్త్రం:Collaboration_barnstar.svg|250x250px]] | rowspan="2" | | style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |'''Appreciation for participating in an experimentation to improve a feature''' |- | style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |{{{2|Thank you for collaborating with the [[mw:Wikimedia Language and Product Localization|Language and Product Localization team]] to improve the discovery of community-nominated vital article list as [[mw:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/Featured Collection|Featured collection]] in the [[mw:Content Translation|Content translation]] workflow. <BR><BR>}}}''{{{1|}}}<br />'' |} [[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:UOzurumba (WMF)|చర్చ]]) 04:37, 13 జనవరి 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], thank you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:31, 13 జనవరి 2026 (UTC) == [[User:RAHAVAA|RAHAVAA]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026) == Hi sir --[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] ([[వాడుకరి చర్చ:RAHAVAA|చర్చ]]) 10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] గారు. వికీపీడియాకు స్వాగతం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> ==[[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదన == మీరు గణనీయంగా కృషిచేసిన [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] పేజీని తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను. దీనిపై మీ అభిప్రాయాలను స్వాగతిస్తాను; [[Wikipedia:Miscellany for deletion/వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం ]] వద్ద చర్చలో పాల్గొని మీ అభిప్రాయాలను వెల్లడించండి. చర్చాకాలంలో [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] లో దిద్దుబాట్లు చెయ్యవచ్చు. కానీ తొలగింపు మూసను తీసివెయ్యరాదు. ధన్యవాదాలు.<!-- Template:MFDWarning --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:09, 9 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Growth/Newsletters/36 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|180px|frameless|class=skin-invert]] ''Updates from the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth]] team on our work to improve the new editor experience.'' === Recent releases === ====Account creation experiments==== Several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|experiments to increase successful account creation]] have delivered significant results. * An updated message shown to logged-out mobile users who try to edit produced a 27% relative increase in account creation and is being scaled to all wikis. ([[phab:T424595|T424595]]) * A new account menu button in the mobile web header, [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Experiment Results: Mobile Web Account Menu|A/B tested across five Wikipedias with nearly 8 million participants]], made logged-out mobile users 25% more likely to create an account, with no significant difference in constructive editing behavior. ([[phab:T428220|T428220]]) *A simpler post-edit dialog for temporary account holders increased permanent account creation by 87% (relative), converting more temp editors into registered ones. ([[phab:T416418|T416418]])[[File:Create account - July 2026 updates.png|thumb|The redesigned account creation form increases registration by a relative 24.4%]] *We also redesigned the account creation form itself ([[phab:T409236|T409236]]): adding real-time username validation, a concise summary of the username policy, a "reveal password" option, and a simplified design aligned with [[wmdoc:codex/latest|Codex]] guidelines. In an A/B test on English Wikipedia mobile, users who saw the redesigned form created permanent accounts at a rate of 20.4%, compared to 16.4% for the control group (a 24.4% relative increase). ====Revise Tone structured task==== [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages that may contain non-encyclopedic language and guides them through revising the tone. In A/B testing on Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, newcomer task completion rates were [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|38.7% higher]] than the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended July 9, and the feature is now available to everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|We plan]] to release Revise Tone to more wikis. ====Automated mentor list cleanup==== Communities can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatically mark inactive mentors as ''away'' or remove them from mentorship entirely]] (which automatically reassigns their mentees). Inactivity is based on edits, and talk page responses count, so mentors answering mentee questions remain active. We recommend enabling both options together; administrators can enable them via [[Special:CommunityConfiguration]] and review the mentor list at [[Special:ManageMentors]]. ====Growth features for Wikidata==== Growth features are [[phab:T400937|now available at Wikidata]], including a simplified Newcomer Homepage, Mentorship, the Impact module, Community Updates and the Help Panel. === Work in progress === [[File:Home designs labeled.png|thumb|Early concepts for evolving the Newcomer Homepage into a personalized 'Home' that grows with contributors.]] ====Home==== The Growth and [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] teams are developing [[mw:Special:MyLanguage/Home|Home]] ([[phabricator:T419358|T419358]]): a unified, personalized landing page intended to replace the Newcomer Homepage. Rather than remaining a newcomer-only feature, Home will evolve with users as they gain experience, surfacing Suggested Edits, edits to review, and moderation workflows at the right moment. === Research === The [https://research.wikimedia.org/ Wikimedia Research team], in partnership with the Growth Team, published findings from two projects on how new editors learn and integrate into the community: * [[m:Research:Understanding_newcomer_mentorship_on_Wikipedia|Understanding newcomer mentorship on Wikipedia]] * [[m:Research:Successful_Newcomers_Survey_2025#Results|Successful Newcomers Survey]] ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 13:17, 18 ఆగస్టు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=30870183 --> == Notice of expiration of your interface-admin right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "interface-admin" (ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు) will expire on 2026-10-15 15:37:23. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[వాడుకరి:Leaderbot|Leaderbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Leaderbot|చర్చ]]) 19:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)</div> ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:27, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) == October 2026 == [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] Hello, I'm [[User:Chaduvari|Chaduvari]]. I wanted to let you know that I undid one or more of [[Special:Contributions/Chaduvari|your recent contributions]] because it did not appear constructive. If you would like to experiment, you can use the [[WP:sandbox|sandbox]]. If you think I made a mistake, or if you have any questions, you can leave me a message on [[User_talk:Chaduvari|my talk page]]. ''పరీక్షార్థం''<!-- Template:uw-vandalism1 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:39, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] Hello, I'm [[User:Chaduvari|Chaduvari]]. I wanted to let you know that I undid one or more of [[Special:Contributions/Chaduvari|your recent contributions]] because it did not appear constructive. If you would like to experiment, you can use the [[WP:sandbox|sandbox]]. If you think I made a mistake, or if you have any questions, you can leave me a message on [[User_talk:Chaduvari|my talk page]]. ''parIkshaarthaM''<!-- Template:uw-vandalism1 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:25, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Nuvola apps important.svg|25px|alt=Warning icon]] మీ విధ్వంసకర దిద్దుబాట్లను ఆపండి. మీరు ఇలాగే [[Wikipedia:Vandalism|vandalize]] Wikipedia మీపై [[వికీపీడియా:నిరోధ విధానం|నిరోధం విధించే]] అవకాశం ఉంది. ''3 వ హెచ్చరిక''<!-- Template:uw-vandalism3 --><!-- Template:uw-cluebotwarning3 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:25, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) 7e12m7y4u42t8zh2eoys59bx4cj0xcf 4983545 4983544 2026-10-18T10:27:05Z Chaduvari 97 Warning: Vandalism. 4983545 wikitext text/x-wiki {{To do|small=yes}} {|align = "center" cellpadding="1" align = "center" | style="align:center; border: 1px solid #8888aa; background: #ffcefb; text-align: center;" |<big>''స్వాగతం! "మరియు" అనే మాట తెలుగు భాషకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణికమైన ప్రచురణల్లోను, నాణ్యమైన వార్తాపత్రికల్లోనూ దాన్ని వాడరు. <br /> వికీపీడియాలో "మరియు" రాయకూడదు. నేను రాయను. మరి మీరు?''</big> |} {{పాత చర్చల పెట్టె|auto=yes}} <!-- అన్నిటి కంటే దిగువన రాయండి --> == Telugu search not transliterating correctly == Hello, I'm reviewing wikis where Vector legacy is the default and blockers for Vector 2022 deployment (or issues that might have been seen as blockers). I'm wondering what you think about [[phab:T319208|T319208]] ([[phab:T327070|copy of your comment is also here]] - this is the same issue). First of all, I'm sorry to see still open. I just wanted to understand the situation from your perspective. What would be the impact of deploying the skin here without first addressing that issue? (This is my own genuine question. Later, I may get back to you with more precise questions from the engineers.) Thanks! [[వాడుకరి:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:SGrabarczuk (WMF)|చర్చ]]) 18:43, 7 జూన్ 2024 (UTC) == 2024 ఎన్నికల ప్రాజెక్టు గణనీయమైన కృషిచేసినందుకు గర్తింపుగా== {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{SAFESUBST:<noinclude />#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:SpecialBarnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''The Special Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎన్నికలు/ఎన్నికల సంబంధిత వ్యాసాల సృష్టింపు-2024|ఎన్నికల ప్రాజెక్టు -2024]] వ్యాసాల సృష్టింపులో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా అభినందనలతో ఒక ప్రత్వేక పతకం బహుకరణ. స్వీకరించగలరు. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:26, 19 జూన్ 2024 (UTC) |} :ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]]. ఈ ప్రాజెక్టు నిర్వహణలో మీరు గట్టి కృషి చేసి దీన్ని విజయవంతం చేసారు. మీరు ఇలాగే మరిన్ని ప్రాజెక్టులు చెయ్యాలని కోరుతూ అభినందనలతో.. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:06, 2 జూలై 2024 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ మీ గుర్తింపుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:46, 2 జూలై 2024 (UTC) == Growth News, July 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless]] === Community Configuration === The Growth team released [[mw:special:MyLanguage/Community configuration|Community Configuration]] at all Wikipedias. You can access it at <code>Special:CommunityConfiguration</code>. This new special page replaces <code>Special:EditGrowthConfig</code>. For now, all Growth features can be configured using Community Configuration. Configuration for [[mw:Moderator Tools/Automoderator|AutoModerator]] ([[phab:T365046|T365046]]) and other features will be available in the future. You can help with translations. The interface translation is done [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-communityconfiguration&language=&filter=&action=translate at Translatewiki.net]. You can also help [[mw:Help:Community Configuration|translate the documentation]]. If you attend [[wikimania:2024:Wikimania|Wikimania 2024]], please join us for the session about [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/CJKJT8/ Community configuration's future]! === Current work === [[mw:Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']] We will add a new Community Configurable module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version available to beta wikis. We will conduct an A/B test at [[mw:Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]] using the new [[labsconsole:Metrics_Platform|Metrics Platform]]. We still welcome community feedback on initial designs and plans, in any language at [[mw:Talk:Growth/Community Updates|our project talk page]]. === Future work === '''[[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Increase constructive activation on mobile]]''' As part of the [[mw:Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team 2024/2025 Annual Plan]], the Growth team will explore various ways to increase the percentage of newcomers who successfully start editing. Editing a Wikipedia page requires too much context and patience. It means many trial and error for newcomers to contribute, meaning a steeper learning curve and potential discouraging reverts. To support a new generation of volunteers, we will increase the number and availability of smaller, structured, and more task-specific editing workflows (E.g. [[mw:Edit check|Edit Check]] and [[mw:Growth/Personalized first day/Structured tasks|Structured Tasks]]). The Growth team will primarily focus on Structured Tasks, while working closely with the [[Editing team|Editing team]] to ensure our work integrates well with Edit Check. === Stay informed === Growth team weekly updates [[mw:Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work. If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[metawiki:Tech/News|subscribe to Tech News]]. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 15:08, 30 జూలై 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=27172687 --> == Translation request == Hello, Chaduvari. Can you create the article [[:en:Phlegraean Fields]], which is Europe's only [[:en:supervolcano|supervolcano]] and which is [[:simple:Dormant volcano|dormant]], in Telugu Wikipedia? Can you use (and transliterate) the Italian title, ''Campi Flegrei'', not the English title of the article, since the volcano is not located in an English-speaking country? Yours sincerely, [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 06:26, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) :Hi [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]], there is an issue with creating isolated articles like this - there are no relevant articles from which links can be given to this article. I created a few such pages hitherto, but could not find appropriate articles to link these pages from. Few months back I translated "Laacher See" as [[లాచర్ సీ]]. But I could not find even a single article from which I can link it from. I had to create a link in See also section of [[అగ్నిపర్వతం]] (Volcano). :So, I concluded thus: let the articles be created 'naturally' - either from an existing red link or from an article which shows the necessity of this new article. :As for translating Campi Flegrei, I think we are not there yet. Sorry for disappointing you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:28, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) ::I understand. Thank you for the reply. [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 19:44, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) == ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 == నమస్తే, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం. మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024. మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు. కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78 సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&oldid=27434535 --> == Growth News, October 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] === Current work === [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']] We will add a new module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version on beta wikis and we will soon start an A/B test on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]]. This module will only display on the Newcomer Homepage if communities decide to utilize it, so learn [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|how to configure the Community Updates module]], or share your thoughts on [[mw:Talk:Growth/Community Updates|the project's talk page]]. [[File:Design one for surfacing structured tasks.png|thumb|One design concept aimed to increase constructive activation]] [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation|'''Constructive activation experimentation''']] After showcasing [https://www.figma.com/proto/gog5jsPm40hNRAuyYPpaf0/Wikimania-2024-%E2%80%94-Surfacing-structured-tasks?node-id=24-2102&node-type=canvas&t=Qi6ekdUstnd3flDa-0&scaling=min-zoom&content-scaling=fixed&page-id=0%3A1&starting-point-node-id=24%3A2102 early design ideas] at Wikimania, we conducted [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Design|user testing of design prototypes]]. We now aim to engage communities in further discussions and plan to run a targeted experiment, presenting a structured task within the reading view to logged-in new account holders with zero edits. '''[[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]''' This Community Configuration extension was developed to help communities customize wiki features to meet their unique needs. The Growth team is now helping other Wikimedia Foundation teams make their products configurable: * The Moderation Tools team now provides Community Configuration for [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]]. ([[phab:T365046|T365046]]) * Certain [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension settings will be configurable soon. ([[phab:T328171|T328171]]) === Future work === As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team annual plan]], we will continue to investigate ways to increase constructive activation on mobile, while also working with Data Products to move forward A/B testing functionality via the [[wikitech:Metrics_Platform|Metrics Platform]]. === Community events === * Growth team members presented ''Community Configuration: Shaping On-Wiki Functionality Together'' at Wikimania ([https://docs.google.com/presentation/d/1zFMP-_-j6AlcuC_2b32-zdpmvlAO8_SWOtg9mZXCNPI/edit#slide=id.g2cbe13544d8_5_15 slides]). The [https://www.youtube.com/live/govhrZZjV6s?t=3962s session recording is available to watch on YouTube]. This session provided an update on the Community Configuration project and introduced details about the upcoming features that communities will soon be able to configure. Representatives from the Moderator Tools, Editing, Web, and Campaigns teams shared their plans for utilizing Community Configuration in the future. Following these presentations, the WMF Growth team's [[:User:Trizek (WMF)|Benoît Evellin]] and [[:User:Martin_Urbanec_(WMF)|Martin Urbanec]] answered audience questions. * [[:User:Dyolf77 (WMF)|Habib Mhenni]] gave a presentation of how mentorship works at WikiIndaba 2024. [[:File:How to became a mentor, Growth feature, Wiki Indaba 2024.webm|The recording is available]]. === Stay informed === Growth team weekly updates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work. If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|subscribe to Tech News]]. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> [[:User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]], 15:44, 22 అక్టోబరు 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=27642848 --> == కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ == నమస్కారం! వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:45, 7 నవంబరు 2024 (UTC) == 'చీతా' వ్యాసం తొలగింపు == నమస్కారం చదువరి గారు, 'చీతా' అన్న పేరుతో ఉన్న వ్యాసాన్ని మీరు 2020లో దిగువన వ్రాసిన కారణంతో తొలగించారు. "''దోషభూయిష్టమైన భాష గల యాంత్రికానువాద వ్యాసాలను తొలగించాలని"'' ఒకసారి అప్పటి వ్యాసం ఎలా ఉండిందో చూసి సవరిద్దామంటే ఆ యాక్సెస్ నాకు ఉన్నట్టు లేదు, ఈ విషయంలో సహాయం చేయగలరు. [[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|హర్ష]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sri Harsha Bhogi|చర్చ]]) 12:35, 28 నవంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|Sri Harsha Bhogi]] గారూ, తొలగించిన వ్యాసాలను చూడగల అనుమతులు నిర్వాహకులకు మాత్రమే ఉంటాయి. ఆ పేజీలో ఉన్న పాఠ్యాన్ని కాపీ చేసి మీకు ఇవ్వమని [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] అభ్యర్థించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 29 నవంబరు 2024 (UTC) == అయ్యా నమస్కారము == " నీ ప్రేమే నా ప్రాణం" ఈ పేజీ ని ప్రొటెక్ట్ చెయ్యమని కోరుచున్నాను.ధన్య వాదాలు. https://te.m.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AE%E0%B1%87_%E0%B0%A8%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B0%82 అరుణ : [[వాడుకరి:అరుణ]] గారూ, నమస్కారం. పేజీని సంరక్షించే అనుమతి నాకు లేదు. మీరు దాని గురించి [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] రాయండి. తగు కారణాలు కూడా చెప్పండి. కారణాలు సముచితంగా ఉంటే నిర్వాహకులు ఆ పని చేస్తారు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 6 డిసెంబరు 2024 (UTC) == How well do you know english? == I have a LOT i would like to say to you and I am not good at transferring anger in translation. If you are not good at English, that is alright, and I will try to do so in Telugu. Please let me know. మీకు చాలా చెప్పాలని ఉంది. మీకు ఆంగ్లం ఎంత బాగా తెలుసు? [[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] ([[వాడుకరి చర్చ:Helloisgone|చర్చ]]) 17:39, 15 డిసెంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] గారూ, మన్నించాలి, వెంటనే సమాధానం రాయలేకపోయాను. నేను ప్రస్తుతం అంత చురుగ్గా లేను. ఒకవేళ మీ చర్చాంశం రచ్చబండలో గానీ, నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో గానీ, మరెవరితోనైనా గానీ చర్చిస్తే సముచితంగానే ఉంటుందని మీరు భావిస్తే అక్కడ చర్చించండి. లేదూ, నాతోనే చర్చించాలనుకుంటే ఇక్కడ రాయండి. కానీ, నేను సమాధానం ఇవ్వడం ఆలస్యం అయ్యే అవకాశం ఉంది. ఎక్కడ రాసినా సరే.. ఎంతైనా చెప్పండి, తెలుగులో చెప్పండి, అర్థమయ్యేలా చెప్పండి, ఇక్కడ అందరూ సద్భావన తోటే ఉన్నారని భావించండి -తద్వారా చర్చించడానికి వీలుగా ఉంటుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:30, 20 డిసెంబరు 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:21, 26 జనవరి 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == అనువాద పరికరంలో సందేహం == నాకు అనువాద పరికరం వాడేటపుడు ఒక సందేహం తలెత్తింది. మీతో మాట్లాడాలనుకుంటున్నాను. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 14:29, 31 జనవరి 2025 (UTC) :[[వాడుకరి:చదువరి]] గారూ మీరు రాసిఉన సందేశం చూసాను. నేను మిమ్మల్ని సంప్రదిస్తాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 14:31, 31 జనవరి 2025 (UTC) == వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 == @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి. ఇట్లు ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 14:06, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) == Growth Newsletter #33 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === [[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Constructive Activation Experiments]] === This year, the Growth team is exploring ways to help more new account holders start editing—and do so constructively, meaning their edits are not reverted. Our latest experiments include: * '''Gradual rollout of "Add a Link" at English Wikipedia''' – We are gradually introducing the "Add a Link" structured task to newcomers at English Wikipedia ([[phab:T386029|T386029]]). This serves as a natural A/B test to measure its impact on activation, retention, and revert rates ([[phab:T382603|T382603]]). Previous experiments on pilot wikis showed that "Add a Link" increases newcomer participation, particularly by helping them make constructive (non-reverted) edits. * '''Testing in-article suggestions for first-time editors''' – Many new account holders want to contribute but don’t know where to start. To help, we’re piloting a feature that surfaces structured task suggestions directly in an article’s read view for brand-new editors ([[phab:T385343|T385343]]). These suggestions will appear for logged-in users with no edits, providing a clear, simple way to begin contributing that is surfaced while they read. === [[mw:Help:Growth/Tools/Community updates module|Community Updates]] === Newcomers often struggle to find their place in Wikipedia’s collaborative environment. While experienced editors easily discover events like edit-a-thons and writing campaigns, newcomers often miss out. * To bridge this gap, we launched the '''Community Updates''' module for the Newcomer Homepage. This module is disabled by default, allowing Community Admins to decide how (or if) to use it. * If your community hosts events, consider setting up a Community Update to engage and welcome newcomers! [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives|Learn more on Diff]]. To configure, visit Special:CommunityConfiguration. === [[mw:Community Configuration|Community Configuration]] === Community Configuration is now available across all wikis, including non-Wikipedia projects ([[phab:T383910|T383910]]). Community Configuration allows admins to customize various features like Growth features and Automoderator for their communities, and more recently the Babel extension now allows admins to modify configuration: * '''Babel customization''' – Admins can now configure Babel settings ([[phab:T374348|T374348]]), including category naming, automatic category creation, and more. See an example on [[commons:Special:CommunityConfiguration/Babel|Wikimedia Commons]]. * '''Upcoming configurable features''' – Projects exploring community configuration options include: '''[[metawiki:Incident_Reporting_System|Incident Reporting System]]''' ([[phab:T374113|T374113]]) and '''[[phab:T384444|Cite backlinks]]''' ([[phab:T378807|T378807]]). === [[mw:Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] === Mentors play a key role in guiding new editors. If you’re interested in mentoring, or turning mentorship on at your wiki, check out the [[mw:Growth/FAQ#Mentorship|Mentorship FAQ]] * Starting February 17, 100% of new accounts at English Wikipedia will be assigned a mentor ([[phab:T384505|T384505]]). * At Spanish Wikipedia, on 50% of newcomers get a mentor. Experienced contributors are encouraged to [[:es:Especial:Gestionar_mentores|join mentorship]] so that Spanish Wikipedia can provide a mentor to all new users. === Looking Ahead === In the coming months, we will continue balancing maintenance work—such as deprecating EditGrowth Config ([[phab:T367574|T367574]]) and migrating Statslib ([[phab:T359352|T359352]]) — with user-facing improvements that support new editors and foster the next generation of contributors. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 19:00, 4 మార్చి 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28323658 --> ==ఎర్ర లింకులు== @[[వాడుకరి:Chaduvari]] గారు, ఎర్ర లింకులు చర్చ పేజీలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మీరు AWB తో వాటికి 'చర్చలు ఏమీ లేవు ' అనే రిమార్క్స్ పెట్టి తొలగించమని మనవి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:02, 22 మార్చి 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారు అర్థం కాలేదు, వివరంగా చెప్పండి. రెండు మూడు ఉదాహరణలివ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:05, 22 మార్చి 2025 (UTC) :: ప్రత్యేక పేజీలలో [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%85%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%88%E0%B0%A8%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B2%E0%B1%81 ఎర్ర లింకులు పేజీలు] ఉన్న వీటిలోనివి చర్చలకు పేజీ ఉన్నది. వీటిలో చాలావరకు కొత్త పేజీలు అవసరం కాని, చర్చలు కాని అవసరం లేనివి ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మూసలకు చర్చ చేయమని ఉంది. దానిలో '''చర్చ అవసరం లేదు ''' అని వ్రాస్తే ఆ ఎర్రలింకు తొలగి పోతోంది. ఒకసారి మీరు కూడా చూడండి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:21, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, వాటిని ఎర్రలింకులుగా ఉండనిస్తే ఇబ్బందేమీ ఉండదని నాఅభిప్రాయం. అందుకే గతంలో ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు లోనూ ఆ పని చెయ్యలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:25, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ఇలా అనవసర ఎర్ర లింకులు ఉంటే, అసలు నిజమైన వ్యాసాలలో ఉన్నటువంటి ఎర్రలింకులు తెలియకుండా మరుగున ఉంటాయి. దానివల్ల, కొత్త వ్యాసాలు ఏమి వ్రాయాలో, అలాగే ఎర్ర లింకులు ఏ వ్యాసలకు ఉన్నాయో, ఏ వ్యాసలకు ఎర్ర లింకులు తీయాలో తెలుసుకోవాలంటే ఇన్ని వేల అనవసర ఎర్రలింకుల పేజీలతో చాలా కష్టం అవుతుంది. అవసరం లేని పేజీలు తొలగించితే సంఖ్య చాలా వరకు తగ్గిపొతుంది. మీరు కూడా ఒకసారి ఆలోచించగలరు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:32, 22 మార్చి 2025 (UTC) ::::ఎర్ర లింకుల ప్రత్యేక పేజీ (ఆవశ్యక పేజీలు)లో చర్చా పేజీలను చూపించకపోతే సరిపోతుంది కదా? [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:18, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::::మూసల్లో వాటి చర్చా పేజీలకు లింకులు ఉండటం వలన కొన్ని చూపిస్తున్నాయి. ఉదా: [[మూస:గుమ్మలక్ష్మీపురం మండలంలోని గ్రామాలు]] లో V T E అని, వ్యూ, టాక్, ఎడిట్ లింకులు ఉన్నాయి. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:21, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారూ, సరిపోతుంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:04, 23 మార్చి 2025 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, అదేమంత సమస్య అని నాకు అనిపించలేదు. అయినప్పటికీ మీరు చెప్పిన సమస్యను దాటేందుకు ఒక మార్గం ఉంది: ::::ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు పేజీలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎర్రలింకుల సంస్కరణ#ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు|ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు]] అనే విభాగం చూడండి. అందులో ఎర్రలింకులకు సంబంధించిన పలు జాబితాల లింకులున్నై. అందులో ఉన్న రెండో లింకు ఈ సందర్భంలో పనికొస్తుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:56, 23 మార్చి 2025 (UTC) :::::@[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు, మీకు నా ధన్యవాదములు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 12:58, 23 మార్చి 2025 (UTC) == Growth News #34 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === Mentoring new editors === In February, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] was successfully rolled out to 100% of newcomers on English Wikipedia. Following this milestone, we collaborated with Spanish Wikipedia to expand Mentorship coverage to 70% of new accounts, with plans to reach 85% soon unless concerns are raised by mentors. ([[phab:T394867|T394867]]) === “Add a Link” Task – Iteration and Experimentation === Our efforts to improve and scale the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|“Add a Link” structured task]] continued across multiple fronts: * '''Community Feedback & Model Improvements''': We’ve responded to community concerns with targeted changes: ** Restricting access to newer accounts ([[phab:T393688|T393688]]) ** Some links types were removed to align with recommendations written in the English Wikipedia Manual of Style ([[phab:T390683|T390683]]) ** Allowing communities to limit “Add a Link” to newcomers ([[phab:T393771|T393771]]) ** The model used to suggest the links was improved to ease its training ([[phab:T388258|T388258]]) * '''English Wikipedia rollout and A/B test''': We increased the rollout to 20% of newcomers, with analysis underway. Preliminary data suggests this feature makes new account holders more likely to complete an unreverted edit. ([[phab:T386029|T386029]], [[phab:T382603|T382603]]) * '''Surfacing Structured Tasks''': An experiment where we show “add a link” suggestions to newly registered users while they are reading an article is running on pilot wikis (French, Persian, Indonesian, Portuguese, Egyptian Arabic). Initial results are under analysis. ([[phab:T386029|T386029]]) === Newcomer Engagement Features === * '''“Get Started” notification''': Engineering is in progress for a new notification (Echo/email) to encourage editing among newcomers with zero edits. Early research shows this type of nudge is effective. ([[phab:T392256|T392256]]) * '''Confirmation email:''' We are exploring ways to simplify and improve the initial account confirmation email newly registered users receive. ([[phab:T215665|T215665]]) === Community Configuration Enhancements === Communities can now manage which namespaces are eligible for Event Registration via [[mw:Community Configuration|Community Configuration]]. ([[phab:T385341|T385341]]) === Annual Planning === The Wikimedia Foundation’s 2025–2026 Annual Plan is taking shape. The Growth and Editing teams will focus on the [[metawiki:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2025-2026/Product_&_Technology_OKRs#Contributor_Experiences_(WE1)|'''Contributor Experiences (WE1)''' objective]], with a focus on increasing '''constructive edits''' by editors with fewer than 100 cumulative contributions. === Get Involved === We value your insights and ideas! If you would like to participate in a discussion, share feedback, or pilot new features, please reach out on the relevant Phabricator tasks or [[mw:Talk:Growth|at our talk page]], in any language. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 18:51, 17 జూన్ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28750629 --> ==కమ్యూనిటీ ఔట్రీచ్: ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ నుండి సాంకేతిక మద్దతు== నమస్తే చదువరి గారు, మీరు IMDUG ఔట్రీచ్‌కి ఇచ్చిన స్పందనకు మరియు మీరు వివరించిన సాంకేతిక సమస్యలకు మేము మరోసారి హృదయపూర్వకంగా కృతజ్ఞతలు తెలుపుతున్నాము. మీరిచ్చిన ఫీడ్‌బ్యాక్‌ ఆధారంగా, మేము అవి పునరుత్పత్తి (reproduce) చేయడానికి ప్రయత్నించాము. అయితే, కొన్ని సందర్భాల్లో సమస్యలు పూర్తిగా పునరుత్పత్తి చేయడం కాస్త క్లిష్టంగా మారింది. అందువల్ల, మీరు ఇష్టపడితే మేము ఓ చిన్న వీడియో కాల్ / గూగుల్ మీట్ ఏర్పాటు చేయాలనుకుంటున్నాము — మీరు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను ప్రత్యక్షంగా చూసి అర్థం చేసుకోవడానికి. దీని వల్ల సమస్యలను స్పష్టంగా గుర్తించి, సరైన పరిష్కారాలు సూచించగలమని ఆశిస్తున్నాము. దయచేసి: మీకు అందుబాటులో ఉన్న రెండు లేదా మూడు సమయ ఎంపికలను గూగుల్ మీట్ ఆహ్వానానికి ఉపయోగించగల ఈమెయిల్ ID ను మా యూజర్ గ్రూప్ అధికార ఇమెయిల్‌కు పంపించండి: 📧 contact@indicmediawikidev.org మీ వివరాలను ప్రైవేటుగా ఉంచడానికి ఇదే ఉత్తమ మార్గం. మీ స్పందన కోసం ఎదురుచూస్తున్నాము! ధన్యవాదాలతో, నవ్య శ్రీ కల్లి ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ (IMDUG) :మెయిలు పంపించాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:35, 15 జూలై 2025 (UTC) == Growth News #35 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === New releases === ==== English Wikipedia gets "Add a Link" Structured Task ==== We [[w:Wikipedia_talk:Growth_Team_features#"Add_a_link"_experiment_and_next_steps|released]] the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|"Add a Link" Structured Task]] to 100% of accounts at English Wikipedia on Tuesday, September 2nd (before then it was available to 20% of accounts). ==== Growth features for Wikidata ==== After examining if the Growth features and Mentorship could be adapted to Wikidata, we activated the Growth features on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Beta Wikidata] to allow for testing and discussion ([[phab:T400937|T400937]]). Although some features, like Suggested Edits, are Wikipedia-specific, the Growth team designed most features to be more wiki-agnostic. === Work in progress === ==== Revise Tone Structured Task ==== The Growth team is making progress on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|the technical architecture, onboarding design, and early user testing]]. We are targeting an A/B test before the end of this year, with constructive edits by newcomers as the primary success metric. ==== Add a link to more wikis ==== The machine learning team has been working on a new model that can suggest links to more languages, including Urdu, Chinese, and Japanese Wikipedias. [[phab:T404460|We are starting to release]] the “Add a Link” feature to Wikipedias that weren’t supported by the previous model. [[mw:Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], which can be [[mw:Help:Growth/Tools/Add_a_link#Configuration|configured by the community locally]], increases the chance that a new contributor will make their first edit and then continue to participate in Wikipedia. === Research === The Growth team is involved in several research initiatives to help guide our future work: [[mw:Growth/Progression System|Progression System]] – We have [[mw:Growth/Progression_System#Design_Research|published]] initial findings from interviews with 10 English and French Wikipedia newcomers. The research examined motivations, challenges, and feedback on a prototype system intended to help editors build confidence, develop skills, and contribute more constructively over time. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Mobile Web Editing Research|Mobile Web Editing Research]] – This project combines quantitative and qualitative data, community feedback, and user journey analysis to identify possible ways to enhance the mobile editing experience. [[m:Special:MyLanguage/Research:Successful Newcomers Survey 2025|Newcomers Survey]] – This project surveys successful newcomers on English Wikipedia to understand their early editing experiences, tool use, and community interactions. === Community events === The Growth team participated in several community events to listen, share, and collaborate on improving newcomer experiences across Wikimedia projects. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/RPBSEF/ Organizers as key partners to support newcomers' growth in our movement]''' This session invited organizers to share how they introduce newcomers to Growth features and the challenges they encounter. The discussion focused on common newcomer questions and opportunities to strengthen collaboration in supporting new editors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/review/VCSCUVJCGFRNY89TTKXRVFMGYMWPMSXT Lightning Talk: Structured Tasks]''' This talk demonstrated how Structured Tasks help newcomers take their first successful steps on Wikipedia. It shared impact data, community configurations, and a demo of “Add a Link,” illustrating how these tasks make editing more accessible and sustainable, particularly for mobile contributors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]''' With active editor numbers declining, the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] aims to create a clearer, more engaging path for participation. This session, led by the WMF Contributors group with involvement from the Editing, Growth, Moderator Tools, and Connection (formerly Campaigns) teams, highlighted efforts to streamline contributor experiences, offer structured and mobile-friendly workflows, and foster meaningful engagement. Participants learned about ongoing initiatives and shared feedback to help shape a more inclusive and sustainable future for Wikimedia contributors. '''CEE Meeting - [[metawiki:Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Submissions/Retaining_beginners_and_improving_content_moderation:_an_inclusive_and_sustainable_future_for_Wikipedia_contributors|Retaining beginners and improving content moderation: an inclusive and sustainable future for Wikipedia contributors]]''' Many communities face a decline in volunteer engagement. Newcomers often leave soon after joining, while experienced editors struggle to manage increasingly complex workflows and overwhelming backlogs. We presented the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] and the different features and workflows that can help communities to address these challenges. We listened to the specific needs of the CEE communities to help guide the Contributors teams' work. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 10:23, 22 అక్టోబరు 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=29457883 --> == కళా భారతి వ్యాసం - పున : పరిశీలన == నేను సబ్మిట్ చేసిన ఎడితాన్ వ్యాసం " కళా భారతి" పైన మీరు చెప్పిన సవరణల ప్రకారముగా మార్పు చెయ్యడం జరిగింది .. మళ్ళి సబ్మిట్ చేయటం కుదరని కారణముగా , ఇక్కడ విన్నవించడం జరిగింది [[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] ([[వాడుకరి చర్చ:WikiPBR|చర్చ]]) 15:18, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] గారూ, మళ్ళీ సమర్పించే పేజీ ఇది: [[వికీపీడియా:2025 ఎడిటథాన్-1/మళ్ళీ సమర్పించిన వ్యాసాలు]] :అక్కడ సమర్పించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:19, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) == The Collaboration Barnstar == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#ffdc42}}};" | rowspan="2" style="vertical-align:middle;" |[[దస్త్రం:Collaboration_barnstar.svg|250x250px]] | rowspan="2" | | style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |'''Appreciation for participating in an experimentation to improve a feature''' |- | style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |{{{2|Thank you for collaborating with the [[mw:Wikimedia Language and Product Localization|Language and Product Localization team]] to improve the discovery of community-nominated vital article list as [[mw:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/Featured Collection|Featured collection]] in the [[mw:Content Translation|Content translation]] workflow. <BR><BR>}}}''{{{1|}}}<br />'' |} [[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:UOzurumba (WMF)|చర్చ]]) 04:37, 13 జనవరి 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], thank you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:31, 13 జనవరి 2026 (UTC) == [[User:RAHAVAA|RAHAVAA]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026) == Hi sir --[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] ([[వాడుకరి చర్చ:RAHAVAA|చర్చ]]) 10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] గారు. వికీపీడియాకు స్వాగతం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> ==[[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదన == మీరు గణనీయంగా కృషిచేసిన [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] పేజీని తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను. దీనిపై మీ అభిప్రాయాలను స్వాగతిస్తాను; [[Wikipedia:Miscellany for deletion/వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం ]] వద్ద చర్చలో పాల్గొని మీ అభిప్రాయాలను వెల్లడించండి. చర్చాకాలంలో [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] లో దిద్దుబాట్లు చెయ్యవచ్చు. కానీ తొలగింపు మూసను తీసివెయ్యరాదు. ధన్యవాదాలు.<!-- Template:MFDWarning --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:09, 9 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Growth/Newsletters/36 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|180px|frameless|class=skin-invert]] ''Updates from the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth]] team on our work to improve the new editor experience.'' === Recent releases === ====Account creation experiments==== Several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|experiments to increase successful account creation]] have delivered significant results. * An updated message shown to logged-out mobile users who try to edit produced a 27% relative increase in account creation and is being scaled to all wikis. ([[phab:T424595|T424595]]) * A new account menu button in the mobile web header, [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Experiment Results: Mobile Web Account Menu|A/B tested across five Wikipedias with nearly 8 million participants]], made logged-out mobile users 25% more likely to create an account, with no significant difference in constructive editing behavior. ([[phab:T428220|T428220]]) *A simpler post-edit dialog for temporary account holders increased permanent account creation by 87% (relative), converting more temp editors into registered ones. ([[phab:T416418|T416418]])[[File:Create account - July 2026 updates.png|thumb|The redesigned account creation form increases registration by a relative 24.4%]] *We also redesigned the account creation form itself ([[phab:T409236|T409236]]): adding real-time username validation, a concise summary of the username policy, a "reveal password" option, and a simplified design aligned with [[wmdoc:codex/latest|Codex]] guidelines. In an A/B test on English Wikipedia mobile, users who saw the redesigned form created permanent accounts at a rate of 20.4%, compared to 16.4% for the control group (a 24.4% relative increase). ====Revise Tone structured task==== [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages that may contain non-encyclopedic language and guides them through revising the tone. In A/B testing on Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, newcomer task completion rates were [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|38.7% higher]] than the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended July 9, and the feature is now available to everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|We plan]] to release Revise Tone to more wikis. ====Automated mentor list cleanup==== Communities can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatically mark inactive mentors as ''away'' or remove them from mentorship entirely]] (which automatically reassigns their mentees). Inactivity is based on edits, and talk page responses count, so mentors answering mentee questions remain active. We recommend enabling both options together; administrators can enable them via [[Special:CommunityConfiguration]] and review the mentor list at [[Special:ManageMentors]]. ====Growth features for Wikidata==== Growth features are [[phab:T400937|now available at Wikidata]], including a simplified Newcomer Homepage, Mentorship, the Impact module, Community Updates and the Help Panel. === Work in progress === [[File:Home designs labeled.png|thumb|Early concepts for evolving the Newcomer Homepage into a personalized 'Home' that grows with contributors.]] ====Home==== The Growth and [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] teams are developing [[mw:Special:MyLanguage/Home|Home]] ([[phabricator:T419358|T419358]]): a unified, personalized landing page intended to replace the Newcomer Homepage. Rather than remaining a newcomer-only feature, Home will evolve with users as they gain experience, surfacing Suggested Edits, edits to review, and moderation workflows at the right moment. === Research === The [https://research.wikimedia.org/ Wikimedia Research team], in partnership with the Growth Team, published findings from two projects on how new editors learn and integrate into the community: * [[m:Research:Understanding_newcomer_mentorship_on_Wikipedia|Understanding newcomer mentorship on Wikipedia]] * [[m:Research:Successful_Newcomers_Survey_2025#Results|Successful Newcomers Survey]] ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 13:17, 18 ఆగస్టు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=30870183 --> == Notice of expiration of your interface-admin right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "interface-admin" (ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు) will expire on 2026-10-15 15:37:23. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[వాడుకరి:Leaderbot|Leaderbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Leaderbot|చర్చ]]) 19:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)</div> ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:27, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) == October 2026 == [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] Hello, I'm [[User:Chaduvari|Chaduvari]]. I wanted to let you know that I undid one or more of [[Special:Contributions/Chaduvari|your recent contributions]] because it did not appear constructive. If you would like to experiment, you can use the [[WP:sandbox|sandbox]]. If you think I made a mistake, or if you have any questions, you can leave me a message on [[User_talk:Chaduvari|my talk page]]. ''పరీక్షార్థం''<!-- Template:uw-vandalism1 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:39, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] Hello, I'm [[User:Chaduvari|Chaduvari]]. I wanted to let you know that I undid one or more of [[Special:Contributions/Chaduvari|your recent contributions]] because it did not appear constructive. If you would like to experiment, you can use the [[WP:sandbox|sandbox]]. If you think I made a mistake, or if you have any questions, you can leave me a message on [[User_talk:Chaduvari|my talk page]]. ''parIkshaarthaM''<!-- Template:uw-vandalism1 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:25, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Nuvola apps important.svg|25px|alt=Warning icon]] మీ విధ్వంసకర దిద్దుబాట్లను ఆపండి. మీరు ఇలాగే [[Wikipedia:Vandalism|vandalize]] Wikipedia మీపై [[వికీపీడియా:నిరోధ విధానం|నిరోధం విధించే]] అవకాశం ఉంది. ''3 వ హెచ్చరిక''<!-- Template:uw-vandalism3 --><!-- Template:uw-cluebotwarning3 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:25, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Nuvola apps important.svg|25px|alt=Warning icon]] మీ విధ్వంసకర దిద్దుబాట్లను ఆపండి. మీరు ఇలాగే [[Wikipedia:Vandalism|vandalize]] Wikipedia మీపై [[వికీపీడియా:నిరోధ విధానం|నిరోధం విధించే]] అవకాశం ఉంది. ''3 వ హెచ్చరిక - పరీక్షార్థం''<!-- Template:uw-vandalism3 --><!-- Template:uw-cluebotwarning3 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:27, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) mgd30bdtvq71zqq3mbpau0vk662yw24 4983546 4983545 2026-10-18T10:29:09Z Chaduvari 97 Final warning: Vandalism. 4983546 wikitext text/x-wiki {{To do|small=yes}} {|align = "center" cellpadding="1" align = "center" | style="align:center; border: 1px solid #8888aa; background: #ffcefb; text-align: center;" |<big>''స్వాగతం! "మరియు" అనే మాట తెలుగు భాషకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణికమైన ప్రచురణల్లోను, నాణ్యమైన వార్తాపత్రికల్లోనూ దాన్ని వాడరు. <br /> వికీపీడియాలో "మరియు" రాయకూడదు. నేను రాయను. మరి మీరు?''</big> |} {{పాత చర్చల పెట్టె|auto=yes}} <!-- అన్నిటి కంటే దిగువన రాయండి --> == Telugu search not transliterating correctly == Hello, I'm reviewing wikis where Vector legacy is the default and blockers for Vector 2022 deployment (or issues that might have been seen as blockers). I'm wondering what you think about [[phab:T319208|T319208]] ([[phab:T327070|copy of your comment is also here]] - this is the same issue). First of all, I'm sorry to see still open. I just wanted to understand the situation from your perspective. What would be the impact of deploying the skin here without first addressing that issue? (This is my own genuine question. Later, I may get back to you with more precise questions from the engineers.) Thanks! [[వాడుకరి:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:SGrabarczuk (WMF)|చర్చ]]) 18:43, 7 జూన్ 2024 (UTC) == 2024 ఎన్నికల ప్రాజెక్టు గణనీయమైన కృషిచేసినందుకు గర్తింపుగా== {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{SAFESUBST:<noinclude />#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:SpecialBarnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''The Special Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎన్నికలు/ఎన్నికల సంబంధిత వ్యాసాల సృష్టింపు-2024|ఎన్నికల ప్రాజెక్టు -2024]] వ్యాసాల సృష్టింపులో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా అభినందనలతో ఒక ప్రత్వేక పతకం బహుకరణ. స్వీకరించగలరు. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:26, 19 జూన్ 2024 (UTC) |} :ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]]. ఈ ప్రాజెక్టు నిర్వహణలో మీరు గట్టి కృషి చేసి దీన్ని విజయవంతం చేసారు. మీరు ఇలాగే మరిన్ని ప్రాజెక్టులు చెయ్యాలని కోరుతూ అభినందనలతో.. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:06, 2 జూలై 2024 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ మీ గుర్తింపుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:46, 2 జూలై 2024 (UTC) == Growth News, July 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless]] === Community Configuration === The Growth team released [[mw:special:MyLanguage/Community configuration|Community Configuration]] at all Wikipedias. You can access it at <code>Special:CommunityConfiguration</code>. This new special page replaces <code>Special:EditGrowthConfig</code>. For now, all Growth features can be configured using Community Configuration. Configuration for [[mw:Moderator Tools/Automoderator|AutoModerator]] ([[phab:T365046|T365046]]) and other features will be available in the future. You can help with translations. The interface translation is done [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-communityconfiguration&language=&filter=&action=translate at Translatewiki.net]. You can also help [[mw:Help:Community Configuration|translate the documentation]]. If you attend [[wikimania:2024:Wikimania|Wikimania 2024]], please join us for the session about [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/CJKJT8/ Community configuration's future]! === Current work === [[mw:Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']] We will add a new Community Configurable module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version available to beta wikis. We will conduct an A/B test at [[mw:Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]] using the new [[labsconsole:Metrics_Platform|Metrics Platform]]. We still welcome community feedback on initial designs and plans, in any language at [[mw:Talk:Growth/Community Updates|our project talk page]]. === Future work === '''[[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Increase constructive activation on mobile]]''' As part of the [[mw:Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team 2024/2025 Annual Plan]], the Growth team will explore various ways to increase the percentage of newcomers who successfully start editing. Editing a Wikipedia page requires too much context and patience. It means many trial and error for newcomers to contribute, meaning a steeper learning curve and potential discouraging reverts. To support a new generation of volunteers, we will increase the number and availability of smaller, structured, and more task-specific editing workflows (E.g. [[mw:Edit check|Edit Check]] and [[mw:Growth/Personalized first day/Structured tasks|Structured Tasks]]). The Growth team will primarily focus on Structured Tasks, while working closely with the [[Editing team|Editing team]] to ensure our work integrates well with Edit Check. === Stay informed === Growth team weekly updates [[mw:Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work. If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[metawiki:Tech/News|subscribe to Tech News]]. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 15:08, 30 జూలై 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=27172687 --> == Translation request == Hello, Chaduvari. Can you create the article [[:en:Phlegraean Fields]], which is Europe's only [[:en:supervolcano|supervolcano]] and which is [[:simple:Dormant volcano|dormant]], in Telugu Wikipedia? Can you use (and transliterate) the Italian title, ''Campi Flegrei'', not the English title of the article, since the volcano is not located in an English-speaking country? Yours sincerely, [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 06:26, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) :Hi [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]], there is an issue with creating isolated articles like this - there are no relevant articles from which links can be given to this article. I created a few such pages hitherto, but could not find appropriate articles to link these pages from. Few months back I translated "Laacher See" as [[లాచర్ సీ]]. But I could not find even a single article from which I can link it from. I had to create a link in See also section of [[అగ్నిపర్వతం]] (Volcano). :So, I concluded thus: let the articles be created 'naturally' - either from an existing red link or from an article which shows the necessity of this new article. :As for translating Campi Flegrei, I think we are not there yet. Sorry for disappointing you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:28, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) ::I understand. Thank you for the reply. [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 19:44, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) == ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 == నమస్తే, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం. మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024. మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు. కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78 సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&oldid=27434535 --> == Growth News, October 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] === Current work === [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']] We will add a new module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version on beta wikis and we will soon start an A/B test on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]]. This module will only display on the Newcomer Homepage if communities decide to utilize it, so learn [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|how to configure the Community Updates module]], or share your thoughts on [[mw:Talk:Growth/Community Updates|the project's talk page]]. [[File:Design one for surfacing structured tasks.png|thumb|One design concept aimed to increase constructive activation]] [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation|'''Constructive activation experimentation''']] After showcasing [https://www.figma.com/proto/gog5jsPm40hNRAuyYPpaf0/Wikimania-2024-%E2%80%94-Surfacing-structured-tasks?node-id=24-2102&node-type=canvas&t=Qi6ekdUstnd3flDa-0&scaling=min-zoom&content-scaling=fixed&page-id=0%3A1&starting-point-node-id=24%3A2102 early design ideas] at Wikimania, we conducted [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Design|user testing of design prototypes]]. We now aim to engage communities in further discussions and plan to run a targeted experiment, presenting a structured task within the reading view to logged-in new account holders with zero edits. '''[[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]''' This Community Configuration extension was developed to help communities customize wiki features to meet their unique needs. The Growth team is now helping other Wikimedia Foundation teams make their products configurable: * The Moderation Tools team now provides Community Configuration for [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]]. ([[phab:T365046|T365046]]) * Certain [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension settings will be configurable soon. ([[phab:T328171|T328171]]) === Future work === As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team annual plan]], we will continue to investigate ways to increase constructive activation on mobile, while also working with Data Products to move forward A/B testing functionality via the [[wikitech:Metrics_Platform|Metrics Platform]]. === Community events === * Growth team members presented ''Community Configuration: Shaping On-Wiki Functionality Together'' at Wikimania ([https://docs.google.com/presentation/d/1zFMP-_-j6AlcuC_2b32-zdpmvlAO8_SWOtg9mZXCNPI/edit#slide=id.g2cbe13544d8_5_15 slides]). The [https://www.youtube.com/live/govhrZZjV6s?t=3962s session recording is available to watch on YouTube]. This session provided an update on the Community Configuration project and introduced details about the upcoming features that communities will soon be able to configure. Representatives from the Moderator Tools, Editing, Web, and Campaigns teams shared their plans for utilizing Community Configuration in the future. Following these presentations, the WMF Growth team's [[:User:Trizek (WMF)|Benoît Evellin]] and [[:User:Martin_Urbanec_(WMF)|Martin Urbanec]] answered audience questions. * [[:User:Dyolf77 (WMF)|Habib Mhenni]] gave a presentation of how mentorship works at WikiIndaba 2024. [[:File:How to became a mentor, Growth feature, Wiki Indaba 2024.webm|The recording is available]]. === Stay informed === Growth team weekly updates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work. If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|subscribe to Tech News]]. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> [[:User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]], 15:44, 22 అక్టోబరు 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=27642848 --> == కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ == నమస్కారం! వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:45, 7 నవంబరు 2024 (UTC) == 'చీతా' వ్యాసం తొలగింపు == నమస్కారం చదువరి గారు, 'చీతా' అన్న పేరుతో ఉన్న వ్యాసాన్ని మీరు 2020లో దిగువన వ్రాసిన కారణంతో తొలగించారు. "''దోషభూయిష్టమైన భాష గల యాంత్రికానువాద వ్యాసాలను తొలగించాలని"'' ఒకసారి అప్పటి వ్యాసం ఎలా ఉండిందో చూసి సవరిద్దామంటే ఆ యాక్సెస్ నాకు ఉన్నట్టు లేదు, ఈ విషయంలో సహాయం చేయగలరు. [[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|హర్ష]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sri Harsha Bhogi|చర్చ]]) 12:35, 28 నవంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|Sri Harsha Bhogi]] గారూ, తొలగించిన వ్యాసాలను చూడగల అనుమతులు నిర్వాహకులకు మాత్రమే ఉంటాయి. ఆ పేజీలో ఉన్న పాఠ్యాన్ని కాపీ చేసి మీకు ఇవ్వమని [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] అభ్యర్థించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 29 నవంబరు 2024 (UTC) == అయ్యా నమస్కారము == " నీ ప్రేమే నా ప్రాణం" ఈ పేజీ ని ప్రొటెక్ట్ చెయ్యమని కోరుచున్నాను.ధన్య వాదాలు. https://te.m.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AE%E0%B1%87_%E0%B0%A8%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B0%82 అరుణ : [[వాడుకరి:అరుణ]] గారూ, నమస్కారం. పేజీని సంరక్షించే అనుమతి నాకు లేదు. మీరు దాని గురించి [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] రాయండి. తగు కారణాలు కూడా చెప్పండి. కారణాలు సముచితంగా ఉంటే నిర్వాహకులు ఆ పని చేస్తారు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 6 డిసెంబరు 2024 (UTC) == How well do you know english? == I have a LOT i would like to say to you and I am not good at transferring anger in translation. If you are not good at English, that is alright, and I will try to do so in Telugu. Please let me know. మీకు చాలా చెప్పాలని ఉంది. మీకు ఆంగ్లం ఎంత బాగా తెలుసు? [[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] ([[వాడుకరి చర్చ:Helloisgone|చర్చ]]) 17:39, 15 డిసెంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] గారూ, మన్నించాలి, వెంటనే సమాధానం రాయలేకపోయాను. నేను ప్రస్తుతం అంత చురుగ్గా లేను. ఒకవేళ మీ చర్చాంశం రచ్చబండలో గానీ, నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో గానీ, మరెవరితోనైనా గానీ చర్చిస్తే సముచితంగానే ఉంటుందని మీరు భావిస్తే అక్కడ చర్చించండి. లేదూ, నాతోనే చర్చించాలనుకుంటే ఇక్కడ రాయండి. కానీ, నేను సమాధానం ఇవ్వడం ఆలస్యం అయ్యే అవకాశం ఉంది. ఎక్కడ రాసినా సరే.. ఎంతైనా చెప్పండి, తెలుగులో చెప్పండి, అర్థమయ్యేలా చెప్పండి, ఇక్కడ అందరూ సద్భావన తోటే ఉన్నారని భావించండి -తద్వారా చర్చించడానికి వీలుగా ఉంటుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:30, 20 డిసెంబరు 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:21, 26 జనవరి 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == అనువాద పరికరంలో సందేహం == నాకు అనువాద పరికరం వాడేటపుడు ఒక సందేహం తలెత్తింది. మీతో మాట్లాడాలనుకుంటున్నాను. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 14:29, 31 జనవరి 2025 (UTC) :[[వాడుకరి:చదువరి]] గారూ మీరు రాసిఉన సందేశం చూసాను. నేను మిమ్మల్ని సంప్రదిస్తాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 14:31, 31 జనవరి 2025 (UTC) == వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 == @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి. ఇట్లు ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 14:06, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) == Growth Newsletter #33 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === [[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Constructive Activation Experiments]] === This year, the Growth team is exploring ways to help more new account holders start editing—and do so constructively, meaning their edits are not reverted. Our latest experiments include: * '''Gradual rollout of "Add a Link" at English Wikipedia''' – We are gradually introducing the "Add a Link" structured task to newcomers at English Wikipedia ([[phab:T386029|T386029]]). This serves as a natural A/B test to measure its impact on activation, retention, and revert rates ([[phab:T382603|T382603]]). Previous experiments on pilot wikis showed that "Add a Link" increases newcomer participation, particularly by helping them make constructive (non-reverted) edits. * '''Testing in-article suggestions for first-time editors''' – Many new account holders want to contribute but don’t know where to start. To help, we’re piloting a feature that surfaces structured task suggestions directly in an article’s read view for brand-new editors ([[phab:T385343|T385343]]). These suggestions will appear for logged-in users with no edits, providing a clear, simple way to begin contributing that is surfaced while they read. === [[mw:Help:Growth/Tools/Community updates module|Community Updates]] === Newcomers often struggle to find their place in Wikipedia’s collaborative environment. While experienced editors easily discover events like edit-a-thons and writing campaigns, newcomers often miss out. * To bridge this gap, we launched the '''Community Updates''' module for the Newcomer Homepage. This module is disabled by default, allowing Community Admins to decide how (or if) to use it. * If your community hosts events, consider setting up a Community Update to engage and welcome newcomers! [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives|Learn more on Diff]]. To configure, visit Special:CommunityConfiguration. === [[mw:Community Configuration|Community Configuration]] === Community Configuration is now available across all wikis, including non-Wikipedia projects ([[phab:T383910|T383910]]). Community Configuration allows admins to customize various features like Growth features and Automoderator for their communities, and more recently the Babel extension now allows admins to modify configuration: * '''Babel customization''' – Admins can now configure Babel settings ([[phab:T374348|T374348]]), including category naming, automatic category creation, and more. See an example on [[commons:Special:CommunityConfiguration/Babel|Wikimedia Commons]]. * '''Upcoming configurable features''' – Projects exploring community configuration options include: '''[[metawiki:Incident_Reporting_System|Incident Reporting System]]''' ([[phab:T374113|T374113]]) and '''[[phab:T384444|Cite backlinks]]''' ([[phab:T378807|T378807]]). === [[mw:Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] === Mentors play a key role in guiding new editors. If you’re interested in mentoring, or turning mentorship on at your wiki, check out the [[mw:Growth/FAQ#Mentorship|Mentorship FAQ]] * Starting February 17, 100% of new accounts at English Wikipedia will be assigned a mentor ([[phab:T384505|T384505]]). * At Spanish Wikipedia, on 50% of newcomers get a mentor. Experienced contributors are encouraged to [[:es:Especial:Gestionar_mentores|join mentorship]] so that Spanish Wikipedia can provide a mentor to all new users. === Looking Ahead === In the coming months, we will continue balancing maintenance work—such as deprecating EditGrowth Config ([[phab:T367574|T367574]]) and migrating Statslib ([[phab:T359352|T359352]]) — with user-facing improvements that support new editors and foster the next generation of contributors. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 19:00, 4 మార్చి 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28323658 --> ==ఎర్ర లింకులు== @[[వాడుకరి:Chaduvari]] గారు, ఎర్ర లింకులు చర్చ పేజీలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మీరు AWB తో వాటికి 'చర్చలు ఏమీ లేవు ' అనే రిమార్క్స్ పెట్టి తొలగించమని మనవి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:02, 22 మార్చి 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారు అర్థం కాలేదు, వివరంగా చెప్పండి. రెండు మూడు ఉదాహరణలివ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:05, 22 మార్చి 2025 (UTC) :: ప్రత్యేక పేజీలలో [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%85%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%88%E0%B0%A8%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B2%E0%B1%81 ఎర్ర లింకులు పేజీలు] ఉన్న వీటిలోనివి చర్చలకు పేజీ ఉన్నది. వీటిలో చాలావరకు కొత్త పేజీలు అవసరం కాని, చర్చలు కాని అవసరం లేనివి ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మూసలకు చర్చ చేయమని ఉంది. దానిలో '''చర్చ అవసరం లేదు ''' అని వ్రాస్తే ఆ ఎర్రలింకు తొలగి పోతోంది. ఒకసారి మీరు కూడా చూడండి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:21, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, వాటిని ఎర్రలింకులుగా ఉండనిస్తే ఇబ్బందేమీ ఉండదని నాఅభిప్రాయం. అందుకే గతంలో ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు లోనూ ఆ పని చెయ్యలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:25, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ఇలా అనవసర ఎర్ర లింకులు ఉంటే, అసలు నిజమైన వ్యాసాలలో ఉన్నటువంటి ఎర్రలింకులు తెలియకుండా మరుగున ఉంటాయి. దానివల్ల, కొత్త వ్యాసాలు ఏమి వ్రాయాలో, అలాగే ఎర్ర లింకులు ఏ వ్యాసలకు ఉన్నాయో, ఏ వ్యాసలకు ఎర్ర లింకులు తీయాలో తెలుసుకోవాలంటే ఇన్ని వేల అనవసర ఎర్రలింకుల పేజీలతో చాలా కష్టం అవుతుంది. అవసరం లేని పేజీలు తొలగించితే సంఖ్య చాలా వరకు తగ్గిపొతుంది. మీరు కూడా ఒకసారి ఆలోచించగలరు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:32, 22 మార్చి 2025 (UTC) ::::ఎర్ర లింకుల ప్రత్యేక పేజీ (ఆవశ్యక పేజీలు)లో చర్చా పేజీలను చూపించకపోతే సరిపోతుంది కదా? [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:18, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::::మూసల్లో వాటి చర్చా పేజీలకు లింకులు ఉండటం వలన కొన్ని చూపిస్తున్నాయి. ఉదా: [[మూస:గుమ్మలక్ష్మీపురం మండలంలోని గ్రామాలు]] లో V T E అని, వ్యూ, టాక్, ఎడిట్ లింకులు ఉన్నాయి. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:21, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారూ, సరిపోతుంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:04, 23 మార్చి 2025 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, అదేమంత సమస్య అని నాకు అనిపించలేదు. అయినప్పటికీ మీరు చెప్పిన సమస్యను దాటేందుకు ఒక మార్గం ఉంది: ::::ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు పేజీలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎర్రలింకుల సంస్కరణ#ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు|ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు]] అనే విభాగం చూడండి. అందులో ఎర్రలింకులకు సంబంధించిన పలు జాబితాల లింకులున్నై. అందులో ఉన్న రెండో లింకు ఈ సందర్భంలో పనికొస్తుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:56, 23 మార్చి 2025 (UTC) :::::@[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు, మీకు నా ధన్యవాదములు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 12:58, 23 మార్చి 2025 (UTC) == Growth News #34 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === Mentoring new editors === In February, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] was successfully rolled out to 100% of newcomers on English Wikipedia. Following this milestone, we collaborated with Spanish Wikipedia to expand Mentorship coverage to 70% of new accounts, with plans to reach 85% soon unless concerns are raised by mentors. ([[phab:T394867|T394867]]) === “Add a Link” Task – Iteration and Experimentation === Our efforts to improve and scale the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|“Add a Link” structured task]] continued across multiple fronts: * '''Community Feedback & Model Improvements''': We’ve responded to community concerns with targeted changes: ** Restricting access to newer accounts ([[phab:T393688|T393688]]) ** Some links types were removed to align with recommendations written in the English Wikipedia Manual of Style ([[phab:T390683|T390683]]) ** Allowing communities to limit “Add a Link” to newcomers ([[phab:T393771|T393771]]) ** The model used to suggest the links was improved to ease its training ([[phab:T388258|T388258]]) * '''English Wikipedia rollout and A/B test''': We increased the rollout to 20% of newcomers, with analysis underway. Preliminary data suggests this feature makes new account holders more likely to complete an unreverted edit. ([[phab:T386029|T386029]], [[phab:T382603|T382603]]) * '''Surfacing Structured Tasks''': An experiment where we show “add a link” suggestions to newly registered users while they are reading an article is running on pilot wikis (French, Persian, Indonesian, Portuguese, Egyptian Arabic). Initial results are under analysis. ([[phab:T386029|T386029]]) === Newcomer Engagement Features === * '''“Get Started” notification''': Engineering is in progress for a new notification (Echo/email) to encourage editing among newcomers with zero edits. Early research shows this type of nudge is effective. ([[phab:T392256|T392256]]) * '''Confirmation email:''' We are exploring ways to simplify and improve the initial account confirmation email newly registered users receive. ([[phab:T215665|T215665]]) === Community Configuration Enhancements === Communities can now manage which namespaces are eligible for Event Registration via [[mw:Community Configuration|Community Configuration]]. ([[phab:T385341|T385341]]) === Annual Planning === The Wikimedia Foundation’s 2025–2026 Annual Plan is taking shape. The Growth and Editing teams will focus on the [[metawiki:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2025-2026/Product_&_Technology_OKRs#Contributor_Experiences_(WE1)|'''Contributor Experiences (WE1)''' objective]], with a focus on increasing '''constructive edits''' by editors with fewer than 100 cumulative contributions. === Get Involved === We value your insights and ideas! If you would like to participate in a discussion, share feedback, or pilot new features, please reach out on the relevant Phabricator tasks or [[mw:Talk:Growth|at our talk page]], in any language. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 18:51, 17 జూన్ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28750629 --> ==కమ్యూనిటీ ఔట్రీచ్: ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ నుండి సాంకేతిక మద్దతు== నమస్తే చదువరి గారు, మీరు IMDUG ఔట్రీచ్‌కి ఇచ్చిన స్పందనకు మరియు మీరు వివరించిన సాంకేతిక సమస్యలకు మేము మరోసారి హృదయపూర్వకంగా కృతజ్ఞతలు తెలుపుతున్నాము. మీరిచ్చిన ఫీడ్‌బ్యాక్‌ ఆధారంగా, మేము అవి పునరుత్పత్తి (reproduce) చేయడానికి ప్రయత్నించాము. అయితే, కొన్ని సందర్భాల్లో సమస్యలు పూర్తిగా పునరుత్పత్తి చేయడం కాస్త క్లిష్టంగా మారింది. అందువల్ల, మీరు ఇష్టపడితే మేము ఓ చిన్న వీడియో కాల్ / గూగుల్ మీట్ ఏర్పాటు చేయాలనుకుంటున్నాము — మీరు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను ప్రత్యక్షంగా చూసి అర్థం చేసుకోవడానికి. దీని వల్ల సమస్యలను స్పష్టంగా గుర్తించి, సరైన పరిష్కారాలు సూచించగలమని ఆశిస్తున్నాము. దయచేసి: మీకు అందుబాటులో ఉన్న రెండు లేదా మూడు సమయ ఎంపికలను గూగుల్ మీట్ ఆహ్వానానికి ఉపయోగించగల ఈమెయిల్ ID ను మా యూజర్ గ్రూప్ అధికార ఇమెయిల్‌కు పంపించండి: 📧 contact@indicmediawikidev.org మీ వివరాలను ప్రైవేటుగా ఉంచడానికి ఇదే ఉత్తమ మార్గం. మీ స్పందన కోసం ఎదురుచూస్తున్నాము! ధన్యవాదాలతో, నవ్య శ్రీ కల్లి ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ (IMDUG) :మెయిలు పంపించాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:35, 15 జూలై 2025 (UTC) == Growth News #35 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === New releases === ==== English Wikipedia gets "Add a Link" Structured Task ==== We [[w:Wikipedia_talk:Growth_Team_features#"Add_a_link"_experiment_and_next_steps|released]] the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|"Add a Link" Structured Task]] to 100% of accounts at English Wikipedia on Tuesday, September 2nd (before then it was available to 20% of accounts). ==== Growth features for Wikidata ==== After examining if the Growth features and Mentorship could be adapted to Wikidata, we activated the Growth features on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Beta Wikidata] to allow for testing and discussion ([[phab:T400937|T400937]]). Although some features, like Suggested Edits, are Wikipedia-specific, the Growth team designed most features to be more wiki-agnostic. === Work in progress === ==== Revise Tone Structured Task ==== The Growth team is making progress on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|the technical architecture, onboarding design, and early user testing]]. We are targeting an A/B test before the end of this year, with constructive edits by newcomers as the primary success metric. ==== Add a link to more wikis ==== The machine learning team has been working on a new model that can suggest links to more languages, including Urdu, Chinese, and Japanese Wikipedias. [[phab:T404460|We are starting to release]] the “Add a Link” feature to Wikipedias that weren’t supported by the previous model. [[mw:Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], which can be [[mw:Help:Growth/Tools/Add_a_link#Configuration|configured by the community locally]], increases the chance that a new contributor will make their first edit and then continue to participate in Wikipedia. === Research === The Growth team is involved in several research initiatives to help guide our future work: [[mw:Growth/Progression System|Progression System]] – We have [[mw:Growth/Progression_System#Design_Research|published]] initial findings from interviews with 10 English and French Wikipedia newcomers. The research examined motivations, challenges, and feedback on a prototype system intended to help editors build confidence, develop skills, and contribute more constructively over time. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Mobile Web Editing Research|Mobile Web Editing Research]] – This project combines quantitative and qualitative data, community feedback, and user journey analysis to identify possible ways to enhance the mobile editing experience. [[m:Special:MyLanguage/Research:Successful Newcomers Survey 2025|Newcomers Survey]] – This project surveys successful newcomers on English Wikipedia to understand their early editing experiences, tool use, and community interactions. === Community events === The Growth team participated in several community events to listen, share, and collaborate on improving newcomer experiences across Wikimedia projects. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/RPBSEF/ Organizers as key partners to support newcomers' growth in our movement]''' This session invited organizers to share how they introduce newcomers to Growth features and the challenges they encounter. The discussion focused on common newcomer questions and opportunities to strengthen collaboration in supporting new editors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/review/VCSCUVJCGFRNY89TTKXRVFMGYMWPMSXT Lightning Talk: Structured Tasks]''' This talk demonstrated how Structured Tasks help newcomers take their first successful steps on Wikipedia. It shared impact data, community configurations, and a demo of “Add a Link,” illustrating how these tasks make editing more accessible and sustainable, particularly for mobile contributors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]''' With active editor numbers declining, the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] aims to create a clearer, more engaging path for participation. This session, led by the WMF Contributors group with involvement from the Editing, Growth, Moderator Tools, and Connection (formerly Campaigns) teams, highlighted efforts to streamline contributor experiences, offer structured and mobile-friendly workflows, and foster meaningful engagement. Participants learned about ongoing initiatives and shared feedback to help shape a more inclusive and sustainable future for Wikimedia contributors. '''CEE Meeting - [[metawiki:Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Submissions/Retaining_beginners_and_improving_content_moderation:_an_inclusive_and_sustainable_future_for_Wikipedia_contributors|Retaining beginners and improving content moderation: an inclusive and sustainable future for Wikipedia contributors]]''' Many communities face a decline in volunteer engagement. Newcomers often leave soon after joining, while experienced editors struggle to manage increasingly complex workflows and overwhelming backlogs. We presented the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] and the different features and workflows that can help communities to address these challenges. We listened to the specific needs of the CEE communities to help guide the Contributors teams' work. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 10:23, 22 అక్టోబరు 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=29457883 --> == కళా భారతి వ్యాసం - పున : పరిశీలన == నేను సబ్మిట్ చేసిన ఎడితాన్ వ్యాసం " కళా భారతి" పైన మీరు చెప్పిన సవరణల ప్రకారముగా మార్పు చెయ్యడం జరిగింది .. మళ్ళి సబ్మిట్ చేయటం కుదరని కారణముగా , ఇక్కడ విన్నవించడం జరిగింది [[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] ([[వాడుకరి చర్చ:WikiPBR|చర్చ]]) 15:18, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] గారూ, మళ్ళీ సమర్పించే పేజీ ఇది: [[వికీపీడియా:2025 ఎడిటథాన్-1/మళ్ళీ సమర్పించిన వ్యాసాలు]] :అక్కడ సమర్పించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:19, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) == The Collaboration Barnstar == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#ffdc42}}};" | rowspan="2" style="vertical-align:middle;" |[[దస్త్రం:Collaboration_barnstar.svg|250x250px]] | rowspan="2" | | style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |'''Appreciation for participating in an experimentation to improve a feature''' |- | style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |{{{2|Thank you for collaborating with the [[mw:Wikimedia Language and Product Localization|Language and Product Localization team]] to improve the discovery of community-nominated vital article list as [[mw:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/Featured Collection|Featured collection]] in the [[mw:Content Translation|Content translation]] workflow. <BR><BR>}}}''{{{1|}}}<br />'' |} [[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:UOzurumba (WMF)|చర్చ]]) 04:37, 13 జనవరి 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], thank you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:31, 13 జనవరి 2026 (UTC) == [[User:RAHAVAA|RAHAVAA]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026) == Hi sir --[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] ([[వాడుకరి చర్చ:RAHAVAA|చర్చ]]) 10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] గారు. వికీపీడియాకు స్వాగతం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> ==[[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదన == మీరు గణనీయంగా కృషిచేసిన [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] పేజీని తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను. దీనిపై మీ అభిప్రాయాలను స్వాగతిస్తాను; [[Wikipedia:Miscellany for deletion/వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం ]] వద్ద చర్చలో పాల్గొని మీ అభిప్రాయాలను వెల్లడించండి. చర్చాకాలంలో [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] లో దిద్దుబాట్లు చెయ్యవచ్చు. కానీ తొలగింపు మూసను తీసివెయ్యరాదు. ధన్యవాదాలు.<!-- Template:MFDWarning --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:09, 9 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Growth/Newsletters/36 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|180px|frameless|class=skin-invert]] ''Updates from the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth]] team on our work to improve the new editor experience.'' === Recent releases === ====Account creation experiments==== Several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|experiments to increase successful account creation]] have delivered significant results. * An updated message shown to logged-out mobile users who try to edit produced a 27% relative increase in account creation and is being scaled to all wikis. ([[phab:T424595|T424595]]) * A new account menu button in the mobile web header, [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Experiment Results: Mobile Web Account Menu|A/B tested across five Wikipedias with nearly 8 million participants]], made logged-out mobile users 25% more likely to create an account, with no significant difference in constructive editing behavior. ([[phab:T428220|T428220]]) *A simpler post-edit dialog for temporary account holders increased permanent account creation by 87% (relative), converting more temp editors into registered ones. ([[phab:T416418|T416418]])[[File:Create account - July 2026 updates.png|thumb|The redesigned account creation form increases registration by a relative 24.4%]] *We also redesigned the account creation form itself ([[phab:T409236|T409236]]): adding real-time username validation, a concise summary of the username policy, a "reveal password" option, and a simplified design aligned with [[wmdoc:codex/latest|Codex]] guidelines. In an A/B test on English Wikipedia mobile, users who saw the redesigned form created permanent accounts at a rate of 20.4%, compared to 16.4% for the control group (a 24.4% relative increase). ====Revise Tone structured task==== [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages that may contain non-encyclopedic language and guides them through revising the tone. In A/B testing on Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, newcomer task completion rates were [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|38.7% higher]] than the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended July 9, and the feature is now available to everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|We plan]] to release Revise Tone to more wikis. ====Automated mentor list cleanup==== Communities can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatically mark inactive mentors as ''away'' or remove them from mentorship entirely]] (which automatically reassigns their mentees). Inactivity is based on edits, and talk page responses count, so mentors answering mentee questions remain active. We recommend enabling both options together; administrators can enable them via [[Special:CommunityConfiguration]] and review the mentor list at [[Special:ManageMentors]]. ====Growth features for Wikidata==== Growth features are [[phab:T400937|now available at Wikidata]], including a simplified Newcomer Homepage, Mentorship, the Impact module, Community Updates and the Help Panel. === Work in progress === [[File:Home designs labeled.png|thumb|Early concepts for evolving the Newcomer Homepage into a personalized 'Home' that grows with contributors.]] ====Home==== The Growth and [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] teams are developing [[mw:Special:MyLanguage/Home|Home]] ([[phabricator:T419358|T419358]]): a unified, personalized landing page intended to replace the Newcomer Homepage. Rather than remaining a newcomer-only feature, Home will evolve with users as they gain experience, surfacing Suggested Edits, edits to review, and moderation workflows at the right moment. === Research === The [https://research.wikimedia.org/ Wikimedia Research team], in partnership with the Growth Team, published findings from two projects on how new editors learn and integrate into the community: * [[m:Research:Understanding_newcomer_mentorship_on_Wikipedia|Understanding newcomer mentorship on Wikipedia]] * [[m:Research:Successful_Newcomers_Survey_2025#Results|Successful Newcomers Survey]] ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 13:17, 18 ఆగస్టు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=30870183 --> == Notice of expiration of your interface-admin right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "interface-admin" (ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు) will expire on 2026-10-15 15:37:23. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[వాడుకరి:Leaderbot|Leaderbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Leaderbot|చర్చ]]) 19:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)</div> ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:27, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) == October 2026 == [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] Hello, I'm [[User:Chaduvari|Chaduvari]]. I wanted to let you know that I undid one or more of [[Special:Contributions/Chaduvari|your recent contributions]] because it did not appear constructive. If you would like to experiment, you can use the [[WP:sandbox|sandbox]]. If you think I made a mistake, or if you have any questions, you can leave me a message on [[User_talk:Chaduvari|my talk page]]. ''పరీక్షార్థం''<!-- Template:uw-vandalism1 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:39, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] Hello, I'm [[User:Chaduvari|Chaduvari]]. I wanted to let you know that I undid one or more of [[Special:Contributions/Chaduvari|your recent contributions]] because it did not appear constructive. If you would like to experiment, you can use the [[WP:sandbox|sandbox]]. If you think I made a mistake, or if you have any questions, you can leave me a message on [[User_talk:Chaduvari|my talk page]]. ''parIkshaarthaM''<!-- Template:uw-vandalism1 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:25, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Nuvola apps important.svg|25px|alt=Warning icon]] మీ విధ్వంసకర దిద్దుబాట్లను ఆపండి. మీరు ఇలాగే [[Wikipedia:Vandalism|vandalize]] Wikipedia మీపై [[వికీపీడియా:నిరోధ విధానం|నిరోధం విధించే]] అవకాశం ఉంది. ''3 వ హెచ్చరిక''<!-- Template:uw-vandalism3 --><!-- Template:uw-cluebotwarning3 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:25, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Nuvola apps important.svg|25px|alt=Warning icon]] మీ విధ్వంసకర దిద్దుబాట్లను ఆపండి. మీరు ఇలాగే [[Wikipedia:Vandalism|vandalize]] Wikipedia మీపై [[వికీపీడియా:నిరోధ విధానం|నిరోధం విధించే]] అవకాశం ఉంది. ''3 వ హెచ్చరిక - పరీక్షార్థం''<!-- Template:uw-vandalism3 --><!-- Template:uw-cluebotwarning3 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:27, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[Image:Stop hand nuvola.svg|30px|alt=Stop icon]] ఇది మీకు '''చివరి హెచ్చరిక'''. మరొక్కసారి [[Wikipedia:Vandalism|vandalize]] Wikipedia చేస్తే, మరో హెచ్చరిక లేకుండా, మిమ్మల్ని '''[[Wikipedia:Blocking policy|దిద్దుబాట్లు చెయ్యకుండా నిరోధించవచ్చు]]'''. ''4 వది''<!-- Template:uw-vandalism4 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:29, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) 2w4qdlhdafbznmko8dih7vzqmo0oy25 4983547 4983546 2026-10-18T10:30:09Z Chaduvari 97 Welcome to Wikipedia! 4983547 wikitext text/x-wiki {{To do|small=yes}} {|align = "center" cellpadding="1" align = "center" | style="align:center; border: 1px solid #8888aa; background: #ffcefb; text-align: center;" |<big>''స్వాగతం! "మరియు" అనే మాట తెలుగు భాషకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణికమైన ప్రచురణల్లోను, నాణ్యమైన వార్తాపత్రికల్లోనూ దాన్ని వాడరు. <br /> వికీపీడియాలో "మరియు" రాయకూడదు. నేను రాయను. మరి మీరు?''</big> |} {{పాత చర్చల పెట్టె|auto=yes}} <!-- అన్నిటి కంటే దిగువన రాయండి --> == Telugu search not transliterating correctly == Hello, I'm reviewing wikis where Vector legacy is the default and blockers for Vector 2022 deployment (or issues that might have been seen as blockers). I'm wondering what you think about [[phab:T319208|T319208]] ([[phab:T327070|copy of your comment is also here]] - this is the same issue). First of all, I'm sorry to see still open. I just wanted to understand the situation from your perspective. What would be the impact of deploying the skin here without first addressing that issue? (This is my own genuine question. Later, I may get back to you with more precise questions from the engineers.) Thanks! [[వాడుకరి:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:SGrabarczuk (WMF)|చర్చ]]) 18:43, 7 జూన్ 2024 (UTC) == 2024 ఎన్నికల ప్రాజెక్టు గణనీయమైన కృషిచేసినందుకు గర్తింపుగా== {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{SAFESUBST:<noinclude />#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:SpecialBarnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''The Special Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎన్నికలు/ఎన్నికల సంబంధిత వ్యాసాల సృష్టింపు-2024|ఎన్నికల ప్రాజెక్టు -2024]] వ్యాసాల సృష్టింపులో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా అభినందనలతో ఒక ప్రత్వేక పతకం బహుకరణ. స్వీకరించగలరు. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:26, 19 జూన్ 2024 (UTC) |} :ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]]. ఈ ప్రాజెక్టు నిర్వహణలో మీరు గట్టి కృషి చేసి దీన్ని విజయవంతం చేసారు. మీరు ఇలాగే మరిన్ని ప్రాజెక్టులు చెయ్యాలని కోరుతూ అభినందనలతో.. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:06, 2 జూలై 2024 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ మీ గుర్తింపుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:46, 2 జూలై 2024 (UTC) == Growth News, July 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless]] === Community Configuration === The Growth team released [[mw:special:MyLanguage/Community configuration|Community Configuration]] at all Wikipedias. You can access it at <code>Special:CommunityConfiguration</code>. This new special page replaces <code>Special:EditGrowthConfig</code>. For now, all Growth features can be configured using Community Configuration. Configuration for [[mw:Moderator Tools/Automoderator|AutoModerator]] ([[phab:T365046|T365046]]) and other features will be available in the future. You can help with translations. The interface translation is done [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-communityconfiguration&language=&filter=&action=translate at Translatewiki.net]. You can also help [[mw:Help:Community Configuration|translate the documentation]]. If you attend [[wikimania:2024:Wikimania|Wikimania 2024]], please join us for the session about [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/CJKJT8/ Community configuration's future]! === Current work === [[mw:Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']] We will add a new Community Configurable module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version available to beta wikis. We will conduct an A/B test at [[mw:Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]] using the new [[labsconsole:Metrics_Platform|Metrics Platform]]. We still welcome community feedback on initial designs and plans, in any language at [[mw:Talk:Growth/Community Updates|our project talk page]]. === Future work === '''[[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Increase constructive activation on mobile]]''' As part of the [[mw:Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team 2024/2025 Annual Plan]], the Growth team will explore various ways to increase the percentage of newcomers who successfully start editing. Editing a Wikipedia page requires too much context and patience. It means many trial and error for newcomers to contribute, meaning a steeper learning curve and potential discouraging reverts. To support a new generation of volunteers, we will increase the number and availability of smaller, structured, and more task-specific editing workflows (E.g. [[mw:Edit check|Edit Check]] and [[mw:Growth/Personalized first day/Structured tasks|Structured Tasks]]). The Growth team will primarily focus on Structured Tasks, while working closely with the [[Editing team|Editing team]] to ensure our work integrates well with Edit Check. === Stay informed === Growth team weekly updates [[mw:Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work. If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[metawiki:Tech/News|subscribe to Tech News]]. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 15:08, 30 జూలై 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=27172687 --> == Translation request == Hello, Chaduvari. Can you create the article [[:en:Phlegraean Fields]], which is Europe's only [[:en:supervolcano|supervolcano]] and which is [[:simple:Dormant volcano|dormant]], in Telugu Wikipedia? Can you use (and transliterate) the Italian title, ''Campi Flegrei'', not the English title of the article, since the volcano is not located in an English-speaking country? Yours sincerely, [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 06:26, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) :Hi [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]], there is an issue with creating isolated articles like this - there are no relevant articles from which links can be given to this article. I created a few such pages hitherto, but could not find appropriate articles to link these pages from. Few months back I translated "Laacher See" as [[లాచర్ సీ]]. But I could not find even a single article from which I can link it from. I had to create a link in See also section of [[అగ్నిపర్వతం]] (Volcano). :So, I concluded thus: let the articles be created 'naturally' - either from an existing red link or from an article which shows the necessity of this new article. :As for translating Campi Flegrei, I think we are not there yet. Sorry for disappointing you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:28, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) ::I understand. Thank you for the reply. [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 19:44, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) == ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 == నమస్తే, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం. మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024. మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు. కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78 సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&oldid=27434535 --> == Growth News, October 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] === Current work === [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']] We will add a new module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version on beta wikis and we will soon start an A/B test on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]]. This module will only display on the Newcomer Homepage if communities decide to utilize it, so learn [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|how to configure the Community Updates module]], or share your thoughts on [[mw:Talk:Growth/Community Updates|the project's talk page]]. [[File:Design one for surfacing structured tasks.png|thumb|One design concept aimed to increase constructive activation]] [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation|'''Constructive activation experimentation''']] After showcasing [https://www.figma.com/proto/gog5jsPm40hNRAuyYPpaf0/Wikimania-2024-%E2%80%94-Surfacing-structured-tasks?node-id=24-2102&node-type=canvas&t=Qi6ekdUstnd3flDa-0&scaling=min-zoom&content-scaling=fixed&page-id=0%3A1&starting-point-node-id=24%3A2102 early design ideas] at Wikimania, we conducted [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Design|user testing of design prototypes]]. We now aim to engage communities in further discussions and plan to run a targeted experiment, presenting a structured task within the reading view to logged-in new account holders with zero edits. '''[[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]''' This Community Configuration extension was developed to help communities customize wiki features to meet their unique needs. The Growth team is now helping other Wikimedia Foundation teams make their products configurable: * The Moderation Tools team now provides Community Configuration for [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]]. ([[phab:T365046|T365046]]) * Certain [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension settings will be configurable soon. ([[phab:T328171|T328171]]) === Future work === As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team annual plan]], we will continue to investigate ways to increase constructive activation on mobile, while also working with Data Products to move forward A/B testing functionality via the [[wikitech:Metrics_Platform|Metrics Platform]]. === Community events === * Growth team members presented ''Community Configuration: Shaping On-Wiki Functionality Together'' at Wikimania ([https://docs.google.com/presentation/d/1zFMP-_-j6AlcuC_2b32-zdpmvlAO8_SWOtg9mZXCNPI/edit#slide=id.g2cbe13544d8_5_15 slides]). The [https://www.youtube.com/live/govhrZZjV6s?t=3962s session recording is available to watch on YouTube]. This session provided an update on the Community Configuration project and introduced details about the upcoming features that communities will soon be able to configure. Representatives from the Moderator Tools, Editing, Web, and Campaigns teams shared their plans for utilizing Community Configuration in the future. Following these presentations, the WMF Growth team's [[:User:Trizek (WMF)|Benoît Evellin]] and [[:User:Martin_Urbanec_(WMF)|Martin Urbanec]] answered audience questions. * [[:User:Dyolf77 (WMF)|Habib Mhenni]] gave a presentation of how mentorship works at WikiIndaba 2024. [[:File:How to became a mentor, Growth feature, Wiki Indaba 2024.webm|The recording is available]]. === Stay informed === Growth team weekly updates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work. If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|subscribe to Tech News]]. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> [[:User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]], 15:44, 22 అక్టోబరు 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=27642848 --> == కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ == నమస్కారం! వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:45, 7 నవంబరు 2024 (UTC) == 'చీతా' వ్యాసం తొలగింపు == నమస్కారం చదువరి గారు, 'చీతా' అన్న పేరుతో ఉన్న వ్యాసాన్ని మీరు 2020లో దిగువన వ్రాసిన కారణంతో తొలగించారు. "''దోషభూయిష్టమైన భాష గల యాంత్రికానువాద వ్యాసాలను తొలగించాలని"'' ఒకసారి అప్పటి వ్యాసం ఎలా ఉండిందో చూసి సవరిద్దామంటే ఆ యాక్సెస్ నాకు ఉన్నట్టు లేదు, ఈ విషయంలో సహాయం చేయగలరు. [[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|హర్ష]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sri Harsha Bhogi|చర్చ]]) 12:35, 28 నవంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|Sri Harsha Bhogi]] గారూ, తొలగించిన వ్యాసాలను చూడగల అనుమతులు నిర్వాహకులకు మాత్రమే ఉంటాయి. ఆ పేజీలో ఉన్న పాఠ్యాన్ని కాపీ చేసి మీకు ఇవ్వమని [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] అభ్యర్థించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 29 నవంబరు 2024 (UTC) == అయ్యా నమస్కారము == " నీ ప్రేమే నా ప్రాణం" ఈ పేజీ ని ప్రొటెక్ట్ చెయ్యమని కోరుచున్నాను.ధన్య వాదాలు. https://te.m.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AE%E0%B1%87_%E0%B0%A8%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B0%82 అరుణ : [[వాడుకరి:అరుణ]] గారూ, నమస్కారం. పేజీని సంరక్షించే అనుమతి నాకు లేదు. మీరు దాని గురించి [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] రాయండి. తగు కారణాలు కూడా చెప్పండి. కారణాలు సముచితంగా ఉంటే నిర్వాహకులు ఆ పని చేస్తారు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 6 డిసెంబరు 2024 (UTC) == How well do you know english? == I have a LOT i would like to say to you and I am not good at transferring anger in translation. If you are not good at English, that is alright, and I will try to do so in Telugu. Please let me know. మీకు చాలా చెప్పాలని ఉంది. మీకు ఆంగ్లం ఎంత బాగా తెలుసు? [[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] ([[వాడుకరి చర్చ:Helloisgone|చర్చ]]) 17:39, 15 డిసెంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] గారూ, మన్నించాలి, వెంటనే సమాధానం రాయలేకపోయాను. నేను ప్రస్తుతం అంత చురుగ్గా లేను. ఒకవేళ మీ చర్చాంశం రచ్చబండలో గానీ, నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో గానీ, మరెవరితోనైనా గానీ చర్చిస్తే సముచితంగానే ఉంటుందని మీరు భావిస్తే అక్కడ చర్చించండి. లేదూ, నాతోనే చర్చించాలనుకుంటే ఇక్కడ రాయండి. కానీ, నేను సమాధానం ఇవ్వడం ఆలస్యం అయ్యే అవకాశం ఉంది. ఎక్కడ రాసినా సరే.. ఎంతైనా చెప్పండి, తెలుగులో చెప్పండి, అర్థమయ్యేలా చెప్పండి, ఇక్కడ అందరూ సద్భావన తోటే ఉన్నారని భావించండి -తద్వారా చర్చించడానికి వీలుగా ఉంటుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:30, 20 డిసెంబరు 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:21, 26 జనవరి 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == అనువాద పరికరంలో సందేహం == నాకు అనువాద పరికరం వాడేటపుడు ఒక సందేహం తలెత్తింది. మీతో మాట్లాడాలనుకుంటున్నాను. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 14:29, 31 జనవరి 2025 (UTC) :[[వాడుకరి:చదువరి]] గారూ మీరు రాసిఉన సందేశం చూసాను. నేను మిమ్మల్ని సంప్రదిస్తాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 14:31, 31 జనవరి 2025 (UTC) == వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 == @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి. ఇట్లు ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 14:06, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) == Growth Newsletter #33 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === [[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Constructive Activation Experiments]] === This year, the Growth team is exploring ways to help more new account holders start editing—and do so constructively, meaning their edits are not reverted. Our latest experiments include: * '''Gradual rollout of "Add a Link" at English Wikipedia''' – We are gradually introducing the "Add a Link" structured task to newcomers at English Wikipedia ([[phab:T386029|T386029]]). This serves as a natural A/B test to measure its impact on activation, retention, and revert rates ([[phab:T382603|T382603]]). Previous experiments on pilot wikis showed that "Add a Link" increases newcomer participation, particularly by helping them make constructive (non-reverted) edits. * '''Testing in-article suggestions for first-time editors''' – Many new account holders want to contribute but don’t know where to start. To help, we’re piloting a feature that surfaces structured task suggestions directly in an article’s read view for brand-new editors ([[phab:T385343|T385343]]). These suggestions will appear for logged-in users with no edits, providing a clear, simple way to begin contributing that is surfaced while they read. === [[mw:Help:Growth/Tools/Community updates module|Community Updates]] === Newcomers often struggle to find their place in Wikipedia’s collaborative environment. While experienced editors easily discover events like edit-a-thons and writing campaigns, newcomers often miss out. * To bridge this gap, we launched the '''Community Updates''' module for the Newcomer Homepage. This module is disabled by default, allowing Community Admins to decide how (or if) to use it. * If your community hosts events, consider setting up a Community Update to engage and welcome newcomers! [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives|Learn more on Diff]]. To configure, visit Special:CommunityConfiguration. === [[mw:Community Configuration|Community Configuration]] === Community Configuration is now available across all wikis, including non-Wikipedia projects ([[phab:T383910|T383910]]). Community Configuration allows admins to customize various features like Growth features and Automoderator for their communities, and more recently the Babel extension now allows admins to modify configuration: * '''Babel customization''' – Admins can now configure Babel settings ([[phab:T374348|T374348]]), including category naming, automatic category creation, and more. See an example on [[commons:Special:CommunityConfiguration/Babel|Wikimedia Commons]]. * '''Upcoming configurable features''' – Projects exploring community configuration options include: '''[[metawiki:Incident_Reporting_System|Incident Reporting System]]''' ([[phab:T374113|T374113]]) and '''[[phab:T384444|Cite backlinks]]''' ([[phab:T378807|T378807]]). === [[mw:Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] === Mentors play a key role in guiding new editors. If you’re interested in mentoring, or turning mentorship on at your wiki, check out the [[mw:Growth/FAQ#Mentorship|Mentorship FAQ]] * Starting February 17, 100% of new accounts at English Wikipedia will be assigned a mentor ([[phab:T384505|T384505]]). * At Spanish Wikipedia, on 50% of newcomers get a mentor. Experienced contributors are encouraged to [[:es:Especial:Gestionar_mentores|join mentorship]] so that Spanish Wikipedia can provide a mentor to all new users. === Looking Ahead === In the coming months, we will continue balancing maintenance work—such as deprecating EditGrowth Config ([[phab:T367574|T367574]]) and migrating Statslib ([[phab:T359352|T359352]]) — with user-facing improvements that support new editors and foster the next generation of contributors. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 19:00, 4 మార్చి 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28323658 --> ==ఎర్ర లింకులు== @[[వాడుకరి:Chaduvari]] గారు, ఎర్ర లింకులు చర్చ పేజీలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మీరు AWB తో వాటికి 'చర్చలు ఏమీ లేవు ' అనే రిమార్క్స్ పెట్టి తొలగించమని మనవి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:02, 22 మార్చి 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారు అర్థం కాలేదు, వివరంగా చెప్పండి. రెండు మూడు ఉదాహరణలివ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:05, 22 మార్చి 2025 (UTC) :: ప్రత్యేక పేజీలలో [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%85%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%88%E0%B0%A8%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B2%E0%B1%81 ఎర్ర లింకులు పేజీలు] ఉన్న వీటిలోనివి చర్చలకు పేజీ ఉన్నది. వీటిలో చాలావరకు కొత్త పేజీలు అవసరం కాని, చర్చలు కాని అవసరం లేనివి ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మూసలకు చర్చ చేయమని ఉంది. దానిలో '''చర్చ అవసరం లేదు ''' అని వ్రాస్తే ఆ ఎర్రలింకు తొలగి పోతోంది. ఒకసారి మీరు కూడా చూడండి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:21, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, వాటిని ఎర్రలింకులుగా ఉండనిస్తే ఇబ్బందేమీ ఉండదని నాఅభిప్రాయం. అందుకే గతంలో ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు లోనూ ఆ పని చెయ్యలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:25, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ఇలా అనవసర ఎర్ర లింకులు ఉంటే, అసలు నిజమైన వ్యాసాలలో ఉన్నటువంటి ఎర్రలింకులు తెలియకుండా మరుగున ఉంటాయి. దానివల్ల, కొత్త వ్యాసాలు ఏమి వ్రాయాలో, అలాగే ఎర్ర లింకులు ఏ వ్యాసలకు ఉన్నాయో, ఏ వ్యాసలకు ఎర్ర లింకులు తీయాలో తెలుసుకోవాలంటే ఇన్ని వేల అనవసర ఎర్రలింకుల పేజీలతో చాలా కష్టం అవుతుంది. అవసరం లేని పేజీలు తొలగించితే సంఖ్య చాలా వరకు తగ్గిపొతుంది. మీరు కూడా ఒకసారి ఆలోచించగలరు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:32, 22 మార్చి 2025 (UTC) ::::ఎర్ర లింకుల ప్రత్యేక పేజీ (ఆవశ్యక పేజీలు)లో చర్చా పేజీలను చూపించకపోతే సరిపోతుంది కదా? [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:18, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::::మూసల్లో వాటి చర్చా పేజీలకు లింకులు ఉండటం వలన కొన్ని చూపిస్తున్నాయి. ఉదా: [[మూస:గుమ్మలక్ష్మీపురం మండలంలోని గ్రామాలు]] లో V T E అని, వ్యూ, టాక్, ఎడిట్ లింకులు ఉన్నాయి. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:21, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారూ, సరిపోతుంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:04, 23 మార్చి 2025 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, అదేమంత సమస్య అని నాకు అనిపించలేదు. అయినప్పటికీ మీరు చెప్పిన సమస్యను దాటేందుకు ఒక మార్గం ఉంది: ::::ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు పేజీలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎర్రలింకుల సంస్కరణ#ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు|ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు]] అనే విభాగం చూడండి. అందులో ఎర్రలింకులకు సంబంధించిన పలు జాబితాల లింకులున్నై. అందులో ఉన్న రెండో లింకు ఈ సందర్భంలో పనికొస్తుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:56, 23 మార్చి 2025 (UTC) :::::@[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు, మీకు నా ధన్యవాదములు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 12:58, 23 మార్చి 2025 (UTC) == Growth News #34 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === Mentoring new editors === In February, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] was successfully rolled out to 100% of newcomers on English Wikipedia. Following this milestone, we collaborated with Spanish Wikipedia to expand Mentorship coverage to 70% of new accounts, with plans to reach 85% soon unless concerns are raised by mentors. ([[phab:T394867|T394867]]) === “Add a Link” Task – Iteration and Experimentation === Our efforts to improve and scale the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|“Add a Link” structured task]] continued across multiple fronts: * '''Community Feedback & Model Improvements''': We’ve responded to community concerns with targeted changes: ** Restricting access to newer accounts ([[phab:T393688|T393688]]) ** Some links types were removed to align with recommendations written in the English Wikipedia Manual of Style ([[phab:T390683|T390683]]) ** Allowing communities to limit “Add a Link” to newcomers ([[phab:T393771|T393771]]) ** The model used to suggest the links was improved to ease its training ([[phab:T388258|T388258]]) * '''English Wikipedia rollout and A/B test''': We increased the rollout to 20% of newcomers, with analysis underway. Preliminary data suggests this feature makes new account holders more likely to complete an unreverted edit. ([[phab:T386029|T386029]], [[phab:T382603|T382603]]) * '''Surfacing Structured Tasks''': An experiment where we show “add a link” suggestions to newly registered users while they are reading an article is running on pilot wikis (French, Persian, Indonesian, Portuguese, Egyptian Arabic). Initial results are under analysis. ([[phab:T386029|T386029]]) === Newcomer Engagement Features === * '''“Get Started” notification''': Engineering is in progress for a new notification (Echo/email) to encourage editing among newcomers with zero edits. Early research shows this type of nudge is effective. ([[phab:T392256|T392256]]) * '''Confirmation email:''' We are exploring ways to simplify and improve the initial account confirmation email newly registered users receive. ([[phab:T215665|T215665]]) === Community Configuration Enhancements === Communities can now manage which namespaces are eligible for Event Registration via [[mw:Community Configuration|Community Configuration]]. ([[phab:T385341|T385341]]) === Annual Planning === The Wikimedia Foundation’s 2025–2026 Annual Plan is taking shape. The Growth and Editing teams will focus on the [[metawiki:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2025-2026/Product_&_Technology_OKRs#Contributor_Experiences_(WE1)|'''Contributor Experiences (WE1)''' objective]], with a focus on increasing '''constructive edits''' by editors with fewer than 100 cumulative contributions. === Get Involved === We value your insights and ideas! If you would like to participate in a discussion, share feedback, or pilot new features, please reach out on the relevant Phabricator tasks or [[mw:Talk:Growth|at our talk page]], in any language. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 18:51, 17 జూన్ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28750629 --> ==కమ్యూనిటీ ఔట్రీచ్: ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ నుండి సాంకేతిక మద్దతు== నమస్తే చదువరి గారు, మీరు IMDUG ఔట్రీచ్‌కి ఇచ్చిన స్పందనకు మరియు మీరు వివరించిన సాంకేతిక సమస్యలకు మేము మరోసారి హృదయపూర్వకంగా కృతజ్ఞతలు తెలుపుతున్నాము. మీరిచ్చిన ఫీడ్‌బ్యాక్‌ ఆధారంగా, మేము అవి పునరుత్పత్తి (reproduce) చేయడానికి ప్రయత్నించాము. అయితే, కొన్ని సందర్భాల్లో సమస్యలు పూర్తిగా పునరుత్పత్తి చేయడం కాస్త క్లిష్టంగా మారింది. అందువల్ల, మీరు ఇష్టపడితే మేము ఓ చిన్న వీడియో కాల్ / గూగుల్ మీట్ ఏర్పాటు చేయాలనుకుంటున్నాము — మీరు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను ప్రత్యక్షంగా చూసి అర్థం చేసుకోవడానికి. దీని వల్ల సమస్యలను స్పష్టంగా గుర్తించి, సరైన పరిష్కారాలు సూచించగలమని ఆశిస్తున్నాము. దయచేసి: మీకు అందుబాటులో ఉన్న రెండు లేదా మూడు సమయ ఎంపికలను గూగుల్ మీట్ ఆహ్వానానికి ఉపయోగించగల ఈమెయిల్ ID ను మా యూజర్ గ్రూప్ అధికార ఇమెయిల్‌కు పంపించండి: 📧 contact@indicmediawikidev.org మీ వివరాలను ప్రైవేటుగా ఉంచడానికి ఇదే ఉత్తమ మార్గం. మీ స్పందన కోసం ఎదురుచూస్తున్నాము! ధన్యవాదాలతో, నవ్య శ్రీ కల్లి ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ (IMDUG) :మెయిలు పంపించాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:35, 15 జూలై 2025 (UTC) == Growth News #35 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === New releases === ==== English Wikipedia gets "Add a Link" Structured Task ==== We [[w:Wikipedia_talk:Growth_Team_features#"Add_a_link"_experiment_and_next_steps|released]] the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|"Add a Link" Structured Task]] to 100% of accounts at English Wikipedia on Tuesday, September 2nd (before then it was available to 20% of accounts). ==== Growth features for Wikidata ==== After examining if the Growth features and Mentorship could be adapted to Wikidata, we activated the Growth features on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Beta Wikidata] to allow for testing and discussion ([[phab:T400937|T400937]]). Although some features, like Suggested Edits, are Wikipedia-specific, the Growth team designed most features to be more wiki-agnostic. === Work in progress === ==== Revise Tone Structured Task ==== The Growth team is making progress on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|the technical architecture, onboarding design, and early user testing]]. We are targeting an A/B test before the end of this year, with constructive edits by newcomers as the primary success metric. ==== Add a link to more wikis ==== The machine learning team has been working on a new model that can suggest links to more languages, including Urdu, Chinese, and Japanese Wikipedias. [[phab:T404460|We are starting to release]] the “Add a Link” feature to Wikipedias that weren’t supported by the previous model. [[mw:Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], which can be [[mw:Help:Growth/Tools/Add_a_link#Configuration|configured by the community locally]], increases the chance that a new contributor will make their first edit and then continue to participate in Wikipedia. === Research === The Growth team is involved in several research initiatives to help guide our future work: [[mw:Growth/Progression System|Progression System]] – We have [[mw:Growth/Progression_System#Design_Research|published]] initial findings from interviews with 10 English and French Wikipedia newcomers. The research examined motivations, challenges, and feedback on a prototype system intended to help editors build confidence, develop skills, and contribute more constructively over time. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Mobile Web Editing Research|Mobile Web Editing Research]] – This project combines quantitative and qualitative data, community feedback, and user journey analysis to identify possible ways to enhance the mobile editing experience. [[m:Special:MyLanguage/Research:Successful Newcomers Survey 2025|Newcomers Survey]] – This project surveys successful newcomers on English Wikipedia to understand their early editing experiences, tool use, and community interactions. === Community events === The Growth team participated in several community events to listen, share, and collaborate on improving newcomer experiences across Wikimedia projects. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/RPBSEF/ Organizers as key partners to support newcomers' growth in our movement]''' This session invited organizers to share how they introduce newcomers to Growth features and the challenges they encounter. The discussion focused on common newcomer questions and opportunities to strengthen collaboration in supporting new editors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/review/VCSCUVJCGFRNY89TTKXRVFMGYMWPMSXT Lightning Talk: Structured Tasks]''' This talk demonstrated how Structured Tasks help newcomers take their first successful steps on Wikipedia. It shared impact data, community configurations, and a demo of “Add a Link,” illustrating how these tasks make editing more accessible and sustainable, particularly for mobile contributors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]''' With active editor numbers declining, the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] aims to create a clearer, more engaging path for participation. This session, led by the WMF Contributors group with involvement from the Editing, Growth, Moderator Tools, and Connection (formerly Campaigns) teams, highlighted efforts to streamline contributor experiences, offer structured and mobile-friendly workflows, and foster meaningful engagement. Participants learned about ongoing initiatives and shared feedback to help shape a more inclusive and sustainable future for Wikimedia contributors. '''CEE Meeting - [[metawiki:Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Submissions/Retaining_beginners_and_improving_content_moderation:_an_inclusive_and_sustainable_future_for_Wikipedia_contributors|Retaining beginners and improving content moderation: an inclusive and sustainable future for Wikipedia contributors]]''' Many communities face a decline in volunteer engagement. Newcomers often leave soon after joining, while experienced editors struggle to manage increasingly complex workflows and overwhelming backlogs. We presented the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] and the different features and workflows that can help communities to address these challenges. We listened to the specific needs of the CEE communities to help guide the Contributors teams' work. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 10:23, 22 అక్టోబరు 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=29457883 --> == కళా భారతి వ్యాసం - పున : పరిశీలన == నేను సబ్మిట్ చేసిన ఎడితాన్ వ్యాసం " కళా భారతి" పైన మీరు చెప్పిన సవరణల ప్రకారముగా మార్పు చెయ్యడం జరిగింది .. మళ్ళి సబ్మిట్ చేయటం కుదరని కారణముగా , ఇక్కడ విన్నవించడం జరిగింది [[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] ([[వాడుకరి చర్చ:WikiPBR|చర్చ]]) 15:18, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] గారూ, మళ్ళీ సమర్పించే పేజీ ఇది: [[వికీపీడియా:2025 ఎడిటథాన్-1/మళ్ళీ సమర్పించిన వ్యాసాలు]] :అక్కడ సమర్పించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:19, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) == The Collaboration Barnstar == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#ffdc42}}};" | rowspan="2" style="vertical-align:middle;" |[[దస్త్రం:Collaboration_barnstar.svg|250x250px]] | rowspan="2" | | style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |'''Appreciation for participating in an experimentation to improve a feature''' |- | style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |{{{2|Thank you for collaborating with the [[mw:Wikimedia Language and Product Localization|Language and Product Localization team]] to improve the discovery of community-nominated vital article list as [[mw:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/Featured Collection|Featured collection]] in the [[mw:Content Translation|Content translation]] workflow. <BR><BR>}}}''{{{1|}}}<br />'' |} [[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:UOzurumba (WMF)|చర్చ]]) 04:37, 13 జనవరి 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], thank you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:31, 13 జనవరి 2026 (UTC) == [[User:RAHAVAA|RAHAVAA]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026) == Hi sir --[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] ([[వాడుకరి చర్చ:RAHAVAA|చర్చ]]) 10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] గారు. వికీపీడియాకు స్వాగతం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> ==[[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదన == మీరు గణనీయంగా కృషిచేసిన [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] పేజీని తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను. దీనిపై మీ అభిప్రాయాలను స్వాగతిస్తాను; [[Wikipedia:Miscellany for deletion/వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం ]] వద్ద చర్చలో పాల్గొని మీ అభిప్రాయాలను వెల్లడించండి. చర్చాకాలంలో [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] లో దిద్దుబాట్లు చెయ్యవచ్చు. కానీ తొలగింపు మూసను తీసివెయ్యరాదు. ధన్యవాదాలు.<!-- Template:MFDWarning --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:09, 9 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Growth/Newsletters/36 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|180px|frameless|class=skin-invert]] ''Updates from the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth]] team on our work to improve the new editor experience.'' === Recent releases === ====Account creation experiments==== Several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|experiments to increase successful account creation]] have delivered significant results. * An updated message shown to logged-out mobile users who try to edit produced a 27% relative increase in account creation and is being scaled to all wikis. ([[phab:T424595|T424595]]) * A new account menu button in the mobile web header, [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Experiment Results: Mobile Web Account Menu|A/B tested across five Wikipedias with nearly 8 million participants]], made logged-out mobile users 25% more likely to create an account, with no significant difference in constructive editing behavior. ([[phab:T428220|T428220]]) *A simpler post-edit dialog for temporary account holders increased permanent account creation by 87% (relative), converting more temp editors into registered ones. ([[phab:T416418|T416418]])[[File:Create account - July 2026 updates.png|thumb|The redesigned account creation form increases registration by a relative 24.4%]] *We also redesigned the account creation form itself ([[phab:T409236|T409236]]): adding real-time username validation, a concise summary of the username policy, a "reveal password" option, and a simplified design aligned with [[wmdoc:codex/latest|Codex]] guidelines. In an A/B test on English Wikipedia mobile, users who saw the redesigned form created permanent accounts at a rate of 20.4%, compared to 16.4% for the control group (a 24.4% relative increase). ====Revise Tone structured task==== [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages that may contain non-encyclopedic language and guides them through revising the tone. In A/B testing on Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, newcomer task completion rates were [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|38.7% higher]] than the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended July 9, and the feature is now available to everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|We plan]] to release Revise Tone to more wikis. ====Automated mentor list cleanup==== Communities can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatically mark inactive mentors as ''away'' or remove them from mentorship entirely]] (which automatically reassigns their mentees). Inactivity is based on edits, and talk page responses count, so mentors answering mentee questions remain active. We recommend enabling both options together; administrators can enable them via [[Special:CommunityConfiguration]] and review the mentor list at [[Special:ManageMentors]]. ====Growth features for Wikidata==== Growth features are [[phab:T400937|now available at Wikidata]], including a simplified Newcomer Homepage, Mentorship, the Impact module, Community Updates and the Help Panel. === Work in progress === [[File:Home designs labeled.png|thumb|Early concepts for evolving the Newcomer Homepage into a personalized 'Home' that grows with contributors.]] ====Home==== The Growth and [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] teams are developing [[mw:Special:MyLanguage/Home|Home]] ([[phabricator:T419358|T419358]]): a unified, personalized landing page intended to replace the Newcomer Homepage. Rather than remaining a newcomer-only feature, Home will evolve with users as they gain experience, surfacing Suggested Edits, edits to review, and moderation workflows at the right moment. === Research === The [https://research.wikimedia.org/ Wikimedia Research team], in partnership with the Growth Team, published findings from two projects on how new editors learn and integrate into the community: * [[m:Research:Understanding_newcomer_mentorship_on_Wikipedia|Understanding newcomer mentorship on Wikipedia]] * [[m:Research:Successful_Newcomers_Survey_2025#Results|Successful Newcomers Survey]] ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 13:17, 18 ఆగస్టు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=30870183 --> == Notice of expiration of your interface-admin right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "interface-admin" (ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు) will expire on 2026-10-15 15:37:23. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[వాడుకరి:Leaderbot|Leaderbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Leaderbot|చర్చ]]) 19:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)</div> ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:27, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) == October 2026 == [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] Hello, I'm [[User:Chaduvari|Chaduvari]]. I wanted to let you know that I undid one or more of [[Special:Contributions/Chaduvari|your recent contributions]] because it did not appear constructive. If you would like to experiment, you can use the [[WP:sandbox|sandbox]]. If you think I made a mistake, or if you have any questions, you can leave me a message on [[User_talk:Chaduvari|my talk page]]. ''పరీక్షార్థం''<!-- Template:uw-vandalism1 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:39, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] Hello, I'm [[User:Chaduvari|Chaduvari]]. I wanted to let you know that I undid one or more of [[Special:Contributions/Chaduvari|your recent contributions]] because it did not appear constructive. If you would like to experiment, you can use the [[WP:sandbox|sandbox]]. If you think I made a mistake, or if you have any questions, you can leave me a message on [[User_talk:Chaduvari|my talk page]]. ''parIkshaarthaM''<!-- Template:uw-vandalism1 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:25, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Nuvola apps important.svg|25px|alt=Warning icon]] మీ విధ్వంసకర దిద్దుబాట్లను ఆపండి. మీరు ఇలాగే [[Wikipedia:Vandalism|vandalize]] Wikipedia మీపై [[వికీపీడియా:నిరోధ విధానం|నిరోధం విధించే]] అవకాశం ఉంది. ''3 వ హెచ్చరిక''<!-- Template:uw-vandalism3 --><!-- Template:uw-cluebotwarning3 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:25, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Nuvola apps important.svg|25px|alt=Warning icon]] మీ విధ్వంసకర దిద్దుబాట్లను ఆపండి. మీరు ఇలాగే [[Wikipedia:Vandalism|vandalize]] Wikipedia మీపై [[వికీపీడియా:నిరోధ విధానం|నిరోధం విధించే]] అవకాశం ఉంది. ''3 వ హెచ్చరిక - పరీక్షార్థం''<!-- Template:uw-vandalism3 --><!-- Template:uw-cluebotwarning3 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:27, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[Image:Stop hand nuvola.svg|30px|alt=Stop icon]] ఇది మీకు '''చివరి హెచ్చరిక'''. మరొక్కసారి [[Wikipedia:Vandalism|vandalize]] Wikipedia చేస్తే, మరో హెచ్చరిక లేకుండా, మిమ్మల్ని '''[[Wikipedia:Blocking policy|దిద్దుబాట్లు చెయ్యకుండా నిరోధించవచ్చు]]'''. ''4 వది''<!-- Template:uw-vandalism4 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:29, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:30, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) egwqbdpdmzgatiqo5m5j1ji95w25wyx 4983548 4983547 2026-10-18T10:31:22Z Chaduvari 97 Talkback ([[:వాడుకరి చర్చ:Chaduvari]]) 4983548 wikitext text/x-wiki {{To do|small=yes}} {|align = "center" cellpadding="1" align = "center" | style="align:center; border: 1px solid #8888aa; background: #ffcefb; text-align: center;" |<big>''స్వాగతం! "మరియు" అనే మాట తెలుగు భాషకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణికమైన ప్రచురణల్లోను, నాణ్యమైన వార్తాపత్రికల్లోనూ దాన్ని వాడరు. <br /> వికీపీడియాలో "మరియు" రాయకూడదు. నేను రాయను. మరి మీరు?''</big> |} {{పాత చర్చల పెట్టె|auto=yes}} <!-- అన్నిటి కంటే దిగువన రాయండి --> == Telugu search not transliterating correctly == Hello, I'm reviewing wikis where Vector legacy is the default and blockers for Vector 2022 deployment (or issues that might have been seen as blockers). I'm wondering what you think about [[phab:T319208|T319208]] ([[phab:T327070|copy of your comment is also here]] - this is the same issue). First of all, I'm sorry to see still open. I just wanted to understand the situation from your perspective. What would be the impact of deploying the skin here without first addressing that issue? (This is my own genuine question. Later, I may get back to you with more precise questions from the engineers.) Thanks! [[వాడుకరి:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:SGrabarczuk (WMF)|చర్చ]]) 18:43, 7 జూన్ 2024 (UTC) == 2024 ఎన్నికల ప్రాజెక్టు గణనీయమైన కృషిచేసినందుకు గర్తింపుగా== {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{SAFESUBST:<noinclude />#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:SpecialBarnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''The Special Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎన్నికలు/ఎన్నికల సంబంధిత వ్యాసాల సృష్టింపు-2024|ఎన్నికల ప్రాజెక్టు -2024]] వ్యాసాల సృష్టింపులో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా అభినందనలతో ఒక ప్రత్వేక పతకం బహుకరణ. స్వీకరించగలరు. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:26, 19 జూన్ 2024 (UTC) |} :ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]]. ఈ ప్రాజెక్టు నిర్వహణలో మీరు గట్టి కృషి చేసి దీన్ని విజయవంతం చేసారు. మీరు ఇలాగే మరిన్ని ప్రాజెక్టులు చెయ్యాలని కోరుతూ అభినందనలతో.. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:06, 2 జూలై 2024 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ మీ గుర్తింపుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:46, 2 జూలై 2024 (UTC) == Growth News, July 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless]] === Community Configuration === The Growth team released [[mw:special:MyLanguage/Community configuration|Community Configuration]] at all Wikipedias. You can access it at <code>Special:CommunityConfiguration</code>. This new special page replaces <code>Special:EditGrowthConfig</code>. For now, all Growth features can be configured using Community Configuration. Configuration for [[mw:Moderator Tools/Automoderator|AutoModerator]] ([[phab:T365046|T365046]]) and other features will be available in the future. You can help with translations. The interface translation is done [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-communityconfiguration&language=&filter=&action=translate at Translatewiki.net]. You can also help [[mw:Help:Community Configuration|translate the documentation]]. If you attend [[wikimania:2024:Wikimania|Wikimania 2024]], please join us for the session about [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/CJKJT8/ Community configuration's future]! === Current work === [[mw:Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']] We will add a new Community Configurable module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version available to beta wikis. We will conduct an A/B test at [[mw:Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]] using the new [[labsconsole:Metrics_Platform|Metrics Platform]]. We still welcome community feedback on initial designs and plans, in any language at [[mw:Talk:Growth/Community Updates|our project talk page]]. === Future work === '''[[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Increase constructive activation on mobile]]''' As part of the [[mw:Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team 2024/2025 Annual Plan]], the Growth team will explore various ways to increase the percentage of newcomers who successfully start editing. Editing a Wikipedia page requires too much context and patience. It means many trial and error for newcomers to contribute, meaning a steeper learning curve and potential discouraging reverts. To support a new generation of volunteers, we will increase the number and availability of smaller, structured, and more task-specific editing workflows (E.g. [[mw:Edit check|Edit Check]] and [[mw:Growth/Personalized first day/Structured tasks|Structured Tasks]]). The Growth team will primarily focus on Structured Tasks, while working closely with the [[Editing team|Editing team]] to ensure our work integrates well with Edit Check. === Stay informed === Growth team weekly updates [[mw:Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work. If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[metawiki:Tech/News|subscribe to Tech News]]. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 15:08, 30 జూలై 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=27172687 --> == Translation request == Hello, Chaduvari. Can you create the article [[:en:Phlegraean Fields]], which is Europe's only [[:en:supervolcano|supervolcano]] and which is [[:simple:Dormant volcano|dormant]], in Telugu Wikipedia? Can you use (and transliterate) the Italian title, ''Campi Flegrei'', not the English title of the article, since the volcano is not located in an English-speaking country? Yours sincerely, [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 06:26, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) :Hi [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]], there is an issue with creating isolated articles like this - there are no relevant articles from which links can be given to this article. I created a few such pages hitherto, but could not find appropriate articles to link these pages from. Few months back I translated "Laacher See" as [[లాచర్ సీ]]. But I could not find even a single article from which I can link it from. I had to create a link in See also section of [[అగ్నిపర్వతం]] (Volcano). :So, I concluded thus: let the articles be created 'naturally' - either from an existing red link or from an article which shows the necessity of this new article. :As for translating Campi Flegrei, I think we are not there yet. Sorry for disappointing you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:28, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) ::I understand. Thank you for the reply. [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 19:44, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) == ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 == నమస్తే, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం. మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024. మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు. కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78 సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&oldid=27434535 --> == Growth News, October 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] === Current work === [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']] We will add a new module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version on beta wikis and we will soon start an A/B test on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]]. This module will only display on the Newcomer Homepage if communities decide to utilize it, so learn [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|how to configure the Community Updates module]], or share your thoughts on [[mw:Talk:Growth/Community Updates|the project's talk page]]. [[File:Design one for surfacing structured tasks.png|thumb|One design concept aimed to increase constructive activation]] [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation|'''Constructive activation experimentation''']] After showcasing [https://www.figma.com/proto/gog5jsPm40hNRAuyYPpaf0/Wikimania-2024-%E2%80%94-Surfacing-structured-tasks?node-id=24-2102&node-type=canvas&t=Qi6ekdUstnd3flDa-0&scaling=min-zoom&content-scaling=fixed&page-id=0%3A1&starting-point-node-id=24%3A2102 early design ideas] at Wikimania, we conducted [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Design|user testing of design prototypes]]. We now aim to engage communities in further discussions and plan to run a targeted experiment, presenting a structured task within the reading view to logged-in new account holders with zero edits. '''[[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]''' This Community Configuration extension was developed to help communities customize wiki features to meet their unique needs. The Growth team is now helping other Wikimedia Foundation teams make their products configurable: * The Moderation Tools team now provides Community Configuration for [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]]. ([[phab:T365046|T365046]]) * Certain [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension settings will be configurable soon. ([[phab:T328171|T328171]]) === Future work === As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team annual plan]], we will continue to investigate ways to increase constructive activation on mobile, while also working with Data Products to move forward A/B testing functionality via the [[wikitech:Metrics_Platform|Metrics Platform]]. === Community events === * Growth team members presented ''Community Configuration: Shaping On-Wiki Functionality Together'' at Wikimania ([https://docs.google.com/presentation/d/1zFMP-_-j6AlcuC_2b32-zdpmvlAO8_SWOtg9mZXCNPI/edit#slide=id.g2cbe13544d8_5_15 slides]). The [https://www.youtube.com/live/govhrZZjV6s?t=3962s session recording is available to watch on YouTube]. This session provided an update on the Community Configuration project and introduced details about the upcoming features that communities will soon be able to configure. Representatives from the Moderator Tools, Editing, Web, and Campaigns teams shared their plans for utilizing Community Configuration in the future. Following these presentations, the WMF Growth team's [[:User:Trizek (WMF)|Benoît Evellin]] and [[:User:Martin_Urbanec_(WMF)|Martin Urbanec]] answered audience questions. * [[:User:Dyolf77 (WMF)|Habib Mhenni]] gave a presentation of how mentorship works at WikiIndaba 2024. [[:File:How to became a mentor, Growth feature, Wiki Indaba 2024.webm|The recording is available]]. === Stay informed === Growth team weekly updates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work. If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|subscribe to Tech News]]. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> [[:User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]], 15:44, 22 అక్టోబరు 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=27642848 --> == కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ == నమస్కారం! వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:45, 7 నవంబరు 2024 (UTC) == 'చీతా' వ్యాసం తొలగింపు == నమస్కారం చదువరి గారు, 'చీతా' అన్న పేరుతో ఉన్న వ్యాసాన్ని మీరు 2020లో దిగువన వ్రాసిన కారణంతో తొలగించారు. "''దోషభూయిష్టమైన భాష గల యాంత్రికానువాద వ్యాసాలను తొలగించాలని"'' ఒకసారి అప్పటి వ్యాసం ఎలా ఉండిందో చూసి సవరిద్దామంటే ఆ యాక్సెస్ నాకు ఉన్నట్టు లేదు, ఈ విషయంలో సహాయం చేయగలరు. [[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|హర్ష]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sri Harsha Bhogi|చర్చ]]) 12:35, 28 నవంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|Sri Harsha Bhogi]] గారూ, తొలగించిన వ్యాసాలను చూడగల అనుమతులు నిర్వాహకులకు మాత్రమే ఉంటాయి. ఆ పేజీలో ఉన్న పాఠ్యాన్ని కాపీ చేసి మీకు ఇవ్వమని [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] అభ్యర్థించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 29 నవంబరు 2024 (UTC) == అయ్యా నమస్కారము == " నీ ప్రేమే నా ప్రాణం" ఈ పేజీ ని ప్రొటెక్ట్ చెయ్యమని కోరుచున్నాను.ధన్య వాదాలు. https://te.m.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AE%E0%B1%87_%E0%B0%A8%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B0%82 అరుణ : [[వాడుకరి:అరుణ]] గారూ, నమస్కారం. పేజీని సంరక్షించే అనుమతి నాకు లేదు. మీరు దాని గురించి [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] రాయండి. తగు కారణాలు కూడా చెప్పండి. కారణాలు సముచితంగా ఉంటే నిర్వాహకులు ఆ పని చేస్తారు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 6 డిసెంబరు 2024 (UTC) == How well do you know english? == I have a LOT i would like to say to you and I am not good at transferring anger in translation. If you are not good at English, that is alright, and I will try to do so in Telugu. Please let me know. మీకు చాలా చెప్పాలని ఉంది. మీకు ఆంగ్లం ఎంత బాగా తెలుసు? [[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] ([[వాడుకరి చర్చ:Helloisgone|చర్చ]]) 17:39, 15 డిసెంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] గారూ, మన్నించాలి, వెంటనే సమాధానం రాయలేకపోయాను. నేను ప్రస్తుతం అంత చురుగ్గా లేను. ఒకవేళ మీ చర్చాంశం రచ్చబండలో గానీ, నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో గానీ, మరెవరితోనైనా గానీ చర్చిస్తే సముచితంగానే ఉంటుందని మీరు భావిస్తే అక్కడ చర్చించండి. లేదూ, నాతోనే చర్చించాలనుకుంటే ఇక్కడ రాయండి. కానీ, నేను సమాధానం ఇవ్వడం ఆలస్యం అయ్యే అవకాశం ఉంది. ఎక్కడ రాసినా సరే.. ఎంతైనా చెప్పండి, తెలుగులో చెప్పండి, అర్థమయ్యేలా చెప్పండి, ఇక్కడ అందరూ సద్భావన తోటే ఉన్నారని భావించండి -తద్వారా చర్చించడానికి వీలుగా ఉంటుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:30, 20 డిసెంబరు 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:21, 26 జనవరి 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == అనువాద పరికరంలో సందేహం == నాకు అనువాద పరికరం వాడేటపుడు ఒక సందేహం తలెత్తింది. మీతో మాట్లాడాలనుకుంటున్నాను. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 14:29, 31 జనవరి 2025 (UTC) :[[వాడుకరి:చదువరి]] గారూ మీరు రాసిఉన సందేశం చూసాను. నేను మిమ్మల్ని సంప్రదిస్తాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 14:31, 31 జనవరి 2025 (UTC) == వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 == @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి. ఇట్లు ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 14:06, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) == Growth Newsletter #33 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === [[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Constructive Activation Experiments]] === This year, the Growth team is exploring ways to help more new account holders start editing—and do so constructively, meaning their edits are not reverted. Our latest experiments include: * '''Gradual rollout of "Add a Link" at English Wikipedia''' – We are gradually introducing the "Add a Link" structured task to newcomers at English Wikipedia ([[phab:T386029|T386029]]). This serves as a natural A/B test to measure its impact on activation, retention, and revert rates ([[phab:T382603|T382603]]). Previous experiments on pilot wikis showed that "Add a Link" increases newcomer participation, particularly by helping them make constructive (non-reverted) edits. * '''Testing in-article suggestions for first-time editors''' – Many new account holders want to contribute but don’t know where to start. To help, we’re piloting a feature that surfaces structured task suggestions directly in an article’s read view for brand-new editors ([[phab:T385343|T385343]]). These suggestions will appear for logged-in users with no edits, providing a clear, simple way to begin contributing that is surfaced while they read. === [[mw:Help:Growth/Tools/Community updates module|Community Updates]] === Newcomers often struggle to find their place in Wikipedia’s collaborative environment. While experienced editors easily discover events like edit-a-thons and writing campaigns, newcomers often miss out. * To bridge this gap, we launched the '''Community Updates''' module for the Newcomer Homepage. This module is disabled by default, allowing Community Admins to decide how (or if) to use it. * If your community hosts events, consider setting up a Community Update to engage and welcome newcomers! [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives|Learn more on Diff]]. To configure, visit Special:CommunityConfiguration. === [[mw:Community Configuration|Community Configuration]] === Community Configuration is now available across all wikis, including non-Wikipedia projects ([[phab:T383910|T383910]]). Community Configuration allows admins to customize various features like Growth features and Automoderator for their communities, and more recently the Babel extension now allows admins to modify configuration: * '''Babel customization''' – Admins can now configure Babel settings ([[phab:T374348|T374348]]), including category naming, automatic category creation, and more. See an example on [[commons:Special:CommunityConfiguration/Babel|Wikimedia Commons]]. * '''Upcoming configurable features''' – Projects exploring community configuration options include: '''[[metawiki:Incident_Reporting_System|Incident Reporting System]]''' ([[phab:T374113|T374113]]) and '''[[phab:T384444|Cite backlinks]]''' ([[phab:T378807|T378807]]). === [[mw:Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] === Mentors play a key role in guiding new editors. If you’re interested in mentoring, or turning mentorship on at your wiki, check out the [[mw:Growth/FAQ#Mentorship|Mentorship FAQ]] * Starting February 17, 100% of new accounts at English Wikipedia will be assigned a mentor ([[phab:T384505|T384505]]). * At Spanish Wikipedia, on 50% of newcomers get a mentor. Experienced contributors are encouraged to [[:es:Especial:Gestionar_mentores|join mentorship]] so that Spanish Wikipedia can provide a mentor to all new users. === Looking Ahead === In the coming months, we will continue balancing maintenance work—such as deprecating EditGrowth Config ([[phab:T367574|T367574]]) and migrating Statslib ([[phab:T359352|T359352]]) — with user-facing improvements that support new editors and foster the next generation of contributors. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 19:00, 4 మార్చి 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28323658 --> ==ఎర్ర లింకులు== @[[వాడుకరి:Chaduvari]] గారు, ఎర్ర లింకులు చర్చ పేజీలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మీరు AWB తో వాటికి 'చర్చలు ఏమీ లేవు ' అనే రిమార్క్స్ పెట్టి తొలగించమని మనవి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:02, 22 మార్చి 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారు అర్థం కాలేదు, వివరంగా చెప్పండి. రెండు మూడు ఉదాహరణలివ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:05, 22 మార్చి 2025 (UTC) :: ప్రత్యేక పేజీలలో [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%85%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%88%E0%B0%A8%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B2%E0%B1%81 ఎర్ర లింకులు పేజీలు] ఉన్న వీటిలోనివి చర్చలకు పేజీ ఉన్నది. వీటిలో చాలావరకు కొత్త పేజీలు అవసరం కాని, చర్చలు కాని అవసరం లేనివి ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మూసలకు చర్చ చేయమని ఉంది. దానిలో '''చర్చ అవసరం లేదు ''' అని వ్రాస్తే ఆ ఎర్రలింకు తొలగి పోతోంది. ఒకసారి మీరు కూడా చూడండి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:21, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, వాటిని ఎర్రలింకులుగా ఉండనిస్తే ఇబ్బందేమీ ఉండదని నాఅభిప్రాయం. అందుకే గతంలో ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు లోనూ ఆ పని చెయ్యలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:25, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ఇలా అనవసర ఎర్ర లింకులు ఉంటే, అసలు నిజమైన వ్యాసాలలో ఉన్నటువంటి ఎర్రలింకులు తెలియకుండా మరుగున ఉంటాయి. దానివల్ల, కొత్త వ్యాసాలు ఏమి వ్రాయాలో, అలాగే ఎర్ర లింకులు ఏ వ్యాసలకు ఉన్నాయో, ఏ వ్యాసలకు ఎర్ర లింకులు తీయాలో తెలుసుకోవాలంటే ఇన్ని వేల అనవసర ఎర్రలింకుల పేజీలతో చాలా కష్టం అవుతుంది. అవసరం లేని పేజీలు తొలగించితే సంఖ్య చాలా వరకు తగ్గిపొతుంది. మీరు కూడా ఒకసారి ఆలోచించగలరు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:32, 22 మార్చి 2025 (UTC) ::::ఎర్ర లింకుల ప్రత్యేక పేజీ (ఆవశ్యక పేజీలు)లో చర్చా పేజీలను చూపించకపోతే సరిపోతుంది కదా? [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:18, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::::మూసల్లో వాటి చర్చా పేజీలకు లింకులు ఉండటం వలన కొన్ని చూపిస్తున్నాయి. ఉదా: [[మూస:గుమ్మలక్ష్మీపురం మండలంలోని గ్రామాలు]] లో V T E అని, వ్యూ, టాక్, ఎడిట్ లింకులు ఉన్నాయి. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:21, 22 మార్చి 2025 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారూ, సరిపోతుంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:04, 23 మార్చి 2025 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, అదేమంత సమస్య అని నాకు అనిపించలేదు. అయినప్పటికీ మీరు చెప్పిన సమస్యను దాటేందుకు ఒక మార్గం ఉంది: ::::ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు పేజీలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎర్రలింకుల సంస్కరణ#ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు|ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు]] అనే విభాగం చూడండి. అందులో ఎర్రలింకులకు సంబంధించిన పలు జాబితాల లింకులున్నై. అందులో ఉన్న రెండో లింకు ఈ సందర్భంలో పనికొస్తుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:56, 23 మార్చి 2025 (UTC) :::::@[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు, మీకు నా ధన్యవాదములు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 12:58, 23 మార్చి 2025 (UTC) == Growth News #34 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === Mentoring new editors === In February, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] was successfully rolled out to 100% of newcomers on English Wikipedia. Following this milestone, we collaborated with Spanish Wikipedia to expand Mentorship coverage to 70% of new accounts, with plans to reach 85% soon unless concerns are raised by mentors. ([[phab:T394867|T394867]]) === “Add a Link” Task – Iteration and Experimentation === Our efforts to improve and scale the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|“Add a Link” structured task]] continued across multiple fronts: * '''Community Feedback & Model Improvements''': We’ve responded to community concerns with targeted changes: ** Restricting access to newer accounts ([[phab:T393688|T393688]]) ** Some links types were removed to align with recommendations written in the English Wikipedia Manual of Style ([[phab:T390683|T390683]]) ** Allowing communities to limit “Add a Link” to newcomers ([[phab:T393771|T393771]]) ** The model used to suggest the links was improved to ease its training ([[phab:T388258|T388258]]) * '''English Wikipedia rollout and A/B test''': We increased the rollout to 20% of newcomers, with analysis underway. Preliminary data suggests this feature makes new account holders more likely to complete an unreverted edit. ([[phab:T386029|T386029]], [[phab:T382603|T382603]]) * '''Surfacing Structured Tasks''': An experiment where we show “add a link” suggestions to newly registered users while they are reading an article is running on pilot wikis (French, Persian, Indonesian, Portuguese, Egyptian Arabic). Initial results are under analysis. ([[phab:T386029|T386029]]) === Newcomer Engagement Features === * '''“Get Started” notification''': Engineering is in progress for a new notification (Echo/email) to encourage editing among newcomers with zero edits. Early research shows this type of nudge is effective. ([[phab:T392256|T392256]]) * '''Confirmation email:''' We are exploring ways to simplify and improve the initial account confirmation email newly registered users receive. ([[phab:T215665|T215665]]) === Community Configuration Enhancements === Communities can now manage which namespaces are eligible for Event Registration via [[mw:Community Configuration|Community Configuration]]. ([[phab:T385341|T385341]]) === Annual Planning === The Wikimedia Foundation’s 2025–2026 Annual Plan is taking shape. The Growth and Editing teams will focus on the [[metawiki:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2025-2026/Product_&_Technology_OKRs#Contributor_Experiences_(WE1)|'''Contributor Experiences (WE1)''' objective]], with a focus on increasing '''constructive edits''' by editors with fewer than 100 cumulative contributions. === Get Involved === We value your insights and ideas! If you would like to participate in a discussion, share feedback, or pilot new features, please reach out on the relevant Phabricator tasks or [[mw:Talk:Growth|at our talk page]], in any language. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 18:51, 17 జూన్ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28750629 --> ==కమ్యూనిటీ ఔట్రీచ్: ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ నుండి సాంకేతిక మద్దతు== నమస్తే చదువరి గారు, మీరు IMDUG ఔట్రీచ్‌కి ఇచ్చిన స్పందనకు మరియు మీరు వివరించిన సాంకేతిక సమస్యలకు మేము మరోసారి హృదయపూర్వకంగా కృతజ్ఞతలు తెలుపుతున్నాము. మీరిచ్చిన ఫీడ్‌బ్యాక్‌ ఆధారంగా, మేము అవి పునరుత్పత్తి (reproduce) చేయడానికి ప్రయత్నించాము. అయితే, కొన్ని సందర్భాల్లో సమస్యలు పూర్తిగా పునరుత్పత్తి చేయడం కాస్త క్లిష్టంగా మారింది. అందువల్ల, మీరు ఇష్టపడితే మేము ఓ చిన్న వీడియో కాల్ / గూగుల్ మీట్ ఏర్పాటు చేయాలనుకుంటున్నాము — మీరు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను ప్రత్యక్షంగా చూసి అర్థం చేసుకోవడానికి. దీని వల్ల సమస్యలను స్పష్టంగా గుర్తించి, సరైన పరిష్కారాలు సూచించగలమని ఆశిస్తున్నాము. దయచేసి: మీకు అందుబాటులో ఉన్న రెండు లేదా మూడు సమయ ఎంపికలను గూగుల్ మీట్ ఆహ్వానానికి ఉపయోగించగల ఈమెయిల్ ID ను మా యూజర్ గ్రూప్ అధికార ఇమెయిల్‌కు పంపించండి: 📧 contact@indicmediawikidev.org మీ వివరాలను ప్రైవేటుగా ఉంచడానికి ఇదే ఉత్తమ మార్గం. మీ స్పందన కోసం ఎదురుచూస్తున్నాము! ధన్యవాదాలతో, నవ్య శ్రీ కల్లి ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ (IMDUG) :మెయిలు పంపించాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:35, 15 జూలై 2025 (UTC) == Growth News #35 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === New releases === ==== English Wikipedia gets "Add a Link" Structured Task ==== We [[w:Wikipedia_talk:Growth_Team_features#"Add_a_link"_experiment_and_next_steps|released]] the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|"Add a Link" Structured Task]] to 100% of accounts at English Wikipedia on Tuesday, September 2nd (before then it was available to 20% of accounts). ==== Growth features for Wikidata ==== After examining if the Growth features and Mentorship could be adapted to Wikidata, we activated the Growth features on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Beta Wikidata] to allow for testing and discussion ([[phab:T400937|T400937]]). Although some features, like Suggested Edits, are Wikipedia-specific, the Growth team designed most features to be more wiki-agnostic. === Work in progress === ==== Revise Tone Structured Task ==== The Growth team is making progress on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|the technical architecture, onboarding design, and early user testing]]. We are targeting an A/B test before the end of this year, with constructive edits by newcomers as the primary success metric. ==== Add a link to more wikis ==== The machine learning team has been working on a new model that can suggest links to more languages, including Urdu, Chinese, and Japanese Wikipedias. [[phab:T404460|We are starting to release]] the “Add a Link” feature to Wikipedias that weren’t supported by the previous model. [[mw:Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], which can be [[mw:Help:Growth/Tools/Add_a_link#Configuration|configured by the community locally]], increases the chance that a new contributor will make their first edit and then continue to participate in Wikipedia. === Research === The Growth team is involved in several research initiatives to help guide our future work: [[mw:Growth/Progression System|Progression System]] – We have [[mw:Growth/Progression_System#Design_Research|published]] initial findings from interviews with 10 English and French Wikipedia newcomers. The research examined motivations, challenges, and feedback on a prototype system intended to help editors build confidence, develop skills, and contribute more constructively over time. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Mobile Web Editing Research|Mobile Web Editing Research]] – This project combines quantitative and qualitative data, community feedback, and user journey analysis to identify possible ways to enhance the mobile editing experience. [[m:Special:MyLanguage/Research:Successful Newcomers Survey 2025|Newcomers Survey]] – This project surveys successful newcomers on English Wikipedia to understand their early editing experiences, tool use, and community interactions. === Community events === The Growth team participated in several community events to listen, share, and collaborate on improving newcomer experiences across Wikimedia projects. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/RPBSEF/ Organizers as key partners to support newcomers' growth in our movement]''' This session invited organizers to share how they introduce newcomers to Growth features and the challenges they encounter. The discussion focused on common newcomer questions and opportunities to strengthen collaboration in supporting new editors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/review/VCSCUVJCGFRNY89TTKXRVFMGYMWPMSXT Lightning Talk: Structured Tasks]''' This talk demonstrated how Structured Tasks help newcomers take their first successful steps on Wikipedia. It shared impact data, community configurations, and a demo of “Add a Link,” illustrating how these tasks make editing more accessible and sustainable, particularly for mobile contributors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]''' With active editor numbers declining, the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] aims to create a clearer, more engaging path for participation. This session, led by the WMF Contributors group with involvement from the Editing, Growth, Moderator Tools, and Connection (formerly Campaigns) teams, highlighted efforts to streamline contributor experiences, offer structured and mobile-friendly workflows, and foster meaningful engagement. Participants learned about ongoing initiatives and shared feedback to help shape a more inclusive and sustainable future for Wikimedia contributors. '''CEE Meeting - [[metawiki:Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Submissions/Retaining_beginners_and_improving_content_moderation:_an_inclusive_and_sustainable_future_for_Wikipedia_contributors|Retaining beginners and improving content moderation: an inclusive and sustainable future for Wikipedia contributors]]''' Many communities face a decline in volunteer engagement. Newcomers often leave soon after joining, while experienced editors struggle to manage increasingly complex workflows and overwhelming backlogs. We presented the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] and the different features and workflows that can help communities to address these challenges. We listened to the specific needs of the CEE communities to help guide the Contributors teams' work. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 10:23, 22 అక్టోబరు 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=29457883 --> == కళా భారతి వ్యాసం - పున : పరిశీలన == నేను సబ్మిట్ చేసిన ఎడితాన్ వ్యాసం " కళా భారతి" పైన మీరు చెప్పిన సవరణల ప్రకారముగా మార్పు చెయ్యడం జరిగింది .. మళ్ళి సబ్మిట్ చేయటం కుదరని కారణముగా , ఇక్కడ విన్నవించడం జరిగింది [[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] ([[వాడుకరి చర్చ:WikiPBR|చర్చ]]) 15:18, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) :@[[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] గారూ, మళ్ళీ సమర్పించే పేజీ ఇది: [[వికీపీడియా:2025 ఎడిటథాన్-1/మళ్ళీ సమర్పించిన వ్యాసాలు]] :అక్కడ సమర్పించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:19, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) == The Collaboration Barnstar == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#ffdc42}}};" | rowspan="2" style="vertical-align:middle;" |[[దస్త్రం:Collaboration_barnstar.svg|250x250px]] | rowspan="2" | | style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |'''Appreciation for participating in an experimentation to improve a feature''' |- | style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |{{{2|Thank you for collaborating with the [[mw:Wikimedia Language and Product Localization|Language and Product Localization team]] to improve the discovery of community-nominated vital article list as [[mw:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/Featured Collection|Featured collection]] in the [[mw:Content Translation|Content translation]] workflow. <BR><BR>}}}''{{{1|}}}<br />'' |} [[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:UOzurumba (WMF)|చర్చ]]) 04:37, 13 జనవరి 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], thank you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:31, 13 జనవరి 2026 (UTC) == [[User:RAHAVAA|RAHAVAA]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026) == Hi sir --[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] ([[వాడుకరి చర్చ:RAHAVAA|చర్చ]]) 10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] గారు. వికీపీడియాకు స్వాగతం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> ==[[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదన == మీరు గణనీయంగా కృషిచేసిన [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] పేజీని తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను. దీనిపై మీ అభిప్రాయాలను స్వాగతిస్తాను; [[Wikipedia:Miscellany for deletion/వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం ]] వద్ద చర్చలో పాల్గొని మీ అభిప్రాయాలను వెల్లడించండి. చర్చాకాలంలో [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] లో దిద్దుబాట్లు చెయ్యవచ్చు. కానీ తొలగింపు మూసను తీసివెయ్యరాదు. ధన్యవాదాలు.<!-- Template:MFDWarning --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:09, 9 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Growth/Newsletters/36 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|180px|frameless|class=skin-invert]] ''Updates from the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth]] team on our work to improve the new editor experience.'' === Recent releases === ====Account creation experiments==== Several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|experiments to increase successful account creation]] have delivered significant results. * An updated message shown to logged-out mobile users who try to edit produced a 27% relative increase in account creation and is being scaled to all wikis. ([[phab:T424595|T424595]]) * A new account menu button in the mobile web header, [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Experiment Results: Mobile Web Account Menu|A/B tested across five Wikipedias with nearly 8 million participants]], made logged-out mobile users 25% more likely to create an account, with no significant difference in constructive editing behavior. ([[phab:T428220|T428220]]) *A simpler post-edit dialog for temporary account holders increased permanent account creation by 87% (relative), converting more temp editors into registered ones. ([[phab:T416418|T416418]])[[File:Create account - July 2026 updates.png|thumb|The redesigned account creation form increases registration by a relative 24.4%]] *We also redesigned the account creation form itself ([[phab:T409236|T409236]]): adding real-time username validation, a concise summary of the username policy, a "reveal password" option, and a simplified design aligned with [[wmdoc:codex/latest|Codex]] guidelines. In an A/B test on English Wikipedia mobile, users who saw the redesigned form created permanent accounts at a rate of 20.4%, compared to 16.4% for the control group (a 24.4% relative increase). ====Revise Tone structured task==== [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages that may contain non-encyclopedic language and guides them through revising the tone. In A/B testing on Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, newcomer task completion rates were [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|38.7% higher]] than the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended July 9, and the feature is now available to everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|We plan]] to release Revise Tone to more wikis. ====Automated mentor list cleanup==== Communities can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatically mark inactive mentors as ''away'' or remove them from mentorship entirely]] (which automatically reassigns their mentees). Inactivity is based on edits, and talk page responses count, so mentors answering mentee questions remain active. We recommend enabling both options together; administrators can enable them via [[Special:CommunityConfiguration]] and review the mentor list at [[Special:ManageMentors]]. ====Growth features for Wikidata==== Growth features are [[phab:T400937|now available at Wikidata]], including a simplified Newcomer Homepage, Mentorship, the Impact module, Community Updates and the Help Panel. === Work in progress === [[File:Home designs labeled.png|thumb|Early concepts for evolving the Newcomer Homepage into a personalized 'Home' that grows with contributors.]] ====Home==== The Growth and [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] teams are developing [[mw:Special:MyLanguage/Home|Home]] ([[phabricator:T419358|T419358]]): a unified, personalized landing page intended to replace the Newcomer Homepage. Rather than remaining a newcomer-only feature, Home will evolve with users as they gain experience, surfacing Suggested Edits, edits to review, and moderation workflows at the right moment. === Research === The [https://research.wikimedia.org/ Wikimedia Research team], in partnership with the Growth Team, published findings from two projects on how new editors learn and integrate into the community: * [[m:Research:Understanding_newcomer_mentorship_on_Wikipedia|Understanding newcomer mentorship on Wikipedia]] * [[m:Research:Successful_Newcomers_Survey_2025#Results|Successful Newcomers Survey]] ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 13:17, 18 ఆగస్టు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=30870183 --> == Notice of expiration of your interface-admin right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "interface-admin" (ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు) will expire on 2026-10-15 15:37:23. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[వాడుకరి:Leaderbot|Leaderbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Leaderbot|చర్చ]]) 19:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)</div> ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:27, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) == October 2026 == [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] Hello, I'm [[User:Chaduvari|Chaduvari]]. I wanted to let you know that I undid one or more of [[Special:Contributions/Chaduvari|your recent contributions]] because it did not appear constructive. If you would like to experiment, you can use the [[WP:sandbox|sandbox]]. If you think I made a mistake, or if you have any questions, you can leave me a message on [[User_talk:Chaduvari|my talk page]]. ''పరీక్షార్థం''<!-- Template:uw-vandalism1 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:39, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] Hello, I'm [[User:Chaduvari|Chaduvari]]. I wanted to let you know that I undid one or more of [[Special:Contributions/Chaduvari|your recent contributions]] because it did not appear constructive. If you would like to experiment, you can use the [[WP:sandbox|sandbox]]. If you think I made a mistake, or if you have any questions, you can leave me a message on [[User_talk:Chaduvari|my talk page]]. ''parIkshaarthaM''<!-- Template:uw-vandalism1 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:25, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Nuvola apps important.svg|25px|alt=Warning icon]] మీ విధ్వంసకర దిద్దుబాట్లను ఆపండి. మీరు ఇలాగే [[Wikipedia:Vandalism|vandalize]] Wikipedia మీపై [[వికీపీడియా:నిరోధ విధానం|నిరోధం విధించే]] అవకాశం ఉంది. ''3 వ హెచ్చరిక''<!-- Template:uw-vandalism3 --><!-- Template:uw-cluebotwarning3 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:25, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[File:Nuvola apps important.svg|25px|alt=Warning icon]] మీ విధ్వంసకర దిద్దుబాట్లను ఆపండి. మీరు ఇలాగే [[Wikipedia:Vandalism|vandalize]] Wikipedia మీపై [[వికీపీడియా:నిరోధ విధానం|నిరోధం విధించే]] అవకాశం ఉంది. ''3 వ హెచ్చరిక - పరీక్షార్థం''<!-- Template:uw-vandalism3 --><!-- Template:uw-cluebotwarning3 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:27, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[Image:Stop hand nuvola.svg|30px|alt=Stop icon]] ఇది మీకు '''చివరి హెచ్చరిక'''. మరొక్కసారి [[Wikipedia:Vandalism|vandalize]] Wikipedia చేస్తే, మరో హెచ్చరిక లేకుండా, మిమ్మల్ని '''[[Wikipedia:Blocking policy|దిద్దుబాట్లు చెయ్యకుండా నిరోధించవచ్చు]]'''. ''4 వది''<!-- Template:uw-vandalism4 --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:29, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Chaduvari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:30, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) ==undefined== {{talkback|వాడుకరి చర్చ:Chaduvari|ts=10:31, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC)}} అల్లూరి సీతారామరాజు పేజీ చూడు [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:31, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) nsc7lsf7o7pmy9td3de9fpvjdcquk8b 0 65517 4983500 4926169 2026-10-18T06:08:41Z K.Venkataramana 27319 4983500 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |birth_name = శివరాజు వెంకట సుబ్బారావు |image = Buchibabu.jpg |caption = బుచ్చిబాబు |birth_date = [[జూన్ 14]], [[1916]] |birth_place = |death_date = [[సెప్టెంబర్ 20]], [[1967]] |death_place = |occupation = రచయిత |citizenship = భారతీయుడు |ethnicity = భారతీయుడు |alma_mater = |genre = |subject = {{Plainlist| * [[నాటకం]] * [[కథ]] * [[కథానిక]] * కల్పనా రచయిత * చిత్రకారుడు }} |signature = |spouse = {{Plainlist | * శివరాజు సుబ్బలక్ష్మి</small> }} |children = |influences = |influenced = }} '''బుచ్చిబాబు''' ([[జూన్ 14]], [[1916]] - [[సెప్టెంబర్ 20]], [[1967]]) గా పేరుపడిన ఈయన అసలు పేరు '''శివరాజు వెంకట సుబ్బారావు'''. ఈయన ప్రసిద్ధ నవలాకారుడు, నాటకకర్త, కథకుడు. ఈయన [[తెలుగు]] రచనలలో 'బుచ్చిబాబు' అన్న కలంపేరుతోనూ, ఆంగ్ల రచనలలో 'సంతోష్ కుమార్' అన్న పేరుతోనూ రచనలు చేశారు. ==జీవిత విశేషాలు== ఆయన [[ఏలూరు]]లో శివరాజుసూర్య ప్రకాశరావు, వెంకాయమ్మ దంపతులకు [[జూన్ 14]], [[1916]] న జన్మించాడు. అక్షరాభ్యాసం [[కంకిపాడు]]లో జరిగింది. [[పాలకొల్లు]]లో ఎస్.ఎస్.ఎల్.సి.లో ఉత్తీర్ణులై, [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]], బి.ఏ. పట్టాలు [[గుంటూరు]] [[ఆంధ్ర క్రైస్తవ కళాశాల]]లో చదివారు. 1937 చివరలో [[డిసెంబరు]], మార్గశిర మాసంలో [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పుగోదావరి జిల్లా]] <nowiki>ఇప్పనపాడు</nowiki> గ్రామానికి చెందిన ద్రోణంరాజు సూర్య ప్రకాశరావు గారి రెండవ కుమార్తె [[శివరాజు సుబ్బలక్ష్మి|సుబ్బలక్ష్మి]]తో ఆయన వివాహం జరిగింది. తర్వాత [[చెన్నై|మద్రాసు]] ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో బి.ఏ. ఆనర్సులో ఉత్తీర్ణులై, నాగపూర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి [[1941]]లో ఎం.ఏ. పట్టా పొందారు. ఈయన కొన్నాళ్ళు [[అనంతపురం]], [[విశాఖపట్నం]]లలో ఆంగ్ల ఉపన్యాసకుడిగా పనిచేశాడు. [[1945]] నుండి [[1967]]లో మరణించేవరకు [[ఆలిండియా రేడియో]]లో పనిచేశాడు. బి.ఏ. విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు [[ఆంధ్ర క్రైస్తవ కళాశాల]] వార్షిక సాహిత్య సంచికలో (1936) వీరి ప్రప్రథమ రచనలు - 'జువెనిలియా', 'బ్రోకెన్ వయోలిన్' అనే ఆంగ్ల కవితలు, 'పశ్చాత్తాపం లేదు' అనే తెలుగు కథానిక ప్రచురించబడ్డాయి. ఈయన [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్ల]] సాహిత్యంలో పోస్ట్‌గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీ పొందాడు. ఈయన వ్రాసిన చిన్న కథలు సాధారణంగా చాలా పొడవుగా ఉండి, పాత్ర చిత్రణలోనూ, కథ నెరేషన్‌లో విన్నూతమైన శైలి కలిగి ఉంటాయి. బుచ్చిబాబు ఆలోచనా స్రవంతిపై సోమర్‌సెట్ మామ్, ఓ హెన్రీ తదితర ఆంగ్ల రచయితల ప్రభావం మెండుగా కనిపిస్తుంది.<ref>http://dsal.uchicago.edu/digbooks/digpager.html?BOOKID=PL4775.R4_1967&object=139{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఒకే ఒక నవల వ్రాసినా మంచి నవలా రచయితగా కూడా పేరు తెచ్చుకున్నాడు. తెలుగు రచయితలు, కవులందరూ జాతీయవాదులు, మార్క్సిస్టులు లేదా ఏదో ఒక సంఘసంస్కరణ ఉద్యమానికి చెందిన వారైన కాలంలో అతికొద్ది మంది ఆధునిక [[అభ్యుదయ రచయితల సంఘం|అభ్యుదయ]] రచయితల్లో బుచ్చిబాబు ఒకడు. ఈయనకు చిత్రకళలో కూడా ప్రవేశం ఉంది.<ref>Buddhism in Modern Andhra: Literary Representations from Telugu - Velcheru Narayana Rao [http://jhs.oxfordjournals.org/cgi/reprint/hin005v1.pdf]{{Dead link|date=జనవరి 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ==రచనలు== మొత్తం మీద సుమారు 82 కథలు, ఒక నవల,ఒక వచన కావ్యం, 40 వ్యాసాలు, 40 నాటిక-నాటకాలు, ఒక పరామర్శ గ్రంథం, స్వీయ చరిత్రకు చెందిన మొదటి భాగం, కొన్ని పీఠికలు, పరిచయాలు - ఇతని లేఖిని నుండి వెలువడ్డాయి. ఈయన రచనలలో మిక్కిలి పేరు పొందినవి : * [[చివరకు మిగిలేది (నవల)]] <ref>{{cite book|last1=బుచ్చిబాబు|title=చివరకు మిగిలేది|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386155}}</ref> * అజ్ఞానం (వచన కావ్యం) * [[ఆశావాది]] * [[ఆద్యంతాలు మధ్య రాధ]] * నా అంతరంగ కథనం * షేక్స్పియర్ సాహిత్య పరామర్శ * [[మేడమెట్లు (కథా సంపుటి)]] * ఆత్మవంచన (నాటకం)<ref name="అటకెక్కుతున్న నాటక రచన">{{cite news |last1=ఆంధ్రభూమి |first1=సాహితి |title=అటకెక్కుతున్న నాటక రచన |url=http://andhrabhoomi.net/content/sahiti-232 |accessdate=27 March 2020 |work=andhrabhoomi.net |publisher=బి.నర్సన్ |date=3 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327170044/http://andhrabhoomi.net/content/sahiti-232 |archivedate=27 మార్చి 2020 |url-status=live }}</ref> ==మరణం== వీరు [[1967]], [[సెప్టెంబర్ 20]] న పరమపదించారు. ==ప్రఖ్యాత సందేశాలు== *‎"ప్రతి తెలుగువాడూ తెలుగుభాషను తన ప్రాణంతో సమానంగా చూసుకుంటాడు. దేనినైనా మార్చుకుంటాడుగానీ మాతృభాష మాత్రం మార్చుకోడు" ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== * [http://www.andhrabhoomi.net/content/buchibabu ఆంధ్రభూమి లో వ్యాసం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304215246/http://www.andhrabhoomi.net/content/buchibabu |date=2016-03-04 }} [[వర్గం:తెలుగు నవలా రచయితలు]] [[వర్గం:1916 జననాలు]] [[వర్గం:1967 మరణాలు]] [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:కలం పేరుతో ప్రసిద్ధులైన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తెలుగువారిలో ఇంగ్లీషు రచయితలు]] h623x6z69rr6pbivyu34lak9xsdysgw 10 68422 4983567 4094744 2026-10-18T11:43:07Z యర్రా రామారావు 28161 మూసలోని ఎర్రలింకుల వ్యాసాలు కలిపాను 4983567 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name=భారతీయ బ్యాంకులు |title=భారతీయ బ్యాంకులు |state = {{{state}}} |group1=కేంద్ర బ్యాంకు |list1= [[భారతీయ రిజర్వ్ బాంక్]] |group2=జాతీయం</br> చేయబడిన బ్యాంకులు |list2= [[అలహాబాదు బ్యాంకు]]{{·}}[[ఆంధ్రా బ్యాంకు]]{{·}}[[కెనరా బ్యాంకు]]{{·}}[[దేనా బ్యాంకు]]{{·}}[[భారతీయ స్టేట్ బ్యాంకు]]{{·}}[[సిండికేట్ బ్యాంకు]]{{·}}[[బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా]]{{·}}[[బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా]]{{·}}[[సెంట్రల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా]]{{·}}[[కార్పొరేషన్ బ్యాంక్]]{{·}}[[ఇండియన్ బ్యాంకు]]{{·}}[[ఇండియన్ ఓవర్సీస్ బ్యాంక్]]{{·}}[[ఓరియంటల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ కామర్స్]]{{·}}[[పంజాబ్ & సింధ్ బ్యాంక్]]{{·}}[[పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు]]{{·}}[[యూనియన్ బ్యాంకు ఆఫ్ ఇండియా]]{{·}}[[యూకో బ్యాంక్]]{{·}}[[విజయా బ్యాంక్]]{{·}}[[ఐడీబీఐ బ్యాంకు]] |group3=ప్రైవేటు బ్యాంకులు |list3= [[ఇంగ్ వైశ్యా బ్యాంకు]]{{·}}[[హెచ్‌డిఎఫ్‌సి బ్యాంక్]]{{·}}[[ఐ.సి.ఐ.సి.ఐ. బ్యాంకు]] }} 0a4di7qnc48v9eyfzmpgtsdttp53dm2 0 72539 4983563 4451799 2026-10-18T11:36:30Z యర్రా రామారావు 28161 4983563 wikitext text/x-wiki {{Infobox Company | company_name = పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు | company_logo = [[దస్త్రం:Punjab National Bank.svg|50px]] | Image = | company_type = పబ్లిక్ | foundation = [[1895]] లో [[లాహోర్]] | location = [[దస్త్రం:Flag_of_India.svg|20px]] [[ఢిల్లీ]], [[భారతదేశం]] | key_people = చక్రవర్తి, ఛైర్మెన్, మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ | industry = బ్యాంకింగ్<br />ఇన్స్యూరెన్స్<br /> పెట్టుబడి మార్కెట్ | num_employees = | homepage = [http://www.pnbindia.com/ www.pnbindia.com] }} [[File:PNB Head Office.jpg|thumb|పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్]] '''పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు,''' దీనిని [[1895]]లో [[లాహోర్]]లో [[లాలా లజపతి రాయ్]] స్థాపించారు. ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా 4500 పైగా శాఖలతో రెండో అతిపెద్ద ప్రభుత్వరంగ వాణిజ్య బ్యాంకుగా కొనసాగుతుంది. భారతీయులు [[భారతదేశం]]లో స్థాపించిన బ్యాంకులలో ఇది మొదటిది. [[1969]] [[జూలై 19]] నాడు [[ఇందిరాగాంధీ]] ప్రభుత్వం జాతీయం చేయబడిన 14 బ్యాంకులలో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite web|last=Anwesha Ganguly|first=qz com|title=The history of PNB: Born in Lahore 123 years ago, it’s unravelling thanks to Nirav Modi|url=https://scroll.in/article/868965/the-history-of-pnb-born-in-lahore-123-years-ago-its-unravelling-thanks-to-nirav-modi|access-date=2022-07-05|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> == చరిత్ర == భారతదేశపు మొట్టమొదటి స్వదేశీ బ్యాంకు అయిన పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్ 1895 ఏప్రిల్ 12 న లాహోర్ లో రూ . 2 లక్షల అధీకృత మూలధనం, రూ. 20,000 వర్కింగ్ క్యాపిటల్ తో తన కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. లాలా లజపతిరాయ్,  ఇ.సి.జెస్సావాలా, బాబూ కాళీ ప్రసోనో రాయ్, లాలా హర్కిషన్ లాల్, సర్దార్ దయాల్ సింగ్ మజిథియా వంటి  దేశభక్తులు భారతీయులు నిర్వహించే మొదటి బ్యాంకును స్థాపించడం ద్వారా వ్యక్తీకరించడంలో ధైర్యాన్ని ప్రదర్శించారు. 1882 నాటి ఇండియన్ కంపెనీల చట్టం VI ప్రకారం ఏర్పాటైన ఈ బ్యాంకు వివేకవంతమైన బ్యాంకింగ్ సాంప్రదాయిక వ్యవస్థతో దేశంలోని ప్రధాన బ్యాంకింగ్ సంస్థలలో ఒకటిగా తనను తాను దృఢంగా నిలిచింది.బ్యాంకు చరిత్రలో వివిధ కాలాల్లో 7 ప్రైవేటు రంగ బ్యాంకులను స్వాధీనం చేసుకోవడం/విలీనం చేయడం ద్వారా బ్యాంకు అభివృద్ధికి దోహద పడింది. పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని స్వీకరించడంలో గణనీయమైన పురోగతిని సాధించి తన వినియోగదారులకు సేవలను అందిస్తుంది<ref>{{Cite web|title=Brief overview of Punjab National Bank {{!}} Daily Tools|url=http://dailytools.in/Bank/punjab-national-bank|access-date=2022-07-05|website=dailytools.in|archive-date=2022-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705192214/http://dailytools.in/Bank/punjab-national-bank|url-status=dead}}</ref>. == బ్యాంకు కాలరేఖ == * [[1895]]: లాహోర్‌లో బ్యాంకు స్థాపన. * [[1904]]: [[కరాచి]], [[పెషావర్]] లలో శాఖల స్థాపన. * [[1939]]: భగవాన్‌దాస్ బ్యాంకు విలీనం. * [[1947]]: దేశవిభజన ఫలితంగా కరాచిలో ఉన్న బ్యాంకు ఆస్తులను పోగొట్టుకుంది. పాకిస్తాన్ లో కూడా బ్యాంకు కార్యక్రమాలను కొనసాగించింది. * [[1961]]: యూనివర్సల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా విలీనం. * [[1963]]: [[బర్మా]] (ప్రస్తుత [[మయాన్మార్]]) ప్రభుతం రంగూన్ (ప్రస్తుతం [[యాంగోన్]]) లో బ్యాంకును జాతీయం చేసింది. * [[1965]]: భారత్-పాక్ యుద్ధం ఫలితంగా పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం ఆ దేశంలో బ్యాంకుకు సంబంధించిన అన్ని శాఖలను స్వాధీనం చేసుకుంది. * [[1969]]: భారత ప్రభుత్వం దీనితో పాటు మొత్తం 14 బ్యాంకులను జాతీయం చేసింది. * [[1976]] లేదా [[1978]]: [[లండన్]]లో బ్యాంకు శాఖ స్థాపన. * [[1988]]: హిందుస్థాన్ కమర్షియల్ బ్యాంకు విలీనం. * [[1993]]: న్యూ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా విలీనం. (ఇది 1980 లో జాతీయం చేయబడింది) == ఇతర సంస్థలు == పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు ఇతర సహాయక (సబ్సిడరీలు) గా ఉన్న సంస్థలు.<ref>{{Cite web|title=PNB: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of PNB - NDTVProfit.com|url=https://www.ndtv.com/business|access-date=2022-07-05|website=www.ndtv.com|language=en}}</ref> * పిఎన్ బి గిల్ట్స్ * పిఎన్ బి హౌసింగ్ ఫైనాన్స్. * పిఎన్ బి ఇన్వెస్ట్ మెంట్ సర్వీసెస్. * పిఎన్ బి ఇన్స్యూరెన్స్ బ్రోకింగ్. * పిఎన్ బి లైఫ్ ఇన్స్యూరెన్స్ కంపెనీ. * పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్ జాయింట్ వెంచర్స్. * ప్రిన్సిపల్ పిఎన్ బి అసెట్ మేనేజ్ మెంట్ కంపెనీ. * ప్రిన్సిపల్ ట్రస్టీ కంపెనీ. * అసెట్స్ కేర్ ఎంటర్ ప్రైజెస్. * ఇండియా ఫాక్టరింగ్ & ఫైనాన్స్ సొల్యూషన్స్. == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [http://www.pnbindia.com/ Official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917222628/http://www.pnbindia.com/ |date=2008-09-17 }} * [https://web.archive.org/web/20080227122102/http://www.rupeetimes.com/news/home_loans/home_loan_rate_cut_at_pnb_1432.html PNB cut home loan rates] * [https://web.archive.org/web/20170728214057/https://pnbnetbanking.me/ PNB Net Banking] ( How-To Portal for PNB Net Banking ) {{భారతీయ బ్యాంకులు}} <references /> [[వర్గం:భారతీయ బ్యాంకులు]] [[వర్గం:భారతీయ వాణిజ్య బ్యాంకులు]] [[వర్గం:జాతీయం చేయబడిన బ్యాంకులు]] 1iq4ij7m5eth0qxmb5zarc1ckge2mf4 0 75363 4983459 4631880 2026-10-18T03:30:46Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983459 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | bgcolour = #D8BBA6 | name = బుధుడు | symbol = [[దస్త్రం:mercury symbol (bold).svg|20px|alt=☿|బుధుడి ఖగోళ చిహ్నం]] | image = [[దస్త్రం:Mercury in color - Prockter07.jpg|frameless|center|బుధుడు]] | caption = అసహజ రంగులో బుధుడు | orbit_ref = <ref name=horizons>[http://ssd.jpl.nasa.gov/?horizons JPL HORIZONS System]</ref> | epoch = [[J2000]] | aphelion = 69,816,900 km<br />0.466697 [[Astronomical unit|AU]] | perihelion = 46,001,200 km<br />0.307499 AU | semimajor = 57,909,100 km<br />0.387098 AU | eccentricity = 0.205630 | period = 87.9691 [[day|d]]<br />(0.240846 [[julian year (astronomy)|a]]) | synodic_period = 115.88&nbsp;d<ref name=nssdc>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|title = Mercury Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = 2007-10-12|date = September 1, 2004|archive-date = 2015-11-06|archive-url = https://web.archive.org/web/20151106171436/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|url-status = dead}}</ref> | avg_speed = 47.87 km/s<ref name=nssdc/> | inclination = 7.005°<br />3.38° to Sun’s equator | asc_node = 48.331° | arg_peri = 29.124° | mean_anomaly = 174.796° | satellites = లేవు | physical_characteristics = అవును | mean_radius = 2439.7&nbsp;±&nbsp;1.0&nbsp;km<ref name=nasa>{{Cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts |title=NASA: Solar System Exploration: Planets: Mercury: Facts & Figures |access-date=2008-03-25 |website= |archive-date=2014-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408125609/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts |url-status=dead }}</ref><ref name=Seidelmann2007>{{cite journal | last= Seidelmann| first= P. Kenneth | author2= Archinal, B. A.; A’hearn, M. F. | title= Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 | journal= Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | volume=90 | pages=155–180 | year=2007 | doi=10.1007/s10569-007-9072-y | url=http://adsabs.harvard.edu/doi/10.1007/s10569-007-9072-y | accessdate=2007-08-28 }}</ref><br />0.3829 Earths | flattening = < 0.0006<ref name=Seidelmann2007/> <!-- calculated from data in ref name=Seidelmann2007 --> | surface_area = 7.48{{e|7}}&nbsp;km²<br />0.108 Earths<ref name=nasa/> | volume = 6.083{{e|10}}&nbsp;km³<br />0.054 Earths<ref name=nasa/> | mass = 3.3022{{e|23}}&nbsp;kg<br />0.055 Earths<ref name=nasa/> | density = 5.427&nbsp;g/cm³<ref name=nasa/> | surface_grav = 3.7&nbsp;[[Acceleration|m/s²]]<br />0.38 [[g-force|g]]<ref name=nasa/> | escape_velocity = 4.25&nbsp;km/s<ref name=nasa/> | sidereal_day = 58.646 day (58&nbsp;d 15.5&nbsp;[[hour|h]])<ref name=nasa/> | rot_velocity = 10.892 km/h | axial_tilt = 0.01°<ref name=nssdc/> | right_asc_north_pole = 18 h 44 min 2 s<br />281.01°<ref name=nssdc/> | declination = 61.45°<ref name=nssdc/> | albedo = 0.119 ([[Bond albedo|bond]])<br /> 0.106 ([[Geometric albedo|geom.]])<ref name=nssdc/> | magnitude = up to -1.9<ref name=nssdc/> | angular_size = 4.5" — 13"<ref name=nssdc/> | temperatures = yes | temp_name1 = 0°N, 0°W <!-- Vasavada 1999--> | min_temp_1 = 100 K | mean_temp_1 = 340 K | max_temp_1 = 700 K | temp_name2 = 85°N, 0°W | min_temp_2 = 80 K | mean_temp_2 = 200 K | max_temp_2 = 380 K | adjectives = Mercurian | atmosphere = ఔను | surface_pressure = trace | atmosphere_composition = {{Fact|date=August 2007}}<br />31.7% [[Potassium]]<br />24.9% [[Sodium]]<br />9.5% Atomic [[Oxygen]]<br />7.0% [[Argon]]<br />5.9% [[Helium]]<br />5.6% Molecular [[Oxygen]]<br />5.2% [[Nitrogen]]<br />3.6% [[Carbon dioxide]]<br />3.4% [[Water]]<br />3.2% [[Hydrogen]] }} '''బుధుడు''' [[సౌరమండలము]]లోని ఒక లోపలి గ్రహం. [[సూర్యుడు|సూర్యునికి]] అత్యంత దగ్గరలో ఉంది. దీనికి సూర్యుని చుట్టూ [[కక్ష్యా వ్యవధి|పరిభ్రమించడానికి పట్టేకాలం]] 88 [[రోజు]]లు. భౌతికంగా బుధుడు [[చంద్రుడు|చంద్రుడంతటివాడు]]. దీనిపై [[క్రేటర్|క్రేటర్లు]] ఎక్కువ. దీనికి [[ఉపగ్రహము|ఉపగ్రహాలు]] లేవు. ==బుధ గ్రహం గురించి ఇతర వివరాలు:== # అన్నింటికన్నా సూర్యునికి అతి దగ్గరగా వున్న గ్రహం. బుధుడు. # భుధుని వ్యాసం: 4878 కిలో మీటర్లు. # సూర్యునికి... బుధునికి మద్య దూరం: సుమారు 57909100 కిలోమీటర్ల దూరం. #బుధుడు తన చుట్టు తాను తిరగడానికి పట్టే కాలం; 58 రోజుల, 10 గంటలా, 30 నిముషాల, 34 సెకండ్లు. # బుధుడు సూర్యుని చుట్టు తిరగడానికి పట్టే కాలం: 88 రోజులు. # బుధుడు సూర్యుఇ చుట్టు తిరిగే వేగం: గంటకు 17 లక్షలా 60 వేల కిలో మీటర్లు. == వేదాలలో బుధుడు== వేదము [[ఋక్కు]]లలో [[శుక్ర]] [[బృహస్పతి]] లున్నారు.అందులోనే శుక్ర-మంధిక్- పదములు గ్రహార్ధకములుగా కనిపించును.[[తత్తిరీయ సంహిత]] అందు గ్రహశబ్దమునకు '''యజ్ఞపాత్ర''' అని అర్ధము. ఐతిరేయ, శతపధబ్రాహ్మణములందలి గ్రహ శబ్దమునకు '''సోమరసము గ్రహించు పాత్ర''' అని అర్ధము.అయితిరేయ బ్రాహ్మణమున సోమపాత్రలు తొమ్మిది, గ్రహములను తొమ్మిది.సోమరసమును గ్రహించును కావున గ్రహ మనగా సోమ-పానపాత్ర. సూర్యాదులయెడల గ్రహ శబ్దము ప్రసిద్ధము.గ్రహశబ్దమునకు '''గ్రహణ' మనియు అర్ధము ఉంది. '''భానోర్ గ్రహే''', '''సకలగ్రహే''' అని సూర్యసిద్ధాంతము. సూర్యగ్రహణమునకు సూర్యుని గ్రహించుట. రాహువు ఆక్రమితును కావున రాహువు గ్రహము. అన్ని మన్వంతరములందును అందరు దేవతలను సుర్యనక్షత్రములను ఆశ్రయించుకొని యుందురని పురాణములు చెప్పును. చంద్రసూర్యాదులు గ్రహములు. పుణ్యపురుషులకు నక్షత్రములవలెనే దేవతలకీ సూర్యచంద్రాదులు గృహములు. చంద్రుడు, సూర్యుడు మొదలగు తేజ పిండములనుద్దేశించి యజ్ఞములందు వేరువేరు పాత్రలకు వాడుక ఉంది. కాలక్రముమున ఆపేరులే తేజ్ఃపిండములకు వాడుక ఆయెను. గ్రహముల పరస్పర సామీప్యముగాని, గ్రహనక్షత్రముల సామీప్యముగాని కలిగినప్పుడు సంగ్రామము కలుగును. క్రాంతివృత్తమున ఉత్తరార్ధమున దేవగణమును, దక్షిణార్ధమున అసురగణమును ఉండునని ప్రసిద్ధము. ఇవియే గ్రహముల సంధానము. '''బుధుడు''' [[వాయు పురానము]]లో సూర్యచంద్ర నక్షత్ర శుక్రబుధకు కుజ బృహస్పతి శనులు ఒకరిపై ఒకరు ఉన్నరని తెలియపరచబడింది. బుధాది గ్రహము 5దును కామరూపము గల [[ఈశ్వరుడు]] లని ఉంది.వాయువు, బుధ, శని, కుజ, శుక్రలు [[అష్టమూర్తి]] యగు ఈశ్వరుని సంతానమని [[విష్ణు పురాణము]]లో ఉంది. బుధునకు కుమారుడను ఒక పేరు. వేదమునందు అగ్ని కుమారుడు. పురాణములందు కార్తికేయుడు కుమారుడు. బుధ కార్తికేయులిరువురును ఇషీకాస్తంబ జాతులు. [[తారకాసురుడు]] వధకథకు కార్తికేయుడును, అసురవధకు బుధుడును పుట్టినారని [[పరాశరుడు]] వ్రాసినాడు. ధనష్ఠతో కూడిన ద్వాదశినాడు బుధుడు పుట్టెనని గ్రహయజ్ఞతత్వము. ధనిష్ఠలో అయనము నివృత్తమగుడు కృత్తికలో [[విషువము]]ఉండుటజేసి ధనిష్ఠాకృత్తికల సంబంధము విదితము. == ఇవీ చూడండి == * [[సౌరకుటుంబం]] * [[సౌరమండలము]] * [[గ్రహం|గ్రహాలు]] == నోట్స్, మూలాలు == {{reflist|2}} == బయటి లింకులు == * [http://space.about.com/cs/solarsystem/p/mercuryinfo.htm Mercury/ విశ్వం గురించి ఒక సైట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080923220541/http://space.about.com/cs/solarsystem/p/mercuryinfo.htm |date=2008-09-23 }} * [http://history.nasa.gov/SP-423/sp423.htm Atlas of Mercury — NASA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110309045046/http://history.nasa.gov/SP-423/sp423.htm |date=2011-03-09 }} * [http://www.nineplanets.org/mercury.html Nine Planets Information] * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html NASA’s Mercury fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106171436/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html |date=2015-11-06 }} * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury Mercury Profile]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140412155017/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury |date=2014-04-12 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://www.esa.int/export/esaSC/120391_index_0_m.html ‘BepiColombo’, ESA’s Mercury Mission] * [https://web.archive.org/web/20090726111611/http://www.flug-ins-all.de/planeten/der-merkur Merkur(dt.)] * [http://messenger.jhuapl.edu/ ‘Messenger’, NASA’s Mercury Mission] * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.com — Mercury]{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.projectshum.org/Planets/mercury.html Planets — Mercury] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210033737/http://www.projectshum.org/Planets/mercury.html |date=2008-02-10 }} A kid’s guide to Mercury. * [http://www.nasa.gov/worldbook/mercury_worldbook.html Mercury ''World Book Online Reference Center''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050105042225/http://www.nasa.gov/worldbook/mercury_worldbook.html |date=2005-01-05 }} * [https://web.archive.org/web/20080222023906/http://www.geody.com/?world=mercury Geody Mercury] World’s search engine that supports [[NASA World Wind]], [[Celestia]], and other applications. * [https://web.archive.org/web/20080512003707/http://btc.montana.edu/messenger/Interactives/ANIMATIONS/Day_On_Mercury/day_on_mercury_full.htm A Day On Mercury] flash animation {{సౌరకుటుంబం}} {{సౌర వ్యవస్థ పట్టిక}} [[వర్గం:గ్రహాలు]] [[వర్గం:నవగ్రహాలు]] [[వర్గం:సౌర వ్యవస్థ]] 42cmposorm986mdfwy5kma6vciggbt4 0 78835 4983359 4645906 2026-10-17T16:36:07Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983359 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = పి.ఎస్. రామకృష్ణారావు | image = P.S.Ramakrishnarao.jpg | birth_date = 1918 అక్టోబరు 12 | death_date = {{death date and age|df=yes|1986|9|7|1918|10|12}} అమెరికా<ref>http://www.kalyanamalaimagazine.com/Content/Thiraichuvai/Oct_1_15/Potpourri_of_titbits_about_Tamil_cinema_Bhanumathi_page1.html {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | occupation = చిత్ర దర్శకుడు<br/>నిర్మాత | spouse = [[భానుమతీ రామకృష్ణ]] | children = భరణి }} '''పి.యస్.రామకృష్ణారావు''' ([[1918]] [[అక్టోబరు 12]] - [[1986]] [[సెప్టెంబరు 7]]) [[తెలుగు సినిమా]] నిర్మాత, రచయిత, దర్శకులు. వీరు [[భరణి పిక్చర్స్]] అధిపతి. == జననం == రామకృష్ణారావు [[1918]], [[అక్టోబరు 12]] న [[కర్నూలు]]లో జన్మించాడు. [[కర్నూలు]], [[మదనపల్లి]], [[బందరు]]లలో విద్యాభ్యాసం చేశాడు. తన చదువులను మధ్యలోనే నిలిపివేసి 1936లో వేల్ పిక్చర్స్ సంస్థలో సహాయ ఎడిటర్‌గా సినీ రంగంలో ప్రవేశించాడు. [[1939]]లో [[హెచ్.ఎం.రెడ్డి]] [[సినిమా]] మాతృభూమితో స్వతంత్ర ఎడిటర్గా మారాడు. ఆ తరువాత స్టార్ పిక్చర్స్ సంస్థలో [[హెచ్.ఎమ్.రెడ్డి|హెచ్.ఎం.రెడ్డి]], [[హెచ్.వి.బాబు]] ల వద్ద సహాయదర్శకునిగా పనిచేశాడు. హెచ్.వి.బాబు దర్శకత్వం వహించిన [[కృష్ణప్రేమ]] చిత్రానికి సహకార దర్శకునిగా పనిచేస్తున్న రామకృష్ణకు, అందులో కథానాయిక [[భానుమతి]]కి పరిచయం పెరిగి, అది ప్రణయంగా మారి పరిణయానికి దారి తీసింది. దాంతో అప్పట్లో [[కృష్ణప్రేమ]], రామకృష్ణప్రేమగా మారిందని జోక్‌ చేసేవారు. [[1943]]లో వీరు ప్రముఖ నటి [[భానుమతీ రామకృష్ణ|భానుమతి]]<nowiki/>ని ప్రేమించి [[వివాహం]] చేసుకున్నారు. == మరణం == రామకృష్ణారావు [[1986]], [[సెప్టెంబరు 4]] న [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]లోని [[న్యూ జెర్సీ]]లో మరణించాడు.<ref name="పత్రిక">{{cite news |last1=జి.వి.జి. |title=డా.భానుమతి భర్త శ్రీ పి.ఎస్.రామకృష్ణారావు అస్తమయం |url=https://pressacademy.ap.gov.in/archives/NIC%20Data/VETAPALEM_LIBRARY/SNV-126/ANDHRA_PATRIKA_1986_09_26_Volume_No_79_Issue_No_4/00000039.pdf |accessdate=13 September 2022 |work=ఆంధ్ర సచిత్రవారపత్రిక |date=26 September 1986 |archive-date=13 సెప్టెంబరు 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913164118/https://pressacademy.ap.gov.in/archives/NIC%20Data/VETAPALEM_LIBRARY/SNV-126/ANDHRA_PATRIKA_1986_09_26_Volume_No_79_Issue_No_4/00000039.pdf |url-status=dead }}</ref> ==చిత్ర సమాహారం== ===దర్శకునిగా=== *[[గృహలక్ష్మి (1967 సినిమా)|గృహలక్ష్మి]] (1967) *[[వివాహ బంధం]] (1964) *[[అనుబంధాలు (సినిమా)|అనుబంధాలు]] (1963) *[[ఆత్మబంధువు]] (1962) *[[బాటసారి]] (1961) *కణల్ నీర్ (1961) (తమిళం) *[[శభాష్ రాజా]] (1961) *మనమగళ్ థెవై (1957) (తమిళం) *[[వరుడు కావాలి]] (1957) *[[చింతామణి (1956 సినిమా)|చింతామణి]] (1956) *[[విప్రనారాయణ (1954 సినిమా)|విప్రనారాయణ]] (1954) *[[చక్రపాణి (1954)|చక్రపాణి]] (1954) *[[బ్రతుకు తెరువు]] (1953) *కాథల్ (1952) (తమిళం) *[[ప్రేమ (1952 సినిమా)|ప్రేమ]] (1952) *[[లైలా మజ్ఞు]] (1949) *[[రత్నమాల]] (1947) ===నిర్మాతగా=== *[[గృహలక్ష్మి]] (1967) *[[వివాహబంధం (1964 సినిమా)|వివాహబంధం]] (1964) *[[బాటసారి]] (1961) *[[వరుడు కావాలి]] (1957) *[[చింతామణి]] (1956) *[[విప్రనారాయణ (1954 సినిమా)|విప్రనారాయణ]] (1954) *[[చక్రపాణి]] (1954) *[[చండీరాణి (1953 సినిమా)|చండీరాణి]] (1953) *[[ప్రేమ (1952 సినిమా)|ప్రేమ]] (1952) *[[లైలా మజ్ఞు]] (1949) *[[రత్నమాల]] (1947) ===రచయితగా=== *[[గృహలక్ష్మి]] (1967) ==బయటి లింకులు== *[http://uk.imdb.com/name/nm0710587/ ఐ.ఎమ్.బి.డి.లో రామకృష్ణ పేజీ.] ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:1918 జననాలు]] [[వర్గం:1986 మరణాలు]] [[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా సినిమా రచయితలు]] lqnkaaaawjy57a8f01vf2r1t72xb88e 0 80327 4983499 4742762 2026-10-18T06:07:19Z K.Venkataramana 27319 4983499 wikitext text/x-wiki ''ఇదే పేరుతో వచ్చిన సినిమా కోసం [[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] చూడండి.'' '''చివరకు మిగిలేది''' [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రచించిన మనోవైజ్ఞానిక నవల. జీవితానికి సంబంధించిన పలు మౌలికమైన ప్రశ్నలను రేకెత్తించే రచనగా పలువురు సాహిత్యవేత్తలు పేర్కొన్నారు. [[బొమ్మ:Chivaraku migiledi-buchhibabu novel.jpg|thumb|right|200px|చివరకు మిగిలేది పుస్తక ముఖచిత్రము]] == రచన నేపథ్యం == ఎన్నో కథలను రచించిన బుచ్చిబాబు రాసిన ఏకైక నవల చివరికి మిగిలేది. ==నవలా పరిచయం== తెలుగు నవలాచరిత్రలో ప్రముఖ సాహితీవేత్తలు శాశ్వతస్థానం గలదిగా గుర్తించిన నవల బుచ్చిబాబు గారి చివరకు మిగిలేది.<ref name="malathi">నిడదవోలు మాలతి వ్యాసం</ref> దీనిలో కథ స్వతంత్రం కోసం పోరాడుతున్న సమయంలో సాగుతుంది. ముఖ్యంగా నవల నాయకుడైన దయానిది జీవితానికి సంబంధించిన అనేక మార్పులు, అతనికి తారసపడిన అనేకానేకుల మనస్తత్వాలను విశ్లేషించుకొంటూ రచయిత దయానిది పాత్రను నడిపిస్తుంటాడు. చివరకు మిగిలేది సమగ్రమైన తొలి మనోవైజ్ఞానిక నవలగా విశేషమైన మన్ననలు పొందినది. ముందు రచయిత ఉపోద్ఘాతంలో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు కొన్ని ఇక్కడ చెప్పవలసివుంది.<ref name="malathi"/> # ప్రతీరచయితకీ తన ఆంతరంగికాన్ని నలుగురితో పంచుకున్నప్పుడే రచయితకి సంతృప్తి కలుగుతుంది. ... దానికొక మూల్యం, సామాజిక ప్రయోజనం ఏర్పడుతుంది. # పాఠకులకు జీవితంపై ఒక దృక్పథాన్ని కలగజేయాలనే ఉద్దేశంతోనే ఈ రచన సాగింది. # తల్లి చేసిన అపచారం నీడలా అతన్ని వెంటాడి, సంఘవిమర్శద్వారా, జీవితాన్ని కలుషితం చేసింది. ఈ దౌర్జన్నాన్ని ఎదుర్కోవడంలో అతను కొన్ని విలువల్ని సాధిస్తాడు. ఆ విలువలతో ఈ నవలకి నిమిత్తం వుంది అంటారు రచయిత తన తొలిపలుకులో. # రచయితకి జీవితంపై వున్న జిజ్ఞాసనీ, సమగ్రంగా నిజాయితీతో అనుభవించగలిగేటట్లుగా చిత్రితమైనవా లేదా అన్నదే పాఠకునికి కావలసింది. # బెర్ట్‌రండ్ రాసిన “A Freeman’s Worship” అన్న వ్యాసం తననీ, జీవితంపై తనకు గల దృక్పథాన్ని మార్చివేసింది. అయితే తాను ఈ నవల రాస్తున్నప్పుడు రసెల్ కానీ ఆ వ్యాసం గానీ తన దృష్టిలో లేదని పాఠకులు గమనించాలన్నారు. కథంతా దయానిధి అనబడే ఒక తాత్త్వికుని కోణంలోనే నడుస్తుంది. ఇది అతని భావనాలోకపు రికార్డు. తన జీవితంలో తారసపడిన ప్రతివ్యక్తినీ మానసికవిశ్లేషణ చేసుకుంటూ పోతాడు ఆద్యంతం. అతని జీవితంలో ప్రాముఖ్యత వహించిన వ్యక్తులు - అతనితల్లీ, కోమలీ, అమృతం, సుశీలా, తరువాత కొంతవరకూ ఇందిరా, నాగమణీ, కాత్యాయినీ. ... దయానిధి వెలిబుచ్చే అభిప్రాయాలు చూస్తే పాఠకుల సానుభూతికోసం ఆరాటపడుతున్నవాడిలా కనిపిస్తాడు. అతని మనోవిశ్లేషణంతా తనలోపాలన్నిటికీ కారణం ఎవరా అని వెతకడంతోనూ, ఆ లోపాలని ఎవరినెత్తిన రుద్దుదామా అన్న తాపత్రయంతోనూ సరిపోతుంది.<ref name="malathi"/> === సంక్షిప్త కథ === దయానిధి పట్టణంలో డాక్టరు చదువుతూ పల్లెకు వచ్చినపుడు కోమలి అనే ఒక తక్కువ కులపు అమ్మయిని ప్రేమిస్తాడు, కాని ఆమెకు తన ప్రేమను వ్యక్తపరచడం ఎలానో, అసలు తనది ప్రేమో లేక ఆకర్షణో తెలియని సంధిగ్దంలో ఉండి చదువు సంధ్యలు లేని ఆమెకు ఆ అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేయలేక పోతాడు. దయానిధి వృత్తి రీత్యా డాక్టరు. జీవిత యాత్రలో తారసిల్లిన అనేక సంఘటనలు, పరిసరాల ప్రభావంతో ఆయన తాత్వికుడుగా, భావకుడుగా మారతాడు. తల్లి మీద ఆయనకి అపారమైన గౌరవం ఉంటుంది. అయితే, ఆమె శీలం గురించి మాత్రం సంఘంలో సరైన అభిప్రాయం ఉండదు. సుశీల, ఇందిర అనే ఇద్దరు దయానిధి తల్లిని అవహేళన చేస్తారు. నిజానికి వారిద్దరు దయానిధికి భార్యలు కావాల్సినవారు. వారికి దయానిధి తల్లి మీద ఉన్న ఏహ్యభావం కారణంగా దయానిధికి దూరమవుతారు. అమృతం అనే యువతి మాత్రం దయానిధి తల్లి పట్ల గౌరవంతో మాట్లాడుతుంది. అందువల్లే ఆమె దయానిధికి సన్నిహితురాలవుతుంది. దయానిధి తల్లి పాత్ర ఎంతో కీలకమైనా ఆ పాత్ర మాత్రం నవలలో ఎక్కడా కనిపించదు. ఆమె చేసిన తప్పిదం మాత్రం కొడుకు దయానిధిని నీడలా వెన్నాడుతుంటుంది. తల్లి గురించి నలుగురు నాలుగు రకాలుగా మాట్లాడుకోవడం విని సహించలేక దయానిధి సంఘానికి దూరంగా ఏకాంత జీవితం గడుపుతుంటాడు. అప్పుడే ఆయనకి జీవితానికి అర్థం ఏమిటి అన్న ప్రశ్నకలుగుతుంది. సత్యాన్వేషణకు, ఆధ్యాత్మిక, తాత్విక చింతనకు దారితీస్తుంది. పెద్దలు చేసిన తప్పిదాలకు [[పిల్లలు]] బాధ్యులై వారి జీవితాలు సాగాల్సిన తీరున సాగలేకపోవడం- ఈ నవలలో చిత్రితమైంది. దయానిధి సర్కారు వదిలి రాయలసీమకు వెళతాడు. అక్కడ [[సర్కారు]] [[రాయలసీమ]] ప్రాంతాల మధ్య గల వైషమ్యాలు భగ్గుమంటాయి. దయానిధి స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో కూడా పాల్గొంటాడు. పెళ్లయి పునస్సంధానం జరిగే తొలిరాత్రి దేశమాత పిలుపునందుకొని అరెస్టవుతాడు. కోమలి, అమృతం, సుశీల, ఇందిర- ఈ నలుగురు స్త్రీల మధ్య అతను నాలుగు స్తంభాల ఆట ఆడినా అమృతం ఆయన హృదయాన్ని చూరగొంటుంది. అయితే అన్నివిధాలా ఆయనకు కోమలి సన్నిహితురాలైంది. ఇంకా కాత్యాయని, నాగమణి, శ్యామల... వీరు కూడా దయానిధి జీవితంలో సంచలనం కలిగిస్తారు. ఇతర పాత్రలైన కృష్ణమూర్తి, జగన్నాధం, సోమయ్య, రెడ్డి, నారయ్య మొదలైన వ్యక్తులందరూ ప్రతి వ్యక్తికీ సన్నిహితంగా ఉండి అందరితో కలసి మెలసి జీవించే పాత్రలు. ఈ నవల ద్వారా పాఠకులు గ్రహించే సత్యం ఏమిటంటే- 'మానవునికి కావాల్సింది మతాలు, దేవుళ్లు, మొక్కుబళ్లు, రాజకీయాలు కావు... కావాల్సింది దయ. అది కొంచెం ఉన్నా చాలు'. ఇక దయానిధి జీవితం అంతా- 'వ్యక్తిని కాదు ద్వేషించాల్సింది, వ్యక్తిలోని దౌర్భల్యాలను, బలహీనతలను ద్వేషించాలి' అన్న మానవతా వాద సిద్ధాంతం పైనే నడుస్తుంది.<ref name="chikolu"/> ఇందులో పదకొండు అధ్యాయాలున్నాయి. గడ్డిపోచ విలువెంత, అనుభవానికి హద్దులు లేవు, మూణ్ణాళ్ళ ముచ్చట, చప్పుడు చెయ్యని సంకెళ్లు, సౌందర్యరాహిత్యం, స్వయం సంస్కారం, చీకటి సమస్య, రాళ్లసీమ, కాత్యాయని సంతతి, ఆకులు రాలడం, చివరకు మిగిలేది. బుచ్చిబాబు స్వయంగా 'సమర్పణ' పేరుతో ఉపోద్ఘాతం రాశారు. అందులో తనని బాధించినదే రాస్తూ- 'గతించిపోయిన యౌవనం, జాడ్యం, బీదతనం, మృత్యువు- ఇవి జీవితంలోని చెడుగు. ఈ చెడుగులో మానవుడు గుండె బాదుకోవల్సిన విషాదం ఏమీ లేదు. జీవితంలో నిజమైన విషాదం ద్వేషించడం కూడా కాదు; నిజమైన విషాదం ప్రేమించలేకపోవడం, ద్వేషించడంలో కొంత [[పట్టుదల]], కార్యసాధన కూడా ఉండొచ్చు; కాని ప్రేమించలేకపోవడంలో అట్లా సమాధానపడేటందుకేమీ లేదు. కృష్ణశాస్త్రి 'నా కొరకు చెమ్మగిల నయనమ్ము లేదు'-కంటె విషాదకరమైన గీతం ఏదుంది? ఈ సమస్య నన్ను బాధించింది. దీన్నిబట్టి ఈ సమస్యని నవలలో చర్చించి, ఒక సమాధానం కనుక్కున్నానని కాదు. ఈ వస్తువుని వ్రాసేస్తే విషయం నాకు విశదపడుతుందనీ, నలుగురితో పంచుకుంటే బాధ నుండి విముక్తి లభిస్తుందనీ తోచింది. వ్యక్తిగతమైన విముక్తి ఈ నవలకి ప్రేరణ. ప్రేమించలేపోవడం ఒకటే కాదు ఈ నవలలో వస్తువు. జీవితంలో 'చెడుగు' - 'పాపం' - ముఖ్యంగా పెద్దలు చేసిన తప్పిదాలు పిన్నలపైబడి వారి జీవితాల్ని ఏవిధంగా వికసించనీయకుండా, పాడుచేసింది- యిది కూడా ఒక ప్రధానమైన అంశమే. ఒకరు చేసిన అపచారాలకి మరియొకరు బాధ్యులై బాధపడడం వల్ల సమాజంలో వ్యక్తిగతమైన నైతిక విలువలకి తావులేకుండా పోతుంది' అంటూ బుచ్చిబాబు సుదీర్ఘమైన ముందు మాట రాశారు.<ref name="chikolu"/> ==ముఖ్య పాత్రలు== * దయానిధి * కోమలి * అమృతం * నారయ్య * జగన్నాధం * పరంధామయ్య ==శైలి== ; నవలలో కొన్ని వాక్యాల ఉదాహరణ "ఇతరులతో సంపర్కం వదులుకుని, ఏకాంతంగా మనం తెలుసుకున్న జీవిత రహస్యాన్ని యదార్థం అని నమ్మి సమాధాన పరుచుకోవడం, సంఘంతో నిమిత్తం వున్న మనిషికి చేతకాదు కాబోలు. చరిత్ర కట్టుకున్న ప్రాచీన పునాదులు, సంఘం పాతుకున్న మట్టి విత్తనాలు, వాటిని మినహాయిస్తే మానవుడిలో చివరకు మిగిలేది ఏమిటి? " "రాతి శిధిలాల మధ్య వుండవలసింది అమృతం. ఎక్కడో ఏ హంపి లోనో -- అన్ని రాళ్ళు - భగ్న ప్రతిమలు. ఒంటరిగా నిలిచిపోయిన స్తంభాలు ప్రేమ కోసం గుండె రాయి చేసుకున్న రాకుమార్తెల విగ్రహాలు అన్నీ శిధిలమైపోయి, ఏ అర్ధరాత్రో అడుగుల చప్పుడు వినపడితే కదులుతాయెమో అనిపించే ప్రమాద స్థితిలో పడి వుంటే వాటి మధ్య అమృతం కూర్చుని, విషాదంతో నవ్వుతుంది. ఆమె గడిచిపోయిన అనుభవపు వైభవాలను తలచుకుని ఏడ్చి, ఏడ్చి, అతీతం అయినప్పుడు కన్నీరు చుక్కలు చుక్కలుగా రొమ్ముల మధ్యనుంచి జారి ఈనాటి నదిగా ప్రవహిస్తుంది. తన దుఃఖం నదులై పొంగి పొంగి దేహాన్ని ముంచి వేస్తుంది-- తప్పు !!. తను ఏడవకూడదు -- విషాదంలో నవ్వుతుంది. ఆనాడు సౌందర్యం తన యాత్ర ముగించుకుని ఆమెను శిలగా మార్చివేస్తుంది.ఏ రాతిని నిట్టుర్పుతో కదిల్చినా అమృతం కలలొ కార్చిన కన్నీరల్లే నీరైపొతుంది.. .. మొహం లో విషాదం వుంది. నవ్వుతుంటే రాజ్య వినాశనం జరిగిన తరువాత, శిధిలాలను చూసి, ఒకప్పుడు మహా వైభవం అనుభవించిన రాణి నవ్వడంలా నిండుగా, బరువుగా, ఠీవిగా వుంటుంది.." కోమలి శరీరం నా ప్రేమతో పెరిగింది. హృదయం ఇప్పుడిప్పుడే జనిస్తోంది.... ఎందరెందరి స్వప్నాలనో యథార్థం చేసి, తనలోని యథార్థాన్ని రహస్యంగా స్వప్నం చేసుకొంది కోమలి. ==రచయిత గురించి== {{main|బుచ్చిబాబు (రచయిత)}} [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] గురించి [[మధురాంతకం రాజారాం]] ఓ చోట ఇలా అంటారు- "బుచ్చిబాబు"గా ప్రసిద్ధి చెందిన [[శివరాజు వెంకట సుబ్బారావు]]గారు పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలో 1916లో జన్మించారు. ఎం.ఎ. (ఇంగ్లీషు) పట్టభద్రులు. షేక్స్‌పియర్‌, బెట్రెండ్‌ రస్సెల్‌, సోమర్సెట్‌మామ్‌, టి.ఎస్‌.ఇలియట్‌, ఆల్దస్‌ హాక్స్‌లీ వంటి మహామహుల సాహిత్యాన్ని ఔపోశన పట్టారు. తెలుగులో కథాశిల్పానికి వన్నెలు బెట్టిన మహారచయితల్లో ఒకరు. నిరంతర త్రయం, ఎల్లోరాలో [[ఏకాంత సేవ|ఏకాంతసేవ]], కాలచక్రం నిలిచింది, మరమేకులు-చీరమడతలు, తడిమంటకు పొడినీళ్లు, అడవిగాచిన వెన్నెల, మేడమెట్లు- ఇలా ఖండ కావ్యాల్లాంటి కథలెన్నో రాశారు. తెలుగు నవలల్లో ఆయన రచన 'చివరికి మిగిలేది' ప్రముఖమైనది.<ref name="chikolu">[http://www.eenadu.net/archives/archive-18-9-2008/sahithyam/display.asp?url=chaduvu3.htm ఈనాడు లో చీకోలు సుందరయ్య వ్యాసం]{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==అభిప్రాయాలు== "చివరకు మిగిలేదేమిటి? దీనికి సమాధానం తెలిస్తే జీవిత రహస్యం తెలుసుకొన్నట్లే. అసలు జీవితానికి అర్ధం ఏమై ఉంటుంది?" లాంటి వాక్యాలతో ఈ నవల మొదలవుతుంది. .. జీవిత రహస్యం తెలుసుకొనే తపనలో దయానిధికి ఒక సత్యం అర్ధమవుతుంది. "మనిషికి కావలిసింది కాసింత దయ" అని బుచ్చిబాబు ఈ నవల ద్వారా చెప్పదలచుకొన్నాడు<ref>[http://www.avkf.org/BookLink/view_authors.php?cat_id=40 AVKF పుస్తకాల సైటులో పరిచయ వాక్యాలనుండి]</ref> చివరకు మిగిలేది నవల ఏ ప్రశ్నతో మొదలయ్యిందో అదే ప్రశ్నతొ ముగిసి విశ్రాంతి పొందింది. .. బుచ్చిబాబు రచించిన ఒకే ఒక నవల "చివరకు మిగిలేది" ఓపెన్ ఎండింగ్ నవల.<ref name="vegunta">'''వేగుంట మోహన ప్రసాద్''' రేడియో ప్రసంగ వ్యాసం - [[శత వసంత సాహితీ మంజీరాలు|శత వసంత సాహితీ మంజీరాలులో]] ముద్రించబడింది.</ref> బుచ్చిబాబు నవల శరీర, మానసిక, హృదయ, ఆత్మ సంస్కారాలకు సంబంధించిన మీమాంస. కోమలి చివరికి తానున్న కుటీరపు దహనంలో, జ్వాలల్లో చిక్కుకుపోవడం, దయానిధి ఆమెను రక్షించడం, తనకు తోడుగా ఎటో తీసుకెళ్ళి పోవడం కూడా దహన సంస్కారపు ఆత్మ సంస్కారంలోని భావమే. దయానిధి తల్లి శిలా విగ్రహం తల పగిలినా ఆమె పాదాలు ఇంకా నిలిచి ఉండడం ఈ సమాజపు సంస్కారంలో భాగమే. రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల మధ్యకాలంలోని మధ్య తరగతి మందహాసంలోని భాగస్థులే నిజాయితీ లేని దశరథ రామయ్య, గోవిందరావు, కృష్ణమూర్తి, జోగప్ప నాయుడు, గుర్నాధం, ప్రకాశరావు, అరూపానందస్వామి, శిష్యులు జీవ సజీవలు. మరీ ముఖ్యంగా రాజభూషణంలు. వారికి చివరికి మిగిలేదేమిటనే ప్రశ్నే రాదు. ఎంత అదృష్టవంతులు వాళ్ళు. నారన్న నౌకరే అయినా అతనికి దయానిధిపైనున్న ప్రేమ మిగిలింది. అనంతాచారికి ఆదరణ మిగిలింది. వైకుంఠానికి కృతజ్ఞత మిగిలింది. నవలలోని అగ్రవర్ణాలవాళ్ళు సుఖపడింది లేదు వాళ్ళ కృతక నీతివలన. నిమ్న వర్ణాలలోని కామాక్షి, కోమలులు ఇంతకంటే నష్టపోయేది ఏమీ లేదు. జగన్నాధం కృతకమైన తెలుగులో మాట్లాడుతాడు. ఆ వెక్కిరింపు సమాజం పట్లనే. అతనే గనుక సహజమైన భాషలో మాట్లాడి ఉంటే దయానిధి అస్తిత్వ వేదన అతన్ని కాల్చేసేది. '''చివరికి మిగిలేది''' నవలలో మాతృ ప్రేమ, స్వీయ ప్రేమల వికృతులు చివరికి ద్వేష రాహిత్యంలో ప్రేమ సాఫల్యాన్ని పొంది విశ్రాంతినొందిన నవల.<ref name="vegunta"/> "[[సోమర్‌సెట్ మాం]] రాసిన [[ఆఫ్ హ్యూమన్ బాండేజ్]] నవల లేకపోతే బుచ్చిబాబు "చివరకు మిగిలేది" రాసి వుండడన్నది స్పష్టమే - అ లేకపోతే ఇ ఉండదు అన్న సూత్రం ప్రకారం - అయితే, బుచ్చిబాబుపై మాం ప్రభావం కంఠదఘ్నంగా ఉన్న విషయం వారిద్దరి కథలను కూడా పరిశీలిస్తే స్పష్టమవుతుంది." (కంఠదఘ్నంగా అంటే గొంతుదాకా - లోతుగా, గాఢంగా - అని అర్థం చేసుకున్నాను.) - కాకాని ఈ రెండూ నవలలనీ ముందుమాట, స్వీయ కథాత్మక లక్షణం, వస్తువు, పాత్రచిత్రణ - అనే అంశాల దృష్ట్యా పరిశీలించి తేల్చారు. వీటన్నిటిలో సామీప్యం ఉన్నా, స్త్రీ పాత్రలు మాత్రం బుచ్చిబాబు ఊహాశక్తి నుంచి ప్రభవించినవేగాని, మాం ప్రభావం నుండి కాదన్నారు.<ref>] "సాహిత్య ప్రభావం" లో "బుచ్చిబాబుపై విలియం సోమర్సెట్ మాం ప్రభావం" అన్న అధ్యాయం. కాకాని చక్రపాణి. Media House Publications, 2004. - http://groups.google.tl/group/telugu-unicode/browse_thread/thread/21da143bf7d841a0{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} లో కొడవళ్ళ హనుమంతరావు ఉట్టంకించినది</ref> నవల మొత్తం మనోవిశ్లేషణ - ఒక తాత్త్వికచింతనగా సాగినందునేమో సూక్తిముక్తావళిలాగానో సుభాషణ రత్నావళిలాగానో అనిపించింది నాకు. నిజంగా జరిగినకథ కంటే దాన్నిగురించిన అతని ఆలోచనలూ, సిద్ధాంతీకరణ పుష్కలంగా ఉన్నాయి. (ఈ విషయం బుచ్చిబాబు కూడా తొలిపలుకులో ప్రస్తావించారు ప్రతివారికీ వుండే బలహీనత లేదా లక్షణం అని). జీవితం పుట్టినక్షణంనుండి ఆమరణాంతం సాగే ప్రయాణం. మరణంతోనే జీవితానికి ముగింపు. ఈ నవల జీవితానికి అర్థంలేదు చివరకి మిగిలేది ఏమీ లేదన్న దయానిధి సిద్దాంతంతో ముగుస్తుందే తప్ప అతని మరణంతో కాదు. అతను ఇంకా జీవించి వుండగానే. ఇంక ఏమీ లేదు అనుకోడం నిరాశావాదం. నిజానికి అతను జీవితంలో అనుభవించింది కూడా ఏమీలేదు. .... చివరకుమిగిలేది ప్రథమపురుషలో సాగినా, ప్రధానపాత్ర ఆంతరంగిక చిత్రణ కావడంచేత ఉత్తమపురుషలో సాగినట్టే వుంటుంది చదువరికి. ఉత్తమపురుషలో కథ చెప్పినప్పుడు కొన్ని వసతులుండే మాట నిజమే. కాని ఈ రెండు నవలల్లో వస్తువు పరిశీలించినప్పుడు, రచయితలు ఆ వస్తువుని చిత్రించిన తీరు గమనించినప్పుడు, ఈ గ్రామరు అనవసరం అనిపించింది అనుకుంటాను నేను. సూక్ష్మంగా చెప్పాలంటే బుచ్చిబాబు రచయితగా చివరకు మిగిలేదిలో సాధించినదానికీ, పాఠకుడిగా తన వుత్తరంలో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలకీ సమన్వయం కుదరడంలేదు.<ref name="malathi"/> ఈ నవల ద్వారా పాఠకులు గ్రహించే సత్యం ఏమిటంటే- 'మానవునికి కావాల్సింది మతాలు, దేవుళ్లు, మొక్కుబళ్లు, రాజకీయాలు కావు... కావాల్సింది దయ. అది కొంచెం ఉన్నా చాలు'. ఇక దయానిధి జీవితం అంతా- 'వ్యక్తిని కాదు ద్వేషించాల్సింది, వ్యక్తిలోని దౌర్భల్యాలను, బలహీనతలను ద్వేషించాలి' అన్న మానవతా వాద సిద్ధాంతం పైనే నడుస్తుంది. ... పాత్రలన్నీ ముందు పరిచయమైనట్లు జవజీవాలతో నిండివని. నాటకీయమైన సంభాషణలు, ప్రకృతి వర్ణనలు మనసును ఆహ్లాదపరుస్తాయి. జీవితంలో నిజమైన విషాదం ప్రేమించలేకపోవటమే అన్న నగ్నసత్యాన్ని నిరూపించే నవల ఇది.<ref name="chikolu"/> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వనరులు== ==బయటి లింకులు== * [http://www.maganti.org/vyasavali/malathi/bucchibabu.pdf నిడదవోలు మాలతి వ్యాసం] * [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386155 డి.ఎల్.ఐలో చివరకు మిగిలేది నవల ప్రతి] ==ఇవికూడా చూడండి== {{DEFAULTSORT:చివరకు మిగిలేది (నవల)}} [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] tvpcdkwull1dfavchfyco4eo2ioccnr 0 80496 4983506 4978351 2026-10-18T06:43:30Z వైజాసత్య 58 /* నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొందిన శాసనసభ్యులు */ 4983506 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''జగ్గయ్యపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]]లో గలదు. ఇది [[విజయవాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఒక శాసనసభ నియోజకవర్గం. ==నియోజకవర్గంలోని మండలాలు== * [[వత్సవాయి మండలం|వత్సవాయి]] * [[జగ్గయ్యపేట మండలం|జగ్గయ్యపేట]] * [[పెనుగంచిప్రోలు మండలం|పెనుగంచిప్రోలు]] * [[నందిగామ మండలం (ఎన్టీఆర్ జిల్లా)|నందిగామ]] (పాక్షికం) ==నియోజకవర్గపు ఎన్నుకోబడిన ప్రతినిధులు== ఈ నియోజకవర్గం నుండి ఎంపికయిన ఎమ్మెల్యేల వివరాలు: 1951 - పిల్లలమర్రి వేంకటేశ్వర్లు, సీపీఐ, మద్రాస్ శాసనసభ<br /> 1962 - గాలేటి వేంకటేశ్వర్లు, కాంగ్రెస్, ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ<br /> 1967 - రేపాల బుచ్చిరామయ్య శ్రేష్ఠి, కాంగ్రెస్, ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ<br /> 1972 - [[ముక్త్యాల రాజా వాసిరెడ్డి|వాసిరెడ్డి రామగోపాలకృష్ణమహేశ్వర ప్రసాద్]], ఇండిపెండెంట్, ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ<br /> 1974 (ఉప ఎన్నిక) - వాసిరెడ్డి రాజ్యలక్ష్మమ్మ, ఇండిపెండెంట్, ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ<br /> 1978 - బొద్దులూరు రామారావు, కాంగ్రెస్, ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ<br /> 1983 - అక్కినేని లోకేశ్వరరావు, తెలుగు దేశం పార్టీ, ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ<br /> 1985, 1989, 1994 - నెట్టెం  రఘురామ్[[తెలుగుదేశం పార్టీ|, తెలుగు దేశం పార్టీ]], ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ<br /> 1999, 2004 - సామినేని ఉదయభాను, కాంగ్రెస్, ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ<br /> 2009, 2014 - శ్రీరాం రాజ గోపాల్, తెలుగు దేశంపార్టీ, ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ<br /> 2019 -సామినేని ఉదయభాను ysr కాంగ్రెస్ పార్టీ, ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ<br /> 2024 - శ్రీరామ్ రాజ్ గోపాల్ ( తాతయ్య) , తెలుగుదేశంపార్టీ , ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ. ==2004 ఎన్నికలు== 2004లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో జగ్గయ్యపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన ఉదయభానుకు సమీప ప్రత్యర్థి తెలుగుదేశం పార్టీకి చెందిన నెట్టం శ్రీరఘురాంపై 11694 ఆధిక్యత లభించింది. ఉదయభానుకు 70057 ఓట్లు రాగా, రఘురాంకు 58363 ఓట్లు వచ్చాయి. == నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొందిన శాసనసభ్యులు == ఇంతవరకు సంవత్సరాల వారీగా నియోజకవర్గంలో గెలుపొందిన సభ్యుల పూర్తి వివరాలు ఈ క్రింది పట్టికలో నుదహరించబడినవి. :{| border=2 cellpadding=3 cellspacing=1 width=90% |- style="background:#0000ff; color:#ffffff;" !సంవత్సరం !శాసనసభ నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !నియోజక వర్గం రకం !గెలుపొందిన అభ్యర్థి పేరు !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు !ప్రత్యర్థి పేరు !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు |- |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<ref name="2024 Andhra Pradesh Assembly Election Results - Jaggayyapeta">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/AcResultGenJune2024/candidateswise-S0184.htm|title=2024 Andhra Pradesh Assembly Election Results - Jaggayyapeta|date=4 June 2024|accessdate=10 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240610053404/https://results.eci.gov.in/AcResultGenJune2024/candidateswise-S0184.htm|archivedate=10 June 2024}}</ref> |84 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |[[శ్రీరాం రాజగోపాల్]] (తాతయ్య) |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |98479 |[[సామినేని ఉదయభాను]] |పు |వైఎస్సార్‌సీపీ |82502 |- |2019 |84 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |[[సామినేని ఉదయభాను]] <ref name="Jaggayyapeta Constituency Winyapeta Constituency MLA Election Results 2019">{{cite news |last1=Sakshi |title=Jaggayyapeta Constituency Winyapeta Constituency MLA Election Results 2019 |url=https://www.sakshi.com/election-2019/results/andhra_pradesh/constituency/jaggayyapeta.html |accessdate=24 July 2021 |work= |date=2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210724044357/https://www.sakshi.com/election-2019/results/andhra_pradesh/constituency/jaggayyapeta.html |archivedate=24 జూలై 2021 |url-status=live }}</ref> |పు |వైఎస్సార్‌సీపీ |87,965 |[[శ్రీరాం రాజగోపాల్]] (తాతయ్య) |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |83,187 |- |2014 |203 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |[[శ్రీరాం రాజగోపాల్]] (తాతయ్య) |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |80939 |[[సామినేని ఉదయభాను]] |పు |వైఎస్సార్‌సీపీ |79093 |- |2009 |203 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |[[శ్రీరాం రాజగోపాల్]] (తాతయ్య) |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |75107 |[[సామినేని ఉదయభాను]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |65429 |- |2004 |75 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |[[సామినేని ఉదయభాను]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |70057 |[[నెట్టెం రఘురామ్]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |58363 |- |1999 |75 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |[[సామినేని ఉదయభాను]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |60877 |[[నెట్టెం రఘురామ్]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |53406 |- |1994 |75 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |[[నెట్టెం రఘురామ్]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |60893 |ముక్కపాటి వెంకటేశ్వరరావు |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |41838 |- |1989 |75 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |[[నెట్టెం రఘురామ్]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |51107 |వసంత నాగేశ్వరరావు |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |49419 |- |1985 |75 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |[[నెట్టెం రఘురామ్]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |44613 |ముక్కపాటి వెంకటేశ్వరరావు |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |38384 |- |1983 |75 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |అక్కినేని లోకేశ్వరరావు |పు |స్వతంత్ర అభ్యర్ధి |25815 |[[బొద్దులూరి రామారావు]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |22306 |- |1978 |75 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |[[బొద్దులూరి రామారావు]] |పు | కాంగ్రెస్ (ఇందిరా) |30209 |కొమరగిరి కృష్ణమోహన్ రావు |పు |జనతా పార్టీ |22498 |- |1974 (ఉ.ఎ) |75 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |వాసిరెడ్డి రాజ్యలక్ష్మమ్మ (ముక్త్యాల రాణి) |స్త్రీ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | |కొమరగిరి కృష్ణమోహన్ రావు |పు | | |- |1972 |75 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |[[ముక్త్యాల రాజా వాసిరెడ్డి|వాసిరెడ్డి రామగోపాలకృష్ణమహేశ్వర ప్రసాద్]] |పు |స్వతంత్ర అభ్యర్ధి |34746 |రేబాల బుచ్చిరామశేషయ్య శ్రేష్టి |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |21485 |- |1967 |75 |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |రేబాల బుచ్చిరామశేషయ్య శ్రేష్టి |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |27082 |టి.రాధాకృష్ణమూర్తి |పు |స్వతంత్ర అభ్యర్ధి |14008 |- |1962 |88 |జగ్గయ్యపేట | (ఎస్.టి) |గాలేటి వెంకటేశ్వర్లు |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |19536 |పొన్నా కోటేశ్వరరావు |పు |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సి.పి.ఐ]] |18446<br> |- |1952 | |జగ్గయ్యపేట |జనరల్ |పిల్లలమర్రి వెంకటేశ్వర్లు |పు |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సి.పి.ఐ]] |29773 |బి. తిరుపతయ్య |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |8571<br> |} ==2019, 2024 ఎన్నికలు== *2019లో జరిగిన సర్వత్రక ఎన్నికలలో జగ్గయ్యపేట నియెజకవర్గం నుండి తేలుగుదేశం పార్టీ అభ్యర్థి శ్రీరాం.రాజ్ గోపాల్ (తాత్తయ్య)గారు,వై.యాస్.ఆర్.కాంగ్రీస్.పార్టీ అభ్యర్థి సామినేని.ఉదయభాను గారు,జనసేన పార్టీ అభ్యర్థి దరణికోట.వేంకటరమణ గారు పోటిచేసారు. భారతీయ జనతా పార్టీ అభ్యర్థి అన్నే పాగా శ్రీకాంత్ గారు పోటీ చేశారు *తేలుగుదేశం పార్టీ అభ్యర్థి శ్రీరాం.రాజ్ గోపాల్ గారు పై,వైకాపా అభ్యర్థి సామినేని.ఉదయభాను గారు 4778 మేజర్టితో విజయంసాధించారు. *2024 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో ఎన్డీయే కూటమి అభ్యర్థి శ్రీరాం రాజ్ గోపాల్ (తాతయ్య) గారు వైఎస్ఆర్సీపీ అభ్యర్ధి సామినేని ఉదయభాను పై 15977 ఓట్లమెజారిటీతోగెలిచారు. == మూలాలు == <references /> {{ఎన్టీఆర్ జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} {{ఎన్టీఆర్ జిల్లా}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] thjiwgbwkgwdflt3t7o4tx8x97v905c 0 82007 4983363 4939090 2026-10-17T16:48:57Z Kalasagary 107518 4983363 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person | name = [[దస్త్రం:Nobel medal dsc06171.jpg|20px]] మదర్ థెరీసా | image = MotherTeresa 090.jpg | caption = మదర్ థెరీసా | dead = | birth_date = {{birth date|1910|8|26|mf=y}} | birth_place = (యుస్కుబ్, [[ఓట్టోమాన్ సామ్రాజ్యం]], ప్రస్తుతపు స్కోప్జే, [[ఉత్తర మేసిడోనియా]]) | nationality = [[అల్బేనియా]] | death_date = {{death date and age|1997|9|5|1910|8|26|df=y}} | death_place = [[కోల్కతా]], [[భారతదేశం]] | occupation = రోమన్ కేథలిక్ సన్యాసిని, మానవతావాది<ref>PBS Online Newshour (September 5, 1997). [http://www.pbs.org/newshour/bb/remember/1997/teresa.html Mother Teresa Dies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828103555/http://www.pbs.org/newshour/bb/remember/1997/teresa.html |date=2009-08-28 }}, http://www.pbs.org. Retrieved August, 2007</ref> }} '''మదర్ థెరీసా''' ([[ఆగష్టు 26]], [[1910]] - [[సెప్టెంబర్ 5]], [[1997]]), '''ఆగ్నీస్ గోక్షా బొజాక్షు''' ({{pron|aɡnɛs ɡɔnˈdʒa bɔˈjadʒju}}),గా జన్మించిన [[అల్బేనియా]]<ref name="spink">స్పింక్, కాథ్రిన్(1997). ''మదర్ [[తెరెసా]]: ఎ కంప్లీట్ ఆథరైజ్ద్ బయోగ్రఫి '' . న్యూ యార్క్. హర్పెర్ కాలిన్స్, pp.16. ISBN 0-06-250825-3.</ref><ref>[http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20031019_madre-teresa_en.html మదర్ [[తెరెసా]] అఫ్ కలకత్తా (1910-1997)]</ref> దేశానికి చెందిన [[క్రైస్తవ మతం|రోమన్ కాథలిక్]] [[సన్యాసి|సన్యాసిని]]. భారతదేశ పౌరసత్వం పొంది [[మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ]]ని (Missionaries of charity) [[భారతదేశం]]లోని [[కోల్కతా|కలకత్తా]]లో, 1950 లో స్థాపించింది. 45 సంవత్సరాల పాటు మిషనరీస్ ఆఫ్ ఛారిటీని భారత దేశంలో, ప్రపంచంలోని ఇతర దేశాలలో వ్యాపించేలా మార్గదర్శకత్వం వహిస్తూ, పేదలకు, రోగగ్రస్తులకూ, అనాథలకూ, మరణశయ్యపై ఉన్నవారికీ పరిచర్యలు చేసింది. మాల్కం ముగ్గేరిడ్జ్(Malcolm Muggeridge) చే రచింపబడిన ''సమ్ థింగ్ బ్యూటిఫుల్ ఫర్ గాడ్'' (Something beautiful for God) అనే పుస్తకం, డాక్యుమెంటరీ ద్వారా 1970 ల నాటికి [[మానవతావాదం|మానవతా వాది]]గా, పేద ప్రజలు, నిస్సహాయుల అనుకూలురాలిగా అంతర్జాతీయ కీర్తి పొందింది. ఈమె తన మానవ సేవకు గాను 1979లో [[నోబెల్ శాంతి బహుమతి|నోబెల్ శాంతి పురస్కారాన్ని]], 1980లో భారతదేశ అత్యున్నత పౌరపురస్కారమైన [[భారతరత్న]]ను పొందింది. మదర్ థెరీసా మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ బాగా విస్తృతమై, ఆమె చనిపోయే నాటికి 123 దేశాలలో 610 సంఘాలను కలిగి, హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్ (HIV/AIDS), [[కుష్టు వ్యాధి|కుష్టు]], క్షయ వ్యాధిగ్రస్తులకు ధర్మశాలలను, గృహాలను, ఆహార కేంద్రాలను, బాలల, కుటుంబ సలహా కార్యక్రమాలను, అనాథ శరణాలయాలను, పాఠశాలలను స్థాపించింది. ఆమె అనేక మంది వ్యక్తులు, ప్రభుత్వాలు, సంస్థలచే ప్రశంసింపబడినప్పటికీ, అనేక రకాల విమర్శలను ఎదుర్కున్నది. ఆమె తన కార్యక్రమాలలో భాగంగా మత మార్పిడులను ప్రోత్సహించడం, గర్భ స్రావం పట్ల తీవ్ర నిరోధకత, పేదరికం పట్ల మతపరమైన నమ్మకాలను కలిగి ఉండడం, మరణశయ్యపై ఉన్నవారికి క్రైస్తవ మతాన్ని ఇవ్వడం వంటి ఆరోపణలను క్రిస్టఫర్ హిచెన్స్, మిఖాయెల్ పరేంటి, అరూప్ ఛటర్జీ వంటి వ్యక్తులు, [[విశ్వ హిందూ పరిషత్]] వంటి సంస్థలనుండి ఎదుర్కున్నారు. అనేక మెడికల్ జర్నల్స్ ఆమె ధర్మశాలలో అందుతున్న వైద్య ప్రమాణతను విమర్శించాయి. విరాళాల ధనాన్ని ఖర్చు పెట్టడంలో పారదర్శకత లేక పోవడం పట్ల కూడా వ్యాకులత వ్యక్తమైంది.<ref>{{Cite web |url=http://www.newstatesman.com/200508220019 |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2009-08-19 |website= |archive-date=2011-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127174706/http://www.newstatesman.com/200508220019 |url-status=dead }}</ref> ఆమె మరణానంతరం పోప్ జాన్ పాల్ II చే దైవ ఆశీర్వాదం (బీటిఫికేషన్), '''బ్లెస్డ్ థెరెసా ఆఫ్ కలకత్తా''' బిరుదు పొందింది. ==ప్రారంభ జీవితం == ఆగ్నెస్ గొంక్శే బోజక్షిహ్యు (Anjezë Gonxhe Bojaxhiu; ''గొంక్శే'' అనే పదానికి " అల్బేనియన్ భాషలో గులాబీ మొగ్గ అని అర్థం) [[1910]] [[ఆగష్టు 26]]న ఉస్కుబ్, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం(ఇప్పుడు స్కోప్జే, [[ఉత్తర మేసిడోనియా]]) ముఖ్య పట్టణం,లో జన్మించింది. ఆమె పుట్టిన మరునాడే ఆమెకు జ్ఞానస్నానం (Baptism) చేయించారు. అందువలన ఆమె [[ఆగష్టు 26]] న జన్మించినప్పటికీ, క్రైస్తవమతం స్వీకరించిన ఆగష్టు 27ను తన నిజమైన జన్మదినంగా భావించే వారు. ఆమె అల్బేనియాలోని స్కోదర్ చెందిన నికోల్లే, డ్రాన బొజాక్షిహ్యు దంపతుల ఆఖరి సంతానం. ఈమె తండ్రి [[అల్బేనియా]] రాజకీయాలలో పాల్గొనేవాడు. [[1919]] లో, ఆగ్నెస్ కు ఎనిమిది సంవత్సరాల వయస్సున్నపుడు, స్కోప్జేని అల్బేనియా నుండి తొలగించే నిర్ణయం తీసుకున్న ఒక రాజకీయ సమావేశం తరువాత ఆమె తండ్రి జబ్బుపడి మరణించాడు.<ref>[http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20031019_madre-teresa_en.html మదర్ [[తెరెసా]] అఫ్ కలకత్తా (1910-1997)]". ''వాటికన్ న్యూస్ సర్వీసు'' . రిట్రీవ్డ్ మే 30, 2007</ref> ఆమె జీవిత చరిత్రలో రచయిత తండ్రి చనిపోయే నాటికి ఆమె వయస్సు 10 సంవత్సరాలని వ్రాయగా, ఆమె సోదరుని ఇంటర్వ్యూ ద్వారా, వాటికన్ పత్రాల ద్వారా ఆమె వయస్సు ఎనిమిది సంవత్సరాలు అయ్యే అవకాశం కూడా ఉండవచ్చని తెలుస్తూంది. ఆమె తండ్రి మరణం తరువాత తల్లి ఆమెను రోమన్ కథొలిక్ (Roman catholic) గా పెంచారు. జోన్ గ్రాఫ్ఫ్ క్లూకాస్ (Joan Graff Clucas) చే రచింపబడిన జీవితచరిత్ర ప్రకారం ఆమె తన బాల్యం లోనే మతప్రచారకుల జీవిత కథల పట్ల, వారి సేవల పట్ల ఆకర్షింపబడ్డారు. 12 సంవత్సరాల వయసు వచ్చేసరికి తన జీవితాన్ని మతానికి అంకితం చేయాలని నిశ్చయించుకున్నారు. 18 సంవత్సరాల వయసులో ఇల్లు వదిలి '''సిస్టర్స్ అఫ్ లోరెటో''' (Sisters of Loreto) అనే ప్రచారకుల సంఘంలో చేరింది. తరువాతి కాలంలో తన తల్లిని కాని, సోదరిని కానీ కలవలేదు. ప్రారంభంలో ఆమె సిస్టర్స్ అఫ్ లోరెటో భారతదేశంలో విద్యార్థులకు బోధించే [[ఆంగ్ల భాష|ఇంగ్లీష్]]ను నేర్చుకోవడానికి [[ఐర్లాండ్]] లోని రాట్ ఫారన్హమ్ (Rathfarnham) లో గల లోరెటో అబ్బీకి వెళ్లింది.<ref>క్లూకాస్, జాయన్ గ్రాఫ్. 1988''మదర్ [[తెరెసా]]'' . న్యూ యార్క్. చెల్సియా హౌస్ పబ్లికేషన్స్, pp. 28-29. ISBN 1-55546-855-1.</ref> 1929 లో, ఆమె తన కొత్త శిష్యరికం ప్రారంభించడానికి [[భారత దేశము|భారత దేశం]]లో [[హిమాలయ పర్వతాలు|హిమాలయ పర్వతాల]] వద్ద నున్న డార్జిలింగ్ కి వచ్చింది.<ref>క్లూకాస్, జాయన్ గ్రాఫ్. 1988''మదర్ [[తెరెసా]]'' . న్యూ యార్క్. చెల్సియా హౌస్ పబ్లికేషన్స్, pp. 31. ISBN 1-55546-855-1.</ref> 1931 మే 24 లో ఆమె సన్యాసినిగా తన మొదటి మతప్రతిజ్ఞ చేసింది. మత ప్రచారకుల సంఘం పోషక సెయింట్ ఐన '''తెరేసే డి లిసే''' (Thérèse de Lisieux) పేరు మీదుగా తన పేరును [[తెరెసా]]గా (Teresa) మార్చుకున్నది.<ref>సేబా, అన్నే (1997).''మదర్ [[తెరెసా]]: బియాండ్ ది ఇమేజ్'' . న్యూ యార్క్. డబల్డే, p.35. ISBN 0-385-48952-8.</ref><ref>[http://www.thereseoflisieux.org/blessed-mother-teresa-of-calcu/ బ్లెస్డ్ మదర్ [[తెరెసా]] అఫ్ కలకత్తా అండ్ సెయింట్ తెరేసే అఫ్ Lisieux: స్పిరిచ్యువల్ సిస్టర్స్ ఇన్ ది నైట్ అఫ్ ఫెయిత్]</ref> 1937 మే 14 లో తూర్పు కలకత్తాలోని లోరెటో కాన్వెంటు పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేస్తున్నపుడు తన పవిత్రప్రతిజ్ఞ చేసింది.<ref name="spink" /><ref>క్లూకాస్, జాయన్ గ్రాఫ్. 1988''మదర్ [[తెరెసా]]'' . న్యూ యార్క్. చెల్సియా హౌస్ పబ్లికేషన్స్, pp. 32. ISBN 1-55546-855-1.</ref> పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయురాలిగా ఆనందించినప్పటికీ, [[కలకత్తా]] చుట్టుపక్కల పేదరికం ఆమెను కదిలించి వేసింది.<ref>స్పింక్, కాథ్రిన్ (1997). ''మదర్ [[తెరెసా]]: ఎ కంప్లీట్ ఆతరైజేడ్ బయోగ్రఫి'' . న్యూ యార్క్. హర్పెర్ కాలిన్స్, pp.18-21. ISBN 0-06-250825-3.</ref> 1943 లో ఏర్పడిన కరువు కలకత్తా నగరానికి కష్టాలను, మరణాలను తీసుకురాగా, 1946 ఆగష్టులో ఏర్పడిన [[హిందూమతము|హిందూ]]/[[ముస్లిం]] హింస నగరాన్ని నిరాశ, భయాందోళనలకు గురిచేసింది.<ref>స్పింక్, కాథ్రిన్(1997). ''మదర్ [[తెరెసా]]: e Compleet ఆతరైజేడ్ బయోగ్రఫి'' . న్యూ యార్క్. హర్పెర్ కాలిన్స్, pp.18, 21-22. ISBN 0-06-250825-3.</ref> ==మిషనరీస్ అఫ్ చారిటీ == [[File:Sisters of Charity.jpg|thumb|upright|left|మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ సాంప్రదాయక [[చీర]]కట్టుతో.]] [[File:Nirmal Hriday.JPG|thumb|[[కోల్కతా]]లో నిర్మల్ హృదయ్ (2005) ]] 1946 సెప్టెంబర్ 10న [[తెరెసా]] తన సాంవత్సరిక విరామంలో భాగంగా [[కలకత్తా]] నుండి డార్జిలింగ్ లోని లోరెటో కాన్వెంటుకు ప్రయాణం చేస్తున్నపుడు తాను "పిలుపులో పిలుపు"గా పొందిన అనుభవాన్ని గురించి ఇలా తెలియ చేసారు. "నేను కాన్వెంటును వదిలి పేదల మధ్య నివసిస్తూ వారికి సేవ చేయాలి. ఇది ఒక ఆజ్ఞ. దీనిని పాటించకపోతే విశ్వాసాన్ని కోల్పోయినట్లే."<ref>క్లూకాస్, జాయన్ గ్రాఫ్. 1988''మదర్ [[తెరెసా]]'' . న్యూ యార్క్. చెల్సియా హౌస్ పబ్లికేషన్స్, pp. 35. ISBN 1-55546-855-1.</ref> 1948 లో ఆమె తన సాంప్రదాయ లోరెటో అలవాటును వదిలి నిరాడంబరమైన, నీలపు అంచుగల తెల్లటి నూలు చీరను ధరించి, భారత పౌరసత్వము స్వీకరించి మురికి వాడలలో ప్రవేశించారు. ఆమె మొదట మొతిజిల్ లో ఒక పాఠశాలను స్థాపించారు; అటు వెంటనే అనాథల, అన్నార్తుల అవసరాలను తీర్చ సాగేరు.<ref>క్లూకాస్, జాయన్ గ్రాఫ్. 1988''మదర్ [[తెరెసా]]'' . న్యూ యార్క్. చెల్సియా హౌస్ పబ్లికేషన్స్, pp. 48-49. ISBN 1-55546-855-1.</ref> తొందరలోనే ఆమె కార్యక్రమాలు అధికారుల దృష్టిని ఆకర్షించడంతో పాటు [[ప్రధానమంత్రి]] ప్రశంసలు అందుకునేలా చేసాయి. [[తెరెసా]] తన డైరీలో తన తొలి సంవత్సరం కష్టాలతో నిండి ఉన్నట్లుగా వ్రాసుకున్నారు. ఆమెకు ఆదాయం లేకపోవడం వలన ఆహారం, ఇతర సరఫరాల కొరకు యాచించవలసి వచ్చేది. ఈ ప్రారంభ నెలలలో ఒంటరి తనము, ఆమెకు ఆశ్రమ జీవితంలోని సౌకర్యాలకు మరలి పోవాలనే ప్రేరేపణ, ఎంచుకున్న క్రొత్త దారి పట్ల సంశయమును కలిగించింది. ఈ విషయాలను తన [[డైరీ]]లో వ్రాసుకున్నారు: {{cquote| మా దేవుడు నన్ను పేదరికం అనే శిలువతో కప్పబడిన స్వేచ్ఛా సన్యాసినిగా వుండమంటున్నాడు. నేను ఈరోజు మంచి పాఠం నేర్చుకున్నాను. పేదల బీదరికం వారికి చాలా కష్టంగా వుండివుండాలి. ఒక ఇల్లు కొరకు వెతుకుతూ నా కాళ్లు చేతులు నొప్పిపుట్టేంతవరకూ నడిచాను. పేదవారు ఇంటికొరకు, ఆహారం , ఆరోగ్యం కొరకు వెతుకుతూ శరీరంలోను , ఆత్మలోను ఎంత బాధపడుతున్నారోనని అనుకున్నాను. అప్పుడు లోరెటో లో నున్న సుఖప్రధమైన జీవితం నన్ను లాలసకు గురిచేసింది. నీవు ఒక్క మాటంటే చాలు మరల ఆ పాత జీవితం మరలం నీదవుతుందని నన్ను లోంగదీసుకోనే గొంతు చెప్తున్నది. నా స్వేచ్ఛమైన మనస్సుతో దేవుడా, నీపై ప్రేమతో, నేను ఇక్కడే వుంటాను.నాగురించి నీ పవిత్ర ఇష్టాన్ని నెరవేరుస్తాను. నేను ఒక కన్నీటిబొట్టు కూడా రానివ్వలేదు.<ref>Spink, Kathryn (1997). ''Mother Teresa: A Complete Authorized Biography''. New York. HarperCollins, pp.37. ISBN 0-06-250825-3.</ref>}} 1950 అక్టోబరు 7 ఆమె వాటికన్ అనుమతితో మతగురువుల సంఘాన్ని ప్రారంభించారు. అదే తరువాత మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీగా రూపొందింది. ఆమె మాటలలో "ఆకలిగొన్న వారల, దిగంబరుల, నిరాశ్రయుల, కుంటి వారల,కుష్టు వ్యాధి గ్రస్తుల, అందరూ త్యజించారని భావించే వారల, ప్రేమించబడని వారల, సమాజంచే నిరాకరింపబడిన వారల, సమాజానికి భారమైన వారల , అందరిచే విసర్జింపబడిన వారల "ను జాగ్రత్తగా చూడడమే ఈ సంఘం యొక్క కర్తవ్యం. ఇది కలకత్తాలో స్వల్ప స్థాయిలో 13 మంది సభ్యులతో మొదలైంది;నేడు ఇది 4,000 కు పైగా సన్యాసినులను కలిగి అనాథ శరణాలయాలు, ఎయిడ్స్ ధర్మశాలలు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా నిర్వహిస్తూ, శరణార్థులకు, అంధులకు, అంగవికలురకు, వృద్ధులకు, [[మద్యపానం|మద్యపాన]] వ్యసనగ్రస్తులకు, బీదవారికి , నిరాశ్రయులకు, వరద బాధితులకు, [[అంటువ్యాధులు]] , కరువు బాధితులకు సహాయం చేస్తోంది. 1952 లో మదర్ థెరీసా [[కలకత్తా]] నగరంచే ఇవ్వబడిన స్థలంలో మొదటి హోమ్ ఫర్ ది డయింగ్ (Home for the dying) ను ప్రారంభించారు. భారతదేశ అధికారుల సహాయంతో ఆమె ఒక పాడుబడిన [[హిందూ]] దేవాలయాన్ని పేద ప్రజల ధర్మశాలగా మార్చారు. ఆమె దానికి కాళీఘాట్ పరిశుద్ధ హృదయ నిలయం ( కాళీఘాట్ హోం ఫర్ ది డయింగ్) (నిర్మల్ హృదయ్) గా పేరు పెట్టారు. ఈ నిలయానికి తీసుకురాబడిన వారికి వైద్య సహాయాన్ని అందించి, వారి నమ్మకాల ప్రకారం ఆచార కర్మల ననుసరించి గౌరవంగా చనిపోయే అవకాశం కల్పించారు. ముస్లింలు ఖురాన్ చదివేవారు, హిందువులకు [[గంగా నది|గంగా]] జలం అందించేవారు, కాథలిక్స్ కు వారి ఆచారం ప్రకారం అంత్యక్రియలు జరుపబడేవి.ఆమె మాటలలో అది "ఒక అందమైన చావు", "జంతువులలా బ్రతికిన మనుష్యులకు దేవతల వంటి చావును కల్పించడం-ప్రేమతో , అక్కరతో." ఆ వెంటనే మదర్ థెరీసా [[కుష్టు వ్యాధి]]గ్రస్తులకు శాంతి నగర్ అనే పేరుతో ధర్మశాలను ఏర్పాటు చేసారు.<ref>సేబా, అన్నే (1997).''మదర్ [[తెరెసా]]: బియాండ్ ది ఇమేజ్'' . న్యూ యార్క్. Doubleday, pp. 62-63. ISBN 0-385-48952-8.</ref> మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ కుష్టు వ్యాధిని అధిగమించుట కొరకు కలకత్తా నగరవ్యాప్తంగా వైద్యశాలలను ఏర్పాటు చేసి, వైద్యాన్ని, కట్టు కట్టడానికి అవసరమైన వస్త్రాలను, ఆహారాన్ని అందచేసింది. మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ అధిక సంఖ్యలో తప్పిపోయిన పిల్లలను చేరదీసింది. మదర్ థెరీసా వారికి ఆశ్రయాన్ని కల్పించాలని భావించారు. 1955 లో ఆమె అనాథలకూ, నిరాశ్రయులైన యువకుల కొరకు, పరిశుద్ధ హృదయ బాలల ఆశ్రయమైన నిర్మల శిశు భవన్ ను ప్రారంభించారు. ఈ సంస్థ త్వరలోనే అనేకమంది కొత్త వ్యక్తులను, [[విరాళాలు|విరాళాల]]ను ఆకర్షించింది. 1960 నాటికి [[భారతదేశం|భారతదేశ]] వ్యాప్తంగా అనేక ధర్మశాలలను, అనాథ శరణాలయాలను, [[కుష్టు వ్యాధి| కుష్టు వ్యాధి గ్రస్తుల]]కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయటం జరిగింది. మదర్ థెరీసా తన సంస్థలను ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తరించారు. భారతదేశం వెలుపల వీరి మొదటి ఆశ్రయం వెనిజులాలో (Venezuela) 1965 లో ఐదుగురు సిస్టర్స్ తో మొదలైంది. తరువాత 1968 లో [[రోమ్]], [[టాంజానియా]], [[ఆస్ట్రియా]]లలో ; 1970 లలో [[ఆసియా]], [[ఆఫ్రికా]], యూరోప్లలో అనేక దేశాలలో, యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో అనేక ఆశ్రయాలను, ఫౌండేషన్లను స్థాపించింది. ఆమె తాత్త్వికత, ఆచరణలు కొంత విమర్శకు గురయ్యాయి. మదర్ థెరీసా ప్రజలను కేవలం బ్రతికి ఉంచేందుకు పరిమితమయ్యారు కాని వారి దారిద్ర్యాన్ని సమూలంగా తొలగించేందుకు ప్రయత్నించలేదని డేవిడ్ స్కాట్ (David Scott) వ్రాసారు.<ref>స్కాట్, డేవిడ్ ''ఎ రేవోల్యుషన్ అఫ్ లవ్: ది మీనింగ్ అఫ్ మదర్ [[తెరెసా]]'' చికాగో, లొయోల ప్రెస్, 2005. ISBN 0829420312 p.7ff "ఆమె వ్యాధిని (పేదరికమనే)మాత్రమే పట్టించుకుంటారు, నివారణను కాదు, కానీ పశ్చిమ దేశాల ప్రజలు ఆమెకు ధనాన్ని ఇస్తూనే ఉంటారు.</ref> బాధితుల పట్ల ఆమె దృక్పథంపై కూడా ఆమె విమర్శలను ఎదుర్కొన్నారు. '''అల్బెర్ట రిపోర్ట్''' (Alberta report) లోని ఒక వ్యాసం, ఆమె, బాధ అనేది ప్రజలను క్రీస్తు సమీపానికి చేరుస్తుందని భావించారని తెలియచేసింది.<ref>{{Citation |last=Byfield |first=Ted |title=If the real world knew the real Mother Teresa there would be a lot less adulation |periodical=Alberta Report/Newsmagazine |date=October 20, 1997 |volume=24 |issue=45}}</ref> అంత్యదశలో ఉన్న రోగగ్రస్తులకు హోమ్ ఫర్ డయింగ్ లో అందించే సేవలు వైద్య పత్రికారంగ విమర్శలకు గురయ్యాయి, ప్రత్యేకించి ''ది లాన్సెట్]'', ''బ్రిటిష్ మెడికల్ జర్నల్'' చర్మము క్రింద ఇచ్చే సూదులను తిరిగి వాడటాన్ని, దయనీయమైన నివాస పరిస్థితులను, రోగులందరికీ చన్నీటి స్నానాలను, సరైన రోగానిర్ధారణకు దోహదం చేయని భౌతికవాద వ్యతిరేక ధోరణిని విమర్శించాయి.<ref name="BMJ">లౌడొన్, మేరీ. (1996)[http://www.bmj.com/cgi/content/full/312/7022/64/a ది మిషనరీ పోసిషన్: మదర్ [[తెరెసా]] ఇన్ థియరీ అండ్ ప్రాక్టీసు], బుక్ రివ్యూ, ''BMJ'' vol.312, no.7022, 6 జనవరి 2006, pp.64-5. రిట్రీవ్డ్ ఆగష్టు 2, 2007</ref> ది మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ బ్రదర్స్ (Missionaries of Charity Brothers) సంస్థ 1963 లోను, ధ్యానపరులైన సిస్టర్ల సంస్థ 1976 లోను స్థాపించబడ్డాయి. సాధారణ కాథలిక్ లు, నాన్ కాథలిక్ లు కో-వర్కర్స్ అఫ్ మదర్ థెరీసాలో నమోదు చేసుకున్నారు. జబ్బులతో, [[వ్యాధులు|వ్యాధు]]లతో బాధపడుతున్నవారు ది లే మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీలో చేరారు. 2007 నాటికి మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా 450 మంది సన్యాసులను, 5,000 మంది సన్యాసినులను కలిగి, 600 శాఖలను నిర్వహిస్తూ, 120 దేశాలలో పాఠశాలలను, ఆశ్రయాలను కలిగి ఉంది.<ref>స్లవిసెక్, లూఇస్ (2007). ''మదర్ [[తెరెసా]]'' . న్యూ యార్క్; ఇన్ఫోబేస్ పబ్లిషింగ్, pp. 90-91. ISBN 0791094332.</ref> ==అంతర్జాతీయ దాతృత్వం == 1982 లో బీరూట్ (Beirut) ఆక్రమణకు గురైన సందర్భంలో, మదర్ థెరీసా [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయిల్ సైన్యానికి]], పాలస్తీనా గెరిల్లాలకు మధ్య కాల్పుల విరమణకు మధ్యవర్తిత్వం వహించి ఒక వైద్యశాలలో చిక్కుకుపోయిన 37 మంది పిల్లలను కాపాడారు.<ref>సీఎన్ఎన్ స్టాఫ్, "మదర్ [[తెరెసా]]: ఎ ప్రొఫైల్", రిట్రీవ్డ్ ఫ్రమ్ [http://www.cnn.com/WORLD/9709/mother.teresa/profile/index.html సిఎన్ఎన్ ఆన్ లైన్ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000414231631/http://www.cnn.com/WORLD/9709/mother.teresa/profile/index.html |date=2000-04-14 }} ఆన్ మే 30, 2007</ref> ఈ యువ రోగులను నాశనం కాబడిన వైద్యశాల నుండి బయటకు తీసుకు రావడానికి ఆమె [[రెడ్ క్రాస్]] కార్యకర్తలతో కలిసి యుద్ధరంగంలో ప్రయాణించారు.<ref>క్లూకాస్, జాయన్ గ్రాఫ్. 1988''మదర్ [[తెరెసా]]'' . న్యూ యార్క్. చెల్సియా హౌస్ పబ్లికేషన్స్, pp. 17. ISBN 1-55546-855-1.</ref> 1980 లలో తూర్పు ఐరోపా బాహ్య ప్రపంచంలోకి వచ్చినపుడు, అనేక కార్యక్రమాలను ప్రారంభింప చేసి ఆమె తన ప్రయత్నాలను కమ్యూనిస్ట్ దేశాలకు విస్తరించారు. [[గర్భస్రావం]], [[విడాకులు|విడాకుల]] పట్ల తన అభిప్రాయాలపై వచ్చిన విమర్శలను ఆమె స్థిరంగా ఎదుర్కొని, "ఎవరేమన్నా, చిరునవ్వుతో దానికి అంగీకరించి నీ పనిని నువ్వు చేసుకొని పోవాలి", అని పేర్కొనారు. మదర్ థెరీసా [[ఇథియోపియా]]లో ఆకలి బాధితులకు, చెర్నోబిల్లో అణుధార్మికత పీడితులకు, [[ఆర్మేనియా|అర్మేనియా]]లో భూకంపం వలన నష్టపోయిన వారికీ సహాయం చేసి ఓదార్చడానికి వెళ్లారు.<ref>కూపర్, కెన్నెత్ జె. (సెప్టెంబర్ 14, 1997). "[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/teresa/stories/funeral0915.htm మదర్ ][[తెరెసా]]<span> లెయిడ్ టు రెస్ట్ ఆఫ్టర్ మల్టీ-ఫెయిత్ ట్రిబ్యూట్</span>". ''[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]]'' . రిట్రీవ్డ్ మే 30, 2007</ref><ref>(మే 30, 2007) "[http://www.ewtn.com/motherteresa/vocation.htm ఎ వొకేషన్ అఫ్ సర్వీసు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160124132640/http://www.ewtn.com/motherteresa/vocation.htm |date=2016-01-24 }}". ''ఎటర్నల్ వర్డ్ టెలివిజన్ నెట్వర్క్ '' . రిట్రేవ్డ్ ఆగష్టు 2, 2007.</ref><ref>[http://www.indianembassy.am/eng/india_arm_partners.html ఆర్మేనియా లో భారత రాయబార కార్యాలయ అధికారిక వెబ్సైటు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070320082701/http://www.indianembassy.am/eng/india_arm_partners.html |date=2007-03-20 }}. డిసెంబర్ 1988 లో ఆర్మేనియాలో భయంకరమైన భూకంపం వచ్చినపుడు మదర్ థెరీసా ఆ దేశంలో ఏ విధంగా ప్రయాణం చేసారో వివరిస్తుంది.ఆమె , ఆమె సంస్థలు అక్కడ ఒక అనాథ శరణాలయాన్ని స్థాపించాయి. పరిశీలించినతేది మే 30, 2007.</ref> 1991 లో,మదర్ థెరీసా మొదటిసారి తన మాతృదేశానికి తిరిగి వెళ్లి [[అల్బేనియా]] లోని టిరానాలో మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ బ్రదర్స్ హోమ్ ని ప్రారంభించారు. 1996 నాటికి ఆమె 100కు పైగా దేశాలలో 517 శాఖలను నిర్వహించేవారు. ఈ కాలంలో మదర్ థెరీసా యొక్క మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ పన్నెండు శాఖల నుండి అనేక వేల శాఖలకు పెరిగి ప్రపంచ వ్యాప్తంగా కడుబీదల సేవ కొరకు 450 శాఖలను కలిగి ఉంది. [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో]] మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ యొక్క మొట్ట మొదటి శాఖను సౌత్ బ్రోంక్స్, [[న్యూయార్క్]]లో ప్రారంభించారు; 1984 నాటికి దేశ వ్యాప్తంగా ఈ సంస్థలు 19 కి పెరిగాయి.<ref>క్లూకాస్, జాయన్ గ్రాఫ్ . 1988''మదర్ [[తెరెసా]]'' . న్యూ యార్క్. చెల్సియా హౌస్ పబ్లికేషన్స్, pp. 104ISBN 1-55546-855-1.</ref> విరాళాల ధనాన్ని వెచ్చించే విధానం పలువురి విమర్శలకు గురయ్యింది. క్రిస్తోఫేర్ హిచెన్స్ (Christopher Hitchens), జర్మన్ పత్రిక ''స్టెర్న్ (Stern వారపత్రిక)'' మదర్ థెరీసా, విరాళాల ధనాన్ని పేదరికం తొలగించడానికో లేక ధర్మశాలలలోని పరిస్థితులను మెరగుపరచడానికో కాక కొత్త మఠాలను ఏర్పాటు చేయడానికి మతపరమైన కార్యక్రమాలను పెంచడానికి వెచ్చించారని అన్నారు.<ref>హిచెన్స్, క్రిస్టోఫర్(20 October 2003). "[http://www.slate.com/id/2090083 మొమ్మీ దేఅరేస్ట్ ]". స్లేట్ మేగజైన్రిట్రీవ్డ్ మే 30, 2007.</ref> అంతేకాక విరాళాలు సేకరించే విధానాలు కూడా విమర్శించబడ్డాయి. మదర్ థెరీసా హైతిలోని నిరంకుశ, [[అవినీతి]] పరులైన దువలిఎర్ (Duvalier) కుటుంబం నుండి విరాళాలను అంగీకరించి, వారిని బహిరంగంగా పొగిడారు. కీటింగ్ ఫైవ్ స్కాండల్ గా పేరుపొందిన కేసులో, [[మోసము]], అవినీతి ఆరోపణలతో నిందితుడిగా ఉన్న చార్లెస్ కీటింగ్ (Charles Keating) నుండి 1.4 మిలియన్ డాలర్ల విరాళాన్ని అంగీకరించి, అరెస్టుకు ముందు, తరువాత కూడా అతనిని బలపరిచారు. [[లాస్ ఏంజిలిస్]] నగర డిప్యూటీ డిస్ట్రిక్ట్ అటార్నీ పాల్ టర్లీ, ప్రజల నుండి కీటింగ్ దొంగిలించిన విరాళాల సొమ్మును ప్రజలకు ఇచ్చి వేయవలసినదిగా వ్రాసారు. ఆ బాధితుల్లో ఒకరు పేద [[వడ్రంగి]]. ఆ విరాళాల దానం లెక్కలలో చూపబడలేదు, టర్లీ జవాబు అందుకోలేదు. కలేట్టే లివేర్మోర్ (Colete Livermore), మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ పూవా సభ్యురాలు, తాను సంస్థను విడిచి పెట్టడానికి గల కారణాలను తన పుస్తకం ''హోప్ ఎండ్యుర్స్: లీవింగ్ మదర్ థెరీసా, లూసింగ్ ఫైత్, అండ్ సెర్చింగ్ ఫర్ మీనింగ్ (Hope Endures: Leaving Mother Teresa, Losing Faith, and Searching for Meaning)''లో వివరించారు. మదర్ థెరీసా మంచితనం, ధైర్యం కలిగియున్న వ్యక్తి ఐనప్పటికీ ఆమె "బాధ వేదాంతము" దోష పూరితమైనదని అన్నారు. మదర్ థెరీసా తన శిష్యులకు, మతపరమైన ఉపదేశాలకంటే తమ చర్యల ద్వారా క్రీస్తు చరిత్రను వ్యాపింప చేయాలని ఆదేశించినప్పటికీ, సంస్థ లోని కొన్ని పద్ధతులు వీటితో సరిపోలనట్లు లివేర్మోర్ గుర్తించారు. నిబంధనల ప్రకారం కాకుండా వేళ తప్పి సన్యాసినుల సహాయార్థం వచ్చిన వారికి సహాయాన్ని నిరాకరించడం, వారు బాధపడే రోగాలకు సంబంధించి చికిత్సలో శిక్షణ పొందేందుకు సన్యాసినులను నిరాకరించుట(బలహీనులకు, అమాయకులకు దేవుడు శక్తినిస్తాడనే సమాధానంతో), స్నేహితుల నుండి దూరంగా బదిలీ చేయడం వంటి "అనుచితమైన" [[శిక్ష]] లను విధించేవారని ఉదాహరణలు ఇచ్చారు. లౌకిక పరమైన పుస్తకాలను, దినపత్రికలను చదవడాన్ని నిషేధించడం, సమస్యా పరిష్కారానికి స్వంత ఆలోచన లేకుండా విధేయతకు ప్రాముఖ్యతనివ్వడం వంటి వాటితో మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ తన సన్యాసినులను "శిశువులను" చేసిందని లివేర్మోర్ పేర్కొనారు.<ref>[http://podcastdownload.npr.org/anon.npr-podcasts/podcast/77/510036/98314432/KERA_98314432.mp3 కేరాస్ థింక్ పోడ్కాస్ట్: లీవింగ్ మదర్ [[తెరెసా]], లొసింగ్ ఫెయిత్ , అండ్ సీర్చింగ్ ఫర్ మీనింగ్]. డిసెంబర్ 15, 2008.</ref> ==క్షీణించిన ఆరోగ్యం, మరణం == 1983 లో పోప్ జాన్ పాల్ II (Pope John Paul II) సందర్శనార్థం మదర్ థెరీసా, [[రోమ్]] వెళ్ళినప్పుడు గుండెపోటుకు గురయ్యారు. 1989 లో రెండవసారి గుండెపోటుకు గురైనపుడు ఆమెకు కృత్రిమ పేస్ మేకర్ ను అమర్చారు. 1991 లో [[మెక్సికో]]లో [[న్యుమోనియా]]తో పోరాడుతున్నపుడు ఆమె మరిన్ని హృదయ సమస్యలను ఎదుర్కున్నారు. మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ అధినేత పదవికి ఆమె తన రాజీనామాను సమర్పించారు. కానీ సంస్థ లోని సన్యాసినులు రహస్య [[ఎన్నిక]] ద్వారా ఆమె కొనసాగాలని కోరారు. సంస్థ అధిపతిగా కొనసాగడానికి మదర్ థెరీసా అంగీకరించారు. 1996 ఏప్రిల్,లో మదర్ థెరీసా క్రిందపడటం వలన ఆమె [[మెడ]] [[ఎముక]] విరిగింది. ఆగస్టులో ఆమె [[మలేరియా]]తో బాధ పడటంతో పాటు [[గుండె]] ఎడమభాగంలోని జఠరిక(గుండె) పనిచేయడం మానివేసింది. ఆమెకు [[గుండె|గుండె శస్త్రచికిత్స]] జరిగింది కానీ ఆమె ఆరోగ్యం క్షీణిస్తున్న విషయం వెల్లడైంది. తాను అనారోగ్యం పాలైనపుడు తన వైద్యశాలలలో ఏదో ఒక దానిలో చికిత్స పొందకుండా, కాలిఫోర్నియాలో అన్ని హంగులతో కూడిన వైద్యశాలను ఎంచుకొనడం వివాదాలకు దారితీసింది.<ref>[[ఐరిష్ ఇండిపెండెంట్|Irish Independent]] http://www.independent.ie/unsorted/features/easter-the-church-and-the-same-party-line-42461.html</ref> మార్చి 13, [[1997]] న ఆమె మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ అధినేత పదవి నుండి వైదొలిగారు, 1997 సెప్టెంబర్ 5 న మరణించారు. మదర్ థెరీసాకు మొదటి సారి హృదయ సంబంధ సమస్యలు ఎదురైనపుడు తాను, ఆమె [[దెయ్యం]] యొక్క దాడికి గురైందని భావించి దెయ్యాన్ని వదలగొట్టడానికి ఆమె అనుమతితో ఒక ఆచార్యుని ఆజ్ఞాపించినట్లు కలకత్తా ఆర్చ్ బిషప్ (Archbishop) హెన్రీ సెబాస్టియన్ డి'సౌజా (Henry Sebastian D'Souza) చెప్పారు.<ref>బింద్రా, సతిందర్ (సెప్టెంబర్ 7, 2001). "[http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/south/09/04/mother.theresa.exorcism/ ఆర్చ్ బిషప్: మదర్ ][[తెరెసా]]<span> అండర్వెంట్ ఎక్సోర్సిసం</span> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050917210156/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/south/09/04/mother.theresa.exorcism/|date=2005-09-17}}". ''[[సీఎన్ఎన్|సిఎన్ఎన్]]'' పరిశీలన తేది మే 30, 2007.</ref> ఆమె చనిపోయే నాటికి మదర్ థెరీసా మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ 4,000 సన్యాసినులు, 300 మంది అనుబంధ సోదర సభ్యులు, 100,000 పైగా సాధారణ కార్యకర్తలను కలిగి, 123 దేశాలలో 610 శాఖలను కలిగి ఉంది. వీటిలో ప్రాణాంతక వ్యాధులతో బాధపడుతున్నవారి సంరక్షణ గృహాలు, [[ఎయిడ్స్|హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్]], [[కుష్టు వ్యాధి]], [[క్షయ వ్యాధి|క్షయ]] రోగులకు ఆవాసాలు,ఆహారకేంద్రాలు, అనాథ శరణాలయాలు, పాఠశాలలు ఉన్నాయి. ==ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపు, ఆదరణ == ===భారతదేశంలో ఆదరణ === 1962 లో [[పద్మ శ్రీ|పద్మశ్రీ]] బహూకరించడం ద్వారా శతాబ్ద మూడో భాగంలో అందరికంటే ముందుగా భారత ప్రభుత్వం ఆమెను గుర్తించింది. తరువాతి దశాబ్దాలలో వరుసగా ఆమె అంతర్జాతీయ అవగాహనకు గాను [[జవహర్లాల్ నెహ్రూ]] పురస్కారాన్ని 1972 లోను, భారతదేశ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన [[భారతరత్న]]ను 1980 లోను అందుకున్నారు.ఆమె జీవిత చరిత్రను ఇండియన్ సివిల్ సర్వీసు అధికారి ఐన నవీన్ చావ్లా రచించి, 1992 లో ప్రచురించారు.<ref>"మదర్ [[తెరెసా]]: ది ఆథరైజ్డ్ బయోగ్రఫి" ISBN 978-0756755485.</ref> అయితే భారతీయుల అభిప్రాయాలు మదర్ థెరీసాకు పూర్తిగా అనుకూలంగా లేవు. భారతదేశంలో పుట్టి, పెరిగి లండన్లో నివసించిన ఆమె విమర్శకుడు అరూప్ చటర్జీ మాటలలో, "ఆమె జీవిత కాలంలో ఎప్పుడూ ఆమె కలకత్తాలో ప్రముఖ వ్యక్తి కారు." తన స్వంత నగరానికి ఒక వికృతమైన రూపాన్ని వ్యాపింప చేసినందుకు చటర్జీ మదర్ థెరీసాను తప్పుపట్టారు. ఆమె [[హిందూ జాతీయవాదం|హిందూ హక్కు]]లకు వ్యతిరేకంగా ఉండటం వలన భారత రాజకీయ ప్రపంచంలో ఆమె పాత్ర, ఉనికి నిరసించబడ్డాయి. [[భారతీయ జనతా పార్టీ]], క్రైస్తవ దళితుల, విషయమై ఆమెతో సంఘర్షించింది కానీ మరణానంతరం ప్రస్తుతించి అంత్యక్రియలకు దూతను పంపింది. మరోవైపు విశ్వ హిందూ పరిషత్ ఆమెకు అధికార లాంఛనాలతో అంత్యక్రియలు జరపాలన్న ప్రభుత్వ నిర్ణయాన్ని వ్యతిరేకించింది. ఆ సంస్థ కార్యదర్శి గిరిరాజ్ కిషోర్, "ఆమె మొదటి విధి చర్చి. సామాజిక సేవ యాదృచ్చికంగా జరిగింది " అన్నారు. ఆమె క్రైస్తవులకు అనుకూలంగా ఉండటాన్ని, మరణించ బోయేవారికి "రహస్య మతమార్పిడి" చేయడాన్ని తప్పుపట్టారు.''ఫ్రంట్ లైన్'' అనే భారతీయ పక్ష పత్రిక తన ప్రథమ పుట వ్యాసంలో ఈ ఆరోపణలు "స్పష్టంగా నిరాధారమైనవని" కొట్టి పారేసింది. ఆమె కార్యక్రమాలలో, ప్రత్యేకించి కలకత్తాలో ప్రజాసేవ గురించి వారు గుర్తించలేదని అన్నది". ఈ వ్యాస రచయిత ఆమె "స్వలాభంలేని పరోపకారం", శక్తి, ధైర్యాన్ని ప్రస్తుతించినప్పటికీ, గర్భ స్రావానికి వ్యతిరేకంగా ప్రచారం చేస్తూ రాజకీయాలకు అతీతంగా పనిచేస్తున్నట్లు చెప్పుకోవడాన్ని విమర్శించారు.ఈ మధ్య కాలంలో భారత దినపత్రిక ''ది టెలిగ్రాఫ్'' ఈ విధంగా ప్రచురించింది, "ఆమె పేద ప్రజల పరిస్థితుల ఉపశమనం కొరకు ఏమైనా చేసారా లేక ఒక నైతిక భావపరమైన కారణం కొరకు జబ్బుపడిన, మరణించిన వారికి సేవలు కల్పించారో శోధించాలని రోమ్ ని అడగటం జరిగింది."<ref>విక్టర్ బెనర్జీ''[http://www.telegraphindia.com/1020908/asp/opinion/story_1176867.asp ఎ కానోపి మోస్ట్ ఫాటల్]'' , ''ది టెలిగ్రాఫ్'' , సండే, సెప్టెంబర్ 8, 2002.</ref> 1997 సెప్టెంబర్ లో ఆమె అంత్యక్రియలకు ముందు మదర్ థెరీసా భౌతిక కాయాన్ని ఒక వారం రోజులపాటు సెయింట్ థామస్, కోల్‌కతాలో ఉంచడం జరిగింది. భారతదేశంలో అన్ని మతాల ప్రజలకు ఆమె చేసిన సేవలకు కృతజ్ఞతగా [[ప్రభుత్వం]] ఆమెకు అధికార లాంఛనాలతో అంత్యక్రియలను జరిపించింది.<ref>అస్సోసియేటెడ్ ప్రెస్ (సెప్టెంబర్ 14, 1997). "{{cite web|title=India honors nun with state funeral|url=http://www.chron.com/cgi-bin/auth/story/content/chronicle/page1/97/09/14/teresa.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050306224148/http://www.chron.com/cgi-bin/auth/story/content/chronicle/page1/97/09/14/teresa.html|archive-date=2005-03-06|access-date=2009-08-19|website=}}". ''[[హౌస్టన్ క్రానికల్]]'' . రిట్రీవ్డ్ మే 30, 2007.</ref> ===ప్రపంచదేశాల ఆదరణ === [[File:President Reagan Presents Mother Teresa with the Medal of Freedom at a White House Ceremony in the Rose Garden - DPLA - 1321c7b194e7e893127ef14b2f7c565c.jpg|thumb|250px|right|1985 లో, వైట్ హౌస్లో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో ప్రెసిడెంట్ రోనాల్డ్ రీగన్, మదర్ థెరీసాకు ప్రెసిడెన్షియల్ మెడల్ బహుకరణ]] దక్షిణ లేదా తూర్పు ఆసియా దేశాల వారికి ఇచ్చే ఫిలిప్పీన్స్ కు చెందిన [[రామన్ మాగ్సేసే]] (Ramon Magsaysay) పురస్కారాన్ని 1962 లో మదర్ థెరీసా అంతర్జాతీయ అవగాహనకు గాను అందుకున్నారు. ఆ పత్రంలో ఈ విధంగా ఉదహరించారు, "పరాయి దేశంలోని అతి పేద ప్రజల కొరకు ఆమె దయతో కూడిన ఆలోచనను, వారి సేవకై ఆమె స్థాపించిన నూతన సమాజాన్ని ఎంపిక మండలి గుర్తించింది." <ref>రామోన్ మాగ్సేసే అవార్డు ఫౌండేషన్ (1962) ''[http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationMotherTer.htm సైటేషన్ ఫర్ మదర్ [[తెరెసా]]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114233819/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationMotherTer.htm |date=2012-01-14 }}'' .</ref> 1970 ల నాటికి మదర్ థెరీసా అంతార్జాతీయంగా ప్రముఖ వ్యక్తి అయ్యారు. ఆమె కీర్తిలో చాలా భాగం మాల్కం ముగ్గేరిడ్జ్ చే నిర్మించబడిన 1969 లోని డాక్యుమెంటరీ ''సంతింగ్ బ్యూటిఫుల్ ఫర్ గాడ్ '' కు, 1971 లో ఆయనచే అదే పేరుతో రచింపబడిన పుస్తకానికి దక్కుతుంది. ముగ్గేరిడ్జ్ ఆ సమయంలో తనదైన ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంలో ఉన్నారు. ఈ డాక్యుమెంటరీ నిర్మాణ సమయంలో హోం ఫర్ ది డయింగ్ లో ఉన్న తక్కువ కాంతి వలన ఈ చిత్రీకరణ ఉపయోగపడదేమోనని నిర్మాణ వర్గం అభిప్రాయ పడింది. [[భారత దేశము|భారతదేశం]] నుండి తిరిగి వచ్చిన తరువాత ఈ భాగం మంచి కాంతివంతంగా కనిపించింది. ముగ్గేరిడ్జ్ ఆ తరువాత అది మదర్ థెరీసా యొక్క "దివ్య కాంతి"గా అభివర్ణించారు. నిర్మాణ వర్గంలో మిగిలిన వారు మాత్రం అతి సున్నితమైన కోడాక్ ఫిలిం వలన ఈ ఫలితం వచ్చినదని అన్నారు. ముగ్గేరిడ్జ్ ఆ తరువాత రోమన్ కాథలిక్ మతం తీసుకున్నారు. ఈ సమయానికి, కాథొలిక్ ప్రపంచం బహిరంగంగా మదర్ థెరీసాను గౌరవించడం మొదలుపెట్టింది. పేద ప్రజల కొరకు ఆమె చేపట్టిన కార్యక్రమాలు, క్రైస్తవ ధర్మం, శాంతి పట్ల ఆమె కృషిని మెచ్చుకొని, 1971 లో పాల్ VI ఆమెకు మొదటి పోప్ జాన్ XXIII శాంతి బహుమతిని అందచేసారు. తరువాత ఆమె పసెమ్ ఇన్ టేర్రిస్ (Pacem in Terris) పురస్కారాన్ని (1976)అందుకున్నారు. ఆమె మరణం తరువాత దివ్యత్వం వైపు ఆమె అడుగులు త్వరగా వృద్ధి చెంది, ప్రస్తుతం దైవ ఆశీర్వాదం (బీటిఫై) పొందారు . మదర్ థెరీసా ప్రభుత్వాలచేత, పౌరసంస్థలచేత గౌరవింప బడ్డారు. ఆస్ట్రేలియా సమాజానికి, మానవ సమాజానికి చేసిన సేవకు గాను ఆమెను ఆర్డర్ అఫ్ ఆస్ట్రేలియాకు గౌరవసహచరిగా నియమించారు.<ref>[77]1}ఇట్స్ అన్ ఆనర్: AC</ref>[[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] అనేక పురస్కారాలు అందచేసి చివరిగా 1983లో ఆర్డర్ అఫ్ మెరిట్, 1996 నవంబరు 16లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క గౌరవ పౌరసత్వం అందచేసారు. మదర్ థెరీసా స్వదేశమైన [[అల్బేనియా]] 1994లో ఆమెకు గోల్డెన్ ఆనర్ అఫ్ ది నేషన్ ను, ఆమెకు 1991 లో పౌరసత్వాన్ని ఇచ్చి గౌరవించింది.<ref>[http://80.78.70.231/pls/kuv/f?p=201:Dekret:129:14.02.1992 మదర్ తెరేజా] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110819183905/http://80.78.70.231/pls/kuv/f?p=201:Dekret:129:14.02.1992 |date=2011-08-19 }} కు అల్బేనియన్ పౌరసత్వం ఇస్తూ, అల్బేనియా ప్రెసిడెంట్ జారీ చేసిన డిక్రీ.</ref> ఈ బహుమతిని,[[హైతి]] ప్రభుత్వం ఇచ్చిన బహుమతిని ఆమె అంగీకరించటం వివాదాస్పదమైనది. దువలిఎరస్, చార్లెస్ కీటింగ్, రాబర్ట్ మాక్స్వెల్ (Robert Maxwell) వంటి అవినీతి పరులైన వ్యాపారులకు సంపూర్ణ మద్దతు అందించినందుకు మదర్ థెరీసా విమర్శలను, ప్రత్యేకించి వామపక్షాల నుంచి, ఎదుర్కున్నారు. కీటింగ్ కేసు విచారణలో ఆమె న్యాయాధికారికి అతని పై దయ చూపవలసినదిగా కోరుతూ వ్రాసారు.<ref name="BMJ" /> భారదేశపు, పశ్చిమ దేశాల విశ్వవిద్యాలయాలు ఆమెకు గౌరవ పట్టాలను అందచేశాయి. ఇతర పౌరపురస్కారాలలో మానవత్వాన్ని, శాంతిని, ప్రజల మధ్య సోదరభావాన్ని పెంపొందించినందుకు బల్జాన్ బహుమతి (Balzan Prize) (1978),<ref>[http://www.balzan.it/Premiati.aspx?Codice=0000001003&amp;nome=Mother%20Teresa%20of%20Calcutta మదర్ [[తెరెసా]] అఫ్ కలకత్తా] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060514221631/http://www.balzan.it/Premiati.aspx?Codice=0000001003&nome=Mother%20Teresa%20of%20Calcutta |date=2006-05-14 }}, ఒన్దజిఒనె ఇంటర్నజిఒనలే బల్జాన్, 1978 బల్జాన్ ప్రైజ్ ఫర్ హ్యుమానిటీ, పీస్ అండ్ బ్రదర్ హుడ్ అమాంగ్ పీపుల్స్. Retrieved 26 May 2007.</ref> ఆల్బర్ట్ స్క్వీట్జేర్ (Albert Schweitzer) అంతర్జాతీయ బహుమతి (1975) మొదలైనవి ఉన్నాయి.<ref>జోన్స్, ఆలిస్ &amp; బ్రౌన్, జోనాథన్ (7 మార్చ్ 2007). "[http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article2334913.ece ఆపోసిట్స్ అట్రాక్ట్? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223062746/http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article2334913.ece |date=2007-12-23 }}[http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article2334913.ece వెన్ రాబర్ట్ మాక్స్వెల్ మెట్ మదర్ [[తెరెసా]]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223062746/http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article2334913.ece |date=2007-12-23 }}". ''ది ఇండిపెండెంట్'' . రిట్రీవ్డ్ 26 మే 2007.</ref> శాంతికి విఘాతం కలిగించే పేదరికాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి 1979 లో మదర్ థెరీసాకు [[నోబెల్ శాంతి బహుమతి]] అందచేసారు. బహుమతి గ్రహీతలకు మర్యాద పూర్వకంగా ఇచ్చే సాంప్రదాయ విందును నిరాకరించి $192,000 నిధులను భారత దేశం లోని పేద ప్రజలకు ఇవ్వవలసినదిగా కోరుతూ,<ref>లాక్, మిచేల్లె ఫర్ ది ''[[అస్సోసియేటెడ్ ప్రెస్]]'' (మార్చ్ 22, 2007). "[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/n/a/2007/03/22/state/n140056D96.DTL&type=printable బెర్కేలీ నోబెల్ లరేట్స్ డొనేట్ ప్రైజ్ మనీ టు ఛారిటీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070530043553/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fn%2Fa%2F2007%2F03%2F22%2Fstate%2Fn140056D96.DTL&type=printable|date=2007-05-30}}". ''సాన్ ఫ్రాన్సిస్కో గేటు'' . రిట్రీవ్డ్ మే 26, 2007</ref> భౌతికపరమైన బహుమతులు ప్రపంచంలోని అవసరార్థులకు ఉపయోగపడినపుడే వాటికి ప్రాముఖ్యత వుంటుందని ఆమె అన్నారు. మదర్ థెరీసా ఈ బహుమతిని అందుకున్నపుడు ఆమెను "ప్రపంచశాంతిని పెంపొందించేందుకు మనము ఏమి చేయగలం?" అని అడిగారు."ఇంటికి వెళ్లి మీ కుటుంబాన్ని ప్రేమించండి" అని చెప్పారు. ఈ విషయం పై ఆమె తన నోబెల్ ఉపన్యాసంలో ఈ విధంగా అన్నారు:"పేద దేశాలలోనే కాక ప్రపంచం మొత్తంలో నేను పేదరికాన్ని చూసాను, కానీ పాశ్చాత్య దేశాలలోని పేదరికం తొలగించడం కష్టం. నేను వీధులలో ఆకలిగొన్న వానిని కలిసినపుడు అతనికి కొంత అన్నము, ఒక రొట్టెముక్క ఇచ్చి తృప్తిపడతాను. నేను అతని ఆకలిని తొలగించగలిగాను. కానీ ఒక వ్యక్తి గెంటివేయబడినపుడు, పనికిరాని వ్యక్తిగా భావించబడినపుడు, ప్రేమింపబడనపుడు, భీతిల్లినపుడు, సమాజంచే వెలివేయబడినపుడు-ఆ రకమైన పేదరికం చాల బాధాకరమైనది, నా దృష్టిలో తొలగించుటకు కష్టమైనది." గర్భ స్రావాన్ని 'ప్రపంచ శాంతికి అతి పెద్ద విఘాతంగా' ఆమె పేర్కొన్నారు.<ref>మదర్ [[తెరెసా]] (11 డిసెంబర్ 1979). "[http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/teresa-lecture.html నోబెల్ ప్రైజ్ లెక్చర్]". ''నోబెల్ ప్రైజ్.org. '' ''రిట్రీవ్డ్ 25 మే 2007.''</ref> ఆమె జీవిత చరమాంకంలో మదర్ థెరీసా పాశ్చాత్య మీడియా యొక్క వ్యతిరేకతను ఎదుర్కున్నారు. క్రిస్టఫర్ హిచెన్స్ అనే విలేఖరి ఆమెను విమర్శించిన వ్యక్తులలో ముఖ్యులు. అరూప్ ఛటర్జీ ప్రోత్సాహంతో బ్రిటిష్ ఛానల్ 4 చే నిర్మించబడిన ''హెల్స్ ఏంజెల్'' అనే డాక్యుమెంటరీకి ఆయన సహ-రచన, వ్యాఖ్యానం కొరకు ఆయన నియమింపబడ్డారు. కానీ ఆ డాక్యుమెంటరీ పూర్తైన తరువాత ఛటర్జీ దాని "సంచలనాత్మక విధానం" పై అసంతృప్తి వ్యక్తం చేసారు. 1995 లో తన ''ది మిషనరీ పొజిషన్'' అనే గ్రంథంలో హిచెన్స్ తన విమర్శలను కొనసాగించారు.<ref name="MacIntyre">{{Citation|last=MacIntyre|first=Donal|title=The squalid truth behind the legacy of Mother Teresa|date=August 22, 2005|url=http://www.newstatesman.com/200508220019|periodical=New Statesman|volume=134|issue=4754|page=24-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127174706/http://www.newstatesman.com/200508220019|access-date=2009-08-19|archive-date=2011-11-27}}</ref> మదర్ థెరీసా జీవించి ఉన్నపుడు ఆమెగానీ, ఆమె జీవితచరిత్రకారులు గానీ తన పరిశోధనలకు సహకరించకపోవడమేగాక, పాశ్చ్యాత్య వార్తాసంస్థల విమర్శలను ఎదుర్కోవడంలో విఫలమయ్యారని చటర్జీ పేర్కొన్నారు. దీనికి ఉదాహరణలుగా " ఆమె అనాథ శరణాలయాలలోని పరిస్థితుల ..... [తో సహా ]తీవ్ర అనాదరణ , శారీరక , మానసిక హింసలపై బ్రిటన్లోని ''ది గార్డియన్'' యొక్క ఖండితమైన(, వివరణాత్మకమైన) ఆరోపణను, ''మదర్ థెరీసా: టైం ఫర్ చేంజ్?'' అనే డాక్యుమెంటరీలను పేర్కొన్నారు ఇది అనేక యురోపియన్ దేశాలలో ప్రసారమైంది. ఛటర్జీ , హిచెన్స్ వారి వైఖరిపై విమర్శలను ఎదుర్కొన్నారు. జర్మన్ పత్రిక ఐన ''స్టెర్న్ '' మదర్ థెరీసా తొలి సంవత్సరీకంపై విమర్శనాత్మక వ్యాసాన్ని ప్రచురించింది. ఇది ఆర్థిక వ్యవహారాలు, విరాళాల వినియోగంపై అభియోగాలకు సంబంధించినది. రోగుల అవసరాలపై ఆమె ప్రత్యేక ధోరణులు, ప్రాధాన్యతల పట్ల వైద్య పత్రికలు ఆమెపై విమర్శలను ప్రచురించాయి.<ref name="BMJ" /> ఇతర విమర్శకులలో ''న్యూ లెఫ్ట్ రివ్యూ'' సంపాదకుల మండలి సభ్యుడైన తారిక్ అలీ, ఐరిష్ జాతీయుడైన పరిశోధనాత్మక విలేఖరి డోనాల్ మాక్ఇన్టైర్ఉన్నారు.<ref name="MacIntyre" /> లౌకికవాద సంస్థలూ, మతసంఘాలూ ఆమె మరణంపై సంతాపం ప్రకటించాయి. [[పాకిస్తాన్]] ప్రధానమంత్రి ఐన [[నవాజ్ షరీఫ్]] తన సంతాపంలో "ఉన్నత ఆశయాలకోసం చిరకాలం జీవించిన అరుదైన, ప్రత్యేక వ్యక్తి అని శ్లాఘించారు. పేద, జబ్బుపడిన, అప్రయోజకుల కొరకు జీవితపర్యంతం ఆమె చూపిన శ్రద్ధ మానవసేవకు అత్యున్నత ఉదాహరణ అని కొనియాడారు.<ref name="Tribute" /> మాజీ [[ఐక్యరాజ్య సమితి]] సెక్రటరీ జనరల్ జేవియర్ పెరెజ్ డి క్యులర్ ఈ విధంగా అన్నారు:"ఆమే [[ఐక్యరాజ్య సమితి|ఐక్యరాజ్యసమితి]]. ఆమె ప్రపంచంలోని శాంతి".<ref name="Tribute">(అక్టోబర్ 16, 2006) [http://www.christianmemorials.com/tributes/mother-teresa-of-calcutta/ ఆన్ లైన్ మెమోరియల్ ట్రిబ్యూట్ టు మదర్ [[తెరెసా]]]. ''ChristianMemorials.com'' . రిట్రీవ్డ్ ఆగష్టు 2, 2007.</ref> ఆమె జీవించి ఉన్నపుడూ, మరణించిన తరువాత కూడా గాల్లప్ ద్వారా అమెరికాలో అత్యధికంగా అభిమానించబడిన ఏకైక వ్యక్తిగా గుర్తించబడి, 1999 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో జరిగిన ఒక సర్వేలో "20 శతాబ్దపు అత్యధిక అభిమానం పొందిన వ్యక్తి"గా ఎన్నికయ్యారు. మిగిలిన అందరు అభ్యర్థుల కంటే ఎక్కువ వ్యత్యాసంతో ఆధిక్యత పొందటమే గాక, అతి పిన్న వయస్కులు తప్ప అన్ని జనాభా వర్గాలనుండి ప్రథమ స్థానం పొందారు.<ref>ఫ్రాంక్ న్యూపోర్ట్ (డిసెంబర్ 31, 1999). ''[http://www.gallup.com/poll/3367/Mother-Teresa-Voted-American-People-Most-Admired-Person-Century.aspx మదర్ [[తెరెసా]] వోటెడ్ బై అమెరికన్ పీపుల్ అస్ మోస్ట్ అడ్మైర్డ్ పర్సన్ అఫ్ ది సెంచరీ ]''</ref><ref>[http://www.pollingreport.com/20th.htm గ్రేటెస్ట్ అఫ్ ది సెంచరీ] గాల్అప్/సీఎన్ఎన్ /యుఎస్ఎ టుడే పోల్. డిస. 20-21, 1999.</ref> == ఆధ్యాత్మిక జీవితం == ఆమె సాధించిన కార్యాలను, కృత్యాలను విశ్లేషిస్తూ జాన్ పాల్ II ఈ విధంగా అన్నారు :"ఇతరుల సేవకై తనను వినియోగించుకొనే శక్తినీ, పట్టుదలనూ మదర్ థెరీసా ఎక్కడ నుండి పొందుతారు? ఆమె దానిని తన ప్రార్థనలో , యేసు క్రీస్తు యొక్క నిశ్శబ్ద ధ్యానంలో, ఆయన పావన వదనంలో, పవిత్ర హృదయం లో పొందుతారు."<ref>{{cite web|url=http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/speeches/2003/october/documents/hf_jp-ii_spe_20031020_pilgrims-mother-teresa_en.html|title=Address of John Paul II to the Pilgrims Who Had Come To Rome for the Beatification of Mother Teresa|work=Vatican.va|date=20 October 2003|author=John Paul II|access-date=13 March 2007}}</ref> తనలోతనకి మదర్ థెరీసా యాభైసంవత్సరాల పాటు, తన జీవితపర్యంతం మతపరమైన తన నమ్మకాలపై సందేహాలను, ప్రయాసలను వ్యక్తం చేసారు. ఈ క్రమంలో "ఆమె దేవుడనేవాడు లేడని భావించారు. ఆమె హృదయంలోనే కాదు కృతజ్ఞతలో కూడా" అని ఆమె ప్రతిపాదకుడు (ఆమె పవిత్రీకరణకు ఆధారాలు సేకరించేందుకు బాధ్యుడైన అధికారి) రెవ.బ్రయాన్ కోలోదిఎజ్చుక్ అన్నారు.<ref name=TIME-2007-08-23>{{cite news|title=Mother Teresa's Crisis of Faith|author=David Van Biema|date=23 August 2007|work=TIME|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html|access-date=19 ఆగస్టు 2009|archive-date=16 ఆగస్టు 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130816032159/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html|url-status=dead}}</ref> మదర్ థెరీసా దేవుని ఉనికిపై ఉపేక్షింపరాని సందేహాలను వెలిబుచ్చి, తన అవిశ్వాసానికి బాధను వ్యక్తం చేసారు.{{cquote|నా నమ్మకం ఎక్కడ? లోలోతులలో కూడా... శూన్యత , చీకట్లు తప్ప మరేమిలేదు ... దేవుడనే వాడుంటే నన్ను దయ చేసి క్షమించు. నేను స్వర్గలోకాన్ని గురించి ఆలోచించే ప్రయత్నం చేసినపుడు, అప్పుడు కనబడే శూన్యత ద్వారా నా ఆలోచనలు పదునైన కత్తులుగా తిరిగి వచ్చి నా ఆత్మని బాధిస్తాయి... ఈ తెలియని బాధ ఎంత బాధాకరమంటే - నాకు దేవునిపై నమ్మకం లేదు. తిరస్కరించబడి, శూన్యంగా, నమ్మకం లేకుండా, ప్రేమ లేకుండా , , నిరాసక్తత , ...నేను దేనికొరకు శ్రమిస్తున్నాను? దేవుడే లేకపోతే ఆత్మ వుండనే వుండదు. ఆత్మ లేకపోతే, యేసూ, నీవుకూడా నిజం కాదు.<ref>{{cite web|url=http://www.edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|title=Sermon – Some Doubted|publisher=Edgewoodpc.org|date=19 June 2011|access-date=2011-08-28|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20111015234535/http://edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|archive-date=15 అక్టోబరు 2011|url-status=dead}}</ref>}} [[File:Mother Teresa memorial plaque.jpg|thumb|మెమోరియల్ ప్లేక్ డేడికేటేడ్ టు మదర్ థెరీసా అట్ అ బిల్డింగ్ ఇన్ వెన్స్స్లాస్ స్క్వేర్ ఇన్ ఒలోమొక్, [[చెక్ రిపబ్లిక్]].]] పై మాటలను బట్టి, ఆమె ప్రతిపాదకుడైన రెవ్. బ్రయాన్ కోలోదిఎజ్చుక్ (Kolodiejchuk), ఆమె అంతరార్థాన్ని కొందరు తప్పుగా వ్యాఖ్యానించే అవకాశం ఉంది కానీ దేవుడు తన ద్వారా సేవ చేయిస్తున్నాడనే ఆమె భావం చెరిగి పోనిది, ఆమె దేవుని ఉనికిని ప్రశ్నించక ఆయనతో తన బంధాన్ని నిలుపుకోవడానికి పరితపించింది అని వ్యాఖ్యానించారు.<ref name="autogenerated1">[http://www.beliefnet.com/story/223/story_22353_1.html న్యూ బుక్ రెవీల్స్ మదర్ [[తెరెసా]]స్ స్ట్రగుల్ విత్ ఫెయిత్] బిలీఫ్ నెట్ , AP 2007</ref> ఇతర పరిశుద్ధులకు కూడా ఈ విధమైన మతపర సందేహాలు కలిగాయి, లేక వీటినే కాతోలిక్స్ ఆధ్యాత్మిక పరీక్షలుగా నమ్ముతారు. మదర్ థెరీసా పేరుగల తెరేసే అఫ్ లిసిఎఉక్ష్ దానిని "శూన్య రాత్రి" అన్నారు.<ref name="autogenerated1" /> ఆమె వ్యక్తం చేసిన సంశయాలు కేననైజేషన్(పవిత్రాత్మగా అంగీకరించుటకు)కు అడ్డంకిగా మారతాయన్న కొందరి అనుమానాలకు విరుద్ధంగా, ఇతర మోక్షగాములకు కూడా కలిగిన ఈ విధమైన అనుభవాలతో ఈ సంశయాలు పోలి ఉన్నాయి.<ref name="autogenerated1" /> పది సంవత్సరాల సంశయం తరువాత, స్వల్పకాల పునర్ విశ్వాసాన్ని పొందానని మదర్ థెరీసా వివరించారు. 1958 లో మరణించిన పోప్ పియుస్ XII యొక్క స్మారక ప్రార్థనలో ఆమె ఈవిధంగా చెప్పారు, "సుదీర్ఘ అంధకారం:ఆ అవ్యక్తమైన బాధ" నుండి ఉపశమనం పొందాను. ఐతే, ఐదు వారాల తరువాత, విశ్వాసానికి సంబంధించి తన ఇబ్బందులను తిరిగి వ్యక్తీకరించారు.<ref name="Newsweekteresa" /> మదర్ థెరీసా 66 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ కాలంలో మతాధికారులకు, తన పైవారికి అనేక ఉత్తరాలను వ్రాసారు. ప్రజలు తన గురించి ఎక్కువగా, క్రీస్తు గురించి తక్కువగా ఆలోచిస్తారనే ఉద్దేశంతో ఆమె ఆ ఉత్తరాలను నాశనం చేయవలసినదిగా కోరారు.<ref name="Timecrisis" /><ref>{{cite web |url=http://www.suntimes.com/news/metro/524638,CST-NWS-mother24.article |title=Mother Teresa's Crisis of Faith |access-date=2007-08-26 |work=Sun Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011164222/http://suntimes.com/news/metro/524638,CST-NWS-mother24.article |archive-date=2007-10-11 |url-status=dead }}</ref> ఏదేమైనా, ఆమె విన్నపానికి విరుద్ధంగా ఈ ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలన్నీ ''మదర్ [[తెరెసా]]: కం బి మై లైట్'' (డబల్ డే)నందు క్రోడీకరించ బడ్డాయి.<ref name="Timecrisis">{{cite web|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html|title=Mother Teresa's Crisis of Faith|access-date=2007-08-24|format=|work=Time|archive-date=2013-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130816032159/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html|url-status=dead}}</ref> బహిరంగ పరచబడిన ఒక లేఖలో ఆమె ఒక ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసి ఐన రెవ్. మైఖేల్ వాన్ డెర్ పీట్,కు "క్రీస్తు నీ యందు ప్రత్యేక ప్రేమను కలిగి ఉన్నాడు" అని వ్రాసారు.[కానీ] నాకు మాత్రం, ఈ నిశ్శబ్దం, శూన్యం ఎంత గొప్పవంటే చూస్తాను గానీ దృష్టి పెట్టలేను, -వినీ వినలేను-నాలుక కదలుతుంది[ప్రార్థనలో] కానీ మాట్లాడలేను..... నీవు నా కోసం ప్రార్థించు-ఆయన నాకు తన స్వేచ్ఛాహస్తాన్ని అందించేటట్లు. అనేక వార్త సంస్థలు మదర్ థెరీసా రచనలను "విశ్వాస క్లిష్టత"కు సూచనగా తెలిపాయి.<ref>{{cite web| url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2002/11/29/wteres29.xml| title=Mother Teresa's Crisis of Faith| work=Daily Telegraph|access-date=2007-08-26| archive-date=2008-04-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20080410222146/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2002%2F11%2F29%2Fwteres29.xml| url-status=dead}}</ref> క్రిస్టఫర్ హిచెన్స్ వంటి కొంతమంది మదర్ థెరీసా విమర్శకులు ఆమె తన విశ్వాసాల, చర్యలద్వారా కాక ప్రచారం కోసం తన ప్రజాదరణను ఉపయోగించుకునేందుకు ప్రయత్నించిన సాక్ష్యంగా ఆమె రచనలను పేర్కొన్నారు. విశ్వాసులు ధైర్యంగా నిజాన్ని ఎదుర్కోవాలి, వారి నాయకురాలే తన విశ్వాసాన్ని కోల్పోయిందని లేదా చర్చి అయోమయానికి గురైన ఒక వృద్ధురాలిని మిగిలిన మార్గాలన్నీ మూసుకు పోవడం చేత ప్రజాదరణ కొరకు ఈ విధంగా నిలిపిందా?అనేది అన్నిటికంటే బాధించేది, అని హిచెన్స్ వ్రాసారు.<ref name="Newsweekteresa">{{cite web| url=http://www.newsweek.com/id/38603| title=Hitchens Takes on Mother Teresa |work=Newsweek |access-date=2008-12-11}}</ref> ఏదేమైనా, ''కం బి మై లైట్ '' యొక్క సంపాదకుడు, బ్రయాన్ కోలోదిఎజ్చుక్ వంటి కొంత మంది దీనికి 16 వ శతాబ్దానికి చెందిన మోక్షగామి సెయింట్ జాన్ అఫ్ ది క్రాస్ ను ఉపమానంగా చూపారు. వీరు దానిని "ఆత్మ యొక్క శూన్య రాత్రి"(డార్క్ నైట్ అఫ్ ది సోల్) గా, ఆధ్యాత్మిక వేత్తల ఎదుగుదలలో ఒక స్థితిగా పేర్కొన్నారు.<ref name="Timecrisis" /> పరిశుద్ధురాలు అగుటకు ఆమె మార్గంలో ఈ ఉత్తరాలు అడ్డంకి కాబోవని వాటికన్ తెలియజేసింది.<ref>{{cite web| url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/08/24/wteresa224.xml| title=Mother Teresa's canonisation not at risk| work=Daily Telegraph|access-date=2007-08-26| archive-date=2007-10-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20071011153327/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F08%2F24%2Fwteresa224.xml| url-status=dead}}</ref> నిజానికి ఈ పుస్తకానికి సంపాదకుడు ఆమె ప్రతిపాదకుడైన రేవ్.బ్రయాన్ కోలోదిఎజ్చుక్.<ref name="Timecrisis" /> తన మొదటి ఎన్సైక్లికల్ (encyclical) డ్యూస్ కారిటస్ ఎస్ట్ (Deus caritas est) లో, బెనెడిక్ట్ XVI [[తెరెసా]] అఫ్ కలకత్తాను మూడు సార్లు ఉదహరించారు. ఆమె జీవితాన్ని ఎన్సైక్లికల్ నివృత్తికి ముఖ్య విషయాలలో ఒకటిగా చెప్పారు. "దేవుని ప్రార్థనలో గడిపే సమయానికి, మన ఇరుగు పొరుగులకు ప్రేమతో సరైన సేవ చేయుట వలన దృష్టి మరలదు. నిజానికి ఆ సేవకు శాశ్వతమైన శక్తి నిచ్చేది అదే అనడానికి బ్లెస్డ్ [[తెరెసా]] అఫ్ కలకత్తా ఒక ఉదాహరణ".<ref>[[పోప్ బెనెడిక్ట్ XVI]] (డిసెంబర్ 25, 2005). ''[http://www.usccb.org/pope/CARITAS-06-eng.pdf డ్యూస్ కారితాస్ Est] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205155657/http://www.usccb.org/pope/CARITAS-06-eng.pdf|date=2014-12-05}}'' . (PDF). [[వాటికన్ పట్టణం|Vatican City]], pp.10. రిట్రీవ్డ్ ఆగష్టు 2, 2007.</ref> మానసికమైన ప్రార్థన, ఆత్మపఠనం వలన మనం ప్రార్థన అనే బహుమతిని అందుకోవచ్చని మదర్ [[తెరెసా]] నిరూపించారు.<ref>{{cite web |url=http://books.google.com/books?id=e9-Jvizc9IUC&pg=PA5&lpg=PA5&dq=mental+prayer&source=web&ots=dqQvjV7q0E&sig=7jADR3Y9qakbaUyq0EugJxpzll0#PPA5,M1 |title=No Greater Love| work=Google Books |date=197 |author=Mother Teresa |access-date=2007-08-12}}</ref> మదర్ [[తెరెసా]] యొక్క సంస్థల నియమాలకు, ఫ్రాన్సిస్కాన్ నియమాలకు ప్రత్యక్ష సంబంధం లేకపోయినప్పటికీ, ఆమె [[సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ అఫ్ అస్సిసి]]ని (St. Francis of Assisi) గొప్పగా అభిమానించేవారు.<ref name="AmeriCath">"మదర్ [[తెరెసా]] అఫ్ కలకత్తా పేస్ ట్రిబ్యూట్ టు St. ఫ్రాన్సిస్ అఫ్ అస్సిసి" ఆన్ ది [http://www.americancatholic.org/Features/Teresa/Teresa_Assisi.asp ''అమెరికన్ కాథలిక్'' వెబ్సైట్ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605074938/http://www.americancatholic.org/Features/Teresa/Teresa_Assisi.asp |date=2010-06-05 }}, రిట్రీవ్డ్ మే 30, 2007.</ref> దానికి తగినట్లుగా ఆమె ప్రభావం, జీవితం ఫ్రాన్సిస్కాన్ ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. సిస్టర్స్ అఫ్ ఛారిటీ ప్రతి ఉదయం సమావేశం తరువాత ఉపకారస్తుతి సమయంలో సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ శాంతిప్రార్థన వల్లిస్తారు, అనేక ప్రమాణాలు, కార్యకలాపాలు ఒకేరకంగా ఉంటాయి.<ref name="AmeriCath" /> సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ పేదరికం, విధేయత, పవిత్రత, క్రీస్తుపట్ల నమ్రతలపై దృష్టి పెడతారు. ఆయన కూడా తన జీవితంలో చాలా భాగం తాను నివసించే ప్రాంతంలోని పేద ప్రజలకు, ప్రత్యేకించి కుష్టువ్యాధిగ్రస్తులకు సేవ చేసారు. ==అద్భుతం, ఆశీర్వాదం== {{Infobox Saint |name=దీవించబడిన కల్కత్తా థెరీసా |birth_date= |death_date= |feast_day=[[సెప్టెంబరు 5]] |venerated_in=రోమన్ కేథాలిక్ |image= |imagesize= |caption= |birth_place= |death_place= |titles= |beatified_date=[[అక్టోబరు 19]], [[2003]] |beatified_place=[[సెయింట్ పీటర్స్ బాసిలికా]], [[రోమ్]] |beatified_by=[[పోప్ జాన్ పాల్ II]] |canonized_date= |canonized_place= |canonized_by= |attributes= |patronage=[[ప్రపంచ యువదినోత్సవం]] |major_shrine=మదర్ హౌస్ ([[మిషనరీస్ ఆఫ్ చారిటీ]]) |suppressed_date= |issues= }} 1997 లో మదర్ థెరీసా మరణించిన తరువాత హోలీ సీ మోక్షానందకరమైన (బీటిఫికేషన్) ప్రక్రియ మొదలు పెట్టింది. ఋషులుగా ప్రకటించటం (కానోనైజేషన్, Canonisation) జరుగుటకు ఇది రెండవ సోపానం. ఈ ప్రక్రియకు మదర్ థెరీసా మధ్యవర్తిత్వంతో జరిగిన ఒక అద్భుతాన్ని లేఖనము చేయవలసి ఉంటుంది. 2002 లో మోనికా బెస్ర అనే భారతీయ మహిళ కడుపులోని కణితిని మదర్ థెరీసా చిత్రం ఉన్న ఒక పతకాన్ని తాకించుట ద్వారా తొలగించి స్వస్తతనివ్వడం అనే అద్భుతాన్ని వేటికన్ గుర్తించింది. మోనికా బెస్ర ఆ పతకం నుండి వెలువడిన ఒక కాంతి పుంజం, కాన్సర్ కణితిని నయం చేసిందని పేర్కొన్నారు. బస్రా యొక్క వైద్య సిబ్బందిలో కొందరు, ఆమె భర్త కూడా ప్రారంభంలో సాంప్రదాయ వైద్యచికిత్సయే కణితిని నయం చేసిందని అన్నారు.<ref>ఓర్ర్, డేవిడ్ (మే 10. 2003 [http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2003/10/05/wteres05.xml&amp;sSheet=/news/2003/10/05/ixworld.html "మెడిసిన్ క్యూర్డ్ 'మిరకిల్' వుమన్ - నాట్ మదర్ [[తెరెసా]], సే డాక్టర్స్"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410222156/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2003%2F10%2F05%2Fwteres05.xml&sSheet=%2Fnews%2F2003%2F10%2F05%2Fixworld.html |date=2008-04-10 }}. ''ది టెలిగ్రాఫ్'' . రిట్రీవ్డ్ మే 30, 2007.</ref> దీనికి వ్యతిరేకమైన చిత్రంలో మోనికా యొక్క సోనోగ్రామ్లు, మందుల చీటీలు, వైద్యుల సలహాలతో కూడిన వైద్యరికార్డులు చికిత్స అద్భుతమాకాదా అని తెలియచేస్తాయి. మోనికా అవన్నీ మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీకి చెందిన సిస్టర్ బెట్ట వద్ద ఉన్నాయని చెప్పారు. సిస్టర్ బెట్ట ప్రచురణకర్తలకు "వ్యాఖ్యానము లేదు"(నో కామెంట్) అని సమాధానమిచ్చారు. మోనికా చికిత్స పొందిన బలుర్ఘాట్ హాస్పిటల్ అధికారులు, ఈ చికిత్సను అద్భుతంగా ప్రకటించాలని కాతోలిక్ సంస్థలు తమపై వత్తిడి తెచ్చాయని ఆరోపించారు.<ref>అనానిమస్ (అక్టోబర్ 14. 2002 [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,364433,00.html వాట్స్ మదర్ [[తెరెసా]] గోట్ టు డో విత్ ఇట్?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819132534/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,364433,00.html |date=2009-08-19 }}. ''టైమ్ మగజైన్'' . రిట్రీవ్డ్ అక్టోబర్ 10, 2008.</ref> బీటిఫికేషన్, కానోనైజేషన్ ప్రక్రియకు వ్యతిరేకంగా వేటికన్ సాంప్రదాయ బద్ధమైన డెవిల్స్ అడ్వకేట్ విధానాన్ని రద్దు పరచినందున, ఆ పాత్రలో మదర్ థెరీసా యొక్క ఈ ప్రక్రియకు వేటికన్ పిలిచినా ఏకైక సాక్షి క్రిస్టఫర్ హిచెన్స్.<ref name="FIM">హిచెన్స్, క్రిస్టఫర్ (జనవరి 6, 1996). [http://www.secularhumanism.org/index.php?section=library&page=hitchens_24_2 "లెస్ థెన్ మిరక్యులస్ "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305133543/http://secularhumanism.org/index.php?page=hitchens_24_2&section=library|date=2016-03-05}}. ''[[ఫ్రీ ఎంక్వైరీ (పత్రిక)|ఫ్రీ ఇంక్వైరీ మాగజైన్]]'' . వాల్యూం 24, నెంబర్ 2.</ref> "ఆమె ఉద్దేశ్యం పేదలకు సేవ చేయడం కాదు" అని హిచెన్స్ వాదించారు. దాతలకు వారి విరాళాల వినియోగం గురించి ఆమె అబద్ధాలు చెప్పారు అని ఆరోపించారు. “ఆమె తో మాట్లాడిన తరువాత నేను ఆ విషయం తెలుసుకున్నాను. తాను పేదరికం తొలగించడానికి కృషి చేయడం లేదని ఆమె నాకు చెప్పారు" అని హిచెన్స్ తెలిపారు. “ఆమె కాథలిక్ల సంఖ్య పెంచేందుకు పని చేస్తున్నారు. నేను [[సామాజిక కార్యకర్త]]ను కాను, అని చెప్పారు. నేను దానికోసం పని చేయడం లేదు. నేను క్రీస్తుకోసం పనిచేస్తున్నాను. నేను చర్చి కోసం పని చేస్తున్నాను,’" అని ఆమె చెప్పారు.<ref>[http://www.cbsnews.com/stories/2003/10/09/60minutes/main577394.shtml ది డిబేట్ ఓవర్ సెయింట్ హుడ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090321071933/http://www.cbsnews.com/stories/2003/10/09/60minutes/main577394.shtml|date=2009-03-21}}. (9 అక్టోబర్ 2003). ''[[సీబిఎస్ న్యూస్|సిబిఎస్ న్యూస్]]'' . రిట్రీవ్డ్ 26 మే 2007.</ref> బీటిఫికేషన్ , కాననైజేషన్ కొరకు ఆమె అభ్యర్థిత్వాన్ని పరిశీలించే ప్రక్రియలో రోమన్ క్యురియ (ది వేటికన్)ఆమె జీవితం, కార్యకలాపాలపై ఎన్నో ముద్రిత, అముద్రిత విమర్శల లేఖనాలను పరిశీలించింది. హిచెన్స్ ఆరోపణలపై, అటువంటి వాటిపై దర్యాప్తు చేసేందుకు ఉన్న ప్రత్యేక సంస్థ, కాంగ్రెగేషన్ ఫర్ ది కాసెస్ అఫ్ సెయింట్స్ (Congregation for the Causes of Saints), పరిశోధిస్తుందని వేటికన్ అధికారులు చెప్పారు. మదర్ థెరీసా బీటిఫికేషన్ కు వాటిని వారు అడ్డంకులుగా భావించలేదు. ఆమె పై జరిగిన దాడులకు, కొంతమంది కాథలిక్ రచయితలు ఆమెను విరుద్ధ చిహ్నంగా అభివర్ణిస్తారు.<ref>షా, రస్సెల్. (సెప్టెంబర్ 1, 2005). [http://www.catholicherald.com/shaw/shaw05/shaw0901.htm అటాకింగ్ ఎ సెయింట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206163136/http://www.catholicherald.com/shaw/shaw05/shaw0901.htm|date=2008-12-06}}, ''[[కాథలిక్ హెరాల్డ్]]'' . రిట్రీవ్డ్ మే 1, 2007.</ref> మదర్ థెరీసా యొక్క బీటిఫికేషన్ అక్టోబర్ 19, 2003, న జరిగింది, దానివలన ఆమెకు "[[బీటిఫికేషన్|బ్లెస్డ్]]"( ఆశీర్వదింప బడిన)అనే బిరుదు ఇవ్వడం జరిగింది.<ref>[http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20031019_index_madre-teresa_en.html వేటికన్ న్యూస్ రిలీజ్]</ref> ఏదైనా రెండవ [[అద్భుతం]] జరిగితే అది కాననైజేషన్ ప్రక్రియకు దారితీస్తుంది. == భారత అత్యుత్తమ వ్యక్తిగా ఎంపిక == 2012లో ది హిస్టరీ ఛానల్, రిలయన్స్ మొబైల్  భాగస్వామ్యంతో అవుట్ లుక్ మ్యాగజైన్ నిర్వహించిన [[ది గ్రేటెస్ట్ ఇండియన్]] పోల్ లో ఆమె ఐదవ స్థానంలో ఎంపికైయింది.<ref>{{Cite web|url=https://magazine.outlookindia.com/story/a-measure-of-the-man/281949|title=A Measure Of The Man {{!}} Outlook India Magazine|date=2021-07-24|website=web.archive.org|access-date=2021-10-13|archive-date=2021-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724075649/https://magazine.outlookindia.com/story/a-measure-of-the-man/281949|url-status=bot: unknown}}</ref> ==జ్ఞాపక చిహ్నాలు== <!--{{main|Commemorations of Mother Teresa}}--> [[File:Terminal jashte.jpg|thumb|టిరానా అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయము నేనే టెరేజా (అల్బేనియా)]] మదర్ [[తెరెసా]] పేరుతో చాలా జ్ఞాపకచిహ్నాలు వెలిసాయి. అనేక సంగ్రహాలయాలు, అనేక చర్చిలకు పోషకురాలిగా, అనేక కట్టడాలకు, రహదారులకు అల్బేనియా అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయనికి ఆమె పేరు పెట్టడం ద్వారా గుర్తు చేసుకోబడుతున్నది. మదర్ థెరీసా మహిళా విశ్వవిద్యాలయము,<ref>[http://www.motherteresawomenuniv.ac.in మదర్ థెరీసా మహిళా విశ్వవిద్యాలయము జాలస్థలి]</ref> [[కొడైకెనాల్]], [[తమిళనాడు]], 1984 లో స్థాపించబడినది. ఆమె జీవితచరిత్ర రచయిత నవీన్ చావ్లా ద్వారా భారతదేశ వార్తాపత్రికలలో అనేక వ్యాసాలు ప్రచురింపబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/08/25/stories/2007082554761400.htm |title="ది మిరకిల్ అఫ్ ఫెయిత్" |access-date=2009-08-19 |website= |archive-date=2007-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071104021514/http://www.hindu.com/2007/08/25/stories/2007082554761400.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2006/08/26/stories/2006082604071000.htm |title=of Mother Teresa" |website= |access-date=2009-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110523121959/http://www.hinduonnet.com/2006/08/26/stories/2006082604071000.htm |archive-date=2011-05-23 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://india-today.com/itoday/15091997/navin.html |title=" Touch the Poor...'' |website= |access-date=2009-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100903222551/http://india-today.com/itoday/15091997/navin.html |archive-date=2010-09-03 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm |title=" ది పాత్ టు సెయింట్ హుడ్" |website= |access-date=2009-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202033751/http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm |archive-date=2008-12-02 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm |title=" ఇన్ ది షాడో అఫ్ ఎ సెయింట్'' |website= |access-date=2009-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202033751/http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm |archive-date=2008-12-02 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;&amp;issueid=49&amp;id=6961&amp;Itemid=1&amp;page=in&amp;latn=2 "మిషన్ పాసిబుల్ "]</ref><ref>[http://www.hindu.com/2008/08/26/stories/2008082655280900.htm" Mother Teresa and the joy of giving]'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828171234/http://www.hindu.com/2008/08/26/stories/2008082655280900.htm |date=2008-08-28 }}''</ref> [[భారతీయ రైల్వే]] "మదర్ ఎక్స్‌ప్రెస్", అనే పేరుతో 2010 ఆగష్టు 26 న శతజయంతి సందర్భంలో ప్రారంభించింది.<ref>{{cite web|title="Mother Express" to be launched on Aug 26|work=IBN Live|date=2 August 2010|url=http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/mother-express-to-be-launched-on-aug-26/194494.html|access-date=5 August 2010|archive-date=12 ఆగస్టు 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812053510/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/mother-express-to-be-launched-on-aug-26/194494.html|url-status=dead}}</ref><!-- CAN ANYONE PROVIDE A MORE RECENT SOURCE? --> 2013 సెప్టెంబర్ 5 నాటినుండి, వర్ధంతి [[ఐక్యరాజ్య సమితి]] సాధారణ సభచే అంతార్జతీయ దాతృత్వ దినముగా పాటించబడుతున్నది.<ref>{{Cite web|title=Charity contributes to the promotion of dialogue, solidarity and mutual understanding among people.|url=http://www.un.org/en/events/charityday|work=International Day of Charity: 5 September|publisher=United Nations}}</ref> ==చిత్రాలు, సాహిత్యం == 1969లో చిత్రానికి, 1972 పుస్తకం సమ్థింగ్ బ్యూటిఫుల్ ఫర్ గాడ్ (Something Beautiful for God) కు మదర్ థెరీసా వస్తువైంది. 1997 లో మదర్ థెరీసా:ఇన్ దినేమ్ ఆఫ్ గాడ్స్ పూర్ ( Mother Teresa: In the Name of God's Poor), 2003 లో ఇటలీ సినిమా, 1994లో హిచెన్స్ వార్తాచిత్రం హెల్స్ ఏంజల్ (Hell's Angel) అనేవి మదర్ థెరీసా పేరిట నిర్మించిన ఇతర చిత్రాలు. ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ]] *కాళీఘాట్ హోం ఫర్ ది డయింగ్ *మదర్ థెరీసా మెమోరియల్ హౌస్ *ది మిషనరీ పొజిషన్ ( పుస్తకం ) ==మూలాలు== <div style="height: 220px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist2">{{reflist|colwidth=30em}}</div> ==గమనికలు== * నవీన్ చావ్లా. ''మదర్ [[తెరెసా]]: అధికారిక జీవితచరిత్ర '' . డిఅన్ పబ్ కో. (1992 మార్చి). ISBN 978-0756755485. మొదటిసారి సింక్లైర్-స్టీవెన్సన్ చే, యు.కే.(1992)లో ప్రచురింపబడింది, తరువాత 14 భారతీయభాషలలో, విదేశాలలో అనువదింపబడింది.[[భారతదేశ భాషలు|భారతీయ భాషల]] ముద్రణలలో [[హిందీ]], [[బెంగాలీ బాష|బెంగాలీ]], [[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]], [[మలయాళం భాష|మలయాళం]], [[తమిళ బాష|తమిళ్]], [[తెలుగు బాష|తెలుగు]], [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] ఉన్నాయి. విదేశీ భాషల ముద్రణలలో [[ఫ్రెంచ్ భాష|ఫ్రెంచ్]], [[జర్మన్ భాష|జర్మన్]], [[డచ్ భాష|డచ్]], [[స్పానిష్ భాష|స్పానిష్]], [[ఇటాలియన్ భాష|ఇటాలియన్]], [[పోలిష్ భాష|పోలిష్]], [[జపనీస్ భాష|జపనీస్]], [[థాయ్ భాష|థాయ్]] ఉన్నాయి. భారతీయ, విదేశీ భాషలలో అనేక పునర్ ముద్రణలు జరిగాయి.వీటిమీద వచ్చే లాభం దానంగా ఇవ్వబడుతుంది . * ఐలీన్ ఎగన్ అండ్ కాథ్లీన్ ఎగన్, ఓ ఎస్ బి . ''ప్రేయర్ టైమ్స్ విత్ మదర్ [[తెరెసా]]: ఎ న్యూ అడ్వెంచర్ ఇన్ ప్రేయర్'', [[డబల్ డే (ప్రచురణ కర్త)|డబల్ డే]], 1989. ISBN 978-0385-26231-6. * బ్రయాన్ కోలోదిఎజ్చుక్ (ed.). ''మదర్ [[తెరెసా]]: కం బి మై లైట్'', [[డబల్ డే (ప్రచురణ కర్త)|డబల్ డే]], 2007, ISBN 978-0385-52037-9. * [[రఘు రాయ్]], [[నవీన్ చావ్లా]]. ''ఫెయిత్ అండ్ కంపాషన్: ది లైఫ్ అండ్ వర్క్ అఫ్ మదర్ [[తెరెసా]] '' . ఎలిమెంట్ బుక్స్ Ltd. (1996 డిసెంబరు). ISBN 978-1852309121. డుచ్, స్పానిష్ భాషలలోనికి అనువదించబడింది. ==ప్రోత్సాహ పఠనం == * అల్పిఒన్, గేజిం. ''మదర్ [[తెరెసా]] : సెయింట్ ఆర్ సెలెబ్రిటి ?'' . లండన్: రూట్లేడ్జ్ ప్రెస్, 2007. ISBN 0-415-39247-0 * బెనేనట్, బెక్కి అండ్ జోసెఫ్ డురెపోస్(ఎడ్స్). ''మదర్ [[తెరెసా]]: నో గ్రేటర్ లవ్'' (ఫైన్ కమ్యూనికేషన్స్, 2000) ISBN 1-56731-401-5 * {{cite news | first=Satinder | last=Bindra | url=http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/south/09/04/mother.theresa.exorcism/index.html | title=Archbishop: Mother Teresa underwent exorcism | publisher=[[CNN]].com World | date=2001-09-07 |access-date=2006-10-23 | work= | archive-date=2006-12-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061217202014/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/south/09/04/mother.theresa.exorcism/index.html | url-status=dead }} * చటర్జీ, అరూప్. ''మదర్ [[తెరెసా]]: ది ఫైనల్ వెర్దిక్ట్'' (మేటోర్ బుక్స్, 2003). ISBN 81-88248-00-2,[https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html ఇంట్ర డక్షన్ అండ్ ఫస్ట్ త్రీ చాప్టెరస్అఫ్ ఫోర్టీన్ (వితౌట్ పిక్చర్స్).][https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html క్రిటికల్ ఎక్సామినేషన్ అఫ్ ఆగ్నెస్ ఒజక్ష్హిఉస్ లైఫ్ అండ్ వర్క్. ][https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html * చావ్లా, నవీన్'][https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html 'మదర్ థెరీసా '. ][https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html రాక్ పోర్ట్, మాస్: ఎలిమెంట్ బుక్స్, 1996. ][https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html ISBN 1-85230-911-3 * చావ్లా, నవీన్. '][https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html 'మదర్ థెరీసా: ది అథరైస్ద్ బయోగ్రఫి '', దిఅనే పబ్ కో. (][https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html మార్చ్ 1992)] ISBN 978-0756755485.[https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html * చావ్లా, నవీన్. '][http://www.meteorbooks.com/index.html 'ది మిరకిల్ అఫ్ ఫెయిత్'', ఆర్టికల్ ఇన్ ది హిందూ డేటెడ్ ఆగష్టు 25, 2007 [http://www.hindu.com/2007/08/25/stories/2007082554761400.htm " The miracle of faith''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104021514/http://www.hindu.com/2007/08/25/stories/2007082554761400.htm |date=2007-11-04 }} *చావ్లా, నవీన్. ''మెమోరీస్ అఫ్ మదర్ థెరీసా '', ఆర్టికల్ ఇన్ ది హిందూ డేటెడ్ 2006 ఆగష్టు 26 [http://www.hinduonnet.com/2006/08/26/stories/2006082604071000.htm " మెమోరీస్ అఫ్ మదర్ థెరీసా''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110523121959/http://www.hinduonnet.com/2006/08/26/stories/2006082604071000.htm |date=2011-05-23 }} *చావ్లా, నవీన్. టచ్ ది పూర్ ... - ఆర్టికల్ ఇన్ ఇండియా టుడే డేటెడ్ 1997 సెప్టెంబర్ 15 [http://india-today.com/itoday/15091997/navin.html " టచ్ ది పూర్ ...''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100903222551/http://india-today.com/itoday/15091997/navin.html |date=2010-09-03 }} *చావ్లా, నవీన్. ''ది పాత్ టు సెయింట్ హుడ్'', ఆర్టికల్ ఇన్ ది హిందూ డేటెడ్ సాటర్డే, ఒచ్ట్ 04, 2003 [http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm " ది పాత్ టు సెయింట్ హుడ్ ''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202033751/http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm |date=2008-12-02 }} *చావ్లా, నవీన్. ''ఇన్ ది షాడో అఫ్ ఎ సెయింట్ '', ఆర్టికల్ ఇన్ ''ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్స్'' డేటెడ్ 2007 సెప్టెంబర్ 05 [http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm " ఇన్ ది షాడో అఫ్ ఎ సెయింట్ ''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202033751/http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm |date=2008-12-02 }} *చావ్లా, నవీన్. ''మిషన్ పాజిబుల్'', ఆర్టికల్ ఇన్ ''ఇండియా టుడే'' డేటెడ్ 2008 ఏప్రిల్ 21 [http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;&amp;issueid=49&amp;id=6961&amp;Itemid=1&amp;page=in&amp;latn=2 "మిషన్ పాజిబుల్''"] *చావ్లా, నవీన్. ''మదర్ థెరీసా అండ్ ది జాయ్ అఫ్ గివింగ్ '', ఆర్టికల్ ఇన్ ''ది హిందూ'' డేటెడ్ 2008 ఆగష్టు 26 [http://www.hindu.com/2008/08/26/stories/2008082655280900.htm" Mother Teresa and the joy of giving''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828171234/http://www.hindu.com/2008/08/26/stories/2008082655280900.htm |date=2008-08-28 }}'' *క్లూకాస్, జాయన్. ''మదర్ థెరీసా'' . న్యూ యార్క్: చెల్సియా హౌస్, 1988. ISBN 1-55546-855-1 *ద్వివేది, బ్రిజాల్. ''మదర్ థెరీసా: వుమన్ అఫ్ ది సెంచరీ '' *[[క్రిస్టోఫర్ హిచెన్స్|హిచెన్స్, క్రిస్టఫర్]]. ''[[ది మిషనరీ పోసిషన్ (పుస్తకం)|ది మిషనరీ పోసిషన్: మదర్ థెరీసా ఇన్ థియరీ అండ్ ప్రాక్టీసు]]'' . లండన్: వేర్సో, 1996. ISBN 1-85984-054-X *లీ జోలి, ఎడ్వర్డ్. ''మదర్ థెరీసా అఫ్ కలకత్తా'' . సాన్ ఫ్రాన్సిస్కో: హర్పెర్ & రో, 1983. ISBN 0-06-065217-9. *[[మాల్కం ముగ్గేరిడ్జ్|ముగ్గే రిడ్జ్, మాల్కం]]. ''సమ్ తింగ్ బ్యూటిఫుల్ ఫర్ గాడ్.'' ISBN 0-06-066043-0. * ముంతయ్క్కల్, టి.టి. ''బ్లెస్సెడ్ మదర్ [[తెరెసా]]: హర్ జర్నీ టు యువర్ హార్ట్'' . ISBN 1-903650-61-5. ISBN 0-7648-1110-X. {{cite web|url=http://www.fish.co.uk/culture/books/1203/051203_mother_theresa.htm|title=Book Review|archive-url=https://web.archive.org/web/20060209154430/http://www.fish.co.uk/culture/books/1203/051203_mother_theresa.htm|archive-date=2006-02-09}}. * స్కాట్, డేవిడ్. ''e రేవోల్యుషన్ అఫ్ లవ్: ది మీనింగ్ అఫ్ మదర్ [[తెరెసా]]'' . చికాగో: లొయోల ప్రెస్, 2005. ISBN 0829420312. * సెబ్బ, అన్నే. ''మదర్ [[తెరెసా]]: బియాండ్ ది ఇమేజ్'' . న్యూ యార్క్: డబల్ డే , 1997. ISBN 0-385-48952-8. * స్లవిసేక్, లుఇస్. ''మదర్ [[తెరెసా]]'' . న్యూ యార్క్: ఇన్ఫోబెస్ పబ్లిషింగ్, 2007. ISBN 0791094332. * స్పింక్, కాథ్రిన్. ''మదర్ [[తెరెసా]]: ఎ కంప్లీట్ ఆథరైజడ్ బయోగ్రఫి'' . న్యూ యార్క్: హర్పెర్ కాలిన్స్, 1997. ISBN 0-06-250825-3. * [[తెరెసా]], మదర్ ఎట్ అల్., ''మదర్ [[తెరెసా]]: ఇన్ మై వోన్ వర్డ్స్'' . గ్రమెర్శీ బుక్స్, 1997. ISBN 0-517-20169-0. * [[తెరెసా]], మదర్ & కోలోదిఎజ్చుక్, బ్రయాన్, ''మదర్ [[తెరెసా]]: కం బి మై లైట్'' , న్యూ యార్క్: డబల్ డే, 2007. ISBN 0385520379. * విలియమ్స్, పాల్. '' '' ''మదర్ [[తెరెసా]]'' . ఇండియానాపోలిస్: ఆల్ఫా బుక్స్, 2002. ISBN 0-02-864278-3. * వుల్లెన్వేబెర్, వాల్టర్. "నేహ్మెన్ ఇష్ట సేలిగేర్ దేన్న్ గేబెన్. ముత్టర్ [[తెరెసా]]—వొ సింద్ ఇహ్రే మిల్లియోనేన్?" ''స్టెర్న్'' (ఇల్లస్ట్రేటెడ్ జర్మన్ వీక్లీ), సెప్టెంబర్ 10, 1998. [http://members.lycos.co.uk/bajuu/ ఇంగ్లీష్ అనువాదం.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091126154837/http://members.lycos.co.uk/bajuu/ |date=2009-11-26 }} ==బాహ్య లింకులు== {{commonscat|Mother Teresa|మదర్ థెరీసా}} {{wikiquote}} ;తెలుగు *{{Cite web|title=కరుణా తరంగం మదర్‌ థెరీసా|last1=బాబ్జీ,|url=http://www.visalaandhra.com/literature/article-90544|publisher=విశాలాంధ్ర|date=26 ఆగస్టు 2012|access-date=19 జనవరి 2014|archive-date=2014-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140711213313/http://www.visalaandhra.com/literature/article-90544|url-status=dead}} ;ఆంగ్లం * [http://www.motherteresa.org/ మదర్ [[తెరెసా]] అఫ్ కలకత్తా సెంటర్, ఇండియా - ఆఫీషియల్ సైట్] * [http://mcpriests.com/02_bio.htm మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ ఫాదర్స్ (MC ఫాదర్స్ / MC ప్రీస్ట్స్) - ఆఫీషియల్ వెబ్ సైట్: బయోగ్రఫి అఫ్ మదర్ [[తెరెసా]]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120930000448/http://mcpriests.com/02_bio.htm |date=2012-09-30 }} * [http://www.mcbrothers.org/ మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ బ్రదర్స్ (ఆక్టివ్ బ్రాంచ్)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120930000448/http://mcpriests.com/02_bio.htm |date=2012-09-30 }} *[http://thereseoflisieux.org/ మదర్ థెరీసా అండ్ హర్ పేట్రన్ సెయింట్, సెయింట్. తెరేసే అఫ్ లిసియుక్స్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201007131238/http://thereseoflisieux.org/ |date=2020-10-07 }} * [http://www.ewtn.com/motherteresa/ మదర్ [[తెరెసా]] మెమోరియల్ పేజి] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/teresa-bio.html నోబెల్ లారేట్ బయోగ్రఫి (నోబెల్ ఫౌండేషన్)] * [http://tralvex.com/pub/spiritual/MT-quotes.htm కంప్లీట్ మదర్ [[తెరెసా]] కొటేషన్స్] * [http://www.cnn.com/WORLD/9709/mother.teresa/ మదర్ [[తెరెసా]]:ఏంజెల్ అఫ్ మెర్సీ (సిఎన్ఎన్)] * [http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/teresa01.html ది టైమ్ 100: ది మోస్ట్ ఇంపార్టెంట్ పీపుల్ అఫ్ ది సెంచరీ —మదర్ [[తెరెసా]]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501134752/http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/teresa01.html |date=2009-05-01 }} * [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html మదర్ తెరేసాస్ క్రైసిస్ అఫ్ ఫెయిత్ (టైమ్.కాం)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816032159/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html |date=2013-08-16 }} * [http://www.priestsforlife.org/brochures/mtspeech.html స్పీచ్ ఎట్ నేషనల్ ప్రేఎర్ బ్రేక్ఫాస్ట్ , వాషింగ్టన్, డి.సి.] [[ఫిబ్రవరి 3]], 1994 * [https://web.archive.org/web/20060823113711/http://www.peggynoonan.com/article.php?article=295 పెగ్గి నూనన్, "స్టిల్, స్మాల్ వాయిస్," ''క్రైసిస్''] , [[1 ఫిబ్రవరి]] 1998 (ఎకౌంటు అఫ్ ది నేషనల్ ప్రేఎర్ బ్రేక్ఫాస్ట్ స్పీచ్) * {{imdb name|0609336|name=Mother Teresa}} * [https://web.archive.org/web/20070819222742/http://www.cmswr.org/member_communities/MC.htm మిషనరీస్ అఫ్ ఛారిటీ ఆక్టివ్ అండ్ కాంటెంప్లేటివ్ సిస్టర్స్ విత్ యు.ఎస్. కాంటాక్ట్ ఇన్ఫర్మేషన్(CMSWR member page)] * [http://www.cnn.com/WORLD/9709/06/teresa.mourning/index.html?iref=newssearch ఇండియా టు గివ్ మదర్ [[తెరెసా]] స్టేట్ ఫ్యునరల్], ''సిఎన్ఎన్'' * "[https://web.archive.org/web/20060526234944/http://ffrf.org/fttoday/1996/august96/hakeem.html ది ఇల్ల్యుసరీ vs ది రియల్ మదర్ [[తెరెసా]]"], బై మైఖేల్ హకీం, ఈజ్ ఎ రివ్యూ అఫ్ క్రిస్టఫర్ హిచెన్స్' ''ది మిషనరీ పోసిషన్'' . పబ్లిష్డ్ ఇన్ ''ఫ్రీ థాట్ టుడే'', 1996 ఆగష్టు. * [[క్రిస్టొఫర్ హిచెన్స్' ప్రత్యేక వ్యక్తులపై విమర్శలు#మదర్ థెరీసా|క్రిస్టఫర్ హిచెన్స్' క్రిటిక్స్ అఫ్ స్పెసిఫిక్ ఇండివిడ్యువల్స్#మదర్ [[తెరెసా]]]], అండ్ ఆర్టికల్స్ "[https://web.archive.org/web/20001018085741/http://www.salon.com/sept97/news/news3.html సెయింట్ టు ది రిచ్"] ఇన్ ''సలోన్.కాం'' , సెప్టెంబర్ 1997 అండ్ "[http://www.slate.com/id/2090083 మొమ్మీ డియరెస్ట్"] ఇన్ [[స్లేట్.కాం]], 2003 అక్టోబరు 20, బొత్ బై క్రిస్టోఫర్ హిచెన్స్. * "[http://www.newstatesman.com/200508220019 ది స్కాలిడ్ ట్రూత్ బిహైండ్ ది లెగసి అఫ్ మదర్ [[తెరెసా]]"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111127174706/http://www.newstatesman.com/200508220019 |date=2011-11-27 }} బై డోనాల్ మక్ఇన్టైర్ ఇన్ ది ''న్యూ స్టేట్స్మాన్'', 2005 ఆగష్టు 22 * "[https://web.archive.org/web/20091126154837/http://members.lycos.co.uk/bajuu/ మదర్ [[తెరెసా]]: వేర్ ఆర్ హర్ మిల్లియన్స్?"], ''స్టెర్న్'' 10. 1998 సెప్టెంబర్. * "[https://web.archive.org/web/20080919195814/http://www.secularhumanism.org/library/fi/shields_18_1.html మదర్ తెరేసస్ హౌస్ అఫ్ ఇల్ల్యూజన్స్"] బై సుసన్ షీల్డ్స్ * "[https://web.archive.org/web/20060517135302/http://www.users.bigpond.com/johnnyartist/swwp/ మదర్ [[తెరెసా]] అఫ్ కలకత్తా"] వెబ్సైట్ అఫ్ సాలీ వార్నర్ * "[http://www.commondreams.org/archive/2007/10/22/4727/ మదర్ [[తెరెసా]], జాన్ పాల్ II, అండ్ ది ఫాస్ట్ -ట్రాక్ సెయింట్స్"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424042915/http://www.commondreams.org/archive/2007/10/22/4727/ |date=2012-04-24 }} బై మైఖేల్ పరేంటి, కామన్ డ్రీమ్స్.org, 2007 అక్టోబరు 22 {{start box}} {{s-rel|ca}} {{succession box | before=— | title = [[మిషనరీస్ ఆఫ్ ఛారిటీ|సుపీరియర్ జనరల్ ఆఫ్ ది మిషనరీస్ ఆఫ్ ఛారిటీ]] | years=1950–1997 | after = [[నిర్మలా జోషీ]]}} {{end box}} {{lifetime|1910|1997|Teresa, Mother}} {{భారతదేశంలో రామన్ మెగసెసే అవార్డు విజేతలు}} {{నోబెల్ బహుమతి విజేతలైన భారతీయులు}} {{నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు 1976-2000}} {{భారతరత్న గ్రహీతలు}} {{నోబెల్ బహుమతి అందుకున్న మహిళలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:భారతరత్న గ్రహీతలు]] [[వర్గం:భారత దేశంలోని క్రైస్తవ మిషనరీలు]] [[వర్గం:మానవతా వాదులు]] [[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి పొందిన భారతీయులు]] [[వర్గం:నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు]] [[వర్గం:రోమన్ కాథలిక్ మిషనరీలు]] [[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి పొందిన మహిళలు]] [[వర్గం:1910 జననాలు]] [[వర్గం:1997 మరణాలు]] [[వర్గం:జవహర్ లాల్ నెహ్రూ అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:సామాజిక సేవలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] sk1er2501j5yxg43elsil3aejliv5id 0 88222 4983471 4958761 2026-10-18T05:20:06Z K.Venkataramana 27319 4983471 wikitext text/x-wiki '''రైక్వుడు''' ప్రాచీన భారతీయ ఉపనిషత్తులలో ప్రస్తావించబడిన జ్ఞాని. ఆయన కథ [[ఛాందోగ్యోపనిషత్తు|ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు]] నాలుగవ ప్రపాఠకంలోని మొదటి మూడు ఖండాలలో ఉంది. ఈ కథలో రైక్వుడిని బండికింద నివసించే సాధారణ వ్యక్తిగా వర్ణించారు. అయితే ఆయనకు ఉన్న ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం, తాత్త్విక అవగాహన కారణంగా జనశ్రుతి అనే రాజు ఆయనను గురువుగా ఆశ్రయిస్తాడు.<ref>{{Cite web |title=Chandogya Upanishad |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Chandogya_Upanishad |access-date=2026-10-18 |website=Wikipedia}}</ref> == కథ == ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు ప్రకారం, జనశ్రుతి పౌత్రాయణుడు అనే రాజు దానధర్మాలు చేయడంలో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ప్రజలకు ఆహారం అందించడానికి ఆయన అనేక విశ్రాంతి గృహాలను నిర్మించాడు. ఒక రాత్రి ఆకాశంలో ఎగురుతున్న హంసల సంభాషణను ఆయన విన్నాడు. ఆ సంభాషణలో ఒక [[హంస]] జనశ్రుతి గొప్పతనాన్ని ప్రశంసించగా, మరొక హంస రైక్వుడి జ్ఞానంతో ఆయనను పోల్చలేమని పేర్కొంది.<ref>{{Cite web |title=Chandogya Upanishad 4:1-2 (An Old Legend) |url=https://theosophylib.com/cj/an-old-legend-chandogya-upanishad/ |access-date=2026-10-18}}</ref> ఈ మాటలు విన్న జనశ్రుతి రైక్వుడి గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తితో తన సేవకులను పంపించాడు. వారు బండికింద నివసిస్తున్న రైక్వుడిని గుర్తించారు. రాజు మొదట ఆరు వందల ఆవులు, బంగారు హారం, కంచర గాడిదలు పూన్చిన రథాన్ని బహుమతులుగా తీసుకెళ్లి తనకు జ్ఞానాన్ని బోధించమని కోరాడు. అయితే రైక్వుడు ఆ బహుమతులను తిరస్కరించాడు. తరువాత జనశ్రుతి మరిన్ని బహుమతులతో పాటు తన కుమార్తెను కూడా తీసుకెళ్లి రైక్వుడిని గురువుగా స్వీకరించమని అభ్యర్థించాడు. ఈసారి రైక్వుడు ఆయనకు బోధించడానికి అంగీకరించాడు. ఈ కథ ద్వారా భౌతిక సంపద, రాజ్యాధికారం కంటే ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యతను ఉపనిషత్తు తెలియజేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=The Chhandogya Upanishad – Samvarga Vidya |url=https://www.swami-krishnananda.org/chhand/chhand_20.html |access-date=2026-10-18}}</ref> == సంవర్గ విద్య == రైక్వుడు జనశ్రుతికి బోధించిన విద్యను '''సంవర్గ విద్య''' అంటారు. సంవర్గం అంటే తనలో ఇతర అంశాలను సంగ్రహించుకోవడం లేదా లీనం చేసుకోవడం అనే భావం. ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తులో వాయువు, అగ్ని, సూర్యుడు, చంద్రుడు, నీరు వంటి ప్రకృతి అంశాలకు సంబంధించిన ఉదాహరణల ద్వారా ఈ భావన వివరించబడింది. మానవునిలో ప్రాణం కూడా నిద్ర సమయంలో ఇంద్రియాల కార్యకలాపాలను తనలోకి ఉపసంహరించుకునే అంశంగా పేర్కొనబడింది.<ref>{{Cite web |title=Samvarga Vidya - The Chhandogya Upanishad |url=https://www.swami-krishnananda.org/chhand/chhand_20.html |access-date=2026-10-18}}</ref> ఈ బోధన విశ్వంలోని ప్రకృతి ప్రక్రియలకు, జీవిలోని ప్రాణశక్తికి మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని తాత్త్వికంగా వివరిస్తుంది. రైక్వుడి పాత్ర ద్వారా ఉపనిషత్తు బాహ్య సంపద కంటే అంతర్గత జ్ఞానానికి ప్రాధాన్యమిస్తుంది. == ప్రాధాన్యత == రైక్వుడి కథ భారతీయ తాత్త్విక సంప్రదాయంలో జ్ఞానం, వినయం, గురుశిష్య సంబంధం వంటి అంశాల ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. ప్రజలకు విస్తారంగా దానధర్మాలు చేసిన రాజు కూడా తనకు తెలియని విషయాలను తెలుసుకోవడానికి జ్ఞాని వద్దకు వెళ్లడం ఈ కథలోని ముఖ్యమైన అంశం. వ్యక్తి యొక్క విలువను సంపద లేదా సామాజిక స్థితి ఆధారంగా కాకుండా జ్ఞానం ఆధారంగా అంచనా వేయాలనే భావన ఈ కథలో ప్రతిఫలిస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=Raikva and King Janasruti |url=https://vedantaloka.com/tales/raikva-janasruti/ |access-date=2026-10-18}}</ref> == ఆధారాలు == * [[ఛాందోగ్యోపనిషత్తు|ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు]], నాలుగవ ప్రపాఠకం, 1–3వ ఖండాలు. * {{Cite journal |last=Goto |first=Toshifumi |title=Chandogya-Upanisad IV. 1-3: Pautrayana and Raikva |journal=Journal of Indian and Buddhist Studies |year=1994 |url=https://doi.org/10.4259/ibk.42.2_1041}} * Swami Krishnananda, [https://www.swami-krishnananda.org/chhand/chhand_20.html Samvarga Vidya – The Chhandogya Upanishad]. == మూలాలు == hthi0gp69hx65qhkl9rfb4hhgs2vd7y 4983472 4983471 2026-10-18T05:20:30Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:పురాణ పాత్రలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983472 wikitext text/x-wiki '''రైక్వుడు''' ప్రాచీన భారతీయ ఉపనిషత్తులలో ప్రస్తావించబడిన జ్ఞాని. ఆయన కథ [[ఛాందోగ్యోపనిషత్తు|ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు]] నాలుగవ ప్రపాఠకంలోని మొదటి మూడు ఖండాలలో ఉంది. ఈ కథలో రైక్వుడిని బండికింద నివసించే సాధారణ వ్యక్తిగా వర్ణించారు. అయితే ఆయనకు ఉన్న ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం, తాత్త్విక అవగాహన కారణంగా జనశ్రుతి అనే రాజు ఆయనను గురువుగా ఆశ్రయిస్తాడు.<ref>{{Cite web |title=Chandogya Upanishad |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Chandogya_Upanishad |access-date=2026-10-18 |website=Wikipedia}}</ref> == కథ == ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు ప్రకారం, జనశ్రుతి పౌత్రాయణుడు అనే రాజు దానధర్మాలు చేయడంలో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ప్రజలకు ఆహారం అందించడానికి ఆయన అనేక విశ్రాంతి గృహాలను నిర్మించాడు. ఒక రాత్రి ఆకాశంలో ఎగురుతున్న హంసల సంభాషణను ఆయన విన్నాడు. ఆ సంభాషణలో ఒక [[హంస]] జనశ్రుతి గొప్పతనాన్ని ప్రశంసించగా, మరొక హంస రైక్వుడి జ్ఞానంతో ఆయనను పోల్చలేమని పేర్కొంది.<ref>{{Cite web |title=Chandogya Upanishad 4:1-2 (An Old Legend) |url=https://theosophylib.com/cj/an-old-legend-chandogya-upanishad/ |access-date=2026-10-18}}</ref> ఈ మాటలు విన్న జనశ్రుతి రైక్వుడి గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తితో తన సేవకులను పంపించాడు. వారు బండికింద నివసిస్తున్న రైక్వుడిని గుర్తించారు. రాజు మొదట ఆరు వందల ఆవులు, బంగారు హారం, కంచర గాడిదలు పూన్చిన రథాన్ని బహుమతులుగా తీసుకెళ్లి తనకు జ్ఞానాన్ని బోధించమని కోరాడు. అయితే రైక్వుడు ఆ బహుమతులను తిరస్కరించాడు. తరువాత జనశ్రుతి మరిన్ని బహుమతులతో పాటు తన కుమార్తెను కూడా తీసుకెళ్లి రైక్వుడిని గురువుగా స్వీకరించమని అభ్యర్థించాడు. ఈసారి రైక్వుడు ఆయనకు బోధించడానికి అంగీకరించాడు. ఈ కథ ద్వారా భౌతిక సంపద, రాజ్యాధికారం కంటే ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యతను ఉపనిషత్తు తెలియజేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=The Chhandogya Upanishad – Samvarga Vidya |url=https://www.swami-krishnananda.org/chhand/chhand_20.html |access-date=2026-10-18}}</ref> == సంవర్గ విద్య == రైక్వుడు జనశ్రుతికి బోధించిన విద్యను '''సంవర్గ విద్య''' అంటారు. సంవర్గం అంటే తనలో ఇతర అంశాలను సంగ్రహించుకోవడం లేదా లీనం చేసుకోవడం అనే భావం. ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తులో వాయువు, అగ్ని, సూర్యుడు, చంద్రుడు, నీరు వంటి ప్రకృతి అంశాలకు సంబంధించిన ఉదాహరణల ద్వారా ఈ భావన వివరించబడింది. మానవునిలో ప్రాణం కూడా నిద్ర సమయంలో ఇంద్రియాల కార్యకలాపాలను తనలోకి ఉపసంహరించుకునే అంశంగా పేర్కొనబడింది.<ref>{{Cite web |title=Samvarga Vidya - The Chhandogya Upanishad |url=https://www.swami-krishnananda.org/chhand/chhand_20.html |access-date=2026-10-18}}</ref> ఈ బోధన విశ్వంలోని ప్రకృతి ప్రక్రియలకు, జీవిలోని ప్రాణశక్తికి మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని తాత్త్వికంగా వివరిస్తుంది. రైక్వుడి పాత్ర ద్వారా ఉపనిషత్తు బాహ్య సంపద కంటే అంతర్గత జ్ఞానానికి ప్రాధాన్యమిస్తుంది. == ప్రాధాన్యత == రైక్వుడి కథ భారతీయ తాత్త్విక సంప్రదాయంలో జ్ఞానం, వినయం, గురుశిష్య సంబంధం వంటి అంశాల ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. ప్రజలకు విస్తారంగా దానధర్మాలు చేసిన రాజు కూడా తనకు తెలియని విషయాలను తెలుసుకోవడానికి జ్ఞాని వద్దకు వెళ్లడం ఈ కథలోని ముఖ్యమైన అంశం. వ్యక్తి యొక్క విలువను సంపద లేదా సామాజిక స్థితి ఆధారంగా కాకుండా జ్ఞానం ఆధారంగా అంచనా వేయాలనే భావన ఈ కథలో ప్రతిఫలిస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=Raikva and King Janasruti |url=https://vedantaloka.com/tales/raikva-janasruti/ |access-date=2026-10-18}}</ref> == ఆధారాలు == * [[ఛాందోగ్యోపనిషత్తు|ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు]], నాలుగవ ప్రపాఠకం, 1–3వ ఖండాలు. * {{Cite journal |last=Goto |first=Toshifumi |title=Chandogya-Upanisad IV. 1-3: Pautrayana and Raikva |journal=Journal of Indian and Buddhist Studies |year=1994 |url=https://doi.org/10.4259/ibk.42.2_1041}} * Swami Krishnananda, [https://www.swami-krishnananda.org/chhand/chhand_20.html Samvarga Vidya – The Chhandogya Upanishad]. == మూలాలు == [[వర్గం:పురాణ పాత్రలు]] lm47poc53mn6lljvpbmw7zo5vn4rt3h 4983475 4983472 2026-10-18T05:28:36Z K.Venkataramana 27319 4983475 wikitext text/x-wiki '''రైక్వుడు''' ప్రాచీన భారతీయ ఉపనిషత్తులలో ప్రస్తావించబడిన జ్ఞాని. ఆయన కథ [[ఛాందోగ్యోపనిషత్తు|ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు]] నాలుగవ ప్రపాఠకంలోని మొదటి మూడు ఖండాలలో ఉంది. ఈ కథలో రైక్వుడిని బండికింద నివసించే సాధారణ వ్యక్తిగా వర్ణించారు. అయితే ఆయనకు ఉన్న ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం, తాత్త్విక అవగాహన కారణంగా జనశ్రుతి అనే రాజు ఆయనను గురువుగా ఆశ్రయిస్తాడు.<ref>{{Cite web |title=Chandogya Upanishad |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Chandogya_Upanishad |access-date=2026-10-18 |website=Wikipedia}}</ref> == కథ == ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు ప్రకారం, జనశ్రుతి పౌత్రాయణుడు అనే రాజు దానధర్మాలు చేయడంలో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ప్రజలకు ఆహారం అందించడానికి ఆయన అనేక విశ్రాంతి గృహాలను నిర్మించాడు. ఒక రాత్రి ఆకాశంలో ఎగురుతున్న హంసల సంభాషణను ఆయన విన్నాడు. ఆ సంభాషణలో ఒక [[హంస]] జనశ్రుతి గొప్పతనాన్ని ప్రశంసించగా, మరొక హంస రైక్వుడి జ్ఞానంతో ఆయనను పోల్చలేమని పేర్కొంది.<ref>{{Cite web |title=Chandogya Upanishad 4:1-2 (An Old Legend) |url=https://theosophylib.com/cj/an-old-legend-chandogya-upanishad/ |access-date=2026-10-18}}</ref> ఈ మాటలు విన్న జనశ్రుతి రైక్వుడి గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తితో తన సేవకులను పంపించాడు. వారు బండికింద నివసిస్తున్న రైక్వుడిని గుర్తించారు. రాజు మొదట ఆరు వందల ఆవులు, బంగారు హారం, కంచర గాడిదలు పూన్చిన రథాన్ని బహుమతులుగా తీసుకెళ్లి తనకు జ్ఞానాన్ని బోధించమని కోరాడు. అయితే రైక్వుడు ఆ బహుమతులను తిరస్కరించాడు. రెండవసారి జనశ్రుతి వెయ్యి ఆవులు, బంగారు హారం, కంచర గాడిదలు పూన్చిన రథం, తన కుమార్తెను, రైక్వుడు నివసిస్తున్న గ్రామాన్ని సమర్పించి జ్ఞానబోధ చేయమని కోరాడు. ఈసారి రైక్వుడు జనశ్రుతికి సంవర్గ విద్యను బోధించడానికి అంగీకరించాడు. ఈ కథ ద్వారా భౌతిక సంపద, రాజ్యాధికారం కంటే ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యతను ఉపనిషత్తు తెలియజేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=The Chhandogya Upanishad – Samvarga Vidya |url=https://www.swami-krishnananda.org/chhand/chhand_20.html |access-date=2026-10-18}}</ref> == సంవర్గ విద్య == రైక్వుడు జనశ్రుతికి బోధించిన విద్యను '''సంవర్గ విద్య''' అంటారు. సంవర్గం అంటే తనలో ఇతర అంశాలను సంగ్రహించుకోవడం లేదా లీనం చేసుకోవడం అనే భావం. ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తులో వాయువు, అగ్ని, సూర్యుడు, చంద్రుడు, నీరు వంటి ప్రకృతి అంశాలకు సంబంధించిన ఉదాహరణల ద్వారా ఈ భావన వివరించబడింది. మానవునిలో ప్రాణం కూడా నిద్ర సమయంలో ఇంద్రియాల కార్యకలాపాలను తనలోకి ఉపసంహరించుకునే అంశంగా పేర్కొనబడింది.<ref>{{Cite web |title=Samvarga Vidya - The Chhandogya Upanishad |url=https://www.swami-krishnananda.org/chhand/chhand_20.html |access-date=2026-10-18}}</ref> ఈ బోధన విశ్వంలోని ప్రకృతి ప్రక్రియలకు, జీవిలోని ప్రాణశక్తికి మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని తాత్త్వికంగా వివరిస్తుంది. రైక్వుడి పాత్ర ద్వారా ఉపనిషత్తు బాహ్య సంపద కంటే అంతర్గత జ్ఞానానికి ప్రాధాన్యమిస్తుంది. == ప్రాధాన్యత == రైక్వుడి కథ భారతీయ తాత్త్విక సంప్రదాయంలో జ్ఞానం, వినయం, గురుశిష్య సంబంధం వంటి అంశాల ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. ప్రజలకు విస్తారంగా దానధర్మాలు చేసిన రాజు కూడా తనకు తెలియని విషయాలను తెలుసుకోవడానికి జ్ఞాని వద్దకు వెళ్లడం ఈ కథలోని ముఖ్యమైన అంశం. వ్యక్తి యొక్క విలువను సంపద లేదా సామాజిక స్థితి ఆధారంగా కాకుండా జ్ఞానం ఆధారంగా అంచనా వేయాలనే భావన ఈ కథలో ప్రతిఫలిస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=Raikva and King Janasruti |url=https://vedantaloka.com/tales/raikva-janasruti/ |access-date=2026-10-18}}</ref> == ఆధారాలు == * [[ఛాందోగ్యోపనిషత్తు|ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు]], నాలుగవ ప్రపాఠకం, 1–3వ ఖండాలు. * {{Cite journal |last=Goto |first=Toshifumi |title=Chandogya-Upanisad IV. 1-3: Pautrayana and Raikva |journal=Journal of Indian and Buddhist Studies |year=1994 |url=https://doi.org/10.4259/ibk.42.2_1041}} * Swami Krishnananda, [https://www.swami-krishnananda.org/chhand/chhand_20.html Samvarga Vidya – The Chhandogya Upanishad]. == మూలాలు == [[వర్గం:పురాణ పాత్రలు]] 9k7npuwy9jsxt7hgubpr5fey2zvah7l 4 88363 4983498 4978934 2026-10-18T06:05:06Z K.Venkataramana 27319 /* 2026 జాబితా */ 4983498 wikitext text/x-wiki {{మొదటిపేజీ నిర్వహణస్థితి}} వికీపీడియాలో ఉన్న మంచి మంచి వ్యాసాలను ఏరి వాటిని అందరికీ ప్రదర్శించటమే [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] లక్ష్యం. ==ఈ వారపు వ్యాసం== <table border="1" width="100%" id="hariini" cellspacing="0" cellpadding="2"> <tr> <td width="100%"> <h2>{{#time:Y}} {{#time:W}}వ వారం</h2> {{వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/{{#time:Y}} {{#time:W}}వ వారం}}<br><br> <div align="right" class="noprint">[http://te.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=వికీపీడియా:ఈ_వారపు_వ్యాసం/{{#time:Y}}_{{#time:W}}వ_వారం మార్చు]</div> </td> </tr> </table> ==ప్రతిపాదించడం== క్రింద ఇవ్వబడిన సూచనలు గమనించి, మీరు ప్రతిపాదించ దలచుకొన్న వ్యాస చర్చాపేజీలో {{tl|ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} అన్న మూసను ఉంచండి. {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన సూచనలు}} ==వ్యాసం వార నిర్ణయం== పండగలు, చారిత్రాత్మక రోజులు, ప్రస్తుత ఘటనలకు సంబంధించిన విషయాలను బట్టి వారం వ్యాసాన్ని నిర్ణయించండి. [[/2026 ISO కేలండర్ వారం సంఖ్య]] ను చూడండి. వారం వ్యాసం ప్రపంచ ప్రామాణిక కాలం (UTC/GMT) ప్రకారం మారుతుందని (అంటే భారతదేశంలో సోమవారం ఉదయం 05:30 గంటలకు) గమనించండి. వారం వ్యాసం పేరు, వారంతో ప్రత్యేక సంబంధము వివరాలు ఉన్నప్పుడు రాయండి. ఎంపికకు [[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసం పరిగణనలు]] వర్గాన్ని చూడండి. యాంత్రిక అనువాద వ్యాసాలుగా గుర్తించినవాటి నాణ్యత పెంపొందించటంలో (ఎరుపు లింకులు తొలగించటం, స్థానికత దగ్గరైన వివరాలు చేర్చటం లాంటివి) ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకోవాలని గమనించండి. నిశ్చయమైన వ్యాసం చర్చా పేజీలో '''<nowiki>{{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}}</nowiki>''' ను చెరిపేసి '''<nowiki>{{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=????|వారం=??}}</nowiki>''' అన్న మూసను ఉంచండి. ==వ్యాస పరిచయ రూపం సృష్టించడం== "ఈ వారం వ్యాసం" పరిచయ రూపంలో దీనిలో స్వేచ్ఛానకలుహక్కుల బొమ్మలు మాత్రమే వాడాలి. === 2026 జాబితా === 2026 సంవత్సరానికి గాను వీలయినంతవరకు ఈ జాబితా ప్రకారం "ఈ వారం వ్యాసం" పరిచయ రూపాన్ని (వ్యాస ప్రవేశికలో మొదటి కొన్ని పేరాలు)(కనీసం వారం రోజుల ముందుగా) తయారు చేయాలి. క్రింద నున్న పట్టికలో సంబంధిత వారం అంకెను నొక్కితే "ఈ వారం వ్యాసం - ఫలాని వారం" అనే ఖాళీ పేజీ {{tl|ఈ వారపు వ్యాసం/preload}} కోడ్ తో తెరుచుకొంటుంది. ఎంపిక చేసిన వ్యాసం పేరు, వ్యాసం బొమ్మ పేరు, వ్యాసం పరిచయంనుండి కొంతభాగం ఆ పేజీలో చేర్చాలి. ఆ వ్యాసపు పేరుని క్రింది పట్టికలో లింకుగా పేర్కొనాలి. ఈ వ్యాసాలు ప్రదర్శనకు ముందు కొంత మెరుగు పరచవలసిన అవుసరం ఉందని గమనించగలరు. పరిచయం, అక్షర దోషాలు, అంతర్వికీ లింకులు, కాపీ హక్కులు, తటస్థత వంటి విషయాలను తప్పక పరిశీలించండి. {{col-begin}} {{col-3}} *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 01వ వారం|01|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[కొల్హాపూర్ మహాలక్ష్మీ ఆలయం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 02వ వారం|02|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[భోగి]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 03వ వారం|03|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[గోదావరి జిల్లాల్లో సంక్రాంతి ఉత్సవాలు]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 04వ వారం|04|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 05వ వారం|05|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఎక్రీషన్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 06వ వారం|06|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[శంకరాభరణం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 07వ వారం|07|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[అబ్రహం లింకన్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 08వ వారం|08|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[కె.విశ్వనాథ్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 09వ వారం|09|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[చంద్రశేఖర వేంకట రామన్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 10వ వారం|10|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఐర్లాండ్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 11వ వారం|11|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[దుశర్ల సత్యనారాయణ]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 12వ వారం|12|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[పురాతన ఈజిప్టు]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 13వ వారం|13|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[అరుణాచలేశ్వర ఆలయం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 14వ వారం|14|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఆహార పటిష్టత]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 15వ వారం|15|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 16వ వారం|16|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 17వ వారం|17|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[భారతీయ అంతరిక్ష స్థావరం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 18వ వారం|18|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[వేమూరి శారదాంబ]]''' {{col-3}} *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 19వ వారం|19|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[బాదామి శివాలయం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 20వ వారం|20|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[అనువర్తిత గణితం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 21వ వారం|21|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[అబ్బూరి రామకృష్ణారావు]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 22వ వారం|22|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[టాటా మోటార్స్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 23వ వారం|23|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఆగ్రా కోట]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 24వ వారం|24|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[గిరీష్ కర్నాడ్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 25వ వారం|25|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఖద్దరు]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 26వ వారం|26|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[భౌతిక శాస్త్రం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 27వ వారం|27|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర - పూర్వ యుగం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 28వ వారం|28|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[ఫీనిక్స్ నగరం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 29వ వారం|29|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[తెలుగు పత్రికలు]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 30వ వారం|30|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[సెమ్మంగుడి శ్రీనివాస అయ్యర్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 31వ వారం|31|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[భక్తి ఉద్యమం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 32వ వారం|32|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[వేలిముద్ర]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 33వ వారం|33|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[మనీ (సినిమా)|మనీ]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 34వ వారం|34|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[జాజికాయ]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 35వ వారం|35|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[జాతీయ రక్షణ అకాడమీ]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 36వ వారం|36|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[పవన్ కళ్యాణ్]]''' {{col-3}} *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 37వ వారం|37|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[అప్సర]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 38వ వారం|38|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[బర్మా పోరాటం]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 39వ వారం|39|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[బెంగాల్ విభజన (1947)]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 40వ వారం|40|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[కోనేరు హంపి]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 41వ వారం|41|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[వార్ధా]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 42వ వారం|42|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[రెండవ చంద్రగుప్తుడు]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 43వ వారం|43|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[మాలపల్లి (నవల)]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 44వ వారం|44|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 45వ వారం|45|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 46వ వారం|46|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[బిర్సా ముండా]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 47వ వారం|47|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 48వ వారం|48|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[సంబందర్]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 49వ వారం|49|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 50వ వారం|50|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 51వ వారం|51|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 52వ వారం|52|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' *{{preload|వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం/2026 53వ వారం|53|Template:ఈ వారపు వ్యాసం/preload|color=red}}: '''[[]]''' {{col-3}} {{col-end}} ==ఇవి కూడా చూడండి== ===సంవత్సరం వారీగా సాధారణ జాబితా, కంప్యూటర్ ద్వారా విశ్లేషణకు ఉపయోగం=== *[[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు - సాధారణ జాబితా]] (వారం, వ్యాస పేరు ) (మానవీయంగా ఈ పేజీలో పట్టికని సంవత్సరాంత తరువాత నకలు చేసి సరిచేయాలి) ===వ్యాసాల చర్చాపేజీల వర్గాలు=== ===ప్రదర్శిత సంవత్సరం వారీగా=== *[[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాల చర్చలు - సంవత్సరం వారీగా]] (ఈవావ్యా మూస ద్వారా చేరుతాయి) ===ప్రదర్శిత వారం వారీగా=== *[[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాల చర్చలు - వారం వారీగా]] (ఈవావ్యా మూస ద్వారా చేరుతాయి) ===వ్యాస పరిచయపేజీలు=== *[[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాల పరిచయాల ప్రదర్శన‎]] (ప్రదర్శన పేజీ మానవీయంగా చేయాలి, వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (YYYY) అనే పేజీ చేసి ఈ వారం వ్యాసాల పరిచయాల ప్రదర్శన అనే వర్గంలో చేర్చాలి) ===వ్యాస పరిగణనలు=== * [[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసం పరిగణనలు]](ఈవావ్యా మూస ద్వారా చేరుతాయి) ==ఇతరాలు== {{Div col|colwidth=25em|gap=2em}} * [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారపు బొమ్మల జాబితా]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం జాబితా - 2007 నుండి]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2007)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2008)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2009)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2010)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2011)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2012)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2013)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2014)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2015)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2016)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2017)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2018)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2019)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2020)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2021)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2022)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2023)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2024)]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారం వ్యాసాలు (2025)]] {{div col end}} [[వర్గం:ఈ వారం శీర్షికలు]] au821ebqroydowtns7a4rwk73gk09no 4 90932 4983321 4983205 2026-10-17T15:08:37Z యర్రా రామారావు 28161 /* వర్గాల నామకరణ విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు — మొదటి దఫా చర్చకు ఆహ్వానం */ కొత్త విభాగం 4983321 wikitext text/x-wiki {{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}} {{రచ్చబండ}} {{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}} {{Archives|auto=yes}} {{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}} {{సహకారం_స్థితి}} ==హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం== ప్రతి సంవత్సరం హైదరాబాద్‌లో నిర్వహించే జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలో తెలుగు వికీపీడియన్లు, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ (TWUG) ఆధ్వర్యంలో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్‌ను స్వచ్ఛందంగా నిర్వహిస్తున్న విషయం సభ్యులందరికీ తెలిసిందే. మనలో చాలామంది ఈ స్టాల్‌ను సందర్శిస్తూ, కార్యక్రమాల్లో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంటూ వస్తున్నారు. తెలుగు వికీపీడియా గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న ఉచిత విజ్ఞానాన్ని పరిచయం చేయడం, కొత్తవారిని వికీపీడియా, ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల వైపు ఆకర్షించడం, అలాగే కొత్త సభ్యులను సముదాయంలోకి తీసుకురావడంలో ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు ఎంతో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా, ప్రభావవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన కార్యక్రమాలు, ప్రచార సామగ్రి, ఇతర అవుట్‌రీచ్ కార్యకలాపాల కోసం వికీమీడియా ఫౌండేషన్ నుంచి గ్రాంట్ పొందేందుకు దరఖాస్తు సమర్పించాను. ఈ దరఖాస్తును గురించి WikiConference India 2026 సముదాయంతో ఫౌండేషన్ వారితో చర్చించిన తరువాత ఆన్ వికీ చర్చించి సమర్పించడానికి ఉన్న కొన్ని కాల పరిమితుల కారణంగా, నేరుగా దరఖాస్తు చేయాల్సి వచ్చింది. అయితే ఈ కార్యక్రమం ఉద్దేశ్యం, ప్రయోజనం, అమలు మాత్రం తెలుగు వికీమీడియా సముదాయం ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకునే విధంగా ఉంటాయి. ఇప్పుడు, జరిగే చర్చలోని అంశాలను కార్యక్రమ రూపకల్పనలో, మెరుగుదలలో ఉపయోగిస్తాము. అందువల్ల గ్రాంట్ దరఖాస్తును పరిశీలించి, దానికి తమ మద్దతును ప్రకటించవలసిందిగా తెలుగు వికీమీడియా సముదాయ సభ్యులందరినీ కోరుతున్నాను. మీ మద్దతు ఈ కార్యక్రమానికి మరింత బలం చేకూర్చడంతో పాటు, తెలుగు వికీపీడియా గురించి విస్తృత ప్రజానీకానికి అవగాహన కల్పించేందుకు ఉపయోగపడుతుంది. గ్రాంట్ దరఖాస్తు: లింక్ ఇంకా పబ్లిష్ కాలేదు, లింక్ తరువాత చేరుస్తాము : https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project మీ సూచనలు, అభిప్రాయాలు, మద్దతును కూడా స్వాగతిస్తున్నాము. ఇట్లు --[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:38, 17 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం అనేది మంచి కార్యక్రమం. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్ ద్వారా ప్రజలకు తెలుగు వికీపీడియా, ఉచిత విజ్ఞానం, వికీమీడియా ప్రాజెక్టుల గురించి అవగాహన కల్పించడం ఎంతో ఉపయోగకరమైన కార్యక్రమం. కొత్తవారిని వికీ సముదాయంలోకి తీసుకురావడంతో పాటు, ఇప్పటికే ఉన్న సభ్యుల భాగస్వామ్యాన్ని మరింత పెంచేందుకు ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు మంచి అవకాశాన్ని కల్పిస్తాయి. గ్రాంట్ ద్వారా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా నిర్వహించేందుకు చేపట్టే కార్యక్రమాలు తెలుగు వికీమీడియా సముదాయానికి తప్పకుండా ఉపయోగపడతాయని భావిస్తున్నాను. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్‌ను మరింత విస్తృతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు ఈ గ్రాంట్ ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది. ఈ కార్యక్రమానికి నా పూర్తి మద్దతు ఇస్తున్నాను. దరఖాస్తును పరిశీలించి, అవసరమైన సూచనలు, అభిప్రాయాలు అందించేందుకు నేను కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాను. ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:45, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు అలాగే. తప్పకుండా చేయండి. అభినందనలు. పబ్లిష్ చేయలేదంటున్నారు. ఇంకా సమయం ఉందా మరి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ముఖ్యమైన కార్యక్రమం. గ్రాంటు పరిస్థితి ఎంతవరకు వచ్చిందో వివరాలు ఏమైనా తెలిస్తే వివరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:30, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, గ్రాంటు లింక్ ఇంకా తయారుకాలేదా? పైన ఇతర సభ్యులు కూడా అడుగుతున్నారు. దయచేసి లింక్ ఇవ్వగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 04:27, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెవికిబడి పునః ప్రారంభం? == 2024, 2025ల లో తెవికీ సభ్యుల సూచనల మేరకు తెవికిబడి వేదికగా ఆన్లైన్ మీట్ లో తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది . తరువాత కూడా ఇంటర్న్షిప్స్, వివిధ ఔట్రీచ్ కార్యక్రమాలలో వికీలో నమోదు చేసుకున్న వారికీ అప్పుడప్పుడు తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది. ఇప్పుడు కూడా కొన్ని విషయాలలో శిక్షణ కొరకు సూచిస్తున్నారు. కాబట్టి తెవికీ బడి తరగతులు తిరిగి ప్రారంభించవచ్చు. ఈ సందర్భంలో సభ్యుల అభిప్రాయం కోరుతున్నాము. సభ్యులు తమ అభిప్రాయం లేదా అంగీకారం, శిక్షణాంశం, శనివారం లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ </nowiki> [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:20, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు. చర్చపేజీలో నా అభిప్రాయం రాశాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:41, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#మొదటి_పేజీ_నిర్వహణ]] అందరు నేర్చుకునే విషయమా కాదా అనేది కొంచెం వివరించండి. నేర్చుకునేది అయితే త్వరలో అమలు చేయాలి కాబట్టి ఈ ఆదివారం లేదా శనివారం తరగతి నిర్వహించవచ్చు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:53, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ఇది నేర్చుకునే అంశమే. క్లాసులు పెట్టాలి. :చర్చలో ఓ వాడుకరినీ ఉద్దేశించి రాస్తున్నపుడు,ఆ వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇచ్చి ప్రస్తావించాలనే ప్రాథమిక అంశం కూడా మనలో కొంతమందికి తెలియదు. కొంతమందికి సంతకం చెయ్యడం కూడా తెలీదని నేను గమనించాను. అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాల్సిందే. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ తీసుకుంటాను అన్నారు. మధ్యాహ్నం 2-4 అడిగాను ఇదివరకులో లాగా. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:22, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::అందరూ దానిమీద పనిచేయకపోయినా, చేయాలిసిన అవసరం వచ్చినప్పుడు ఇబ్బంది లేకుండా ఉండటానికి తెలుసుకోవలసిన విషయం.అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) : ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ 3-4pm తీసుకుంటాను అన్నారు. సెషన్ మధ్యాహ్నం 2.30-4 pm. మొదలు పెడదాము. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == వికీమీడియా నిర్వహణ, ఇతర ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించిన సర్వేలో పాల్గొనండి == వికీమీడియా నిర్వహణలో, నాణ్యతలో చాలా కీలకమైన నిర్వాహక, అధికార, చెక్ యూజర్ మొదలైన ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించి మనకు ఉమ్మడిగా ఎంత అవగాహన ఉందో, ఆ అవగాహన పెంచడానికి నిర్వహణా బాధ్యతలు మరింత మంది చేపట్టి విజయవంతంగా పనిచేయడానికి సిద్ధం చేసేందుకు అవసరమైన శిక్షణ, సహకారం ఇచ్చే కార్యక్రమాలు ఎలాంటివి ఉండొచ్చో తెలుసుకునేందుకు ఈ సర్వే వికీమీడియన్, ఓపెన్ నాలెడ్జ్ ఇనీషియేటివ్స్ ప్రోగ్రామ్ ఆఫీసర్ నితేష్ గిల్ చేపట్టారు. దయచేసి అందరూ పాల్గొని మీ మీ అభిప్రాయాలు తెలియజేయగలరు https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/She_Leads/Lab/Women_with_Extended_Rights/Preliminary_Research#Survey --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:55, 23 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు, వికీమీడియా ప్రాజెక్టులలో ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కులు (నిర్వాహకులు, అధికారులు, చెక్ యూజర్లు ఇత్యాది) కలిగిన వారి సంఖ్య పెరగడం, కొత్తవారికి సరైన శిక్షణ, సహకారం అందించడం సమాజ నాణ్యతాభివృద్ధికి చాలా అవసరం. నితేష్ గిల్ గారు చేపట్టిన ఈ సర్వేలో ఖచ్చితంగా పాల్గొని నా అభిప్రాయాలను నమోదు చేస్తాను. ఈ ముఖ్యమైన వివరాలను సమాజంతో పంచుకున్నందుకు కృతజ్ఞతలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:20, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం == తెవికీలో పనిచేసే నిర్వాహకులు తక్కువ. నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్న ఇతరులకు అప్పగిస్తే చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకులపై పని వత్తిడి తగ్గుతుంది. ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా, పేజీల దిగుమతి, ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు, వగైరాలు ఇందులోకి వస్తాయి. ఈ గుంపుల్లో కొన్ని తెవికీలో ఈసరికే ఉన్నాయి. కొన్నిటిని కొత్తగా తెచ్చుకోవాలి. ఈ గుంపుల గురించి, వాళ్ళు చెయ్యగలిగే పనుల గురించీ వాడుకరులందరికీ చెప్పి, ఆసక్తి ఉన్నవారు తగు అనుమతులు పొందేందుకు అడగమని చెప్పవచ్చు. ఈ అంశాన్ని గతంలో [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు/పాత చర్చ 4#కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం|నిర్వాహకుల దృష్టికి తెచ్చినపుడు]], సరే చేద్దాం అని కొందరు నిర్వాహకులు అన్నారు గానీ, ఇంకా అడుగు ముందుకు పడలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:34, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు అర్థమైనంతలో దీనికి అవసరమైన పనులు చెప్తాను. మీరు నా అవగాహన సరిగా ఉందో లేదో చెప్పండి. :# దిగుమతిదారు (ఇంపోర్టర్), ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు మాత్రమే మనకు ఇప్పుడు వికీలో ఎనేబుల్ అయివున్న వాడుకరి గుంపు. అదైనా కూడా మనం ఒక పాలసీ చేసుకుని, వెళ్ళి నిర్వాహకులు/అధికారులు కొత్తవారికి ఆ బాధ్యతలు ఇవ్వగలిగేలా అవకాశం ఇమ్మని స్టీవార్డులను అడగాలనుకుంటా. ఒకవేళ, శాశ్వతంగా దిగుమతిదారులను ఉంచాలనుకుంటే దానికొక పాలసీ మనం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. :# ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా: దీనికి మన దగ్గర వాడుకరి గుంపు లేదని నేను అనుకుంటున్నాను. దయచేసి నా అవగాహనలో లోపం ఉండి ఉంటే సరిదిద్దగలరు. :ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ఈ విషయం మధ్యలో ఆపకుండా చివరివరకు క్రియ కట్టే విధంగా తగిన చర్యలు చేపట్టాలి. తెవికీలో చాలా పనులు పెండిగులో ఉన్నవి. చురుకుగా ఉన్న నిర్వాహకులకు పనిభారం తగ్గాలంటే ఇంతకన్నా వేరే మార్గాలు లేవు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::తెవికీలో నిర్వహణా కార్యక్రమాలు చేయడానికి ఇప్పుడున్న నిర్వాహకులలో చాలా మంది క్రియాశీలకంగా లేరు. వ్యాసాలు రాయడంపై ఉన్న శ్రద్ధతో పాటు నిర్వహణా కార్యక్రమాలపై కూడా దృష్టి పెట్టవలసిన అవసరం ఉంది. అనేక కొత్త వ్యాసాలను పరిశీలించి, సరైన నిర్వహణా ట్యాగులు పెట్టడం, ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించడం, పేజీలను దిగుమతి చేయడం వంటి కార్యక్రమాలు ఉన్న కొంతమంది క్రియాశీల నిర్వాహకులు చేయడం సాధ్యం కాదు. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా నిర్వాహకుల సంఖ్య క్రమంగా తగ్గుతూ ప్రస్తుతం 10 కి చేరింది. ప్రస్తుతం ఆసక్తి ఉన్న కొత్త వాడుకరులు నిర్వాహకులుగా వస్తే మంచిది. ఆసక్తి ఉన్న వారు వికీ నియామాల ప్రకారం స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోండి. నిర్వాహణపై పూర్తి ఆసక్తి లేనిచో, నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను చేయడానికి ఆసక్తి ఉన్న వారికి అప్పగిస్తే మంచిది. దీనికి సంబంధించిన చర్యలు చేపట్టాలి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 14:01, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ, ::1. వికీలో ఎనేబుల్ అయి ఉన్న గుంపులను - ఒకటి రెండు తప్పించి - అధికారులు ఇవ్వగలరనుకుంటానండి. ప్రస్తుత పరిస్థితి తెలియదు గానీ, గతంలో నేను కొన్ని సార్లు ఇంటర్‌ఫేస్ అడ్మిన్ అనుమతులను ఇవ్వడం తీసెయ్యడం చేసాను. 2023 లో ఇతర అధికారులు ఆ పని చేసారు. వీటిని ఇవ్వడానికి వాడుకరి స్వీయ విజ్ఞప్తి చేసుకోవాలి, (దీనిపై పెద్దగా చర్చేమీ జరగదనుకుంటాను), దానిపై అధికారి ఆ వాడుకరి చరిత్రను పరిశోధించి, దానిపట్ల సంతృప్తి చెందితే ఆ వాడుకరికి అడిగిన అనుమతులు ఇస్తారు. అన్నట్టు దిగుమతిదారును ''ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు'' అంటారనుకుంటాను. ::2. ఔను, ఈ గుంపు లేదు. ఆ గుంపును మనం తెచ్చుకోవాలి. అభ్యర్థించే ముందు మనం చర్చ చేసి, నిర్ణయం తీసుకోవాలి. దానికంటే ముందు, అభ్యర్థించే ప్రాసెస్ ఏంటో చూడాలి. ::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ వరుసలో పనిచేద్దాం: :::# నిర్వాహకులు, అధికారులు పరిశీలించి చూసి తెవికీలో ఉన్న ఎక్స్టెండెడ్ రైట్స్ (దీనికి ఏదోక తెలుగు పేరు పెట్టాలి? లేదా ఇప్పటికే ఉందా?) ఏమిటి? వాటిని ఎవరు ఇవ్వగలరు అన్న జాబితాతో పాటుగా ఆయా హక్కుల తాలూకు బాధ్యతలు, పనితీరు ఏమిటన్నది ఒక పేజీ పెట్టి చిన్న లిస్టు వేసుకుందాం. :::# ఆ తర్వాత రాబోయే తెవికీ బడిలో ఈ అంశాలపై సమగ్రమైన అవగాహన ఉన్న ఎవరైనా స్టీవార్డుని కానీ, ఇతరులను కానీ నేను ఆహ్వానిస్తాను. వారితో ఒక సెషన్ చేసుకుని మన అవగాహన పరిపూర్ణం చేసుకుందాం. :::# ఈలోగా తెవికీలో ఎవరెవరు ఈ బాధ్యతలు తీసుకోగలరన్నది ఇప్పుడున్నవారి చర్చాపేజీ కాంట్రిబ్యూషన్లు, ఇతరత్రా పనులు పరిశీలించి ముందుకువెళ్ళి ప్రోత్సహిద్దాం. :::ఈ బాధ్యతలు మూడుగా ఉన్నాయి కాబట్టి ఒక్కో విభాగానికి కనీసం ఒకరు ఇంకా బావుండాలంటే ఇద్దరు నాయకత్వం వహించి ముందుకు తీసుకెళ్తే పని అవుతుంది. ఈ పద్ధతి ఎలా ఉందనేదీ. ఏ విభాగానికి ఎవరు నాయకత్వం వహిస్తే బావుంటుందో సూచించండి. :::ఇక్కడ చర్చలోకి వచ్చిన @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]], @[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు కూడా ఈ విషయం పరిశీలించగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు మూసల దిగుమతి, అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం, తగిన పేజిలలో చొప్పించడం యందు ఆసక్తి ఉంది. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 16:39, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం వంటివి చేసేందుకు ప్రత్యేక అనుమతులేమీ అవసరం లేదండి. ఎవరైనా చెయ్యొచ్చు. ఇప్పుడు మీరూ చెయ్యవచ్చు. ఇక దిగుమతి.. బాగా చురుగ్గా దిగుమతులు కావాలని అడుగుతున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీరు ఆ అనుమతి కోరడం సహజమే. అనుమతి కోరేందుకు ఒక పద్ధతి, ఒక పేజీ ఉంటుందనుకుంటాను. నిర్వాహకులు ఆ పేజీని సృష్టించాక, అందులో మీస్వీయ ప్రతిపాదన చేస్తే, అధికారి దాన్ని ప్రసాదిస్తారు. దిగుమతి చెయ్యడంలో కొన్ని అంశాలను గమనించాలి. ఈలోగా వాటి గురించి తెలుసుకోండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మీరన్నది నిజమే! అయితే నేను అడిగింది మూసల దిగుమతి అటుతర్వాత వాటి లింకుల సరిచేతలాంటి మొత్తం కార్యక్రమం కోసం చెపుతున్నాను. వికీలో ఎలా వ్రాయాలో శిక్షణ ఇస్తున్నారు. వికీ వెనక జరిగే సాంకేతికతలు, అనుమతుల ప్రతిపాదనల పద్దతుల కోసం "నిర్వాహణ బడి" లాంటి ఒక శిక్షణ ఏర్పాటు చేస్తే బాగుంటుందని నా సూచన. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 04:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::తెవికీ బడిలోనే నిర్వహణ పాఠాలు చెప్పవచ్చు. నిర్వహణ మీద ఆసక్తి ఉన్నవారు ముందుకొచ్చి ఫలానా శిక్షణ కావాలని అడిగితే, ఆ పాఠాలు పెట్టవచ్చండి, మన చేతిలో పనేకదా!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:55, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ మీకు కావలసిన శిక్షణాంశం, శనివారం లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::అందరికీ నమస్కారం, :::తెవికీలో నిర్వహణా భారాన్ని తగ్గించి, పనులను వేగవంతం చేయడానికి నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్నవారికి 'నిర్వహణ బడి' ద్వారా శిక్షణ ఇవ్వడం చాలా ఆవశ్యకం. :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గార్లు సూచించిన విధంగా ముందుగా మన తెవికీలో అందుబాటులో ఉన్న హక్కులు, అధికారులు ఇవ్వగలిగే అనుమతులు, అలాగే గ్లోబల్/స్టీవార్డ్స్ ద్వారా తెచ్చుకోవాల్సిన కొత్త గుంపుల వివరాలతో ఒక జాబితా, సమాచార పేజీని తయారు చేసుకుందాం. :::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారి లాంటి ఉత్సాహవంతులైన సభ్యులు సాంకేతిక అంశాలపై ఆసక్తి చూపడం శుభపరిణామం. రాబోయే 'తెవికీ బడి' లో లేదా ప్రత్యేక సెషన్‌లో స్టీవార్డ్స్/నిపుణుల భాగస్వామ్యంతో అవగాహన కల్పించి, ఈ ప్రక్రియను ఇక్కడితో ఆపకుండా, చివరివరకూ ప్రాసెస్ పూర్తి చేసి అమలులోకి తెచ్చేందుకు మనమందరం కలిసి పనిచేద్దాం. మరింత మంది వాడుకరులు కూడా తమకు వీలైన విభాగాలలో బాధ్యతలు తీసుకోవడానికి ముందుకు రావలసిందిగా కోరుతున్నాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) : పై చర్చలను అనుసరించి తెలుగు వికీపీడియా నిర్వాహకత్వం, వాడుకరి గుంపులు వంటి అంశాల గురించిన శిక్షణ, మార్గదర్శకాలు, విధానాలు గురించిన శిక్షణ తెవికిబడిలో నిర్వహిద్దాము. వీలయితే వచ్చే ఆదివారం అక్టోబరు 4న. శిక్షణ ఎవరు నిర్వహిస్తారో సూచించండి. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:15, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::https://w.wiki/VTL9 ఇది వాడుకరి హక్కుల గుంపుల లింక్. ఒకసారి పరిశీలించి గలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:09, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ == తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు స్థిరంగా లేవు. వాటిలో స్పేసింగ్ తేడాలు, పర్యాయపదాలు, పేరులో వివిధ రూపభేదాలు, వ్యాకరణ దోషాలు వంటి కారణాల వల్ల ఒకే వర్గం రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లుతో ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటివి దాదాపు 80కి పైగా ఉదాహరణలు గుర్తించి వాటిని [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] పేజీలో సమగ్రవివరాలతో నమోదు చేయుట జరిగింది. ఆ సమస్యలపై సముదాయం నామకరణ విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో, సముదాయ సభ్యుల విలువైన ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. సముదాయ సభ్యుల ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలపటానికి [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు ఒక వారం రోజులలోపు తెలియజేయగలరు. వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకుని, సమగ్రంగా క్రోడీకరించి సాధ్యమైనంత త్వరలో మరలా వాటిమీద విధాన నిర్ణయాల నిర్ణయించుటకు చర్చను ప్రవేశపెట్టటానికి మీ అందరి సహకారం కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:10, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వర్గాలలో ఇన్ని సమస్యలు గుర్తించి ప్రస్తావించారు. ధన్యవాదాలు ఇంకో లింకు కూడా ఉందండి. <nowiki>https://w.wiki/Ub6B</nowiki> (వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/చర్చించాల్సిన వర్గాల జాబితా) [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:12, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ ఆ పేజీలో వర్గాలు, మరలా ప్రవేశపెట్టే వి విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించే చర్చలో తీసుకు వస్తాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:50, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::అలాగే అండి. ఈ విషయంలో నేను చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే సూచించండి . [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:08, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారూ ధన్యవాదాలు, ఎక్కువమంది చర్చలో అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియపరిస్తే మరింత నాణ్యతగా వర్గాల నామకరణాలు రూపొందటానికి అవకాశాలు మెండుగా ఉంటాయని నా అభిప్రాయం, వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు, ఏమిచేస్తాం, దురదృష్టం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::"వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు" :::::తెవికీకి సంబంధించినంత వరకూ వాట్సాప్ గ్రూపుల వలన పెద్దగా ప్రయోజనం కలుక్క పోగా, వాటి వలన నష్టం మాత్రం కలుగుతోంది. అసలు వాట్సాప్ గ్రూపులు ఉన్నది, వికీకి ప్రత్యామ్నాయంగా కాదు. వాటిని వికీకి కాంప్లిమెంటరీగా వాడాలి. కానీ మనం, అక్కడ మాత్రమే చర్చిస్తున్నాం. ఇక్కడ చర్చా ఉండదు, నిర్ణయాలూ ఉండవు, పనీ జరగదు. :::::ఇక్కడ చర్చలు అద్భుతంగా జరుగుతున్నాయనీ, నిర్ణయాలు తెగ తీసుకుంటున్నామనీ, వాటి ఫాలో అప్ పని బాగా జరుగుతోందనీ నేను చెప్పడం లేదు. కానీ అసలు ఎంతోకొంత చర్చంటూ జరిగితే, ఒక నిర్ణయమంటూ తీసుకోకపోయినా, చర్చ మాత్రం శాశ్వతంగా మిగులుతుంది. వాట్సాప్‌లో "మాత్రమే" చేసే చర్చలు నీళ్ళ మీది రాతలే. వాటి వలన తెవికీకి వీసమెత్తు ప్రయోజనం లేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:35, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారి అభిప్రాయంతో నేను ఏకీభవిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:20, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::అందరికీ నమస్కారం, :::::::తెలుగు వికీపీడియాలో 80కి పైగా వర్గాల నామకరణ లోపాలను, పునరావృత వర్గాలను గుర్తించి సమగ్రంగా నమోదు చేసినందుకు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. వికీ ప్రాజెక్టు నాణ్యతను పెంచడంలోనూ, విషయ వర్గీకరణను క్రమబద్ధకరించడంలోనూ ఇది చాలా కీలకమైన పని. :::::::రెండు ముఖ్యమైన విషయాలపై నా అభిప్రాయాలు: :::::::* వర్గాల సంస్కరణ చర్చ: రామారావు గారు ప్రతిపాదించిన పేజీలను వికీపీడియన్లందరూ పరిశీలించి, నామకరణ విధానం సాధారితీకరించడానికి తమ అభిప్రాయాలను నమోదు చేయాలి. ఈ ప్రక్రియ క్రమబద్ధంగా జరగడానికి నా పూర్తి సహకారాన్ని అందిస్తాను. :::::::* ఆన్-వికీ చర్చల ప్రాముఖ్యత: @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారి అభిప్రాయంతో నేను నూటికి నూరుపాళ్ళు ఏకీభవిస్తున్నాను. వాట్సాప్ వంటి బాహ్య వేదికలలో జరిగే సంభాషణలు కాలక్రమేణా మరుగున పడిపోతాయి, కానీ వికీపీడియా రచ్చబండ లేదా సదరు చర్చా పేజీలలో నమోదయ్యే చర్చలే తెవికీకి శాశ్వతమైన ఆస్తిగా మిగులుతాయి. వికీ నిర్ణయాలు, చర్చలు అధికారికంగా ఆన్-వికీలోనే జరగడం వికీ నియమావళికి, భవిష్యత్తు సూచనలకు అత్యంత ఆవశ్యకం. :::::::సముదాయ సభ్యులందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి తమ విలువైన అభిప్రాయాలను అందించాల్సిందిగా కోరుతున్నాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]], [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]], [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]], [[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]],[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్]], [[వాడుకరి:Vgouripathi|గౌరీపతి]], [[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]], [[వాడుకరి:Kalasagary|కళాసాగర్]],[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]], [[వాడుకరి:Muralikrishna m|మురళీకృష్ణ]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారలందరూ, ఇంకా ఫైన ఉదహరించని తోటి యూజర్స్ అందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు రెండురోజులలోపు తెలియజేయగలరు. మీ విలువైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు, తెవికీ నాణ్యతను మరింత మెరుగైన స్థాయికి చేరగలదనుటలో ఎటువంటి సందేహం లేదు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, స్పందిస్తానండి. ఈ చర్చ తీసుకువచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. ఒక సూచన: ఈ కొత్త చర్చ పేజీ లింకును ([[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]]) [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు]] పేజీలో తాజా చర్చల్లో చేర్చండి. అలాగే పాత చర్చల లింకులను మీరు వేరే విభాగం లోకి మార్చారు కాబట్టి వాటిని కూడా చూడమని ఆ లింకులున్న విభాగపు లింకును ఇస్తే, పాత చర్చలలో ఏం జరిగిందో వాడుకరులకు తెలుస్తుంది. గత చర్చల్లో నిర్ణయాలు తీసుకున్న అంశాలపై మళ్ళీ చర్చించకుండా నివారించవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:47, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::::::అలాగే నండీ. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::::::తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. :::::::::::కళాసాగర్ [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 15:29, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, చాలా చురుగ్గా రాస్తున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీకు అవసరమైన సహాయం దొరక్కపోవడం శోచనీయమే. [[వికీపీడియా:వర్గీకరణ]] పేజీని చూడకపోతే ఇప్పుడు చూడండి. అందులో మీకు అవసరమైన సహాయం పూర్తిగా దొరకదు గానీ కొంత ప్రాథమిక సమాచారం దొరుకుతుంది. ::::::::::::వర్గాలకు పేర్లు పెట్టే విషయంలో ఒక చిట్కా ఉంది: మీరు ఏ పేజీలో వర్గాన్ని చేర్చాలని భావిస్తున్నారో, అలాంటి పేజీలు మూడో నాలుగో చూడండి. అవి ఏ వర్గాల్లో ఉన్నాయో చూడండి. ఆ వర్గాల్లో ఎక్కువ పేజీలు ఎందులో ఉన్నాయో చూసి, సరిపోతాయనుకుంటే ఆ వర్గాలను మీ పేజీలో కూడా పెట్టండి. లేదంటే ఆ పేర్లు ఎలా ఉన్నాయో చూసి అలాంటి పేర్లనే వాడి మీ పేజీకి తగిన వర్గాన్ని సృష్టించండి. ఉదాహరణకు, మీరు ఒక స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడి పేజీ రాస్తే, అల్లూరి, మద్దూరి, భోగరాజు, బోసు, గాంధీ, నెహ్రూ వగైరాలపేజీలు చూడండి. అక్కడి వర్గాలను ఇక్కడ వాడండి. ::::::::::::ఈ కొత్త వర్గానికి కనీసం ఒక మాతృవర్గం ఉండడం మాత్రం తప్పనిసరి. ::::::::::::మార్గదర్శకాలు రూపొందేలోపు, వర్గాలకు సంబంధించి మీకు ఏ ఇతర సహాయం కావాలన్నా నన్ను అడగండి. నాకు తెలిసినంత మేరకు నేను సాయం చేస్తాను. నాకూ తెలియనివి మనిద్దరం కలిసి నేర్చుకుందాం. ఒక నెలలో మనం వర్గాలకు సంబంధించి, ఒక సంతృప్తికరమైన స్థాయికి చేరేలా ప్రయత్నం చేద్దాం. మీ సందేహాలను నా చర్చ పేజీలో రాయండి. నేను సమాధానాలు రాస్తాను. అవసరమైతే, రాత్రి 7 నుండి 10 లోపు మనం ఫోనులో కూడా మాట్లాడుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:43, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వర్గాల చర్చ నిర్ణయం జరిగే అంతవరకు పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలు సృష్టించవద్దు == దయచేసే వర్గాల చర్చ పెండింగ్లో ఉండగా మరలా పాత వర్గాలను పక్కనపెట్టి మన అభిప్రాయం ప్రకారం మరలా కొత్త వర్గం సృష్టించటం కొత్తవాటిని సృష్టించి ఆ వర్గంలో పాత వర్గాల నుండి. వ్యాసాలు బదిలీ చేయడం వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు విరుద్ధం. దయచేసి గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అలాగే అండి [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:34, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 15:38, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ == సభ్యులకు నమస్కారం తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ అర్ధర్వ్యం లో తెవికీబడి వేదిక ద్వారా "'''తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ"''' అనే అంశం మీద [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర ]]&nbsp;గారు శిక్షణ ఇస్తారు. '''తేదీ 27.09.2026, సమయం - మధ్యాహ్నం 2.30pm.''' గూగుల్ మీట్ లింక్ - https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224. సభ్యులందరు పాల్గొనవలసినదిగా విజ్ఞప్తి. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 15:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఒక పెజిలొ infobox లో Spouse ఎలా మర్చాలో తెలియట్లేదు. == https://l1nk.dev/38cqzdu ఈ వైకొం విజయల క్ష్మి గాయకురాలు పేజీలొ infobox లో Spouse- భార్య పేరు అని ఉంది, భర్త అని ఉండాల్సిన చోట. ఎవరైనా మార్చండి. [[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] ([[వాడుకరి చర్చ:Svpnikhil|చర్చ]]) 06:34, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ లింకు తప్పు ఇచ్చారు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:55, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ, వచ్చింది లెండి. అవసరమైన మార్పు చేసాను. ::తెవికీ లోని పేజీకి లింకు ఇవ్వడానికి <nowiki>[[ ]]</nowiki> -ఇలా వికీలింకు ఇస్తే సరిపోతుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:28, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఏమైందంటే.. == గతంలో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు సైడుబారులో ఉండేది. ప్రత్యేకపేజీలను చూడడానికి వీలుగా ఉండేది. సుమారొక ఏడాది కిందట, మీడియావికీ సాఫ్టువేరు కొత్త వెర్షనులో దాన్ని తీసేసారు. దాంతో ప్రత్యేక పేజీలను చేరుకోవాలంటే వెతుకుపెట్టెలో ఇచ్చి వెళ్ళాల్సి వస్తోంది. ఇప్పుడు ఆ లింకు కావాలంటే ఏ వికీకి ఆ వికీలో ఈ లింకును సైడుబారులో పెట్టుకోవాల్సిందే. మనకు ఇది అవసరం కాబట్టి, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టాలని నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:13, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :నేను బుక్ మార్క్ లో పెట్టుకున్నాను. లింక్ :https://w.wiki/7a4T [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::నాకు తెలిసి వీటి అవసరం చాలామందికి తెలియదనుకుంటున్నాను. వీటి మీద తెవికీ బడిలో ఒకరోజు క్లాసు ఇస్తే బాగుంటుంది.అవకాశముంటే నేను ప్రిపేర్ అవుతాను. మీరు ఇస్తే ఇంకా మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ఇప్పుడు అవసరం, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టేందుకు చర్యలు తీసుకోవడం. రెణ్ణిమిషాల పని. కానీ, అది నిర్వాహకులే చెయ్యగలరు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:20, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఎడమవైపు సైడుబారులో ఉంటేనే సులభంగా ఉంటుంది. @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు సూచించినట్టుగా సైడుబారులో పెట్టుకుందాం.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:11, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఔనండి. సైడుబారులో లింకు ఉండాలి. బుక్‌మార్కులు అనేవి వ్యక్తిగతం. లింకు లేకపోతే అలాంటివి ఎవరికి వాళ్ళు చేసుకుంటారు. లింకులుండడం సైటుకు ముఖ్యం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:24, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించినట్టుగా ఎడమవైపు సైడుబారులో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు చేర్చాను. ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:15, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::ధన్యవాదాలు, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు. ఒక సంవత్సరం కిందట, [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 95#కనబడుట లేదు|దీని గురించి రచ్చబండలో రాసాను]]. కానీ, ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారో ఎవరూ పట్టించుకోలేదు, నేనూ పక్కన పడేసాను. ప్రత్యేక పేజీల అవసరం వచ్చినపుడల్లా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు చెప్పినట్టు ఏదో ఒక పద్ధతి ద్వారా ఆ పేజీకి వెళ్తూండేవాణ్ణి. ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారా అని అనుకుంటూ ఉండేవాణ్ణి. ఇవ్వాళ వెతికాను, ఎందుకు తీసేసారు? ఎవరు తీసేసారు అని. విషయాలు తెలిసాయి. అంచేతనే లింకు పెట్టమని రాసేసాను, మీరు వెంటనే చేసేసారు. ధన్యవాదాలు, మళ్ళీ.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను స్థాపించాలి == గతంలో ట్వింకిల్ గాడ్జెట్లో సమస్య వచ్చినపుడు దాన్ని పరిష్కరించడం మనకు సమస్యగా మారింది./ దాని కోడు మొత్తం ఒకటో రెండో ఫైళ్ళలో ఉండడంతో దాన్ని సరిచెయ్యడం తలకు మించిన పనైంది. అప్పుడూ వీవెన్ గారు కొత్తగా రాసేందుకు ప్రయత్నం చేసారెఉ గానీ అది మధ్య లోనే ఆగిపోయింది. దాంతో మనకు ట్వింకిల్ లోని విశేషాలు పనిచెయ్యకుండా అలాగే ఉండిపోయాయి. ఈలోగా ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను దాని డెవలపర్లు సమూలంగా మార్చివేసారు. గతంలో ఉన్న నాలుగైదు ఫైళ్ళ స్థానే 20 కి పైగా ఫైళ్ళను సృష్టించారు. ప్రస్తుతం ఎన్వికీలో అది పని చేస్తోంది. దాన్నే మనం కూడా స్థాపించుకోవాలి. అందుకు గాను, కింది ఫైళ్ళను ఎన్వికీ నుండి దిగుమతి చేసుకోవాలి. ఈ ఫైళ్ళలో మూడో నాలుగో ఈసరికే ఉన్నాయి. వాటిని ఓవర్ రైటు చేస్తూ దిగుమతి చెయ్యాలి. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన పని కాబట్టి దిగుమతి అభ్యర్థనలు పేజీలో కాకుండా ఇక్కడ రాస్తున్నాను. వీటిని దిగుమతి చేసుకున్నాక, గాడ్జెట్ డెఫినిషను, ట్వింకిల్ కాన్ఫిగరేషను వగైరా ఫైళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాల్సి రావచ్చు. ముందు కింది ఫైళ్ళను దిగుమతి చేసుకుందాం. నిర్వాహకులు పరిశీలించవలసినది: * MediaWiki:Twinkle-pagestyles * MediaWiki:Gadget-Twinkle.js * MediaWiki:Gadget-twinklearv.js * MediaWiki:Gadget-twinklewarn.js * MediaWiki:Gadget-twinkleblock.js * MediaWiki:Gadget-twinklewelcome.js * MediaWiki:Gadget-twinkletalkback.js * MediaWiki:Gadget-twinklespeedy.js * MediaWiki:Gadget-twinkleprod.js * MediaWiki:Gadget-twinklexfd.js * MediaWiki:Gadget-twinkleimage.js * MediaWiki:Gadget-twinkleprotect.js * MediaWiki:Gadget-twinkletag.js * MediaWiki:Gadget-twinklediff.js * MediaWiki:Gadget-twinkleunlink.js * MediaWiki:Gadget-twinklerollback.js * MediaWiki:Gadget-twinkledeprod.js * MediaWiki:Gadget-twinklebatchdelete.js * MediaWiki:Gadget-twinklebatchprotect.js * MediaWiki:Gadget-twinklebatchundelete.js * MediaWiki:Gadget-twinkleconfig.js * MediaWiki:Gadget-Twinkle.css [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:52, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 18:11, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::నేను దిగుమతి చేయటానికి ప్రయత్నించగా మీకు అనుమతిలేదని సందేశం చూపించింది.ఈ విషయంలో అధికారి హోదాలో ఉన్న @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారు జోక్యం చేసుకోవలసిందిగా కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:51, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::: నేను ప్రయత్నిస్తానండీ - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:02, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[ప్రత్యేక:దిగుమతి|దిగుమతి పేజీ]] ద్వారా ప్రయత్నించాను. అన్నీ మీడియావికీ నేమ్‌స్పేసులోకి దిగుమతి అయ్యాయి. కానీ మొదటిది మాత్రం '''దిగుమతి విఫలమైంది: దిగుమతి చెయ్యడానికి పేజీలేమీ లేవు.''' అని చూపిస్తోంది. దాన్ని మళ్ళీ ప్రయత్నిస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:17, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ ధన్యవాదాలు. ఒక్కోసారి అలానే చూపిస్తుంది, మరలా మరలా ట్రై చేయండి, ఒకవేళ అది ఆల్రెడీ దిగుమతి వుండవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:31, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::: నిజంగానే ఆంగ్ల వికీలో MediaWiki:Twinkle-pagestyles అనే పేరుతో పేజీ ఏమీ లేదు మనం దిగుమతి చేయడానికి. అది MediaWiki:Gadget-Twinkle-pagestyles అయ్యుండవచ్చని ఊహించి దానిని కూడా దిగుమతి చేశాను. ఇక మనం ట్వింకిల్ ఉపకరణాన్ని వాడటానికి అధికారి హోదాలో చేయవలసిన పనులు ఏమైనా ఉంటే చేయగలను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 17:03, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::ప్రస్తుతం గతంలో ఉన్న ఆప్షన్స్ నాకు చూపించటంలేదు. మరి మీకు ఎలా చూపిస్తున్నావో... వెంటనే తగిన చర్యలు చేపట్టగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:09, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, పై జాబితాలో MediaWiki:Gadget-twinklearv.js అనే పేజీ దిగుమతి కాలేదు. ఒకసారి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:57, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, దిగుమతి చేశాను.- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 15:47, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[మీడియావికీ:Gadgets-definition]] పేజీలో browsing లో నాలుగో పాయింటు దగ్గర (ట్వింకిల్ కు సంబంధించినది) ఇప్పుడు ఉన్నదాన్ని తీసేసి, కింది టెక్స్టును చేర్చండి: :::::Twinkle[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,jquery.ui.dialog,jquery.tipsy,moment|rights=autoconfirmed]|morebits.js|morebits.css|Twinkle.js|twinkleprod.js|twinkleimage.js|twinklebatchundelete.js|twinklewarn.js|twinkleblock.js|twinklespeedy.js|friendlyshared.js|twinklediff.js|twinkleunlink.js|friendlytag.js|twinkledeprod.js|friendlywelcome.js|twinklexfd.js|twinklebatchdelete.js|twinklebatchprotect.js|twinkleconfig.js|twinklefluff.js|twinkleprotect.js|twinklearv.js|friendlytalkback.js [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:14, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::: @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మార్చాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నాకు ఓపెన్ అయింది. నేను చేర్చవచ్చా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ మిమ్మల్ని దిద్దుబాట్లు చెయ్యనిస్తే, చేర్చవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:41, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] గారూ, [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, TW అనే పేరుతో సవరించు, చరిత్ర వగైరా లింకుల పక్కన కొత్త Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోందా? కనిపిస్తే, అందులో మెనూలు ఏమేం ఉన్నాయో చెప్పండి. నేను ప్రస్తుతం దీనిమీద పనిచేస్తున్నాను. వెంటనే సమాధానమిస్తే పనికొస్తుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:12, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::CSD, XFD, PP Last, Unlink, D-Batch,P-Batch, Config ఇవి కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:14, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ డైలాగ్ బాక్సులు తెరుచుకుంటున్నవి, ఇంకా WEl ఇలాంటివి రావాలనుకుంటాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:33, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ధన్యవాదాలు. ఆ warn, wel, block, వంటి మెనూ ఐటములు వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే వస్తాయండి. చూడండి. వాటిలో కొన్ని నిర్వాహకులకే (మీకే) కనిపిస్తాయి, నాలాంటి వారికి కనిపించవు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:03, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::::పరిశీలించాను.అవును. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:11, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:16, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మిగతా లింకులను పరీక్షించేటపుడు - డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:18, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ స్క్రీన్ షాట్ పంపాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:25, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు చెప్పిన కొత్త.Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోంది. మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 05:15, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). అలాగే ఆ మెనూలో ఏమేం లింకులున్నాయో కూడా చెప్పండి. :::::::::ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, config అనే లింకు నొక్కాను, వేరే పేజీ ఓపెన్ అయ్యింది. కానీ, అందులో ఫారం కనిపించలేదు. మెనూలో ఇంకులన్నీ చెక్ చేసాను. అన్నీ పనిచేస్తున్నాయి.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 05:42, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ంగార్ ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:44, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి అని అన్నారు, నాకు వ్యాసంపేజీలో 8, వ్యాస చర్చాపేజీలో 3, వాడుకరి చర్చాపేజీలో 13 ఐటమ్సు కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::ట్వింకిల్, వేరువేరు పనుల కోసం అనేక మూసలను వాడుతుంది. ఇంగ్లీషులో 600 పైనే ఉన్నాయి. మన దగ్గర దాదాపు 500 ఉన్నాయి. అయితే మన దగ్గర అవసరం లేనివి కూడా ఉన్నాయి. ఇంగ్లీషు వికీలో [[En:Category:Templates used by Twinkle]] అనే వర్గంలో ఉన్న మూసలన్నిటినీ దిగుమతి (వీటిలో కొన్ని మన దగ్గర ఉన్నాయి. వాటిని ఓవెర్‌రైటు చేద్దాం) చేసుకుందాం. మన దగ్గర ఉన్న్ వర్గం [[:వర్గం:Templates used by Twinkle]] ఇది ఇంగ్లీషు వర్గానికి అనుసంధానమై ఉంది. నిర్వాహకులెవరైనా ఇంగ్లీషులో ఉన్న వర్గాలన్నిటినీ దిగుమతి చెయ్యవలసినది. దిగుమతి చేసాక, గతంలో మనం చేసుకున్న అనువాదాలను పునరుద్ధరించాలి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:40, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, కింది పేజీలను కూడా దిగుమతి చెయ్యండి: :::::# Mediawiki:Gadget-morebits.js :::::# Mediawiki:Gadget-morebits.css :::::# Mediawiki:Gadget-friendlyshared.js :::::# Mediawiki:Gadget-friendlytag.js :::::# Mediawiki:Gadget-friendlywelcome.js :::::# Mediawiki:Gadget-twinklefluff.js :::::# Mediawiki:Gadget-friendlytalkback.js :::::# Wikipedia:Twinkle/Preferences :::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:04, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::: ఇవి కూడా దిగుమతి చేశాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, సమస్య పరిష్కారం కానట్టుంది. మరిన్ని వివరాలు చూడాలి. నేను చూ, మీకు చెప్పడం, మీరు చెయ్యడం.. దీనికి టైం పడుతోంది. మీరే వెతికి సమస్య ఎక్కడుందో చూడండి. ఒకవేళ మీకు కుదరని పక్షంలో నాకు తాత్కాలికంగా ఇంటర్ ఫేస్ నిర్వాహకుడు హోదా ఇవ్వండి. నేను చూస్తాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:59, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::అలా చేస్తే బాగుంటుంది, యిద్దరూ పరిశీలించి తెలుసుకోవటానికి వీలుగా ఉంటుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:21, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, నేను నా జావాస్క్రిప్టు ఫైలులో మార్పులు చేసి చూసాను. పనిచేసింది. ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపించింది. అన్ని విశేషాలూ పనిచేస్తున్నాయి (అంటే, మెనూను నొక్కినపుడు చూపించాల్సిన డయాలాగ్ బాక్సులను, వాటి లోని ఫీల్డులతో సహా చూపిస్తోంది. నేను ఆపై యాక్షన్ పార్టుకు పోలేదు.) నాకు అర్థమైనంతలో ఇక్కడ జరిగిన లోపం ఏంటంటే.. Twinkle Preferences ను నొక్కినపుడు Wikipedia:Twinkle/Preferences కు కాకుండా Commons:Twinkle/Preferences అనే పేజీకి పోతోంది. అంచేత ట్వింకిల్ అభిరుచులు సెట్‌ కాలేదు. అది ఒక ముఖ్యమైన సమస్య (బహుశా అది ఒక్కటే సమస్య అయి ఉండవచ్చు కూడా). పోతే, కాన్ఫిగ్ పేజీలోని డేటా అంతా హార్డ్‌ కోడెడుగా కనిపిస్తోంది. అందువలన లోకలైజేషను చేసినపుడు తెలుగు లేబుళ్ళు ఇక్కడికి రాకపోవచ్చు (మన ప్రస్తుత సమస్య ఇది కాదు). మీరే చేస్తే పై మార్పు చేసి చూడండి. అది పనిచెయ్యకపోతే, ఇంకా సమస్యలున్నాయేమో చూడండి. ఒకవేళ నాకు అనుమతులివ్వాలని భావిస్తే, ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్‌తో పాటు, ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు అనుమతి కూడా ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:27, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మీకు ఒక వారం పాటు ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ అనుమతి ఇచ్చానండీ. ట్రాన్స్ వికీ దిగుమతి దారు అనుమతి మాత్రం నేను ఇవ్వలేనని చెబుతోంది. అది కావాలంటే నేను దిగుమతి చేయగలను. క్షమించాలి. నేను సమయం లేక పరిశీలించలేక పోతున్నాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 15:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, మరొక పద్ధతి, మెరుగైన పద్ధతి ఏంటంటే, Github నుండి నేరుగా స్థాపించుకోవడం. మీరు దీన్ని చూసే ఉండవచ్చు బహుశా. అయితే దీని ద్వారా స్థాపించాలంటే నాకు కాస్త గీకు పరిజ్ఞానం కావాలనుకుంటాను. మానవికంగా చేసేది కాకపోతే అప్పుడు అది ప్రయత్నించవచ్చు. మానవికంగా చెయ్యగలిగినా కూడా ఆ తరువాత ఆ మెరుగైన పద్ధితికి మారితేనే మంచిది.. అది ఫ్యూచర్-ప్రూఫ్ అనుకుంటాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:34, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) == తెలుగు వికీపీడియా: విస్తరణ ప్రణాళిక-2027 == సభ్యులకు నమస్కారం తెలుగు వికీపీడియా వ్యాసాలు, వ్యాసాల నాణ్యతను విస్తరించడానికి, గూగుల్ ఇప్పుడు అంటే 2025-26 సంవత్సరాలకి అందిస్తున్న సహకారానికి కొనసాగింపుగా, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ తరపున రాబోయే 2027 సంవత్సరానికి కార్యాచరణ ప్రణాళిక ప్రతిపాదన సమర్పించవలసి ఉంది. వివరాలు [https://w.wiki/W3c5 ఈ పేజీ]లో చూడగలరు. చూసి తమ అభిప్రాయాన్ని త్వరలో తెలియచేయగలరు. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:05, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 05:49, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC) == అధికారులు కావాలి == మనకు నలుగురు అధికారులుండేవారు. వారిలో ఇద్దరికి, జూన్ 11 న ఆ అనుమతులను తీసేసారు- కారణం తెలీదు. ఆ పని చేసింది, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి. ప్రస్తుతం మనకు ఇద్దరే అధికారులున్నారు. మామూలుగా అయితే, మనలాంటి వికీకి ఇద్దరు సరిపోతారు. కానీ వాళ్ళలో ఒకరు చాలాకాలంగా చురుగ్గా లేరు. మిగిలిన ఆ ఒక్కరు చురుగ్గా లేని పక్షంలో పనులు ఆగుతాయి. అంచేత కనీసం మరొక్కరు అధికారిగా ఉండాలనేది నా ప్రతిపాదన. ప్రస్తుతం చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకుల్లో ఒకరు అధికారిగా స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోవడం ఒక మార్గం. లేదంటే, ఇటీవల తొలగింపుకు గురైన ఆ ఇద్దరు అధికారుల్లో కనీసం ఒకరు, ఇకపై చురుగ్గా పనిచేస్తామని సముదాయానికి విశ్వాసం కలిగిస్తే, వాళ్ళు తిరిగి ప్రతిపాదన చేసుకోవడం. పరిశీలించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:21, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :పనులుకు అంతరాయం లేకుండా ఉండాలంటే అదనంగా ఇప్పుడు ఉన్న ఇద్దరు కాకుండా మరో ఇద్దరు అధికారులు తప్పనిసరిగా, అత్యవసరంగా స్యీయప్రతిపాదన చేసుకోవటానికి ముందుకురావాలి. వారే నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలకు కూడా స్వీకరించాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:42, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అవునండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మూసలు దిగుమతి చేయాలని ప్రత్నించినపుడు, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి నా అధికారి హోదా అనుమతులను తీసేసారని గమనించాను. ఎందుకు తీసేసారనే కారణం తెలియలేదు. అనుమతులను తీసేయడానికి ముందు నోటీస్ లాంటిది ఇచ్చుంటే బాగుండేది. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను. నేను తిరిగి అధికారి హోదా పొందడానికి సభ్యులు సహకరించాలని కోరుతున్నాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 17:35, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు గత నెలలో 22 నిర్వాహక పనులు చేసినట్లు చూసాను. + ఇకపై చురుగ్గా ఉంటానని చెబుతున్నారు. కాబట్టి ఆయన తిరిగి అధికారి అవడంలో నాకు అభ్యంతరం లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:20, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు తిరిగి అధికారిగా కొనసాగటానికి నాకు అభ్యంతరంలేదు. ముందుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు ధన్యవాదాలు. అధికారి హోదా కోసం మళ్ళీ స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకుంటాను.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 06:07, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) == తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ == ఈ చర్చలో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేయటానికి వారం రోజులు గడువు ముగుస్తుంది. ఇంకా ఆసక్తిఉన్న తెవికీ సమూహం సభ్యులు వెంటనే వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు సూచనలు రాయగలరు, వాటి అన్నిటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని మరలా సముదాయం దృష్టికి తీసుకునిరావటానికి సహకరించగలరు.ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:54, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 17:41, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == యూజర్‌ ఇంటర్‌ఫేసులో వాడుకరుల కృషికి లింకులు == తెవికీలో మనం చేసే దిద్దుబాట్ల పేజీకి ఇచ్చే లింకులు రకరకాలుగా ఉన్నాయి. * వాడుకరి డ్రాప్‌డౌను జాబితాలో "నా మార్పులు" అని ఉంది. * వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఉండే సైడుబారులో ఇది "వాడుకరి రచనలు" అని ఉంది * మన దిద్దుబాట్లను చూపే పేజీ శీర్షికలో "ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు" అని ఉంది. వీటలో మార్పులు, రచనలు వగైరాలను ఒకే పేరుకు తేవాలి అని భావించి, వాటిని కింది విధంగా మారుద్దామని నా ప్రతిపాదన. * నా మార్పులు - '''తోడ్పాట్లు''' * వాడుకరి రచనలు: '''వాడుకరి తోడ్పాట్లు''' * ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు - '''ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి తోడ్పాట్లు''' వీటిపై అభిప్రాయం రాయవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:52, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, :వాడుకరి "మార్పులు" లేదా "రచనలు" అనే పదాల కంటే "తోడ్పాట్లు" అనే పదం మరింత సముచితంగా ఉంటుంది. వికీపీడియాలో కేవలం వ్యాసాలు రాయడమే కాకుండా, దిద్దుబాట్లు చేయడం, వ్యాకరణ దోషాలు సరిదిద్దడం, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఎన్నో రకాల పనులు జరుగుతుంటాయి కాబట్టి, వీటన్నింటికీ "తోడ్పాట్లు" అనేది చక్కని పర్యాయపదం. ప్రస్తుతం డ్రాప్‌డౌన్ మెనూలో ఒకటిగా, సైడ్‌బార్‌లో మరొకలా, పేజీ శీర్షికలో వేరేలా ఉండటం వల్ల కొత్త వాడుకరులకు కాస్త గందరగోళంగా అనిపించవచ్చు. మీ సూచన ప్రకారం అన్నిచోట్లా ఒకేపేరు ఉంటే ఇంటర్‌ఫేస్ చాలా స్పష్టంగా, ఒకే ప్రమాణంతో కనిపిస్తుందని నా అభిప్రాయం.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 18:08, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :ఇక్కడఒక వివరణ ఇవ్వాలి.. తోడ్పాటు అనేది ఎక్కడ చూసినా ఏకవచనం గానే చూస్తాం, తోడ్పాట్లు అనే వాడుకను నేను చూళ్ళేదు. ఇక్కడ కూడా తోడ్పాటు అనేది వాడొచ్చు గానీ, బహువచనంగా ఉంటే ఎక్కడైనా ఏకవచన రూపం అవసరమైనపుడు వీలుగా ఉంటుందని ఇలా రాసాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:11, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::అందించిన సవరణలు లేదా అందించిన అనే పదంతో కలిపి మరోది ఏమైనా అర్థవంతంగా ఉంటే బాగుంటుంది. లేదా ఇంకా మెరుగైన పదం మన కంటపడేదాకా ఉన్నవాటిని ఏకరూపతగా మార్చటం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, "అందించిన సవరణలు" అంటే తోడ్పాట్లే గదా! పైన @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు చెప్పినట్టు, మనం ఇక్కడ చేసేది సవరణలు మాత్రమే కాదు, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఇతర పనులు కూడా ఉన్నాయి. తోడ్పాట్లు అనేది వాడుకరుల కృషిని మెరుగ్గా చూపిస్తోంది. పైగా ఇంటర్‌ఫేసులో వాడే పదాలు వీలైనంత క్లుప్తంగా ఉండాలి. అంచేత, ఈ రెంటిలో తోడ్పాట్లు అనేది మెరుగు అనిపిస్తోంది. పరిశీలించండి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:26, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::అలాగే కానివ్వండి, నా అభిప్రాయం అర్థవంతమైన పదంతో ఏకరూపత పాటించాలనేదే నా ప్రధాన అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:34, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వ్యాసాలలో మూకుమ్మడిగా వర్గాలు చేర్చే టూల్ == ఈ టూల్ గతంలో సృష్టించిన వ్యాసాలకు చేరని వర్గాలు అంటే వికీడేటాకు లింకు కలిపి, ఇంకా వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను ఎన్నిటినైనా ఒకే క్లిక్ తో చేర్చటానికి ఈ టూల్ బాగా పనిచేస్తుంది.దీనిని అమర్చుకోవటానికి ఈ దిగువన వివరించబడింది. # ప్రతి యూజరు కామన్ JS పేజీ సృష్టించుకునే అవకాశం ఉంది. లోగడ సృష్టించుకోని వారు ఇప్పుడు సృష్టించుకోవాలి. #ఇది వాడుకరి పేజీకి అన్ని అనుబంధపేజీలులాగనే ఈ పేజీకూడా ఉంటుంది. వాడుకరి:యూజరు పేరు/common.js అని సృష్టించుకోవాలి. #పేజీలో mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); ఈ లింకును కాపీ చేసి, పేస్ట్ చేయాలి. #లింకును చేర్చిన తరువాత షిప్ట్ కీని నొక్కి పెట్టి రీలోడ్ బటన్ నొక్కండి, లేదా Ctrl-shift-R నొక్కండి (యాపుల్ మాక్‌ బుక్ లో Cmd-shift-R నొక్కండి. ఈ సందేశం కామన్ JS పైన ఉంది పరిశీలించగలరు. #ఏదేని ఒక వ్యాసాన్ని ఎంచుకోండి. #ఆ వ్యాసం పైన చదువు, సవరించు, చరిత్ర వ్యూ టాబ్ మోడ్ లో చివరన &vellip; ఇలా మూడు చుక్కల మీద క్లిక్ చేయండి. #క్లిక్ చేయగానే టూల్ బాక్స్ డ్రాప్ డౌన్ ఆప్సన్లు కనపడతాయి, వాటిలో ఈ టూల్ కు చెందిన Sync categories అనే యాక్షన్ బటన్ ఉంటుంది. #Sync categories క్లిక్ చేసిన వెంటనే ఒక పాప్ అప్ ఆ వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను గుర్తించి జాబితాగా మన ముందు పెడుతుంది. #పాప్ అప్ పైన ADD అనే బటన్ మీద క్లిక్ చేయాలి. దానిని క్లిక్ చేయగానే అన్ని వర్గాలు స్యయంచాలకంగా వ్యాసంలోని వర్గాల బార్ లో చేరతాయి, అయితే ఆ వ్యాసం వికీడేటాకు లింకు అయిఉండాలి, చేర్చే వర్గాలు తెలుగు వికీపీడియాలో సృష్టించి వికీడేటాకు లింకు కలిపి ఉండాలి. మనం వికీపీడియాలో ఏదేని వ్యాసం సవరించేటప్పుడు దీని ద్వారా ఆ వ్యాసానికి చేరాలిసిన వర్గాలను చేర్చవచ్చు. దీనిని అందరూ ఉపయోగించుకొనగలరు. దీనిమీద మీ స్పందనలు తెలియజేయగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:28, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) :బ్రౌజరు కాషె తీసిన తరువాత పని చేస్తోంది అండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:44, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, చాలా ఉపయోగకరమైన టూల్ పరిచయం చేశారు. ధన్యవాదాలు.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 14:26, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అనువాద పరికరంలో ఉన్నట్లే, ఇక్కడ కూడా, ఏ వర్గాలకైతే భాషాలింకులు ఉంటాయొ< ఆ వర్గాలను చూపిస్తుంది. వ్యాసానికి కూడా భాషా లింకులు ఉండాలి. బాగుంది [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు. మీరు ఇలాంటి వాటి గురించి తెవికీబడిలో శిక్షణ ఇస్తే బాగుంటుంది. (అప్‌కోర్స్, నేర్పేందుకు మీరు సిద్ధంగానే ఉన్నా, నేర్చుకోవాలనే ఆసక్తి ఉండి, శిక్షణకు హాజరయ్యే తీరిక ఓపిక ఉన్నవాళ్ళం ఉండాలనుకోండి.)__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీ ప్రోత్సాహమే మాకు బలం, ధన్యవాదాలు 🙏 [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ రచ్చబండను పాత చర్చల లోకి తరలించాక, దీన్ని రిఫరు చెయ్యడం కాస్త కష్టంగా ఉంటుంది. వీటిని [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] వంటి పేజీలో చేరిస్తే బాగుంటుంది. రిఫరెన్సు పరంగా ఇలాంటివి మెరుగైన పేజీలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:41, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ఇందులో నా గొప్పేమీ లేదు. ఇది నేను మరోచోట నుండి సేకరించింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::మీరు చేర్చటానికి నాకేమీ అభ్యంతరం లేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::నాకు తెలుసు మీకు అభ్యంతరం ఉండదని. :-) కానీ, నేను చేర్చను, మీరే చేర్చండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:48, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::అలాగే సార్ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:54, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ ని తీసుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు 🙏 <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 06:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]] గారూ ఎవరో చేసినది సేకరించి మీ ముందు ఉంచాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ గూర్చి తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదాలు➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:25, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) : చాలా ఉపయోగకరమైన పరికరం. రామారావు గార్కి ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:37, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@గురువులు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]గారికి ధన్యవాదాలు.. చక్కని టూల్ నేర్పించారు.. ఇలా మరికొన్ని పరిచయం చేస్తే, ఆలస్యంగానైనా (వీలు చూసుకుని) తప్పకుండా నేర్చుకుంటాను -[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 02:28, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) == కొత్త వాడుకరులు, కొన్ని మెరుగుదలలు == {{Ping|MYADAM ABHILASH}} గారూ, మీరు తెవికీలోకి కొత్త వాడుకరులను తీసుకువస్తున్నారని మీరు గతంలో రాసిన సమాచారాన్ని ఆధారం చేసుకుని భావిస్తున్నాను. ఈ విషయంలో మీకు అభినందనలు. అయితే, కొత్తవారికి మొదట్లో తెవికీలాంటి ప్లాట్‌ఫాంలో నేర్చుకోవాల్సింది చాలానే ఉంటుంది. నేను చూసినంతలో వారి వ్యాసాలు సరిదిద్ది, వాటిని ఉదాహరణగా చూపిస్తూ వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఎలా మెరుగుపరుచుకోవచ్చో రాయాలనుకుంటున్నాను. ఒకరిద్దరితో మొదలుపెట్టాను. ఈ వాడుకరి మీరు తీసుకువచ్చినవారేనా? [[వాడుకరి_చర్చ:Mamatha123#సూచనలు,_అభినందనలు]] ఒకవేళ మీరు తీసుకొచ్చినవారే అయితే, వీరి వాడుకరి పేర్ల జాబితా ఏదైనా వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో కార్యక్రమం గురించి వివరిస్తూ రాస్తారా? అలాగైతే, సహాయం అందించేందుకు వీలుగా ఉంటుంది. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:11, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, దయచేసి ఈ అంశం మీద ప్రతిస్పందించండి. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:26, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీమీడియా సదస్సులకు హాజరైన వాడుకరులకు == వికీమీడియా ఫౌండేషను, తాను నిర్వహించే ప్రాజెక్టులకు సంబంధించి పలు సదస్సులను నిర్వహిస్తూ ఉంటుంది. తెవికీ తరపున కూడా ఈ సదస్సులకు వాడుకరులు హాజరౌతూ ఉంటారు. అక్కడ వారు అనేక విషయాలు నేర్చుకుంటారు. వారు అక్కడి విశేషాలను, తమతమ అనుభవాలను, తాము నేర్చుకున్న సంగతులనూ తెవికీలో రాస్తే ఆ సదస్సుకు హాజరవని తోటి సభ్యులకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. పరిశీలించవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అవును @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, అందుకోసం తెవికీలో ప్రత్యేకంగా ఒక వేదిక లాంటిది ఏర్పాటుచేసుకొని అందరూ ఆ వేదికలో రాస్తే బాగుటుంది. ఎవరైనా చూడాలి అనుకున్నా అన్నీ ఒకేచోట లభిస్తాయి.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:11, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: ఒక వేదిక ఏర్పాటుచేయమని మనవి. సదస్సులకు హాజరైన సభ్యులు ఇందులో వివరాలు, అనుభవాలు రాద్దాము.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:43, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::మంచి ఆలోచన [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:47, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ ఆలోచన నాకు పదేళ్ళ కిందటే వచ్చింది. 2016లో చంఢీగడ్ లో జరిగిన వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సుకు వెళ్ళినపుడు అక్కడి విషయాలను క్లుప్తంగా [[వాడుకరి:Pranayraj1985/ప్రయోగశాల#వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీ బృందం|వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీబృందం]] అని నా ప్రయోగశాలలో రాసుకున్నాను. తరువాత దానిని వివరణాత్మకంగా రాయాలి అనుకున్నా కుదరలేదు. ఇకపై నేను హాజరయ్యే వికీమీడియా సదస్సుల గురించి తప్పకుండా రాస్తాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 12:15, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, సమగ్రంగా రాసారు, బాగుంది. మీరు దీనికి ఆద్యులు కాబట్టి, మీరే ఆ వేదికను మొదలుపెట్టి రాయండి. :::::ఎప్పటివో ఇప్పుడెందుకు అనుకోకుండా, పాతవాటి గురించి కూడా గుర్తున్నంతలో రాద్దాం. ఈ పేజీ వికీపీడియా పేరుబరిలో ఉంటుంది. దానికి ఉపపేజీలుగా ఒక్కో సదస్సు గురించి రాస్తాం. ఉదాహరణకు: :::::* ప్రధానపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు''' :::::* ఉపపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు/2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, చండీగఢ్''' :::::ఈ ఉపపేజీ లింకులను ప్రధానపేజీలో పెడతాం. ఒకరి కంటే ఎక్కువ మంది హాజరైనపుడు, అదే ఉపపేజీలో వేరువేరు విభాగాల్లో తమ అనుభవాలను రాస్తారు. ఏమంటారు? అవసరమనుకుంటే ప్రధాన పేజీకి మరింత మెరుగైన పేరు పెట్టండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:04, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించనట్టుగానే పేజీని పెడుదాం. అయితే, 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు' అని పెడితే, వికీ సదస్సుల వివరాలు ఉండే పేజీ అనుకునే అవకాశం ఉంది. అయితే మనం రాసేది వికీ సదస్సుల వివరాలే కాబట్టి ఆ పేరు సరిపోతుంది. కానీ మనం వాడుకరుల అనుభవాలు కూడా రాస్తున్నాం కనుక 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు', 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు', లాంటి పేర్లు ఉంటే బాగుంటుందేమో, ఇతర సభ్యుల అభిప్రాయాలు రాసాకా పేజీ పెడుదాం.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 07:28, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::సూపర్, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, మీరు చెప్పినదే కరెక్టు. అలాగే పెడదాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:40, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు సూచించిన పైరెండు పేర్లు అర్థవంతంగానే ఉన్నవి. ఏదైనా పర్వాలేదనిపిస్తుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:48, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, పేజీ ఒపెట్టెసి రాసెయ్యండి సార్. అంతగా అయితే, ఆ తరువాత తరలించుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) : ఆలోచన చాలా బావుంది. 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు' పేరు సమగ్రంగా ఉంది.--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:20, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గార్లకు... [[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు]] అని ప్రధాన పేజీ సృష్టించాను. పరిశీలించగలరు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 13:24, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::ధన్యవాదాలు.@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ ఈ మధ్యకాలంలో అలా వెళ్లినవారు మీ దృష్టిలో ఉంటే వారి వాడుకరి చర్చాపేజీలో కోరగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:58, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఇటీవల జరిగిన వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియాలో పాల్గొన్న తెవికీ సభ్యుల చర్చాపేజీలో రాశాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 17:50, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2 == సభ్యులకు నమస్కారం, మీ అందరి మద్దతుతో 2023 జూలైలో నేను [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్|తెలుగు వికీపీడియా అధికారి హోదా]] పొంది, బాధ్యతలు నిర్వర్తించాను. 2025 ఏప్రిల్ నుండి 2026 ఆగస్టు వరకు 16 నెలలపాటు నా వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల తెవికీ నిర్వహణలో క్రియాశీలకంగా పని చేయలేకపోయాను. మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి, వికీలో క్రియాశీలకంగా లేని అధికారులును తొలగించే క్రమంలో 2026 జూన్ 11న నా అధికార అనుమతులను కూడా తీసేసారు. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను కాబట్టి, తెవికీ నిమయాలను అనుసరించి నేనే మళ్ళీ అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి చేస్తూ [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2]] పేరున మరో ఉపపేజీ తయారుచేశాను. ఆ ఉపపేజీని పరిశీలించి 2026 అక్టోరు 15వ తేదిలోపు తమ మద్దతును తెలుపవలసిందిగా సముదాయ సభ్యులను కోరుతున్నాను. ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 07:51, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) # :సరే నండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:37, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) # హండ్రెడ్‌ వికీడేస్‌ చాలెంజ్‌ టైటిల్ విన్నర్ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్‌ సంతోష్‌]] గారు ఆదర్శంగా పది సంవత్సరాలు ప్రతి రోజూ ఒక ఆర్టికల్‌ రాసిన ఘనత సాధించిన మీకు ముందుగా శుభాకాంక్షలు. అదే స్పూర్తితో నేను రోజుకో వ్యాసం రాస్తూ ఐదవ సంవత్సరంలో కొనసాగుతున్నాను. అధికార హోదా కొరకు [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ 2.O]] గారికి నా సంపూర్ణ మద్దతు - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 01:39, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) #:బావుందండి. అభినందనలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) #::ధన్యవాదాలు మేడం గారు..! [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:39, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) == కొత్త ట్వింకిల్ == కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్ స్థాపన పూర్తయింది. అందరికీ అది అందుబాటులో ఉంది. దానికి గుర్తు ఏంటంటే.. #. పైన ఉండే పేజీ లింకుల చివర TW అనే అనే లింకు పక్కన డౌన్ యారోతో కనిపిస్తుంది. దాన్ని నొక్కితే మెనూ కనిపిస్తుంది. పక్కనున్న బొమ్మ చూడండి. [[File:TW link screenshot.png|right|thumb]] #. ఆ మెనూలో ఏయే లింకులు ఉంటాయి అనేది మీరు ఉన్న పేజీని బట్తి ఉంటుంది. అంటే వ్యాసం పేజీలో ఉండే మనూకు, వాడుకరి పేజీలో ఉండే మెనూకూ తేడా ఉంటుందన్న మాట. #. ఆ మెనూ లోని లింకులను నొక్కినపుడు, సంబంధిత పనికి సంబంధించిన పేజీ తెరుచుకుంటుంది (ఉదా: config) లేదా డయలాగు పెట్టె తెరుచుకుంటుంది (ఉదా:CSD) #. config నొక్కినపుడు, కాన్ఫిగరేషను పేజీ తెరుచుకుంటుంది. అందులో పొడుగాటి కాన్ఫిగ్ ఫారము తెరుచుకుంటుంది. అందులో మీ సెట్టింగులను పెట్టుకోవచ్చు. ఆ ఫారానికి దిగువన ఉన్న Save changes బొత్తాన్ని నొక్కినపుడు ఆ సెట్టింగులు [https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MyPage/twinkleoptions.js మీ స్వంత twinkleoptions.js] అనే పేజీలో సేవవుతాయి. ఆ సెట్టింగులను మార్చుకున్నపుడల్లా ఆ పేజీలో సేవవుతూ ఉంటాయి. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ కాన్ఫిగ్ లింకును కూడా పరీక్షించండి. ఈ పనిలో పాల్గొన్న మీకు ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:55, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:chaduvari|చదువరి]] గారూ ఎంతో కాలం నుండి మూలనపడ్డ ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ శ్రమ తీసుకుని పునరుద్ధరణ గావించినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:08, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :డైలాగ్ పెట్టెలు తెరవడం వరకూ ఫంక్షనాలిటీ పనిచేస్తోంది. కానీ అక్కడి నుండి ముందుకు పోతే లోపం తలెత్తుతోంది. దాదాపుగా అన్నీ కూడా ఒకే లోపం. చాట్‌గుప్తా గారిని అడుగుతున్నాను. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:02, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::ఇది కూడా పరిష్కారమైంది. నేను రెండు మూడు పరీక్షలు చేసాను, బాగానే పని చేసాయి. మీరు కూడా పరీక్షించండి. సమస్యలుంటే ఇక్కడ రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:27, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:49, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::స్వాగత మూస, PROD ట్యాగులను చేర్చినపుడు అవి పనిచేయడం లేదు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 14:52, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::నాకు కూడా పలుమార్లు ప్రయత్నం చేసినా ఫలించలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:59, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఏది ఫలించలేదు? మిగతావి కూడా పరీక్షించారా? కొంచెం వివరంగా రాయవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:07, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను కొత్తవాడుకరికి [[వాడుకరి చర్చ:Palle Bheemsen]] స్వాగత సందేశం పంపించటానికి WEL చెప్పటానికి ప్రయత్నించగా {{subst:undefined}} అనే మూస చేరుతుంది. గతంలో మనకు వచ్చే సందేశం రాలేదు. ఒకవేళ నేను ఏమైనా తప్పు చేసానా? [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ wel నొక్కినపుడు వచ్చిన డయలాగ్ పెట్టెలో ఏ మూసను ఎంచుకున్నారు?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:23, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మీ సమాధానం కోసం చూస్తున్నాను. అదే పేజీలో నేను స్వాగత సందేశం పెట్టాను. నాకు లోపం తలెత్తలేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:28, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మీరు సమాధానం రాసే లోగా నేను మీ twinkleoptions.js ను చూసాను. అందులో మీరు welcome చేసేందుకు ఒక మూస పేరు కనబడలేదు నాకు. వికీపీడియా:Twinkle/Preferencesపేజీ తెరిచి అందులో వికీపీడియా:Twinkle/Preferences అనే చోట స్వాగతం మూస పేరు ఇవ్వండి. సేవ్ చేసి అప్పుడు మళ్ళీ ప్రయత్నించండి. :::::::::మిగతా విశేషాలు పరీక్షించారో లేదో, అవి పనిసేస్తున్నాయో లేదో మీరు రాయలేదు. వాటి సంగతి కూడా రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:53, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ సందేశం ఇవ్వటానికి ఆలస్యం అయినందుకు క్షమించాలి.Type of welcome:Non-English Welcomes అనే ఆప్సన్ ఎన్నుకున్నాను.వాడుకరి చర్చాపేజీలో ఇలా వస్తుంది. {{subst:welcomeen}} ఈ మూసలో welcomeen చివరి en ను తొలగిస్తే అప్పుడు మామూలుగా ఆహ్వాన సందేశ చూపిస్తుంది. వికీపీడియా:Twinkle/Preferencesపేజీ తెరిచి అందులో వికీపీడియా:Twinkle/Preferences అనే చోట స్వాగతం మూస పేరు ఇవ్వండి. ఈ మార్పులు నేను చేయలేకపోయాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:36, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, Type of welcome లో Non-English Welcomes అనేది ఎంచుకున్నారా? బహుశా అదే సమస్యబయి ఉండవచ్చు. ఇతర మెనూ అయిటములు పని చేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. అన్నీ పరీక్షించండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:35, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మస్యలన్నింటినీ ఒకేసారి పరిష్కరిద్ధాం సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కాస్త సమయం పడుతుంది, నేను సందర్బాన్నిబట్టి పరీక్షించి ఒకచోట నోట్ చేసి చర్చలో ప్రవేశపెడతాను. గతంలో డైలాగ్ బాక్స్ లో ఎంపికలు ఎంచుకునే పనిలేదు. నేరుగా WEL క్లిక్ చేసి SUBMIT నొక్కగానే సందేశం చూపించేది. అది ఎవరికైనా సులభంగా ఉండేది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:08, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::::::సర్లే @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]].__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:13, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ స్వాగతం పనిచేసింది. తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువు (ద-ధ) అనే పేజీలో csd, prod రెండూ పెట్టాను. ఇప్పుడు ఆ పేజీని రామారావు గారు తొలగించారు. మిగతావి కూడా పరీక్షించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:09, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ wel నొక్కినపుడు {{subst:undefined}} అని వస్తుంది. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 07:49, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, wel నొక్కినపుడు వచ్చిన డయలాగ్ బాక్సులో ఏ వికల్పాన్ని ఎంచుకున్నారు?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:25, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, మీ [[వాడుకరి:K.Venkataramana/twinkleoptions.js]] పేజీని ఇంకా సృష్టించలేదు. మీరు [[వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]] పేజీలో ఉన్న ఫారంలో వికల్పాలను ఎంచుకుని సేవ్ చేంజెస్ నొక్కండి. అప్పుడు వాడుకరి:K.Venkataramana/twinkleoptions.js పేజీ ఉనికి లోకి వస్తుంది. అప్పుడు మళ్ళీ ట్వింకిల్ మెనూను పరీక్షించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:39, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అందరికీ ఒక విన్నపం. ట్వింకిల్ పనిచేస్తోంది. దానికి గుర్తు - ప్రతి పేజీ లోనూ TW అనే ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపిస్తుంది. :* దాని కింద మెనూ ఉంటుంది. ఆ మెనూ లో ఉండే ఐటములు పేజీని బట్టి మారుతాయి. వ్యాసం పేజీలో కొన్ని ఐటములుంటే, వాడుకరి పేజీలో వేరే ఐటములుంటాయి. :* ఆ మెనూ ఐటముల్లో చివర config అనే ఐటము ఉంటుంది. :* ముందు దాన్ని నొక్కి, అప్పుడు వచ్చే పేజీలోని ఫారములో మీ అభిరుచులను ఎంచుకోండి. welcome అనే విభాగంలో కొత్త వాడుకరులని స్వాగతించే మూస పేరును ఇవ్వండి. :* ఆ ఫారాన్ని భద్రపరచండి. :* ఇక ఏదో ఒక పేజీ తెరిచి, మెనూ లోని అంశాలను పరీక్షించండి. (పరీక్షించే ముందు, మెనూ ఐటము ఏం పని చేస్తుందో తెలుసుకుని, అది సరైన పని అయితేనే పరీక్షించండి.) :ఫలితాలు ఎలా ఉన్నాయో ఇక్కడ రాయండి. ముఖ్యంగా ఇబ్బందులు ఎదురైతే తప్పకుండా రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:02, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]], [[User:Pranayraj1985]], [[వాడుకరి:K.Venkataramana]] గార్లకు - కొత్త ట్వింకిల్‌లో చేసిన పరీక్షల వివరాలను [[వికీపీడియా చర్చ:ట్వింకిల్/కొత్త ట్వింకిల్ 2026]] పేజీలో రాయవలసినది. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:21, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::అలాగేనండీ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:51, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::అలాగేనండి @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:35, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 09:29, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == నాకు ఇచ్చిన ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు == [[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారూ, కొత్త ట్వింకిల్‌ స్థాపన పూర్తైంది. నాకు ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. నా పరీక్షల్లో అన్ని మెనూలూ పనిచేస్తున్నై. అయితే, కొన్ని మెనూలు నిచెయ్యడం లేదని కొందరు అన్నారు. అవి పనిచెయ్యకపోవడానికి కారణం, ట్వింకిల్ లోపం కాదని నేను అనుకుంటున్నాను. పరీక్షలో వివిధ వికల్పాలను ఎంచుకుని చూడడానికీ, అలాగే అన్ని అంశాలనూ పరీక్షించడానికీ ఇంకా సమయం పట్టేట్టుంది. అవన్నీ చేసాకనే సమస్యపై స్పష్టత వస్తుంది. అప్పుడు మీడియావికీ పేజీల్లో మార్పులెమైనా చెయ్యాల్సి వస్తే, నాకు మళ్ళీ ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. లేదా ఇప్పుడే పొడిగించాలి. గమనించవలసినది. ధన్యవాదాలు.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:27, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :కొంతకాలం పొడిగిస్తేనే మంచిదని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:01, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::మళ్ళీ ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వడం కంటే, ఇప్పుడిచ్చిన అనుమతుల కాలం పొడగిస్తే సరిపోతుంది.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:38, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::ఇదే సమయంలో @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు అవకాశం ఉంటే ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ మీద ఒక క్లాస్ తీసుకుంటే బాగుంటుంది అని నా అభిప్రాయం. ఈ మధ్య కాలంలో ట్వింకిల్ వాడటం తగ్గింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:21, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::సరే [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]]___ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:23, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::మీ అంగీకారం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:22, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు ధన్యవాదాలు. ఈ ఆదివారం వీలవుతుందా? [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:38, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారూ, అలాగేనండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:57, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మరో నెల రోజులు మీకు ఇంటర్‌ఫేస్ అడ్మిన్ బాధ్యతలు పొడిగించాను. ట్వింకిల్ ని మరింత మెరుగ్గా తీర్చిదిద్దండి. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 16:55, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]],@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]], @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]]@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]]: Wel, Warn మెనూలు కూడా పనిచేస్తున్నాయి. ఇప్పుడు ట్వింకిల్ అభిరుచులు సెట్ చేసుకోకపోయినా అవి పనిచేస్తాయి. వాటిని మళ్ళీ పరీక్షించవలసినది. అలాగే ఇతర మెనూలను కూడా మళ్ళీ పరీక్షించండి; తద్వారా ఇప్పుడు చేసిన మార్పుల వలన ఇదివరలో పనిచేసినవి, ఇప్పుడు కూడా పనిచేస్తున్నాయని నిర్థారించుకోవచ్చు. ఫలితాలను, మామూలుగానే [[వికీపీడియా చర్చ:ట్వింకిల్/కొత్త ట్వింకిల్ 2026]] పేజీలో రాయండి. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:06, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::ఈ రోజు చూస్తే Wel పనిచేస్తోందండి. ఇంతకు ముందు చేయలేదు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:15, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::గతంలో పనిచేసిన విధంగా యిప్పుడు పనిచేస్తుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:19, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::ఇప్పుడు Wel, Warn మెనూలు, వ్యాసాలలో tag మెనూ కూడా పనిచేస్తున్నాయి. ఇదివరకు పనిచేయలేదు. ధన్యవాదాలు ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 10:56, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::[[ఎస్‌వి ఇన్ఫో టెక్నాలజీస్]] వ్యాసంలో PROD, XFD ట్యాగులను చేర్చాను. వ్యాస పేజీలో, వాడుకరి చర్చా పేజీలో [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఎస్‌వి ఇన్ఫో టెక్నాలజీస్]] లింకు వచ్చింది. అదే విధంగా మూసను చేర్చినపుడే [[వికీపీడియా:Articles for deletion/ఎస్‌వి ఇన్ఫో టెక్నాలజీస్]] పేరుతో కొత్త పేజీ సృష్టించబడింది. ఏదైనా ఒకటి ఉండేటట్లు సరిచేయండి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 12:26, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఇప్పుడు వాడుకరి పేజీలో Wel, Warn మెనూలు, వ్యాసాలలో tag మెనూ కూడా పనిచేస్తున్నాయి. అయితే, వెల్ కం చెప్పినపుడు నా సంతకం రాలేదు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 12:41, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, అది మూస సమస్య అండీ, ట్వింకిల్‌ది కాదు. వెల్కం మూసలు చాలానే ఉన్నాయి గదా, మీరు ఏ మూసను ఎంచుకున్నారో ఒకసారి చూడండి. క్లుప్తస్వాగతం వంటి మూసల్లో సంతకం ఉండదనుకుంటాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:04, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, కొత్త ట్వింకిల్ కోసం అనేక పేజీలను దిగుమతి చేసుకున్నాం. గతం లోని ఫైలులో చేసుకున్న అనేక అనువాదాలను ఈ కొత్త ఫైళ్ళలో తిరిగి చేసుకోవాలి. అవి ఇంకా చెయ్యలేదు. ముందు అన్ని మెనూలు పనిచేసే స్థితికి తెచ్చాక, అనువాదాలు, వికీకరణ, తెవికీకరణ చేద్దామనుకున్నాను. ::::అలాగే, అనేక మూసలను కూడా దిగుమతి చేసుకోవాల్సి ఉంది. బహుశా వాటిలో కొన్ని మూసలను కూడా అనువదించాల్సి ఉంది. (వాటి అనువాదం నేను ఒక్కడినే చెయ్యలేను. అందరూ తలా ఒక చెయ్యివెయ్యాలి.) అవి కూడా దిగుమతి అయ్యాక, అన్నీ ఒకసారే చేద్దామని అనుకున్నాను. ::::ప్రస్తుతానికి అన్ని మెనూలు పనిచేస్తున్నట్లే రిపోర్టులు వస్తున్నాయి కాబట్టి, ఇక అనువాదాలు చెయ్యడం మొదలెట్టవచ్చు. ప్రస్తుతం మీరు చూపిన పేజీ పేరును ఎన్వికీ నుండి తెవికీ పేజీ పేరుకు మార్చాను. ఒకసారి మళ్ళీ పరీక్షించి చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:34, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, వ్యాసాలలో XFD ట్యాగు చేర్చినపుడు, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పెద్ద భాషా నమూనాలు]] తో పాటు [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/2026 October 16]] పేజీలు సృష్టించబడ్డాయి. అందులో [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/2026 October 16]] పేజీలో [[వికీపీడియా:Articles for deletion/పెద్ద భాషా నమూనాలు]] అని వస్తుంది. దానిని సరిచేయగలరు. [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/2026 October 16]] పేజీకి సరైన వర్గం కూడా చేర్చేటట్లు సరిచేయగలరు. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 02:27, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) : [[పి. సుధీర్ కుమార్]] వ్యాసంలో XFD ట్యాగు చేర్చినపుడు, వాడుకరి చర్చా పేజీలో [[Wikipedia:Articles for deletion/పి. సుధీర్ కుమార్]] పేజీ లింకు వస్తుంది. దానిని కూడా సరిచేయగలరు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 02:33, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా:చేయాల్సిన పనులు - పేజీ సృష్టింపు == తెవికీలో చేయాల్సిన పనులను ఒకే చోట నమోదు చేయడానికి [[వికీపీడియా:చేయాల్సిన పనులు]] పేజీని సృష్టించాను. సభ్యులు తమకు తెలిసిన లేదా గుర్తుకు వచ్చిన పనులను ఆ పేజీలో చేర్చవలసిందిగా కోరుతున్నాను. ఇలాంటి పేజీ ఆంగ్ల వికీపీడియాలో కూడా ఉంది. పేజీ నిర్వహణకు అంటే సమాచారం ఎలా చేర్చాలి పట్టికలో లేక ఇతరత్రా మార్గాలు ఏమైనా ఉంటే తెలుపగలరు ([[:en:Wikipedia:To-do list]]). [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:07, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగే అండి. మొదలు పెట్టాను మెల్లగా. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 19:44, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 12:41, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) == తెవికీబడి-తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహణ అంశాలు-ట్వింకిల్ == సభ్యులకు నమస్కారం తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ అర్ధర్వ్యం లో [[వికీపీడియా:తెవికీ బడి/శిక్షణా కార్యక్రమాలు/2026|తెవికీబడి]] వేదిక ద్వారా " '''తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహణ అంశాలు-ట్వింకిల్"''' అనే అంశం మీద చదువరి గారు శిక్షణ ఇస్తారు. '''తేదీ 18.10.2026, సమయం - మధ్యాహ్నం 2.30pm.''' గూగుల్ మీట్ లింక్ - https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224. సభ్యులందరు పాల్గొనవలసినదిగా విజ్ఞప్తి. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికిమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:40, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) == మాడ్యూల్:User కంటెంట్ మోడల్ మార్చాలి. == [[మాడ్యూల్:User]] అనేది సరిగ్గా పనిచెయ్యడం లేదు. అది వాడినపుడు, Script error: No such module "user".. అనే లోపాన్ని చూపిస్తోంది. కారణం తెలియలేదు. కానీ దాని కంటెంటు మోడలు "వికీపాఠ్యం" అని ఉంది. ఇతర మాడ్యూళ్ళ మోడలు Scribunto module అని ఉంది. బహుశా ఇదే కారణం కావచ్చు. దాని కంటెంటు మోడలును మార్చే అనుమతులు నాకు లేవు. ఆ మార్పు చెయ్యవలసినదిగా నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:48, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వర్గాల నామకరణ విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు — మొదటి దఫా చర్చకు ఆహ్వానం == తెవికీలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు, మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్న సమస్యపై, తగిన విధాన నిర్ణయాలు ప్రతిపాదించే ఉద్దేశంతో గౌరవ సముదాయ సభ్యులు [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|ఇక్కడ]] ఇప్పటికే ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. అందులో గుర్తించిన సమస్యలు చాలానే ఉన్నాయి. అయితే వాటన్నింటినీ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళం, అనిశ్చితి ఏర్పడే అవకాశం ఉందని భావించి, ప్రస్తుతానికి మూడు విభాగాలపై మాత్రమే [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ#వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు|విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు]] చర్చను ప్రవేశపెడుతున్నాను. దీనిపై గౌరవ సముదాయ సభ్యులు ప్రతిపాదిత వర్గాలపై, విధివిధాన నిర్ణయాలపై స్పందించగలరని కోరుచున్నాను. గమనిక:ఈ చర్చ ఈ రోజు నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు 2 వారాల పాటు తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానంగా నమోదు చేస్తాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:08, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) gj9ong6f32ui3eo5sk8n32e838ky5w8 4983384 4983321 2026-10-17T18:03:46Z Pranayraj1985 29393 /* వర్గాల నామకరణ విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు — మొదటి దఫా చర్చకు ఆహ్వానం */ సమాధానం 4983384 wikitext text/x-wiki {{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}} {{రచ్చబండ}} {{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}} {{Archives|auto=yes}} {{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}} {{సహకారం_స్థితి}} ==హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం== ప్రతి సంవత్సరం హైదరాబాద్‌లో నిర్వహించే జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలో తెలుగు వికీపీడియన్లు, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ (TWUG) ఆధ్వర్యంలో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్‌ను స్వచ్ఛందంగా నిర్వహిస్తున్న విషయం సభ్యులందరికీ తెలిసిందే. మనలో చాలామంది ఈ స్టాల్‌ను సందర్శిస్తూ, కార్యక్రమాల్లో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంటూ వస్తున్నారు. తెలుగు వికీపీడియా గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న ఉచిత విజ్ఞానాన్ని పరిచయం చేయడం, కొత్తవారిని వికీపీడియా, ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల వైపు ఆకర్షించడం, అలాగే కొత్త సభ్యులను సముదాయంలోకి తీసుకురావడంలో ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు ఎంతో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా, ప్రభావవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన కార్యక్రమాలు, ప్రచార సామగ్రి, ఇతర అవుట్‌రీచ్ కార్యకలాపాల కోసం వికీమీడియా ఫౌండేషన్ నుంచి గ్రాంట్ పొందేందుకు దరఖాస్తు సమర్పించాను. ఈ దరఖాస్తును గురించి WikiConference India 2026 సముదాయంతో ఫౌండేషన్ వారితో చర్చించిన తరువాత ఆన్ వికీ చర్చించి సమర్పించడానికి ఉన్న కొన్ని కాల పరిమితుల కారణంగా, నేరుగా దరఖాస్తు చేయాల్సి వచ్చింది. అయితే ఈ కార్యక్రమం ఉద్దేశ్యం, ప్రయోజనం, అమలు మాత్రం తెలుగు వికీమీడియా సముదాయం ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకునే విధంగా ఉంటాయి. ఇప్పుడు, జరిగే చర్చలోని అంశాలను కార్యక్రమ రూపకల్పనలో, మెరుగుదలలో ఉపయోగిస్తాము. అందువల్ల గ్రాంట్ దరఖాస్తును పరిశీలించి, దానికి తమ మద్దతును ప్రకటించవలసిందిగా తెలుగు వికీమీడియా సముదాయ సభ్యులందరినీ కోరుతున్నాను. మీ మద్దతు ఈ కార్యక్రమానికి మరింత బలం చేకూర్చడంతో పాటు, తెలుగు వికీపీడియా గురించి విస్తృత ప్రజానీకానికి అవగాహన కల్పించేందుకు ఉపయోగపడుతుంది. గ్రాంట్ దరఖాస్తు: లింక్ ఇంకా పబ్లిష్ కాలేదు, లింక్ తరువాత చేరుస్తాము : https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project మీ సూచనలు, అభిప్రాయాలు, మద్దతును కూడా స్వాగతిస్తున్నాము. ఇట్లు --[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:38, 17 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం అనేది మంచి కార్యక్రమం. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్ ద్వారా ప్రజలకు తెలుగు వికీపీడియా, ఉచిత విజ్ఞానం, వికీమీడియా ప్రాజెక్టుల గురించి అవగాహన కల్పించడం ఎంతో ఉపయోగకరమైన కార్యక్రమం. కొత్తవారిని వికీ సముదాయంలోకి తీసుకురావడంతో పాటు, ఇప్పటికే ఉన్న సభ్యుల భాగస్వామ్యాన్ని మరింత పెంచేందుకు ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు మంచి అవకాశాన్ని కల్పిస్తాయి. గ్రాంట్ ద్వారా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా నిర్వహించేందుకు చేపట్టే కార్యక్రమాలు తెలుగు వికీమీడియా సముదాయానికి తప్పకుండా ఉపయోగపడతాయని భావిస్తున్నాను. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్‌ను మరింత విస్తృతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు ఈ గ్రాంట్ ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది. ఈ కార్యక్రమానికి నా పూర్తి మద్దతు ఇస్తున్నాను. దరఖాస్తును పరిశీలించి, అవసరమైన సూచనలు, అభిప్రాయాలు అందించేందుకు నేను కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాను. ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:45, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు అలాగే. తప్పకుండా చేయండి. అభినందనలు. పబ్లిష్ చేయలేదంటున్నారు. ఇంకా సమయం ఉందా మరి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ముఖ్యమైన కార్యక్రమం. గ్రాంటు పరిస్థితి ఎంతవరకు వచ్చిందో వివరాలు ఏమైనా తెలిస్తే వివరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:30, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, గ్రాంటు లింక్ ఇంకా తయారుకాలేదా? పైన ఇతర సభ్యులు కూడా అడుగుతున్నారు. దయచేసి లింక్ ఇవ్వగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 04:27, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెవికిబడి పునః ప్రారంభం? == 2024, 2025ల లో తెవికీ సభ్యుల సూచనల మేరకు తెవికిబడి వేదికగా ఆన్లైన్ మీట్ లో తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది . తరువాత కూడా ఇంటర్న్షిప్స్, వివిధ ఔట్రీచ్ కార్యక్రమాలలో వికీలో నమోదు చేసుకున్న వారికీ అప్పుడప్పుడు తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది. ఇప్పుడు కూడా కొన్ని విషయాలలో శిక్షణ కొరకు సూచిస్తున్నారు. కాబట్టి తెవికీ బడి తరగతులు తిరిగి ప్రారంభించవచ్చు. ఈ సందర్భంలో సభ్యుల అభిప్రాయం కోరుతున్నాము. సభ్యులు తమ అభిప్రాయం లేదా అంగీకారం, శిక్షణాంశం, శనివారం లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ </nowiki> [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:20, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు. చర్చపేజీలో నా అభిప్రాయం రాశాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:41, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#మొదటి_పేజీ_నిర్వహణ]] అందరు నేర్చుకునే విషయమా కాదా అనేది కొంచెం వివరించండి. నేర్చుకునేది అయితే త్వరలో అమలు చేయాలి కాబట్టి ఈ ఆదివారం లేదా శనివారం తరగతి నిర్వహించవచ్చు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:53, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ఇది నేర్చుకునే అంశమే. క్లాసులు పెట్టాలి. :చర్చలో ఓ వాడుకరినీ ఉద్దేశించి రాస్తున్నపుడు,ఆ వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇచ్చి ప్రస్తావించాలనే ప్రాథమిక అంశం కూడా మనలో కొంతమందికి తెలియదు. కొంతమందికి సంతకం చెయ్యడం కూడా తెలీదని నేను గమనించాను. అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాల్సిందే. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ తీసుకుంటాను అన్నారు. మధ్యాహ్నం 2-4 అడిగాను ఇదివరకులో లాగా. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:22, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::అందరూ దానిమీద పనిచేయకపోయినా, చేయాలిసిన అవసరం వచ్చినప్పుడు ఇబ్బంది లేకుండా ఉండటానికి తెలుసుకోవలసిన విషయం.అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) : ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ 3-4pm తీసుకుంటాను అన్నారు. సెషన్ మధ్యాహ్నం 2.30-4 pm. మొదలు పెడదాము. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == వికీమీడియా నిర్వహణ, ఇతర ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించిన సర్వేలో పాల్గొనండి == వికీమీడియా నిర్వహణలో, నాణ్యతలో చాలా కీలకమైన నిర్వాహక, అధికార, చెక్ యూజర్ మొదలైన ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించి మనకు ఉమ్మడిగా ఎంత అవగాహన ఉందో, ఆ అవగాహన పెంచడానికి నిర్వహణా బాధ్యతలు మరింత మంది చేపట్టి విజయవంతంగా పనిచేయడానికి సిద్ధం చేసేందుకు అవసరమైన శిక్షణ, సహకారం ఇచ్చే కార్యక్రమాలు ఎలాంటివి ఉండొచ్చో తెలుసుకునేందుకు ఈ సర్వే వికీమీడియన్, ఓపెన్ నాలెడ్జ్ ఇనీషియేటివ్స్ ప్రోగ్రామ్ ఆఫీసర్ నితేష్ గిల్ చేపట్టారు. దయచేసి అందరూ పాల్గొని మీ మీ అభిప్రాయాలు తెలియజేయగలరు https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/She_Leads/Lab/Women_with_Extended_Rights/Preliminary_Research#Survey --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:55, 23 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు, వికీమీడియా ప్రాజెక్టులలో ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కులు (నిర్వాహకులు, అధికారులు, చెక్ యూజర్లు ఇత్యాది) కలిగిన వారి సంఖ్య పెరగడం, కొత్తవారికి సరైన శిక్షణ, సహకారం అందించడం సమాజ నాణ్యతాభివృద్ధికి చాలా అవసరం. నితేష్ గిల్ గారు చేపట్టిన ఈ సర్వేలో ఖచ్చితంగా పాల్గొని నా అభిప్రాయాలను నమోదు చేస్తాను. ఈ ముఖ్యమైన వివరాలను సమాజంతో పంచుకున్నందుకు కృతజ్ఞతలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:20, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం == తెవికీలో పనిచేసే నిర్వాహకులు తక్కువ. నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్న ఇతరులకు అప్పగిస్తే చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకులపై పని వత్తిడి తగ్గుతుంది. ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా, పేజీల దిగుమతి, ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు, వగైరాలు ఇందులోకి వస్తాయి. ఈ గుంపుల్లో కొన్ని తెవికీలో ఈసరికే ఉన్నాయి. కొన్నిటిని కొత్తగా తెచ్చుకోవాలి. ఈ గుంపుల గురించి, వాళ్ళు చెయ్యగలిగే పనుల గురించీ వాడుకరులందరికీ చెప్పి, ఆసక్తి ఉన్నవారు తగు అనుమతులు పొందేందుకు అడగమని చెప్పవచ్చు. ఈ అంశాన్ని గతంలో [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు/పాత చర్చ 4#కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం|నిర్వాహకుల దృష్టికి తెచ్చినపుడు]], సరే చేద్దాం అని కొందరు నిర్వాహకులు అన్నారు గానీ, ఇంకా అడుగు ముందుకు పడలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:34, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు అర్థమైనంతలో దీనికి అవసరమైన పనులు చెప్తాను. మీరు నా అవగాహన సరిగా ఉందో లేదో చెప్పండి. :# దిగుమతిదారు (ఇంపోర్టర్), ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు మాత్రమే మనకు ఇప్పుడు వికీలో ఎనేబుల్ అయివున్న వాడుకరి గుంపు. అదైనా కూడా మనం ఒక పాలసీ చేసుకుని, వెళ్ళి నిర్వాహకులు/అధికారులు కొత్తవారికి ఆ బాధ్యతలు ఇవ్వగలిగేలా అవకాశం ఇమ్మని స్టీవార్డులను అడగాలనుకుంటా. ఒకవేళ, శాశ్వతంగా దిగుమతిదారులను ఉంచాలనుకుంటే దానికొక పాలసీ మనం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. :# ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా: దీనికి మన దగ్గర వాడుకరి గుంపు లేదని నేను అనుకుంటున్నాను. దయచేసి నా అవగాహనలో లోపం ఉండి ఉంటే సరిదిద్దగలరు. :ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ఈ విషయం మధ్యలో ఆపకుండా చివరివరకు క్రియ కట్టే విధంగా తగిన చర్యలు చేపట్టాలి. తెవికీలో చాలా పనులు పెండిగులో ఉన్నవి. చురుకుగా ఉన్న నిర్వాహకులకు పనిభారం తగ్గాలంటే ఇంతకన్నా వేరే మార్గాలు లేవు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::తెవికీలో నిర్వహణా కార్యక్రమాలు చేయడానికి ఇప్పుడున్న నిర్వాహకులలో చాలా మంది క్రియాశీలకంగా లేరు. వ్యాసాలు రాయడంపై ఉన్న శ్రద్ధతో పాటు నిర్వహణా కార్యక్రమాలపై కూడా దృష్టి పెట్టవలసిన అవసరం ఉంది. అనేక కొత్త వ్యాసాలను పరిశీలించి, సరైన నిర్వహణా ట్యాగులు పెట్టడం, ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించడం, పేజీలను దిగుమతి చేయడం వంటి కార్యక్రమాలు ఉన్న కొంతమంది క్రియాశీల నిర్వాహకులు చేయడం సాధ్యం కాదు. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా నిర్వాహకుల సంఖ్య క్రమంగా తగ్గుతూ ప్రస్తుతం 10 కి చేరింది. ప్రస్తుతం ఆసక్తి ఉన్న కొత్త వాడుకరులు నిర్వాహకులుగా వస్తే మంచిది. ఆసక్తి ఉన్న వారు వికీ నియామాల ప్రకారం స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోండి. నిర్వాహణపై పూర్తి ఆసక్తి లేనిచో, నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను చేయడానికి ఆసక్తి ఉన్న వారికి అప్పగిస్తే మంచిది. దీనికి సంబంధించిన చర్యలు చేపట్టాలి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 14:01, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ, ::1. వికీలో ఎనేబుల్ అయి ఉన్న గుంపులను - ఒకటి రెండు తప్పించి - అధికారులు ఇవ్వగలరనుకుంటానండి. ప్రస్తుత పరిస్థితి తెలియదు గానీ, గతంలో నేను కొన్ని సార్లు ఇంటర్‌ఫేస్ అడ్మిన్ అనుమతులను ఇవ్వడం తీసెయ్యడం చేసాను. 2023 లో ఇతర అధికారులు ఆ పని చేసారు. వీటిని ఇవ్వడానికి వాడుకరి స్వీయ విజ్ఞప్తి చేసుకోవాలి, (దీనిపై పెద్దగా చర్చేమీ జరగదనుకుంటాను), దానిపై అధికారి ఆ వాడుకరి చరిత్రను పరిశోధించి, దానిపట్ల సంతృప్తి చెందితే ఆ వాడుకరికి అడిగిన అనుమతులు ఇస్తారు. అన్నట్టు దిగుమతిదారును ''ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు'' అంటారనుకుంటాను. ::2. ఔను, ఈ గుంపు లేదు. ఆ గుంపును మనం తెచ్చుకోవాలి. అభ్యర్థించే ముందు మనం చర్చ చేసి, నిర్ణయం తీసుకోవాలి. దానికంటే ముందు, అభ్యర్థించే ప్రాసెస్ ఏంటో చూడాలి. ::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ వరుసలో పనిచేద్దాం: :::# నిర్వాహకులు, అధికారులు పరిశీలించి చూసి తెవికీలో ఉన్న ఎక్స్టెండెడ్ రైట్స్ (దీనికి ఏదోక తెలుగు పేరు పెట్టాలి? లేదా ఇప్పటికే ఉందా?) ఏమిటి? వాటిని ఎవరు ఇవ్వగలరు అన్న జాబితాతో పాటుగా ఆయా హక్కుల తాలూకు బాధ్యతలు, పనితీరు ఏమిటన్నది ఒక పేజీ పెట్టి చిన్న లిస్టు వేసుకుందాం. :::# ఆ తర్వాత రాబోయే తెవికీ బడిలో ఈ అంశాలపై సమగ్రమైన అవగాహన ఉన్న ఎవరైనా స్టీవార్డుని కానీ, ఇతరులను కానీ నేను ఆహ్వానిస్తాను. వారితో ఒక సెషన్ చేసుకుని మన అవగాహన పరిపూర్ణం చేసుకుందాం. :::# ఈలోగా తెవికీలో ఎవరెవరు ఈ బాధ్యతలు తీసుకోగలరన్నది ఇప్పుడున్నవారి చర్చాపేజీ కాంట్రిబ్యూషన్లు, ఇతరత్రా పనులు పరిశీలించి ముందుకువెళ్ళి ప్రోత్సహిద్దాం. :::ఈ బాధ్యతలు మూడుగా ఉన్నాయి కాబట్టి ఒక్కో విభాగానికి కనీసం ఒకరు ఇంకా బావుండాలంటే ఇద్దరు నాయకత్వం వహించి ముందుకు తీసుకెళ్తే పని అవుతుంది. ఈ పద్ధతి ఎలా ఉందనేదీ. ఏ విభాగానికి ఎవరు నాయకత్వం వహిస్తే బావుంటుందో సూచించండి. :::ఇక్కడ చర్చలోకి వచ్చిన @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]], @[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు కూడా ఈ విషయం పరిశీలించగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు మూసల దిగుమతి, అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం, తగిన పేజిలలో చొప్పించడం యందు ఆసక్తి ఉంది. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 16:39, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం వంటివి చేసేందుకు ప్రత్యేక అనుమతులేమీ అవసరం లేదండి. ఎవరైనా చెయ్యొచ్చు. ఇప్పుడు మీరూ చెయ్యవచ్చు. ఇక దిగుమతి.. బాగా చురుగ్గా దిగుమతులు కావాలని అడుగుతున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీరు ఆ అనుమతి కోరడం సహజమే. అనుమతి కోరేందుకు ఒక పద్ధతి, ఒక పేజీ ఉంటుందనుకుంటాను. నిర్వాహకులు ఆ పేజీని సృష్టించాక, అందులో మీస్వీయ ప్రతిపాదన చేస్తే, అధికారి దాన్ని ప్రసాదిస్తారు. దిగుమతి చెయ్యడంలో కొన్ని అంశాలను గమనించాలి. ఈలోగా వాటి గురించి తెలుసుకోండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మీరన్నది నిజమే! అయితే నేను అడిగింది మూసల దిగుమతి అటుతర్వాత వాటి లింకుల సరిచేతలాంటి మొత్తం కార్యక్రమం కోసం చెపుతున్నాను. వికీలో ఎలా వ్రాయాలో శిక్షణ ఇస్తున్నారు. వికీ వెనక జరిగే సాంకేతికతలు, అనుమతుల ప్రతిపాదనల పద్దతుల కోసం "నిర్వాహణ బడి" లాంటి ఒక శిక్షణ ఏర్పాటు చేస్తే బాగుంటుందని నా సూచన. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 04:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::తెవికీ బడిలోనే నిర్వహణ పాఠాలు చెప్పవచ్చు. నిర్వహణ మీద ఆసక్తి ఉన్నవారు ముందుకొచ్చి ఫలానా శిక్షణ కావాలని అడిగితే, ఆ పాఠాలు పెట్టవచ్చండి, మన చేతిలో పనేకదా!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:55, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ మీకు కావలసిన శిక్షణాంశం, శనివారం లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::అందరికీ నమస్కారం, :::తెవికీలో నిర్వహణా భారాన్ని తగ్గించి, పనులను వేగవంతం చేయడానికి నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్నవారికి 'నిర్వహణ బడి' ద్వారా శిక్షణ ఇవ్వడం చాలా ఆవశ్యకం. :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గార్లు సూచించిన విధంగా ముందుగా మన తెవికీలో అందుబాటులో ఉన్న హక్కులు, అధికారులు ఇవ్వగలిగే అనుమతులు, అలాగే గ్లోబల్/స్టీవార్డ్స్ ద్వారా తెచ్చుకోవాల్సిన కొత్త గుంపుల వివరాలతో ఒక జాబితా, సమాచార పేజీని తయారు చేసుకుందాం. :::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారి లాంటి ఉత్సాహవంతులైన సభ్యులు సాంకేతిక అంశాలపై ఆసక్తి చూపడం శుభపరిణామం. రాబోయే 'తెవికీ బడి' లో లేదా ప్రత్యేక సెషన్‌లో స్టీవార్డ్స్/నిపుణుల భాగస్వామ్యంతో అవగాహన కల్పించి, ఈ ప్రక్రియను ఇక్కడితో ఆపకుండా, చివరివరకూ ప్రాసెస్ పూర్తి చేసి అమలులోకి తెచ్చేందుకు మనమందరం కలిసి పనిచేద్దాం. మరింత మంది వాడుకరులు కూడా తమకు వీలైన విభాగాలలో బాధ్యతలు తీసుకోవడానికి ముందుకు రావలసిందిగా కోరుతున్నాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) : పై చర్చలను అనుసరించి తెలుగు వికీపీడియా నిర్వాహకత్వం, వాడుకరి గుంపులు వంటి అంశాల గురించిన శిక్షణ, మార్గదర్శకాలు, విధానాలు గురించిన శిక్షణ తెవికిబడిలో నిర్వహిద్దాము. వీలయితే వచ్చే ఆదివారం అక్టోబరు 4న. శిక్షణ ఎవరు నిర్వహిస్తారో సూచించండి. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:15, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::https://w.wiki/VTL9 ఇది వాడుకరి హక్కుల గుంపుల లింక్. ఒకసారి పరిశీలించి గలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:09, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ == తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు స్థిరంగా లేవు. వాటిలో స్పేసింగ్ తేడాలు, పర్యాయపదాలు, పేరులో వివిధ రూపభేదాలు, వ్యాకరణ దోషాలు వంటి కారణాల వల్ల ఒకే వర్గం రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లుతో ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటివి దాదాపు 80కి పైగా ఉదాహరణలు గుర్తించి వాటిని [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] పేజీలో సమగ్రవివరాలతో నమోదు చేయుట జరిగింది. ఆ సమస్యలపై సముదాయం నామకరణ విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో, సముదాయ సభ్యుల విలువైన ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. సముదాయ సభ్యుల ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలపటానికి [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు ఒక వారం రోజులలోపు తెలియజేయగలరు. వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకుని, సమగ్రంగా క్రోడీకరించి సాధ్యమైనంత త్వరలో మరలా వాటిమీద విధాన నిర్ణయాల నిర్ణయించుటకు చర్చను ప్రవేశపెట్టటానికి మీ అందరి సహకారం కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:10, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వర్గాలలో ఇన్ని సమస్యలు గుర్తించి ప్రస్తావించారు. ధన్యవాదాలు ఇంకో లింకు కూడా ఉందండి. <nowiki>https://w.wiki/Ub6B</nowiki> (వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/చర్చించాల్సిన వర్గాల జాబితా) [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:12, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ ఆ పేజీలో వర్గాలు, మరలా ప్రవేశపెట్టే వి విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించే చర్చలో తీసుకు వస్తాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:50, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::అలాగే అండి. ఈ విషయంలో నేను చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే సూచించండి . [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:08, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారూ ధన్యవాదాలు, ఎక్కువమంది చర్చలో అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియపరిస్తే మరింత నాణ్యతగా వర్గాల నామకరణాలు రూపొందటానికి అవకాశాలు మెండుగా ఉంటాయని నా అభిప్రాయం, వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు, ఏమిచేస్తాం, దురదృష్టం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::"వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు" :::::తెవికీకి సంబంధించినంత వరకూ వాట్సాప్ గ్రూపుల వలన పెద్దగా ప్రయోజనం కలుక్క పోగా, వాటి వలన నష్టం మాత్రం కలుగుతోంది. అసలు వాట్సాప్ గ్రూపులు ఉన్నది, వికీకి ప్రత్యామ్నాయంగా కాదు. వాటిని వికీకి కాంప్లిమెంటరీగా వాడాలి. కానీ మనం, అక్కడ మాత్రమే చర్చిస్తున్నాం. ఇక్కడ చర్చా ఉండదు, నిర్ణయాలూ ఉండవు, పనీ జరగదు. :::::ఇక్కడ చర్చలు అద్భుతంగా జరుగుతున్నాయనీ, నిర్ణయాలు తెగ తీసుకుంటున్నామనీ, వాటి ఫాలో అప్ పని బాగా జరుగుతోందనీ నేను చెప్పడం లేదు. కానీ అసలు ఎంతోకొంత చర్చంటూ జరిగితే, ఒక నిర్ణయమంటూ తీసుకోకపోయినా, చర్చ మాత్రం శాశ్వతంగా మిగులుతుంది. వాట్సాప్‌లో "మాత్రమే" చేసే చర్చలు నీళ్ళ మీది రాతలే. వాటి వలన తెవికీకి వీసమెత్తు ప్రయోజనం లేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:35, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారి అభిప్రాయంతో నేను ఏకీభవిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:20, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::అందరికీ నమస్కారం, :::::::తెలుగు వికీపీడియాలో 80కి పైగా వర్గాల నామకరణ లోపాలను, పునరావృత వర్గాలను గుర్తించి సమగ్రంగా నమోదు చేసినందుకు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. వికీ ప్రాజెక్టు నాణ్యతను పెంచడంలోనూ, విషయ వర్గీకరణను క్రమబద్ధకరించడంలోనూ ఇది చాలా కీలకమైన పని. :::::::రెండు ముఖ్యమైన విషయాలపై నా అభిప్రాయాలు: :::::::* వర్గాల సంస్కరణ చర్చ: రామారావు గారు ప్రతిపాదించిన పేజీలను వికీపీడియన్లందరూ పరిశీలించి, నామకరణ విధానం సాధారితీకరించడానికి తమ అభిప్రాయాలను నమోదు చేయాలి. ఈ ప్రక్రియ క్రమబద్ధంగా జరగడానికి నా పూర్తి సహకారాన్ని అందిస్తాను. :::::::* ఆన్-వికీ చర్చల ప్రాముఖ్యత: @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారి అభిప్రాయంతో నేను నూటికి నూరుపాళ్ళు ఏకీభవిస్తున్నాను. వాట్సాప్ వంటి బాహ్య వేదికలలో జరిగే సంభాషణలు కాలక్రమేణా మరుగున పడిపోతాయి, కానీ వికీపీడియా రచ్చబండ లేదా సదరు చర్చా పేజీలలో నమోదయ్యే చర్చలే తెవికీకి శాశ్వతమైన ఆస్తిగా మిగులుతాయి. వికీ నిర్ణయాలు, చర్చలు అధికారికంగా ఆన్-వికీలోనే జరగడం వికీ నియమావళికి, భవిష్యత్తు సూచనలకు అత్యంత ఆవశ్యకం. :::::::సముదాయ సభ్యులందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి తమ విలువైన అభిప్రాయాలను అందించాల్సిందిగా కోరుతున్నాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]], [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]], [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]], [[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]],[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్]], [[వాడుకరి:Vgouripathi|గౌరీపతి]], [[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]], [[వాడుకరి:Kalasagary|కళాసాగర్]],[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]], [[వాడుకరి:Muralikrishna m|మురళీకృష్ణ]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారలందరూ, ఇంకా ఫైన ఉదహరించని తోటి యూజర్స్ అందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు రెండురోజులలోపు తెలియజేయగలరు. మీ విలువైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు, తెవికీ నాణ్యతను మరింత మెరుగైన స్థాయికి చేరగలదనుటలో ఎటువంటి సందేహం లేదు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, స్పందిస్తానండి. ఈ చర్చ తీసుకువచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. ఒక సూచన: ఈ కొత్త చర్చ పేజీ లింకును ([[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]]) [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు]] పేజీలో తాజా చర్చల్లో చేర్చండి. అలాగే పాత చర్చల లింకులను మీరు వేరే విభాగం లోకి మార్చారు కాబట్టి వాటిని కూడా చూడమని ఆ లింకులున్న విభాగపు లింకును ఇస్తే, పాత చర్చలలో ఏం జరిగిందో వాడుకరులకు తెలుస్తుంది. గత చర్చల్లో నిర్ణయాలు తీసుకున్న అంశాలపై మళ్ళీ చర్చించకుండా నివారించవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:47, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::::::అలాగే నండీ. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::::::తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. :::::::::::కళాసాగర్ [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 15:29, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, చాలా చురుగ్గా రాస్తున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీకు అవసరమైన సహాయం దొరక్కపోవడం శోచనీయమే. [[వికీపీడియా:వర్గీకరణ]] పేజీని చూడకపోతే ఇప్పుడు చూడండి. అందులో మీకు అవసరమైన సహాయం పూర్తిగా దొరకదు గానీ కొంత ప్రాథమిక సమాచారం దొరుకుతుంది. ::::::::::::వర్గాలకు పేర్లు పెట్టే విషయంలో ఒక చిట్కా ఉంది: మీరు ఏ పేజీలో వర్గాన్ని చేర్చాలని భావిస్తున్నారో, అలాంటి పేజీలు మూడో నాలుగో చూడండి. అవి ఏ వర్గాల్లో ఉన్నాయో చూడండి. ఆ వర్గాల్లో ఎక్కువ పేజీలు ఎందులో ఉన్నాయో చూసి, సరిపోతాయనుకుంటే ఆ వర్గాలను మీ పేజీలో కూడా పెట్టండి. లేదంటే ఆ పేర్లు ఎలా ఉన్నాయో చూసి అలాంటి పేర్లనే వాడి మీ పేజీకి తగిన వర్గాన్ని సృష్టించండి. ఉదాహరణకు, మీరు ఒక స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడి పేజీ రాస్తే, అల్లూరి, మద్దూరి, భోగరాజు, బోసు, గాంధీ, నెహ్రూ వగైరాలపేజీలు చూడండి. అక్కడి వర్గాలను ఇక్కడ వాడండి. ::::::::::::ఈ కొత్త వర్గానికి కనీసం ఒక మాతృవర్గం ఉండడం మాత్రం తప్పనిసరి. ::::::::::::మార్గదర్శకాలు రూపొందేలోపు, వర్గాలకు సంబంధించి మీకు ఏ ఇతర సహాయం కావాలన్నా నన్ను అడగండి. నాకు తెలిసినంత మేరకు నేను సాయం చేస్తాను. నాకూ తెలియనివి మనిద్దరం కలిసి నేర్చుకుందాం. ఒక నెలలో మనం వర్గాలకు సంబంధించి, ఒక సంతృప్తికరమైన స్థాయికి చేరేలా ప్రయత్నం చేద్దాం. మీ సందేహాలను నా చర్చ పేజీలో రాయండి. నేను సమాధానాలు రాస్తాను. అవసరమైతే, రాత్రి 7 నుండి 10 లోపు మనం ఫోనులో కూడా మాట్లాడుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:43, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వర్గాల చర్చ నిర్ణయం జరిగే అంతవరకు పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలు సృష్టించవద్దు == దయచేసే వర్గాల చర్చ పెండింగ్లో ఉండగా మరలా పాత వర్గాలను పక్కనపెట్టి మన అభిప్రాయం ప్రకారం మరలా కొత్త వర్గం సృష్టించటం కొత్తవాటిని సృష్టించి ఆ వర్గంలో పాత వర్గాల నుండి. వ్యాసాలు బదిలీ చేయడం వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు విరుద్ధం. దయచేసి గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అలాగే అండి [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:34, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 15:38, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ == సభ్యులకు నమస్కారం తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ అర్ధర్వ్యం లో తెవికీబడి వేదిక ద్వారా "'''తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ"''' అనే అంశం మీద [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర ]]&nbsp;గారు శిక్షణ ఇస్తారు. '''తేదీ 27.09.2026, సమయం - మధ్యాహ్నం 2.30pm.''' గూగుల్ మీట్ లింక్ - https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224. సభ్యులందరు పాల్గొనవలసినదిగా విజ్ఞప్తి. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 15:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఒక పెజిలొ infobox లో Spouse ఎలా మర్చాలో తెలియట్లేదు. == https://l1nk.dev/38cqzdu ఈ వైకొం విజయల క్ష్మి గాయకురాలు పేజీలొ infobox లో Spouse- భార్య పేరు అని ఉంది, భర్త అని ఉండాల్సిన చోట. ఎవరైనా మార్చండి. [[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] ([[వాడుకరి చర్చ:Svpnikhil|చర్చ]]) 06:34, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ లింకు తప్పు ఇచ్చారు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:55, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ, వచ్చింది లెండి. అవసరమైన మార్పు చేసాను. ::తెవికీ లోని పేజీకి లింకు ఇవ్వడానికి <nowiki>[[ ]]</nowiki> -ఇలా వికీలింకు ఇస్తే సరిపోతుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:28, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఏమైందంటే.. == గతంలో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు సైడుబారులో ఉండేది. ప్రత్యేకపేజీలను చూడడానికి వీలుగా ఉండేది. సుమారొక ఏడాది కిందట, మీడియావికీ సాఫ్టువేరు కొత్త వెర్షనులో దాన్ని తీసేసారు. దాంతో ప్రత్యేక పేజీలను చేరుకోవాలంటే వెతుకుపెట్టెలో ఇచ్చి వెళ్ళాల్సి వస్తోంది. ఇప్పుడు ఆ లింకు కావాలంటే ఏ వికీకి ఆ వికీలో ఈ లింకును సైడుబారులో పెట్టుకోవాల్సిందే. మనకు ఇది అవసరం కాబట్టి, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టాలని నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:13, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :నేను బుక్ మార్క్ లో పెట్టుకున్నాను. లింక్ :https://w.wiki/7a4T [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::నాకు తెలిసి వీటి అవసరం చాలామందికి తెలియదనుకుంటున్నాను. వీటి మీద తెవికీ బడిలో ఒకరోజు క్లాసు ఇస్తే బాగుంటుంది.అవకాశముంటే నేను ప్రిపేర్ అవుతాను. మీరు ఇస్తే ఇంకా మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ఇప్పుడు అవసరం, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టేందుకు చర్యలు తీసుకోవడం. రెణ్ణిమిషాల పని. కానీ, అది నిర్వాహకులే చెయ్యగలరు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:20, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఎడమవైపు సైడుబారులో ఉంటేనే సులభంగా ఉంటుంది. @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు సూచించినట్టుగా సైడుబారులో పెట్టుకుందాం.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:11, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఔనండి. సైడుబారులో లింకు ఉండాలి. బుక్‌మార్కులు అనేవి వ్యక్తిగతం. లింకు లేకపోతే అలాంటివి ఎవరికి వాళ్ళు చేసుకుంటారు. లింకులుండడం సైటుకు ముఖ్యం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:24, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించినట్టుగా ఎడమవైపు సైడుబారులో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు చేర్చాను. ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:15, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::ధన్యవాదాలు, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు. ఒక సంవత్సరం కిందట, [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 95#కనబడుట లేదు|దీని గురించి రచ్చబండలో రాసాను]]. కానీ, ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారో ఎవరూ పట్టించుకోలేదు, నేనూ పక్కన పడేసాను. ప్రత్యేక పేజీల అవసరం వచ్చినపుడల్లా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు చెప్పినట్టు ఏదో ఒక పద్ధతి ద్వారా ఆ పేజీకి వెళ్తూండేవాణ్ణి. ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారా అని అనుకుంటూ ఉండేవాణ్ణి. ఇవ్వాళ వెతికాను, ఎందుకు తీసేసారు? ఎవరు తీసేసారు అని. విషయాలు తెలిసాయి. అంచేతనే లింకు పెట్టమని రాసేసాను, మీరు వెంటనే చేసేసారు. ధన్యవాదాలు, మళ్ళీ.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను స్థాపించాలి == గతంలో ట్వింకిల్ గాడ్జెట్లో సమస్య వచ్చినపుడు దాన్ని పరిష్కరించడం మనకు సమస్యగా మారింది./ దాని కోడు మొత్తం ఒకటో రెండో ఫైళ్ళలో ఉండడంతో దాన్ని సరిచెయ్యడం తలకు మించిన పనైంది. అప్పుడూ వీవెన్ గారు కొత్తగా రాసేందుకు ప్రయత్నం చేసారెఉ గానీ అది మధ్య లోనే ఆగిపోయింది. దాంతో మనకు ట్వింకిల్ లోని విశేషాలు పనిచెయ్యకుండా అలాగే ఉండిపోయాయి. ఈలోగా ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను దాని డెవలపర్లు సమూలంగా మార్చివేసారు. గతంలో ఉన్న నాలుగైదు ఫైళ్ళ స్థానే 20 కి పైగా ఫైళ్ళను సృష్టించారు. ప్రస్తుతం ఎన్వికీలో అది పని చేస్తోంది. దాన్నే మనం కూడా స్థాపించుకోవాలి. అందుకు గాను, కింది ఫైళ్ళను ఎన్వికీ నుండి దిగుమతి చేసుకోవాలి. ఈ ఫైళ్ళలో మూడో నాలుగో ఈసరికే ఉన్నాయి. వాటిని ఓవర్ రైటు చేస్తూ దిగుమతి చెయ్యాలి. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన పని కాబట్టి దిగుమతి అభ్యర్థనలు పేజీలో కాకుండా ఇక్కడ రాస్తున్నాను. వీటిని దిగుమతి చేసుకున్నాక, గాడ్జెట్ డెఫినిషను, ట్వింకిల్ కాన్ఫిగరేషను వగైరా ఫైళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాల్సి రావచ్చు. ముందు కింది ఫైళ్ళను దిగుమతి చేసుకుందాం. నిర్వాహకులు పరిశీలించవలసినది: * MediaWiki:Twinkle-pagestyles * MediaWiki:Gadget-Twinkle.js * MediaWiki:Gadget-twinklearv.js * MediaWiki:Gadget-twinklewarn.js * MediaWiki:Gadget-twinkleblock.js * MediaWiki:Gadget-twinklewelcome.js * MediaWiki:Gadget-twinkletalkback.js * MediaWiki:Gadget-twinklespeedy.js * MediaWiki:Gadget-twinkleprod.js * MediaWiki:Gadget-twinklexfd.js * MediaWiki:Gadget-twinkleimage.js * MediaWiki:Gadget-twinkleprotect.js * MediaWiki:Gadget-twinkletag.js * MediaWiki:Gadget-twinklediff.js * MediaWiki:Gadget-twinkleunlink.js * MediaWiki:Gadget-twinklerollback.js * MediaWiki:Gadget-twinkledeprod.js * MediaWiki:Gadget-twinklebatchdelete.js * MediaWiki:Gadget-twinklebatchprotect.js * MediaWiki:Gadget-twinklebatchundelete.js * MediaWiki:Gadget-twinkleconfig.js * MediaWiki:Gadget-Twinkle.css [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:52, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 18:11, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::నేను దిగుమతి చేయటానికి ప్రయత్నించగా మీకు అనుమతిలేదని సందేశం చూపించింది.ఈ విషయంలో అధికారి హోదాలో ఉన్న @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారు జోక్యం చేసుకోవలసిందిగా కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:51, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::: నేను ప్రయత్నిస్తానండీ - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:02, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[ప్రత్యేక:దిగుమతి|దిగుమతి పేజీ]] ద్వారా ప్రయత్నించాను. అన్నీ మీడియావికీ నేమ్‌స్పేసులోకి దిగుమతి అయ్యాయి. కానీ మొదటిది మాత్రం '''దిగుమతి విఫలమైంది: దిగుమతి చెయ్యడానికి పేజీలేమీ లేవు.''' అని చూపిస్తోంది. దాన్ని మళ్ళీ ప్రయత్నిస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:17, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ ధన్యవాదాలు. ఒక్కోసారి అలానే చూపిస్తుంది, మరలా మరలా ట్రై చేయండి, ఒకవేళ అది ఆల్రెడీ దిగుమతి వుండవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:31, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::: నిజంగానే ఆంగ్ల వికీలో MediaWiki:Twinkle-pagestyles అనే పేరుతో పేజీ ఏమీ లేదు మనం దిగుమతి చేయడానికి. అది MediaWiki:Gadget-Twinkle-pagestyles అయ్యుండవచ్చని ఊహించి దానిని కూడా దిగుమతి చేశాను. ఇక మనం ట్వింకిల్ ఉపకరణాన్ని వాడటానికి అధికారి హోదాలో చేయవలసిన పనులు ఏమైనా ఉంటే చేయగలను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 17:03, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::ప్రస్తుతం గతంలో ఉన్న ఆప్షన్స్ నాకు చూపించటంలేదు. మరి మీకు ఎలా చూపిస్తున్నావో... వెంటనే తగిన చర్యలు చేపట్టగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:09, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, పై జాబితాలో MediaWiki:Gadget-twinklearv.js అనే పేజీ దిగుమతి కాలేదు. ఒకసారి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:57, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, దిగుమతి చేశాను.- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 15:47, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[మీడియావికీ:Gadgets-definition]] పేజీలో browsing లో నాలుగో పాయింటు దగ్గర (ట్వింకిల్ కు సంబంధించినది) ఇప్పుడు ఉన్నదాన్ని తీసేసి, కింది టెక్స్టును చేర్చండి: :::::Twinkle[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,jquery.ui.dialog,jquery.tipsy,moment|rights=autoconfirmed]|morebits.js|morebits.css|Twinkle.js|twinkleprod.js|twinkleimage.js|twinklebatchundelete.js|twinklewarn.js|twinkleblock.js|twinklespeedy.js|friendlyshared.js|twinklediff.js|twinkleunlink.js|friendlytag.js|twinkledeprod.js|friendlywelcome.js|twinklexfd.js|twinklebatchdelete.js|twinklebatchprotect.js|twinkleconfig.js|twinklefluff.js|twinkleprotect.js|twinklearv.js|friendlytalkback.js [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:14, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::: @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మార్చాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నాకు ఓపెన్ అయింది. నేను చేర్చవచ్చా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ మిమ్మల్ని దిద్దుబాట్లు చెయ్యనిస్తే, చేర్చవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:41, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] గారూ, [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, TW అనే పేరుతో సవరించు, చరిత్ర వగైరా లింకుల పక్కన కొత్త Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోందా? కనిపిస్తే, అందులో మెనూలు ఏమేం ఉన్నాయో చెప్పండి. నేను ప్రస్తుతం దీనిమీద పనిచేస్తున్నాను. వెంటనే సమాధానమిస్తే పనికొస్తుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:12, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::CSD, XFD, PP Last, Unlink, D-Batch,P-Batch, Config ఇవి కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:14, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ డైలాగ్ బాక్సులు తెరుచుకుంటున్నవి, ఇంకా WEl ఇలాంటివి రావాలనుకుంటాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:33, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ధన్యవాదాలు. ఆ warn, wel, block, వంటి మెనూ ఐటములు వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే వస్తాయండి. చూడండి. వాటిలో కొన్ని నిర్వాహకులకే (మీకే) కనిపిస్తాయి, నాలాంటి వారికి కనిపించవు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:03, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::::పరిశీలించాను.అవును. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:11, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:16, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మిగతా లింకులను పరీక్షించేటపుడు - డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:18, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ స్క్రీన్ షాట్ పంపాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:25, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు చెప్పిన కొత్త.Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోంది. మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 05:15, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). అలాగే ఆ మెనూలో ఏమేం లింకులున్నాయో కూడా చెప్పండి. :::::::::ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, config అనే లింకు నొక్కాను, వేరే పేజీ ఓపెన్ అయ్యింది. కానీ, అందులో ఫారం కనిపించలేదు. మెనూలో ఇంకులన్నీ చెక్ చేసాను. అన్నీ పనిచేస్తున్నాయి.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 05:42, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ంగార్ ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:44, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి అని అన్నారు, నాకు వ్యాసంపేజీలో 8, వ్యాస చర్చాపేజీలో 3, వాడుకరి చర్చాపేజీలో 13 ఐటమ్సు కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::ట్వింకిల్, వేరువేరు పనుల కోసం అనేక మూసలను వాడుతుంది. ఇంగ్లీషులో 600 పైనే ఉన్నాయి. మన దగ్గర దాదాపు 500 ఉన్నాయి. అయితే మన దగ్గర అవసరం లేనివి కూడా ఉన్నాయి. ఇంగ్లీషు వికీలో [[En:Category:Templates used by Twinkle]] అనే వర్గంలో ఉన్న మూసలన్నిటినీ దిగుమతి (వీటిలో కొన్ని మన దగ్గర ఉన్నాయి. వాటిని ఓవెర్‌రైటు చేద్దాం) చేసుకుందాం. మన దగ్గర ఉన్న్ వర్గం [[:వర్గం:Templates used by Twinkle]] ఇది ఇంగ్లీషు వర్గానికి అనుసంధానమై ఉంది. నిర్వాహకులెవరైనా ఇంగ్లీషులో ఉన్న వర్గాలన్నిటినీ దిగుమతి చెయ్యవలసినది. దిగుమతి చేసాక, గతంలో మనం చేసుకున్న అనువాదాలను పునరుద్ధరించాలి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:40, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, కింది పేజీలను కూడా దిగుమతి చెయ్యండి: :::::# Mediawiki:Gadget-morebits.js :::::# Mediawiki:Gadget-morebits.css :::::# Mediawiki:Gadget-friendlyshared.js :::::# Mediawiki:Gadget-friendlytag.js :::::# Mediawiki:Gadget-friendlywelcome.js :::::# Mediawiki:Gadget-twinklefluff.js :::::# Mediawiki:Gadget-friendlytalkback.js :::::# Wikipedia:Twinkle/Preferences :::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:04, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::: ఇవి కూడా దిగుమతి చేశాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, సమస్య పరిష్కారం కానట్టుంది. మరిన్ని వివరాలు చూడాలి. నేను చూ, మీకు చెప్పడం, మీరు చెయ్యడం.. దీనికి టైం పడుతోంది. మీరే వెతికి సమస్య ఎక్కడుందో చూడండి. ఒకవేళ మీకు కుదరని పక్షంలో నాకు తాత్కాలికంగా ఇంటర్ ఫేస్ నిర్వాహకుడు హోదా ఇవ్వండి. నేను చూస్తాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:59, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::అలా చేస్తే బాగుంటుంది, యిద్దరూ పరిశీలించి తెలుసుకోవటానికి వీలుగా ఉంటుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:21, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, నేను నా జావాస్క్రిప్టు ఫైలులో మార్పులు చేసి చూసాను. పనిచేసింది. ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపించింది. అన్ని విశేషాలూ పనిచేస్తున్నాయి (అంటే, మెనూను నొక్కినపుడు చూపించాల్సిన డయాలాగ్ బాక్సులను, వాటి లోని ఫీల్డులతో సహా చూపిస్తోంది. నేను ఆపై యాక్షన్ పార్టుకు పోలేదు.) నాకు అర్థమైనంతలో ఇక్కడ జరిగిన లోపం ఏంటంటే.. Twinkle Preferences ను నొక్కినపుడు Wikipedia:Twinkle/Preferences కు కాకుండా Commons:Twinkle/Preferences అనే పేజీకి పోతోంది. అంచేత ట్వింకిల్ అభిరుచులు సెట్‌ కాలేదు. అది ఒక ముఖ్యమైన సమస్య (బహుశా అది ఒక్కటే సమస్య అయి ఉండవచ్చు కూడా). పోతే, కాన్ఫిగ్ పేజీలోని డేటా అంతా హార్డ్‌ కోడెడుగా కనిపిస్తోంది. అందువలన లోకలైజేషను చేసినపుడు తెలుగు లేబుళ్ళు ఇక్కడికి రాకపోవచ్చు (మన ప్రస్తుత సమస్య ఇది కాదు). మీరే చేస్తే పై మార్పు చేసి చూడండి. అది పనిచెయ్యకపోతే, ఇంకా సమస్యలున్నాయేమో చూడండి. ఒకవేళ నాకు అనుమతులివ్వాలని భావిస్తే, ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్‌తో పాటు, ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు అనుమతి కూడా ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:27, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మీకు ఒక వారం పాటు ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ అనుమతి ఇచ్చానండీ. ట్రాన్స్ వికీ దిగుమతి దారు అనుమతి మాత్రం నేను ఇవ్వలేనని చెబుతోంది. అది కావాలంటే నేను దిగుమతి చేయగలను. క్షమించాలి. నేను సమయం లేక పరిశీలించలేక పోతున్నాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 15:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, మరొక పద్ధతి, మెరుగైన పద్ధతి ఏంటంటే, Github నుండి నేరుగా స్థాపించుకోవడం. మీరు దీన్ని చూసే ఉండవచ్చు బహుశా. అయితే దీని ద్వారా స్థాపించాలంటే నాకు కాస్త గీకు పరిజ్ఞానం కావాలనుకుంటాను. మానవికంగా చేసేది కాకపోతే అప్పుడు అది ప్రయత్నించవచ్చు. మానవికంగా చెయ్యగలిగినా కూడా ఆ తరువాత ఆ మెరుగైన పద్ధితికి మారితేనే మంచిది.. అది ఫ్యూచర్-ప్రూఫ్ అనుకుంటాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:34, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) == తెలుగు వికీపీడియా: విస్తరణ ప్రణాళిక-2027 == సభ్యులకు నమస్కారం తెలుగు వికీపీడియా వ్యాసాలు, వ్యాసాల నాణ్యతను విస్తరించడానికి, గూగుల్ ఇప్పుడు అంటే 2025-26 సంవత్సరాలకి అందిస్తున్న సహకారానికి కొనసాగింపుగా, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ తరపున రాబోయే 2027 సంవత్సరానికి కార్యాచరణ ప్రణాళిక ప్రతిపాదన సమర్పించవలసి ఉంది. వివరాలు [https://w.wiki/W3c5 ఈ పేజీ]లో చూడగలరు. చూసి తమ అభిప్రాయాన్ని త్వరలో తెలియచేయగలరు. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:05, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 05:49, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC) == అధికారులు కావాలి == మనకు నలుగురు అధికారులుండేవారు. వారిలో ఇద్దరికి, జూన్ 11 న ఆ అనుమతులను తీసేసారు- కారణం తెలీదు. ఆ పని చేసింది, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి. ప్రస్తుతం మనకు ఇద్దరే అధికారులున్నారు. మామూలుగా అయితే, మనలాంటి వికీకి ఇద్దరు సరిపోతారు. కానీ వాళ్ళలో ఒకరు చాలాకాలంగా చురుగ్గా లేరు. మిగిలిన ఆ ఒక్కరు చురుగ్గా లేని పక్షంలో పనులు ఆగుతాయి. అంచేత కనీసం మరొక్కరు అధికారిగా ఉండాలనేది నా ప్రతిపాదన. ప్రస్తుతం చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకుల్లో ఒకరు అధికారిగా స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోవడం ఒక మార్గం. లేదంటే, ఇటీవల తొలగింపుకు గురైన ఆ ఇద్దరు అధికారుల్లో కనీసం ఒకరు, ఇకపై చురుగ్గా పనిచేస్తామని సముదాయానికి విశ్వాసం కలిగిస్తే, వాళ్ళు తిరిగి ప్రతిపాదన చేసుకోవడం. పరిశీలించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:21, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :పనులుకు అంతరాయం లేకుండా ఉండాలంటే అదనంగా ఇప్పుడు ఉన్న ఇద్దరు కాకుండా మరో ఇద్దరు అధికారులు తప్పనిసరిగా, అత్యవసరంగా స్యీయప్రతిపాదన చేసుకోవటానికి ముందుకురావాలి. వారే నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలకు కూడా స్వీకరించాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:42, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అవునండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మూసలు దిగుమతి చేయాలని ప్రత్నించినపుడు, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి నా అధికారి హోదా అనుమతులను తీసేసారని గమనించాను. ఎందుకు తీసేసారనే కారణం తెలియలేదు. అనుమతులను తీసేయడానికి ముందు నోటీస్ లాంటిది ఇచ్చుంటే బాగుండేది. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను. నేను తిరిగి అధికారి హోదా పొందడానికి సభ్యులు సహకరించాలని కోరుతున్నాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 17:35, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు గత నెలలో 22 నిర్వాహక పనులు చేసినట్లు చూసాను. + ఇకపై చురుగ్గా ఉంటానని చెబుతున్నారు. కాబట్టి ఆయన తిరిగి అధికారి అవడంలో నాకు అభ్యంతరం లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:20, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు తిరిగి అధికారిగా కొనసాగటానికి నాకు అభ్యంతరంలేదు. ముందుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు ధన్యవాదాలు. అధికారి హోదా కోసం మళ్ళీ స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకుంటాను.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 06:07, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) == తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ == ఈ చర్చలో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేయటానికి వారం రోజులు గడువు ముగుస్తుంది. ఇంకా ఆసక్తిఉన్న తెవికీ సమూహం సభ్యులు వెంటనే వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు సూచనలు రాయగలరు, వాటి అన్నిటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని మరలా సముదాయం దృష్టికి తీసుకునిరావటానికి సహకరించగలరు.ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:54, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 17:41, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == యూజర్‌ ఇంటర్‌ఫేసులో వాడుకరుల కృషికి లింకులు == తెవికీలో మనం చేసే దిద్దుబాట్ల పేజీకి ఇచ్చే లింకులు రకరకాలుగా ఉన్నాయి. * వాడుకరి డ్రాప్‌డౌను జాబితాలో "నా మార్పులు" అని ఉంది. * వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఉండే సైడుబారులో ఇది "వాడుకరి రచనలు" అని ఉంది * మన దిద్దుబాట్లను చూపే పేజీ శీర్షికలో "ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు" అని ఉంది. వీటలో మార్పులు, రచనలు వగైరాలను ఒకే పేరుకు తేవాలి అని భావించి, వాటిని కింది విధంగా మారుద్దామని నా ప్రతిపాదన. * నా మార్పులు - '''తోడ్పాట్లు''' * వాడుకరి రచనలు: '''వాడుకరి తోడ్పాట్లు''' * ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు - '''ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి తోడ్పాట్లు''' వీటిపై అభిప్రాయం రాయవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:52, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, :వాడుకరి "మార్పులు" లేదా "రచనలు" అనే పదాల కంటే "తోడ్పాట్లు" అనే పదం మరింత సముచితంగా ఉంటుంది. వికీపీడియాలో కేవలం వ్యాసాలు రాయడమే కాకుండా, దిద్దుబాట్లు చేయడం, వ్యాకరణ దోషాలు సరిదిద్దడం, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఎన్నో రకాల పనులు జరుగుతుంటాయి కాబట్టి, వీటన్నింటికీ "తోడ్పాట్లు" అనేది చక్కని పర్యాయపదం. ప్రస్తుతం డ్రాప్‌డౌన్ మెనూలో ఒకటిగా, సైడ్‌బార్‌లో మరొకలా, పేజీ శీర్షికలో వేరేలా ఉండటం వల్ల కొత్త వాడుకరులకు కాస్త గందరగోళంగా అనిపించవచ్చు. మీ సూచన ప్రకారం అన్నిచోట్లా ఒకేపేరు ఉంటే ఇంటర్‌ఫేస్ చాలా స్పష్టంగా, ఒకే ప్రమాణంతో కనిపిస్తుందని నా అభిప్రాయం.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 18:08, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :ఇక్కడఒక వివరణ ఇవ్వాలి.. తోడ్పాటు అనేది ఎక్కడ చూసినా ఏకవచనం గానే చూస్తాం, తోడ్పాట్లు అనే వాడుకను నేను చూళ్ళేదు. ఇక్కడ కూడా తోడ్పాటు అనేది వాడొచ్చు గానీ, బహువచనంగా ఉంటే ఎక్కడైనా ఏకవచన రూపం అవసరమైనపుడు వీలుగా ఉంటుందని ఇలా రాసాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:11, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::అందించిన సవరణలు లేదా అందించిన అనే పదంతో కలిపి మరోది ఏమైనా అర్థవంతంగా ఉంటే బాగుంటుంది. లేదా ఇంకా మెరుగైన పదం మన కంటపడేదాకా ఉన్నవాటిని ఏకరూపతగా మార్చటం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, "అందించిన సవరణలు" అంటే తోడ్పాట్లే గదా! పైన @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు చెప్పినట్టు, మనం ఇక్కడ చేసేది సవరణలు మాత్రమే కాదు, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఇతర పనులు కూడా ఉన్నాయి. తోడ్పాట్లు అనేది వాడుకరుల కృషిని మెరుగ్గా చూపిస్తోంది. పైగా ఇంటర్‌ఫేసులో వాడే పదాలు వీలైనంత క్లుప్తంగా ఉండాలి. అంచేత, ఈ రెంటిలో తోడ్పాట్లు అనేది మెరుగు అనిపిస్తోంది. పరిశీలించండి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:26, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::అలాగే కానివ్వండి, నా అభిప్రాయం అర్థవంతమైన పదంతో ఏకరూపత పాటించాలనేదే నా ప్రధాన అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:34, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వ్యాసాలలో మూకుమ్మడిగా వర్గాలు చేర్చే టూల్ == ఈ టూల్ గతంలో సృష్టించిన వ్యాసాలకు చేరని వర్గాలు అంటే వికీడేటాకు లింకు కలిపి, ఇంకా వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను ఎన్నిటినైనా ఒకే క్లిక్ తో చేర్చటానికి ఈ టూల్ బాగా పనిచేస్తుంది.దీనిని అమర్చుకోవటానికి ఈ దిగువన వివరించబడింది. # ప్రతి యూజరు కామన్ JS పేజీ సృష్టించుకునే అవకాశం ఉంది. లోగడ సృష్టించుకోని వారు ఇప్పుడు సృష్టించుకోవాలి. #ఇది వాడుకరి పేజీకి అన్ని అనుబంధపేజీలులాగనే ఈ పేజీకూడా ఉంటుంది. వాడుకరి:యూజరు పేరు/common.js అని సృష్టించుకోవాలి. #పేజీలో mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); ఈ లింకును కాపీ చేసి, పేస్ట్ చేయాలి. #లింకును చేర్చిన తరువాత షిప్ట్ కీని నొక్కి పెట్టి రీలోడ్ బటన్ నొక్కండి, లేదా Ctrl-shift-R నొక్కండి (యాపుల్ మాక్‌ బుక్ లో Cmd-shift-R నొక్కండి. ఈ సందేశం కామన్ JS పైన ఉంది పరిశీలించగలరు. #ఏదేని ఒక వ్యాసాన్ని ఎంచుకోండి. #ఆ వ్యాసం పైన చదువు, సవరించు, చరిత్ర వ్యూ టాబ్ మోడ్ లో చివరన &vellip; ఇలా మూడు చుక్కల మీద క్లిక్ చేయండి. #క్లిక్ చేయగానే టూల్ బాక్స్ డ్రాప్ డౌన్ ఆప్సన్లు కనపడతాయి, వాటిలో ఈ టూల్ కు చెందిన Sync categories అనే యాక్షన్ బటన్ ఉంటుంది. #Sync categories క్లిక్ చేసిన వెంటనే ఒక పాప్ అప్ ఆ వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను గుర్తించి జాబితాగా మన ముందు పెడుతుంది. #పాప్ అప్ పైన ADD అనే బటన్ మీద క్లిక్ చేయాలి. దానిని క్లిక్ చేయగానే అన్ని వర్గాలు స్యయంచాలకంగా వ్యాసంలోని వర్గాల బార్ లో చేరతాయి, అయితే ఆ వ్యాసం వికీడేటాకు లింకు అయిఉండాలి, చేర్చే వర్గాలు తెలుగు వికీపీడియాలో సృష్టించి వికీడేటాకు లింకు కలిపి ఉండాలి. మనం వికీపీడియాలో ఏదేని వ్యాసం సవరించేటప్పుడు దీని ద్వారా ఆ వ్యాసానికి చేరాలిసిన వర్గాలను చేర్చవచ్చు. దీనిని అందరూ ఉపయోగించుకొనగలరు. దీనిమీద మీ స్పందనలు తెలియజేయగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:28, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) :బ్రౌజరు కాషె తీసిన తరువాత పని చేస్తోంది అండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:44, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, చాలా ఉపయోగకరమైన టూల్ పరిచయం చేశారు. ధన్యవాదాలు.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 14:26, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అనువాద పరికరంలో ఉన్నట్లే, ఇక్కడ కూడా, ఏ వర్గాలకైతే భాషాలింకులు ఉంటాయొ< ఆ వర్గాలను చూపిస్తుంది. వ్యాసానికి కూడా భాషా లింకులు ఉండాలి. బాగుంది [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు. మీరు ఇలాంటి వాటి గురించి తెవికీబడిలో శిక్షణ ఇస్తే బాగుంటుంది. (అప్‌కోర్స్, నేర్పేందుకు మీరు సిద్ధంగానే ఉన్నా, నేర్చుకోవాలనే ఆసక్తి ఉండి, శిక్షణకు హాజరయ్యే తీరిక ఓపిక ఉన్నవాళ్ళం ఉండాలనుకోండి.)__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీ ప్రోత్సాహమే మాకు బలం, ధన్యవాదాలు 🙏 [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ రచ్చబండను పాత చర్చల లోకి తరలించాక, దీన్ని రిఫరు చెయ్యడం కాస్త కష్టంగా ఉంటుంది. వీటిని [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] వంటి పేజీలో చేరిస్తే బాగుంటుంది. రిఫరెన్సు పరంగా ఇలాంటివి మెరుగైన పేజీలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:41, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ఇందులో నా గొప్పేమీ లేదు. ఇది నేను మరోచోట నుండి సేకరించింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::మీరు చేర్చటానికి నాకేమీ అభ్యంతరం లేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::నాకు తెలుసు మీకు అభ్యంతరం ఉండదని. :-) కానీ, నేను చేర్చను, మీరే చేర్చండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:48, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::అలాగే సార్ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:54, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ ని తీసుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు 🙏 <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 06:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]] గారూ ఎవరో చేసినది సేకరించి మీ ముందు ఉంచాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ గూర్చి తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదాలు➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:25, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) : చాలా ఉపయోగకరమైన పరికరం. రామారావు గార్కి ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:37, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@గురువులు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]గారికి ధన్యవాదాలు.. చక్కని టూల్ నేర్పించారు.. ఇలా మరికొన్ని పరిచయం చేస్తే, ఆలస్యంగానైనా (వీలు చూసుకుని) తప్పకుండా నేర్చుకుంటాను -[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 02:28, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) == కొత్త వాడుకరులు, కొన్ని మెరుగుదలలు == {{Ping|MYADAM ABHILASH}} గారూ, మీరు తెవికీలోకి కొత్త వాడుకరులను తీసుకువస్తున్నారని మీరు గతంలో రాసిన సమాచారాన్ని ఆధారం చేసుకుని భావిస్తున్నాను. ఈ విషయంలో మీకు అభినందనలు. అయితే, కొత్తవారికి మొదట్లో తెవికీలాంటి ప్లాట్‌ఫాంలో నేర్చుకోవాల్సింది చాలానే ఉంటుంది. నేను చూసినంతలో వారి వ్యాసాలు సరిదిద్ది, వాటిని ఉదాహరణగా చూపిస్తూ వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఎలా మెరుగుపరుచుకోవచ్చో రాయాలనుకుంటున్నాను. ఒకరిద్దరితో మొదలుపెట్టాను. ఈ వాడుకరి మీరు తీసుకువచ్చినవారేనా? [[వాడుకరి_చర్చ:Mamatha123#సూచనలు,_అభినందనలు]] ఒకవేళ మీరు తీసుకొచ్చినవారే అయితే, వీరి వాడుకరి పేర్ల జాబితా ఏదైనా వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో కార్యక్రమం గురించి వివరిస్తూ రాస్తారా? అలాగైతే, సహాయం అందించేందుకు వీలుగా ఉంటుంది. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:11, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, దయచేసి ఈ అంశం మీద ప్రతిస్పందించండి. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:26, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీమీడియా సదస్సులకు హాజరైన వాడుకరులకు == వికీమీడియా ఫౌండేషను, తాను నిర్వహించే ప్రాజెక్టులకు సంబంధించి పలు సదస్సులను నిర్వహిస్తూ ఉంటుంది. తెవికీ తరపున కూడా ఈ సదస్సులకు వాడుకరులు హాజరౌతూ ఉంటారు. అక్కడ వారు అనేక విషయాలు నేర్చుకుంటారు. వారు అక్కడి విశేషాలను, తమతమ అనుభవాలను, తాము నేర్చుకున్న సంగతులనూ తెవికీలో రాస్తే ఆ సదస్సుకు హాజరవని తోటి సభ్యులకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. పరిశీలించవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అవును @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, అందుకోసం తెవికీలో ప్రత్యేకంగా ఒక వేదిక లాంటిది ఏర్పాటుచేసుకొని అందరూ ఆ వేదికలో రాస్తే బాగుటుంది. ఎవరైనా చూడాలి అనుకున్నా అన్నీ ఒకేచోట లభిస్తాయి.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:11, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: ఒక వేదిక ఏర్పాటుచేయమని మనవి. సదస్సులకు హాజరైన సభ్యులు ఇందులో వివరాలు, అనుభవాలు రాద్దాము.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:43, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::మంచి ఆలోచన [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:47, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ ఆలోచన నాకు పదేళ్ళ కిందటే వచ్చింది. 2016లో చంఢీగడ్ లో జరిగిన వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సుకు వెళ్ళినపుడు అక్కడి విషయాలను క్లుప్తంగా [[వాడుకరి:Pranayraj1985/ప్రయోగశాల#వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీ బృందం|వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీబృందం]] అని నా ప్రయోగశాలలో రాసుకున్నాను. తరువాత దానిని వివరణాత్మకంగా రాయాలి అనుకున్నా కుదరలేదు. ఇకపై నేను హాజరయ్యే వికీమీడియా సదస్సుల గురించి తప్పకుండా రాస్తాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 12:15, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, సమగ్రంగా రాసారు, బాగుంది. మీరు దీనికి ఆద్యులు కాబట్టి, మీరే ఆ వేదికను మొదలుపెట్టి రాయండి. :::::ఎప్పటివో ఇప్పుడెందుకు అనుకోకుండా, పాతవాటి గురించి కూడా గుర్తున్నంతలో రాద్దాం. ఈ పేజీ వికీపీడియా పేరుబరిలో ఉంటుంది. దానికి ఉపపేజీలుగా ఒక్కో సదస్సు గురించి రాస్తాం. ఉదాహరణకు: :::::* ప్రధానపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు''' :::::* ఉపపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు/2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, చండీగఢ్''' :::::ఈ ఉపపేజీ లింకులను ప్రధానపేజీలో పెడతాం. ఒకరి కంటే ఎక్కువ మంది హాజరైనపుడు, అదే ఉపపేజీలో వేరువేరు విభాగాల్లో తమ అనుభవాలను రాస్తారు. ఏమంటారు? అవసరమనుకుంటే ప్రధాన పేజీకి మరింత మెరుగైన పేరు పెట్టండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:04, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించనట్టుగానే పేజీని పెడుదాం. అయితే, 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు' అని పెడితే, వికీ సదస్సుల వివరాలు ఉండే పేజీ అనుకునే అవకాశం ఉంది. అయితే మనం రాసేది వికీ సదస్సుల వివరాలే కాబట్టి ఆ పేరు సరిపోతుంది. కానీ మనం వాడుకరుల అనుభవాలు కూడా రాస్తున్నాం కనుక 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు', 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు', లాంటి పేర్లు ఉంటే బాగుంటుందేమో, ఇతర సభ్యుల అభిప్రాయాలు రాసాకా పేజీ పెడుదాం.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 07:28, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::సూపర్, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, మీరు చెప్పినదే కరెక్టు. అలాగే పెడదాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:40, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు సూచించిన పైరెండు పేర్లు అర్థవంతంగానే ఉన్నవి. ఏదైనా పర్వాలేదనిపిస్తుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:48, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, పేజీ ఒపెట్టెసి రాసెయ్యండి సార్. అంతగా అయితే, ఆ తరువాత తరలించుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) : ఆలోచన చాలా బావుంది. 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు' పేరు సమగ్రంగా ఉంది.--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:20, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గార్లకు... [[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు]] అని ప్రధాన పేజీ సృష్టించాను. పరిశీలించగలరు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 13:24, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::ధన్యవాదాలు.@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ ఈ మధ్యకాలంలో అలా వెళ్లినవారు మీ దృష్టిలో ఉంటే వారి వాడుకరి చర్చాపేజీలో కోరగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:58, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఇటీవల జరిగిన వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియాలో పాల్గొన్న తెవికీ సభ్యుల చర్చాపేజీలో రాశాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 17:50, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2 == సభ్యులకు నమస్కారం, మీ అందరి మద్దతుతో 2023 జూలైలో నేను [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్|తెలుగు వికీపీడియా అధికారి హోదా]] పొంది, బాధ్యతలు నిర్వర్తించాను. 2025 ఏప్రిల్ నుండి 2026 ఆగస్టు వరకు 16 నెలలపాటు నా వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల తెవికీ నిర్వహణలో క్రియాశీలకంగా పని చేయలేకపోయాను. మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి, వికీలో క్రియాశీలకంగా లేని అధికారులును తొలగించే క్రమంలో 2026 జూన్ 11న నా అధికార అనుమతులను కూడా తీసేసారు. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను కాబట్టి, తెవికీ నిమయాలను అనుసరించి నేనే మళ్ళీ అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి చేస్తూ [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2]] పేరున మరో ఉపపేజీ తయారుచేశాను. ఆ ఉపపేజీని పరిశీలించి 2026 అక్టోరు 15వ తేదిలోపు తమ మద్దతును తెలుపవలసిందిగా సముదాయ సభ్యులను కోరుతున్నాను. ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 07:51, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) # :సరే నండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:37, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) # హండ్రెడ్‌ వికీడేస్‌ చాలెంజ్‌ టైటిల్ విన్నర్ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్‌ సంతోష్‌]] గారు ఆదర్శంగా పది సంవత్సరాలు ప్రతి రోజూ ఒక ఆర్టికల్‌ రాసిన ఘనత సాధించిన మీకు ముందుగా శుభాకాంక్షలు. అదే స్పూర్తితో నేను రోజుకో వ్యాసం రాస్తూ ఐదవ సంవత్సరంలో కొనసాగుతున్నాను. అధికార హోదా కొరకు [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ 2.O]] గారికి నా సంపూర్ణ మద్దతు - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 01:39, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) #:బావుందండి. అభినందనలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) #::ధన్యవాదాలు మేడం గారు..! [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:39, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) == కొత్త ట్వింకిల్ == కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్ స్థాపన పూర్తయింది. అందరికీ అది అందుబాటులో ఉంది. దానికి గుర్తు ఏంటంటే.. #. పైన ఉండే పేజీ లింకుల చివర TW అనే అనే లింకు పక్కన డౌన్ యారోతో కనిపిస్తుంది. దాన్ని నొక్కితే మెనూ కనిపిస్తుంది. పక్కనున్న బొమ్మ చూడండి. [[File:TW link screenshot.png|right|thumb]] #. ఆ మెనూలో ఏయే లింకులు ఉంటాయి అనేది మీరు ఉన్న పేజీని బట్తి ఉంటుంది. అంటే వ్యాసం పేజీలో ఉండే మనూకు, వాడుకరి పేజీలో ఉండే మెనూకూ తేడా ఉంటుందన్న మాట. #. ఆ మెనూ లోని లింకులను నొక్కినపుడు, సంబంధిత పనికి సంబంధించిన పేజీ తెరుచుకుంటుంది (ఉదా: config) లేదా డయలాగు పెట్టె తెరుచుకుంటుంది (ఉదా:CSD) #. config నొక్కినపుడు, కాన్ఫిగరేషను పేజీ తెరుచుకుంటుంది. అందులో పొడుగాటి కాన్ఫిగ్ ఫారము తెరుచుకుంటుంది. అందులో మీ సెట్టింగులను పెట్టుకోవచ్చు. ఆ ఫారానికి దిగువన ఉన్న Save changes బొత్తాన్ని నొక్కినపుడు ఆ సెట్టింగులు [https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MyPage/twinkleoptions.js మీ స్వంత twinkleoptions.js] అనే పేజీలో సేవవుతాయి. ఆ సెట్టింగులను మార్చుకున్నపుడల్లా ఆ పేజీలో సేవవుతూ ఉంటాయి. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ కాన్ఫిగ్ లింకును కూడా పరీక్షించండి. ఈ పనిలో పాల్గొన్న మీకు ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:55, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:chaduvari|చదువరి]] గారూ ఎంతో కాలం నుండి మూలనపడ్డ ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ శ్రమ తీసుకుని పునరుద్ధరణ గావించినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:08, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :డైలాగ్ పెట్టెలు తెరవడం వరకూ ఫంక్షనాలిటీ పనిచేస్తోంది. కానీ అక్కడి నుండి ముందుకు పోతే లోపం తలెత్తుతోంది. దాదాపుగా అన్నీ కూడా ఒకే లోపం. చాట్‌గుప్తా గారిని అడుగుతున్నాను. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:02, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::ఇది కూడా పరిష్కారమైంది. నేను రెండు మూడు పరీక్షలు చేసాను, బాగానే పని చేసాయి. మీరు కూడా పరీక్షించండి. సమస్యలుంటే ఇక్కడ రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:27, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:49, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::స్వాగత మూస, PROD ట్యాగులను చేర్చినపుడు అవి పనిచేయడం లేదు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 14:52, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::నాకు కూడా పలుమార్లు ప్రయత్నం చేసినా ఫలించలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:59, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఏది ఫలించలేదు? మిగతావి కూడా పరీక్షించారా? కొంచెం వివరంగా రాయవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:07, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను కొత్తవాడుకరికి [[వాడుకరి చర్చ:Palle Bheemsen]] స్వాగత సందేశం పంపించటానికి WEL చెప్పటానికి ప్రయత్నించగా {{subst:undefined}} అనే మూస చేరుతుంది. గతంలో మనకు వచ్చే సందేశం రాలేదు. ఒకవేళ నేను ఏమైనా తప్పు చేసానా? [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ wel నొక్కినపుడు వచ్చిన డయలాగ్ పెట్టెలో ఏ మూసను ఎంచుకున్నారు?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:23, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మీ సమాధానం కోసం చూస్తున్నాను. అదే పేజీలో నేను స్వాగత సందేశం పెట్టాను. నాకు లోపం తలెత్తలేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:28, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మీరు సమాధానం రాసే లోగా నేను మీ twinkleoptions.js ను చూసాను. అందులో మీరు welcome చేసేందుకు ఒక మూస పేరు కనబడలేదు నాకు. వికీపీడియా:Twinkle/Preferencesపేజీ తెరిచి అందులో వికీపీడియా:Twinkle/Preferences అనే చోట స్వాగతం మూస పేరు ఇవ్వండి. సేవ్ చేసి అప్పుడు మళ్ళీ ప్రయత్నించండి. :::::::::మిగతా విశేషాలు పరీక్షించారో లేదో, అవి పనిసేస్తున్నాయో లేదో మీరు రాయలేదు. వాటి సంగతి కూడా రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:53, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ సందేశం ఇవ్వటానికి ఆలస్యం అయినందుకు క్షమించాలి.Type of welcome:Non-English Welcomes అనే ఆప్సన్ ఎన్నుకున్నాను.వాడుకరి చర్చాపేజీలో ఇలా వస్తుంది. {{subst:welcomeen}} ఈ మూసలో welcomeen చివరి en ను తొలగిస్తే అప్పుడు మామూలుగా ఆహ్వాన సందేశ చూపిస్తుంది. వికీపీడియా:Twinkle/Preferencesపేజీ తెరిచి అందులో వికీపీడియా:Twinkle/Preferences అనే చోట స్వాగతం మూస పేరు ఇవ్వండి. ఈ మార్పులు నేను చేయలేకపోయాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:36, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, Type of welcome లో Non-English Welcomes అనేది ఎంచుకున్నారా? బహుశా అదే సమస్యబయి ఉండవచ్చు. ఇతర మెనూ అయిటములు పని చేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. అన్నీ పరీక్షించండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:35, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మస్యలన్నింటినీ ఒకేసారి పరిష్కరిద్ధాం సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కాస్త సమయం పడుతుంది, నేను సందర్బాన్నిబట్టి పరీక్షించి ఒకచోట నోట్ చేసి చర్చలో ప్రవేశపెడతాను. గతంలో డైలాగ్ బాక్స్ లో ఎంపికలు ఎంచుకునే పనిలేదు. నేరుగా WEL క్లిక్ చేసి SUBMIT నొక్కగానే సందేశం చూపించేది. అది ఎవరికైనా సులభంగా ఉండేది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:08, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::::::సర్లే @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]].__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:13, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ స్వాగతం పనిచేసింది. తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువు (ద-ధ) అనే పేజీలో csd, prod రెండూ పెట్టాను. ఇప్పుడు ఆ పేజీని రామారావు గారు తొలగించారు. మిగతావి కూడా పరీక్షించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:09, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ wel నొక్కినపుడు {{subst:undefined}} అని వస్తుంది. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 07:49, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, wel నొక్కినపుడు వచ్చిన డయలాగ్ బాక్సులో ఏ వికల్పాన్ని ఎంచుకున్నారు?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:25, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, మీ [[వాడుకరి:K.Venkataramana/twinkleoptions.js]] పేజీని ఇంకా సృష్టించలేదు. మీరు [[వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]] పేజీలో ఉన్న ఫారంలో వికల్పాలను ఎంచుకుని సేవ్ చేంజెస్ నొక్కండి. అప్పుడు వాడుకరి:K.Venkataramana/twinkleoptions.js పేజీ ఉనికి లోకి వస్తుంది. అప్పుడు మళ్ళీ ట్వింకిల్ మెనూను పరీక్షించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:39, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అందరికీ ఒక విన్నపం. ట్వింకిల్ పనిచేస్తోంది. దానికి గుర్తు - ప్రతి పేజీ లోనూ TW అనే ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపిస్తుంది. :* దాని కింద మెనూ ఉంటుంది. ఆ మెనూ లో ఉండే ఐటములు పేజీని బట్టి మారుతాయి. వ్యాసం పేజీలో కొన్ని ఐటములుంటే, వాడుకరి పేజీలో వేరే ఐటములుంటాయి. :* ఆ మెనూ ఐటముల్లో చివర config అనే ఐటము ఉంటుంది. :* ముందు దాన్ని నొక్కి, అప్పుడు వచ్చే పేజీలోని ఫారములో మీ అభిరుచులను ఎంచుకోండి. welcome అనే విభాగంలో కొత్త వాడుకరులని స్వాగతించే మూస పేరును ఇవ్వండి. :* ఆ ఫారాన్ని భద్రపరచండి. :* ఇక ఏదో ఒక పేజీ తెరిచి, మెనూ లోని అంశాలను పరీక్షించండి. (పరీక్షించే ముందు, మెనూ ఐటము ఏం పని చేస్తుందో తెలుసుకుని, అది సరైన పని అయితేనే పరీక్షించండి.) :ఫలితాలు ఎలా ఉన్నాయో ఇక్కడ రాయండి. ముఖ్యంగా ఇబ్బందులు ఎదురైతే తప్పకుండా రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:02, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]], [[User:Pranayraj1985]], [[వాడుకరి:K.Venkataramana]] గార్లకు - కొత్త ట్వింకిల్‌లో చేసిన పరీక్షల వివరాలను [[వికీపీడియా చర్చ:ట్వింకిల్/కొత్త ట్వింకిల్ 2026]] పేజీలో రాయవలసినది. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:21, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::అలాగేనండీ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:51, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::అలాగేనండి @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:35, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 09:29, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == నాకు ఇచ్చిన ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు == [[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారూ, కొత్త ట్వింకిల్‌ స్థాపన పూర్తైంది. నాకు ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. నా పరీక్షల్లో అన్ని మెనూలూ పనిచేస్తున్నై. అయితే, కొన్ని మెనూలు నిచెయ్యడం లేదని కొందరు అన్నారు. అవి పనిచెయ్యకపోవడానికి కారణం, ట్వింకిల్ లోపం కాదని నేను అనుకుంటున్నాను. పరీక్షలో వివిధ వికల్పాలను ఎంచుకుని చూడడానికీ, అలాగే అన్ని అంశాలనూ పరీక్షించడానికీ ఇంకా సమయం పట్టేట్టుంది. అవన్నీ చేసాకనే సమస్యపై స్పష్టత వస్తుంది. అప్పుడు మీడియావికీ పేజీల్లో మార్పులెమైనా చెయ్యాల్సి వస్తే, నాకు మళ్ళీ ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. లేదా ఇప్పుడే పొడిగించాలి. గమనించవలసినది. ధన్యవాదాలు.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:27, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :కొంతకాలం పొడిగిస్తేనే మంచిదని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:01, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::మళ్ళీ ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వడం కంటే, ఇప్పుడిచ్చిన అనుమతుల కాలం పొడగిస్తే సరిపోతుంది.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:38, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::ఇదే సమయంలో @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు అవకాశం ఉంటే ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ మీద ఒక క్లాస్ తీసుకుంటే బాగుంటుంది అని నా అభిప్రాయం. ఈ మధ్య కాలంలో ట్వింకిల్ వాడటం తగ్గింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:21, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::సరే [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]]___ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:23, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::మీ అంగీకారం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:22, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు ధన్యవాదాలు. ఈ ఆదివారం వీలవుతుందా? [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:38, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారూ, అలాగేనండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:57, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మరో నెల రోజులు మీకు ఇంటర్‌ఫేస్ అడ్మిన్ బాధ్యతలు పొడిగించాను. ట్వింకిల్ ని మరింత మెరుగ్గా తీర్చిదిద్దండి. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 16:55, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]],@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]], @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]]@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]]: Wel, Warn మెనూలు కూడా పనిచేస్తున్నాయి. ఇప్పుడు ట్వింకిల్ అభిరుచులు సెట్ చేసుకోకపోయినా అవి పనిచేస్తాయి. వాటిని మళ్ళీ పరీక్షించవలసినది. అలాగే ఇతర మెనూలను కూడా మళ్ళీ పరీక్షించండి; తద్వారా ఇప్పుడు చేసిన మార్పుల వలన ఇదివరలో పనిచేసినవి, ఇప్పుడు కూడా పనిచేస్తున్నాయని నిర్థారించుకోవచ్చు. ఫలితాలను, మామూలుగానే [[వికీపీడియా చర్చ:ట్వింకిల్/కొత్త ట్వింకిల్ 2026]] పేజీలో రాయండి. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:06, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::ఈ రోజు చూస్తే Wel పనిచేస్తోందండి. ఇంతకు ముందు చేయలేదు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:15, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::గతంలో పనిచేసిన విధంగా యిప్పుడు పనిచేస్తుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:19, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::ఇప్పుడు Wel, Warn మెనూలు, వ్యాసాలలో tag మెనూ కూడా పనిచేస్తున్నాయి. ఇదివరకు పనిచేయలేదు. ధన్యవాదాలు ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 10:56, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::[[ఎస్‌వి ఇన్ఫో టెక్నాలజీస్]] వ్యాసంలో PROD, XFD ట్యాగులను చేర్చాను. వ్యాస పేజీలో, వాడుకరి చర్చా పేజీలో [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఎస్‌వి ఇన్ఫో టెక్నాలజీస్]] లింకు వచ్చింది. అదే విధంగా మూసను చేర్చినపుడే [[వికీపీడియా:Articles for deletion/ఎస్‌వి ఇన్ఫో టెక్నాలజీస్]] పేరుతో కొత్త పేజీ సృష్టించబడింది. ఏదైనా ఒకటి ఉండేటట్లు సరిచేయండి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 12:26, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఇప్పుడు వాడుకరి పేజీలో Wel, Warn మెనూలు, వ్యాసాలలో tag మెనూ కూడా పనిచేస్తున్నాయి. అయితే, వెల్ కం చెప్పినపుడు నా సంతకం రాలేదు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 12:41, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, అది మూస సమస్య అండీ, ట్వింకిల్‌ది కాదు. వెల్కం మూసలు చాలానే ఉన్నాయి గదా, మీరు ఏ మూసను ఎంచుకున్నారో ఒకసారి చూడండి. క్లుప్తస్వాగతం వంటి మూసల్లో సంతకం ఉండదనుకుంటాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:04, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, కొత్త ట్వింకిల్ కోసం అనేక పేజీలను దిగుమతి చేసుకున్నాం. గతం లోని ఫైలులో చేసుకున్న అనేక అనువాదాలను ఈ కొత్త ఫైళ్ళలో తిరిగి చేసుకోవాలి. అవి ఇంకా చెయ్యలేదు. ముందు అన్ని మెనూలు పనిచేసే స్థితికి తెచ్చాక, అనువాదాలు, వికీకరణ, తెవికీకరణ చేద్దామనుకున్నాను. ::::అలాగే, అనేక మూసలను కూడా దిగుమతి చేసుకోవాల్సి ఉంది. బహుశా వాటిలో కొన్ని మూసలను కూడా అనువదించాల్సి ఉంది. (వాటి అనువాదం నేను ఒక్కడినే చెయ్యలేను. అందరూ తలా ఒక చెయ్యివెయ్యాలి.) అవి కూడా దిగుమతి అయ్యాక, అన్నీ ఒకసారే చేద్దామని అనుకున్నాను. ::::ప్రస్తుతానికి అన్ని మెనూలు పనిచేస్తున్నట్లే రిపోర్టులు వస్తున్నాయి కాబట్టి, ఇక అనువాదాలు చెయ్యడం మొదలెట్టవచ్చు. ప్రస్తుతం మీరు చూపిన పేజీ పేరును ఎన్వికీ నుండి తెవికీ పేజీ పేరుకు మార్చాను. ఒకసారి మళ్ళీ పరీక్షించి చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:34, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, వ్యాసాలలో XFD ట్యాగు చేర్చినపుడు, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పెద్ద భాషా నమూనాలు]] తో పాటు [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/2026 October 16]] పేజీలు సృష్టించబడ్డాయి. అందులో [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/2026 October 16]] పేజీలో [[వికీపీడియా:Articles for deletion/పెద్ద భాషా నమూనాలు]] అని వస్తుంది. దానిని సరిచేయగలరు. [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/2026 October 16]] పేజీకి సరైన వర్గం కూడా చేర్చేటట్లు సరిచేయగలరు. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 02:27, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) : [[పి. సుధీర్ కుమార్]] వ్యాసంలో XFD ట్యాగు చేర్చినపుడు, వాడుకరి చర్చా పేజీలో [[Wikipedia:Articles for deletion/పి. సుధీర్ కుమార్]] పేజీ లింకు వస్తుంది. దానిని కూడా సరిచేయగలరు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 02:33, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా:చేయాల్సిన పనులు - పేజీ సృష్టింపు == తెవికీలో చేయాల్సిన పనులను ఒకే చోట నమోదు చేయడానికి [[వికీపీడియా:చేయాల్సిన పనులు]] పేజీని సృష్టించాను. సభ్యులు తమకు తెలిసిన లేదా గుర్తుకు వచ్చిన పనులను ఆ పేజీలో చేర్చవలసిందిగా కోరుతున్నాను. ఇలాంటి పేజీ ఆంగ్ల వికీపీడియాలో కూడా ఉంది. పేజీ నిర్వహణకు అంటే సమాచారం ఎలా చేర్చాలి పట్టికలో లేక ఇతరత్రా మార్గాలు ఏమైనా ఉంటే తెలుపగలరు ([[:en:Wikipedia:To-do list]]). [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:07, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగే అండి. మొదలు పెట్టాను మెల్లగా. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 19:44, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 12:41, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) == తెవికీబడి-తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహణ అంశాలు-ట్వింకిల్ == సభ్యులకు నమస్కారం తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ అర్ధర్వ్యం లో [[వికీపీడియా:తెవికీ బడి/శిక్షణా కార్యక్రమాలు/2026|తెవికీబడి]] వేదిక ద్వారా " '''తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహణ అంశాలు-ట్వింకిల్"''' అనే అంశం మీద చదువరి గారు శిక్షణ ఇస్తారు. '''తేదీ 18.10.2026, సమయం - మధ్యాహ్నం 2.30pm.''' గూగుల్ మీట్ లింక్ - https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224. సభ్యులందరు పాల్గొనవలసినదిగా విజ్ఞప్తి. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికిమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:40, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) == మాడ్యూల్:User కంటెంట్ మోడల్ మార్చాలి. == [[మాడ్యూల్:User]] అనేది సరిగ్గా పనిచెయ్యడం లేదు. అది వాడినపుడు, Script error: No such module "user".. అనే లోపాన్ని చూపిస్తోంది. కారణం తెలియలేదు. కానీ దాని కంటెంటు మోడలు "వికీపాఠ్యం" అని ఉంది. ఇతర మాడ్యూళ్ళ మోడలు Scribunto module అని ఉంది. బహుశా ఇదే కారణం కావచ్చు. దాని కంటెంటు మోడలును మార్చే అనుమతులు నాకు లేవు. ఆ మార్పు చెయ్యవలసినదిగా నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:48, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వర్గాల నామకరణ విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు — మొదటి దఫా చర్చకు ఆహ్వానం == తెవికీలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు, మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్న సమస్యపై, తగిన విధాన నిర్ణయాలు ప్రతిపాదించే ఉద్దేశంతో గౌరవ సముదాయ సభ్యులు [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|ఇక్కడ]] ఇప్పటికే ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. అందులో గుర్తించిన సమస్యలు చాలానే ఉన్నాయి. అయితే వాటన్నింటినీ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళం, అనిశ్చితి ఏర్పడే అవకాశం ఉందని భావించి, ప్రస్తుతానికి మూడు విభాగాలపై మాత్రమే [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ#వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు|విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు]] చర్చను ప్రవేశపెడుతున్నాను. దీనిపై గౌరవ సముదాయ సభ్యులు ప్రతిపాదిత వర్గాలపై, విధివిధాన నిర్ణయాలపై స్పందించగలరని కోరుచున్నాను. గమనిక:ఈ చర్చ ఈ రోజు నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు 2 వారాల పాటు తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానంగా నమోదు చేస్తాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:08, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 18:03, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) gi0nzzxn0y3c0vjc6blxneo5r9ai92v 0 93333 4983442 4887056 2026-10-18T01:05:11Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983442 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = |common_name = బహామాస్ |conventional_long_name = Commonwealth of The Bahamas |image_flag = Flag of the Bahamas.svg |image_coat = |image_map = LocationBahamas.svg |national_motto = "Forward, Upward, Onward Together" |national_anthem = [[File:National anthem of the Bahamas.oga|బహామాస్ జాతీయగీతం ]] |royal_anthem = "[[:en:God Save the Queen]]" |official_languages = [[ఆంగ్లం]] |ethnic_groups = 85% [[:en:Black people|Black]] (esp. [:en:[West Africa]]n), 12% [[:en:European ethnic groups|European]], 3% [[:en:Other]] |demonym = [[:en:Bahamians|Bahamian]] |latd=25 |latm=4 |latNS=N |longd=77 |longm=20 |longEW=W |capital = [[:en:Nassau, Bahamas|Nassau]] |government_type = [[:en:Parliamentary system|Parliamentary democracy]] and [[Constitutional monarchy]] |leader_title1 = [[:en:Monarch of the Bahamas|Monarch]] |leader_title2 = [[:en:List of Governors-General of the Bahamas|Governor-General]] |leader_title3 = [[:en:List of Prime Ministers of the Bahamas|Prime Minister]] |leader_name1 = [[:en:Elizabeth II of the United Kingdom|Queen Elizabeth II]] |leader_name2 = [[Arthur Dion Hanna]] |leader_name3 = [[Hubert A. Ingraham]] |area_rank = 160వది |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 13878 |area_sq_mi = 5358 <!-- Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 28% |population_estimate = 330,549<ref name="pop">Population estimates for the Bahamas take into account the effects of excess mortality due to [[AIDS]]; this can result in lower [[life expectancy]], higher [[infant mortality]] and [[death rate]]s, lower population growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected.</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 177వది |population_census = 254,685 |population_census_year = 1990 |population_density_km2 = 23.27 |population_density_sq_mi = 60<!-- Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 181st |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $8.310 బిలియన్లు <ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=313&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr1.x=12&pr1.y=3|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 145వది |GDP_PPP_per_capita = $24,960<ref name="autogenerated1"/> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 38వది |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $6.571 బిలియన్లు<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_per_capita = $19,736<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.845 |HDI_rank = 49th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_note = from the [[United Kingdom]] |established_event1 = Self-governing |established_date1 = 1973 |established_event2 = Full independence |established_date2 = [[July 10]], [[1973]] |currency = [[:en:Bahamian dollar|Dollar]] |currency_code = BSD |country_code = |time_zone = [[:en:Eastern Time Zone (North America)|EST]] |utc_offset = −5 |time_zone_DST = [[:en:Eastern Daylight Time|EDT]] |utc_offset_DST = −4 |drives_on = left |cctld = [[:en:.bs|.bs]] |calling_code = 1 242 }} [[దస్త్రం:Bahamas 2009.jpg|thumb|400px|'''The Bahamas''' from space. NASA [[:en:Aqua (satellite)|Aqua]] satellite image, 2009]] '''బహామాస్''' ([[ఆంగ్లం]] : '''The Bahamas'''), అధికారికనామం '''కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ది బహామాస్''', ఇదో ద్వీపసమూహాల [[ద్వీప దేశం]]. ఇది [[అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం]]లో గలదు. అట్లాంటిక్ మహాసముద్రంలో ఉన్న బహామాస్‌లో 700 కంటే అధికంగా ద్వీపాలు, పగడపు దిబ్బలు, చిన్నచిన్న ద్వీపఖండాలు భాగంగా ఉన్నాయి.ఇది క్యూబా, హిస్పానియోలా, డోమియన్ రిపబ్లిక్‌లకు ఉత్తరదిశలో, టర్కీ, కైకోస్ ద్వీపాలకు వాయవ్యంలో, యు.ఎస్.రాష్ట్రాలకు చెందిన [[ఫ్లోరిడా]] రాష్ట్రానికి ఆగ్నేయంలో, ఫ్లోరిడా కేస్ తూర్పు దిశలో ఉంది.న్యూ ప్రొవింస్ ద్వీపంలో దేశారాజధాని అయిన నస్సౌ నగరం ఉంది.దీనిని దేశంగా, టర్కీ, కైకోస్ ద్వీపాలతో చేరిన ద్వీపసమాహారంలో భాగంగా, రాయల్ బహామాస్ డిఫెంస్ ఫోర్స్‌గా గుర్తించబడుతుంది. బహామాస్ క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్ (1492)స్వస్థానం. ఆసమయంలో ఇక్కడ ల్యుకేయాన్ ప్రజలు నివసిస్తూ ఉండేవారు. వీరు టైనో ప్రజలలో అరావాకన్ మాట్లాడే తెగలకు చెందినప్రజలు. స్పానియర్లు బహామాస్‌ను తమ వలససామ్రాజ్యంలో భాగంగా చేయలేదు. వారు హిస్పానియా లోని ప్రజలను తరలించి బానిసలుగా చేసుకున్నారు. [[1513]] నుండి [[1648]] ఈద్వీపాలు నిర్జనప్రాంతాలుగా మారాయి.తరువాత [[బెర్ముడా]] నుండి వచ్చిన ఆంగ్లేయులు ఎలెయుతెరా ద్వీపాన్ని వలసప్రమ్ంతంగా మార్చుకున్నారు. [[1718]]లో గ్రేట్ బ్రిటన్ బహామాస్‌ను తమ వలసప్రాంతాలలో ఒకటిగా చేసుకుంది. అమెరికన్ అంతర్యుద్ధం తరువాత వేలాదిమంది అమెరికన్లు బహామాస్‌లో స్థిరపడ్డారు. వారు తమతోబానిసలను తీసుకువచ్చి వారితో దీవులలో తోటల పెంపకం అభివృద్ధి చేసారు.ఈ సమయంలో దీవులలో ఆఫ్రికన్ ప్రజలసంఖ్య అధికరించింది. అలా బహామస ఆఫ్రికన్ బానిసలకు స్వతంత్రత ప్రసాదించిన స్వర్గంగా మారింది.రాయల్ నేవీ ఇక్కడ స్థిరపరిచి చట్టవ్యతిరేకమైన బానిసలకు స్వతంత్రత కలిగించింది. అమెరికన్ బానిసలు, సెమినోలెసులు ఫ్లోరిడా నుండి పారిపోయి బహామాస్ చేరుకున్నారు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ డొమెస్టిక్ నావలలో తీసుకురాబడిన బానిసలకు ప్రభుత్వం స్వతంత్రత కల్పించింది. [[1834]]లో బహామాస్‌లో బానిసత్వం నిషేధించబడింది. ప్రస్తుతం బహామాస్‌లో ఆఫ్రికన్ - బహామాస్ ప్రజలు 90% ఉన్నారు. బానిసత్వ కాలపు సమాచారం ఇప్పటికీ ప్రజాజీవితంలో భాగంగా ఉంది. [[1773]]లో కామంవెల్త్ పాలన నుండి బహామాస్ స్వతంత్రత పొందింది. బహామాస్ తలసరి ఆదాయం ఆధారంగా ఉత్తర అమెరికాదేశాలలోని సంపన్నదేశాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది. బాహామాస్ ఆర్థికవ్యవస్థ పర్యాటకం, ఫైనాంస్ ఆధారితమై ఉంది.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html?countryName=Bahamas,%20The&countryCode=bf&regionCode=cam&rank=49#bf Country Comparison :: GDP – per capita (PPP)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423044540/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html?countryName=Bahamas,%20The&countryCode=bf&regionCode=cam&rank=49#bf |date=2015-04-23 }}. CIA World Factbook.</ref> ==పేరువెనుక చరిత్ర == బహామాస్ అనే పదం టయానో భాషకు చెందిన " బ హా మా " (విశాలమైన ఎగువ మధ్యభూమి) నుండి వచ్చింది. స్థానిక అమెరిండియన్లలో ఈ పదం వాడుకలో ఉండేది.<ref>Bahama Saga: The epic story of the Bahama Islands – Page 47, Peter Barratt – 2004</ref> స్పానిష్ భాషలో బజా మార్ అంటే షాలో వాటర్ లేక సముద్రం అని అర్ధం.<ref>{{OEtymD|bahamas}}</ref> ఆంగ్లంలో పేరుకు ముందు ది ఉన్న చిన్నపేరు కలిగిన రెండు దేశాలలో బహామాస్ ఒకటి.రెండవ దేశం " ది గాంబియా ".<ref>{{cite news|last=Geoghegan|first=Tom|title=Ukraine or the Ukraine: Why do some country names have 'the'?|url=http://www.bbc.co.uk/news/magazine-18233844|accessdate=8 June 2012|newspaper=BBC News|date=7 June 2012}} Habitually, the definite article is sometimes still used when addressing many other countries, including [[Ukraine]], [[Netherlands]], [[Philippines]], [[Democratic Republic of the Congo|Congo]], [[Sudan]], [[Yemen]], [[Comoros]], [[Central African Republic]], [[Seychelles]], [[Maldives]], [[Solomon Islands]], [[Dominican Republic]], [[Czech Republic]], [[Marshall Islands]], and [[Lebanon]], with varying degrees of accuracy.</ref> ==చరిత్ర== [[File:Landing of Columbus (2).jpg|thumb|A depiction of Columbus' first landing, claiming possession of the [[New World]] for Spain in [[caravel]]s; the ''[[Niña]]'' and the ''[[Pinta (ship)|Pinta]]'', on Watling Island, an island of The Bahamas that the natives called [[Guanahani]] and that he named ''San Salvador'', on October 12, 1492.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?vid=OCLC03615973 |title=The Journal of Christopher Columbus (during His First Voyage, 1492–93) |page=35 |author=Markham, Clements R. |year=1893 |publisher=London: The Hakluyt Society |accessdate=13 September 2015}}</ref>]] 11వ శతాబ్దంలో టైనోప్రహలు హిస్పానియా, క్యూబా నుండి వలసగా వచ్చి అప్పటికి ఆవాసరహితంగా ఉన్న దక్షిణ బహామాస్ చేరుకున్నారు. వీరు హిస్పానియా, క్యూబా ప్రాంతాలకు దక్షిణ అమెరికా నుండి చేరుకున్నారని భావించారు. వీరు ల్యూకేనియన్లు అని పిలువబడ్డారు. [[1492]]లో ఇక్కడ 30,000 ల్యుకేనియన్ ప్రజలు ఉన్నారని ఇక్కడకు చేరుకున్న క్రిస్టీఫర్ కొలంబస్ పేర్కొన్నాడు. కొలంబస్ మొదటగా ప్రవేశించిన ద్వీపానికి " శాన్ సాల్వడార్ " (ల్యుకేనియన్లు దీనిని గుయానహని అనేవారు) అని నామకరణం చేయబడింది.అది ప్రస్తుతం బహామాస్ ఆగ్నేయంలో ఉన్న " శాన్ సాల్వడార్ ఐలాండ్ " (పూర్వం దీనిని వాట్లింగ్ అనే వారు) అని కొందరు పరిశోధకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. 1986లో నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ ప్రచురించిన పత్రికలో సంపాదకుడు, రచయిత రచనల ఆధారంగా " కొలబస్ ప్రవేశించిన ద్వీపం " సమనా కే " అని భావిస్తున్నారు.అయినప్పటికీ దీనికి సరైన ఆధారాలు లభించలేదు. కొలబస్ ఈ ప్రాంతంలో ల్యుకేనియన్ ప్రజలను కలుసుకుని వారితో కొన్ని వస్తువులను వస్తుమార్పిడి పద్ధతిలో మార్చుకున్నాడని పేర్కొనబడింది.స్పానిష్ వారు ల్యుకేయన్ ప్రజలను బలవంతంగా హిస్పానియాకు తరలించి వారితో బలవంతపు చాకిరి చేయించారు.బానిసత్వహింసలతో బాధించబడిన ప్రజలు అంటువ్యాధులకు బలై ప్రాణాలు వదిలారు. వీరిలో సగానికంటే అధికులు " చిన్న అమ్మవారు " (స్మాల్ ఫాక్స్) వ్యాధిసోకి మరణించారు.<ref>[http://www.edweek.org/login.html?source=http://www.edweek.org/ew/articles/1991/10/09/06columb.h11.html&destination=http://www.edweek.org/ew/articles/1991/10/09/06columb.h11.html&levelId=2100 "Schools Grapple With Columbus's Legacy: Intrepid Explorer or Ruthless Conqueror?"], ''Education Week'', 9 October 1991</ref> ఫలితంగా బహామస్ ప్రజలసంఖ్య చాలావరకు క్షీణించింది.<ref>Dumene, Joanne E. (April 1990) [https://web.archive.org/web/20080919070618/http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/DUMENE01.ART "Looking for Columbus"], ''Five Hundred Magazine'', Vol. 2, No. 1, pp. 11–15</ref>[[1648]]లో ఎలెతెరియన్ అణ్వేషకులు విలియం సేలే నాయకత్వంలో బెర్ముడా నుండి ఇక్కడకు వలస వచ్చారు. ఈ ఆగ్లేయులు ఇక్కడ మొదటి యురేపియన్ వలసప్రాంతం స్థాపించి దానికి ఎలెతేరియా అని నామకరణం చేసారు. ఈ పేరు గ్రీక్ భాష నుండి స్వీకరించబడింది. గ్రీకు భాషలో ఎలెతేరియా అంటే స్వతంత్రం అని అర్ధం. తరువాత " న్యూ ప్రొవిడెంస్ " స్థాపించి దానికి " సేలేస్ ఐలాండ్ " అని నామకరణం చేసారు. [[1670]]లో ఇంగ్లాండుకు చెందిన " రెండవ చార్లెస్ " ద్వీపాలను నార్త్ అమెరికా లోని కరోలినాకు చెందిన " లార్డ్స్ ప్రొప్రైటర్లకు " ఇచ్చాడు. వారు రాజు నుండి అద్దెకు తీసుకున్న ద్వీపాలలో వ్యాపారం, సుంకం వసూలు, గవర్నరును నియమించడం , పాలనాధికారం పొందారు.<ref name="Anglican">{{cite web |year=2009 |url=http://bahamas.anglican.org/history.php |title=Diocesan History |publisher=Copyright 2009 Anglican Communications Department |url-status=dead |access-date=28 ఫిబ్రవరి 2017 |archive-date=10 ఫిబ్రవరి 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210085306/http://bahamas.anglican.org/history.php }}</ref> [[1684]]లో స్పాన్rain ష్‌కు చెందిన కార్సియర్ జుయాన్ అల్కాన్ రాజధాని చార్లెస్ టౌన్ (తరువాత దీనిని నస్సౌ అని నామకరణం చేసారు) మీద దాడి చేసాడు. [[1703]]లో ఫ్రాంకో - స్పానిష్ సైన్యంనస్సౌ మీద దాడి(వార్ ఆఫ్ స్పానిష్ సక్సెషన్) చేసింది. ===18వ–19వ శతాబ్ధాలు === [[File:Escaping To Freedom In The Bahamas sign 01.jpg|thumb|Sign at [[Bill Baggs Cape Florida State Park]] commemorating hundreds of [[African-American]] slaves who escaped to freedom in the early 1820s in the Bahamas]] ప్రొప్రైటరీ పాలనాకాలంలో బహామాస్ సముద్రపు బందిపోట్లకు (పైరేట్లకు) స్వర్గధామంగా మారింది. ఈకాలంలోనే ప్రబల బ్లాక్ బియర్డ్ (1680-1718) బందిపోటు ముఠాలు తలెత్తాయి. సముద్రపు బందిపోట్ల ప్రభుత్వానికి ముగింపు పలకడానికి బ్రిటన్ 1718లో బహామాస్‌ను స్వాధీనం చేసుకుని బ్రిటన్ ఓవర్సీస్ భూభాగంగా మార్చి " వుడ్స్ రోజర్స్ " ను గవర్నర్‌గా నియమించింది.సముద్రపు బందిపోట్లతో కఠినంగా పోరాడి వుడ్స్ రోజర్ వారికి ముగింపు పలికాడు. <ref>{{cite book | last = Woodard | first = Colin | title = The Republic of Pirates | publisher = Harcourt, Inc | year = 2010 | pages = 166–168, 262–314 | isbn =978-0-15-603462-3 }}</ref> 1720లో రోజర్స్ స్పానిష్ దాడిని ఎదుర్కోడానికి ప్రాంతీయసైన్యాలను సమీకరించాడు. 18వ శతాబ్ధంలో ఆరంభమైన అమెరికన్ స్వాతంత్రసమరం సమయంలో ఈద్వీపాలు వేలాది అమెరికన్ నావికాదళాలకు స్థావరం అయింది.నావికాదళాలకు కమ్మోడోర్ ఎసెక్ హాప్కింస్ నాయకత్వం వహించాడు.యునైటెడ్ స్టేట్స్ నావికాదళం రాజధాని నస్సౌను ఒకేరాత్రివేళ ఆక్రమించుకుంది. 1782లో బ్రిటిష్ ఓటమి (యోర్క్ టౌన్ ఆక్రమణ) తరువాత నస్సౌ సముద్రతీరంలో స్పానిష్ నావికాదళం నిలిచింది. యుద్ధం లేకుండానే నగరం స్పానిష్ వశం అయింది. తరువాత సంవత్సరం పారిస్ ఒప్పందం (1783) ఆధారంగా స్పానిష్ ప్రభుత్వం ఆక్రమిత బహామాస్ భూభాగాన్ని తిరిగి బ్రిటన్‌కు అప్పగించింది.ఈ విషయం వినడానికి ముందుగా బ్రిటన్ ఆండ్ర్యూ డెవీక్స్ నాయకత్వంలో స్వల్పసైన్యంతో బహామాస్‌ను స్వాధీనం చేసుకుంది. అమెరికన్ స్వాతంత్రం తరువాత బ్రిటన్ 7,300 మంది లాయలిస్టులు వారి బానిసలతో బాహామాస్‌లో సరొకొత్త సెటిల్‌మెంటును స్థాపించింది. తరువాత దేశంలో ఆర్ధికస్థితి మెరుగుపరచడానికి వారికి భూభాగంలో తోటలను అభివృద్ధి చేయడానికి తగిన భూమిని మంజూరు చేసింది. డీవీక్స్ మొదలైన లాయలిస్టులు దీవులలో తోటలను అభివృద్ధి చేసి ప్రాంతీయ రాజకీయశక్తిగా మారింది.క్రమంగా ఆఫ్రికన్ బానిసల సంఖ్యతో కూడిన యురేపియన్ అమెరికన్ల సంఖ్య స్థానిక యురేపియన్ల సంఖ్యను అధిగమించింది. స్థానిక యురేపియన్లు అల్పసంఖ్యాక వర్గంగా మారింది. === బానిసత్వ నిర్మూలన === 1807లో బ్రిటన్ బానిసవ్యాపారాన్ని రద్దు చేసింది. తరువాత సంవత్సరం యునైటెడ్ స్టేట్స్ కూడా బానిసత్వవ్యాపారాన్ని రద్దు చేసింది. తరువాత దశాబ్ధాలలో రాయల్ వేవీ వాణిజ్యాన్ని అడ్డగిస్తూ బహామాస్‌లో తిరిగి వేలసంఖ్యలో మకాంవేసారు. తరువాత వేలాది ఆఫ్రికన్లకు బానిసత్వం నుండి విముక్తి లభించింది. 1820లో ఫ్లోరిడాలో సంభవించిన సెమినోల్ యుద్ధకాలంలో వందలాది అమెరికన్ బానిసలు , ఆఫ్రికన్ సెమినోల్స్ కేప్ ఫ్లోరిడాను విడిచి బహామాస్ చేరుకుని వారు ఆండ్రోస్ ద్వీపంలో స్థిరపడ్డారు.అక్కడ వారు " రెడ్ బేస్ " పేరుతో గ్రామాన్ని అభివృద్ధి చేసారు. 1823లో మాస్ ఫ్లైట్ మార్గంలో 300 మంది బహామాస్ సాయంతో ఫ్లోరిడా నుండి ఇక్కడకు చేరుకున్నారని మిగిలిన వారు కేనోస్ (చిన్న పడవ) ద్వారా చేరుకున్నారు.[[2004]]లో ఈవిషయాన్ని గుర్తుచేసుకునేలా ఫ్లోరిడాలోని " బిల్ బాగ్స్ కేప్ స్టేట్ పార్క్ " లో స్మారకచిహ్నం ఏర్పాటు చేసారు.<ref name="nps">[http://www.nps.gov/subjects/ugrr/ntf_member/ntf_member_details.htm?SPFID=9173&SPFTerritory=Florida&SPFType=Site&SPFKeywords=Bill%20Baggs%20Cape%20Florida%20State%20Park "Bill Baggs Cape Florida State Park"], ''Network to Freedom'', National Park Service, 2010, accessed 10 April 2013</ref><ref>Vignoles, Charles Blacker (1823) ''Observations on the Floridas'', New York: E. Bliss & E. White, pp. 135–136</ref> వారి సంతతివారు రెడ్ బేస్ ప్రాంతంలో ఇప్పటికీ వారి సంప్రదాయ సంబంధిత ఆఫ్రికన్ సెమిలోన్ ప్రజల తరహాలో బుట్టలతయారీ , సమాధుల నిర్మాణం చేస్తున్నారు.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1177/0021934705280085 | title = The "Wild Indians" of Andros Island: Black Seminole Legacy in the Bahamas | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2006-11_37_2/page/275 | journal = Journal of Black Studies | volume = 37 | issue = 2 | page = 275 | year = 2006 | last1 = Howard | first1 = R. }}</ref> " నేషనల్ అండర్‌గ్రౌండ్ రైల్ రోడ్ నెట్ వర్క్ " నిర్వహిస్తున్న యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ పార్క్ సర్వీసెస్ రెడ్ బేస్ ప్రాంతంతో అమెరికన్ బానిసలకు ఉన్న సంబంధం గురించి పరిశోధించడానికి నస్సౌలో ఉన్న బహమియన్ మ్యూజియం , రీసెర్చ్ సెంటర్‌తో కలిసి పనిచేస్తూ ఉంది.మ్యూజియం దక్షిణ ఫ్లోరిడా నుండి తప్పించుకుని బహమాస్ చేరుకున్న ఆఫ్రికన్ సెమినోల్స్ గురించి పరిశోధించి వ్రాతబద్ధం చేసింది.<ref>[http://www.nps.gov/subjects/ugrr/ntf_member/ntf_partner_details.htm?PARTNERID=13845&PARTNERTerritory=NULL&PARTNERKeywords=Red%20Bays Partners: "African Bahamian Museum and Research Center (ABAC)"], Network to Freedom, National Park Service, accessed 10 April 2013</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=Z70-AAAAYAAJ&pg=PA259 Appendix: "Brigs Encomium and Enterprise"], ''Register of Debates in Congress'', Gales & Seaton, 1837, pp. 251–253. Note: In trying to retrieve American slaves off the ''Encomium'' from colonial officials (who freed them), the U.S. consul in February 1834 was told by the Lieutenant Governor that "he was acting in regard to the slaves under an opinion of 1818 by Sir Christopher Robinson and Lord Gifford to the British Secretary of State".</ref> 1818లో లండన్ హోం ఆఫీస్ ఆదేశం ఆధారంగా వెస్టిండీస్ మినహా వెలుపలి ప్రాంతాల నుండి బహమాస్‌కు తీసుకురాబడిన 300 మంది యు.ఎస్. కు స్వంతమైన బానిసలకు 1830-1835 మద్య బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం స్వతంత్రం ఇచ్చింది.<ref name="horne103">[[#Horne|Horne]], p. 103</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్ సముద్రతీర బానిస వ్యాపారాలకు కోమెట్ , ఎంకోమియం అనే అమెరికన్ నౌకలు వాడుకలో ఉండేవి.1830 డిసెంబర్ , 1834 ఫిబ్రవరిలో అబాకో ద్వీపంలో ఈ నౌకలను స్వాధీనం చేసుకుని మాస్టర్లను, పాసింజర్లను , బానిసలను నస్సౌకు తీసుకువెళ్ళిన కస్టంస్ అధికారులు అమెరికన్ నిరసనలను నిరోక్ష్యం చేస్తూ బానిసలకు విముక్తి కలిగించారు. కోమెట్ నౌకలో 165 మంది , ఎంకోమియంలో 48 మంది బానిసలున్నారని భావిస్తున్నారు.1855లో (1853 ఒప్పందం ఆధారంగా) బ్రిటన్ చివరికి యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు నష్టపరిహారం చెల్లించింది. అది ఇరుదేశాల మద్య పలు నష్టపరిహార కేసులను పరిష్కరించింది.<ref>[[#Horne|Horne]], p. 137</ref><ref name="debates">[https://books.google.com/books?id=Z70-AAAAYAAJ&pg=PA259&lpg=PA259&dq=brig+Comet+1830&source=bl&ots=y_uxAN54OM&sig=l_3rV5PKNYcogWpkSE63wi4aWQ8&hl=en&sa=X&ei=pclmUZ6CAcng2gWIy4CQAQ&ved=0CDkQ6AEwAQ#v=onepage&q=brig%20Comet%201830&f=false Register of Debates in Congress, Gales & Seaton], 1837, The section, "Brigs Encomium and Enterprise", has a collection of lengthy correspondence between US (including M. Van Buren), Vail, the U.S. chargé d'affaires in London, and British agents, including [[Henry John Temple, 3rd Viscount Palmerston|Lord Palmerston]], sent to the Senate on 13 February 1837, by President [[Andrew Jackson]], as part of the continuing process of seeking compensation.</ref> 1834 ఆగస్ట్ 1న బానిసత్వం నిర్మూలించబడింది.తరువాత 1835లో బ్రిటన్ ఎంటర్ప్రైస్ బానిస నౌక నుండి 78 మంది బానిసలకు , 1840లో హెర్మోసా బానిస నౌక నుండి 38 మంది బానిసలకు స్వతంత్రం కలిగించింది.<ref>[[#Horne|Horne]], pp. 107–108</ref> 1841లో వర్జీనియా నుండి న్యూ ఆర్లాండ్‌కు తరలించబడుతున్న 135 మంది బానిసలు తిరగబడి నౌకను నస్సౌకు మళ్ళించి ఈ దీవులలో స్థిరపడాలనుకున్న 128 మంది బానిసలకు విముక్తి కలిగించారు.యు.ఎస్. బానిసలచరిత్రలో క్రియోల్ విష్యయం బహుదా చర్చించబడింది. <ref name="williams">{{cite news | title = Brig Creole slaves | first = Michael Paul | last = Williams | url = http://www.timesdispatch.com/special-section/black-history/brig-creole-slaves/article_11391522-9222-5006-95eb-c1db7f61f9b4.html | newspaper = [[Richmond Times-Dispatch]] | location = Richmond, VA | date = 11 February 2002 | accessdate = 2 February 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220710182602/https://richmond.com/special-section/black-history/brig-creole-slaves/article_11391522-9222-5006-95eb-c1db7f61f9b4.html | archive-date = 10 జూలై 2022 | url-status = dead }}</ref> 1830-1842 మంద్యకాలంలో దాదాపు 447 మంది బానిసలకు విముక్తి లభించింది. ఇది యునైటెడ్ నేషంస్ , బ్రిటన్ మద్య ఉద్రిక్తలకు దారితీసింది. క్రియోల్ సంఘటన బానిసలకు తిరుగుబాటుకు ప్రోత్సాహం అందిస్తుందని యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆందోళన చెందింది. ===20వ శతాబ్ధం === [[File:The Duke of Windsor (1945).jpg|thumb|upright|[[Edward VIII]], the [[Duke of Windsor]] and [[Governor of the Bahamas]] from 1940 to 1945]] 1940 ఆగస్ట్‌లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంఆటంకాలను అధిగమిస్తూ " విండ్సర్ డ్యూక్ "ను బహామాస్ గవర్నర్‌గా నియమించబడి తన భార్య(వాలిస్ సింప్సన్)తో ఈదీవులకు చేరుకున్నాడు. ప్రభుత్వ గవర్నర్ బంగాళాలో నివసించడానికి పరిస్తితులు వారికి అనుకూలించనప్పటికీ వారు ఇక్కడ పరిస్తితులను తమకు అనుకూలంగా మార్చుకున్నారు.<ref name="Windsor installed">[[#Higham|Higham]], pp. 300–302</ref> అసంతృప్తికరమైన పదవీ బాధ్యతల కారణంగా ఈ ద్వీపాలను మూడవ తరగతి బ్రిటిష్ కాలనీగా వర్ణించాడు. <ref>Bloch, Michael (1982). ''The Duke of Windsor's War'', London: Weidenfeld and Nicolson. ISBN 0-297-77947-8, p. 364.</ref> 1940 అక్టోబర్ 29న గవర్నర్ చిన్న ప్రాంతీయ పార్లమెంటును ఏర్పాటుచేసాడు. దంపతులు ఆ నవంబర్‌లో ద్వీపాలకు వెలుపల ఉన్న " ఆక్సెల్ - వెన్నర్ - గ్రెన్ " యాచ్ట్ సందర్శించడం వివాదాలకు దారి తీసింది.<ref name="Windsor opened">[[#Higham|Higham]], pp. 307–309</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఇంటెలిజంస్ " ఆక్సెల్ - వెన్నర్ - గ్రెన్" జర్మన్ నాజీ కమాండర్ " హెర్మన్ గోరింగ్ "కు సన్నిహితుడని (పొరపాటున) బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి సూచనలు అందించడంమే ఇందుకు కారణం.<ref name="Windsor opened" /><ref>Bloch, Michael (1982). ''The Duke of Windsor's War''. London: Weidenfeld and Nicolson. ISBN 0-297-77947-8, pp. 154–159, 230–233</ref> ద్వీపాలలో పేదరికం మీద సాగించిన పోరు బహుదా ప్రశంశించబడింది. 1991లో ప్రచురించబడిన "ఫిలిప్ జైగ్లర్ " ఆత్మకథలో ఆయన, యురేపియాకు చెందని బహామాస్ ప్రజలు తిరుగుబాటు బహామాస్ దారులుగా వర్ణించబడ్డారు.1942లో శ్రమకు తగిన జీతబత్యాలు ఇవ్వడంలేదని ఆయన నస్సౌలో ప్రారంభించిన పోరాటం ప్రజల ప్రంశలు అందుకున్నది.<ref name="Windsor unrest">[[#Higham|Higham]], pp. 331–332</ref><ref name="ziegler">[[Philip Ziegler|Ziegler, Philip]] (1991). ''King Edward VIII: The Official Biography''. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-394-57730-2. pp. 471–472</ref> 1945 మార్చిలో డ్యూక్ పదవికి రాజీనామా చేసాడు.<ref name="matthew">[[Colin Matthew|Matthew, H. C. G.]] (September 2004; online edition January 2008) [http://www.oxforddnb.com/view/article/31061 "Edward VIII, later Prince Edward, Duke of Windsor (1894–1972)"], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, {{doi|10.1093/ref:odnb/31061}}, retrieved 1 May 2010 (Subscription required)</ref><ref name="Windsor resigned">[[#Higham|Higham]], p. 359 places the date of his resignation as 15 March, and that he left on 5 April.</ref> ===రెండవ ప్రపంచయుద్ధం === [[File:Sir. Roland Symonette Park Sign.jpg|thumb|Sign at the entrance of the Sir Roland Symonette Park in [[North Eleuthera]] district commemorating Sir [[Roland Theodore Symonette]], the Bahamas' first [[Prime Minister of the Bahamas|Premier]]]] రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత ఆధునిక రాజకీయ అభివృద్ధి మొదలైంది. [[1950]]లో మొదటి రాజకీయపార్టీలు ఆవిర్భవించాయి.[[1964]]లో స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన బ్రిటిష్ పార్లమెంటరీ పాలన మొదలైంది.మొదటి ప్రీమియర్‌గా " యునైటెడ్ బహామియన్ " పార్టీకి చెందిన " సర్ రోనాల్డ్ సిమానెట్టీ " నియమితుడయ్యాడు.1964 జనవరి 7న బహామాస్‌కు ఇంటర్నల్ అటానమీతో నియోజకవర్గం ఏర్పాటు చేయబడింది.<ref>{{cite news |title= Bahaman Proposes Independence Move |work= The Washington Post |date= 19 August 1966 |page= A20 |agency= United Press International |url= http://search.proquest.com/docview/142811526/}}</ref> [[1967]]లో ప్రోగ్రెసివ్ లిబరల్ పార్టీకి చెందిన లిండెన్ పిండ్లింగ్ మొదటి నాల్లజాతి ప్రీమియర్‌గా నియమించబడ్డాడు. [[1968]]లో ప్రీమియర్ అనే పదవి ప్రధానమంత్రి పదవిగా మార్చబడింది. 1968 లో పిండ్లింగ్ బహామియన్ సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యన్ని ప్రకటించాడు.<ref>{{cite news |title= Bahamas Will Ask Britain For More Independence |first= Homer |last= BIgart |work= The New York Times |date= 7 January 1968 |page= 1 |url= http://search.proquest.com/docview/118487341/}}</ref> [[1968]]లో [[1968]]లో బహామియన్ల అధికార పరిధి విస్థరిస్తూ కొత్త నియోజకవర్గం ఇవ్వబడింది.<ref>{{cite news |title= Britain and Bahamas Agree on Constitution |first= Stephen V. |last= Armstrong |work= The Washington Post |date= 28 September 1968 |page= A13 |url= http://search.proquest.com/docview/143455003/}}</ref> [[1973]] జూన్ 22న " ది బ్రిటిష్ హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్ " బహామియన్ల స్వతంత్రానికి మద్దతుగా ఓటు వేసింది.<ref>{{cite news |title= British grant independence to Bahamas |date= 23 June 1973 |work= The Baltimore Afro-American |page= 22 |url= http://search.proquest.com/docview/532330191/}}</ref> [[1973]] జూలై 10న ప్రింస్ చార్లెస్ బహామాస్ స్వతంత్రానికి అధికారికంగా అంగీకారం తెలుపుతూ బహామాస్ ప్రధానమంత్రి లిండెన్ పిండ్లింగ్‌కు లేఖ అందించాడు. <ref>{{cite news |title= Bahamas gets deed |work= Chicago Defender |agency= United Press International |date= 11 July 1973 |page= 3 |url= http://search.proquest.com/docview/494008920/}}</ref> అదే రోజు బహామాస్ కామంవెల్త్ దేశాలలో చేర్చబడింది.<ref>{{cite news |title= Bahama Independence |work= Tri-State Defender |location= Memphis, Tennessee |date= 14 July 1973 |page= 16 |url= http://search.proquest.com/docview/370624842/}}</ref> స్వతంత్రం లభించిన స్వల్పకాలంలో బహామాస్ మొదటి గవర్నర్‌గా (రెండవ క్వీన్ ఎలిజబెత్ ప్రతినిధిగా) సర్ మిలో బట్లర్ నియమించబడ్డాడు. 1974 ఆగస్టు 22న బహామాస్ ఇంటర్నేషనల్ మానిటరీ ఫండ్, వరల్డ్ బ్యాంక్ సభ్యత్వం పొందింది.<ref>{{cite news |title= Bahamas Joins IMF, World Bank |work= The Washington Post |date= 23 August 1973 |page= C2 |url= http://search.proquest.com/docview/148399257/}}</ref> 1973 సెప్టెంబరు 18న బహామాస్ ఐక్యరాజ్య సమితి సభ్యదేశం అయింది. <ref>{{cite news |title= 2 Germanys Join U.N. as Assembly Opens 28th Year |first= Robert |last= Alden |work= The New York Times |date= 19 September 1973 |page= 1 |url= http://search.proquest.com/docview/119811597/}}</ref>[[1950]] నుండి బహామాస్ ఆర్థికరంగం పర్యాటకం, ఆఫ్ షోర్ ఫైనాంస్ ఆధారంగా అభివృద్ధి పధంలో కొనసాగింది. తరువాతి కాలంలో బహామాస్ విద్య, ఆరోగ్యరక్షణ, నివాసగృహాలు, అంతర్జాతీయ మాదకద్రవ్యాల రవాణా, హైతీ చట్టవ్యతిరేక వలసలు మొదలైన సమస్యలు ఎదుర్కొన్నది." యూనివర్శిటీ ఆఫ్ బహామాస్ " బహామాస్ ఉన్నత విద్యా వ్యవస్థలో ప్రధానపాత్ర వహిస్తుంది. యూనివర్శిటీ బాచులర్, మాస్టర్స్, సంబంధిత డిగ్రీలను అందిస్తుంది. సి.ఒ.బి దేశమంతటా టీచింగ్, రీసెర్చి కేంద్రాలు కలిగి ఉంది. ==భౌగోళికం == [[File:Bahamas 2009.jpg|thumb|The Bahamas from space. [[NASA]] [[Aqua (satellite)|Aqua]] satellite image, 2009]] బహామాస్ 20-28 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం, 72-80 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. [[1864]]లో బహామాస్ గవర్నర్ బహామాస్‌లో 29 ద్వీపాలు, 661 కేలు, 2,387 రాక్స్ ఉన్నాయని నివేదికలో తెలియజేసాడు.<ref>Albury, Paul (1975). ''The Story of the Bahamas''. London: MacMillan Caribbean, p. 6</ref> వీటిలో బిమిని ద్వీపం యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు అత్యంత సమీపంలో ఉంది. ఇది బహామాస్ " గేట్ వే "గా భావించబడుతుంది. గ్రాండ్ బహామాస్ తూర్పు తీరంలో అబాకో ద్వీపం ఉందిఈశాన్యతీరంలో ఇనగ్వా ద్వీపం ఉంది. ఆండ్రోస్ ద్వీపం అత్యంత విశాలమైనదిగా ఉంది.ఇతర మానవ ఆవాస ద్వీపాలలో ఎలెయుతెరా, కేట్ ద్వీపం, లాంగ్ ద్వీపం, శాన్ సల్వడార్ ద్వీపం, అక్లింస్, క్రూక్డ్ ద్వీపం, ఎక్సుమా, బెర్రీ , మేయాగయానా ప్రధానమైనవి. న్యూ ప్రొవిడెంస్ బహామాస్ రాజధానిగా ఉంది.ద్వీపాలన్నీ దిగువగా , చదరంగా ఉన్నాయి. దీవులలో సముద్రమట్టానికి 15-20 మీటర్ల ఎత్తులో కొన్ని శిఖరాలు మాత్రమే ఉంటాయి.ఈ ద్వీపాలలో ఒకటైన కేట్ ద్వీపంలో సముద్రమట్టానికి 63 మీ ఎత్తున ఉన్న అల్వెమియా పర్వతం (సాధారణంగా కోమో హిల్ అంటారు)అత్యంత ఎత్తైన ప్రాంతంగా భావించబడుతుంది. [[File:Hurricane wilma devastation.jpg|thumb|Damaged homes in the Bahamas in the aftermath of [[Hurricane Wilma]] in 2005]] ఆగ్నేయంలో టర్క్స్ , కైకోస్ ద్వీపాలు ఉన్నాయి. మౌచొయిర్ బ్యాంక్, సిల్వర్ బ్యాంక్ , నవిదాద్ బ్యాంక్ అనే మూడు విస్తారమైన సబ్మెరీన్ ఫీచర్లు ఉన్నాయి. ఇవి భౌగోళికంగా బహామాస్ కొనసాగింపుగా ఉన్నాయి. ===వాతావరణం === కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ ఆధారంగా బహామాస్ వాతావరణం " ట్రాపికల్ సవన్నాహ్ వాతావరణం "గా వర్గీకరించవడింది. ఉత్తర అమెరికా భూభాగం నుండి వీచే వాయువుల కారణంగా ఉష్ణోగ్రతలు 3-5 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్‌కు చేరుకుని అత్యంత కొన్ని గంటల సమయం చలివాతావరణం నెలకొన్నప్పటికీ బహామాస్‌లో ఎప్పుడూ హిమపాతం సంబవించినట్లు నమోదు కాలేదు.లో లాటిట్యూడ్, వార్మ్‌ ట్రాపికల్ గల్ఫ్ స్ట్రీం , సముద్రమట్టానికి తక్కువ ఎత్తులో ఉండడం బహామాస్ వేడి , శీతాకాలరహిత వాతావరణం కలిగి ఉంటుంది.శీతాకాలం , వేసవి కాలాల మద్య బేధం కేవలం 8 డిగ్రీల సెల్షియస్ మాత్రమే ఉంటుంది.సాధారణంగా ఉష్ణమండల వాతావరణంలో ఉన్నట్లు వేసవి తరువాత వర్షాకాలం మొదలౌతుంది. బహామాస్‌లో ఎక్కువ రోజులు ఎండ , పొడివాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది. వార్షికంగా 340 రోజులు (3,000 గంటలు) కంటే అధికంగా ఎండ ఉంటుంది.<ref>{{cite web|title=Caribbean Islands – Bahamas (rev. 2015)|url=http://www.caribbeanislands.org/the-bahamas/|accessdate=4 December 2015}}</ref> బహామాస్‌ను ఉష్ణమండల తుఫాన్లు , హరికెన్లు బాధిస్తుంటాయి. [[1992]]లో ఆండ్ర్యూ హరికెన్ బహామాస్ ఉత్తరభాగాన్ని దాటుకుంటూ వెళ్ళింది.[[1999]]లో ఫ్లోయ్డ్ హరిజెన్ బహామాస్‌ను దాటి వెళ్ళింది. {{Clear}} {{Weather box |location = Nassau |metric first = Y |single line = Y |Jan high C = 25.4 |Feb high C = 25.5 |Mar high C = 26.6 |Apr high C = 27.9 |May high C = 29.7 |Jun high C = 31.0 |Jul high C = 32.0 |Aug high C = 32.1 |Sep high C = 31.6 |Oct high C = 29.9 |Nov high C = 27.8 |Dec high C = 26.2 |Jan mean C = 21.4 |Feb mean C = 21.4 |Mar mean C = 22.3 |Apr mean C = 23.8 |May mean C = 25.6 |Jun mean C = 27.2 |Jul mean C = 28.0 |Aug mean C = 28.1 |Sep mean C = 27.7 |Oct mean C = 26.2 |Nov mean C = 24.2 |Dec mean C = 22.3 |Jan low C = 17.3 |Feb low C = 17.3 |Mar low C = 17.9 |Apr low C = 19.6 |May low C = 21.4 |Jun low C = 23.3 |Jul low C = 24.0 |Aug low C = 24.0 |Sep low C = 23.7 |Oct low C = 22.5 |Nov low C = 20.6 |Dec low C = 18.3 |year high C= 28.8 |year low C= 20.8 |year high F =83.9 |year low F =69.5<!--rounds down--><!--for precision--> |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 39.4 |Feb precipitation mm = 49.5 |Mar precipitation mm = 54.4 |Apr precipitation mm = 69.3 |May precipitation mm = 105.9 |Jun precipitation mm = 218.2 |Jul precipitation mm = 160.8 |Aug precipitation mm = 235.7 |Sep precipitation mm = 164.1 |Oct precipitation mm = 161.8 |Nov precipitation mm = 80.5 |Dec precipitation mm = 49.8 |year precipitation mm=1389.4 |Jan precipitation days = 8 |Feb precipitation days = 6 |Mar precipitation days = 7 |Apr precipitation days = 8 |May precipitation days = 10 |Jun precipitation days = 15 |Jul precipitation days = 17 |Aug precipitation days = 19 |Sep precipitation days = 17 |Oct precipitation days = 15 |Nov precipitation days = 10 |Dec precipitation days = 8 |year precipitation days=140 |unit precipitation days = |Jan sun = 220.1 |Feb sun = 220.4 |Mar sun = 257.3 |Apr sun = 276.0 |May sun = 269.7 |Jun sun = 231.0 |Jul sun = 272.8 |Aug sun = 266.6 |Sep sun = 213.0 |Oct sun = 223.2 |Nov sun = 222.0 |Dec sun = 213.9 |source 1 = [[World Meteorological Organization]] ([[United Nations|UN]]),<ref>{{cite web |url=http://www.worldweather.org/025/c00097.htm |title=Weather Information for Nassau|work=worldweather.org |accessdate=}}</ref> [[Hong Kong Observatory]] (sun only)<ref>[http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/s_america/mx_cam/nassau_e.htm "Climatological Information for Nassau, Bahamas" (1961–1990)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191026000739/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/s_america/mx_cam/nassau_e.htm |date=2019-10-26 }} – Hong Kong Observatory</ref> |date=February 2011}} {|class="wikitable" |+Average Sea Temperature |- !Jan !Feb !Mar !Apr !May !Jun !Jul !Aug !Sep !Oct !Nov !Dec |- |23&nbsp;°C 73&nbsp;°F |23&nbsp;°C 73&nbsp;°F |24&nbsp;°C 75&nbsp;°F |26&nbsp;°C 79&nbsp;°F |27&nbsp;°C 81&nbsp;°F |28&nbsp;°C 82&nbsp;°F |28&nbsp;°C 82&nbsp;°F |28&nbsp;°C 82&nbsp;°F |28&nbsp;°C 82&nbsp;°F |27&nbsp;°C 81&nbsp;°F |26&nbsp;°C 79&nbsp;°F |24&nbsp;°C 75&nbsp;°F |} ==ఆర్ధికరంగం == తలసరి జి.డి.పి. పరంగా అమెరికా దేశాలలోని సంపన్న దేశాలలో బహామాస్ ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది.<ref>[http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD GDP (current US$) | Data | Table]. World Bank, Retrieved on 20 April 2014.</ref> ===పర్యాటకం === [[File:Prince George Wharf in Nassau Harbor.jpg|thumb|300px|[[Cruise ships]] in Nassau Harbour]] బహామాస్ ప్రభుత్వం ఆదాయం కొరకు ప్రధానంగా పర్యాటకరంగం మీద ఆధారపడి ఉంది. పర్యాటకరంగం బహామాస్ జి.డి.పి.లో 60%కి భాగస్వామ్యం చేయడమే కాక బహామాస్ ఉద్యోగాలలో సంగంకంటే అధికంగా భర్తీచేస్తుంది.<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Americas/The-Bahamas-ECONOMY.html "The Bahamas – Economy"], ''Encyclopedia of the Nations'', Retrieved 21 March 2010.</ref> [[2012]]లో బహామాస్ 5.8 మిలియన్ల పర్యాటకులను ఆకర్షించింది. వీరిలో 70% కంటే అధికంగా క్రూసీద్వారా పయనించారు. ===ఆర్ధికసేవలు === పర్యాటకరంగం తరువాత దేశ ఆర్థికరంగంలో ఫైనాంస్, విదేశీఋణ సంబంధిత సేవలు ప్రధానపాత్ర వహిస్తున్నాయి. దేశ జి.డి.పి.లో ఆర్థికసేవలు 15% భాగస్వామ్యం వహిస్తుంది.బహామాస్ ప్రభుత్వం విదేశీ ఫైనాంస్ వాణిజ్యానికి ప్రోత్సాహం అందిస్తుంది. అదనంగా బ్యాంకింగ్, ఆర్థిక సంస్కరణలు చేపట్టబడుతూ ఉన్నాయి. " సెంట్రల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ బహామాస్ " మొదలైన ప్రధాన ఫైనాంషియల్, సెక్యూరిటీ సంస్థలు, ఎక్స్చేంజ్ కమిషన్లను విలీనం చేయాలని బహామాస్ ప్రభుత్వం భావిస్తుంది. బహామాస్ ఇంటర్నేషనల్ సెక్యూరిటీలో 19 పన్లిక్ లిస్టెడ్ కంపెనీలు ఉన్నాయి. [[File:Tree map export 2009 Bahamas.jpeg|thumb|350px|A proportional representation of the Bahamas exports.]] ప్రభుత్వం దిగుమతి సుంకం, విలువ ఆధారిత పన్ను విధింపు, లైసెంస్ ఫీజు, ప్రాపర్టీ, స్టాంపు పన్నుల నుండి ప్రభుత్వం ఆదాయం లభిస్తుంది. అయినప్పటికీ ఆదాయం పన్ను, కార్పొరేట్ పన్ను, కేపిటల్ గెయింస్ టాక్స్ (సంపద పన్ను) మాత్రం విధించబడడం లేదు. పేరోల్ టాక్స్ ఫండ్ సోషల్ ఇంసూరెంస్ బెనిఫిట్స్ కొరకు ఉద్యోగి వేతనం నుండి 3.9%, ఉద్యోగదాత నుండి 5.9% సేకరించబడుతూ ఉంది.<ref>{{cite web|title=Contributions Table|url=http://www.nib-bahamas.com/_m1722/Brochures/default.aspx|publisher=The National Insurance Board of The Commonwealth of The Bahamas|accessdate=22 December 2011|date=11 May 2010|archive-date=15 జనవరి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120115114955/http://www.nib-bahamas.com/_m1722/Brochures/default.aspx|url-status=dead}}</ref> [[2010]]లో మొత్తం దేశ జి.డి.పి.లో పన్నుల ద్వారా 17.2% లభిస్తుంది.<ref name="cia.gov"/> ===వ్యవసాయం === బహామాస్ ఆర్థికరంగంలో వ్యవసాయం మూడవ స్థానంలో ఉంది.ఇది దేశ జి.డి.పి.లో 5-7%కు భాగస్వామ్యం వహిస్తుంది. బహామాస్ దేశానికి అవసరమైన 80% దిగుమతి చేయబడుతుంది. దేశంలో పండించబడుతున్న పంటలలో ఎర్రగడ్డలు, బెండకాయలు, కమలాలు, ద్రాక్ష, కీరదోస, చెరుకు, నిమ్మ, లైం, చిలగడదుంప ప్రధానమైనవి. ==గణాంకాలు == [[2010]]లో బహామాస్ జనసంఖ్య 392,718. వీరిలో 14 సంవత్సరాలకంటే తక్కువ వయసున్న వారు 25.9%, 15 - 64 మద్య వయస్కులు 67.2% ఉన్నారు. జనసంఖ్య అభివృద్ధి శాతం 0.925%. ప్రతి 1,000 మందిలో 17.81 జననాలు, ప్రతి 1,000 మందిలో 9.35 మరణాలు సంభవిస్తున్నాయి. ప్రతి 1,000 మందిలో 2.13 వలసలు జరుగుతున్నాయి. <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html#top Country Comparison "Total fertility rate"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html#top |date=2009-10-28 }}, [[CIA World Factbook]].</ref> ప్రతి 1,000 మందిలో 23.21 శిశుమరణాలు సంభవిస్తున్నాయి. ఆయుఃప్రమాణం 69.87. వీరిలో స్త్రీల ఆయుః ప్రమాణం 73.49. పురుషుల ఆయుఃప్రమాణం 66.32.సరాసరి ఫర్టిలిటీ ఒక స్త్రీకి 2 సంతానం.<ref name="cia.gov"/> రాజధాని నగరం, అతిపెద్ద నగరంగా ప్రత్యేకత కలిగిన నస్సౌ నగరం ఉన్న న్యూ ప్రొవిడెంస్ ద్వీపం అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన ద్వీపంగా ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/The%20Islands/NEW%20PROVIDENCE/!ut/p/b1/vZTJcqMwFEW_JR-QIGaxFIMx8yTGjQsbQ8Bm8ATGX9-ke5PuqiSbTqSVqo7effdK9YiMSIisy8e6yq913-XHt3PGbWigWggx0FJZwAEtdE3k8mvKIVkiJhKcUne51yZV88vBuzbhNK-ukiWp1VZUDUe8lw8PNTGlR7pQ1pcbHgvhFt6cq4GvTTYWvt5Xrh3wMZXbB5iu-tJkbdvE-0zvt8JmL9hnuBPO2RG45d1PW2DKkL0lM5IcGFlhtA435LCbTaO-aSN7fT0q2i1vgrMQnjy_Qfk9ULvW2hWpeDLlOCu0Tpl9bXKO7n6HrutL1zEoL3Xv4j09LYbTxTD4YCHwVR5_7n8EMODrPLNPkbcKv4HPWvy0gkER6QLw7wAcAaCRAPkB6QFokwQmEsBsgmYetMfh4TdgvluyQtlbBMA2BDg8hzZe2VYRkIGsmySOTItPpwA7d2ymICiwW0R-KCL5BLvI_VfQobCwCEokZ4QsCADz3YIq68AlAh67iKWA6pA_LUj_aKSq64Bvd_jXp2G8__-GOpHV2_Zl2rUv4AUKHMnykBEgBxgG8kTUpBwrX7RJUfyNnpLm5cQPXlVpdXjRqnwlthBrh-ShJ1UDXS_NRURHo90WTK-iajZnD6aLn8szT52wDZmpbNzcv2TCTqIb0zcDOhxVlSr0uDcbiWKUalyv8k470XSp3lgszgd_q2-d4cZlbTIIrtkOdL-fWdVYSdVGEToQ29cDeYz31EOIc7JlqHMWdWLJ5sLZsBOr9m1-Ml5x1w5FUTCyWtVrmVqGFaZ4RYaSJjMKku96Lo3wWROhXCeHahlR9rpv98TQjobJ-etH8m7v0dMvgIXGSg!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |title=NEW PROVIDENCE |publisher=Government of the Bahamas |accessdate=15 May 2015}}</ref> వైశాల్యపరంగా రెండవ స్థానంలో ఉన్న ఫ్రీపోర్ట్ నగరం గ్రాండ్‌బహామా ద్వీపంలో ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/The%20Islands/GRAND%20BAHAMA/!ut/p/b1/vZTLjpswFIafZR6ggwFjnKUJCcPN3BNggyBkuAVIQgYYnr5U6mJaqdNNp7bO4ki_zqf_95GZmAmZuEvHqkgfVd-llx99jBIeKCYhEJuKABBQA9sgtvjCWazAHJnQj7hZ7tVJUd3XMjrOeqAasTelwNnTmgyDcD8_9grNottoZzjcowyOOe5K4iTbsr70vJ7H-WY-swNU4sBKfV95PTQBSoUjEEueGiZIMHqI5dkT091WJq_fMjEB8l1dvG4sy2Zx8by8WXDTmL1g6D6iub-bvA1rnG-3vpDIRSOS0itHjW086pq3q-pfThcjk8o8gRIMsbOQp6fVbLSaBX84BPw9i_hTCQQ_BZ8golUgfpjgHwBQWUBcj3UApizjMyGAiVe_X9VldV6DWfN8k6dLNIOAtcygC2jQggfdsoPscKAB3LBIlPq7d-o7C80zOz-4gURkawaN9zvQ4vzNCtyySA8E4AH41UBFsPCakejbROCAYrH_G8j_10gV2wJf7vCXpYHOv39DjYmrrH2eTu0zeMYbxAoihhuMAIRYZA51hAR5UKfdzk20iDWONAfS4JSnoFKnmyu12FebcNHCosa2F1-LturjNuav8qmAqa5N_TzP97e3VkwPXZ6dzRGBuQoVJ3EonNatrIZ-bsfRk9vtUOc2GTqY3Ctk9JEIOf6I9i4XI05_hEkT26PNqaPOow5SK-3BUU3R49EAORDuu6QatksbVTZHRjHj9OYmpWz1Ul6wJruxKByuCBI3i9R31bpoiINngeC1ChsXj_GlHmepLQmUzSeGvvTtmbm2o4FczH64fLF-Lt8BcHa2Bg!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |title=GRAND BAHAMA |publisher=Government of the Bahamas |accessdate=15 May 2015}}</ref> ===జాతులు , సంప్రదాయాలు === [[2010]] గణాంకాలను అనుసరించి 99% ప్రజలజాతి ప్రశ్నార్ధకంగా ఉన్నప్పటికీ 90.6% ప్రజలు వారిని నల్లజాతీయులుగా నమోదు చేసుకున్నారు, 4.7% ప్రజలు శ్వేతజాతీయులు, 2.1% మిశ్రమజాతీయులు (నల్లజాతి, శ్వేతజాతీయ దంపతులకు జన్మించిన వారు) ఉన్నారు.<ref name="cia.gov"/> [[1722]] బహామాస్ గణాంకాలు 74% శ్వేతజాతీయులు, 26% నల్లజాతీయులు ఉన్నట్లు వివరించాయి.<ref name="soencouragement.org">[http://www.soencouragement.org/forms/CENSUS2010084903300.pdf Bahamas 2010 census TOTAL POPULATION BY SEX, AGE GROUP AND RACIAL GROUP] "In 1722 when the first official census of The Bahamas was taken, 74% of the population was white and 26% was black. Three centuries later, and according to the 99% response rate obtained from the race question on the 2010 Census questionnaire, 90.6% of the population identified themselves as being Afro-bahamian, about five percent (4.7%) Euro-bahamian and two percent (2%) of a mixed race (African and European) and (1%) other races and (1%) not stated." (Page: 10 and 82)</ref> [[File:Gary White Visits Local Schools - Bahamas.JPG|thumb|300px|[[Afro-Bahamian]] children at a local school]] కాలనీ ప్రభుత్వకాలంలో తోటలలో పనిచేయడానికి ఆఫ్రికన్లు (ఆఫ్రో బహామియన్లు) వినియోగించబడిన కారణంగా ఆఫ్రో బహామియన్లు అతిపెద్ద సంప్రదాయబృందానికి చెందిన ప్రజలుగా ఉన్నారు. వారి పూర్వీకత ఆఫ్రికాలో ఉండేది. మొదటిసారిగా విడుదల చేయబడిన బెర్ముడా ప్రజలు మొదటి ఆఫ్రికన్ ప్రజలుగా భావిస్తున్నారు. వారు జీవనోపాధి వెతుకుతూ ఎల్యూథరన్ ప్రజలతో బహామీలో ప్రవేశించారు.బహామాస్‌లో ఉన్న హైతీస్ ప్రజలలో అధికంగా ఆఫ్రికన్ సంతతికి చెందినవారే. వీరి సంఖ్య 80,000 ఉంటుంది. పెద్ద సంఖ్యలో బహామాస్‌కు వలస వచ్చిన కారణంగా చట్టవ్యతిరేకంగా బహామాస్‌లో ప్రవేశించిన హైతీస్ ప్రజలను [[2014]]లో బహామాస్ ప్రభుత్వం తిరిగి వారి దేశానికి పంపింది. <ref>Davis, Nick (20 September 2009), [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8257660.stm "Bahamas outlook clouds for Haitians"], BBC.</ref> శ్వేతజాతి బహామియన్లలో ప్రధానంగా " ఇంగ్లీష్ ప్యూరిటన్లు " (మతసంబంధిత మూకుమ్మడి ఊచకోతల సమయంలో పారిపోయి వచ్చిన వారు, అమెరికన్ లాయలిస్టులు, అమెరికన్ రివల్యూషన్ చెందిన ప్రజలు) అధికంగా ఉన్నారు. వీరు [[1649]] - [[1783]] మధ్య కాలంలో బహామీస్‌కు వచ్చి చేరారు.<ref>"[http://www.rootsweb.ancestry.com/~bhswgw/land.htm The Names of Loyalist Settlers and Grants of Land Which They Received from the British Government: 1778–1783] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170614183428/http://www.rootsweb.ancestry.com/~bhswgw/land.htm |date=2017-06-14 }}".</ref> సదరన్ లాయలిస్టులలో అధికంగా అబాకో ద్వీపాలకు చేరుకున్నారు. [[1985]] నాటికి ఈ ద్వీపాలప్రజలలో యురేపియన్ సంతతికి చెందిన వారు ఉన్నారు. <ref>Christmas, Rachel J. and Christmas, Walter (1984) ''Fielding's Bermuda and the Bahamas 1985''. Fielding Travel Books. p. 158. ISBN 0-688-03965-0</ref> ఆంగ్లేయ సంతతికి చెందిన ప్రజలను సాధారణంగా శ్వేతజాతీయులు అంటారు. అలాగే లైట్ స్కిండ్ ఆఫ్రో - బహామియన్లు కూడా ఉన్నారు. కొన్నిమార్లు ఆగ్లో సంతతికి చెందిన బహామియన్లను " కోంచీ జ్యూ " అని కూడా అంటారు.<ref name="The Lesser-Known">{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=-TGSgT2SyH0C&dq |title=The Lesser-Known Varieties of English: An Introduction |editor=Schreier, Daniel; Trudgill, Peter; Schneider, Edgar W.; Williams, Jeffrey P. |page=162 |year=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781139487412 |accessdate=3 February 2017}}</ref> యూరో - బహామియన్లలో కొంతమంది గ్రీక్ సంతతికి చెందిన వారు ఉన్నారు. [[1900]]లో వీరు స్పాంజింగ్ పరిశ్రమలో పనిచేయడానికి ఇక్కడకు వచ్చారు. వీరు బహామీ ప్రజలలో 1% ఉన్నారు. అయినా వారు ఇప్పటికీ గ్రీకు సంప్రదాయాన్ని ఆచరిస్తున్నారు. {{citation needed|date=February 2017}}సాధారభంగా బహామియన్లు తమనుతాము నల్లజాతి లేక శ్వేతజాతీయులుగా భావిస్తుంటారు<ref name="The Lesser-Known"/> ===భాషలు === బహామాస్ అధికార భాష ఆంగ్లం. బహామీయులు అధికంగా ఆంగ్ల ఆధారిత క్రియోల్ భాష మాట్లాడుతుంటారు. ఈ భాషను సాధారణంగా బహామియన్ క్రియోల్ (బహామియన్ యాస) లేక బహామియనీస్ అంటారు.<ref name="Hackert">{{cite web |url=http://clu.uni.no/icame/ij34/ICE_Age2_3.pdf |title=ICE Bahamas: Why and how? |editor=Hackert, Stephanie |publisher=University of Augsburg |pages=41–45 |year=2010 |accessdate=3 February 2017 |archive-date=3 ఫిబ్రవరి 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203163201/http://clu.uni.no/icame/ij34/ICE_Age2_3.pdf |url-status=dead }}</ref> బహామియన్ రచయిత, నటుడు జేంస్ కేటలిన్ ఈ భాషను పద్యరచనలో ఉపయోగించాడు.<ref>{{cite web |url=http://eleutheranews.com/?p=2963 |title=SWAA students have accomplished Bahamian playwright, actor and poet James Catalyn as Guest Speaker |editor=Staff |date=27 February 2013 |publisher=Eleuthera News |accessdate=1 February 2017 |archive-date=3 ఫిబ్రవరి 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203031725/http://eleutheranews.com/?p=2963 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=I0-7-0WNpxkC&dq |title=Preserving Our Heritage: Language Arts, an Integrated Approach, Part 1 |author=Collie, Linda |pages=26–29 |year=2003 |publisher=Heinemann |isbn=9780435984809 |accessdate=1 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=NZkeAAAAQBAJ&dq |title=The Survey of Pidgin and Creole Languages, Volume 1 |editor=Michaelis, Susanne Maria; Maurer, Philippe; Haspelmath, Martin; Huber, Magnus |pages=127–129 |year=2013 |publisher=OUP Oxford |isbn=9780199691401 |accessdate=1 February 2017}}</ref> ఫ్రెంచ్ ఆధారిత క్రియోల్ భాష " హైతియన్ క్రియోల్ " భాషను హైతియన్ ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. మొత్తం బహరియన్ ప్రజలలో 25% ప్రజలలో హైతియన్ భాష వాడుకలో ఉంది. రెండు యాసల మద్య బేధం గుర్తించేలా దీనిని క్రియోల్ అని అంటారు.<ref name="cia.gov"/><ref>{{cite journal|url=http://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/0075424206292990 |title=Book Review: Urban Bahamian Creole: System and Variation |editor=Osiapem, Iyabo F. |year=2006 |journal=Journal of English Linguistics |accessdate=3 February 2017 |doi=10.1177/0075424206292990 |volume=34 |pages=362–366}}</ref> ===మతం === [[2008]] యినైటెడ్ స్టేట్స్ బ్యూరో ఆఫ్ డెమొక్రసీ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తున్న " ఇంటర్నేషనల్ రిలీజియస్ ఫ్రీడం రిపోర్ట్ ", మానవహక్కులు, శ్రామికులు ఆధారంగా ద్వీపాలలో క్రైస్తవ మతం ఆధిక్యతలో ఉందని భావిస్తున్నారు. వీరిలో ప్రొటెస్టెంట్లు 70%, బాప్టిస్టులు 35%, ఆంగ్లికన్లు 15%, పెంటేకోస్టల్స్ 8%, చర్చి ఆఫ్ గాడ్ 5%, సెవెంత్ డే అడ్వెంటిస్టులు 5%, మెథడిస్టులు 4% ఉన్నారు. అదనంగా రోమన్ కాథలిక్కులు 14% ఉన్నారు.<ref name=us>United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor. [http://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108512.htm Bahamas: International Religious Freedom Report 2008]. {{PD-notice}}</ref> బహామాస్‌లో అదనంగా యూదులు, ముస్లిములు, బహైప్రజలు, హిందువులు, రాస్టఫారీలు, ఒబీహ్ అనుయాయులు ఉన్నారు. ==సంస్కృతి == [[File:Junkanoo.jpg|thumb|300px|[[Junkanoo]] celebration in [[Nassau, Bahamas|Nassau]]]] అభివృద్ధి తక్కువగా ఉన్న వెలుపలి దీవులలో (ఫ్యామిలీ దీవులు) తాటి ఆకులతో తయారుచేయబడిన వస్తువులు విక్రయించబడుతుంటాయి. వీటిని సాధారణంగా " స్ట్రా " అంటారు. తాటి ఆకుతో తయారుచేయబడే టోపీలు, బ్యాగులు ప్రాబల్యత సంతరించుకున్నాయి. వీటిలో " వూడూ డాల్స్ " కూడా ప్రాబల్యత సంతరించుకున్నాయి. ఈ బొమ్మలు అధికంగా చారిత్రక ఆధారితంగా కాక అమెరికన్ వ్యూహాత్మకత ఆధారంగా తయారుచేయబడుతుంటాయి.<ref>Hurbon, Laennec (1995). "American Fantasy and Haitian Vodou." ''Sacred Arts of Haitian Vodou''. Ed. Donald J. Cosentino. Los Angeles: [[UCLA Fowler Museum of Cultural History]], 181–97.</ref> ఫ్యామిలీ ద్వీపాలలో ఉన్న బహామియన్లు " ఒబీహ్ " అనే జానపద ఇంద్రజాలం చేస్తుంటారు.<ref>{{cite web|title=International Religious Freedom Report 2005 – Bahamas|url=http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51625.htm|publisher=U.S. Department of State|accessdate=22 July 2012}}</ref> అయినప్పటికీ బహామీ చట్టం ఆధారంగా " ఒబీహ్ " ఇంద్రజాల ప్రదర్శన చట్టవిరోధమైనది, శిక్షార్హమైనదిగా భావించబడుతుంది.<ref>[https://web.archive.org/web/20110615023254/http://laws.bahamas.gov.bs/statutes/statute_CHAPTER_84.html#Ch84s232#Ch84s232 "Practising Obeah, etc."], Ch. 84 Penal Code. laws.bahamas.gov.bs</ref> === ఉత్సవాలు === ప్రతి బాక్సింగ్ డే, న్యూ ఇయర్స్ డే ఉత్సవాలలో " జంకనో " అనే ఆఫ్రో- బహామియన్ సంప్రదాయ పేరేడ్‌లో సంగీతం, నేత్యం, కళలు ప్రదర్శించబడుతుంటాయి. ఎమాంసిపేషన్ వంటి ఇతర ఉత్సవాలలో కూడా జంకనో పేర్డ్ ప్రదర్శించబడుతూ ఉంటుంది.పలు ఫ్యామిలీ దీవులలో రెగట్టా ప్రధాన సాంఘిక వేడుకగా ఉంటుంది. ఇందులో పురాతన శైలి బోటులో నీటిలో పయనిస్తూ ఈ వేడుక ఒకటి లేక అధికదినాలు నిర్వహించబడుతుంటుంది. === ఆహారసంస్కృతి === బహామియన్ ఆహారాలలో పలు ఆహారాలు ప్రాధాన్యత సంతరించుకుని ఉన్నాయి. ఇందులో కరేబియన్, ఆఫ్రికన్, యురేపియన్ ఆహారసంస్కృతుల ప్రభావం అధికంగా ఉంటుంది. కొన్ని సెటిల్మెంట్లు ఆహారం, పంట సంబంధిత ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తుంటాయి. వీటిలో గ్రిగేరీ టౌన్‌లో నిర్వహించే ఫైనాఫిల్ ఫెస్ట్, ఆణ్డ్రోస్‌లో నిర్వహించే " క్రాబ్ ఫెస్ట్ " ప్రధానమైనవి.మిగిలిన వేడుకలలో స్టోరీ టెల్లింగ్ ఒకటి. === సాహిత్యం === బహామియన్లు సుసంపన్నమైన కవిత్వ, చిన్న కథలు, నాటకాలు, చిన్న కాల్పానిక సాహిత్యం మొదలైన ప్రక్రియలతో కూడిన సాహిత్యసంప్రదాయం ఏర్పరిచారు. వీటిలో సాధారణంగా మార్పు, ఆడంబరాల కొరకు ప్రాకులాట, గుర్తింపు కొరకు అణ్వేషణ, పురాతన సంప్రదాయాల మీద మక్కువ, సౌందర్యారాధన స్థూలవస్తువుగా ఉంటాయి. సూసన్ వాలెంస్, ప్రిసివిల్ మిల్లర్, రాబర్ట్ జాంసన్, రేమండ్ బ్రౌన్, ఒ.ఎం. స్మిత్, విలియం జాంసన్, ఎడ్డీ మిన్నీస్, వింస్టన్ మొదలైన రచయితల రచనలు ప్రజాదరణ చూరగొన్నాయి.<ref>Collinwood, Dean W. and Dodge, Steve (1989) ''Modern Bahamian Society'', Caribbean Books, ISBN 0931209013.</ref><ref>{{cite journal | last1 = Collinwood | first1 = Dean | last2 = Phillips | first2 = Rick | year = 1990 | title = The National Literature of the New Bahamas | url = | journal = Weber Studies | volume = 7 | issue = 1| pages = 43–62 }}</ref> === విశ్వాసాలు === బహామియన్ సంప్రదాయం విశ్వాసాలు, సంప్రదాయాలు, జానపద కథనాలు, పురాణకథనాలతో సుసంపన్నంగా ఉంటుంది. బహామియన్లలో అత్యధికంగా గుర్తింపు పొందిన జానపదాలు, పురాణకథనాలలో ఆండ్రోస్ బహామాస్‌లో ల్యూస్కా, ఎక్సుమా బహామాస్ మీద ప్రెట్టీ మొల్లీ, ఆండ్రో బహామాస్ ది చిక్‌చర్నీస్, భీమ్నీ బహమాస్ ది లాస్ట్ సిటీ ఆఫ్ అట్లాంటిస్ ప్రధానమైనవి. ==క్రీడలు == బహామియన్ జీవనసరళిలో క్రీడలు ప్రధానపాత్ర వహిస్తుంటాయి.క్రికెట్ జాతీయ క్రీడగా గుర్తించబడుతుంది. [[1846]] నుండి బహామాస్‌లో క్రికెట్ క్రీడ ఆడబడుతూ ఉంది.<ref>[http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/Recreation%20and%20Sports/Cricket/!ut/p/b1/vZLbcqowGEafpQ9gCWe4BMEQkVM454ZRQARFaEVQnn7bvW86nWl7s9vkKjMr_8r3TShCJRQ5b8e62g51d96e3s5EyFgALUXhJAvyQAAodDeKKxqMwwtUTCVGyty0zqogwvtDGmNlle4gvgSOGNk7tShgh_d9CjJVb_fj4gBkmT3l57mqJD0El7VotoIrDzQXoOV62ec0agM27tQ887OgbDDbCHdtLk4WvIVFq1SCk8p6d09czrFKW4ZEnMXzwnc7GN_L2ai9nOzYQ0TMaa5u261a87u2a9dkaa0by_cP5H7u8kXUZ5uzJL1oF_YRMn2EBJ8sBXzXwb_7nwEc-L5D8iXyNuEv8NUTv5zgMVT6AMR3QBABgGigYJ_2AGcwVEAlgMv85t6j-TjjZsbmsMFWoNMmmCMraJLIDvTZGiLb1rwJ6LTtzylz0Txg7TDyh41bRDhUFa3WAK1-FDpMID-ES1owQx74Dv3TQsg70qMCMXAVngHQBL8t_N1KoeuwP57ww6f5_8I1Repd-zzl7TN4ZnmJE2VZ4BiJEQRapKIm5HjtgibdvZmwL45J4Rx8W518pNe9Dp3Rr-Lx6l3yfSUHL8tjt-6bIbA0LbqJ3avanl0Yhi9HMQb9CMnikntug5LX1VVFR0GNvbw8Fp1vd6sZYRtN-2AYdvJeJ_StbSZpuro4FV2GnE7SiK90bFc0IXzpbUmIVeZ1WDqrOK-4xZyE4WBklphp-ZAGpW60bmnXOTpmBoE-o9UWcoBC1Cx8Ea_cviX3ELCgmzhWnNVRATUCT5RtdG1J9e1obgRszMm7XSpPfwAK0BGQ/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ Cricket – Government – Non-Residents]. Bahamas.gov.bs. Retrieved on 20 April 2014.</ref> ప్రస్తుతం దేశంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న క్రీడలలో క్రికెట్ పురాతనమైనది.[[1936]]లో " ది బహామాస్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ " రూపొందించబడింది. [[1940]]-[[1970]] వరకు బహామియన్లు అనేకమంది క్రికెట్ ఆడుతూ ఉన్నారు. బహామియన్లు " వెస్ట్ ఇండీస్ క్రికెట్ బోర్డ్ " భాగస్వామ్యంవహించలేదు. అందువలన బహామియన్ క్రికెటర్లు వెస్ట్ ఇండీస్ క్రికెట్ టీంలో పాల్గొనడం లేదు. [[1970]]లో క్రికెట్ పట్ల గొప్ప ఆరాధన కలిగిన యునైటెడ్ కింగ్డం శిక్షకులను తొలగించి వారి స్థానంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో శిక్షణ పొందిన వారిని నియమించిన తరువాత బహామియన్ క్రికెట్ క్రీడలో క్షీణత మొదలైంది. బహామియన్ ఫిజికల్ ఎజ్యుకేషన్ టీచర్స్‌కు క్రికెట్ క్రీడ గురించిన అవగాహన కొరవడడం ఇందుకు ఒక కారణం. వారు బాస్కెట్ బాల్, బేస్‌బాల్, సాఫ్ట్‌బాల్, ట్రాక్ & ఫీల్డ్ <ref>[http://www.tribune242.com/news/2013/feb/01/call-to-continue-to-develop-softball/ Call to continue to develop softball | The Tribune]. Tribune242.com (1 February 2013). Retrieved on 20 April 2014.</ref> వాలీబాల్<ref>[http://www.tribune242.com/news/2013/jul/12/team-bahamas-ratified-for-volleyball-championships/?news "Team Bahamas ratified for volleyball championships"], ''The Tribune'' (12 July 2013). Retrieved on 20 April 2014.</ref>, అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్ మొదలైన క్రీడలలో శిక్షణ ఇవ్వడం ప్రారంభించారు.<ref>[http://bahamasfa.com/ Bahamas – Football Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130905225554/http://bahamasfa.com/ |date=2013-09-05 }}. Bahamasfa.com. Retrieved on 20 April 2014.</ref> క్రికెట్ ఇప్పటికీ కొంతమంది ప్రాంతీయవాసులకు, [[జమైకా]],[[గయానా]],[[హైతీ]], [[బర్బడో]] నుండి వలసవచ్చిన ప్రజలకు అభిమానపాత్రమైన క్రీడగా ఉంది. విండ్సర్ పార్క్, హైనెస్ ఓవల్ ప్రాంతాలలో శని ఆదివారాలలో క్రికెట్ ఆడబడుతూ ఉంది. === ఇతర క్రీడలు === క్రికెట్ కంటే ముందున్న ఒకేఒక క్రీడ గుర్రపుస్వారీ. గుర్రపు స్వారీ [[1796]]లో ప్రారంభం అయింది. అత్యధిక ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడలలో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నుండి దిగుమతి చేసుకున్న బాస్కెట్ బాల్,<ref>[http://www.bahamasbasketballfederation.com/ The Bahamas Basketball Federation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170307081424/http://www.bahamasbasketballfederation.com/ |date=2017-03-07 }}. The Bahamas Basketball Federation. Retrieved on 20 April 2014.</ref> అమెరికన్ ఫుట్‌బాల్,<ref>[http://www.ifaf.info/countries/federation/1/18 IFAF – Federations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019213123/http://www.ifaf.info/countries/federation/1/18 |date=2013-10-19 }}. Ifaf.info. Retrieved on 20 April 2014.</ref>, బేస్‌బాల్ ప్రధానమైనవి.<ref>[http://www.baseballbahamas.net/ www.Baseball Bahamas.net]. www.Baseball Bahamas.net. Retrieved on 20 April 2014.</ref> గ్రేట్ బ్రిటన్ కంటే యునైటెడ్ స్టేట్స్ సమీపంలో ఉన్న కారణంగా ఇతర కరేబియన్ దేశాలవలె కాకుండా బహామాస్‌లో క్రికెట్, రగ్బీ, నెట్‌బాల్ ప్రజాదరణ కలిగి ఉన్నాయి. === క్రీడాకారులు === డెక్సర్ కేంబ్రిడ్జ్, రిక్ ఫాక్స్, ఇయాన్ లాఖర్ట్, బడ్డీ హీల్డ్ మొదలైన బహామియన్ క్రీడాకారులు లాస్ ఏంజలెస్‌కు చెందిన మైకేల్ థాంప్సన్‌తో కలిసి ఎన్.బి.ఎ. ర్యాంకులో స్థానం పొందారు.<ref>[http://www.bahamasbasketballfederation.com/the-history-of-baketball-in-the-bahamas.php "The Bahamas Basketball Federation"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150516005039/http://www.bahamasbasketballfederation.com/the-history-of-baketball-in-the-bahamas.php |date=2015-05-16 }}. The Bahamas Basketball Federation. Retrieved on 20 April 2014.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cbssports.com/nba/news/nba-mock-draft-2016-denzel-valentine-takes-big-dive-due-to-possible-knee-issue/ |title=NBA Mock Draft 2016: Denzel Valentine takes big dive due to possible knee issue |first=Gary |last=Parrish |publisher=[[CBSSports.com]] |date=16 June 2016 |accessdate=16 June 2016}}</ref> అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్ కంటే అమెరికన్ ఫుట్‌బాల్ అద్జిక ఆదరణ కలిగి ఉంది. అయొనప్పటికీ ఇది హైస్కూల్ సిస్టంలో చేర్చబడలేదు. బహామియన్ ఫుట్‌బాల్ ఫెడరేషన్ కొరకు యువకులు, టీనేజర్లు శిక్షణపొందుతూ ఉన్నారు. <ref>Fred Sturrup, [http://www.thenassauguardian.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11035&Itemid=50 "American Football Expanding Locally"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130929033601/http://www.thenassauguardian.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11035&Itemid=50 |date=2013-09-29 }}, ''The Nassau Guardian''. 17 June 2011.</ref> అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్ సాధారణంగా సాకర్ అని పిలువబడుతూ ఉంది. ఇది బహామియన్ ఫుట్‌బాల్ అసోసియేషన్ చేత హైస్కూల్ విద్యార్థులలో లీగ్స్‌గా నిర్వహించబడుతున్నాయి.బహామియన్ క్రీడాకారులను యురేపియన్ క్రీడలలో పాల్గొనజేయడానికి అనుకూలంగా బహామియన్ ప్రభుత్వం [[లండన్]] లోని టోట్టెంహాం హాట్స్‌పర్‌తో కలిసి పనిచేస్తుంది. [[2013]]లో బహామాస్ క్రీడాకారులు జమైకా నేషనల్ ఫుట్‌బాల్ టీంకు వ్యతిరేకంగా ఆడిన సందర్భంలో స్పర్స్ మొదటి బహామియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ క్లబ్‌గా గుర్తించబడింది. బహామా లోని టోట్టెన్ హాట్‌స్పర్ క్లబ్‌కు జో లూయిస్ యజమానిగా ఉన్నాడు.<ref>{{cite news| url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2329505/Tottenham-head-Bahamas-post-season-tour.html | location=London | work=Daily Mail | title=From Champions League heartache to paradise... but why are Spurs in the Bahamas for post-season tour?}}</ref> === ఇతర ప్రధాన క్రీడలు === ఇతర ప్రధాన క్రీడలలో స్విమ్మింగ్ (ఈత),<ref>[http://www.bahamasswimmingfederation.com/ Home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170429223001/http://bahamasswimmingfederation.com/ |date=2017-04-29 }}. Bahamas Swimming Federation (6 April 2014). Retrieved on 20 April 2014.</ref> టెన్నిస్,<ref>[http://www.bahamastennis.com/ Bahamas Tennis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002150124/http://www.bahamastennis.com/ |date=2013-10-02 }}. Bahamas Tennis. Retrieved on 20 April 2014.</ref>, బాక్సింగ్ ప్రధానమైనవి.<ref>[http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/Recreation%20and%20Sports/Boxing/!ut/p/b1/vZTJcqMwFEW_JR9AkJhZKsZmFvO4cRmDbbAxEGyw9fXtdG9S3ZVk04m0UunqnXdvSaJzOqXz82aq95tL3Z03p7d1LqxZoNoIcZKt8kAAeuRayBU1xuEFOqFTLWNuyqjvVd3fHbLE95bHi2MORtj2QVq-roBrptlF33nd-SZtY6eU5dIaS5HtqCzjed6XUrg7CyVqCxTq0dQeFmYl8ci6rsINbjcJUJL52l-6PDFXY7Y0piu6mejU3JrAJYL6CkrtJZBSENZzXq3mTl4V7B5iY1fdI-8O4DBXjboSjl2Po_E6xG1_bqrA2h1kanvvybB_enoYzR5GwQcDga9y-HP-IwEHvs4x_1TyVuG34LMWP63gMXT2EIjvBGEMgA4B8gPoAU5j6JBOAbcOmnuvkyPxGzDfbRLcsaITCBg4WoqHo5MZ4gAGin2HAJCxQY_9JYsBNDC23DL2oxf0cuWt9T9AhwnlB3ABBTPiQeDA7waqvCM9IhBDF_EMUE3w08CfjVR1HfbbHf51af4_0KDzumif5237DJ5ZXuJEWRY4RmIEAYp03ESCWIwGWrpzjOFUs2FX-gsDL-tgbythV6jr-sjexX6Na4ddu1mxjYYqOxHvllTO2eYOowcUH_cbWWGSPWqP9oTgi83sTUh6IvtePsQ6WUnW4DEFWlDN61hQ1KtCecS4ajY5gFQjfbvKi2PCxIS3VTap0lYnlXFO23g-noqzaba9yIbMdpyWrjgx2xAulYtDlQOZ3SgX2XRqqTpYzLjqRHzlqFgb04GvcSLULstd08d7vmRR-vY1Ya1rK7pvJ9MSfI2k72aFnn4BgyurBA!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ Boxing – Government – Non-Residents]. Bahamas.gov.bs. Retrieved on 20 April 2014.</ref> గోల్ఫ్<ref>[http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/Recreation%20and%20Sports/Golf/!ut/p/b1/vZLbcqowGEafpQ9gCZFDuIxQATkfhdwwoKichIqI8PTb7n3T6Uzbm90mV5lZ-Ve-b0IRKqLIOb0Vx_RatOe0fjsTLlkC2cCYQYbMAg6oga1jm1egxXLUloqUGNwlRh3Xqp94XW75LlqdYl52xZh23H3sy_WhDUguwxIlYdoMi2SoOktS8FQ3ckZ2fJnrnDC3qhdYdtFrcA3ne01kniP1BbIrV91nV7aB5Qmk6yyYnH3RFHf-rksLZiZIwTmROC0HVia4Uk8yGCT0cSWHXtEf6XXQOdoprYGu40SzxEKLoV2By922ueJw2OKnR8j4ERJ8sjD4roN_9z8DGPB9h-RL5G3CX-CrJ345wYFU_AD4d4AfAqDSALse7QBGgZRPRYBJvHLq1Lma3RKMkzmv1GvpbuiA3hig9ExfhqYp0uYLAjQAtHkJDb80RlPyZs_M7H3oBiss4loTnY9CC_rCQyjSnBawwLPonxbKrIUeFfC-jVkIZA38tvB3K5Vta_njCT98mv8v3FCkyJrncdc8g-clixheEDgGIshxNE-FZcDxUq-Okj2F-olfna-V81KMqDM2zvAqAnP7Wm1U1nPQ7VAhXRsV5wajfcxkYVR6_bFVXnY1n90nOkbAcveyuiqqI9ca8ALWbtPWKd6trd5uXOfSGmaXC1d08MTMcCKLNzdzT8xzeON8RQx678T2NR0tIkXLoFaEwaZ01vmuTTOyZAYWL8zFUJH-JHTz1Nvn3aBO9v1awabx0VEJACyEfsDXrZ0MY3O7OfbhcDFnUL0i54kylbbJqa65aTrnKnP0buf46Q-r2P-1/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ Golf – Government – Non-Residents]. Bahamas.gov.bs. Retrieved on 20 April 2014.</ref> రగ్బీ లీగ్ <ref>[http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/Recreation%20and%20Sports/Rugby/!ut/p/b1/vZLJcqMwFEW_JR_gIEbBEmObwcxi3rgAYwyYwcZm-vp2ujepVCXZdCKtVHX0ju4tYREWYFETD0Ue34u2iS9v54g5kEDUeJ5iNZEGDJBdU-VNKBEGzWA-FkghmARWHneyc0BdpsknMZrq0LVQ6l2rB0T6le3OEuPe23ZlsHqTMSuDopybf4ao0WI7NSsuoFcNki-dZlez2lrRkKZ9Um4TJupigrEzGb-lysVX6qHfQauzhbZ_ZPI0Eb5qQgg11MwjMXKPchnvu-2pEXMgCme1S3Ji1QueVIyky-8kUVncxpJSyNruEHIHxaqvqvXy8gwaPoOCTxYPvuvh3_3PAAp832P0JfI24S_w1RO_nGARWPgE4DvA8QCQccDbCLcAJRGYgwWAOqBy7uSlWuxysZa-tGbdcSfg-Iu-MQPd2amIQ7iuyiOoAI6qftK2j1nftrh-d8yjZ7trXqicE6d9FBqEwz2FAs7sXRogA_9poUgb7LMC6Jg8TQBxD35b-LuViqZB_njCD5_m_wsVLCqS-nVM61fwStIsBTmOoQiWYBgcYl7pMvSml8eNSXjqme5MVTsru5zqNMV6XIVKc2yUzmf8BtlGRf0GwHs1zMc96xfhOIVWul4kUigSnKME5xbhki_IQa5f50htLFnAj2A27MRHhesqmUplzfAYNkSO7CpTSHvYlw0tz1eoTMldtyLSRnFgro—rayHQXtcwDHvV7cmOXilka_EQ4j2rbpJfZCodZCkSnaPQ0OrbkmBOjkpE3FIxvY0hXU2Vy4MNvHJWu9mMiowXWrrDOvqYa8ytrQE73bGv_wBSughcw!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ Rugby – Government – Non-Residents]. Bahamas.gov.bs. Retrieved on 20 April 2014.</ref> [[rugby union]]<ref>[http://rugbybahamas.com/ RugbyBahamas —]. Rugbybahamas.com. Retrieved on 20 April 2014.</ref> బీచ్ సాకర్ <ref>[https://web.archive.org/web/20130603172127/http://www.beachsoccer.com/events?id=980191032 FIFA Beach Soccer World Cup 2013 – CONCACAF Qualifier Bahamas]. beachsoccer.com</ref>, నెట్ బాల్ మొదలైన క్రీడలలో బమామియన్ క్రీడాకారులు అంతర్జాతీయ గుర్తింపును కలిగి ఉన్నారు. === అథ్లెటిక్ క్రీడలు=== బహామాస్‌లో ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ అనే అథ్లెటిక్ క్రీడ అత్యంత విజయవంతంగా అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. బహామియన్ క్రీడాసంప్రదాయంలో స్ప్రింట్, జంపింగ్ క్రీడలు ప్రాధాన్యత కలిగి ఉన్నాయి. దేశంలో బాస్కెట్ బాల్ తరువాత ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ అధిక ప్రాబల్యత కలిగి ఉంది. నస్సౌ, ఫ్యామిలీ ద్వీవులలో ట్రైత్లోన్లు ప్రజాదరణ కలిగి ఉన్నాయి. ఒలింపిక్ క్రీడలు, ఐ.ఎ.ఎ.ఎఫ్. వరల్డ్ చాంపియంస్ ఇన్ అథ్లెటిక్స్, కామంవెల్త్, పాన్ అమెరికన్ గేంస్‌లలో బహామియన్లు ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ మెడల్స్ సాధించడానికి కృషిచేసారు. దేశం కొరకు మొదటి అథ్లెటిక్ ఒలింపిక్స్ గేంస్ పతకం సాధించిన ఘనత ఫ్రాంక్ రూథర్‌ఫోర్డ్‌కు దక్కింది. [[1992]]లో ఆయన " ట్రిపుల్ జంప్ " క్రీడలో కామ్శ్యపథకం సాధించాడు.<ref>[http://frankrutherfordfoundation.com/about_us "Elite Bahamian Education Program – About Us"]. Frankrutherfordfoundation.com. Retrieved on 20 April 2014.</ref> === అథ్లెట్ క్రీడాకారులు === పౌలైన్ డేవిస్ - థాంప్సన్, డెబ్బీ ఫర్గుసన్, చంద్ర స్టర్రుప్, సవతెడా ఫినెస్, ఎల్డెస్ క్లార్కే - లూయిస్ బృందం 400 మీ రిలే పోటీలో పాల్గొని దేశానికి మొదటి ఒలింపిక్ స్వర్ణపతకం సాధించింది. వారిని ప్రేమతో " గోల్డెన్ గరల్స్ " అని పిలుస్తున్నారు.<ref>[http://www.tribune242.com/news/2012/aug/09/golden-inspiration/ "Golden Inspiration"], ''The Tribune''. (9 August 2012). Retrieved on 20 April 2014.</ref> టోనిక్యూ - విలియంస్ మొదటి వ్యతిగత ఒలింపిక్ స్వర్ణపతకం సాధించిన గుర్తింపు పొందింది. [[2004]] సమ్మర్ ఒలింపిక్స్‌లో ఆమె 400మీ స్ప్రింట్ పోటీలో స్వర్ణపతకం సాధించింది.<ref>[http://www.iaaf.org/news/news/olympic-champion-tonique-williams-darling-loo "Olympic champion Tonique Williams-Darling looks forward to World Athletics Final"]. [[International Association of Athletics Federations]] (26 August 2004). Retrieved on 20 April 2014.</ref> == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{sisterlinks|Bahamas}} * [http://www.bahamas.com/ The Official Tourism Website of The Islands Of The Bahamas] * [https://web.archive.org/web/20150505080248/http://www.bahamas.gov.bs/ Official website for Bahamas government] {{ఉత్తర అమెరికా}} <!--Categories--> [[వర్గం:మధ్య అమెరికా దేశాలు]] [[వర్గం:ద్వీప దేశాలు]] [[వర్గం:కామన్వెల్తు దేశాలు]] [[వర్గం:కరిబియన్ దేశాలు]] [[వర్గం:బహామాస్]] <!--Other languages--> 9iotz1dpcof4zvcm44abzqu6gzpxk1z 0 98687 4983378 4856307 2026-10-17T17:46:31Z Kalasagary 107518 4983378 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు | residence = | other_names = షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు | image = షణ్ముఖి._ఆంజనేయరాజు.jpg | imagesize =250px | caption = షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు | birth_name = | birth_date = [[1928]], [[డిసెంబర్ 1]] | birth_place = [[అనపర్తి]], [[రామచంద్రపురం మండలం|రామచంద్రాపురం]] మండలం, <br> [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = రంగస్థల నటుడు, దర్శకుడు, <br>నాటక ప్రయోక్త సంగీత జ్ఞాని | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు,''' ప్రసిద్ధ రంగస్థల నటుడు, దర్శకుడు, నాటక ప్రయోక్త.<ref>{{Cite web |url=http://www.andhranatakam.com/Artists.html |title=Andhra Natakam Artists. |website= |access-date=2009-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091026150700/http://www.andhranatakam.com/Artists.html |archive-date=2009-10-26 |url-status=dead }}</ref> గాన గంధర్వులుగా ప్రసిద్ధులైన షణ్ముఖి ఆంజనేయరాజు తెలుగు నాటక రంగంలో చిరస్మరణీయులు.వారి శ్రీకృష్ణ,శ్రీరామ పాత్రలు తెలుగు పౌరాణిక నాటక రంగాన్ని సుసంపన్నం చేశాయి.నటుడిగా, గాయకుడిగా,సంగీత విద్వాంసుడిగా,నాటక సంస్థ నిర్వాహకుడిగా,ఆయన స్థానం అద్వితీయమైనది.ధనసంపాదన కన్నా,ప్రేక్షకుల సంతృప్తి కే ప్రాధాన్యత నిచ్చిన అసలైన కళాకారుడు. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == వీరు [[1928]], [[డిసెంబర్ 1]] న [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] [[రామచంద్రాపురం]] తాలూకా [[అనపర్తి]] గ్రామంలో జన్మించారు.ఆంజనేయరాజు పూర్వీకులు ఒకనాటి కృష్ణా జిల్లాలోని మోదుకూరు గ్రామంలో నివసించేవారు.వారి తండ్రి షణ్ముఖి రంగరాజు.తల్లి లక్ష్మీనాయణమ్మ.రంగరాజు కు ఆరుగురు సంతానం.వారిలో మూడవ వారు ఆంజనేయరాజు.రంగరాజు కూడా నటుడు,గాయకుడు.బొబ్బిలి యుద్ధం నాటకంలో ఆయన విజయరామరాజు పాత్ర నటించారు. == ఎందరో మహనీయుల ఆశీస్సులు == మోదుకూరు లో ఆయన బాల్యం గడిచింది.తండ్రి దగ్గరే ఆయన సంగీత శిక్షణ సాగింది.ఆ తరువాత అదే గ్రామంలో ఉండే మొవ్వా వీరారెడ్డి కి సంగీతం నేర్చుకోవాలని కోరిక కలిగింది.అప్పుడు ఆయన పొన్నెకల్లు గ్రామం నుండి సుబ్బరాజు అనే సంగీత విద్వాంసుడిని మోదుకూరు ఆహ్వానించారు.ఆయన దగ్గర ఆంజనేయరాజు సంగీత సాధన గొప్పగా సాగింది.మోదుకూరులో ఆంజనేయరాజు రంగస్థల ప్రవేశం జరిగింది.9-4-1940 వ తేదీన ఆ గ్రామంలో ప్రదర్శించబడిన శ్రీకృష్ణ రాయబారం నాటకంలో సహదేవుడు పాత్ర ను నటించి ప్రేక్షకుల అభినందనలు అందుకున్నారు.ఆ తరువాత తెనాలిలో కడియం అంజయ్య అనే గొప్ప సంగీత విద్వాంసుడి దగ్గర సంగీతం నేర్చుకొన్నారు.తెనాలిలో ఉండే రోజుల్లో కురుక్షేత్రం నాటకంలో అభిమన్యుడు,వికర్ణుడు పాత్రలు పోషించి మంచి గుర్తింపు పొందారు. ఆంజనేయరాజు సంగీత విద్యలో క్రమంగా గొప్ప స్థాయిని సాధించారు.అదే ఆయనకు తెలుగు రంగస్థలం మీద అపారమైన గౌరవాన్ని తెచ్చి పెట్టింది.అందుకు ప్రధాన కారకులు ఆయన సంగీత గురువులు.తొలినాటి గురువులతో బాటుగా మహావాది వెంకటప్పయ్య శాస్త్రి,పండ్రవాడ ఉపమాకయ్య,దువ్వ వెంకట్రావు, మహాశివభట్టు మల్లికార్జున చంద్రశేఖర రాజు సోదరులు,పొలమురాజు సీతారామయ్య భాగవతార్, మహాశివభట్టు వెంకటరాజు,ఏదుపాడు అంజయ్య,చదలవాడ కుమార స్వామి వంటి పెద్దలు ఎందరో ఉన్నారు. దేశ స్వాతంత్ర్య పోరాటం ఉధృతంగా జరుగుతున్న రోజుల్లో ఒకసారి ఆంధ్రకేసరి టంగుటూరి ప్రకాశం, షణ్ముఖి గానాన్ని విన్నారు.ఆయనకు చాలా నచ్చింది.వెంటనే రాజును పిలిచి..స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో మహాత్మాగాంధీ బుర్రకథ చెప్పమని అడిగారు.ఎంతో సంతోషంతో అంగీకరించి,గాంధీజీ బుర్రకథ కార్యక్రమాలు ఎన్నో గ్రామాలలో నిర్వహించారు.ఈ రోజుల్లోనే భరతమాత పేరుతో ఒక నాటకం ప్రదర్శించేవారు.<ref name=":0">{{Cite book|title=గాన గంధర్వ|last=వాడ్రేవు|first=సుందర్రావు|publisher=విజయ షణ్ముఖి|year=2024|location=Palangi|pages=42,43}}</ref> కొంతకాలం తర్వాత షణ్ముఖి ఆంజనేయరాజు విజయనగరం వెళ్ళి సంగీత కళాశాలలో చదువుకున్నారు.అక్కడ ఉన్న రోజుల్లో వయోలిన్ నేర్చుకొన్నారు.కాలక్రమంలో వయోలిన్లో గొప్ప నేర్పు సాధించారు.అక్కడే సుప్రసిద్ధ గాయకులు శ్రీ ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు తో పరిచయం జరిగింది.వారూ అదే సంగీత కళాశాలలో చదువుకొనేవారు.ఆ రోజుల్లోనే వారికి హరికథా పితామహులుగా పేరొందిన శ్రీ అజ్జాడ ఆదిభట్ల నారాయణదాసుతో పరిచయం అయ్యింది.వారినుండి నటన,గానం గురించిన ఎన్నో విషయాలు నేర్చుకొన్నారు.<ref name=":1">{{Cite journal |last=వాడ్రేవు |first=సుందర్రావు |date=2024-12-1 |title=గానగంధర్వ |url=https://doi.org/10.22617/fls240222-3 |journal=}}</ref> === నాటక రంగంలో చిరస్మరణీయుడు === ఆంజనేయరాజు కు క్రమంగా నాటక రంగంలో మంచి పేరు వచ్చింది.చక్కటి రూపం,మంచి స్వరం,అద్భుతమైన గానం,శుద్ధమైన తెలుగు ఉచ్ఛారణ, వీటన్నిటికీ మించి గొప్ప సంగీత పరిజ్ఞానం.ఎన్నో రాగాలలో అపారమైన పాండిత్యం.వంద పద్యాలను కూడా సునాయాసంగా ఆలపించే సామర్థ్యం..అన్నిటికీ మించి అందరితో ప్రేమగా,వినయంగా మాట్లాడడం ఆంజనేయరాజును తెలుగు నాటక రంగంలో ఎంతో ఎత్తున నిలబెట్టాయి. నటుడిగా మంచి పేరు వస్తున్న రోజుల్లో తన నివాసాన్ని తణుకు పట్టణానికి మార్చుకున్నారు.తెలుగు నేలలో అనాదిగా లలిత కళలకు పేరొందిన పట్టణాలలో తణుకు కూడా ఒకటి.ఆదికవి నన్నయ ఇక్కడ యజ్ఞం చేశారని పెద్దలు చెబుతారు.తణుకు నివాసం ఆంజనేయరాజుకు ఎంతో కలసి వచ్చింది.1948 వ సంవత్సరంలో,తన ఇరవయ్యవ ఏటనే ఆయన తన స్వంత నాటక సంస్థ ను స్థాపించారు.అదే ప్రసిద్ధి చెందిన శ్రీ బాలా త్రిపురసుందరీ నాట్యమండలి.ఈ నాట్యమండలి ఆధ్వర్యంలో ఎన్నో నాటకాలను ప్రదర్శన చేశారు.వాటిలో నాలుగు ప్రధానమైనవి.మొదటిది కురుక్షేత్రం.రెండవది గయోపాఖ్యానం.మూడవది శ్రీ రామాంజనేయ యుద్ధం.నాల్గవది శ్రీకృష్ణ తులాభారం.ఈ నాటకాలలో ప్రధాన పాత్రలు ఆయన నిర్వహిస్తూ,మిగిలినవి అర్హులైన నటులకు ఇచ్చి నటింప చేసేవారు.అందరితో కలసి రిహార్సల్స్ చేసేవారు.ముందురోజు ప్రదర్శనలో ఏమైనా లోపం ఉంటే, మరుసటి రోజు నటీనటులు అందరితో చర్చించి సరిచేసేవారు.<ref name=":0" /> [[పాండవోద్యోగం]], [[గయోపాఖ్యానం]], సతీ సక్కుబాయి నాటకాలలో శ్రీకృష్ణ పాత్రను, శ్రీ[[రామాంజనేయ యుద్ధం (నాటకం)|రామాంజనేయ యుద్ధం]], పాదుకా పట్టాభిషేకం లో రాముని పాత్రను, తులాభారం, కృష్ణలీల, మైరావణలో [[నారదుడు|నారద]] పాత్రను, హరిశ్చంద్ర లో హరిశ్చంద్ర, నక్షత్రక పాత్రలను, రామదాసులో కబీరు, [[చింతామణి (నాటకం)|చింతామణి ]]లో బిల్వమంగళుడు, భవానీశంకరుడు పాత్రలను, [[బొబ్బిలి]]లో విజయరామరాజు పాత్రను, [[తెలుగుతల్లి]]లో నాగేశ్వరరావు మొదలైన పాత్రల్లో నటించి ప్రాచుర్యం పొందారు. ప్రధానంగా పద్య నాటకాల్లో ఆయన పద్య గానం, అభినయం విపరీతమైన ప్రజాభిమానాన్ని సంతరించి పెట్టింది. షణ్ముఖి నటించిన పాత్రల్లో శ్రీకృష్ణ పాత్ర వారికి గొప్ప పేరు తెచ్చింది.అందులో రాయబార ఘట్టంలో ఆయన ఆలపించిన పద్యాలు ఎంతో ప్రసిద్ధి పొందాయి.శ్రీకృష్ణ పాత్ర వేల మార్లు ప్రదర్శించారు.ఆ తరువాత స్థానంలో శ్రీ రామ పాత్ర .ఆ తరువాత నక్షత్రక పాత్ర.వాటి తర్వాత భవానీశంకరుడు,నారదుడు వంటి పాత్రలను కూడా ఎన్నోమార్లు ప్రదర్శించారు.<br />షణ్ముఖి ఆంజనేయరాజు తన నటన కెరీర్లో గొప్ప వైభవ స్థాయిని చవిచూశారు. ఇప్పటి సినీనటుల్లా ఓ మెటాడోర్ వ్యాన్, దానిలో పరుపులు,తలగడలు ఉండేవి. ఒకరోజు రాత్రి ఒక ఊళ్ళో ఒకటో కృష్ణుడిగా నటించి మరో ఊళ్ళో రెండో కృష్ణునిగా,మూడో ఊరిలో మూడవ కృష్ణుడిగా నటించిన ఎన్నో సందర్భాలు ఉన్నాయి.ఆయన శ్రీకృష్ణ పాత్ర కోసం ప్రేక్షకులు అంతగా ఎదురుచూసేవారు.<br />షణ్ముఖి ఆంజనేయరాజుకు పేరు తెచ్చిపెట్టిన పాత్రల్లో రామాంజనేయ యుద్ధం [[నాటకం]]లో రాముని పాత్ర కూడా ఒకటి. మరీ ముఖ్యంగా, రాముడి పాత్రలో షణ్ముఖి, హనుమంతుని పాత్రలో సంపత్‌నగర్ లక్ష్మణరావుల కాంబినేషన్ చాలా ప్రాచుర్యం పొందింది. వ్యక్తిగత స్పర్థ కొంతవరకూ ఉన్న వీరిద్దరూ నాటకంలో ఒకరినొకరు ఎత్తిపొడుచుకునే విధంగా పద్యాలు పాడుతూండడం ఈ జోడీకి మరీ లాభించింది.<ref name="యవనికలో షణ్ముఖి-లక్ష్మణరావు">{{cite book|last1=పెద్ది|first1=రామారావు|title=యవనిక|date=డిసెంబరు 2015|publisher=ట్రస్ట్ ఫర్ ఎడ్యుకేషన్, ఆర్ట్స్ అండ్ టెక్నాలజీ|location=హైదరాబాద్|isbn=978-93-5104-551-9|pages=30-33|edition=1|chapter=రామబంటు లక్ష్మణుడు}}</ref><ref name="రామబంటు లక్ష్మణుడు">{{cite web|last1=[[పెద్ది రామారావు]] బ్లాగ్|title=రామబంటు లక్ష్మణుడు|url=http://ramaraopeddi.blogspot.in/2013/12/blog-post_9084.html|website=ramaraopeddi.blogspot.in|accessdate=5 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317141744/http://ramaraopeddi.blogspot.in/2013/12/blog-post_9084.html|archive-date=17 మార్చి 2018|url-status=dead}}</ref> ఒక్కో పాత్రను వందల,వేల సార్లు ప్రదర్శన చేసిన ఆంజనేయరాజు జీవితంలో కూడా ఒక విచిత్రం ఉంది.ప్రతాపరుద్రీయం నాటకం తీసుకుని ఎన్నో రిహార్సల్స్ చేసి,గుడివాడలో ఒకే ప్రదర్శన చేశారు.తిరిగి ఎప్పుడూ ప్రదర్శన చేయలేదు. షణ్ముఖి ఆంజనేయరాజు వెండితెరమీదా ఒకసారి కనిపించారు.మాంగల్య విజయం చలన చిత్రంలో అంతర్నాటకంగా కనిపించే ఒక సన్నివేశం లో ఆయన శ్రీరాముడి గా కనిపించి ప్రేక్షకులను అలరించారు.<ref name=":1" /> ఆయనకు ఇష్టమైన రాగాలు ఎన్నో ఉన్నాయి.పద్యాన్ని బట్టి,పద్య స్వభావాన్ని బట్టి ఒక్కో రాగంలో ఆలపించేవారు.అలాగే ఒకే పద్యంలో ఒక్కో చరణాన్ని ఒక్కో రాగంలో ఆలపించి,శ్రోతల్ని పరవశింప చేసిన సందర్భాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. కళ్యాణి, అభేరి,మోహన,కాఫి,తోడి,చక్రవాకం,చారుకేశి,వంటి రాగాలలో ఎన్నో పద్యాలను పాడేవారు. === దర్శకునిగా === బాలా త్రిపురసుందరీ నాట్యమండలి నిర్వహణలోప్రదర్శించిన నాటకాలు అన్నిటికీ వీరే దర్శకులు.వీరు నాటక దర్శకుడిగా నందనార్, రేవతి, తెలుగుతల్లి, హరిశ్చంద్ర, [[గయోపాఖ్యానం]], సుభద్రార్జున, శ్రీకృష్ణార్జున యుద్ధం,వరవిక్రయం,మధుసేవ,షిరిడీ సాయిబాబా మొదలైన నాటకాలకు ప్రాణం పోసి అనేక మంది నటీనటులకు శిక్షణ ఇచ్చారు. [[హార్మోనియం]] వీరి అభిమాన వాద్యం. ఆంజనేయరాజు దేవీ భక్తులు.తణుకు దగ్గరున్న పాలంగిలో , జీర్ణావస్థలో ఉన్న కనకదుర్గమ్మ ఆలయాన్ని తిరిగి నిర్మించడం కోసం వారెంతో శ్రమించారు.అలాగే కష్టంలో ఉన్నవారికి సహాయం చేయడంలో వారు ఎప్పుడూ ముందుండేవారు. ఎన్నో వేల నాటక ప్రదర్శనలు చేసిన షణ్ముఖి జీవితంలో చివరి నాటక ప్రదర్శన భీమవరం మావుళ్ళమ్మ గుడి దగ్గర 1997 జనవరిలో జరిగింది,1940 లో మోదుకూరులో ఆరంభమైన కురుక్షేత్ర నాటకమే,,ఆయన చివరిగా నటించిన నాటకం కావడం కూడా ఒక అద్భుతమే.అయితే పాత్రలు మారాయి.అంతే.తెలుగు నాటకంతో దాదాపుగా ఏభై ఏడేళ్ళు ప్రయాణం గొప్ప ప్రయాణం చేసిన ఆ మహనీయుడు 18-2-1997 న భీష్మ ఏకాదశి నాడు అస్తమించారు.ఆయన భౌతికంగా లేకపోయినా ఆయన పద్యం తెలుగు నాటక కీర్తికి నిదర్శనంగా నిలిచింది.వారి కుమారులు,కుమార్తెలు,బంధువులు,అభిమానులు..కలసి ప్రముఖ కవి శ్రీ రసరాజు అధ్యక్షుడిగా,విజయ షణ్ముఖి కార్యదర్శిగా షణ్ముఖి కళాపీఠం గా ఏర్పడి, ఏటా ఆయన పేరు మీదుగా,ఆయన జయంతి నాడు ఉత్సవం చేసి ఒక ప్రసిద్ధ నాటక కళా కారుడిని,కళాకారిణి ను సత్కరిస్తున్నారు.2028 లో షణ్ముఖి ఆంజనేయరాజు శతజయంతి ని నాటక ఉత్సవంగా చేయాలని అభిమానుల ఆశ. === గాన గంధర్వ పుస్తకం === [[2024]] సంవత్సరంలో [[వాడ్రేవు సుందరరావు|వాడ్రేవు సుందర్రావు]] [[షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు]] జీవిత చరిత్రను '"గాన గంధర్వ"' పేరుతో పుస్తకంగా వెలువరించారు. == సన్మానాలు == * ఆంజనేయరాజుకు సత్కారాలు,సన్మానాలు అసంఖ్యాకంగా జరిగాయి.ఆయన నాటక ప్రదర్శన చేసిన ప్రతి రంగస్థలం లో ప్రేక్షకులు ఇష్టంగా సత్కరించారు.బంగారు,వెండి బహుమతులు ఇచ్చి గౌరవించారు.వారికి జరిగిన సత్కారాలలో కొన్ని.ఇక్కడ పేర్కొనడం జరిగింది. * 1940 వ సంవత్సరంలో పన్నెండేళ్ళ వయసులో రాజమహేంద్రవరం లో "ఆంధ్ర బాల గాంధర్వ" బిరుదు * పౌరాణిక నాటక చక్రవర్తి బిరుదు...చిత్తూరులో * ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల్లో సత్కారం..హైదరాబాద్ * దక్షిణమధ్య రైల్వే సాంస్కృతిక సంస్థ సత్కారం..సికంద్రాబాద్ * గౌరవనీయ ముఖ్యమంత్రి శ్రీ టి.అంజయ్య చేసిన సత్కారం.హైదరాబాద్ * కళా స్రవంతి సాంస్కృతిక సంస్థ సత్కారం..మద్రాస్ * బళ్ళారి రాఘవ అవార్డు.మద్రాస్ తెలుగు అకాడమీ.మద్రాస్ * రజిత సుదర్శన చక్ర బహుమతి..మోదుకూరు * కనకాభిషేకం...కాకినాడ * టాటా స్టీల్ ఫ్యాక్టరీ కళా సమితి సత్కారం... టాటానగర్ * ఆంధ్రప్రదేశ్ నాటక అకాడమీ సత్కారం ..హైదరాబాద్ * [[ఏలూరు]] తెలుగు దర్బార్ లో కూరెళ్ల లక్ష్మణ రావు నిర్వహణలో కనకాభిషేకం. * ఆంధ్ర విశ్వ కళా పరిషత్ లో సన్మానం..విశాఖపట్నం ==మూలాలు== * నటకులమ్, ఆగస్టు 2016, పుట నెం. 6 {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] [[వర్గం:1932 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు]] [[వర్గం:1997 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు నటులు]] [[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల కళాకారులు]] h8klprhk34tlijonyehzvpcuk6pgrws 0 99064 4983358 4450186 2026-10-17T16:22:47Z ~2026-54955-12 155306 /* */ చేర్పు 4983358 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = కె. బాలగోపాల్ | image = K Balagopal.jpg | imagesize = 200px | birth_name =కందల్ల బాలగోపాల్ | birth_date = [[1952]], [[జూన్ 10]] | birth_place ={{flagicon|India}}[[బళ్ళారి]],[[కర్ణాటక]] | death_date =[[2009]], [[అక్టోబర్ 8]] | death_place = [[హైదరాబాద్]], [[తెలంగాణా]] | occupation =మానవ హక్కుల సంఘ కార్యకర్త | spouse = వసంత లక్ష్మి }} '''కె. బాలగోపాల్''' స్వస్థలం: [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని [[కంబదూరు మండలం|కంబదూరు]] మండలంలోని [[రాళ్ల అనంతపురం]]. మాతామహుడు: ప్రముఖ సాహితీవేత్త [[రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ]]<nowiki/>ఈటీవీ2లో చాలాకాలం తెలుగువెలుగు కార్యక్రమానికి నిర్వాహకురాలిగా పనిచేసిన [[చుండూరి మృణాళిని|మృణాళిని]] ఈయన చెల్లెలు. ==జీవితచరిత్ర== విద్యాభ్యాసం: ఒకటి నుంచి డిగ్రీ వరకు [[తిరుపతి]]లో. ఎస్వీ ఆర్ట్స్ కళాశాలలో డిగ్రీ పూర్తి, [[వరంగల్‌]]లోని ఆర్ఈసీ నుంచి గణితంలో పీహెచ్‌డీ, 1980లో [[కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం]]లో అధ్యాపకుడిగా ఉద్యోగంలో చేరిక, 1985లో ఉద్యోగానికి రాజీనామా, అప్పటినుంచి హక్కుల ఉద్యమానికే పూర్తిగా అంకితం అయ్యారు. మూడు దశాబ్దాలుగా అవిశ్రాంత కృషి సలిపిన ప్రముఖ హక్కుల నేత, [[న్యాయవాది]], [[హేతువాది]] మేధావి. [[హైదరాబాద్‌]]లోని [[గుడిమల్కాపూర్, హైదరాబాదు|గుడిమల్కాపూర్]] ప్రియాకాలనీలో నివసించారు. ఆయన భార్య వసంత లక్ష్మి [[ఆంధ్రజ్యోతి]] పత్రికలో పాత్రికేయురాలు. కుమారుడు ప్రభాత్. బాలగోపాల్ దీర్ఘకాలంగా అల్సర్‌తో బాధపడ్డారు. 8.10.2009 గురువారం రాత్రి గుండెపోటుతో హఠాన్మరణం చెందారు. ==హక్కుల ఉద్యమ రంగం== పౌరహక్కుల ఉద్యమానికి అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి తెచ్చిపెట్టిన బాలగోపాల్ జీవితాంతం ఉద్యమంలో కొనసాగారు. గణితశాస్త్రవేత్తగా ఎదిగిన ఆయన మానవతా విలువలకోసం పోరాడారు. ఆదివాసీ ఉద్యమం నుంచి విప్లవోద్యమం వరకు, పౌరహక్కుల ఉద్యమం నుంచి మానవ హక్కులు ఉద్యమం వరకు, కూలీ పోరాటం నుంచి భూపోరాటం వరకు అన్నిరకాల ఉద్యమాలతో పెనవేసుకుపోయిన నాయకుడాయన. ఎక్కడ అన్యాయం, వివక్ష, అణిచివేత, అసమానతలు కనిపించినా నిష్కర్షగా, నిక్కచ్చిగా, నిర్భయంగా పోరాడారు. ఈ క్రమంలో వచ్చిన బెదిరింపుల్ని ఏనాడూ లెక్కచేయలేదు. ఆయనపై ఎన్నోసార్లు భౌతిక దాడులు జరిగినా రెట్టించిన ఉత్సాహంతో పనిచేశారు. బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్లను వెలుగులోకి తేవడంతో పోలీసులు ఆయనపై నక్సలైట్‌గా ముద్రవేశారు. [[కొత్తగూడెం (భద్రాద్రి జిల్లా)|కొత్తగూడెంలో]] ఓసారి ఆయనపై దాడికి పాల్పడిన పోలీసులు చనిపోయాడని భావించి మురికికాల్వలో పడేసి వెళ్లగా పీడీఎస్‌యూ కార్యకర్తలు ఆయన్ను కాపాడారు. ==పౌరహక్కుల నుంచి మానవహక్కుల వైపు== రాజ్యహింసతోపాటు ప్రైవేటుహింసను ఆయన వ్యతిరేకించాడు. పౌరహక్కుల సంఘం నుంచి ఆయన 1996లో విభేదించి బయటకొచ్చి [[మానవ హక్కుల వేదిక]] (హెచ్ఆర్ఎఫ్) ను ఏర్పాటుచేశారు. ప్రజలు ఇబ్బంది పడతారని తెలిసీ నక్సలైట్లు రాజ్యహింసకు వ్యతిరేకంగా హింసా కార్యక్రమాలు చేపట్టడాన్ని ఆయన ఖండించారు. రాజ్యహింసతో పాటు ప్రజలపై గుండాలు, రాజకీయ నాయకులు, ఫ్యాక్షనిస్టులు చేసే హింసకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమాలు నిర్మించారు. [[మార్క్సిజం]] నుంచి ఆయన పక్కకు పోవడంపై అప్పట్లో రచయిత్రి [[రంగనాయకమ్మ]] 'కొండను తవ్వి ఎలుకను పట్టినట్లు' పుస్తకం రాశారు. నక్సల్బరీ ఉద్యమానికి ఎంతోమంది కార్యకర్తలను అందించిన ఆయన ఆ తర్వాత క్రమంలో విప్లవపార్టీల వైఖరిని తప్పుబట్టారు. ప్రజలకు చేరువకావడంలో ఎం.ఎల్ పార్టీలు విఫలమయ్యాయని విమర్శించారు. ఆయన రాసిన 'నక్సల్బరీ ఉద్యమం, గమ్యం, గమనం', 'చీకటి కోణం' పుస్తకాలు సంచలనం సృష్టించాయి. ఎన్‌కౌంటర్లలో పాల్గొన్న పోలీసులపైన హత్యానేరం నమోదు చేయాలని ఆయన గట్టిగా వాదించి విజయం సాధించారు. ఈ రాష్ట్రంలో ఆయన అడుగుపెట్టని పల్లె లేదు, పట్టణం లేదు. అరణ్యాల నుంచి జనారణ్యాల వరకూ ఎక్కడ ఏ సమస్య తలెత్తినా ఆయనతప్పనిసరిగా ఆ ప్రాంతానికి వెళ్లి అధ్యయనం చేసేవారు. అందుకే మన భౌగోళిక, నైసర్గిక స్థితిగతులపై ఆయనకున్న జ్ఞానం అపారం. [[కాలుష్యం]], విద్యా వ్యాపారం, సెజ్‌లు, నిర్వాసితులు, మురికివాడలు, కాశ్మీర్ సంక్షోభం, మైనారిటీ హక్కులు, మహిళా హక్కులు, విద్యార్థి హక్కులు, సంప్రదాయ వృత్తులు, అణుపరిజ్ఞానం, గిరిజనుల ఆనారోగ్యం.. ఇలా మన రాష్ట్రం, దేశం ఎదర్కొంటున్న ఏ సమస్యపైన అయినా ఆయన లోతైన అవగాహన కనబరుస్తూ మాట్లాడేవారు. ==మేధోశక్తి, వ్యక్తిత్వం== 26-27 సంవత్సరాలకే [[గణితశాస్త్రం]]లో పీహెచ్‌డీ పూర్తి చేసిన అసమాన ప్రతిభా సంపన్నుడు. చదివింది [[గణితశాస్త్రం]] అయినా.. సామాజిక శాస్త్రాలు, పౌరహక్కులు, చరిత్ర, సాహిత్యం, రాజ్యాంగం.. ఇలా భిన్నరంగాల్లో లోతైన అవగాహన గల మేథావి. నిరాడంబరుడు. సామాజిక పరిస్థితుల అధ్యయనంలో భాగంగా వందలాది కిలో మీటర్లు సైకిల్‌పై ప్రయాణించారు. విఖ్యాత రాజనీతిజ్ఞుడైన [[బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్]] దార్శనికత స్ఫూర్తిగా ప్రతి సామాజిక సంక్షోభంలోనూ ప్రజల తరఫున నిలబడటానికి ప్రయత్నించారు. ఎన్నో [[చరిత్ర]] గ్రంథాలను, [[దామోదర్ ధర్మానంద కోశాంబి|డీడీ కోశాంబి]] వంటి తత్వవేత్తలను [[తెలుగు]] పాఠకులకు పరిచయం చేస్తూ పుస్తకాలు రాశారు. [[హైకోర్టు]]లో పేదలు, కార్మికులు, నిర్వాసితుల వంటి బాధితుల పక్షానే వాదించారు. [[నేల]], [[నీరు]], [[అడవులు]] వంటి ప్రకృతి సంపదను కోట్లాది మంది జీవనోపాధికి ఉపయోగించాలి. సెజ్‌లు వంటి అభివృద్ధి పథకాల పేరుతో ప్రభుత్వం స్థానిక ప్రజలకు నిలువ నీడ లేకుండా చేస్తోందని, వారి జీవనోపాధికి విఘాతం కలిగిస్తోందని నిర్భయంగా చెప్పే వాడు. ఆయన కళ్లను [[ఎల్.వి.ప్రసాద్|ఎల్వీ ప్రసాద్]] కంటి ఆసుపత్రికి దానం చేశారు. ==రచనలు== *దళిత *నిగాహ్ *మతతత్వం పై బాలగొపాల్ *రాజ్యం సంక్షేమం *సాహిత్యం పై బాలగొపాల్ *హక్కుల ఉద్యమం *ముస్లిం ఐడెంటిటీ : హిందుత్వ రాజకీయాలు *కల్లొల లోయ *జల పాఠాలు ==మూలాలు== *https://web.archive.org/web/20110901224450/http://www.eenadu.net/panelhtml.asp?qrystr=htm%2Fpanel1.htm *https://web.archive.org/web/20100128044608/http://www.andhrajyothy.com/navshow.asp?qry=%2F2009%2Foct%2F22navya1 *http://www.balagopal.org * *'''బయటి లింకులు:''' *https://vasanthamegham.com/%e0%b0%ac%e0%b0%be%e0%b0%b2%e0%b0%97%e0%b1%8b%e0%b0%aa%e0%b0%be%e0%b0%b2%e0%b1%8d-%e0%b0%86%e0%b0%b2%e0%b1%8b%e0%b0%9a%e0%b0%a8%e0%b0%b2%e0%b1%8d%e0%b0%b2%e0%b1%8b-%e0%b0%b8%e0%b1%88%e0%b0%a8%e0%b1%8d/ [[వర్గం:2009 మరణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఉద్యమకారులు]] [[వర్గం:పౌరహక్కుల ఉద్యమ నేతలు]] [[వర్గం:నేత్రదానం చేసిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా సామాజిక కార్యకర్తలు]] [[వర్గం:1952 జననాలు]] jsk0q6evtp0dx1ox5c9pcbtdm0jj810 0 99625 4983479 4357533 2026-10-18T05:33:24Z Muralikrishna m 106628 4983479 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | Name = రాం నారాయణ్ | Img = Ram Narayan 2009 crop.jpg | Img_alt = An old man sits cross-legged on a platform and plays a bowed instrument. | Img_capt = 2009లో రాం నారాయణ్ | Background = వాయిద్యకారుడు | Born = | Died = | Instrument = [[సారంగి]] | Genre = [[హిందుస్థానీ సంగీతము]] | Years_active = | Label = | Associated_acts = | URL = [http://ramnarayansarangi.com/ పండిత్ రాం నారాయణ్] }} '''రామ్ నారాయణ్''' [[హిందుస్థానీ సంగీతము|హిందూస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలో]] ప్రాచుర్యం పొందిన భారతీయ సంగీతకారుడు. ఆయన్ను పండిట్ అనే బిరుదుతో పిలుస్తూంటారు. ''[[సారంగి|సారంగిని]]'' వాయిద్యంతో సోలో కచేరీలు చేసి, అంతర్జాతీయంగా పేరుతెచ్చుకున్న మొదటి ''సారంగి'' వాయిద్యకారుడు. కాగా, ఆయన కుమార్తె [[అరుణ నారాయణ్]] కూడా అదే కెరీర్ ఎంచుకుని, మొదటి భారతీయ మహిళగా ప్రసిద్ధి చెందింది. రామ్ నారాయణ్ 1927 డిసెంబరు 25 న రాజస్థాన్‌లో [[ఉదయపూర్]] సమీపంలోని అంబర్ గ్రామంలో జన్మించాడు. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv146.html|title=Pandit Ram Narayan: 100 colours of sarangi|last=Shanker|first=Vijay|date=11 August 2012|accessdate=30 November 2013}}</ref> <ref name="Sorrell11">Sorrell 1980, p. 11</ref> అతని ముత్తాత తండ్రి, బాగాజీ బియావత్, గాయకుడు. అతను, నారాయణ్ ముత్తాత సాగద్ డాంజి బియావత్‌లు ఉదయపూర్ మహారాణా ఆస్థానంలో పాడారు. <ref name="Sorrell11" /> నారాయణ్ తాత హర్ లాల్జీ బియావత్, తండ్రి నాథూజీ బియావత్ లు రైతులు, గాయకులు. నాథూజీ ''దిల్రుబా వాయిద్యాన్ని వాయించేవాడు.'' నారాయణ్ తల్లి సంగీత ప్రియురాలు. <ref name="Sorrell13">Sorrell 1980, p. 13</ref> నారాయణ్ మొదటి భాష రాజస్థానీ. [[హిందీ భాష|హిందీ]], ఆ తరువాత ఇంగ్లీష్ నేర్చుకున్నాడు. <ref name="Q108">Qureshi 2007, p. 108</ref> <ref name="Q109">Qureshi 2007, p. 109</ref> సుమారు ఆరేళ్ల వయసులో, అతని వంశ చరిత్ర కారుడు ''గంగా గురు వద్ద'' ఒక చిన్న ''సారంగిని'' కనుగొన్నాడు. అతని తండ్రి అభివృద్ధి చేసిన ఫింగరింగ్ టెక్నిక్‌ను నేర్చుకున్నాడు. <ref name="Sorrell14">Sorrell 1980, p. 14</ref> <ref name="Bor149">Bor 1987, p. 149</ref> నారాయణ్ తండ్రి అతనికి నేర్పించాడు గానీ, వేశ్యా సంగీతంతో సారంగికి ఉన్న అనుబంధం వలన ఈ వాయిద్యానికి తక్కువ సామాజిక హోదా ఉండేది. ఆ కారణాన కుమారుడు సారంగి నేర్చుకోవడం పట్ల ఆయన చింతించాడు. <ref name="Sorrell13" /> <ref name="NewGrove">Sorrell 2001, p. 637</ref> ఒక సంవత్సరం తరువాత, బియావత్ తన కుమారుడికి బోధించమని [[జైపూర్|జైపూర్‌కు]] చెందిన ''సారంగి'' వాయిద్యకారుడు మెహబూబ్ ఖాన్‌ను కోరాడు. కాని నారాయణ్ తన ఫింగరింగ్ టెక్నిక్‌ను మార్చుకోవలసి ఉంటుందని ఖాన్ చెప్పినప్పుడు అతడు మనసు మార్చుకున్నాడు. <ref name="Bor149" /> ఇక పాఠశాల వదిలి ''సారంగి'' వాయించేందుకు అంకితం కమ్మని నారాయణ్‌ను తండ్రి ప్రోత్సహించాడు. <ref name="Sorrell14" /> [[File:Ram Narayan at the Shiraz Arts Festival.ogv|thumb|left|alt=Narayan and an accompanist perform in an old building.|1970లలో ఇరాన్‌లో జరిగిన షిరాజ్ ఆర్ట్స్ ఫెస్టివల్‌లో నారాయణ్ రాత్రి ''రాగ'' జోగ్‌ని ప్రదర్శించారు. (వ్యవధి: 10:07)]] [[లాహోర్|లాహోర్ లోని]] [[ఆల్ ఇండియా రేడియో]] 1944 లో నారాయణ్‌ను ఇతర గాయకులతో పాటుగా నిలయ విద్వాంసుడిగా నియమించింది. అతను 1947 లో [[భారత విభజన|భారతదేశ విభజన]] తరువాత ఢిల్లీకి తరలి వెళ్ళాడు. కచేరీల్లో తోడు వాయిద్యకారుడి పాత్రతో అతడు విసుగు చెందాడు. దాన్ని దాటి ఎదగాలని భావించాడు. 1949 లో నారాయణ్ [[భారతీయ సినిమా|సినిమాల్లో]] పనిచేయడానికి [[ముంబై]] వెళ్ళాడు. నారాయణ్ 1956 లో కచేరీ సోలో ఆర్టిస్ట్ అయ్యాడు. అప్పటి నుండి భారతదేశంలోని ప్రధాన సంగీత ఉత్సవాల్లో ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. ''[[సితార్]]'' ప్లేయర్ [[పండిట్ రవిశంకర్|రవిశంకర్]] పాశ్చాత్య దేశాలలో విజయవంతంగా ప్రదర్శన ఇచ్చిన తరువాత, నారాయణ్ అతడి మార్గాన్ని అనుసరించాడు. అతను సోలో సంకలనాలను రికార్డ్ చేసారు. 1964 లో తన అన్నయ్య చతుర్ లాల్‌తో కలిసి అమెరికా, ఐరోపా లలో తన మొదటి అంతర్జాతీయ పర్యటనను చేసాడు. చతుర్ లాల్, రవిశంకర్ తో 1950ల్లో పర్యటించిన తబలా వాయిద్యకారుడు. నారాయణ్ భారతీయ, విదేశీ విద్యార్థులకు శిక్షణ ఇచ్చాడు. భారతదేశం వెలుపల తరచూ 2000 ల వరకూ ప్రదర్శన లిచ్చాడు. 2005 లో ఆయనకు భారతదేశపు రెండవ అత్యున్నత పౌర గౌరవం [[పద్మ విభూషణ్ పురస్కారం|పద్మ విభూషణ్]] లభించింది. == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:సంగీతకారులు]] [[వర్గం:హిందుస్థానీ సంగీత గాయకులు]] [[వర్గం:దేశ విభజన తరువాత పాకిస్తాన్ నుండి భారతదేశం తరలి వచ్చిన వ్యక్తులు]] mv5647xwodal5slxc6xq0mkbd6ux9l1 0 126585 4983273 3956650 2026-10-17T13:55:46Z K.Venkataramana 27319 /* మూలాలు */ 4983273 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నాసగోని సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ | native_name = | native_name_lang = తెలుగు | image = SPGoud.jpg | image_size = 300 px | alt = | caption = | birth_date = [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] | birth_place = [[ఖిలాషాపూర్]] , [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[జనగామ జిల్లా]] (పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]]) | residence = | nationality = భారతీయుడు | death_date = 1709 లేదా 1710 | education = | occupation = గౌడ వృత్తి , తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు , తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. | organization = | height = | weight = | party = | children = | parents = సర్వమ్మ, దర్మన్న | awards = సర్ధార్ }} '''సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్''' (ఆంగ్లం: Sardar Sarvai Papanna goud) పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]], ప్రస్తుత [[జనగామ జిల్లా]], [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[ఖిలాషాపూర్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి పేరు నాసగోని ధర్మన్నగౌడ్. చుట్టు పక్కల గ్రామస్తులు గౌరవంతో ధర్మన్నదొర అనేవారు. తండ్రి చిన్నతనంలోనే చనిపోయారు. సర్వమ్మ అతడి తల్లి. అందరు అతన్ని పాపన్న గౌడ్అని పాపన్న దొర అన్ని పిలిచేవారు. పాపన్న ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు. అతను శివున్ని కూడా ఆరాధించేవాడు. తల్లి కోరిక మేరకు గౌడ వృత్తిని స్వీకరించాడు.<ref name="పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే!">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే! |url=https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |accessdate=31 October 2022 |work= |date=16 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142056/https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |archivedate=31 October 2022}}</ref>పాపన్న గౌడ్ మొట్టమొదటి బహుజన వీరుడు బహుజన చక్రవర్తి బహుజన నాయకుడు అయినా సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ == జననం, బాల్యం, స్నేహీతులు == [[దూల్‌మిట్ట|ధూళిమిట్ట]] [[శాసనం]] ప్రకారం [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] నాడు పాపన్న గౌడ్ [[వరంగల్]] జిల్లాలో గౌడ్ కులంలో జన్మించాడు. [[గౌడ చరిత్ర]]<nowiki/>లో ముఖ్యమైన స్థానం ఉన్న వ్యక్తి ధూల్మిట్ట వీరగల్లు శాసనంలో ఇలా వుంది. ‘‘ బండిపోత గౌడ షాపూర్ ఖిలా పులి గౌడ యేబది రొడ్డి షబ్బారాయుడ, పౌదరు పాపన్న గౌడ్ బాల్యంలో [[పశువుల జాతులు|పశువులను]] కాస్తూ ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్ధితులు గమనించేవాడు. తల్లి సర్వమ్మకు ఒక్క కొడుకు కావడంతో గారాబంగా పెంచింది. పాపన్న వంశం శైవమతస్థులై (శివభక్తులు) ([[గౌడ|గౌడు]] కులం వారు అందరు కూడ) నిత్యం పూజలు సంప్రదాయాలను తరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయా జీవితాన్ని యుక్త వయసు వచ్చే నాటికి క్రమక్రమంగా వ్యతిరేకించాడు. ఇతర కులాల వారితో తిరిగేవాడు. వీరిలో చాకలి సర్వన్న, మంగలి మాసన్న, కుమ్మరి గోవిందు, జక్కుల పెరుమాళ్లు, దూదేకుల పీరు, కొత్వాల్ మీరు సాహేబ్ పాపన్న ప్రధాన అనుచరులు. తల్లి సర్వమ్మ కోరికతో తాటిచెట్లు ఎక్కి (కలాలి) కల్లు గీయడం కులం పని చేయడం స్నేహితులు, పాపయ్య కల్లు తాగడం లోకం తీరు చుట్టుప్రక్కల జరుగుచున్న విషయాల గురించి చర్చలు గంటల తరబడి మాట్లాడుకునేవారు.<ref name="బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న2">{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|title=బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న|last1=V6 Velugu|first1=|date=18 August 2021|accessdate=31 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142422/https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|archivedate=31 October 2022|language=te}}</ref> ==హైదారాబాదు తురుష్క ఆగడాలు== పదహారవ శతాబ్దంలో [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ఐదు చిన్న రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. గోల్కొండ [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహి]] రాజవంశం నియంత్రణలోకి వచ్చింది. వారు పాలించటానికి చాలా తేలికైన ప్రాంతాన్ని వారసత్వంగా పొందారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు భూమి పన్నుల (రకాలు, శిస్తూ) వసూలు విధానంతో ప్రజలను చాలా హింసాత్మకంగా ఇబ్బందులకు గురిచేస్తూ, పీడించి, రకరకాల పేర్లతో శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. కులాల, మతలా పేర్లతో కూడా శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. అలాగే [[గౌడ]] [[కులం]] వారికి [[తాటి|తాటిచెట్ల]]కు పన్ను వేసారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో పాపన్న కల్లు అమ్ముకొనే మండువాలో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు [[కల్లు]] తాగి [[డబ్బు]]లు ఇవ్వకుండా హేళనగా నవ్వుకుంటు వెళ్ళేవారు. రెండు, మూడు సార్లు అలాగే జరిగింది. ==మొదటి తిరుగుబాటు== [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] [[సైనికుడు|సైనికులు]] శిస్తులు వసూలు చేసుకొని, కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వకున్నా, పాపన్న పెద్దగా పట్టించుకునే వాడు కాదు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు నా వద్ద కల్లు తాగుచున్నారు‌. రాజు గారి సైనికులు అంటే చాల గౌరవనీయులు. అయినా సైనికులు రాజుగారికి శిస్తుల లెక్కలు అప్పగించాలి కదా, కల్లుకు డబ్బులు ఇచ్చిన లెక్క తగ్గును కద పొనీలే అనుకునేవాడు. ఒకరోజు సైనికులు పాపన్న వద్ద కల్లు తాగి వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అవుచుండగా, కల్లు మండువాకు వస్తున పాపన్న స్నేహితుడు ఒకరు "ధనరాసులు ఉన్నా కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వలేని నిరుపేద [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అయ్యారా” అని సరసంగా అన్నాడు. అందుకు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికుల్లో ఒకడు కోపంతో పాపన్న స్నేహితున్ని తన్నుటకు కాలు ఎత్తాడు. అది చూసి ఆ క్షణంలో కోపోద్రిక్తుడైన పాపన్న, తన వద్ద కల్లు గీయడానికి ఉపయోగించు గీత [[కత్తి]], మారు కత్తిలో ఒకదానితో, ప్రాణ స్నేహితుణ్ణి తన్నుటకు కాలు ఎత్తిన సైనికుడి మెడ నరికాడు. దాంతో మిగాతా సైనికులు పాపన్న మీదికి యుద్దానికి రావడంతో, ఎంతో బలవంతుడైన పాపన్న వారిని కూడా అంతమొందించాడు. ఇక అక్కడ మిగిలింది పాపన్న ప్రాణ స్నేహితులు, సైనికుల [[గుర్రం|గుర్రాలు]], వసూలు చేసిన రాజుగారి ధనరాసులు మాత్రమే. పేదవారిని పీడించి వసూలు చేసిన డబ్బులు వారికే ఉపయోగపడాలి అంటు పాపన్న స్నేహితులతో గుర్రాలతో, డబ్బులతో ఇంటికి చేరాడు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] రాజ్యంలో విప్లవకారుడు అయ్యాడు. అప్పటి నుండి [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో, పాపన్న అతని స్నేహితులతో కలసి తిరుగుబాట్లు ప్రారంభించాడు. అలా మొదలైన [[తిరుగుబాటు]]తో ఆయుధాలు, గుర్రాలు, డబ్బులు కూడా సమకూర్చుకున్నాడు. యుద్దవిద్యలు నేర్చుకున్నాడు. పేదవారికి డబ్బులు సహాయం చేయడంతో పాపన్న పేరు [[జనగాం]] ప్రదేశంలో మారుమోగింది. గ్రామాల్లోని యువకులు పాపన్న వద్ద సైనికులుగా చేరారు. వారికి యుద్దవిద్యలు నేర్పించి, అతి తొందరలోనే 3,000 మందిని సొంతంగా సైనికులుగా సమక్చూకున్నాడు. వారి దాడుల వల్ల కలిగే నష్టం కారణంగా వారిని స్థానిక [[జమిందారు|జమీందార్లు]] (వంశపారంపర్య ''అధిపతులు'' -భూస్వాములు), ఫౌజ్‌దార్లును తరిమికొట్టారు. ==భువనగిరి కోటపై తిరుగుబాటు== [[తెలంగాణ|తెలంగాణా]]లో మెుఘల్ రాజు అప్పటి పాలకుల, అంతకంతకు పెరుగుతున్న [[ముస్లిం]]ల ఆధిపత్యాన్ని అంతం చెయ్యాలని, తాబేదారులు, జమీనుదారులు, జాగీర్దారులు, దొరలు, భూస్వాములు చేసే దురాగతాలను గమనించి [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]పై బడుగువారి [[పతాకం|జెండా]]ను ఎగురవేయాలని నిర్ణయించి ఆ దిశగా [[ప్రస్థానత్రయం|ప్రస్థానం]] ప్రారంభించాడు. అయితే పాపన్నకు ఎలాంటి వారసత్వ నాయకత్వం కాని, ధనంకాని, అధికారం కాని లేవు. గెరిల్ల సైన్యాన్ని తయారు చేసి, ఆ సైన్యం ద్వారా మొగలు సైన్యం పై దాడి చేసి, తన సొంత ఊరు [[ఖిలాషాపూర్]] ని [[రాజధాని]]గా చేసుకొని, 1675 లో సర్వాయి పేటలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అతని తరపున పోరాడటానికి గెరిల్ల సైన్యాన్ని పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను పెంచగల సామర్థ్యం అతని 10,000 –12,000 విస్తృతంగా పెంచడానికి అవసరమైన సంఖ్యకి సాక్ష్యం. పాపన్న [[ఛత్రపతి శివాజీ]]కి సమకాలికుడు. శివాజీ [[ముస్లిం]]ల పాలన అంతానికి [[మహారాష్ట్ర]]లో ఎలాగైతే పోరాడాడో, పాపన్న కూడా [[తెలంగాణా]]లో ముస్లింల పాలన అంతానికి పోరాడారు. 1687 - 1724 వరకు అప్పటి మొగల్ చక్రవర్తి [[ఔరంగజేబు]] సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు. పాపన్న ఒక్కో ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి విజయ దుర్గాలు నిర్మించాడు. 1678 వరకు [[తాటికొండ]], [[వేములకొండ]]లను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొని దుర్గాలను నిర్మించాడు. ఒక సామాన్య వ్యక్తి శతృదుర్భేద్యమైన కోటలను వశపర్చుకోవడం అతని వ్యూహానికి నిదర్శనం. [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] కోటతో మొదలుపెట్టి దాదాపు 20 కోటలను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. అతని ఆలోచనలకు బెంబేలెత్తిన భూస్వాములు, మొగలాయి తొత్తులైన నిజాములు, కుట్రలు పన్ని సైన్యాన్ని బలహీనపర్చారు. 1700 - 1705 మధ్యకాలంలో [[ఖిలాషాపూర్|ఖిలాషాపురం]]లో మరొక దుర్గం నిర్మించాడు. ఒక్కో మెట్టు ఎక్కుతూ దాదాపు 12 వేల సైనికులను సమకూర్చుకొని ఎన్నో కోటలను జయించి చివరకు [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]ను స్వాధీనపర్చుకొని 7 నెలలపాటు అధికారం చెలాయించాడు. తెలంగాణలో మొగలాయి విస్తరణను తొలిసారిగా అడ్డుకున్నది సర్వాయి పాపన్నే. అతని సామ్రాజ్యం [[తాటికొండ]], [[కొలనుపాక]], [[చేర్యాల]] నుండి [[కరీంనగర్ జిల్లా]] లోని [[హుస్నాబాద్]], [[హుజూరాబాద్]] వరకు విస్తరించింది. పాపన్న ముస్లిం మతానికి చెందిన ఒక స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె [[భువనగిరి కోట]] ఫౌజ్దార్ (మిలిటరీ గవర్నర్) సోదరి. [[భువనగిరి కోట]]ను రాజధానిగా చేసుకొని అతను ముప్పై సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. జానపద [[కళాకారుడు|కళాకారులు]] తరతరాలుగా 3, 4 వందల ఏండ్లు గడిచినా, జానపద కథలలో పాపన్న చరిత్ర ఇప్పటికీ స్థానికంగా పాడతారు. జానపద, భాషా శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసిన సందర్భంలోనే చాలా సాక్ష్యాలు సేకరించబడ్డాయి. పాపన్న ఒక సాధారణ గౌడ కుటుంబం నుండి వచ్చిన వాడు కనుక అతనికి ప్రజల కష్టనష్టాలన్నీ తెలుసు. అందుకే పాపన్న రాజ్యంలో పన్నులు లేవు. ఖజానా కొరకు అతను [[జమిందారు|జమిందార్]], సుబేదార్లపై తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు. పాపన్న అనేక ప్రజామోద యోగ్యమైన పనులు చేసాడు. అతని రాజ్యంలో సామజిక న్యాయం పాటించేవాడు. తాటి కొండలో చెక్ డాం నిర్మించాడు. అతను ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు కావున [[హుజూరాబాద్ మండలం|హుజురాబాద్]] లో ఎల్లమ్మ గుడి కట్టించాడు. అది రూపం మారినా నేటికీ అలానే ఉంది. == ఇతర వివరాలు == మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన [[షాజహాన్]] కుతుబ్ షాహి సుల్తాన్ నుండి ఖచ్చితమైన ఆదేశాలు ప్రారంభించాడు. అతని కుమారుడు [[ఔరంగజేబు]]ను [[గోల్కొండ]]లో ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి పంపాడు. [[ఔరంగజేబు]] చివరికి 1687 లో ఈ ప్రాంతంపై పూర్తి నియంత్రణ సాధించాడు. పాపన్న గెరిల్ల సైన్యంతో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొగల్ సైన్యం]] పై దాడి చేస్తున్నాడని [[ఔరంగజేబు]]కు తెలిసింది. అతడు రుస్తుం దిల్ ఖాన్ కు బాధ్యతలు అప్పగించాడు. రుస్తుం దిల్ ఖాన్ యుద్ధానికి ఖాసింఖాన్ ను పంపించాడు. [[షాపూర్]] వద్ద ఇరు సైన్యాలు తలపడ్డాయి. నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. చివరికి రుస్తుం దిల్ ఖాన్ రంగం లోకి దిగాడు. సుమారు 3 నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. పాపన్న తన ప్రాణ స్నేహితున్ని కోల్పోయాడు. దాంతో ఆయన యుద్ధాన్ని విరమించుకొని, అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. మొగల్ సైన్యాలు అతని కోసం వెతకడం ప్రారంభించాయి. అయితే పాపన్న తన సొంత ఊరు [[జనగామ జిల్లా|జనగామ]]కు వెళ్లి అక్కడ [[గౌడ]] కులం వారు ఎక్కువగా ఉండే చోట జీవితం గడిపాడు. 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తరువాత [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. కొత్తగా రాజు అయిన తర్వాత దక్కన్ పాలకుడు కంబక్ష్ ఖాన్ బలహీన పాలనను చూసిన పాపన్న 1708 ఏప్రిల్ 1 లో వరంగల్ కోటపై దాడి చేసాడు. అయితే ఈ దాడిలో పాపన్న పట్టుబడ్డాడు. శత్రువు చేతిలో చావడం ఇష్టం లేని పాపన్న తన బాకుతోనే గుండెల్లో పొడుచుకొని చనిపోయాడు. 1710 లో పాపన్న తలని [[గోల్కొండ]] కోట ముఖద్వారానికి వేళ్ళాడ దీసారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన  లండన్ లో ఉన్న కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ పాపన్న మహారాజ్ చరిత్ర పై అధ్యయం చేయించి పుస్తకాలను ముద్రించింది. సర్ధార్ పాపన్న ముఖ చిత్రంతో కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ రెండు పుస్తకాలలో (ది న్యూ కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా, ది సోషల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది డెక్కన్) చరిత్రను ముద్రించింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం లండన్ లోని  “విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్” మ్యూజియంలో సర్ధార్ పాపన్న మహారాజ్ శాశ్వత శిలా విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. == మరో కథనం ప్రకారం == 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తర్వాత [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] 63 సంవత్సరాల వయసులో [[ఢిల్లీ|ఢీల్లీ]] సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన 2వ సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. [[ఔరంగజేబు]] తరువాత రాజ్యాధికారానికి వారసుల మధ్య యుద్ధం సంభవించింది. ఔరంగజేబు చిన్న కుమారుడు రాకుమారుడు [[ముహమ్మద్ అజాం షాహ్]] తనకుతానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి బహదూర్ షాతో యుద్ధం చేసి యుద్ధంలో మరణించాడు. మరొక సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[1709|1709లో]] మరణించాడు. [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనం <u>'''సందీ కాల వ్యవస్ధ'''</u> ఆ సమయంలో [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] సింహాసనాన్ని స్వాధీనపర్చుకొని ఏడు నెలల పాటు అధికారం చెలాయించాడు. ఈ తిరుగుబాటుతో ఆధునిక భావాలున్న [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] పాపన్నతో సత్సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాడు. ప్రతి ఆరుమాసాలకు ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించాలి అనేది వారి ఒప్పందం. దానికి పాపన్న మొదట కప్పం చెల్లించి, ఆరు మాసాల కాలం తరువాత తనకు తానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించలేదు. తన బావమరిది ఫౌజార్‌తో సహా- పాపన్న మరొక కోటను ముట్టడి చేస్తున్నప్పుడు వారి బందీలను తారుమారు చేసి కోటను స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. ఆ సమయంలో [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] ముట్టడి చేయడానికి అనేక వేల మంది బలగాలను పంపాడు. ఇది సుదీర్ఘమైన యుద్దంగా మారి, మార్చి 1710 వరకు కొనసాగింది. అప్పటికి పాపాన్న గెరిల్ల సైన్యం సంఖ్య సుమారు 12,000 కు రెట్టింపు చేశాడు. కనీసం 30,000 మంది సైనికులు,- అశ్వికదళం పదాతిదళం - స్థానిక భూస్వాములు సరఫరా చేస్తారు. యుద్దం జరుగుతున్న రోజుల్లోనే ఓ రాత్రి పాపాన్న బావమరిది చేత పట్టుబడ్డాడు. కొద్ది రోజుల తరువాత అతన్ని ఉరితీశారు. సాంప్రదాయిక వృత్తాంతాలు ఉరితీసే పద్ధతి శిరచ్ఛేదం అని, ఆ తరువాత అతని మృతదేహాన్ని ముక్కలుగా చేసి అతని తల [[ఢిల్లీ]]కి పంపారని చెప్పారు. {{Sfnp|Eaton|2005}} {{Sfnp|Richards|Rao|1980}} చరిత్రకారులు రిచర్డ్స్, రావు పాపన్న ప్రయత్నాన్ని "ద్వంద్వ తిరుగుబాటు" గా సూచిస్తారు {{Sfnp|Richards|Rao|1998}}చరిత్రకారులు మెట్‌కాల్ఫ్‌లు ఇతరులతో పాటు ఉపయోగించారు. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో చెలామణి అవుతున్న అధికారిక నివేదికలపై తన రచనలను ఆధారంగా చేసుకున్న సమకాలీన చరిత్రకారుని రచన కూడా ఉంది. ==గుర్తింపులు== #[[ఆదిలాబాదు జిల్లా]], [[నిర్మల్]] లో 2012 జూలై 30 నాడు సర్వాయి పాపన్న [[విగ్రహము|విగ్రహం]] ప్రతిష్ఠించబడింది.ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక, ఆదిలాబాదు జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 31-07-2012 2012 ఆగష్టు 18 నాడు [[కరీంనగర్ జిల్లా]] [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] గ్రామంలో సర్వాయి పాపన్న విగ్రహం [[కరీంనగర్]] లోకసభ సభ్యుడు పొన్నం ప్రభాకర్ చే ఆవిష్కరించబడింది.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, కరీంనగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 19-08-2012</ref> #సర్వాయి పాపన్న జయంతి ఆగస్టు 18న, వర్ధంతిని ఏప్రిల్‌ 2న అధికారికంగా నిర్వహించాలని 2022 అక్టోబరు 30న [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి |url=https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=31 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031141722/https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> #సర్దార్ సర్వాయి పాపన్నగౌడ్ పేరుతో పోస్టల్ కవర్ విడుదల<ref name="తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి">{{cite news |last1=Sakshi |first1= |title=తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151618/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> ==విగ్రహాలు== *[[రామవరం (కొడకండ్ల)|రామ‌వ‌రం గ్రామం]], [[కొడకండ్ల మండలం (జనగామ జిల్లా)|కొడ‌కండ్ల మండ‌లం]], [[జనగామ జిల్లా]]<ref name="అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు |url=https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |accessdate=31 October 2022 |date=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142822/https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[బస్వాపూర్ (కోహెడ)|బస్వాపూర్‌ గ్రామం]], [[కోహెడ మండలం]], [[సిద్దిపేట జిల్లా]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు">{{cite news |last1=HMTV |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు |url=https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=19 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151223/https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> *[[మెదక్|మెదక్‌ పట్టణం]]<ref name="సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |accessdate=19 August 2021 |work= |date=18 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819113443/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |archivedate=19 August 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[ఆలేరు]]<ref name="బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |accessdate=31 October 2022 |work= |date=1 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031152134/https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[పెద్దకొత్తపల్లి]], [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]]<ref name="తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud">{{cite news |last1=Disha |title=తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud |url=https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=26 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514121034/https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |archivedate=14 May 2023 |language=te}}</ref> * [[జవహర్‌నగర్ నగరపాలక సంస్థ|జవహర్‌నగర్]], [[మేడ్చల్ మల్కాజ్‌గిరి జిల్లా|మేడ్చల్]]<ref name="సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని">{{cite news |last1= |first1= |title=సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని |url=https://telugu.abplive.com/photo-gallery/telangana/hyderabad-minister-v-srinivas-goud-makes-interesting-comments-over-bjp-and-trs-2947 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=29 August 2021 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[నేరెడ్‌మెట్|నేరేడ్‌మెట్‌ చౌరస్తా]]<ref name="వీరత్వానికి ప్రతీక">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=వీరత్వానికి ప్రతీక |url=https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=14 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514115724/https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |archivedate=14 May 2023 |language=te-IN}}</ref> * [[కానూరు (పెరవలి)|కానూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ">{{cite news |last1=Prajasakti |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ |url=https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |accessdate=14 May 2023 |date=18 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122013/https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |archivedate=14 May 2023 |language=en}}</ref> * [[ఘటకేసర్|ఘట్‌కేసర్‌]]<ref name="కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం">{{cite news |last1=Telugu Prabha |title=కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం |url=https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |accessdate=14 May 2023 |date=9 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122705/https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |archivedate=14 May 2023}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * [http://www.youtube.com/watch?v=UOkQ0ylDyC0#t=217 యూట్యూబ్ లో పాపన్న గురించిన వీడియో] [[వర్గం:చరిత్ర]] [[వర్గం:కోటలు]] [[వర్గం:మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగువారు]] smjvdhdt0sz2ns83zzpx2lj7h7pfvj4 4983274 4983273 2026-10-17T13:55:54Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:కోటలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983274 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నాసగోని సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ | native_name = | native_name_lang = తెలుగు | image = SPGoud.jpg | image_size = 300 px | alt = | caption = | birth_date = [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] | birth_place = [[ఖిలాషాపూర్]] , [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[జనగామ జిల్లా]] (పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]]) | residence = | nationality = భారతీయుడు | death_date = 1709 లేదా 1710 | education = | occupation = గౌడ వృత్తి , తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు , తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. | organization = | height = | weight = | party = | children = | parents = సర్వమ్మ, దర్మన్న | awards = సర్ధార్ }} '''సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్''' (ఆంగ్లం: Sardar Sarvai Papanna goud) పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]], ప్రస్తుత [[జనగామ జిల్లా]], [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[ఖిలాషాపూర్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి పేరు నాసగోని ధర్మన్నగౌడ్. చుట్టు పక్కల గ్రామస్తులు గౌరవంతో ధర్మన్నదొర అనేవారు. తండ్రి చిన్నతనంలోనే చనిపోయారు. సర్వమ్మ అతడి తల్లి. అందరు అతన్ని పాపన్న గౌడ్అని పాపన్న దొర అన్ని పిలిచేవారు. పాపన్న ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు. అతను శివున్ని కూడా ఆరాధించేవాడు. తల్లి కోరిక మేరకు గౌడ వృత్తిని స్వీకరించాడు.<ref name="పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే!">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే! |url=https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |accessdate=31 October 2022 |work= |date=16 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142056/https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |archivedate=31 October 2022}}</ref>పాపన్న గౌడ్ మొట్టమొదటి బహుజన వీరుడు బహుజన చక్రవర్తి బహుజన నాయకుడు అయినా సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ == జననం, బాల్యం, స్నేహీతులు == [[దూల్‌మిట్ట|ధూళిమిట్ట]] [[శాసనం]] ప్రకారం [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] నాడు పాపన్న గౌడ్ [[వరంగల్]] జిల్లాలో గౌడ్ కులంలో జన్మించాడు. [[గౌడ చరిత్ర]]<nowiki/>లో ముఖ్యమైన స్థానం ఉన్న వ్యక్తి ధూల్మిట్ట వీరగల్లు శాసనంలో ఇలా వుంది. ‘‘ బండిపోత గౌడ షాపూర్ ఖిలా పులి గౌడ యేబది రొడ్డి షబ్బారాయుడ, పౌదరు పాపన్న గౌడ్ బాల్యంలో [[పశువుల జాతులు|పశువులను]] కాస్తూ ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్ధితులు గమనించేవాడు. తల్లి సర్వమ్మకు ఒక్క కొడుకు కావడంతో గారాబంగా పెంచింది. పాపన్న వంశం శైవమతస్థులై (శివభక్తులు) ([[గౌడ|గౌడు]] కులం వారు అందరు కూడ) నిత్యం పూజలు సంప్రదాయాలను తరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయా జీవితాన్ని యుక్త వయసు వచ్చే నాటికి క్రమక్రమంగా వ్యతిరేకించాడు. ఇతర కులాల వారితో తిరిగేవాడు. వీరిలో చాకలి సర్వన్న, మంగలి మాసన్న, కుమ్మరి గోవిందు, జక్కుల పెరుమాళ్లు, దూదేకుల పీరు, కొత్వాల్ మీరు సాహేబ్ పాపన్న ప్రధాన అనుచరులు. తల్లి సర్వమ్మ కోరికతో తాటిచెట్లు ఎక్కి (కలాలి) కల్లు గీయడం కులం పని చేయడం స్నేహితులు, పాపయ్య కల్లు తాగడం లోకం తీరు చుట్టుప్రక్కల జరుగుచున్న విషయాల గురించి చర్చలు గంటల తరబడి మాట్లాడుకునేవారు.<ref name="బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న2">{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|title=బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న|last1=V6 Velugu|first1=|date=18 August 2021|accessdate=31 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142422/https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|archivedate=31 October 2022|language=te}}</ref> ==హైదారాబాదు తురుష్క ఆగడాలు== పదహారవ శతాబ్దంలో [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ఐదు చిన్న రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. గోల్కొండ [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహి]] రాజవంశం నియంత్రణలోకి వచ్చింది. వారు పాలించటానికి చాలా తేలికైన ప్రాంతాన్ని వారసత్వంగా పొందారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు భూమి పన్నుల (రకాలు, శిస్తూ) వసూలు విధానంతో ప్రజలను చాలా హింసాత్మకంగా ఇబ్బందులకు గురిచేస్తూ, పీడించి, రకరకాల పేర్లతో శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. కులాల, మతలా పేర్లతో కూడా శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. అలాగే [[గౌడ]] [[కులం]] వారికి [[తాటి|తాటిచెట్ల]]కు పన్ను వేసారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో పాపన్న కల్లు అమ్ముకొనే మండువాలో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు [[కల్లు]] తాగి [[డబ్బు]]లు ఇవ్వకుండా హేళనగా నవ్వుకుంటు వెళ్ళేవారు. రెండు, మూడు సార్లు అలాగే జరిగింది. ==మొదటి తిరుగుబాటు== [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] [[సైనికుడు|సైనికులు]] శిస్తులు వసూలు చేసుకొని, కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వకున్నా, పాపన్న పెద్దగా పట్టించుకునే వాడు కాదు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు నా వద్ద కల్లు తాగుచున్నారు‌. రాజు గారి సైనికులు అంటే చాల గౌరవనీయులు. అయినా సైనికులు రాజుగారికి శిస్తుల లెక్కలు అప్పగించాలి కదా, కల్లుకు డబ్బులు ఇచ్చిన లెక్క తగ్గును కద పొనీలే అనుకునేవాడు. ఒకరోజు సైనికులు పాపన్న వద్ద కల్లు తాగి వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అవుచుండగా, కల్లు మండువాకు వస్తున పాపన్న స్నేహితుడు ఒకరు "ధనరాసులు ఉన్నా కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వలేని నిరుపేద [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అయ్యారా” అని సరసంగా అన్నాడు. అందుకు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికుల్లో ఒకడు కోపంతో పాపన్న స్నేహితున్ని తన్నుటకు కాలు ఎత్తాడు. అది చూసి ఆ క్షణంలో కోపోద్రిక్తుడైన పాపన్న, తన వద్ద కల్లు గీయడానికి ఉపయోగించు గీత [[కత్తి]], మారు కత్తిలో ఒకదానితో, ప్రాణ స్నేహితుణ్ణి తన్నుటకు కాలు ఎత్తిన సైనికుడి మెడ నరికాడు. దాంతో మిగాతా సైనికులు పాపన్న మీదికి యుద్దానికి రావడంతో, ఎంతో బలవంతుడైన పాపన్న వారిని కూడా అంతమొందించాడు. ఇక అక్కడ మిగిలింది పాపన్న ప్రాణ స్నేహితులు, సైనికుల [[గుర్రం|గుర్రాలు]], వసూలు చేసిన రాజుగారి ధనరాసులు మాత్రమే. పేదవారిని పీడించి వసూలు చేసిన డబ్బులు వారికే ఉపయోగపడాలి అంటు పాపన్న స్నేహితులతో గుర్రాలతో, డబ్బులతో ఇంటికి చేరాడు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] రాజ్యంలో విప్లవకారుడు అయ్యాడు. అప్పటి నుండి [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో, పాపన్న అతని స్నేహితులతో కలసి తిరుగుబాట్లు ప్రారంభించాడు. అలా మొదలైన [[తిరుగుబాటు]]తో ఆయుధాలు, గుర్రాలు, డబ్బులు కూడా సమకూర్చుకున్నాడు. యుద్దవిద్యలు నేర్చుకున్నాడు. పేదవారికి డబ్బులు సహాయం చేయడంతో పాపన్న పేరు [[జనగాం]] ప్రదేశంలో మారుమోగింది. గ్రామాల్లోని యువకులు పాపన్న వద్ద సైనికులుగా చేరారు. వారికి యుద్దవిద్యలు నేర్పించి, అతి తొందరలోనే 3,000 మందిని సొంతంగా సైనికులుగా సమక్చూకున్నాడు. వారి దాడుల వల్ల కలిగే నష్టం కారణంగా వారిని స్థానిక [[జమిందారు|జమీందార్లు]] (వంశపారంపర్య ''అధిపతులు'' -భూస్వాములు), ఫౌజ్‌దార్లును తరిమికొట్టారు. ==భువనగిరి కోటపై తిరుగుబాటు== [[తెలంగాణ|తెలంగాణా]]లో మెుఘల్ రాజు అప్పటి పాలకుల, అంతకంతకు పెరుగుతున్న [[ముస్లిం]]ల ఆధిపత్యాన్ని అంతం చెయ్యాలని, తాబేదారులు, జమీనుదారులు, జాగీర్దారులు, దొరలు, భూస్వాములు చేసే దురాగతాలను గమనించి [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]పై బడుగువారి [[పతాకం|జెండా]]ను ఎగురవేయాలని నిర్ణయించి ఆ దిశగా [[ప్రస్థానత్రయం|ప్రస్థానం]] ప్రారంభించాడు. అయితే పాపన్నకు ఎలాంటి వారసత్వ నాయకత్వం కాని, ధనంకాని, అధికారం కాని లేవు. గెరిల్ల సైన్యాన్ని తయారు చేసి, ఆ సైన్యం ద్వారా మొగలు సైన్యం పై దాడి చేసి, తన సొంత ఊరు [[ఖిలాషాపూర్]] ని [[రాజధాని]]గా చేసుకొని, 1675 లో సర్వాయి పేటలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అతని తరపున పోరాడటానికి గెరిల్ల సైన్యాన్ని పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను పెంచగల సామర్థ్యం అతని 10,000 –12,000 విస్తృతంగా పెంచడానికి అవసరమైన సంఖ్యకి సాక్ష్యం. పాపన్న [[ఛత్రపతి శివాజీ]]కి సమకాలికుడు. శివాజీ [[ముస్లిం]]ల పాలన అంతానికి [[మహారాష్ట్ర]]లో ఎలాగైతే పోరాడాడో, పాపన్న కూడా [[తెలంగాణా]]లో ముస్లింల పాలన అంతానికి పోరాడారు. 1687 - 1724 వరకు అప్పటి మొగల్ చక్రవర్తి [[ఔరంగజేబు]] సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు. పాపన్న ఒక్కో ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి విజయ దుర్గాలు నిర్మించాడు. 1678 వరకు [[తాటికొండ]], [[వేములకొండ]]లను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొని దుర్గాలను నిర్మించాడు. ఒక సామాన్య వ్యక్తి శతృదుర్భేద్యమైన కోటలను వశపర్చుకోవడం అతని వ్యూహానికి నిదర్శనం. [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] కోటతో మొదలుపెట్టి దాదాపు 20 కోటలను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. అతని ఆలోచనలకు బెంబేలెత్తిన భూస్వాములు, మొగలాయి తొత్తులైన నిజాములు, కుట్రలు పన్ని సైన్యాన్ని బలహీనపర్చారు. 1700 - 1705 మధ్యకాలంలో [[ఖిలాషాపూర్|ఖిలాషాపురం]]లో మరొక దుర్గం నిర్మించాడు. ఒక్కో మెట్టు ఎక్కుతూ దాదాపు 12 వేల సైనికులను సమకూర్చుకొని ఎన్నో కోటలను జయించి చివరకు [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]ను స్వాధీనపర్చుకొని 7 నెలలపాటు అధికారం చెలాయించాడు. తెలంగాణలో మొగలాయి విస్తరణను తొలిసారిగా అడ్డుకున్నది సర్వాయి పాపన్నే. అతని సామ్రాజ్యం [[తాటికొండ]], [[కొలనుపాక]], [[చేర్యాల]] నుండి [[కరీంనగర్ జిల్లా]] లోని [[హుస్నాబాద్]], [[హుజూరాబాద్]] వరకు విస్తరించింది. పాపన్న ముస్లిం మతానికి చెందిన ఒక స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె [[భువనగిరి కోట]] ఫౌజ్దార్ (మిలిటరీ గవర్నర్) సోదరి. [[భువనగిరి కోట]]ను రాజధానిగా చేసుకొని అతను ముప్పై సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. జానపద [[కళాకారుడు|కళాకారులు]] తరతరాలుగా 3, 4 వందల ఏండ్లు గడిచినా, జానపద కథలలో పాపన్న చరిత్ర ఇప్పటికీ స్థానికంగా పాడతారు. జానపద, భాషా శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసిన సందర్భంలోనే చాలా సాక్ష్యాలు సేకరించబడ్డాయి. పాపన్న ఒక సాధారణ గౌడ కుటుంబం నుండి వచ్చిన వాడు కనుక అతనికి ప్రజల కష్టనష్టాలన్నీ తెలుసు. అందుకే పాపన్న రాజ్యంలో పన్నులు లేవు. ఖజానా కొరకు అతను [[జమిందారు|జమిందార్]], సుబేదార్లపై తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు. పాపన్న అనేక ప్రజామోద యోగ్యమైన పనులు చేసాడు. అతని రాజ్యంలో సామజిక న్యాయం పాటించేవాడు. తాటి కొండలో చెక్ డాం నిర్మించాడు. అతను ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు కావున [[హుజూరాబాద్ మండలం|హుజురాబాద్]] లో ఎల్లమ్మ గుడి కట్టించాడు. అది రూపం మారినా నేటికీ అలానే ఉంది. == ఇతర వివరాలు == మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన [[షాజహాన్]] కుతుబ్ షాహి సుల్తాన్ నుండి ఖచ్చితమైన ఆదేశాలు ప్రారంభించాడు. అతని కుమారుడు [[ఔరంగజేబు]]ను [[గోల్కొండ]]లో ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి పంపాడు. [[ఔరంగజేబు]] చివరికి 1687 లో ఈ ప్రాంతంపై పూర్తి నియంత్రణ సాధించాడు. పాపన్న గెరిల్ల సైన్యంతో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొగల్ సైన్యం]] పై దాడి చేస్తున్నాడని [[ఔరంగజేబు]]కు తెలిసింది. అతడు రుస్తుం దిల్ ఖాన్ కు బాధ్యతలు అప్పగించాడు. రుస్తుం దిల్ ఖాన్ యుద్ధానికి ఖాసింఖాన్ ను పంపించాడు. [[షాపూర్]] వద్ద ఇరు సైన్యాలు తలపడ్డాయి. నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. చివరికి రుస్తుం దిల్ ఖాన్ రంగం లోకి దిగాడు. సుమారు 3 నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. పాపన్న తన ప్రాణ స్నేహితున్ని కోల్పోయాడు. దాంతో ఆయన యుద్ధాన్ని విరమించుకొని, అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. మొగల్ సైన్యాలు అతని కోసం వెతకడం ప్రారంభించాయి. అయితే పాపన్న తన సొంత ఊరు [[జనగామ జిల్లా|జనగామ]]కు వెళ్లి అక్కడ [[గౌడ]] కులం వారు ఎక్కువగా ఉండే చోట జీవితం గడిపాడు. 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తరువాత [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. కొత్తగా రాజు అయిన తర్వాత దక్కన్ పాలకుడు కంబక్ష్ ఖాన్ బలహీన పాలనను చూసిన పాపన్న 1708 ఏప్రిల్ 1 లో వరంగల్ కోటపై దాడి చేసాడు. అయితే ఈ దాడిలో పాపన్న పట్టుబడ్డాడు. శత్రువు చేతిలో చావడం ఇష్టం లేని పాపన్న తన బాకుతోనే గుండెల్లో పొడుచుకొని చనిపోయాడు. 1710 లో పాపన్న తలని [[గోల్కొండ]] కోట ముఖద్వారానికి వేళ్ళాడ దీసారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన  లండన్ లో ఉన్న కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ పాపన్న మహారాజ్ చరిత్ర పై అధ్యయం చేయించి పుస్తకాలను ముద్రించింది. సర్ధార్ పాపన్న ముఖ చిత్రంతో కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ రెండు పుస్తకాలలో (ది న్యూ కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా, ది సోషల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది డెక్కన్) చరిత్రను ముద్రించింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం లండన్ లోని  “విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్” మ్యూజియంలో సర్ధార్ పాపన్న మహారాజ్ శాశ్వత శిలా విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. == మరో కథనం ప్రకారం == 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తర్వాత [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] 63 సంవత్సరాల వయసులో [[ఢిల్లీ|ఢీల్లీ]] సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన 2వ సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. [[ఔరంగజేబు]] తరువాత రాజ్యాధికారానికి వారసుల మధ్య యుద్ధం సంభవించింది. ఔరంగజేబు చిన్న కుమారుడు రాకుమారుడు [[ముహమ్మద్ అజాం షాహ్]] తనకుతానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి బహదూర్ షాతో యుద్ధం చేసి యుద్ధంలో మరణించాడు. మరొక సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[1709|1709లో]] మరణించాడు. [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనం <u>'''సందీ కాల వ్యవస్ధ'''</u> ఆ సమయంలో [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] సింహాసనాన్ని స్వాధీనపర్చుకొని ఏడు నెలల పాటు అధికారం చెలాయించాడు. ఈ తిరుగుబాటుతో ఆధునిక భావాలున్న [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] పాపన్నతో సత్సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాడు. ప్రతి ఆరుమాసాలకు ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించాలి అనేది వారి ఒప్పందం. దానికి పాపన్న మొదట కప్పం చెల్లించి, ఆరు మాసాల కాలం తరువాత తనకు తానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించలేదు. తన బావమరిది ఫౌజార్‌తో సహా- పాపన్న మరొక కోటను ముట్టడి చేస్తున్నప్పుడు వారి బందీలను తారుమారు చేసి కోటను స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. ఆ సమయంలో [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] ముట్టడి చేయడానికి అనేక వేల మంది బలగాలను పంపాడు. ఇది సుదీర్ఘమైన యుద్దంగా మారి, మార్చి 1710 వరకు కొనసాగింది. అప్పటికి పాపాన్న గెరిల్ల సైన్యం సంఖ్య సుమారు 12,000 కు రెట్టింపు చేశాడు. కనీసం 30,000 మంది సైనికులు,- అశ్వికదళం పదాతిదళం - స్థానిక భూస్వాములు సరఫరా చేస్తారు. యుద్దం జరుగుతున్న రోజుల్లోనే ఓ రాత్రి పాపాన్న బావమరిది చేత పట్టుబడ్డాడు. కొద్ది రోజుల తరువాత అతన్ని ఉరితీశారు. సాంప్రదాయిక వృత్తాంతాలు ఉరితీసే పద్ధతి శిరచ్ఛేదం అని, ఆ తరువాత అతని మృతదేహాన్ని ముక్కలుగా చేసి అతని తల [[ఢిల్లీ]]కి పంపారని చెప్పారు. {{Sfnp|Eaton|2005}} {{Sfnp|Richards|Rao|1980}} చరిత్రకారులు రిచర్డ్స్, రావు పాపన్న ప్రయత్నాన్ని "ద్వంద్వ తిరుగుబాటు" గా సూచిస్తారు {{Sfnp|Richards|Rao|1998}}చరిత్రకారులు మెట్‌కాల్ఫ్‌లు ఇతరులతో పాటు ఉపయోగించారు. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో చెలామణి అవుతున్న అధికారిక నివేదికలపై తన రచనలను ఆధారంగా చేసుకున్న సమకాలీన చరిత్రకారుని రచన కూడా ఉంది. ==గుర్తింపులు== #[[ఆదిలాబాదు జిల్లా]], [[నిర్మల్]] లో 2012 జూలై 30 నాడు సర్వాయి పాపన్న [[విగ్రహము|విగ్రహం]] ప్రతిష్ఠించబడింది.ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక, ఆదిలాబాదు జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 31-07-2012 2012 ఆగష్టు 18 నాడు [[కరీంనగర్ జిల్లా]] [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] గ్రామంలో సర్వాయి పాపన్న విగ్రహం [[కరీంనగర్]] లోకసభ సభ్యుడు పొన్నం ప్రభాకర్ చే ఆవిష్కరించబడింది.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, కరీంనగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 19-08-2012</ref> #సర్వాయి పాపన్న జయంతి ఆగస్టు 18న, వర్ధంతిని ఏప్రిల్‌ 2న అధికారికంగా నిర్వహించాలని 2022 అక్టోబరు 30న [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి |url=https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=31 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031141722/https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> #సర్దార్ సర్వాయి పాపన్నగౌడ్ పేరుతో పోస్టల్ కవర్ విడుదల<ref name="తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి">{{cite news |last1=Sakshi |first1= |title=తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151618/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> ==విగ్రహాలు== *[[రామవరం (కొడకండ్ల)|రామ‌వ‌రం గ్రామం]], [[కొడకండ్ల మండలం (జనగామ జిల్లా)|కొడ‌కండ్ల మండ‌లం]], [[జనగామ జిల్లా]]<ref name="అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు |url=https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |accessdate=31 October 2022 |date=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142822/https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[బస్వాపూర్ (కోహెడ)|బస్వాపూర్‌ గ్రామం]], [[కోహెడ మండలం]], [[సిద్దిపేట జిల్లా]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు">{{cite news |last1=HMTV |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు |url=https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=19 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151223/https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> *[[మెదక్|మెదక్‌ పట్టణం]]<ref name="సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |accessdate=19 August 2021 |work= |date=18 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819113443/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |archivedate=19 August 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[ఆలేరు]]<ref name="బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |accessdate=31 October 2022 |work= |date=1 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031152134/https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[పెద్దకొత్తపల్లి]], [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]]<ref name="తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud">{{cite news |last1=Disha |title=తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud |url=https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=26 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514121034/https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |archivedate=14 May 2023 |language=te}}</ref> * [[జవహర్‌నగర్ నగరపాలక సంస్థ|జవహర్‌నగర్]], [[మేడ్చల్ మల్కాజ్‌గిరి జిల్లా|మేడ్చల్]]<ref name="సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని">{{cite news |last1= |first1= |title=సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని |url=https://telugu.abplive.com/photo-gallery/telangana/hyderabad-minister-v-srinivas-goud-makes-interesting-comments-over-bjp-and-trs-2947 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=29 August 2021 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[నేరెడ్‌మెట్|నేరేడ్‌మెట్‌ చౌరస్తా]]<ref name="వీరత్వానికి ప్రతీక">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=వీరత్వానికి ప్రతీక |url=https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=14 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514115724/https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |archivedate=14 May 2023 |language=te-IN}}</ref> * [[కానూరు (పెరవలి)|కానూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ">{{cite news |last1=Prajasakti |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ |url=https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |accessdate=14 May 2023 |date=18 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122013/https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |archivedate=14 May 2023 |language=en}}</ref> * [[ఘటకేసర్|ఘట్‌కేసర్‌]]<ref name="కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం">{{cite news |last1=Telugu Prabha |title=కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం |url=https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |accessdate=14 May 2023 |date=9 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122705/https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |archivedate=14 May 2023}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * [http://www.youtube.com/watch?v=UOkQ0ylDyC0#t=217 యూట్యూబ్ లో పాపన్న గురించిన వీడియో] [[వర్గం:చరిత్ర]] [[వర్గం:మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగువారు]] p38lgnytqh0glxbpknny6078bswxwaa 4983275 4983274 2026-10-17T13:56:03Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:మరణాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983275 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నాసగోని సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ | native_name = | native_name_lang = తెలుగు | image = SPGoud.jpg | image_size = 300 px | alt = | caption = | birth_date = [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] | birth_place = [[ఖిలాషాపూర్]] , [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[జనగామ జిల్లా]] (పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]]) | residence = | nationality = భారతీయుడు | death_date = 1709 లేదా 1710 | education = | occupation = గౌడ వృత్తి , తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు , తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. | organization = | height = | weight = | party = | children = | parents = సర్వమ్మ, దర్మన్న | awards = సర్ధార్ }} '''సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్''' (ఆంగ్లం: Sardar Sarvai Papanna goud) పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]], ప్రస్తుత [[జనగామ జిల్లా]], [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[ఖిలాషాపూర్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి పేరు నాసగోని ధర్మన్నగౌడ్. చుట్టు పక్కల గ్రామస్తులు గౌరవంతో ధర్మన్నదొర అనేవారు. తండ్రి చిన్నతనంలోనే చనిపోయారు. సర్వమ్మ అతడి తల్లి. అందరు అతన్ని పాపన్న గౌడ్అని పాపన్న దొర అన్ని పిలిచేవారు. పాపన్న ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు. అతను శివున్ని కూడా ఆరాధించేవాడు. తల్లి కోరిక మేరకు గౌడ వృత్తిని స్వీకరించాడు.<ref name="పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే!">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే! |url=https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |accessdate=31 October 2022 |work= |date=16 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142056/https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |archivedate=31 October 2022}}</ref>పాపన్న గౌడ్ మొట్టమొదటి బహుజన వీరుడు బహుజన చక్రవర్తి బహుజన నాయకుడు అయినా సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ == జననం, బాల్యం, స్నేహీతులు == [[దూల్‌మిట్ట|ధూళిమిట్ట]] [[శాసనం]] ప్రకారం [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] నాడు పాపన్న గౌడ్ [[వరంగల్]] జిల్లాలో గౌడ్ కులంలో జన్మించాడు. [[గౌడ చరిత్ర]]<nowiki/>లో ముఖ్యమైన స్థానం ఉన్న వ్యక్తి ధూల్మిట్ట వీరగల్లు శాసనంలో ఇలా వుంది. ‘‘ బండిపోత గౌడ షాపూర్ ఖిలా పులి గౌడ యేబది రొడ్డి షబ్బారాయుడ, పౌదరు పాపన్న గౌడ్ బాల్యంలో [[పశువుల జాతులు|పశువులను]] కాస్తూ ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్ధితులు గమనించేవాడు. తల్లి సర్వమ్మకు ఒక్క కొడుకు కావడంతో గారాబంగా పెంచింది. పాపన్న వంశం శైవమతస్థులై (శివభక్తులు) ([[గౌడ|గౌడు]] కులం వారు అందరు కూడ) నిత్యం పూజలు సంప్రదాయాలను తరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయా జీవితాన్ని యుక్త వయసు వచ్చే నాటికి క్రమక్రమంగా వ్యతిరేకించాడు. ఇతర కులాల వారితో తిరిగేవాడు. వీరిలో చాకలి సర్వన్న, మంగలి మాసన్న, కుమ్మరి గోవిందు, జక్కుల పెరుమాళ్లు, దూదేకుల పీరు, కొత్వాల్ మీరు సాహేబ్ పాపన్న ప్రధాన అనుచరులు. తల్లి సర్వమ్మ కోరికతో తాటిచెట్లు ఎక్కి (కలాలి) కల్లు గీయడం కులం పని చేయడం స్నేహితులు, పాపయ్య కల్లు తాగడం లోకం తీరు చుట్టుప్రక్కల జరుగుచున్న విషయాల గురించి చర్చలు గంటల తరబడి మాట్లాడుకునేవారు.<ref name="బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న2">{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|title=బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న|last1=V6 Velugu|first1=|date=18 August 2021|accessdate=31 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142422/https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|archivedate=31 October 2022|language=te}}</ref> ==హైదారాబాదు తురుష్క ఆగడాలు== పదహారవ శతాబ్దంలో [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ఐదు చిన్న రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. గోల్కొండ [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహి]] రాజవంశం నియంత్రణలోకి వచ్చింది. వారు పాలించటానికి చాలా తేలికైన ప్రాంతాన్ని వారసత్వంగా పొందారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు భూమి పన్నుల (రకాలు, శిస్తూ) వసూలు విధానంతో ప్రజలను చాలా హింసాత్మకంగా ఇబ్బందులకు గురిచేస్తూ, పీడించి, రకరకాల పేర్లతో శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. కులాల, మతలా పేర్లతో కూడా శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. అలాగే [[గౌడ]] [[కులం]] వారికి [[తాటి|తాటిచెట్ల]]కు పన్ను వేసారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో పాపన్న కల్లు అమ్ముకొనే మండువాలో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు [[కల్లు]] తాగి [[డబ్బు]]లు ఇవ్వకుండా హేళనగా నవ్వుకుంటు వెళ్ళేవారు. రెండు, మూడు సార్లు అలాగే జరిగింది. ==మొదటి తిరుగుబాటు== [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] [[సైనికుడు|సైనికులు]] శిస్తులు వసూలు చేసుకొని, కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వకున్నా, పాపన్న పెద్దగా పట్టించుకునే వాడు కాదు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు నా వద్ద కల్లు తాగుచున్నారు‌. రాజు గారి సైనికులు అంటే చాల గౌరవనీయులు. అయినా సైనికులు రాజుగారికి శిస్తుల లెక్కలు అప్పగించాలి కదా, కల్లుకు డబ్బులు ఇచ్చిన లెక్క తగ్గును కద పొనీలే అనుకునేవాడు. ఒకరోజు సైనికులు పాపన్న వద్ద కల్లు తాగి వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అవుచుండగా, కల్లు మండువాకు వస్తున పాపన్న స్నేహితుడు ఒకరు "ధనరాసులు ఉన్నా కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వలేని నిరుపేద [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అయ్యారా” అని సరసంగా అన్నాడు. అందుకు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికుల్లో ఒకడు కోపంతో పాపన్న స్నేహితున్ని తన్నుటకు కాలు ఎత్తాడు. అది చూసి ఆ క్షణంలో కోపోద్రిక్తుడైన పాపన్న, తన వద్ద కల్లు గీయడానికి ఉపయోగించు గీత [[కత్తి]], మారు కత్తిలో ఒకదానితో, ప్రాణ స్నేహితుణ్ణి తన్నుటకు కాలు ఎత్తిన సైనికుడి మెడ నరికాడు. దాంతో మిగాతా సైనికులు పాపన్న మీదికి యుద్దానికి రావడంతో, ఎంతో బలవంతుడైన పాపన్న వారిని కూడా అంతమొందించాడు. ఇక అక్కడ మిగిలింది పాపన్న ప్రాణ స్నేహితులు, సైనికుల [[గుర్రం|గుర్రాలు]], వసూలు చేసిన రాజుగారి ధనరాసులు మాత్రమే. పేదవారిని పీడించి వసూలు చేసిన డబ్బులు వారికే ఉపయోగపడాలి అంటు పాపన్న స్నేహితులతో గుర్రాలతో, డబ్బులతో ఇంటికి చేరాడు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] రాజ్యంలో విప్లవకారుడు అయ్యాడు. అప్పటి నుండి [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో, పాపన్న అతని స్నేహితులతో కలసి తిరుగుబాట్లు ప్రారంభించాడు. అలా మొదలైన [[తిరుగుబాటు]]తో ఆయుధాలు, గుర్రాలు, డబ్బులు కూడా సమకూర్చుకున్నాడు. యుద్దవిద్యలు నేర్చుకున్నాడు. పేదవారికి డబ్బులు సహాయం చేయడంతో పాపన్న పేరు [[జనగాం]] ప్రదేశంలో మారుమోగింది. గ్రామాల్లోని యువకులు పాపన్న వద్ద సైనికులుగా చేరారు. వారికి యుద్దవిద్యలు నేర్పించి, అతి తొందరలోనే 3,000 మందిని సొంతంగా సైనికులుగా సమక్చూకున్నాడు. వారి దాడుల వల్ల కలిగే నష్టం కారణంగా వారిని స్థానిక [[జమిందారు|జమీందార్లు]] (వంశపారంపర్య ''అధిపతులు'' -భూస్వాములు), ఫౌజ్‌దార్లును తరిమికొట్టారు. ==భువనగిరి కోటపై తిరుగుబాటు== [[తెలంగాణ|తెలంగాణా]]లో మెుఘల్ రాజు అప్పటి పాలకుల, అంతకంతకు పెరుగుతున్న [[ముస్లిం]]ల ఆధిపత్యాన్ని అంతం చెయ్యాలని, తాబేదారులు, జమీనుదారులు, జాగీర్దారులు, దొరలు, భూస్వాములు చేసే దురాగతాలను గమనించి [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]పై బడుగువారి [[పతాకం|జెండా]]ను ఎగురవేయాలని నిర్ణయించి ఆ దిశగా [[ప్రస్థానత్రయం|ప్రస్థానం]] ప్రారంభించాడు. అయితే పాపన్నకు ఎలాంటి వారసత్వ నాయకత్వం కాని, ధనంకాని, అధికారం కాని లేవు. గెరిల్ల సైన్యాన్ని తయారు చేసి, ఆ సైన్యం ద్వారా మొగలు సైన్యం పై దాడి చేసి, తన సొంత ఊరు [[ఖిలాషాపూర్]] ని [[రాజధాని]]గా చేసుకొని, 1675 లో సర్వాయి పేటలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అతని తరపున పోరాడటానికి గెరిల్ల సైన్యాన్ని పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను పెంచగల సామర్థ్యం అతని 10,000 –12,000 విస్తృతంగా పెంచడానికి అవసరమైన సంఖ్యకి సాక్ష్యం. పాపన్న [[ఛత్రపతి శివాజీ]]కి సమకాలికుడు. శివాజీ [[ముస్లిం]]ల పాలన అంతానికి [[మహారాష్ట్ర]]లో ఎలాగైతే పోరాడాడో, పాపన్న కూడా [[తెలంగాణా]]లో ముస్లింల పాలన అంతానికి పోరాడారు. 1687 - 1724 వరకు అప్పటి మొగల్ చక్రవర్తి [[ఔరంగజేబు]] సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు. పాపన్న ఒక్కో ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి విజయ దుర్గాలు నిర్మించాడు. 1678 వరకు [[తాటికొండ]], [[వేములకొండ]]లను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొని దుర్గాలను నిర్మించాడు. ఒక సామాన్య వ్యక్తి శతృదుర్భేద్యమైన కోటలను వశపర్చుకోవడం అతని వ్యూహానికి నిదర్శనం. [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] కోటతో మొదలుపెట్టి దాదాపు 20 కోటలను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. అతని ఆలోచనలకు బెంబేలెత్తిన భూస్వాములు, మొగలాయి తొత్తులైన నిజాములు, కుట్రలు పన్ని సైన్యాన్ని బలహీనపర్చారు. 1700 - 1705 మధ్యకాలంలో [[ఖిలాషాపూర్|ఖిలాషాపురం]]లో మరొక దుర్గం నిర్మించాడు. ఒక్కో మెట్టు ఎక్కుతూ దాదాపు 12 వేల సైనికులను సమకూర్చుకొని ఎన్నో కోటలను జయించి చివరకు [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]ను స్వాధీనపర్చుకొని 7 నెలలపాటు అధికారం చెలాయించాడు. తెలంగాణలో మొగలాయి విస్తరణను తొలిసారిగా అడ్డుకున్నది సర్వాయి పాపన్నే. అతని సామ్రాజ్యం [[తాటికొండ]], [[కొలనుపాక]], [[చేర్యాల]] నుండి [[కరీంనగర్ జిల్లా]] లోని [[హుస్నాబాద్]], [[హుజూరాబాద్]] వరకు విస్తరించింది. పాపన్న ముస్లిం మతానికి చెందిన ఒక స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె [[భువనగిరి కోట]] ఫౌజ్దార్ (మిలిటరీ గవర్నర్) సోదరి. [[భువనగిరి కోట]]ను రాజధానిగా చేసుకొని అతను ముప్పై సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. జానపద [[కళాకారుడు|కళాకారులు]] తరతరాలుగా 3, 4 వందల ఏండ్లు గడిచినా, జానపద కథలలో పాపన్న చరిత్ర ఇప్పటికీ స్థానికంగా పాడతారు. జానపద, భాషా శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసిన సందర్భంలోనే చాలా సాక్ష్యాలు సేకరించబడ్డాయి. పాపన్న ఒక సాధారణ గౌడ కుటుంబం నుండి వచ్చిన వాడు కనుక అతనికి ప్రజల కష్టనష్టాలన్నీ తెలుసు. అందుకే పాపన్న రాజ్యంలో పన్నులు లేవు. ఖజానా కొరకు అతను [[జమిందారు|జమిందార్]], సుబేదార్లపై తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు. పాపన్న అనేక ప్రజామోద యోగ్యమైన పనులు చేసాడు. అతని రాజ్యంలో సామజిక న్యాయం పాటించేవాడు. తాటి కొండలో చెక్ డాం నిర్మించాడు. అతను ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు కావున [[హుజూరాబాద్ మండలం|హుజురాబాద్]] లో ఎల్లమ్మ గుడి కట్టించాడు. అది రూపం మారినా నేటికీ అలానే ఉంది. == ఇతర వివరాలు == మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన [[షాజహాన్]] కుతుబ్ షాహి సుల్తాన్ నుండి ఖచ్చితమైన ఆదేశాలు ప్రారంభించాడు. అతని కుమారుడు [[ఔరంగజేబు]]ను [[గోల్కొండ]]లో ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి పంపాడు. [[ఔరంగజేబు]] చివరికి 1687 లో ఈ ప్రాంతంపై పూర్తి నియంత్రణ సాధించాడు. పాపన్న గెరిల్ల సైన్యంతో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొగల్ సైన్యం]] పై దాడి చేస్తున్నాడని [[ఔరంగజేబు]]కు తెలిసింది. అతడు రుస్తుం దిల్ ఖాన్ కు బాధ్యతలు అప్పగించాడు. రుస్తుం దిల్ ఖాన్ యుద్ధానికి ఖాసింఖాన్ ను పంపించాడు. [[షాపూర్]] వద్ద ఇరు సైన్యాలు తలపడ్డాయి. నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. చివరికి రుస్తుం దిల్ ఖాన్ రంగం లోకి దిగాడు. సుమారు 3 నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. పాపన్న తన ప్రాణ స్నేహితున్ని కోల్పోయాడు. దాంతో ఆయన యుద్ధాన్ని విరమించుకొని, అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. మొగల్ సైన్యాలు అతని కోసం వెతకడం ప్రారంభించాయి. అయితే పాపన్న తన సొంత ఊరు [[జనగామ జిల్లా|జనగామ]]కు వెళ్లి అక్కడ [[గౌడ]] కులం వారు ఎక్కువగా ఉండే చోట జీవితం గడిపాడు. 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తరువాత [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. కొత్తగా రాజు అయిన తర్వాత దక్కన్ పాలకుడు కంబక్ష్ ఖాన్ బలహీన పాలనను చూసిన పాపన్న 1708 ఏప్రిల్ 1 లో వరంగల్ కోటపై దాడి చేసాడు. అయితే ఈ దాడిలో పాపన్న పట్టుబడ్డాడు. శత్రువు చేతిలో చావడం ఇష్టం లేని పాపన్న తన బాకుతోనే గుండెల్లో పొడుచుకొని చనిపోయాడు. 1710 లో పాపన్న తలని [[గోల్కొండ]] కోట ముఖద్వారానికి వేళ్ళాడ దీసారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన  లండన్ లో ఉన్న కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ పాపన్న మహారాజ్ చరిత్ర పై అధ్యయం చేయించి పుస్తకాలను ముద్రించింది. సర్ధార్ పాపన్న ముఖ చిత్రంతో కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ రెండు పుస్తకాలలో (ది న్యూ కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా, ది సోషల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది డెక్కన్) చరిత్రను ముద్రించింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం లండన్ లోని  “విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్” మ్యూజియంలో సర్ధార్ పాపన్న మహారాజ్ శాశ్వత శిలా విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. == మరో కథనం ప్రకారం == 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తర్వాత [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] 63 సంవత్సరాల వయసులో [[ఢిల్లీ|ఢీల్లీ]] సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన 2వ సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. [[ఔరంగజేబు]] తరువాత రాజ్యాధికారానికి వారసుల మధ్య యుద్ధం సంభవించింది. ఔరంగజేబు చిన్న కుమారుడు రాకుమారుడు [[ముహమ్మద్ అజాం షాహ్]] తనకుతానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి బహదూర్ షాతో యుద్ధం చేసి యుద్ధంలో మరణించాడు. మరొక సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[1709|1709లో]] మరణించాడు. [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనం <u>'''సందీ కాల వ్యవస్ధ'''</u> ఆ సమయంలో [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] సింహాసనాన్ని స్వాధీనపర్చుకొని ఏడు నెలల పాటు అధికారం చెలాయించాడు. ఈ తిరుగుబాటుతో ఆధునిక భావాలున్న [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] పాపన్నతో సత్సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాడు. ప్రతి ఆరుమాసాలకు ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించాలి అనేది వారి ఒప్పందం. దానికి పాపన్న మొదట కప్పం చెల్లించి, ఆరు మాసాల కాలం తరువాత తనకు తానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించలేదు. తన బావమరిది ఫౌజార్‌తో సహా- పాపన్న మరొక కోటను ముట్టడి చేస్తున్నప్పుడు వారి బందీలను తారుమారు చేసి కోటను స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. ఆ సమయంలో [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] ముట్టడి చేయడానికి అనేక వేల మంది బలగాలను పంపాడు. ఇది సుదీర్ఘమైన యుద్దంగా మారి, మార్చి 1710 వరకు కొనసాగింది. అప్పటికి పాపాన్న గెరిల్ల సైన్యం సంఖ్య సుమారు 12,000 కు రెట్టింపు చేశాడు. కనీసం 30,000 మంది సైనికులు,- అశ్వికదళం పదాతిదళం - స్థానిక భూస్వాములు సరఫరా చేస్తారు. యుద్దం జరుగుతున్న రోజుల్లోనే ఓ రాత్రి పాపాన్న బావమరిది చేత పట్టుబడ్డాడు. కొద్ది రోజుల తరువాత అతన్ని ఉరితీశారు. సాంప్రదాయిక వృత్తాంతాలు ఉరితీసే పద్ధతి శిరచ్ఛేదం అని, ఆ తరువాత అతని మృతదేహాన్ని ముక్కలుగా చేసి అతని తల [[ఢిల్లీ]]కి పంపారని చెప్పారు. {{Sfnp|Eaton|2005}} {{Sfnp|Richards|Rao|1980}} చరిత్రకారులు రిచర్డ్స్, రావు పాపన్న ప్రయత్నాన్ని "ద్వంద్వ తిరుగుబాటు" గా సూచిస్తారు {{Sfnp|Richards|Rao|1998}}చరిత్రకారులు మెట్‌కాల్ఫ్‌లు ఇతరులతో పాటు ఉపయోగించారు. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో చెలామణి అవుతున్న అధికారిక నివేదికలపై తన రచనలను ఆధారంగా చేసుకున్న సమకాలీన చరిత్రకారుని రచన కూడా ఉంది. ==గుర్తింపులు== #[[ఆదిలాబాదు జిల్లా]], [[నిర్మల్]] లో 2012 జూలై 30 నాడు సర్వాయి పాపన్న [[విగ్రహము|విగ్రహం]] ప్రతిష్ఠించబడింది.ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక, ఆదిలాబాదు జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 31-07-2012 2012 ఆగష్టు 18 నాడు [[కరీంనగర్ జిల్లా]] [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] గ్రామంలో సర్వాయి పాపన్న విగ్రహం [[కరీంనగర్]] లోకసభ సభ్యుడు పొన్నం ప్రభాకర్ చే ఆవిష్కరించబడింది.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, కరీంనగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 19-08-2012</ref> #సర్వాయి పాపన్న జయంతి ఆగస్టు 18న, వర్ధంతిని ఏప్రిల్‌ 2న అధికారికంగా నిర్వహించాలని 2022 అక్టోబరు 30న [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి |url=https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=31 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031141722/https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> #సర్దార్ సర్వాయి పాపన్నగౌడ్ పేరుతో పోస్టల్ కవర్ విడుదల<ref name="తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి">{{cite news |last1=Sakshi |first1= |title=తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151618/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> ==విగ్రహాలు== *[[రామవరం (కొడకండ్ల)|రామ‌వ‌రం గ్రామం]], [[కొడకండ్ల మండలం (జనగామ జిల్లా)|కొడ‌కండ్ల మండ‌లం]], [[జనగామ జిల్లా]]<ref name="అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు |url=https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |accessdate=31 October 2022 |date=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142822/https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[బస్వాపూర్ (కోహెడ)|బస్వాపూర్‌ గ్రామం]], [[కోహెడ మండలం]], [[సిద్దిపేట జిల్లా]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు">{{cite news |last1=HMTV |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు |url=https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=19 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151223/https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> *[[మెదక్|మెదక్‌ పట్టణం]]<ref name="సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |accessdate=19 August 2021 |work= |date=18 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819113443/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |archivedate=19 August 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[ఆలేరు]]<ref name="బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |accessdate=31 October 2022 |work= |date=1 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031152134/https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[పెద్దకొత్తపల్లి]], [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]]<ref name="తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud">{{cite news |last1=Disha |title=తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud |url=https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=26 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514121034/https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |archivedate=14 May 2023 |language=te}}</ref> * [[జవహర్‌నగర్ నగరపాలక సంస్థ|జవహర్‌నగర్]], [[మేడ్చల్ మల్కాజ్‌గిరి జిల్లా|మేడ్చల్]]<ref name="సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని">{{cite news |last1= |first1= |title=సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని |url=https://telugu.abplive.com/photo-gallery/telangana/hyderabad-minister-v-srinivas-goud-makes-interesting-comments-over-bjp-and-trs-2947 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=29 August 2021 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[నేరెడ్‌మెట్|నేరేడ్‌మెట్‌ చౌరస్తా]]<ref name="వీరత్వానికి ప్రతీక">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=వీరత్వానికి ప్రతీక |url=https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=14 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514115724/https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |archivedate=14 May 2023 |language=te-IN}}</ref> * [[కానూరు (పెరవలి)|కానూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ">{{cite news |last1=Prajasakti |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ |url=https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |accessdate=14 May 2023 |date=18 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122013/https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |archivedate=14 May 2023 |language=en}}</ref> * [[ఘటకేసర్|ఘట్‌కేసర్‌]]<ref name="కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం">{{cite news |last1=Telugu Prabha |title=కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం |url=https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |accessdate=14 May 2023 |date=9 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122705/https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |archivedate=14 May 2023}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * [http://www.youtube.com/watch?v=UOkQ0ylDyC0#t=217 యూట్యూబ్ లో పాపన్న గురించిన వీడియో] [[వర్గం:చరిత్ర]] [[వర్గం:తెలుగువారు]] o07wb70yahfovn8altm6i2h5yk7k49a 4983276 4983275 2026-10-17T13:56:12Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:చరిత్ర]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983276 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నాసగోని సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ | native_name = | native_name_lang = తెలుగు | image = SPGoud.jpg | image_size = 300 px | alt = | caption = | birth_date = [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] | birth_place = [[ఖిలాషాపూర్]] , [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[జనగామ జిల్లా]] (పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]]) | residence = | nationality = భారతీయుడు | death_date = 1709 లేదా 1710 | education = | occupation = గౌడ వృత్తి , తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు , తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. | organization = | height = | weight = | party = | children = | parents = సర్వమ్మ, దర్మన్న | awards = సర్ధార్ }} '''సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్''' (ఆంగ్లం: Sardar Sarvai Papanna goud) పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]], ప్రస్తుత [[జనగామ జిల్లా]], [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[ఖిలాషాపూర్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి పేరు నాసగోని ధర్మన్నగౌడ్. చుట్టు పక్కల గ్రామస్తులు గౌరవంతో ధర్మన్నదొర అనేవారు. తండ్రి చిన్నతనంలోనే చనిపోయారు. సర్వమ్మ అతడి తల్లి. అందరు అతన్ని పాపన్న గౌడ్అని పాపన్న దొర అన్ని పిలిచేవారు. పాపన్న ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు. అతను శివున్ని కూడా ఆరాధించేవాడు. తల్లి కోరిక మేరకు గౌడ వృత్తిని స్వీకరించాడు.<ref name="పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే!">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే! |url=https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |accessdate=31 October 2022 |work= |date=16 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142056/https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |archivedate=31 October 2022}}</ref>పాపన్న గౌడ్ మొట్టమొదటి బహుజన వీరుడు బహుజన చక్రవర్తి బహుజన నాయకుడు అయినా సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ == జననం, బాల్యం, స్నేహీతులు == [[దూల్‌మిట్ట|ధూళిమిట్ట]] [[శాసనం]] ప్రకారం [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] నాడు పాపన్న గౌడ్ [[వరంగల్]] జిల్లాలో గౌడ్ కులంలో జన్మించాడు. [[గౌడ చరిత్ర]]<nowiki/>లో ముఖ్యమైన స్థానం ఉన్న వ్యక్తి ధూల్మిట్ట వీరగల్లు శాసనంలో ఇలా వుంది. ‘‘ బండిపోత గౌడ షాపూర్ ఖిలా పులి గౌడ యేబది రొడ్డి షబ్బారాయుడ, పౌదరు పాపన్న గౌడ్ బాల్యంలో [[పశువుల జాతులు|పశువులను]] కాస్తూ ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్ధితులు గమనించేవాడు. తల్లి సర్వమ్మకు ఒక్క కొడుకు కావడంతో గారాబంగా పెంచింది. పాపన్న వంశం శైవమతస్థులై (శివభక్తులు) ([[గౌడ|గౌడు]] కులం వారు అందరు కూడ) నిత్యం పూజలు సంప్రదాయాలను తరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయా జీవితాన్ని యుక్త వయసు వచ్చే నాటికి క్రమక్రమంగా వ్యతిరేకించాడు. ఇతర కులాల వారితో తిరిగేవాడు. వీరిలో చాకలి సర్వన్న, మంగలి మాసన్న, కుమ్మరి గోవిందు, జక్కుల పెరుమాళ్లు, దూదేకుల పీరు, కొత్వాల్ మీరు సాహేబ్ పాపన్న ప్రధాన అనుచరులు. తల్లి సర్వమ్మ కోరికతో తాటిచెట్లు ఎక్కి (కలాలి) కల్లు గీయడం కులం పని చేయడం స్నేహితులు, పాపయ్య కల్లు తాగడం లోకం తీరు చుట్టుప్రక్కల జరుగుచున్న విషయాల గురించి చర్చలు గంటల తరబడి మాట్లాడుకునేవారు.<ref name="బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న2">{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|title=బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న|last1=V6 Velugu|first1=|date=18 August 2021|accessdate=31 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142422/https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|archivedate=31 October 2022|language=te}}</ref> ==హైదారాబాదు తురుష్క ఆగడాలు== పదహారవ శతాబ్దంలో [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ఐదు చిన్న రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. గోల్కొండ [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహి]] రాజవంశం నియంత్రణలోకి వచ్చింది. వారు పాలించటానికి చాలా తేలికైన ప్రాంతాన్ని వారసత్వంగా పొందారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు భూమి పన్నుల (రకాలు, శిస్తూ) వసూలు విధానంతో ప్రజలను చాలా హింసాత్మకంగా ఇబ్బందులకు గురిచేస్తూ, పీడించి, రకరకాల పేర్లతో శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. కులాల, మతలా పేర్లతో కూడా శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. అలాగే [[గౌడ]] [[కులం]] వారికి [[తాటి|తాటిచెట్ల]]కు పన్ను వేసారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో పాపన్న కల్లు అమ్ముకొనే మండువాలో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు [[కల్లు]] తాగి [[డబ్బు]]లు ఇవ్వకుండా హేళనగా నవ్వుకుంటు వెళ్ళేవారు. రెండు, మూడు సార్లు అలాగే జరిగింది. ==మొదటి తిరుగుబాటు== [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] [[సైనికుడు|సైనికులు]] శిస్తులు వసూలు చేసుకొని, కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వకున్నా, పాపన్న పెద్దగా పట్టించుకునే వాడు కాదు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు నా వద్ద కల్లు తాగుచున్నారు‌. రాజు గారి సైనికులు అంటే చాల గౌరవనీయులు. అయినా సైనికులు రాజుగారికి శిస్తుల లెక్కలు అప్పగించాలి కదా, కల్లుకు డబ్బులు ఇచ్చిన లెక్క తగ్గును కద పొనీలే అనుకునేవాడు. ఒకరోజు సైనికులు పాపన్న వద్ద కల్లు తాగి వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అవుచుండగా, కల్లు మండువాకు వస్తున పాపన్న స్నేహితుడు ఒకరు "ధనరాసులు ఉన్నా కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వలేని నిరుపేద [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అయ్యారా” అని సరసంగా అన్నాడు. అందుకు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికుల్లో ఒకడు కోపంతో పాపన్న స్నేహితున్ని తన్నుటకు కాలు ఎత్తాడు. అది చూసి ఆ క్షణంలో కోపోద్రిక్తుడైన పాపన్న, తన వద్ద కల్లు గీయడానికి ఉపయోగించు గీత [[కత్తి]], మారు కత్తిలో ఒకదానితో, ప్రాణ స్నేహితుణ్ణి తన్నుటకు కాలు ఎత్తిన సైనికుడి మెడ నరికాడు. దాంతో మిగాతా సైనికులు పాపన్న మీదికి యుద్దానికి రావడంతో, ఎంతో బలవంతుడైన పాపన్న వారిని కూడా అంతమొందించాడు. ఇక అక్కడ మిగిలింది పాపన్న ప్రాణ స్నేహితులు, సైనికుల [[గుర్రం|గుర్రాలు]], వసూలు చేసిన రాజుగారి ధనరాసులు మాత్రమే. పేదవారిని పీడించి వసూలు చేసిన డబ్బులు వారికే ఉపయోగపడాలి అంటు పాపన్న స్నేహితులతో గుర్రాలతో, డబ్బులతో ఇంటికి చేరాడు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] రాజ్యంలో విప్లవకారుడు అయ్యాడు. అప్పటి నుండి [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో, పాపన్న అతని స్నేహితులతో కలసి తిరుగుబాట్లు ప్రారంభించాడు. అలా మొదలైన [[తిరుగుబాటు]]తో ఆయుధాలు, గుర్రాలు, డబ్బులు కూడా సమకూర్చుకున్నాడు. యుద్దవిద్యలు నేర్చుకున్నాడు. పేదవారికి డబ్బులు సహాయం చేయడంతో పాపన్న పేరు [[జనగాం]] ప్రదేశంలో మారుమోగింది. గ్రామాల్లోని యువకులు పాపన్న వద్ద సైనికులుగా చేరారు. వారికి యుద్దవిద్యలు నేర్పించి, అతి తొందరలోనే 3,000 మందిని సొంతంగా సైనికులుగా సమక్చూకున్నాడు. వారి దాడుల వల్ల కలిగే నష్టం కారణంగా వారిని స్థానిక [[జమిందారు|జమీందార్లు]] (వంశపారంపర్య ''అధిపతులు'' -భూస్వాములు), ఫౌజ్‌దార్లును తరిమికొట్టారు. ==భువనగిరి కోటపై తిరుగుబాటు== [[తెలంగాణ|తెలంగాణా]]లో మెుఘల్ రాజు అప్పటి పాలకుల, అంతకంతకు పెరుగుతున్న [[ముస్లిం]]ల ఆధిపత్యాన్ని అంతం చెయ్యాలని, తాబేదారులు, జమీనుదారులు, జాగీర్దారులు, దొరలు, భూస్వాములు చేసే దురాగతాలను గమనించి [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]పై బడుగువారి [[పతాకం|జెండా]]ను ఎగురవేయాలని నిర్ణయించి ఆ దిశగా [[ప్రస్థానత్రయం|ప్రస్థానం]] ప్రారంభించాడు. అయితే పాపన్నకు ఎలాంటి వారసత్వ నాయకత్వం కాని, ధనంకాని, అధికారం కాని లేవు. గెరిల్ల సైన్యాన్ని తయారు చేసి, ఆ సైన్యం ద్వారా మొగలు సైన్యం పై దాడి చేసి, తన సొంత ఊరు [[ఖిలాషాపూర్]] ని [[రాజధాని]]గా చేసుకొని, 1675 లో సర్వాయి పేటలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అతని తరపున పోరాడటానికి గెరిల్ల సైన్యాన్ని పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను పెంచగల సామర్థ్యం అతని 10,000 –12,000 విస్తృతంగా పెంచడానికి అవసరమైన సంఖ్యకి సాక్ష్యం. పాపన్న [[ఛత్రపతి శివాజీ]]కి సమకాలికుడు. శివాజీ [[ముస్లిం]]ల పాలన అంతానికి [[మహారాష్ట్ర]]లో ఎలాగైతే పోరాడాడో, పాపన్న కూడా [[తెలంగాణా]]లో ముస్లింల పాలన అంతానికి పోరాడారు. 1687 - 1724 వరకు అప్పటి మొగల్ చక్రవర్తి [[ఔరంగజేబు]] సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు. పాపన్న ఒక్కో ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి విజయ దుర్గాలు నిర్మించాడు. 1678 వరకు [[తాటికొండ]], [[వేములకొండ]]లను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొని దుర్గాలను నిర్మించాడు. ఒక సామాన్య వ్యక్తి శతృదుర్భేద్యమైన కోటలను వశపర్చుకోవడం అతని వ్యూహానికి నిదర్శనం. [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] కోటతో మొదలుపెట్టి దాదాపు 20 కోటలను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. అతని ఆలోచనలకు బెంబేలెత్తిన భూస్వాములు, మొగలాయి తొత్తులైన నిజాములు, కుట్రలు పన్ని సైన్యాన్ని బలహీనపర్చారు. 1700 - 1705 మధ్యకాలంలో [[ఖిలాషాపూర్|ఖిలాషాపురం]]లో మరొక దుర్గం నిర్మించాడు. ఒక్కో మెట్టు ఎక్కుతూ దాదాపు 12 వేల సైనికులను సమకూర్చుకొని ఎన్నో కోటలను జయించి చివరకు [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]ను స్వాధీనపర్చుకొని 7 నెలలపాటు అధికారం చెలాయించాడు. తెలంగాణలో మొగలాయి విస్తరణను తొలిసారిగా అడ్డుకున్నది సర్వాయి పాపన్నే. అతని సామ్రాజ్యం [[తాటికొండ]], [[కొలనుపాక]], [[చేర్యాల]] నుండి [[కరీంనగర్ జిల్లా]] లోని [[హుస్నాబాద్]], [[హుజూరాబాద్]] వరకు విస్తరించింది. పాపన్న ముస్లిం మతానికి చెందిన ఒక స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె [[భువనగిరి కోట]] ఫౌజ్దార్ (మిలిటరీ గవర్నర్) సోదరి. [[భువనగిరి కోట]]ను రాజధానిగా చేసుకొని అతను ముప్పై సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. జానపద [[కళాకారుడు|కళాకారులు]] తరతరాలుగా 3, 4 వందల ఏండ్లు గడిచినా, జానపద కథలలో పాపన్న చరిత్ర ఇప్పటికీ స్థానికంగా పాడతారు. జానపద, భాషా శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసిన సందర్భంలోనే చాలా సాక్ష్యాలు సేకరించబడ్డాయి. పాపన్న ఒక సాధారణ గౌడ కుటుంబం నుండి వచ్చిన వాడు కనుక అతనికి ప్రజల కష్టనష్టాలన్నీ తెలుసు. అందుకే పాపన్న రాజ్యంలో పన్నులు లేవు. ఖజానా కొరకు అతను [[జమిందారు|జమిందార్]], సుబేదార్లపై తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు. పాపన్న అనేక ప్రజామోద యోగ్యమైన పనులు చేసాడు. అతని రాజ్యంలో సామజిక న్యాయం పాటించేవాడు. తాటి కొండలో చెక్ డాం నిర్మించాడు. అతను ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు కావున [[హుజూరాబాద్ మండలం|హుజురాబాద్]] లో ఎల్లమ్మ గుడి కట్టించాడు. అది రూపం మారినా నేటికీ అలానే ఉంది. == ఇతర వివరాలు == మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన [[షాజహాన్]] కుతుబ్ షాహి సుల్తాన్ నుండి ఖచ్చితమైన ఆదేశాలు ప్రారంభించాడు. అతని కుమారుడు [[ఔరంగజేబు]]ను [[గోల్కొండ]]లో ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి పంపాడు. [[ఔరంగజేబు]] చివరికి 1687 లో ఈ ప్రాంతంపై పూర్తి నియంత్రణ సాధించాడు. పాపన్న గెరిల్ల సైన్యంతో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొగల్ సైన్యం]] పై దాడి చేస్తున్నాడని [[ఔరంగజేబు]]కు తెలిసింది. అతడు రుస్తుం దిల్ ఖాన్ కు బాధ్యతలు అప్పగించాడు. రుస్తుం దిల్ ఖాన్ యుద్ధానికి ఖాసింఖాన్ ను పంపించాడు. [[షాపూర్]] వద్ద ఇరు సైన్యాలు తలపడ్డాయి. నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. చివరికి రుస్తుం దిల్ ఖాన్ రంగం లోకి దిగాడు. సుమారు 3 నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. పాపన్న తన ప్రాణ స్నేహితున్ని కోల్పోయాడు. దాంతో ఆయన యుద్ధాన్ని విరమించుకొని, అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. మొగల్ సైన్యాలు అతని కోసం వెతకడం ప్రారంభించాయి. అయితే పాపన్న తన సొంత ఊరు [[జనగామ జిల్లా|జనగామ]]కు వెళ్లి అక్కడ [[గౌడ]] కులం వారు ఎక్కువగా ఉండే చోట జీవితం గడిపాడు. 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తరువాత [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. కొత్తగా రాజు అయిన తర్వాత దక్కన్ పాలకుడు కంబక్ష్ ఖాన్ బలహీన పాలనను చూసిన పాపన్న 1708 ఏప్రిల్ 1 లో వరంగల్ కోటపై దాడి చేసాడు. అయితే ఈ దాడిలో పాపన్న పట్టుబడ్డాడు. శత్రువు చేతిలో చావడం ఇష్టం లేని పాపన్న తన బాకుతోనే గుండెల్లో పొడుచుకొని చనిపోయాడు. 1710 లో పాపన్న తలని [[గోల్కొండ]] కోట ముఖద్వారానికి వేళ్ళాడ దీసారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన  లండన్ లో ఉన్న కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ పాపన్న మహారాజ్ చరిత్ర పై అధ్యయం చేయించి పుస్తకాలను ముద్రించింది. సర్ధార్ పాపన్న ముఖ చిత్రంతో కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ రెండు పుస్తకాలలో (ది న్యూ కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా, ది సోషల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది డెక్కన్) చరిత్రను ముద్రించింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం లండన్ లోని  “విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్” మ్యూజియంలో సర్ధార్ పాపన్న మహారాజ్ శాశ్వత శిలా విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. == మరో కథనం ప్రకారం == 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తర్వాత [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] 63 సంవత్సరాల వయసులో [[ఢిల్లీ|ఢీల్లీ]] సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన 2వ సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. [[ఔరంగజేబు]] తరువాత రాజ్యాధికారానికి వారసుల మధ్య యుద్ధం సంభవించింది. ఔరంగజేబు చిన్న కుమారుడు రాకుమారుడు [[ముహమ్మద్ అజాం షాహ్]] తనకుతానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి బహదూర్ షాతో యుద్ధం చేసి యుద్ధంలో మరణించాడు. మరొక సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[1709|1709లో]] మరణించాడు. [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనం <u>'''సందీ కాల వ్యవస్ధ'''</u> ఆ సమయంలో [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] సింహాసనాన్ని స్వాధీనపర్చుకొని ఏడు నెలల పాటు అధికారం చెలాయించాడు. ఈ తిరుగుబాటుతో ఆధునిక భావాలున్న [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] పాపన్నతో సత్సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాడు. ప్రతి ఆరుమాసాలకు ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించాలి అనేది వారి ఒప్పందం. దానికి పాపన్న మొదట కప్పం చెల్లించి, ఆరు మాసాల కాలం తరువాత తనకు తానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించలేదు. తన బావమరిది ఫౌజార్‌తో సహా- పాపన్న మరొక కోటను ముట్టడి చేస్తున్నప్పుడు వారి బందీలను తారుమారు చేసి కోటను స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. ఆ సమయంలో [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] ముట్టడి చేయడానికి అనేక వేల మంది బలగాలను పంపాడు. ఇది సుదీర్ఘమైన యుద్దంగా మారి, మార్చి 1710 వరకు కొనసాగింది. అప్పటికి పాపాన్న గెరిల్ల సైన్యం సంఖ్య సుమారు 12,000 కు రెట్టింపు చేశాడు. కనీసం 30,000 మంది సైనికులు,- అశ్వికదళం పదాతిదళం - స్థానిక భూస్వాములు సరఫరా చేస్తారు. యుద్దం జరుగుతున్న రోజుల్లోనే ఓ రాత్రి పాపాన్న బావమరిది చేత పట్టుబడ్డాడు. కొద్ది రోజుల తరువాత అతన్ని ఉరితీశారు. సాంప్రదాయిక వృత్తాంతాలు ఉరితీసే పద్ధతి శిరచ్ఛేదం అని, ఆ తరువాత అతని మృతదేహాన్ని ముక్కలుగా చేసి అతని తల [[ఢిల్లీ]]కి పంపారని చెప్పారు. {{Sfnp|Eaton|2005}} {{Sfnp|Richards|Rao|1980}} చరిత్రకారులు రిచర్డ్స్, రావు పాపన్న ప్రయత్నాన్ని "ద్వంద్వ తిరుగుబాటు" గా సూచిస్తారు {{Sfnp|Richards|Rao|1998}}చరిత్రకారులు మెట్‌కాల్ఫ్‌లు ఇతరులతో పాటు ఉపయోగించారు. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో చెలామణి అవుతున్న అధికారిక నివేదికలపై తన రచనలను ఆధారంగా చేసుకున్న సమకాలీన చరిత్రకారుని రచన కూడా ఉంది. ==గుర్తింపులు== #[[ఆదిలాబాదు జిల్లా]], [[నిర్మల్]] లో 2012 జూలై 30 నాడు సర్వాయి పాపన్న [[విగ్రహము|విగ్రహం]] ప్రతిష్ఠించబడింది.ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక, ఆదిలాబాదు జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 31-07-2012 2012 ఆగష్టు 18 నాడు [[కరీంనగర్ జిల్లా]] [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] గ్రామంలో సర్వాయి పాపన్న విగ్రహం [[కరీంనగర్]] లోకసభ సభ్యుడు పొన్నం ప్రభాకర్ చే ఆవిష్కరించబడింది.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, కరీంనగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 19-08-2012</ref> #సర్వాయి పాపన్న జయంతి ఆగస్టు 18న, వర్ధంతిని ఏప్రిల్‌ 2న అధికారికంగా నిర్వహించాలని 2022 అక్టోబరు 30న [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి |url=https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=31 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031141722/https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> #సర్దార్ సర్వాయి పాపన్నగౌడ్ పేరుతో పోస్టల్ కవర్ విడుదల<ref name="తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి">{{cite news |last1=Sakshi |first1= |title=తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151618/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> ==విగ్రహాలు== *[[రామవరం (కొడకండ్ల)|రామ‌వ‌రం గ్రామం]], [[కొడకండ్ల మండలం (జనగామ జిల్లా)|కొడ‌కండ్ల మండ‌లం]], [[జనగామ జిల్లా]]<ref name="అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు |url=https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |accessdate=31 October 2022 |date=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142822/https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[బస్వాపూర్ (కోహెడ)|బస్వాపూర్‌ గ్రామం]], [[కోహెడ మండలం]], [[సిద్దిపేట జిల్లా]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు">{{cite news |last1=HMTV |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు |url=https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=19 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151223/https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> *[[మెదక్|మెదక్‌ పట్టణం]]<ref name="సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |accessdate=19 August 2021 |work= |date=18 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819113443/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |archivedate=19 August 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[ఆలేరు]]<ref name="బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |accessdate=31 October 2022 |work= |date=1 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031152134/https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[పెద్దకొత్తపల్లి]], [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]]<ref name="తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud">{{cite news |last1=Disha |title=తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud |url=https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=26 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514121034/https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |archivedate=14 May 2023 |language=te}}</ref> * [[జవహర్‌నగర్ నగరపాలక సంస్థ|జవహర్‌నగర్]], [[మేడ్చల్ మల్కాజ్‌గిరి జిల్లా|మేడ్చల్]]<ref name="సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని">{{cite news |last1= |first1= |title=సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని |url=https://telugu.abplive.com/photo-gallery/telangana/hyderabad-minister-v-srinivas-goud-makes-interesting-comments-over-bjp-and-trs-2947 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=29 August 2021 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[నేరెడ్‌మెట్|నేరేడ్‌మెట్‌ చౌరస్తా]]<ref name="వీరత్వానికి ప్రతీక">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=వీరత్వానికి ప్రతీక |url=https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=14 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514115724/https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |archivedate=14 May 2023 |language=te-IN}}</ref> * [[కానూరు (పెరవలి)|కానూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ">{{cite news |last1=Prajasakti |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ |url=https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |accessdate=14 May 2023 |date=18 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122013/https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |archivedate=14 May 2023 |language=en}}</ref> * [[ఘటకేసర్|ఘట్‌కేసర్‌]]<ref name="కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం">{{cite news |last1=Telugu Prabha |title=కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం |url=https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |accessdate=14 May 2023 |date=9 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122705/https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |archivedate=14 May 2023}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * [http://www.youtube.com/watch?v=UOkQ0ylDyC0#t=217 యూట్యూబ్ లో పాపన్న గురించిన వీడియో] [[వర్గం:తెలుగువారు]] i9ytom3ktr05mwj6a6tzo077fuzy4l4 4983277 4983276 2026-10-17T13:56:21Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:తెలుగువారు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983277 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నాసగోని సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ | native_name = | native_name_lang = తెలుగు | image = SPGoud.jpg | image_size = 300 px | alt = | caption = | birth_date = [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] | birth_place = [[ఖిలాషాపూర్]] , [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[జనగామ జిల్లా]] (పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]]) | residence = | nationality = భారతీయుడు | death_date = 1709 లేదా 1710 | education = | occupation = గౌడ వృత్తి , తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు , తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. | organization = | height = | weight = | party = | children = | parents = సర్వమ్మ, దర్మన్న | awards = సర్ధార్ }} '''సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్''' (ఆంగ్లం: Sardar Sarvai Papanna goud) పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]], ప్రస్తుత [[జనగామ జిల్లా]], [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[ఖిలాషాపూర్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి పేరు నాసగోని ధర్మన్నగౌడ్. చుట్టు పక్కల గ్రామస్తులు గౌరవంతో ధర్మన్నదొర అనేవారు. తండ్రి చిన్నతనంలోనే చనిపోయారు. సర్వమ్మ అతడి తల్లి. అందరు అతన్ని పాపన్న గౌడ్అని పాపన్న దొర అన్ని పిలిచేవారు. పాపన్న ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు. అతను శివున్ని కూడా ఆరాధించేవాడు. తల్లి కోరిక మేరకు గౌడ వృత్తిని స్వీకరించాడు.<ref name="పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే!">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే! |url=https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |accessdate=31 October 2022 |work= |date=16 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142056/https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |archivedate=31 October 2022}}</ref>పాపన్న గౌడ్ మొట్టమొదటి బహుజన వీరుడు బహుజన చక్రవర్తి బహుజన నాయకుడు అయినా సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ == జననం, బాల్యం, స్నేహీతులు == [[దూల్‌మిట్ట|ధూళిమిట్ట]] [[శాసనం]] ప్రకారం [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] నాడు పాపన్న గౌడ్ [[వరంగల్]] జిల్లాలో గౌడ్ కులంలో జన్మించాడు. [[గౌడ చరిత్ర]]<nowiki/>లో ముఖ్యమైన స్థానం ఉన్న వ్యక్తి ధూల్మిట్ట వీరగల్లు శాసనంలో ఇలా వుంది. ‘‘ బండిపోత గౌడ షాపూర్ ఖిలా పులి గౌడ యేబది రొడ్డి షబ్బారాయుడ, పౌదరు పాపన్న గౌడ్ బాల్యంలో [[పశువుల జాతులు|పశువులను]] కాస్తూ ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్ధితులు గమనించేవాడు. తల్లి సర్వమ్మకు ఒక్క కొడుకు కావడంతో గారాబంగా పెంచింది. పాపన్న వంశం శైవమతస్థులై (శివభక్తులు) ([[గౌడ|గౌడు]] కులం వారు అందరు కూడ) నిత్యం పూజలు సంప్రదాయాలను తరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయా జీవితాన్ని యుక్త వయసు వచ్చే నాటికి క్రమక్రమంగా వ్యతిరేకించాడు. ఇతర కులాల వారితో తిరిగేవాడు. వీరిలో చాకలి సర్వన్న, మంగలి మాసన్న, కుమ్మరి గోవిందు, జక్కుల పెరుమాళ్లు, దూదేకుల పీరు, కొత్వాల్ మీరు సాహేబ్ పాపన్న ప్రధాన అనుచరులు. తల్లి సర్వమ్మ కోరికతో తాటిచెట్లు ఎక్కి (కలాలి) కల్లు గీయడం కులం పని చేయడం స్నేహితులు, పాపయ్య కల్లు తాగడం లోకం తీరు చుట్టుప్రక్కల జరుగుచున్న విషయాల గురించి చర్చలు గంటల తరబడి మాట్లాడుకునేవారు.<ref name="బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న2">{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|title=బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న|last1=V6 Velugu|first1=|date=18 August 2021|accessdate=31 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142422/https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|archivedate=31 October 2022|language=te}}</ref> ==హైదారాబాదు తురుష్క ఆగడాలు== పదహారవ శతాబ్దంలో [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ఐదు చిన్న రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. గోల్కొండ [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహి]] రాజవంశం నియంత్రణలోకి వచ్చింది. వారు పాలించటానికి చాలా తేలికైన ప్రాంతాన్ని వారసత్వంగా పొందారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు భూమి పన్నుల (రకాలు, శిస్తూ) వసూలు విధానంతో ప్రజలను చాలా హింసాత్మకంగా ఇబ్బందులకు గురిచేస్తూ, పీడించి, రకరకాల పేర్లతో శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. కులాల, మతలా పేర్లతో కూడా శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. అలాగే [[గౌడ]] [[కులం]] వారికి [[తాటి|తాటిచెట్ల]]కు పన్ను వేసారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో పాపన్న కల్లు అమ్ముకొనే మండువాలో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు [[కల్లు]] తాగి [[డబ్బు]]లు ఇవ్వకుండా హేళనగా నవ్వుకుంటు వెళ్ళేవారు. రెండు, మూడు సార్లు అలాగే జరిగింది. ==మొదటి తిరుగుబాటు== [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] [[సైనికుడు|సైనికులు]] శిస్తులు వసూలు చేసుకొని, కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వకున్నా, పాపన్న పెద్దగా పట్టించుకునే వాడు కాదు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు నా వద్ద కల్లు తాగుచున్నారు‌. రాజు గారి సైనికులు అంటే చాల గౌరవనీయులు. అయినా సైనికులు రాజుగారికి శిస్తుల లెక్కలు అప్పగించాలి కదా, కల్లుకు డబ్బులు ఇచ్చిన లెక్క తగ్గును కద పొనీలే అనుకునేవాడు. ఒకరోజు సైనికులు పాపన్న వద్ద కల్లు తాగి వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అవుచుండగా, కల్లు మండువాకు వస్తున పాపన్న స్నేహితుడు ఒకరు "ధనరాసులు ఉన్నా కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వలేని నిరుపేద [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అయ్యారా” అని సరసంగా అన్నాడు. అందుకు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికుల్లో ఒకడు కోపంతో పాపన్న స్నేహితున్ని తన్నుటకు కాలు ఎత్తాడు. అది చూసి ఆ క్షణంలో కోపోద్రిక్తుడైన పాపన్న, తన వద్ద కల్లు గీయడానికి ఉపయోగించు గీత [[కత్తి]], మారు కత్తిలో ఒకదానితో, ప్రాణ స్నేహితుణ్ణి తన్నుటకు కాలు ఎత్తిన సైనికుడి మెడ నరికాడు. దాంతో మిగాతా సైనికులు పాపన్న మీదికి యుద్దానికి రావడంతో, ఎంతో బలవంతుడైన పాపన్న వారిని కూడా అంతమొందించాడు. ఇక అక్కడ మిగిలింది పాపన్న ప్రాణ స్నేహితులు, సైనికుల [[గుర్రం|గుర్రాలు]], వసూలు చేసిన రాజుగారి ధనరాసులు మాత్రమే. పేదవారిని పీడించి వసూలు చేసిన డబ్బులు వారికే ఉపయోగపడాలి అంటు పాపన్న స్నేహితులతో గుర్రాలతో, డబ్బులతో ఇంటికి చేరాడు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] రాజ్యంలో విప్లవకారుడు అయ్యాడు. అప్పటి నుండి [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో, పాపన్న అతని స్నేహితులతో కలసి తిరుగుబాట్లు ప్రారంభించాడు. అలా మొదలైన [[తిరుగుబాటు]]తో ఆయుధాలు, గుర్రాలు, డబ్బులు కూడా సమకూర్చుకున్నాడు. యుద్దవిద్యలు నేర్చుకున్నాడు. పేదవారికి డబ్బులు సహాయం చేయడంతో పాపన్న పేరు [[జనగాం]] ప్రదేశంలో మారుమోగింది. గ్రామాల్లోని యువకులు పాపన్న వద్ద సైనికులుగా చేరారు. వారికి యుద్దవిద్యలు నేర్పించి, అతి తొందరలోనే 3,000 మందిని సొంతంగా సైనికులుగా సమక్చూకున్నాడు. వారి దాడుల వల్ల కలిగే నష్టం కారణంగా వారిని స్థానిక [[జమిందారు|జమీందార్లు]] (వంశపారంపర్య ''అధిపతులు'' -భూస్వాములు), ఫౌజ్‌దార్లును తరిమికొట్టారు. ==భువనగిరి కోటపై తిరుగుబాటు== [[తెలంగాణ|తెలంగాణా]]లో మెుఘల్ రాజు అప్పటి పాలకుల, అంతకంతకు పెరుగుతున్న [[ముస్లిం]]ల ఆధిపత్యాన్ని అంతం చెయ్యాలని, తాబేదారులు, జమీనుదారులు, జాగీర్దారులు, దొరలు, భూస్వాములు చేసే దురాగతాలను గమనించి [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]పై బడుగువారి [[పతాకం|జెండా]]ను ఎగురవేయాలని నిర్ణయించి ఆ దిశగా [[ప్రస్థానత్రయం|ప్రస్థానం]] ప్రారంభించాడు. అయితే పాపన్నకు ఎలాంటి వారసత్వ నాయకత్వం కాని, ధనంకాని, అధికారం కాని లేవు. గెరిల్ల సైన్యాన్ని తయారు చేసి, ఆ సైన్యం ద్వారా మొగలు సైన్యం పై దాడి చేసి, తన సొంత ఊరు [[ఖిలాషాపూర్]] ని [[రాజధాని]]గా చేసుకొని, 1675 లో సర్వాయి పేటలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అతని తరపున పోరాడటానికి గెరిల్ల సైన్యాన్ని పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను పెంచగల సామర్థ్యం అతని 10,000 –12,000 విస్తృతంగా పెంచడానికి అవసరమైన సంఖ్యకి సాక్ష్యం. పాపన్న [[ఛత్రపతి శివాజీ]]కి సమకాలికుడు. శివాజీ [[ముస్లిం]]ల పాలన అంతానికి [[మహారాష్ట్ర]]లో ఎలాగైతే పోరాడాడో, పాపన్న కూడా [[తెలంగాణా]]లో ముస్లింల పాలన అంతానికి పోరాడారు. 1687 - 1724 వరకు అప్పటి మొగల్ చక్రవర్తి [[ఔరంగజేబు]] సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు. పాపన్న ఒక్కో ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి విజయ దుర్గాలు నిర్మించాడు. 1678 వరకు [[తాటికొండ]], [[వేములకొండ]]లను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొని దుర్గాలను నిర్మించాడు. ఒక సామాన్య వ్యక్తి శతృదుర్భేద్యమైన కోటలను వశపర్చుకోవడం అతని వ్యూహానికి నిదర్శనం. [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] కోటతో మొదలుపెట్టి దాదాపు 20 కోటలను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. అతని ఆలోచనలకు బెంబేలెత్తిన భూస్వాములు, మొగలాయి తొత్తులైన నిజాములు, కుట్రలు పన్ని సైన్యాన్ని బలహీనపర్చారు. 1700 - 1705 మధ్యకాలంలో [[ఖిలాషాపూర్|ఖిలాషాపురం]]లో మరొక దుర్గం నిర్మించాడు. ఒక్కో మెట్టు ఎక్కుతూ దాదాపు 12 వేల సైనికులను సమకూర్చుకొని ఎన్నో కోటలను జయించి చివరకు [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]ను స్వాధీనపర్చుకొని 7 నెలలపాటు అధికారం చెలాయించాడు. తెలంగాణలో మొగలాయి విస్తరణను తొలిసారిగా అడ్డుకున్నది సర్వాయి పాపన్నే. అతని సామ్రాజ్యం [[తాటికొండ]], [[కొలనుపాక]], [[చేర్యాల]] నుండి [[కరీంనగర్ జిల్లా]] లోని [[హుస్నాబాద్]], [[హుజూరాబాద్]] వరకు విస్తరించింది. పాపన్న ముస్లిం మతానికి చెందిన ఒక స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె [[భువనగిరి కోట]] ఫౌజ్దార్ (మిలిటరీ గవర్నర్) సోదరి. [[భువనగిరి కోట]]ను రాజధానిగా చేసుకొని అతను ముప్పై సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. జానపద [[కళాకారుడు|కళాకారులు]] తరతరాలుగా 3, 4 వందల ఏండ్లు గడిచినా, జానపద కథలలో పాపన్న చరిత్ర ఇప్పటికీ స్థానికంగా పాడతారు. జానపద, భాషా శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసిన సందర్భంలోనే చాలా సాక్ష్యాలు సేకరించబడ్డాయి. పాపన్న ఒక సాధారణ గౌడ కుటుంబం నుండి వచ్చిన వాడు కనుక అతనికి ప్రజల కష్టనష్టాలన్నీ తెలుసు. అందుకే పాపన్న రాజ్యంలో పన్నులు లేవు. ఖజానా కొరకు అతను [[జమిందారు|జమిందార్]], సుబేదార్లపై తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు. పాపన్న అనేక ప్రజామోద యోగ్యమైన పనులు చేసాడు. అతని రాజ్యంలో సామజిక న్యాయం పాటించేవాడు. తాటి కొండలో చెక్ డాం నిర్మించాడు. అతను ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు కావున [[హుజూరాబాద్ మండలం|హుజురాబాద్]] లో ఎల్లమ్మ గుడి కట్టించాడు. అది రూపం మారినా నేటికీ అలానే ఉంది. == ఇతర వివరాలు == మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన [[షాజహాన్]] కుతుబ్ షాహి సుల్తాన్ నుండి ఖచ్చితమైన ఆదేశాలు ప్రారంభించాడు. అతని కుమారుడు [[ఔరంగజేబు]]ను [[గోల్కొండ]]లో ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి పంపాడు. [[ఔరంగజేబు]] చివరికి 1687 లో ఈ ప్రాంతంపై పూర్తి నియంత్రణ సాధించాడు. పాపన్న గెరిల్ల సైన్యంతో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొగల్ సైన్యం]] పై దాడి చేస్తున్నాడని [[ఔరంగజేబు]]కు తెలిసింది. అతడు రుస్తుం దిల్ ఖాన్ కు బాధ్యతలు అప్పగించాడు. రుస్తుం దిల్ ఖాన్ యుద్ధానికి ఖాసింఖాన్ ను పంపించాడు. [[షాపూర్]] వద్ద ఇరు సైన్యాలు తలపడ్డాయి. నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. చివరికి రుస్తుం దిల్ ఖాన్ రంగం లోకి దిగాడు. సుమారు 3 నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. పాపన్న తన ప్రాణ స్నేహితున్ని కోల్పోయాడు. దాంతో ఆయన యుద్ధాన్ని విరమించుకొని, అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. మొగల్ సైన్యాలు అతని కోసం వెతకడం ప్రారంభించాయి. అయితే పాపన్న తన సొంత ఊరు [[జనగామ జిల్లా|జనగామ]]కు వెళ్లి అక్కడ [[గౌడ]] కులం వారు ఎక్కువగా ఉండే చోట జీవితం గడిపాడు. 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తరువాత [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. కొత్తగా రాజు అయిన తర్వాత దక్కన్ పాలకుడు కంబక్ష్ ఖాన్ బలహీన పాలనను చూసిన పాపన్న 1708 ఏప్రిల్ 1 లో వరంగల్ కోటపై దాడి చేసాడు. అయితే ఈ దాడిలో పాపన్న పట్టుబడ్డాడు. శత్రువు చేతిలో చావడం ఇష్టం లేని పాపన్న తన బాకుతోనే గుండెల్లో పొడుచుకొని చనిపోయాడు. 1710 లో పాపన్న తలని [[గోల్కొండ]] కోట ముఖద్వారానికి వేళ్ళాడ దీసారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన  లండన్ లో ఉన్న కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ పాపన్న మహారాజ్ చరిత్ర పై అధ్యయం చేయించి పుస్తకాలను ముద్రించింది. సర్ధార్ పాపన్న ముఖ చిత్రంతో కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ రెండు పుస్తకాలలో (ది న్యూ కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా, ది సోషల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది డెక్కన్) చరిత్రను ముద్రించింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం లండన్ లోని  “విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్” మ్యూజియంలో సర్ధార్ పాపన్న మహారాజ్ శాశ్వత శిలా విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. == మరో కథనం ప్రకారం == 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తర్వాత [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] 63 సంవత్సరాల వయసులో [[ఢిల్లీ|ఢీల్లీ]] సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన 2వ సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. [[ఔరంగజేబు]] తరువాత రాజ్యాధికారానికి వారసుల మధ్య యుద్ధం సంభవించింది. ఔరంగజేబు చిన్న కుమారుడు రాకుమారుడు [[ముహమ్మద్ అజాం షాహ్]] తనకుతానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి బహదూర్ షాతో యుద్ధం చేసి యుద్ధంలో మరణించాడు. మరొక సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[1709|1709లో]] మరణించాడు. [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనం <u>'''సందీ కాల వ్యవస్ధ'''</u> ఆ సమయంలో [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] సింహాసనాన్ని స్వాధీనపర్చుకొని ఏడు నెలల పాటు అధికారం చెలాయించాడు. ఈ తిరుగుబాటుతో ఆధునిక భావాలున్న [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] పాపన్నతో సత్సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాడు. ప్రతి ఆరుమాసాలకు ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించాలి అనేది వారి ఒప్పందం. దానికి పాపన్న మొదట కప్పం చెల్లించి, ఆరు మాసాల కాలం తరువాత తనకు తానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించలేదు. తన బావమరిది ఫౌజార్‌తో సహా- పాపన్న మరొక కోటను ముట్టడి చేస్తున్నప్పుడు వారి బందీలను తారుమారు చేసి కోటను స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. ఆ సమయంలో [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] ముట్టడి చేయడానికి అనేక వేల మంది బలగాలను పంపాడు. ఇది సుదీర్ఘమైన యుద్దంగా మారి, మార్చి 1710 వరకు కొనసాగింది. అప్పటికి పాపాన్న గెరిల్ల సైన్యం సంఖ్య సుమారు 12,000 కు రెట్టింపు చేశాడు. కనీసం 30,000 మంది సైనికులు,- అశ్వికదళం పదాతిదళం - స్థానిక భూస్వాములు సరఫరా చేస్తారు. యుద్దం జరుగుతున్న రోజుల్లోనే ఓ రాత్రి పాపాన్న బావమరిది చేత పట్టుబడ్డాడు. కొద్ది రోజుల తరువాత అతన్ని ఉరితీశారు. సాంప్రదాయిక వృత్తాంతాలు ఉరితీసే పద్ధతి శిరచ్ఛేదం అని, ఆ తరువాత అతని మృతదేహాన్ని ముక్కలుగా చేసి అతని తల [[ఢిల్లీ]]కి పంపారని చెప్పారు. {{Sfnp|Eaton|2005}} {{Sfnp|Richards|Rao|1980}} చరిత్రకారులు రిచర్డ్స్, రావు పాపన్న ప్రయత్నాన్ని "ద్వంద్వ తిరుగుబాటు" గా సూచిస్తారు {{Sfnp|Richards|Rao|1998}}చరిత్రకారులు మెట్‌కాల్ఫ్‌లు ఇతరులతో పాటు ఉపయోగించారు. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో చెలామణి అవుతున్న అధికారిక నివేదికలపై తన రచనలను ఆధారంగా చేసుకున్న సమకాలీన చరిత్రకారుని రచన కూడా ఉంది. ==గుర్తింపులు== #[[ఆదిలాబాదు జిల్లా]], [[నిర్మల్]] లో 2012 జూలై 30 నాడు సర్వాయి పాపన్న [[విగ్రహము|విగ్రహం]] ప్రతిష్ఠించబడింది.ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక, ఆదిలాబాదు జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 31-07-2012 2012 ఆగష్టు 18 నాడు [[కరీంనగర్ జిల్లా]] [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] గ్రామంలో సర్వాయి పాపన్న విగ్రహం [[కరీంనగర్]] లోకసభ సభ్యుడు పొన్నం ప్రభాకర్ చే ఆవిష్కరించబడింది.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, కరీంనగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 19-08-2012</ref> #సర్వాయి పాపన్న జయంతి ఆగస్టు 18న, వర్ధంతిని ఏప్రిల్‌ 2న అధికారికంగా నిర్వహించాలని 2022 అక్టోబరు 30న [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి |url=https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=31 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031141722/https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> #సర్దార్ సర్వాయి పాపన్నగౌడ్ పేరుతో పోస్టల్ కవర్ విడుదల<ref name="తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి">{{cite news |last1=Sakshi |first1= |title=తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151618/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> ==విగ్రహాలు== *[[రామవరం (కొడకండ్ల)|రామ‌వ‌రం గ్రామం]], [[కొడకండ్ల మండలం (జనగామ జిల్లా)|కొడ‌కండ్ల మండ‌లం]], [[జనగామ జిల్లా]]<ref name="అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు |url=https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |accessdate=31 October 2022 |date=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142822/https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[బస్వాపూర్ (కోహెడ)|బస్వాపూర్‌ గ్రామం]], [[కోహెడ మండలం]], [[సిద్దిపేట జిల్లా]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు">{{cite news |last1=HMTV |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు |url=https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=19 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151223/https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> *[[మెదక్|మెదక్‌ పట్టణం]]<ref name="సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |accessdate=19 August 2021 |work= |date=18 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819113443/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |archivedate=19 August 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[ఆలేరు]]<ref name="బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |accessdate=31 October 2022 |work= |date=1 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031152134/https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[పెద్దకొత్తపల్లి]], [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]]<ref name="తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud">{{cite news |last1=Disha |title=తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud |url=https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=26 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514121034/https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |archivedate=14 May 2023 |language=te}}</ref> * [[జవహర్‌నగర్ నగరపాలక సంస్థ|జవహర్‌నగర్]], [[మేడ్చల్ మల్కాజ్‌గిరి జిల్లా|మేడ్చల్]]<ref name="సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని">{{cite news |last1= |first1= |title=సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని |url=https://telugu.abplive.com/photo-gallery/telangana/hyderabad-minister-v-srinivas-goud-makes-interesting-comments-over-bjp-and-trs-2947 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=29 August 2021 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[నేరెడ్‌మెట్|నేరేడ్‌మెట్‌ చౌరస్తా]]<ref name="వీరత్వానికి ప్రతీక">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=వీరత్వానికి ప్రతీక |url=https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=14 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514115724/https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |archivedate=14 May 2023 |language=te-IN}}</ref> * [[కానూరు (పెరవలి)|కానూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ">{{cite news |last1=Prajasakti |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ |url=https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |accessdate=14 May 2023 |date=18 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122013/https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |archivedate=14 May 2023 |language=en}}</ref> * [[ఘటకేసర్|ఘట్‌కేసర్‌]]<ref name="కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం">{{cite news |last1=Telugu Prabha |title=కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం |url=https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |accessdate=14 May 2023 |date=9 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122705/https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |archivedate=14 May 2023}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * [http://www.youtube.com/watch?v=UOkQ0ylDyC0#t=217 యూట్యూబ్ లో పాపన్న గురించిన వీడియో] 32cpnufekzeov46r06fjno2p6yelhkp 4983278 4983277 2026-10-17T13:57:19Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:1710 మరణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983278 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నాసగోని సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ | native_name = | native_name_lang = తెలుగు | image = SPGoud.jpg | image_size = 300 px | alt = | caption = | birth_date = [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] | birth_place = [[ఖిలాషాపూర్]] , [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[జనగామ జిల్లా]] (పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]]) | residence = | nationality = భారతీయుడు | death_date = 1709 లేదా 1710 | education = | occupation = గౌడ వృత్తి , తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు , తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. | organization = | height = | weight = | party = | children = | parents = సర్వమ్మ, దర్మన్న | awards = సర్ధార్ }} '''సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్''' (ఆంగ్లం: Sardar Sarvai Papanna goud) పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]], ప్రస్తుత [[జనగామ జిల్లా]], [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[ఖిలాషాపూర్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి పేరు నాసగోని ధర్మన్నగౌడ్. చుట్టు పక్కల గ్రామస్తులు గౌరవంతో ధర్మన్నదొర అనేవారు. తండ్రి చిన్నతనంలోనే చనిపోయారు. సర్వమ్మ అతడి తల్లి. అందరు అతన్ని పాపన్న గౌడ్అని పాపన్న దొర అన్ని పిలిచేవారు. పాపన్న ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు. అతను శివున్ని కూడా ఆరాధించేవాడు. తల్లి కోరిక మేరకు గౌడ వృత్తిని స్వీకరించాడు.<ref name="పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే!">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే! |url=https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |accessdate=31 October 2022 |work= |date=16 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142056/https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |archivedate=31 October 2022}}</ref>పాపన్న గౌడ్ మొట్టమొదటి బహుజన వీరుడు బహుజన చక్రవర్తి బహుజన నాయకుడు అయినా సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ == జననం, బాల్యం, స్నేహీతులు == [[దూల్‌మిట్ట|ధూళిమిట్ట]] [[శాసనం]] ప్రకారం [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] నాడు పాపన్న గౌడ్ [[వరంగల్]] జిల్లాలో గౌడ్ కులంలో జన్మించాడు. [[గౌడ చరిత్ర]]<nowiki/>లో ముఖ్యమైన స్థానం ఉన్న వ్యక్తి ధూల్మిట్ట వీరగల్లు శాసనంలో ఇలా వుంది. ‘‘ బండిపోత గౌడ షాపూర్ ఖిలా పులి గౌడ యేబది రొడ్డి షబ్బారాయుడ, పౌదరు పాపన్న గౌడ్ బాల్యంలో [[పశువుల జాతులు|పశువులను]] కాస్తూ ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్ధితులు గమనించేవాడు. తల్లి సర్వమ్మకు ఒక్క కొడుకు కావడంతో గారాబంగా పెంచింది. పాపన్న వంశం శైవమతస్థులై (శివభక్తులు) ([[గౌడ|గౌడు]] కులం వారు అందరు కూడ) నిత్యం పూజలు సంప్రదాయాలను తరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయా జీవితాన్ని యుక్త వయసు వచ్చే నాటికి క్రమక్రమంగా వ్యతిరేకించాడు. ఇతర కులాల వారితో తిరిగేవాడు. వీరిలో చాకలి సర్వన్న, మంగలి మాసన్న, కుమ్మరి గోవిందు, జక్కుల పెరుమాళ్లు, దూదేకుల పీరు, కొత్వాల్ మీరు సాహేబ్ పాపన్న ప్రధాన అనుచరులు. తల్లి సర్వమ్మ కోరికతో తాటిచెట్లు ఎక్కి (కలాలి) కల్లు గీయడం కులం పని చేయడం స్నేహితులు, పాపయ్య కల్లు తాగడం లోకం తీరు చుట్టుప్రక్కల జరుగుచున్న విషయాల గురించి చర్చలు గంటల తరబడి మాట్లాడుకునేవారు.<ref name="బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న2">{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|title=బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న|last1=V6 Velugu|first1=|date=18 August 2021|accessdate=31 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142422/https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|archivedate=31 October 2022|language=te}}</ref> ==హైదారాబాదు తురుష్క ఆగడాలు== పదహారవ శతాబ్దంలో [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ఐదు చిన్న రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. గోల్కొండ [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహి]] రాజవంశం నియంత్రణలోకి వచ్చింది. వారు పాలించటానికి చాలా తేలికైన ప్రాంతాన్ని వారసత్వంగా పొందారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు భూమి పన్నుల (రకాలు, శిస్తూ) వసూలు విధానంతో ప్రజలను చాలా హింసాత్మకంగా ఇబ్బందులకు గురిచేస్తూ, పీడించి, రకరకాల పేర్లతో శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. కులాల, మతలా పేర్లతో కూడా శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. అలాగే [[గౌడ]] [[కులం]] వారికి [[తాటి|తాటిచెట్ల]]కు పన్ను వేసారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో పాపన్న కల్లు అమ్ముకొనే మండువాలో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు [[కల్లు]] తాగి [[డబ్బు]]లు ఇవ్వకుండా హేళనగా నవ్వుకుంటు వెళ్ళేవారు. రెండు, మూడు సార్లు అలాగే జరిగింది. ==మొదటి తిరుగుబాటు== [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] [[సైనికుడు|సైనికులు]] శిస్తులు వసూలు చేసుకొని, కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వకున్నా, పాపన్న పెద్దగా పట్టించుకునే వాడు కాదు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు నా వద్ద కల్లు తాగుచున్నారు‌. రాజు గారి సైనికులు అంటే చాల గౌరవనీయులు. అయినా సైనికులు రాజుగారికి శిస్తుల లెక్కలు అప్పగించాలి కదా, కల్లుకు డబ్బులు ఇచ్చిన లెక్క తగ్గును కద పొనీలే అనుకునేవాడు. ఒకరోజు సైనికులు పాపన్న వద్ద కల్లు తాగి వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అవుచుండగా, కల్లు మండువాకు వస్తున పాపన్న స్నేహితుడు ఒకరు "ధనరాసులు ఉన్నా కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వలేని నిరుపేద [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అయ్యారా” అని సరసంగా అన్నాడు. అందుకు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికుల్లో ఒకడు కోపంతో పాపన్న స్నేహితున్ని తన్నుటకు కాలు ఎత్తాడు. అది చూసి ఆ క్షణంలో కోపోద్రిక్తుడైన పాపన్న, తన వద్ద కల్లు గీయడానికి ఉపయోగించు గీత [[కత్తి]], మారు కత్తిలో ఒకదానితో, ప్రాణ స్నేహితుణ్ణి తన్నుటకు కాలు ఎత్తిన సైనికుడి మెడ నరికాడు. దాంతో మిగాతా సైనికులు పాపన్న మీదికి యుద్దానికి రావడంతో, ఎంతో బలవంతుడైన పాపన్న వారిని కూడా అంతమొందించాడు. ఇక అక్కడ మిగిలింది పాపన్న ప్రాణ స్నేహితులు, సైనికుల [[గుర్రం|గుర్రాలు]], వసూలు చేసిన రాజుగారి ధనరాసులు మాత్రమే. పేదవారిని పీడించి వసూలు చేసిన డబ్బులు వారికే ఉపయోగపడాలి అంటు పాపన్న స్నేహితులతో గుర్రాలతో, డబ్బులతో ఇంటికి చేరాడు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] రాజ్యంలో విప్లవకారుడు అయ్యాడు. అప్పటి నుండి [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో, పాపన్న అతని స్నేహితులతో కలసి తిరుగుబాట్లు ప్రారంభించాడు. అలా మొదలైన [[తిరుగుబాటు]]తో ఆయుధాలు, గుర్రాలు, డబ్బులు కూడా సమకూర్చుకున్నాడు. యుద్దవిద్యలు నేర్చుకున్నాడు. పేదవారికి డబ్బులు సహాయం చేయడంతో పాపన్న పేరు [[జనగాం]] ప్రదేశంలో మారుమోగింది. గ్రామాల్లోని యువకులు పాపన్న వద్ద సైనికులుగా చేరారు. వారికి యుద్దవిద్యలు నేర్పించి, అతి తొందరలోనే 3,000 మందిని సొంతంగా సైనికులుగా సమక్చూకున్నాడు. వారి దాడుల వల్ల కలిగే నష్టం కారణంగా వారిని స్థానిక [[జమిందారు|జమీందార్లు]] (వంశపారంపర్య ''అధిపతులు'' -భూస్వాములు), ఫౌజ్‌దార్లును తరిమికొట్టారు. ==భువనగిరి కోటపై తిరుగుబాటు== [[తెలంగాణ|తెలంగాణా]]లో మెుఘల్ రాజు అప్పటి పాలకుల, అంతకంతకు పెరుగుతున్న [[ముస్లిం]]ల ఆధిపత్యాన్ని అంతం చెయ్యాలని, తాబేదారులు, జమీనుదారులు, జాగీర్దారులు, దొరలు, భూస్వాములు చేసే దురాగతాలను గమనించి [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]పై బడుగువారి [[పతాకం|జెండా]]ను ఎగురవేయాలని నిర్ణయించి ఆ దిశగా [[ప్రస్థానత్రయం|ప్రస్థానం]] ప్రారంభించాడు. అయితే పాపన్నకు ఎలాంటి వారసత్వ నాయకత్వం కాని, ధనంకాని, అధికారం కాని లేవు. గెరిల్ల సైన్యాన్ని తయారు చేసి, ఆ సైన్యం ద్వారా మొగలు సైన్యం పై దాడి చేసి, తన సొంత ఊరు [[ఖిలాషాపూర్]] ని [[రాజధాని]]గా చేసుకొని, 1675 లో సర్వాయి పేటలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అతని తరపున పోరాడటానికి గెరిల్ల సైన్యాన్ని పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను పెంచగల సామర్థ్యం అతని 10,000 –12,000 విస్తృతంగా పెంచడానికి అవసరమైన సంఖ్యకి సాక్ష్యం. పాపన్న [[ఛత్రపతి శివాజీ]]కి సమకాలికుడు. శివాజీ [[ముస్లిం]]ల పాలన అంతానికి [[మహారాష్ట్ర]]లో ఎలాగైతే పోరాడాడో, పాపన్న కూడా [[తెలంగాణా]]లో ముస్లింల పాలన అంతానికి పోరాడారు. 1687 - 1724 వరకు అప్పటి మొగల్ చక్రవర్తి [[ఔరంగజేబు]] సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు. పాపన్న ఒక్కో ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి విజయ దుర్గాలు నిర్మించాడు. 1678 వరకు [[తాటికొండ]], [[వేములకొండ]]లను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొని దుర్గాలను నిర్మించాడు. ఒక సామాన్య వ్యక్తి శతృదుర్భేద్యమైన కోటలను వశపర్చుకోవడం అతని వ్యూహానికి నిదర్శనం. [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] కోటతో మొదలుపెట్టి దాదాపు 20 కోటలను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. అతని ఆలోచనలకు బెంబేలెత్తిన భూస్వాములు, మొగలాయి తొత్తులైన నిజాములు, కుట్రలు పన్ని సైన్యాన్ని బలహీనపర్చారు. 1700 - 1705 మధ్యకాలంలో [[ఖిలాషాపూర్|ఖిలాషాపురం]]లో మరొక దుర్గం నిర్మించాడు. ఒక్కో మెట్టు ఎక్కుతూ దాదాపు 12 వేల సైనికులను సమకూర్చుకొని ఎన్నో కోటలను జయించి చివరకు [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]ను స్వాధీనపర్చుకొని 7 నెలలపాటు అధికారం చెలాయించాడు. తెలంగాణలో మొగలాయి విస్తరణను తొలిసారిగా అడ్డుకున్నది సర్వాయి పాపన్నే. అతని సామ్రాజ్యం [[తాటికొండ]], [[కొలనుపాక]], [[చేర్యాల]] నుండి [[కరీంనగర్ జిల్లా]] లోని [[హుస్నాబాద్]], [[హుజూరాబాద్]] వరకు విస్తరించింది. పాపన్న ముస్లిం మతానికి చెందిన ఒక స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె [[భువనగిరి కోట]] ఫౌజ్దార్ (మిలిటరీ గవర్నర్) సోదరి. [[భువనగిరి కోట]]ను రాజధానిగా చేసుకొని అతను ముప్పై సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. జానపద [[కళాకారుడు|కళాకారులు]] తరతరాలుగా 3, 4 వందల ఏండ్లు గడిచినా, జానపద కథలలో పాపన్న చరిత్ర ఇప్పటికీ స్థానికంగా పాడతారు. జానపద, భాషా శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసిన సందర్భంలోనే చాలా సాక్ష్యాలు సేకరించబడ్డాయి. పాపన్న ఒక సాధారణ గౌడ కుటుంబం నుండి వచ్చిన వాడు కనుక అతనికి ప్రజల కష్టనష్టాలన్నీ తెలుసు. అందుకే పాపన్న రాజ్యంలో పన్నులు లేవు. ఖజానా కొరకు అతను [[జమిందారు|జమిందార్]], సుబేదార్లపై తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు. పాపన్న అనేక ప్రజామోద యోగ్యమైన పనులు చేసాడు. అతని రాజ్యంలో సామజిక న్యాయం పాటించేవాడు. తాటి కొండలో చెక్ డాం నిర్మించాడు. అతను ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు కావున [[హుజూరాబాద్ మండలం|హుజురాబాద్]] లో ఎల్లమ్మ గుడి కట్టించాడు. అది రూపం మారినా నేటికీ అలానే ఉంది. == ఇతర వివరాలు == మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన [[షాజహాన్]] కుతుబ్ షాహి సుల్తాన్ నుండి ఖచ్చితమైన ఆదేశాలు ప్రారంభించాడు. అతని కుమారుడు [[ఔరంగజేబు]]ను [[గోల్కొండ]]లో ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి పంపాడు. [[ఔరంగజేబు]] చివరికి 1687 లో ఈ ప్రాంతంపై పూర్తి నియంత్రణ సాధించాడు. పాపన్న గెరిల్ల సైన్యంతో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొగల్ సైన్యం]] పై దాడి చేస్తున్నాడని [[ఔరంగజేబు]]కు తెలిసింది. అతడు రుస్తుం దిల్ ఖాన్ కు బాధ్యతలు అప్పగించాడు. రుస్తుం దిల్ ఖాన్ యుద్ధానికి ఖాసింఖాన్ ను పంపించాడు. [[షాపూర్]] వద్ద ఇరు సైన్యాలు తలపడ్డాయి. నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. చివరికి రుస్తుం దిల్ ఖాన్ రంగం లోకి దిగాడు. సుమారు 3 నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. పాపన్న తన ప్రాణ స్నేహితున్ని కోల్పోయాడు. దాంతో ఆయన యుద్ధాన్ని విరమించుకొని, అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. మొగల్ సైన్యాలు అతని కోసం వెతకడం ప్రారంభించాయి. అయితే పాపన్న తన సొంత ఊరు [[జనగామ జిల్లా|జనగామ]]కు వెళ్లి అక్కడ [[గౌడ]] కులం వారు ఎక్కువగా ఉండే చోట జీవితం గడిపాడు. 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తరువాత [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. కొత్తగా రాజు అయిన తర్వాత దక్కన్ పాలకుడు కంబక్ష్ ఖాన్ బలహీన పాలనను చూసిన పాపన్న 1708 ఏప్రిల్ 1 లో వరంగల్ కోటపై దాడి చేసాడు. అయితే ఈ దాడిలో పాపన్న పట్టుబడ్డాడు. శత్రువు చేతిలో చావడం ఇష్టం లేని పాపన్న తన బాకుతోనే గుండెల్లో పొడుచుకొని చనిపోయాడు. 1710 లో పాపన్న తలని [[గోల్కొండ]] కోట ముఖద్వారానికి వేళ్ళాడ దీసారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన  లండన్ లో ఉన్న కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ పాపన్న మహారాజ్ చరిత్ర పై అధ్యయం చేయించి పుస్తకాలను ముద్రించింది. సర్ధార్ పాపన్న ముఖ చిత్రంతో కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ రెండు పుస్తకాలలో (ది న్యూ కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా, ది సోషల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది డెక్కన్) చరిత్రను ముద్రించింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం లండన్ లోని  “విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్” మ్యూజియంలో సర్ధార్ పాపన్న మహారాజ్ శాశ్వత శిలా విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. == మరో కథనం ప్రకారం == 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తర్వాత [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] 63 సంవత్సరాల వయసులో [[ఢిల్లీ|ఢీల్లీ]] సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన 2వ సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. [[ఔరంగజేబు]] తరువాత రాజ్యాధికారానికి వారసుల మధ్య యుద్ధం సంభవించింది. ఔరంగజేబు చిన్న కుమారుడు రాకుమారుడు [[ముహమ్మద్ అజాం షాహ్]] తనకుతానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి బహదూర్ షాతో యుద్ధం చేసి యుద్ధంలో మరణించాడు. మరొక సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[1709|1709లో]] మరణించాడు. [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనం <u>'''సందీ కాల వ్యవస్ధ'''</u> ఆ సమయంలో [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] సింహాసనాన్ని స్వాధీనపర్చుకొని ఏడు నెలల పాటు అధికారం చెలాయించాడు. ఈ తిరుగుబాటుతో ఆధునిక భావాలున్న [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] పాపన్నతో సత్సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాడు. ప్రతి ఆరుమాసాలకు ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించాలి అనేది వారి ఒప్పందం. దానికి పాపన్న మొదట కప్పం చెల్లించి, ఆరు మాసాల కాలం తరువాత తనకు తానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించలేదు. తన బావమరిది ఫౌజార్‌తో సహా- పాపన్న మరొక కోటను ముట్టడి చేస్తున్నప్పుడు వారి బందీలను తారుమారు చేసి కోటను స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. ఆ సమయంలో [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] ముట్టడి చేయడానికి అనేక వేల మంది బలగాలను పంపాడు. ఇది సుదీర్ఘమైన యుద్దంగా మారి, మార్చి 1710 వరకు కొనసాగింది. అప్పటికి పాపాన్న గెరిల్ల సైన్యం సంఖ్య సుమారు 12,000 కు రెట్టింపు చేశాడు. కనీసం 30,000 మంది సైనికులు,- అశ్వికదళం పదాతిదళం - స్థానిక భూస్వాములు సరఫరా చేస్తారు. యుద్దం జరుగుతున్న రోజుల్లోనే ఓ రాత్రి పాపాన్న బావమరిది చేత పట్టుబడ్డాడు. కొద్ది రోజుల తరువాత అతన్ని ఉరితీశారు. సాంప్రదాయిక వృత్తాంతాలు ఉరితీసే పద్ధతి శిరచ్ఛేదం అని, ఆ తరువాత అతని మృతదేహాన్ని ముక్కలుగా చేసి అతని తల [[ఢిల్లీ]]కి పంపారని చెప్పారు. {{Sfnp|Eaton|2005}} {{Sfnp|Richards|Rao|1980}} చరిత్రకారులు రిచర్డ్స్, రావు పాపన్న ప్రయత్నాన్ని "ద్వంద్వ తిరుగుబాటు" గా సూచిస్తారు {{Sfnp|Richards|Rao|1998}}చరిత్రకారులు మెట్‌కాల్ఫ్‌లు ఇతరులతో పాటు ఉపయోగించారు. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో చెలామణి అవుతున్న అధికారిక నివేదికలపై తన రచనలను ఆధారంగా చేసుకున్న సమకాలీన చరిత్రకారుని రచన కూడా ఉంది. ==గుర్తింపులు== #[[ఆదిలాబాదు జిల్లా]], [[నిర్మల్]] లో 2012 జూలై 30 నాడు సర్వాయి పాపన్న [[విగ్రహము|విగ్రహం]] ప్రతిష్ఠించబడింది.ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక, ఆదిలాబాదు జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 31-07-2012 2012 ఆగష్టు 18 నాడు [[కరీంనగర్ జిల్లా]] [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] గ్రామంలో సర్వాయి పాపన్న విగ్రహం [[కరీంనగర్]] లోకసభ సభ్యుడు పొన్నం ప్రభాకర్ చే ఆవిష్కరించబడింది.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, కరీంనగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 19-08-2012</ref> #సర్వాయి పాపన్న జయంతి ఆగస్టు 18న, వర్ధంతిని ఏప్రిల్‌ 2న అధికారికంగా నిర్వహించాలని 2022 అక్టోబరు 30న [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి |url=https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=31 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031141722/https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> #సర్దార్ సర్వాయి పాపన్నగౌడ్ పేరుతో పోస్టల్ కవర్ విడుదల<ref name="తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి">{{cite news |last1=Sakshi |first1= |title=తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151618/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> ==విగ్రహాలు== *[[రామవరం (కొడకండ్ల)|రామ‌వ‌రం గ్రామం]], [[కొడకండ్ల మండలం (జనగామ జిల్లా)|కొడ‌కండ్ల మండ‌లం]], [[జనగామ జిల్లా]]<ref name="అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు |url=https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |accessdate=31 October 2022 |date=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142822/https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[బస్వాపూర్ (కోహెడ)|బస్వాపూర్‌ గ్రామం]], [[కోహెడ మండలం]], [[సిద్దిపేట జిల్లా]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు">{{cite news |last1=HMTV |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు |url=https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=19 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151223/https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> *[[మెదక్|మెదక్‌ పట్టణం]]<ref name="సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |accessdate=19 August 2021 |work= |date=18 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819113443/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |archivedate=19 August 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[ఆలేరు]]<ref name="బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |accessdate=31 October 2022 |work= |date=1 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031152134/https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[పెద్దకొత్తపల్లి]], [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]]<ref name="తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud">{{cite news |last1=Disha |title=తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud |url=https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=26 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514121034/https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |archivedate=14 May 2023 |language=te}}</ref> * [[జవహర్‌నగర్ నగరపాలక సంస్థ|జవహర్‌నగర్]], [[మేడ్చల్ మల్కాజ్‌గిరి జిల్లా|మేడ్చల్]]<ref name="సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని">{{cite news |last1= |first1= |title=సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని |url=https://telugu.abplive.com/photo-gallery/telangana/hyderabad-minister-v-srinivas-goud-makes-interesting-comments-over-bjp-and-trs-2947 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=29 August 2021 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[నేరెడ్‌మెట్|నేరేడ్‌మెట్‌ చౌరస్తా]]<ref name="వీరత్వానికి ప్రతీక">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=వీరత్వానికి ప్రతీక |url=https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=14 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514115724/https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |archivedate=14 May 2023 |language=te-IN}}</ref> * [[కానూరు (పెరవలి)|కానూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ">{{cite news |last1=Prajasakti |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ |url=https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |accessdate=14 May 2023 |date=18 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122013/https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |archivedate=14 May 2023 |language=en}}</ref> * [[ఘటకేసర్|ఘట్‌కేసర్‌]]<ref name="కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం">{{cite news |last1=Telugu Prabha |title=కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం |url=https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |accessdate=14 May 2023 |date=9 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122705/https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |archivedate=14 May 2023}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * [http://www.youtube.com/watch?v=UOkQ0ylDyC0#t=217 యూట్యూబ్ లో పాపన్న గురించిన వీడియో] [[వర్గం:1710 మరణాలు]] 2j511l3mcwleb7gde44jzzwbk9asytx 4983280 4983278 2026-10-17T14:00:50Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:ఉరిశిక్ష ద్వారా మరణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983280 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నాసగోని సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ | native_name = | native_name_lang = తెలుగు | image = SPGoud.jpg | image_size = 300 px | alt = | caption = | birth_date = [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] | birth_place = [[ఖిలాషాపూర్]] , [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[జనగామ జిల్లా]] (పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]]) | residence = | nationality = భారతీయుడు | death_date = 1709 లేదా 1710 | education = | occupation = గౌడ వృత్తి , తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు , తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. | organization = | height = | weight = | party = | children = | parents = సర్వమ్మ, దర్మన్న | awards = సర్ధార్ }} '''సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్''' (ఆంగ్లం: Sardar Sarvai Papanna goud) పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]], ప్రస్తుత [[జనగామ జిల్లా]], [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[ఖిలాషాపూర్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి పేరు నాసగోని ధర్మన్నగౌడ్. చుట్టు పక్కల గ్రామస్తులు గౌరవంతో ధర్మన్నదొర అనేవారు. తండ్రి చిన్నతనంలోనే చనిపోయారు. సర్వమ్మ అతడి తల్లి. అందరు అతన్ని పాపన్న గౌడ్అని పాపన్న దొర అన్ని పిలిచేవారు. పాపన్న ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు. అతను శివున్ని కూడా ఆరాధించేవాడు. తల్లి కోరిక మేరకు గౌడ వృత్తిని స్వీకరించాడు.<ref name="పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే!">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే! |url=https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |accessdate=31 October 2022 |work= |date=16 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142056/https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |archivedate=31 October 2022}}</ref>పాపన్న గౌడ్ మొట్టమొదటి బహుజన వీరుడు బహుజన చక్రవర్తి బహుజన నాయకుడు అయినా సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ == జననం, బాల్యం, స్నేహీతులు == [[దూల్‌మిట్ట|ధూళిమిట్ట]] [[శాసనం]] ప్రకారం [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] నాడు పాపన్న గౌడ్ [[వరంగల్]] జిల్లాలో గౌడ్ కులంలో జన్మించాడు. [[గౌడ చరిత్ర]]<nowiki/>లో ముఖ్యమైన స్థానం ఉన్న వ్యక్తి ధూల్మిట్ట వీరగల్లు శాసనంలో ఇలా వుంది. ‘‘ బండిపోత గౌడ షాపూర్ ఖిలా పులి గౌడ యేబది రొడ్డి షబ్బారాయుడ, పౌదరు పాపన్న గౌడ్ బాల్యంలో [[పశువుల జాతులు|పశువులను]] కాస్తూ ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్ధితులు గమనించేవాడు. తల్లి సర్వమ్మకు ఒక్క కొడుకు కావడంతో గారాబంగా పెంచింది. పాపన్న వంశం శైవమతస్థులై (శివభక్తులు) ([[గౌడ|గౌడు]] కులం వారు అందరు కూడ) నిత్యం పూజలు సంప్రదాయాలను తరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయా జీవితాన్ని యుక్త వయసు వచ్చే నాటికి క్రమక్రమంగా వ్యతిరేకించాడు. ఇతర కులాల వారితో తిరిగేవాడు. వీరిలో చాకలి సర్వన్న, మంగలి మాసన్న, కుమ్మరి గోవిందు, జక్కుల పెరుమాళ్లు, దూదేకుల పీరు, కొత్వాల్ మీరు సాహేబ్ పాపన్న ప్రధాన అనుచరులు. తల్లి సర్వమ్మ కోరికతో తాటిచెట్లు ఎక్కి (కలాలి) కల్లు గీయడం కులం పని చేయడం స్నేహితులు, పాపయ్య కల్లు తాగడం లోకం తీరు చుట్టుప్రక్కల జరుగుచున్న విషయాల గురించి చర్చలు గంటల తరబడి మాట్లాడుకునేవారు.<ref name="బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న2">{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|title=బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న|last1=V6 Velugu|first1=|date=18 August 2021|accessdate=31 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142422/https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|archivedate=31 October 2022|language=te}}</ref> ==హైదారాబాదు తురుష్క ఆగడాలు== పదహారవ శతాబ్దంలో [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ఐదు చిన్న రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. గోల్కొండ [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహి]] రాజవంశం నియంత్రణలోకి వచ్చింది. వారు పాలించటానికి చాలా తేలికైన ప్రాంతాన్ని వారసత్వంగా పొందారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు భూమి పన్నుల (రకాలు, శిస్తూ) వసూలు విధానంతో ప్రజలను చాలా హింసాత్మకంగా ఇబ్బందులకు గురిచేస్తూ, పీడించి, రకరకాల పేర్లతో శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. కులాల, మతలా పేర్లతో కూడా శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. అలాగే [[గౌడ]] [[కులం]] వారికి [[తాటి|తాటిచెట్ల]]కు పన్ను వేసారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో పాపన్న కల్లు అమ్ముకొనే మండువాలో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు [[కల్లు]] తాగి [[డబ్బు]]లు ఇవ్వకుండా హేళనగా నవ్వుకుంటు వెళ్ళేవారు. రెండు, మూడు సార్లు అలాగే జరిగింది. ==మొదటి తిరుగుబాటు== [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] [[సైనికుడు|సైనికులు]] శిస్తులు వసూలు చేసుకొని, కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వకున్నా, పాపన్న పెద్దగా పట్టించుకునే వాడు కాదు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు నా వద్ద కల్లు తాగుచున్నారు‌. రాజు గారి సైనికులు అంటే చాల గౌరవనీయులు. అయినా సైనికులు రాజుగారికి శిస్తుల లెక్కలు అప్పగించాలి కదా, కల్లుకు డబ్బులు ఇచ్చిన లెక్క తగ్గును కద పొనీలే అనుకునేవాడు. ఒకరోజు సైనికులు పాపన్న వద్ద కల్లు తాగి వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అవుచుండగా, కల్లు మండువాకు వస్తున పాపన్న స్నేహితుడు ఒకరు "ధనరాసులు ఉన్నా కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వలేని నిరుపేద [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అయ్యారా” అని సరసంగా అన్నాడు. అందుకు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికుల్లో ఒకడు కోపంతో పాపన్న స్నేహితున్ని తన్నుటకు కాలు ఎత్తాడు. అది చూసి ఆ క్షణంలో కోపోద్రిక్తుడైన పాపన్న, తన వద్ద కల్లు గీయడానికి ఉపయోగించు గీత [[కత్తి]], మారు కత్తిలో ఒకదానితో, ప్రాణ స్నేహితుణ్ణి తన్నుటకు కాలు ఎత్తిన సైనికుడి మెడ నరికాడు. దాంతో మిగాతా సైనికులు పాపన్న మీదికి యుద్దానికి రావడంతో, ఎంతో బలవంతుడైన పాపన్న వారిని కూడా అంతమొందించాడు. ఇక అక్కడ మిగిలింది పాపన్న ప్రాణ స్నేహితులు, సైనికుల [[గుర్రం|గుర్రాలు]], వసూలు చేసిన రాజుగారి ధనరాసులు మాత్రమే. పేదవారిని పీడించి వసూలు చేసిన డబ్బులు వారికే ఉపయోగపడాలి అంటు పాపన్న స్నేహితులతో గుర్రాలతో, డబ్బులతో ఇంటికి చేరాడు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] రాజ్యంలో విప్లవకారుడు అయ్యాడు. అప్పటి నుండి [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో, పాపన్న అతని స్నేహితులతో కలసి తిరుగుబాట్లు ప్రారంభించాడు. అలా మొదలైన [[తిరుగుబాటు]]తో ఆయుధాలు, గుర్రాలు, డబ్బులు కూడా సమకూర్చుకున్నాడు. యుద్దవిద్యలు నేర్చుకున్నాడు. పేదవారికి డబ్బులు సహాయం చేయడంతో పాపన్న పేరు [[జనగాం]] ప్రదేశంలో మారుమోగింది. గ్రామాల్లోని యువకులు పాపన్న వద్ద సైనికులుగా చేరారు. వారికి యుద్దవిద్యలు నేర్పించి, అతి తొందరలోనే 3,000 మందిని సొంతంగా సైనికులుగా సమక్చూకున్నాడు. వారి దాడుల వల్ల కలిగే నష్టం కారణంగా వారిని స్థానిక [[జమిందారు|జమీందార్లు]] (వంశపారంపర్య ''అధిపతులు'' -భూస్వాములు), ఫౌజ్‌దార్లును తరిమికొట్టారు. ==భువనగిరి కోటపై తిరుగుబాటు== [[తెలంగాణ|తెలంగాణా]]లో మెుఘల్ రాజు అప్పటి పాలకుల, అంతకంతకు పెరుగుతున్న [[ముస్లిం]]ల ఆధిపత్యాన్ని అంతం చెయ్యాలని, తాబేదారులు, జమీనుదారులు, జాగీర్దారులు, దొరలు, భూస్వాములు చేసే దురాగతాలను గమనించి [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]పై బడుగువారి [[పతాకం|జెండా]]ను ఎగురవేయాలని నిర్ణయించి ఆ దిశగా [[ప్రస్థానత్రయం|ప్రస్థానం]] ప్రారంభించాడు. అయితే పాపన్నకు ఎలాంటి వారసత్వ నాయకత్వం కాని, ధనంకాని, అధికారం కాని లేవు. గెరిల్ల సైన్యాన్ని తయారు చేసి, ఆ సైన్యం ద్వారా మొగలు సైన్యం పై దాడి చేసి, తన సొంత ఊరు [[ఖిలాషాపూర్]] ని [[రాజధాని]]గా చేసుకొని, 1675 లో సర్వాయి పేటలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అతని తరపున పోరాడటానికి గెరిల్ల సైన్యాన్ని పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను పెంచగల సామర్థ్యం అతని 10,000 –12,000 విస్తృతంగా పెంచడానికి అవసరమైన సంఖ్యకి సాక్ష్యం. పాపన్న [[ఛత్రపతి శివాజీ]]కి సమకాలికుడు. శివాజీ [[ముస్లిం]]ల పాలన అంతానికి [[మహారాష్ట్ర]]లో ఎలాగైతే పోరాడాడో, పాపన్న కూడా [[తెలంగాణా]]లో ముస్లింల పాలన అంతానికి పోరాడారు. 1687 - 1724 వరకు అప్పటి మొగల్ చక్రవర్తి [[ఔరంగజేబు]] సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు. పాపన్న ఒక్కో ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి విజయ దుర్గాలు నిర్మించాడు. 1678 వరకు [[తాటికొండ]], [[వేములకొండ]]లను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొని దుర్గాలను నిర్మించాడు. ఒక సామాన్య వ్యక్తి శతృదుర్భేద్యమైన కోటలను వశపర్చుకోవడం అతని వ్యూహానికి నిదర్శనం. [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] కోటతో మొదలుపెట్టి దాదాపు 20 కోటలను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. అతని ఆలోచనలకు బెంబేలెత్తిన భూస్వాములు, మొగలాయి తొత్తులైన నిజాములు, కుట్రలు పన్ని సైన్యాన్ని బలహీనపర్చారు. 1700 - 1705 మధ్యకాలంలో [[ఖిలాషాపూర్|ఖిలాషాపురం]]లో మరొక దుర్గం నిర్మించాడు. ఒక్కో మెట్టు ఎక్కుతూ దాదాపు 12 వేల సైనికులను సమకూర్చుకొని ఎన్నో కోటలను జయించి చివరకు [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]ను స్వాధీనపర్చుకొని 7 నెలలపాటు అధికారం చెలాయించాడు. తెలంగాణలో మొగలాయి విస్తరణను తొలిసారిగా అడ్డుకున్నది సర్వాయి పాపన్నే. అతని సామ్రాజ్యం [[తాటికొండ]], [[కొలనుపాక]], [[చేర్యాల]] నుండి [[కరీంనగర్ జిల్లా]] లోని [[హుస్నాబాద్]], [[హుజూరాబాద్]] వరకు విస్తరించింది. పాపన్న ముస్లిం మతానికి చెందిన ఒక స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె [[భువనగిరి కోట]] ఫౌజ్దార్ (మిలిటరీ గవర్నర్) సోదరి. [[భువనగిరి కోట]]ను రాజధానిగా చేసుకొని అతను ముప్పై సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. జానపద [[కళాకారుడు|కళాకారులు]] తరతరాలుగా 3, 4 వందల ఏండ్లు గడిచినా, జానపద కథలలో పాపన్న చరిత్ర ఇప్పటికీ స్థానికంగా పాడతారు. జానపద, భాషా శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసిన సందర్భంలోనే చాలా సాక్ష్యాలు సేకరించబడ్డాయి. పాపన్న ఒక సాధారణ గౌడ కుటుంబం నుండి వచ్చిన వాడు కనుక అతనికి ప్రజల కష్టనష్టాలన్నీ తెలుసు. అందుకే పాపన్న రాజ్యంలో పన్నులు లేవు. ఖజానా కొరకు అతను [[జమిందారు|జమిందార్]], సుబేదార్లపై తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు. పాపన్న అనేక ప్రజామోద యోగ్యమైన పనులు చేసాడు. అతని రాజ్యంలో సామజిక న్యాయం పాటించేవాడు. తాటి కొండలో చెక్ డాం నిర్మించాడు. అతను ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు కావున [[హుజూరాబాద్ మండలం|హుజురాబాద్]] లో ఎల్లమ్మ గుడి కట్టించాడు. అది రూపం మారినా నేటికీ అలానే ఉంది. == ఇతర వివరాలు == మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన [[షాజహాన్]] కుతుబ్ షాహి సుల్తాన్ నుండి ఖచ్చితమైన ఆదేశాలు ప్రారంభించాడు. అతని కుమారుడు [[ఔరంగజేబు]]ను [[గోల్కొండ]]లో ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి పంపాడు. [[ఔరంగజేబు]] చివరికి 1687 లో ఈ ప్రాంతంపై పూర్తి నియంత్రణ సాధించాడు. పాపన్న గెరిల్ల సైన్యంతో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొగల్ సైన్యం]] పై దాడి చేస్తున్నాడని [[ఔరంగజేబు]]కు తెలిసింది. అతడు రుస్తుం దిల్ ఖాన్ కు బాధ్యతలు అప్పగించాడు. రుస్తుం దిల్ ఖాన్ యుద్ధానికి ఖాసింఖాన్ ను పంపించాడు. [[షాపూర్]] వద్ద ఇరు సైన్యాలు తలపడ్డాయి. నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. చివరికి రుస్తుం దిల్ ఖాన్ రంగం లోకి దిగాడు. సుమారు 3 నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. పాపన్న తన ప్రాణ స్నేహితున్ని కోల్పోయాడు. దాంతో ఆయన యుద్ధాన్ని విరమించుకొని, అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. మొగల్ సైన్యాలు అతని కోసం వెతకడం ప్రారంభించాయి. అయితే పాపన్న తన సొంత ఊరు [[జనగామ జిల్లా|జనగామ]]కు వెళ్లి అక్కడ [[గౌడ]] కులం వారు ఎక్కువగా ఉండే చోట జీవితం గడిపాడు. 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తరువాత [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. కొత్తగా రాజు అయిన తర్వాత దక్కన్ పాలకుడు కంబక్ష్ ఖాన్ బలహీన పాలనను చూసిన పాపన్న 1708 ఏప్రిల్ 1 లో వరంగల్ కోటపై దాడి చేసాడు. అయితే ఈ దాడిలో పాపన్న పట్టుబడ్డాడు. శత్రువు చేతిలో చావడం ఇష్టం లేని పాపన్న తన బాకుతోనే గుండెల్లో పొడుచుకొని చనిపోయాడు. 1710 లో పాపన్న తలని [[గోల్కొండ]] కోట ముఖద్వారానికి వేళ్ళాడ దీసారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన  లండన్ లో ఉన్న కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ పాపన్న మహారాజ్ చరిత్ర పై అధ్యయం చేయించి పుస్తకాలను ముద్రించింది. సర్ధార్ పాపన్న ముఖ చిత్రంతో కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ రెండు పుస్తకాలలో (ది న్యూ కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా, ది సోషల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది డెక్కన్) చరిత్రను ముద్రించింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం లండన్ లోని  “విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్” మ్యూజియంలో సర్ధార్ పాపన్న మహారాజ్ శాశ్వత శిలా విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. == మరో కథనం ప్రకారం == 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తర్వాత [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] 63 సంవత్సరాల వయసులో [[ఢిల్లీ|ఢీల్లీ]] సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన 2వ సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. [[ఔరంగజేబు]] తరువాత రాజ్యాధికారానికి వారసుల మధ్య యుద్ధం సంభవించింది. ఔరంగజేబు చిన్న కుమారుడు రాకుమారుడు [[ముహమ్మద్ అజాం షాహ్]] తనకుతానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి బహదూర్ షాతో యుద్ధం చేసి యుద్ధంలో మరణించాడు. మరొక సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[1709|1709లో]] మరణించాడు. [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనం <u>'''సందీ కాల వ్యవస్ధ'''</u> ఆ సమయంలో [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] సింహాసనాన్ని స్వాధీనపర్చుకొని ఏడు నెలల పాటు అధికారం చెలాయించాడు. ఈ తిరుగుబాటుతో ఆధునిక భావాలున్న [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] పాపన్నతో సత్సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాడు. ప్రతి ఆరుమాసాలకు ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించాలి అనేది వారి ఒప్పందం. దానికి పాపన్న మొదట కప్పం చెల్లించి, ఆరు మాసాల కాలం తరువాత తనకు తానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించలేదు. తన బావమరిది ఫౌజార్‌తో సహా- పాపన్న మరొక కోటను ముట్టడి చేస్తున్నప్పుడు వారి బందీలను తారుమారు చేసి కోటను స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. ఆ సమయంలో [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] ముట్టడి చేయడానికి అనేక వేల మంది బలగాలను పంపాడు. ఇది సుదీర్ఘమైన యుద్దంగా మారి, మార్చి 1710 వరకు కొనసాగింది. అప్పటికి పాపాన్న గెరిల్ల సైన్యం సంఖ్య సుమారు 12,000 కు రెట్టింపు చేశాడు. కనీసం 30,000 మంది సైనికులు,- అశ్వికదళం పదాతిదళం - స్థానిక భూస్వాములు సరఫరా చేస్తారు. యుద్దం జరుగుతున్న రోజుల్లోనే ఓ రాత్రి పాపాన్న బావమరిది చేత పట్టుబడ్డాడు. కొద్ది రోజుల తరువాత అతన్ని ఉరితీశారు. సాంప్రదాయిక వృత్తాంతాలు ఉరితీసే పద్ధతి శిరచ్ఛేదం అని, ఆ తరువాత అతని మృతదేహాన్ని ముక్కలుగా చేసి అతని తల [[ఢిల్లీ]]కి పంపారని చెప్పారు. {{Sfnp|Eaton|2005}} {{Sfnp|Richards|Rao|1980}} చరిత్రకారులు రిచర్డ్స్, రావు పాపన్న ప్రయత్నాన్ని "ద్వంద్వ తిరుగుబాటు" గా సూచిస్తారు {{Sfnp|Richards|Rao|1998}}చరిత్రకారులు మెట్‌కాల్ఫ్‌లు ఇతరులతో పాటు ఉపయోగించారు. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో చెలామణి అవుతున్న అధికారిక నివేదికలపై తన రచనలను ఆధారంగా చేసుకున్న సమకాలీన చరిత్రకారుని రచన కూడా ఉంది. ==గుర్తింపులు== #[[ఆదిలాబాదు జిల్లా]], [[నిర్మల్]] లో 2012 జూలై 30 నాడు సర్వాయి పాపన్న [[విగ్రహము|విగ్రహం]] ప్రతిష్ఠించబడింది.ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక, ఆదిలాబాదు జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 31-07-2012 2012 ఆగష్టు 18 నాడు [[కరీంనగర్ జిల్లా]] [[సర్వాయిపేట్|సర్వాయిపేట]] గ్రామంలో సర్వాయి పాపన్న విగ్రహం [[కరీంనగర్]] లోకసభ సభ్యుడు పొన్నం ప్రభాకర్ చే ఆవిష్కరించబడింది.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, కరీంనగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 19-08-2012</ref> #సర్వాయి పాపన్న జయంతి ఆగస్టు 18న, వర్ధంతిని ఏప్రిల్‌ 2న అధికారికంగా నిర్వహించాలని 2022 అక్టోబరు 30న [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి |url=https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=31 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031141722/https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> #సర్దార్ సర్వాయి పాపన్నగౌడ్ పేరుతో పోస్టల్ కవర్ విడుదల<ref name="తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి">{{cite news |last1=Sakshi |first1= |title=తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151618/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> ==విగ్రహాలు== *[[రామవరం (కొడకండ్ల)|రామ‌వ‌రం గ్రామం]], [[కొడకండ్ల మండలం (జనగామ జిల్లా)|కొడ‌కండ్ల మండ‌లం]], [[జనగామ జిల్లా]]<ref name="అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు |url=https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |accessdate=31 October 2022 |date=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142822/https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[బస్వాపూర్ (కోహెడ)|బస్వాపూర్‌ గ్రామం]], [[కోహెడ మండలం]], [[సిద్దిపేట జిల్లా]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు">{{cite news |last1=HMTV |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు |url=https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=19 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151223/https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> *[[మెదక్|మెదక్‌ పట్టణం]]<ref name="సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |accessdate=19 August 2021 |work= |date=18 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819113443/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |archivedate=19 August 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[ఆలేరు]]<ref name="బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |accessdate=31 October 2022 |work= |date=1 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031152134/https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[పెద్దకొత్తపల్లి]], [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]]<ref name="తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud">{{cite news |last1=Disha |title=తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud |url=https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=26 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514121034/https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |archivedate=14 May 2023 |language=te}}</ref> * [[జవహర్‌నగర్ నగరపాలక సంస్థ|జవహర్‌నగర్]], [[మేడ్చల్ మల్కాజ్‌గిరి జిల్లా|మేడ్చల్]]<ref name="సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని">{{cite news |last1= |first1= |title=సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని |url=https://telugu.abplive.com/photo-gallery/telangana/hyderabad-minister-v-srinivas-goud-makes-interesting-comments-over-bjp-and-trs-2947 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=29 August 2021 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[నేరెడ్‌మెట్|నేరేడ్‌మెట్‌ చౌరస్తా]]<ref name="వీరత్వానికి ప్రతీక">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=వీరత్వానికి ప్రతీక |url=https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=14 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514115724/https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |archivedate=14 May 2023 |language=te-IN}}</ref> * [[కానూరు (పెరవలి)|కానూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ">{{cite news |last1=Prajasakti |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ |url=https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |accessdate=14 May 2023 |date=18 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122013/https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |archivedate=14 May 2023 |language=en}}</ref> * [[ఘటకేసర్|ఘట్‌కేసర్‌]]<ref name="కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం">{{cite news |last1=Telugu Prabha |title=కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం |url=https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |accessdate=14 May 2023 |date=9 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122705/https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |archivedate=14 May 2023}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * [http://www.youtube.com/watch?v=UOkQ0ylDyC0#t=217 యూట్యూబ్ లో పాపన్న గురించిన వీడియో] [[వర్గం:1710 మరణాలు]] [[వర్గం:ఉరిశిక్ష ద్వారా మరణాలు]] 1flwgfxvvlnbtzegfjyjmwlok7ibsjn 4983282 4983280 2026-10-17T14:06:39Z K.Venkataramana 27319 మొదటి పేరా చేర్పు 4983282 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నాసగోని సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ | native_name = | native_name_lang = తెలుగు | image = SPGoud.jpg | image_size = 300 px | alt = | caption = | birth_date = [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] | birth_place = [[ఖిలాషాపూర్]] , [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[జనగామ జిల్లా]] (పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]]) | residence = | nationality = భారతీయుడు | death_date = 1709 లేదా 1710 | education = | occupation = గౌడ వృత్తి , తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు , తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. | organization = | height = | weight = | party = | children = | parents = సర్వమ్మ, దర్మన్న | awards = సర్ధార్ }} '''సర్వాయి పాపన్న గౌడ్''' (1650–1710) తెలంగాణ ప్రాంతానికి చెందిన చారిత్రక యోధుడు, తిరుగుబాటు నాయకుడు. 17వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మొఘల్ సామ్రాజ్య అధికారాన్ని, స్థానిక భూస్వామ్య శక్తులను ఎదిరించి తనకంటూ ఒక సైనిక శక్తిని నిర్మించుకున్నాడు. సామాన్య కుటుంబ నేపథ్యం నుంచి ఎదిగి, తెలంగాణ ప్రాంతంలో పలు కోటలను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. ఆయన జీవితానికి సంబంధించిన వివరాలు చారిత్రక ఆధారాలతో పాటు జానపద గాథల్లోనూ కనిపిస్తాయి. తెలంగాణ చరిత్రలో సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ ఒక ముఖ్యమైన చారిత్రక వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు.<ref name="పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే!">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే! |url=https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |accessdate=31 October 2022 |work= |date=16 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142056/https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |archivedate=31 October 2022}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]], ప్రస్తుత [[జనగామ జిల్లా]], [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[ఖిలాషాపూర్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి పేరు నాసగోని ధర్మన్నగౌడ్. చుట్టు పక్కల గ్రామస్తులు గౌరవంతో ధర్మన్నదొర అనేవారు. తండ్రి చిన్నతనంలోనే చనిపోయాడు. సర్వమ్మ అతడి తల్లి. అందరు అతన్ని పాపన్న గౌడ్ అని, పాపన్న దొర అన్ని పిలిచేవారు. పాపన్న ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు. అతను శివున్ని కూడా ఆరాధించేవాడు. తల్లి కోరిక మేరకు గౌడ వృత్తిని స్వీకరించాడు. [[దూల్‌మిట్ట|ధూళిమిట్ట]] [[శాసనం]] ప్రకారం [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] నాడు పాపన్న గౌడ్ [[వరంగల్]] జిల్లాలో గౌడ్ కులంలో జన్మించాడు. [[గౌడ చరిత్ర]]<nowiki/>లో ముఖ్యమైన స్థానం ఉన్న వ్యక్తి ధూల్మిట్ట వీరగల్లు శాసనంలో ఇలా వుంది. ‘‘ బండిపోత గౌడ షాపూర్ ఖిలా పులి గౌడ యేబది రొడ్డి షబ్బారాయుడ, పౌదరు పాపన్న గౌడ్ బాల్యంలో [[పశువుల జాతులు|పశువులను]] కాస్తూ ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్ధితులు గమనించేవాడు. తల్లి సర్వమ్మకు ఒక్క కొడుకు కావడంతో గారాబంగా పెంచింది. పాపన్న వంశం శైవమతస్థులై (శివభక్తులు) ([[గౌడ|గౌడు]] కులం వారు అందరు కూడ) నిత్యం పూజలు సంప్రదాయాలను తరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయా జీవితాన్ని యుక్త వయసు వచ్చే నాటికి క్రమక్రమంగా వ్యతిరేకించాడు. ఇతర కులాల వారితో తిరిగేవాడు. వీరిలో చాకలి సర్వన్న, మంగలి మాసన్న, కుమ్మరి గోవిందు, జక్కుల పెరుమాళ్లు, దూదేకుల పీరు, కొత్వాల్ మీరు సాహేబ్ పాపన్న ప్రధాన అనుచరులు. తల్లి సర్వమ్మ కోరికతో తాటిచెట్లు ఎక్కి (కలాలి) కల్లు గీయడం కులం పని చేయడం స్నేహితులు, పాపయ్య కల్లు తాగడం లోకం తీరు చుట్టుప్రక్కల జరుగుచున్న విషయాల గురించి చర్చలు గంటల తరబడి మాట్లాడుకునేవారు.<ref name="బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న2">{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|title=బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న|last1=V6 Velugu|first1=|date=18 August 2021|accessdate=31 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142422/https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|archivedate=31 October 2022|language=te}}</ref> ==హైదారాబాదు తురుష్క ఆగడాలు== పదహారవ శతాబ్దంలో [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ఐదు చిన్న రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. గోల్కొండ [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహి]] రాజవంశం నియంత్రణలోకి వచ్చింది. వారు పాలించటానికి చాలా తేలికైన ప్రాంతాన్ని వారసత్వంగా పొందారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు భూమి పన్నుల (రకాలు, శిస్తూ) వసూలు విధానంతో ప్రజలను చాలా హింసాత్మకంగా ఇబ్బందులకు గురిచేస్తూ, పీడించి, రకరకాల పేర్లతో శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. కులాల, మతలా పేర్లతో కూడా శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. అలాగే [[గౌడ]] [[కులం]] వారికి [[తాటి|తాటిచెట్ల]]కు పన్ను వేసారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో పాపన్న కల్లు అమ్ముకొనే మండువాలో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు [[కల్లు]] తాగి [[డబ్బు]]లు ఇవ్వకుండా హేళనగా నవ్వుకుంటు వెళ్ళేవారు. రెండు, మూడు సార్లు అలాగే జరిగింది. ==మొదటి తిరుగుబాటు== [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని, కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వకున్నా, పాపన్న పెద్దగా పట్టించుకునే వాడు కాదు. తురుష్క సైనికులు నా వద్ద కల్లు తాగుచున్నారు‌. రాజు గారి సైనికులు అంటే చాల గౌరవనీయులు. అయినా సైనికులు రాజుగారికి శిస్తుల లెక్కలు అప్పగించాలి కదా, కల్లుకు డబ్బులు ఇచ్చిన లెక్క తగ్గును కద పొనీలే అనుకునేవాడు. ఒకరోజు సైనికులు పాపన్న వద్ద కల్లు తాగి వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అవుచుండగా, కల్లు మండువాకు వస్తున పాపన్న స్నేహితుడు ఒకరు "ధనరాసులు ఉన్నా కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వలేని నిరుపేద [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అయ్యారా” అని సరసంగా అన్నాడు. అందుకు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికుల్లో ఒకడు కోపంతో పాపన్న స్నేహితున్ని తన్నుటకు కాలు ఎత్తాడు. అది చూసి ఆ క్షణంలో కోపోద్రిక్తుడైన పాపన్న, తన వద్ద కల్లు గీయడానికి ఉపయోగించు గీత [[కత్తి]], మారు కత్తిలో ఒకదానితో, ప్రాణ స్నేహితుణ్ణి తన్నుటకు కాలు ఎత్తిన సైనికుడి మెడ నరికాడు. దాంతో మిగాతా సైనికులు పాపన్న మీదికి యుద్దానికి రావడంతో, ఎంతో బలవంతుడైన పాపన్న వారిని కూడా అంతమొందించాడు. ఇక అక్కడ మిగిలింది పాపన్న ప్రాణ స్నేహితులు, సైనికుల [[గుర్రం|గుర్రాలు]], వసూలు చేసిన రాజుగారి ధనరాసులు మాత్రమే. పేదవారిని పీడించి వసూలు చేసిన డబ్బులు వారికే ఉపయోగపడాలి అంటు పాపన్న స్నేహితులతో గుర్రాలతో, డబ్బులతో ఇంటికి చేరాడు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] రాజ్యంలో విప్లవకారుడు అయ్యాడు. అప్పటి నుండి [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో, పాపన్న అతని స్నేహితులతో కలసి తిరుగుబాట్లు ప్రారంభించాడు. అలా మొదలైన తిరుగుబాటుతో ఆయుధాలు, గుర్రాలు, డబ్బులు కూడా సమకూర్చుకున్నాడు. యుద్దవిద్యలు నేర్చుకున్నాడు. పేదవారికి డబ్బులు సహాయం చేయడంతో పాపన్న పేరు [[జనగామ|జనగాం]] ప్రదేశంలో మారుమోగింది. గ్రామాల్లోని యువకులు పాపన్న వద్ద సైనికులుగా చేరారు. వారికి యుద్దవిద్యలు నేర్పించి, అతి తొందరలోనే 3,000 మందిని సొంతంగా సైనికులుగా సమక్చూకున్నాడు. వారి దాడుల వల్ల కలిగే నష్టం కారణంగా వారిని స్థానిక [[జమిందారు|జమీందార్లు]] (వంశపారంపర్య ''అధిపతులు'' -భూస్వాములు), ఫౌజ్‌దార్లును తరిమికొట్టారు. ==భువనగిరి కోటపై తిరుగుబాటు== [[తెలంగాణ|తెలంగాణా]]లో మెుఘల్ రాజు అప్పటి పాలకుల, అంతకంతకు పెరుగుతున్న [[ముస్లిం]]ల ఆధిపత్యాన్ని అంతం చెయ్యాలని, తాబేదారులు, జమీనుదారులు, జాగీర్దారులు, దొరలు, భూస్వాములు చేసే దురాగతాలను గమనించి [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]పై బడుగువారి [[పతాకం|జెండా]]ను ఎగురవేయాలని నిర్ణయించి ఆ దిశగా [[ప్రస్థానత్రయం|ప్రస్థానం]] ప్రారంభించాడు. అయితే పాపన్నకు ఎలాంటి వారసత్వ నాయకత్వం కాని, ధనంకాని, అధికారం కాని లేవు. గెరిల్ల సైన్యాన్ని తయారు చేసి, ఆ సైన్యం ద్వారా మొగలు సైన్యం పై దాడి చేసి, తన సొంత ఊరు [[ఖిలాషాపూర్]] ని [[రాజధాని]]గా చేసుకొని, 1675 లో సర్వాయి పేటలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అతని తరపున పోరాడటానికి గెరిల్ల సైన్యాన్ని పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను పెంచగల సామర్థ్యం అతని 10,000 –12,000 విస్తృతంగా పెంచడానికి అవసరమైన సంఖ్యకి సాక్ష్యం. పాపన్న [[ఛత్రపతి శివాజీ]]కి సమకాలికుడు. శివాజీ [[ముస్లిం]]ల పాలన అంతానికి [[మహారాష్ట్ర]]లో ఎలాగైతే పోరాడాడో, పాపన్న కూడా [[తెలంగాణా]]లో ముస్లింల పాలన అంతానికి పోరాడారు. 1687 - 1724 వరకు అప్పటి మొగల్ చక్రవర్తి [[ఔరంగజేబు]] సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు. పాపన్న ఒక్కో ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి విజయ దుర్గాలు నిర్మించాడు. 1678 వరకు [[తాటికొండ]], [[వేములకొండ]]లను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొని దుర్గాలను నిర్మించాడు. ఒక సామాన్య వ్యక్తి శతృదుర్భేద్యమైన కోటలను వశపర్చుకోవడం అతని వ్యూహానికి నిదర్శనం. [[సర్వాయిపేట్ (మహాదేవపూర్)|సర్వాయిపేట]] కోటతో మొదలుపెట్టి దాదాపు 20 కోటలను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. అతని ఆలోచనలకు బెంబేలెత్తిన భూస్వాములు, మొగలాయి తొత్తులైన నిజాములు, కుట్రలు పన్ని సైన్యాన్ని బలహీనపర్చారు. 1700 - 1705 మధ్యకాలంలో [[ఖిలాషాపూర్|ఖిలాషాపురం]]లో మరొక దుర్గం నిర్మించాడు. ఒక్కో మెట్టు ఎక్కుతూ దాదాపు 12 వేల సైనికులను సమకూర్చుకొని ఎన్నో కోటలను జయించి చివరకు [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]ను స్వాధీనపర్చుకొని 7 నెలలపాటు అధికారం చెలాయించాడు. తెలంగాణలో మొగలాయి విస్తరణను తొలిసారిగా అడ్డుకున్నది సర్వాయి పాపన్నే. అతని సామ్రాజ్యం [[తాటికొండ]], [[కొలనుపాక]], [[చేర్యాల]] నుండి [[కరీంనగర్ జిల్లా]] లోని [[హుస్నాబాద్]], [[హుజూరాబాద్]] వరకు విస్తరించింది. పాపన్న ముస్లిం మతానికి చెందిన ఒక స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె [[భువనగిరి కోట]] ఫౌజ్దార్ (మిలిటరీ గవర్నర్) సోదరి. [[భువనగిరి కోట]]ను రాజధానిగా చేసుకొని అతను ముప్పై సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. జానపద [[కళాకారుడు|కళాకారులు]] తరతరాలుగా 3, 4 వందల ఏండ్లు గడిచినా, జానపద కథలలో పాపన్న చరిత్ర ఇప్పటికీ స్థానికంగా పాడతారు. జానపద, భాషా శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసిన సందర్భంలోనే చాలా సాక్ష్యాలు సేకరించబడ్డాయి. పాపన్న ఒక సాధారణ గౌడ కుటుంబం నుండి వచ్చిన వాడు కనుక అతనికి ప్రజల కష్టనష్టాలన్నీ తెలుసు. అందుకే పాపన్న రాజ్యంలో పన్నులు లేవు. ఖజానా కొరకు అతను [[జమిందారు|జమిందార్]], సుబేదార్లపై తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు. పాపన్న అనేక ప్రజామోద యోగ్యమైన పనులు చేసాడు. అతని రాజ్యంలో సామజిక న్యాయం పాటించేవాడు. తాటి కొండలో చెక్ డాం నిర్మించాడు. అతను ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు కావున [[హుజూరాబాద్ మండలం|హుజురాబాద్]] లో ఎల్లమ్మ గుడి కట్టించాడు. అది రూపం మారినా నేటికీ అలానే ఉంది. == ఇతర వివరాలు == మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన [[షాజహాన్]] కుతుబ్ షాహి సుల్తాన్ నుండి ఖచ్చితమైన ఆదేశాలు ప్రారంభించాడు. అతని కుమారుడు [[ఔరంగజేబు]]ను [[గోల్కొండ]]లో ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి పంపాడు. [[ఔరంగజేబు]] చివరికి 1687 లో ఈ ప్రాంతంపై పూర్తి నియంత్రణ సాధించాడు. పాపన్న గెరిల్ల సైన్యంతో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొగల్ సైన్యం]] పై దాడి చేస్తున్నాడని [[ఔరంగజేబు]]కు తెలిసింది. అతడు రుస్తుం దిల్ ఖాన్ కు బాధ్యతలు అప్పగించాడు. రుస్తుం దిల్ ఖాన్ యుద్ధానికి ఖాసింఖాన్ ను పంపించాడు. [[షాపూర్ (నందిపేట్‌)|షాపూర్]] వద్ద ఇరు సైన్యాలు తలపడ్డాయి. నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. చివరికి రుస్తుం దిల్ ఖాన్ రంగం లోకి దిగాడు. సుమారు 3 నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. పాపన్న తన ప్రాణ స్నేహితున్ని కోల్పోయాడు. దాంతో ఆయన యుద్ధాన్ని విరమించుకొని, అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. మొగల్ సైన్యాలు అతని కోసం వెతకడం ప్రారంభించాయి. అయితే పాపన్న తన సొంత ఊరు [[జనగామ జిల్లా|జనగామ]]కు వెళ్లి అక్కడ [[గౌడ]] కులం వారు ఎక్కువగా ఉండే చోట జీవితం గడిపాడు. 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తరువాత [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. కొత్తగా రాజు అయిన తర్వాత దక్కన్ పాలకుడు కంబక్ష్ ఖాన్ బలహీన పాలనను చూసిన పాపన్న 1708 ఏప్రిల్ 1 లో వరంగల్ కోటపై దాడి చేసాడు. అయితే ఈ దాడిలో పాపన్న పట్టుబడ్డాడు. శత్రువు చేతిలో చావడం ఇష్టం లేని పాపన్న తన బాకుతోనే గుండెల్లో పొడుచుకొని చనిపోయాడు. 1710 లో పాపన్న తలని [[గోల్కొండ]] కోట ముఖద్వారానికి వేళ్ళాడ దీసారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన  లండన్ లో ఉన్న కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ పాపన్న మహారాజ్ చరిత్ర పై అధ్యయం చేయించి పుస్తకాలను ముద్రించింది. సర్ధార్ పాపన్న ముఖ చిత్రంతో కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ రెండు పుస్తకాలలో (ది న్యూ కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా, ది సోషల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది డెక్కన్) చరిత్రను ముద్రించింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం లండన్ లోని  “విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్” మ్యూజియంలో సర్ధార్ పాపన్న మహారాజ్ శాశ్వత శిలా విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. == మరో కథనం ప్రకారం == 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తర్వాత [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] 63 సంవత్సరాల వయసులో [[ఢిల్లీ|ఢీల్లీ]] సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన 2వ సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. [[ఔరంగజేబు]] తరువాత రాజ్యాధికారానికి వారసుల మధ్య యుద్ధం సంభవించింది. ఔరంగజేబు చిన్న కుమారుడు రాకుమారుడు [[ముహమ్మద్ అజాం షాహ్]] తనకుతానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి బహదూర్ షాతో యుద్ధం చేసి యుద్ధంలో మరణించాడు. మరొక సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[1709|1709లో]] మరణించాడు. [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనం <u>'''సందీ కాల వ్యవస్ధ'''</u> ఆ సమయంలో [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] సింహాసనాన్ని స్వాధీనపర్చుకొని ఏడు నెలల పాటు అధికారం చెలాయించాడు. ఈ తిరుగుబాటుతో ఆధునిక భావాలున్న [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] పాపన్నతో సత్సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాడు. ప్రతి ఆరుమాసాలకు ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించాలి అనేది వారి ఒప్పందం. దానికి పాపన్న మొదట కప్పం చెల్లించి, ఆరు మాసాల కాలం తరువాత తనకు తానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించలేదు. తన బావమరిది ఫౌజార్‌తో సహా- పాపన్న మరొక కోటను ముట్టడి చేస్తున్నప్పుడు వారి బందీలను తారుమారు చేసి కోటను స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. ఆ సమయంలో [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] ముట్టడి చేయడానికి అనేక వేల మంది బలగాలను పంపాడు. ఇది సుదీర్ఘమైన యుద్దంగా మారి, మార్చి 1710 వరకు కొనసాగింది. అప్పటికి పాపాన్న గెరిల్ల సైన్యం సంఖ్య సుమారు 12,000 కు రెట్టింపు చేశాడు. కనీసం 30,000 మంది సైనికులు,- అశ్వికదళం పదాతిదళం - స్థానిక భూస్వాములు సరఫరా చేస్తారు. యుద్దం జరుగుతున్న రోజుల్లోనే ఓ రాత్రి పాపాన్న బావమరిది చేత పట్టుబడ్డాడు. కొద్ది రోజుల తరువాత అతన్ని ఉరితీశారు. సాంప్రదాయిక వృత్తాంతాలు ఉరితీసే పద్ధతి శిరచ్ఛేదం అని, ఆ తరువాత అతని మృతదేహాన్ని ముక్కలుగా చేసి అతని తల [[ఢిల్లీ]]కి పంపారని చెప్పారు. {{Sfnp|Eaton|2005}} {{Sfnp|Richards|Rao|1980}} చరిత్రకారులు రిచర్డ్స్, రావు పాపన్న ప్రయత్నాన్ని "ద్వంద్వ తిరుగుబాటు" గా సూచిస్తారు {{Sfnp|Richards|Rao|1998}}చరిత్రకారులు మెట్‌కాల్ఫ్‌లు ఇతరులతో పాటు ఉపయోగించారు. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో చెలామణి అవుతున్న అధికారిక నివేదికలపై తన రచనలను ఆధారంగా చేసుకున్న సమకాలీన చరిత్రకారుని రచన కూడా ఉంది. ==గుర్తింపులు== #[[ఆదిలాబాదు జిల్లా]], [[నిర్మల్]] లో 2012 జూలై 30 నాడు సర్వాయి పాపన్న [[విగ్రహము|విగ్రహం]] ప్రతిష్ఠించబడింది.ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక, ఆదిలాబాదు జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 31-07-2012 2012 ఆగష్టు 18 నాడు [[కరీంనగర్ జిల్లా]] సర్వాయిపేట గ్రామంలో సర్వాయి పాపన్న విగ్రహం [[కరీంనగర్]] లోకసభ సభ్యుడు పొన్నం ప్రభాకర్ చే ఆవిష్కరించబడింది.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, కరీంనగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 19-08-2012</ref> #సర్వాయి పాపన్న జయంతి ఆగస్టు 18న, వర్ధంతిని ఏప్రిల్‌ 2న అధికారికంగా నిర్వహించాలని 2022 అక్టోబరు 30న [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి |url=https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=31 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031141722/https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> #సర్దార్ సర్వాయి పాపన్నగౌడ్ పేరుతో పోస్టల్ కవర్ విడుదల<ref name="తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి">{{cite news |last1=Sakshi |first1= |title=తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151618/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> ==విగ్రహాలు== *[[రామవరం (కొడకండ్ల)|రామ‌వ‌రం గ్రామం]], [[కొడకండ్ల మండలం (జనగామ జిల్లా)|కొడ‌కండ్ల మండ‌లం]], [[జనగామ జిల్లా]]<ref name="అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు |url=https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |accessdate=31 October 2022 |date=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142822/https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[బస్వాపూర్ (కోహెడ)|బస్వాపూర్‌ గ్రామం]], [[కోహెడ మండలం]], [[సిద్దిపేట జిల్లా]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు">{{cite news |last1=HMTV |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు |url=https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=19 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151223/https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> *[[మెదక్|మెదక్‌ పట్టణం]]<ref name="సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |accessdate=19 August 2021 |work= |date=18 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819113443/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |archivedate=19 August 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[ఆలేరు]]<ref name="బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |accessdate=31 October 2022 |work= |date=1 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031152134/https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[పెద్దకొత్తపల్లి]], [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]]<ref name="తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud">{{cite news |last1=Disha |title=తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud |url=https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=26 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514121034/https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |archivedate=14 May 2023 |language=te}}</ref> * [[జవహర్‌నగర్ నగరపాలక సంస్థ|జవహర్‌నగర్]], [[మేడ్చల్ మల్కాజ్‌గిరి జిల్లా|మేడ్చల్]]<ref name="సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని">{{cite news |last1= |first1= |title=సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని |url=https://telugu.abplive.com/photo-gallery/telangana/hyderabad-minister-v-srinivas-goud-makes-interesting-comments-over-bjp-and-trs-2947 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=29 August 2021 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[నేరెడ్‌మెట్|నేరేడ్‌మెట్‌ చౌరస్తా]]<ref name="వీరత్వానికి ప్రతీక">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=వీరత్వానికి ప్రతీక |url=https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=14 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514115724/https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |archivedate=14 May 2023 |language=te-IN}}</ref> * [[కానూరు (పెరవలి)|కానూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ">{{cite news |last1=Prajasakti |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ |url=https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |accessdate=14 May 2023 |date=18 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122013/https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |archivedate=14 May 2023 |language=en}}</ref> * [[ఘటకేసర్|ఘట్‌కేసర్‌]]<ref name="కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం">{{cite news |last1=Telugu Prabha |title=కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం |url=https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |accessdate=14 May 2023 |date=9 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122705/https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |archivedate=14 May 2023}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * [http://www.youtube.com/watch?v=UOkQ0ylDyC0#t=217 యూట్యూబ్ లో పాపన్న గురించిన వీడియో] [[వర్గం:1710 మరణాలు]] [[వర్గం:ఉరిశిక్ష ద్వారా మరణాలు]] te61gcdgqmqu5l19k37h6pxbkbj0j0s 4983283 4983282 2026-10-17T14:07:57Z K.Venkataramana 27319 4983283 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నాసగోని సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ | native_name = | native_name_lang = తెలుగు | image = SPGoud.jpg | image_size = 300 px | alt = | caption = | birth_date = [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] | birth_place = [[ఖిలాషాపూర్]] , [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[జనగామ జిల్లా]] (పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]]) | residence = | nationality = భారతీయుడు | death_date = 1709 లేదా 1710 | education = | occupation = గౌడ వృత్తి , తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు , తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. | organization = | height = | weight = | party = | children = | parents = సర్వమ్మ, దర్మన్న | awards = సర్ధార్ }} '''సర్వాయి పాపన్న గౌడ్''' (1650–1710) తెలంగాణ ప్రాంతానికి చెందిన చారిత్రక యోధుడు, తిరుగుబాటు నాయకుడు. 17వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మొఘల్ సామ్రాజ్య అధికారాన్ని, స్థానిక భూస్వామ్య శక్తులను ఎదిరించి తనకంటూ ఒక సైనిక శక్తిని నిర్మించుకున్నాడు. సామాన్య కుటుంబ నేపథ్యం నుంచి ఎదిగి, తెలంగాణ ప్రాంతంలో పలు కోటలను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. ఆయన జీవితానికి సంబంధించిన వివరాలు చారిత్రక ఆధారాలతో పాటు జానపద గాథల్లోనూ కనిపిస్తాయి. తెలంగాణ చరిత్రలో సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ ఒక ముఖ్యమైన చారిత్రక వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు.<ref name="పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే!">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే! |url=https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |accessdate=31 October 2022 |work= |date=16 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142056/https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |archivedate=31 October 2022}}</ref> చరిత్రకారుడు రిచర్డ్ ఎం. ఈటన్, సర్వాయి పాపన్న జీవితాన్ని మొఘల్ తెలంగాణలోని సామాజిక బందిపోటుతనం అనే చారిత్రక భావన నేపథ్యంలో విశ్లేషించాడు. మొఘల్ అధికారుల దృష్టిలో ఆయన బందిపోటుగా పరిగణించబడగా, తెలంగాణ జానపద సంప్రదాయాల్లో అధికారాన్ని ఎదిరించిన నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.<ref>Richard M. Eaton, ''A Social History of the Deccan, 1300–1761'', Cambridge University Press, Chapter 7: Papadu (fl. 1695–1710): Social Banditry in Mughal Telangana.</ref> == జీవిత విశేషాలు == సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]], ప్రస్తుత [[జనగామ జిల్లా]], [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[ఖిలాషాపూర్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి పేరు నాసగోని ధర్మన్నగౌడ్. చుట్టు పక్కల గ్రామస్తులు గౌరవంతో ధర్మన్నదొర అనేవారు. తండ్రి చిన్నతనంలోనే చనిపోయాడు. సర్వమ్మ అతడి తల్లి. అందరు అతన్ని పాపన్న గౌడ్ అని, పాపన్న దొర అన్ని పిలిచేవారు. పాపన్న ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు. అతను శివున్ని కూడా ఆరాధించేవాడు. తల్లి కోరిక మేరకు గౌడ వృత్తిని స్వీకరించాడు. [[దూల్‌మిట్ట|ధూళిమిట్ట]] [[శాసనం]] ప్రకారం [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] నాడు పాపన్న గౌడ్ [[వరంగల్]] జిల్లాలో గౌడ్ కులంలో జన్మించాడు. [[గౌడ చరిత్ర]]<nowiki/>లో ముఖ్యమైన స్థానం ఉన్న వ్యక్తి ధూల్మిట్ట వీరగల్లు శాసనంలో ఇలా వుంది. ‘‘ బండిపోత గౌడ షాపూర్ ఖిలా పులి గౌడ యేబది రొడ్డి షబ్బారాయుడ, పౌదరు పాపన్న గౌడ్ బాల్యంలో [[పశువుల జాతులు|పశువులను]] కాస్తూ ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్ధితులు గమనించేవాడు. తల్లి సర్వమ్మకు ఒక్క కొడుకు కావడంతో గారాబంగా పెంచింది. పాపన్న వంశం శైవమతస్థులై (శివభక్తులు) ([[గౌడ|గౌడు]] కులం వారు అందరు కూడ) నిత్యం పూజలు సంప్రదాయాలను తరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయా జీవితాన్ని యుక్త వయసు వచ్చే నాటికి క్రమక్రమంగా వ్యతిరేకించాడు. ఇతర కులాల వారితో తిరిగేవాడు. వీరిలో చాకలి సర్వన్న, మంగలి మాసన్న, కుమ్మరి గోవిందు, జక్కుల పెరుమాళ్లు, దూదేకుల పీరు, కొత్వాల్ మీరు సాహేబ్ పాపన్న ప్రధాన అనుచరులు. తల్లి సర్వమ్మ కోరికతో తాటిచెట్లు ఎక్కి (కలాలి) కల్లు గీయడం కులం పని చేయడం స్నేహితులు, పాపయ్య కల్లు తాగడం లోకం తీరు చుట్టుప్రక్కల జరుగుచున్న విషయాల గురించి చర్చలు గంటల తరబడి మాట్లాడుకునేవారు.<ref name="బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న2">{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|title=బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న|last1=V6 Velugu|first1=|date=18 August 2021|accessdate=31 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142422/https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|archivedate=31 October 2022|language=te}}</ref> ==హైదారాబాదు తురుష్క ఆగడాలు== పదహారవ శతాబ్దంలో [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ఐదు చిన్న రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. గోల్కొండ [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహి]] రాజవంశం నియంత్రణలోకి వచ్చింది. వారు పాలించటానికి చాలా తేలికైన ప్రాంతాన్ని వారసత్వంగా పొందారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు భూమి పన్నుల (రకాలు, శిస్తూ) వసూలు విధానంతో ప్రజలను చాలా హింసాత్మకంగా ఇబ్బందులకు గురిచేస్తూ, పీడించి, రకరకాల పేర్లతో శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. కులాల, మతలా పేర్లతో కూడా శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. అలాగే [[గౌడ]] [[కులం]] వారికి [[తాటి|తాటిచెట్ల]]కు పన్ను వేసారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో పాపన్న కల్లు అమ్ముకొనే మండువాలో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు [[కల్లు]] తాగి [[డబ్బు]]లు ఇవ్వకుండా హేళనగా నవ్వుకుంటు వెళ్ళేవారు. రెండు, మూడు సార్లు అలాగే జరిగింది. ==మొదటి తిరుగుబాటు== [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని, కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వకున్నా, పాపన్న పెద్దగా పట్టించుకునే వాడు కాదు. తురుష్క సైనికులు నా వద్ద కల్లు తాగుచున్నారు‌. రాజు గారి సైనికులు అంటే చాల గౌరవనీయులు. అయినా సైనికులు రాజుగారికి శిస్తుల లెక్కలు అప్పగించాలి కదా, కల్లుకు డబ్బులు ఇచ్చిన లెక్క తగ్గును కద పొనీలే అనుకునేవాడు. ఒకరోజు సైనికులు పాపన్న వద్ద కల్లు తాగి వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అవుచుండగా, కల్లు మండువాకు వస్తున పాపన్న స్నేహితుడు ఒకరు "ధనరాసులు ఉన్నా కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వలేని నిరుపేద [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అయ్యారా” అని సరసంగా అన్నాడు. అందుకు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికుల్లో ఒకడు కోపంతో పాపన్న స్నేహితున్ని తన్నుటకు కాలు ఎత్తాడు. అది చూసి ఆ క్షణంలో కోపోద్రిక్తుడైన పాపన్న, తన వద్ద కల్లు గీయడానికి ఉపయోగించు గీత [[కత్తి]], మారు కత్తిలో ఒకదానితో, ప్రాణ స్నేహితుణ్ణి తన్నుటకు కాలు ఎత్తిన సైనికుడి మెడ నరికాడు. దాంతో మిగాతా సైనికులు పాపన్న మీదికి యుద్దానికి రావడంతో, ఎంతో బలవంతుడైన పాపన్న వారిని కూడా అంతమొందించాడు. ఇక అక్కడ మిగిలింది పాపన్న ప్రాణ స్నేహితులు, సైనికుల [[గుర్రం|గుర్రాలు]], వసూలు చేసిన రాజుగారి ధనరాసులు మాత్రమే. పేదవారిని పీడించి వసూలు చేసిన డబ్బులు వారికే ఉపయోగపడాలి అంటు పాపన్న స్నేహితులతో గుర్రాలతో, డబ్బులతో ఇంటికి చేరాడు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] రాజ్యంలో విప్లవకారుడు అయ్యాడు. అప్పటి నుండి [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో, పాపన్న అతని స్నేహితులతో కలసి తిరుగుబాట్లు ప్రారంభించాడు. అలా మొదలైన తిరుగుబాటుతో ఆయుధాలు, గుర్రాలు, డబ్బులు కూడా సమకూర్చుకున్నాడు. యుద్దవిద్యలు నేర్చుకున్నాడు. పేదవారికి డబ్బులు సహాయం చేయడంతో పాపన్న పేరు [[జనగామ|జనగాం]] ప్రదేశంలో మారుమోగింది. గ్రామాల్లోని యువకులు పాపన్న వద్ద సైనికులుగా చేరారు. వారికి యుద్దవిద్యలు నేర్పించి, అతి తొందరలోనే 3,000 మందిని సొంతంగా సైనికులుగా సమక్చూకున్నాడు. వారి దాడుల వల్ల కలిగే నష్టం కారణంగా వారిని స్థానిక [[జమిందారు|జమీందార్లు]] (వంశపారంపర్య ''అధిపతులు'' -భూస్వాములు), ఫౌజ్‌దార్లును తరిమికొట్టారు. ==భువనగిరి కోటపై తిరుగుబాటు== [[తెలంగాణ|తెలంగాణా]]లో మెుఘల్ రాజు అప్పటి పాలకుల, అంతకంతకు పెరుగుతున్న [[ముస్లిం]]ల ఆధిపత్యాన్ని అంతం చెయ్యాలని, తాబేదారులు, జమీనుదారులు, జాగీర్దారులు, దొరలు, భూస్వాములు చేసే దురాగతాలను గమనించి [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]పై బడుగువారి [[పతాకం|జెండా]]ను ఎగురవేయాలని నిర్ణయించి ఆ దిశగా [[ప్రస్థానత్రయం|ప్రస్థానం]] ప్రారంభించాడు. అయితే పాపన్నకు ఎలాంటి వారసత్వ నాయకత్వం కాని, ధనంకాని, అధికారం కాని లేవు. గెరిల్ల సైన్యాన్ని తయారు చేసి, ఆ సైన్యం ద్వారా మొగలు సైన్యం పై దాడి చేసి, తన సొంత ఊరు [[ఖిలాషాపూర్]] ని [[రాజధాని]]గా చేసుకొని, 1675 లో సర్వాయి పేటలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అతని తరపున పోరాడటానికి గెరిల్ల సైన్యాన్ని పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను పెంచగల సామర్థ్యం అతని 10,000 –12,000 విస్తృతంగా పెంచడానికి అవసరమైన సంఖ్యకి సాక్ష్యం. పాపన్న [[ఛత్రపతి శివాజీ]]కి సమకాలికుడు. శివాజీ [[ముస్లిం]]ల పాలన అంతానికి [[మహారాష్ట్ర]]లో ఎలాగైతే పోరాడాడో, పాపన్న కూడా [[తెలంగాణా]]లో ముస్లింల పాలన అంతానికి పోరాడారు. 1687 - 1724 వరకు అప్పటి మొగల్ చక్రవర్తి [[ఔరంగజేబు]] సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు. పాపన్న ఒక్కో ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి విజయ దుర్గాలు నిర్మించాడు. 1678 వరకు [[తాటికొండ]], [[వేములకొండ]]లను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొని దుర్గాలను నిర్మించాడు. ఒక సామాన్య వ్యక్తి శతృదుర్భేద్యమైన కోటలను వశపర్చుకోవడం అతని వ్యూహానికి నిదర్శనం. [[సర్వాయిపేట్ (మహాదేవపూర్)|సర్వాయిపేట]] కోటతో మొదలుపెట్టి దాదాపు 20 కోటలను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. అతని ఆలోచనలకు బెంబేలెత్తిన భూస్వాములు, మొగలాయి తొత్తులైన నిజాములు, కుట్రలు పన్ని సైన్యాన్ని బలహీనపర్చారు. 1700 - 1705 మధ్యకాలంలో [[ఖిలాషాపూర్|ఖిలాషాపురం]]లో మరొక దుర్గం నిర్మించాడు. ఒక్కో మెట్టు ఎక్కుతూ దాదాపు 12 వేల సైనికులను సమకూర్చుకొని ఎన్నో కోటలను జయించి చివరకు [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]ను స్వాధీనపర్చుకొని 7 నెలలపాటు అధికారం చెలాయించాడు. తెలంగాణలో మొగలాయి విస్తరణను తొలిసారిగా అడ్డుకున్నది సర్వాయి పాపన్నే. అతని సామ్రాజ్యం [[తాటికొండ]], [[కొలనుపాక]], [[చేర్యాల]] నుండి [[కరీంనగర్ జిల్లా]] లోని [[హుస్నాబాద్]], [[హుజూరాబాద్]] వరకు విస్తరించింది. పాపన్న ముస్లిం మతానికి చెందిన ఒక స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె [[భువనగిరి కోట]] ఫౌజ్దార్ (మిలిటరీ గవర్నర్) సోదరి. [[భువనగిరి కోట]]ను రాజధానిగా చేసుకొని అతను ముప్పై సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. జానపద [[కళాకారుడు|కళాకారులు]] తరతరాలుగా 3, 4 వందల ఏండ్లు గడిచినా, జానపద కథలలో పాపన్న చరిత్ర ఇప్పటికీ స్థానికంగా పాడతారు. జానపద, భాషా శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసిన సందర్భంలోనే చాలా సాక్ష్యాలు సేకరించబడ్డాయి. పాపన్న ఒక సాధారణ గౌడ కుటుంబం నుండి వచ్చిన వాడు కనుక అతనికి ప్రజల కష్టనష్టాలన్నీ తెలుసు. అందుకే పాపన్న రాజ్యంలో పన్నులు లేవు. ఖజానా కొరకు అతను [[జమిందారు|జమిందార్]], సుబేదార్లపై తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు. పాపన్న అనేక ప్రజామోద యోగ్యమైన పనులు చేసాడు. అతని రాజ్యంలో సామజిక న్యాయం పాటించేవాడు. తాటి కొండలో చెక్ డాం నిర్మించాడు. అతను ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు కావున [[హుజూరాబాద్ మండలం|హుజురాబాద్]] లో ఎల్లమ్మ గుడి కట్టించాడు. అది రూపం మారినా నేటికీ అలానే ఉంది. == ఇతర వివరాలు == మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన [[షాజహాన్]] కుతుబ్ షాహి సుల్తాన్ నుండి ఖచ్చితమైన ఆదేశాలు ప్రారంభించాడు. అతని కుమారుడు [[ఔరంగజేబు]]ను [[గోల్కొండ]]లో ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి పంపాడు. [[ఔరంగజేబు]] చివరికి 1687 లో ఈ ప్రాంతంపై పూర్తి నియంత్రణ సాధించాడు. పాపన్న గెరిల్ల సైన్యంతో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొగల్ సైన్యం]] పై దాడి చేస్తున్నాడని [[ఔరంగజేబు]]కు తెలిసింది. అతడు రుస్తుం దిల్ ఖాన్ కు బాధ్యతలు అప్పగించాడు. రుస్తుం దిల్ ఖాన్ యుద్ధానికి ఖాసింఖాన్ ను పంపించాడు. [[షాపూర్ (నందిపేట్‌)|షాపూర్]] వద్ద ఇరు సైన్యాలు తలపడ్డాయి. నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. చివరికి రుస్తుం దిల్ ఖాన్ రంగం లోకి దిగాడు. సుమారు 3 నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. పాపన్న తన ప్రాణ స్నేహితున్ని కోల్పోయాడు. దాంతో ఆయన యుద్ధాన్ని విరమించుకొని, అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. మొగల్ సైన్యాలు అతని కోసం వెతకడం ప్రారంభించాయి. అయితే పాపన్న తన సొంత ఊరు [[జనగామ జిల్లా|జనగామ]]కు వెళ్లి అక్కడ [[గౌడ]] కులం వారు ఎక్కువగా ఉండే చోట జీవితం గడిపాడు. 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తరువాత [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. కొత్తగా రాజు అయిన తర్వాత దక్కన్ పాలకుడు కంబక్ష్ ఖాన్ బలహీన పాలనను చూసిన పాపన్న 1708 ఏప్రిల్ 1 లో వరంగల్ కోటపై దాడి చేసాడు. అయితే ఈ దాడిలో పాపన్న పట్టుబడ్డాడు. శత్రువు చేతిలో చావడం ఇష్టం లేని పాపన్న తన బాకుతోనే గుండెల్లో పొడుచుకొని చనిపోయాడు. 1710 లో పాపన్న తలని [[గోల్కొండ]] కోట ముఖద్వారానికి వేళ్ళాడ దీసారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన  లండన్ లో ఉన్న కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ పాపన్న మహారాజ్ చరిత్ర పై అధ్యయం చేయించి పుస్తకాలను ముద్రించింది. సర్ధార్ పాపన్న ముఖ చిత్రంతో కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ రెండు పుస్తకాలలో (ది న్యూ కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా, ది సోషల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది డెక్కన్) చరిత్రను ముద్రించింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం లండన్ లోని  “విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్” మ్యూజియంలో సర్ధార్ పాపన్న మహారాజ్ శాశ్వత శిలా విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. == మరో కథనం ప్రకారం == 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తర్వాత [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] 63 సంవత్సరాల వయసులో [[ఢిల్లీ|ఢీల్లీ]] సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన 2వ సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. [[ఔరంగజేబు]] తరువాత రాజ్యాధికారానికి వారసుల మధ్య యుద్ధం సంభవించింది. ఔరంగజేబు చిన్న కుమారుడు రాకుమారుడు [[ముహమ్మద్ అజాం షాహ్]] తనకుతానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి బహదూర్ షాతో యుద్ధం చేసి యుద్ధంలో మరణించాడు. మరొక సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[1709|1709లో]] మరణించాడు. [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనం <u>'''సందీ కాల వ్యవస్ధ'''</u> ఆ సమయంలో [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] సింహాసనాన్ని స్వాధీనపర్చుకొని ఏడు నెలల పాటు అధికారం చెలాయించాడు. ఈ తిరుగుబాటుతో ఆధునిక భావాలున్న [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] పాపన్నతో సత్సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాడు. ప్రతి ఆరుమాసాలకు ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించాలి అనేది వారి ఒప్పందం. దానికి పాపన్న మొదట కప్పం చెల్లించి, ఆరు మాసాల కాలం తరువాత తనకు తానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించలేదు. తన బావమరిది ఫౌజార్‌తో సహా- పాపన్న మరొక కోటను ముట్టడి చేస్తున్నప్పుడు వారి బందీలను తారుమారు చేసి కోటను స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. ఆ సమయంలో [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] ముట్టడి చేయడానికి అనేక వేల మంది బలగాలను పంపాడు. ఇది సుదీర్ఘమైన యుద్దంగా మారి, మార్చి 1710 వరకు కొనసాగింది. అప్పటికి పాపాన్న గెరిల్ల సైన్యం సంఖ్య సుమారు 12,000 కు రెట్టింపు చేశాడు. కనీసం 30,000 మంది సైనికులు,- అశ్వికదళం పదాతిదళం - స్థానిక భూస్వాములు సరఫరా చేస్తారు. యుద్దం జరుగుతున్న రోజుల్లోనే ఓ రాత్రి పాపాన్న బావమరిది చేత పట్టుబడ్డాడు. కొద్ది రోజుల తరువాత అతన్ని ఉరితీశారు. సాంప్రదాయిక వృత్తాంతాలు ఉరితీసే పద్ధతి శిరచ్ఛేదం అని, ఆ తరువాత అతని మృతదేహాన్ని ముక్కలుగా చేసి అతని తల [[ఢిల్లీ]]కి పంపారని చెప్పారు. {{Sfnp|Eaton|2005}} {{Sfnp|Richards|Rao|1980}} చరిత్రకారులు రిచర్డ్స్, రావు పాపన్న ప్రయత్నాన్ని "ద్వంద్వ తిరుగుబాటు" గా సూచిస్తారు {{Sfnp|Richards|Rao|1998}}చరిత్రకారులు మెట్‌కాల్ఫ్‌లు ఇతరులతో పాటు ఉపయోగించారు. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో చెలామణి అవుతున్న అధికారిక నివేదికలపై తన రచనలను ఆధారంగా చేసుకున్న సమకాలీన చరిత్రకారుని రచన కూడా ఉంది. ==గుర్తింపులు== #[[ఆదిలాబాదు జిల్లా]], [[నిర్మల్]] లో 2012 జూలై 30 నాడు సర్వాయి పాపన్న [[విగ్రహము|విగ్రహం]] ప్రతిష్ఠించబడింది.ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక, ఆదిలాబాదు జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 31-07-2012 2012 ఆగష్టు 18 నాడు [[కరీంనగర్ జిల్లా]] సర్వాయిపేట గ్రామంలో సర్వాయి పాపన్న విగ్రహం [[కరీంనగర్]] లోకసభ సభ్యుడు పొన్నం ప్రభాకర్ చే ఆవిష్కరించబడింది.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, కరీంనగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 19-08-2012</ref> #సర్వాయి పాపన్న జయంతి ఆగస్టు 18న, వర్ధంతిని ఏప్రిల్‌ 2న అధికారికంగా నిర్వహించాలని 2022 అక్టోబరు 30న [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి |url=https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=31 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031141722/https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> #సర్దార్ సర్వాయి పాపన్నగౌడ్ పేరుతో పోస్టల్ కవర్ విడుదల<ref name="తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి">{{cite news |last1=Sakshi |first1= |title=తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151618/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> ==విగ్రహాలు== *[[రామవరం (కొడకండ్ల)|రామ‌వ‌రం గ్రామం]], [[కొడకండ్ల మండలం (జనగామ జిల్లా)|కొడ‌కండ్ల మండ‌లం]], [[జనగామ జిల్లా]]<ref name="అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు |url=https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |accessdate=31 October 2022 |date=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142822/https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[బస్వాపూర్ (కోహెడ)|బస్వాపూర్‌ గ్రామం]], [[కోహెడ మండలం]], [[సిద్దిపేట జిల్లా]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు">{{cite news |last1=HMTV |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు |url=https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=19 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151223/https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> *[[మెదక్|మెదక్‌ పట్టణం]]<ref name="సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |accessdate=19 August 2021 |work= |date=18 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819113443/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |archivedate=19 August 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[ఆలేరు]]<ref name="బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |accessdate=31 October 2022 |work= |date=1 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031152134/https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[పెద్దకొత్తపల్లి]], [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]]<ref name="తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud">{{cite news |last1=Disha |title=తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud |url=https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=26 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514121034/https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |archivedate=14 May 2023 |language=te}}</ref> * [[జవహర్‌నగర్ నగరపాలక సంస్థ|జవహర్‌నగర్]], [[మేడ్చల్ మల్కాజ్‌గిరి జిల్లా|మేడ్చల్]]<ref name="సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని">{{cite news |last1= |first1= |title=సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని |url=https://telugu.abplive.com/photo-gallery/telangana/hyderabad-minister-v-srinivas-goud-makes-interesting-comments-over-bjp-and-trs-2947 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=29 August 2021 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[నేరెడ్‌మెట్|నేరేడ్‌మెట్‌ చౌరస్తా]]<ref name="వీరత్వానికి ప్రతీక">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=వీరత్వానికి ప్రతీక |url=https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=14 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514115724/https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |archivedate=14 May 2023 |language=te-IN}}</ref> * [[కానూరు (పెరవలి)|కానూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ">{{cite news |last1=Prajasakti |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ |url=https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |accessdate=14 May 2023 |date=18 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122013/https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |archivedate=14 May 2023 |language=en}}</ref> * [[ఘటకేసర్|ఘట్‌కేసర్‌]]<ref name="కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం">{{cite news |last1=Telugu Prabha |title=కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం |url=https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |accessdate=14 May 2023 |date=9 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122705/https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |archivedate=14 May 2023}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * [http://www.youtube.com/watch?v=UOkQ0ylDyC0#t=217 యూట్యూబ్ లో పాపన్న గురించిన వీడియో] [[వర్గం:1710 మరణాలు]] [[వర్గం:ఉరిశిక్ష ద్వారా మరణాలు]] m7hfwxd34wigkit3yskkozbcbs3eju1 4983284 4983283 2026-10-17T14:08:17Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:ఉద్యమకారులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983284 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నాసగోని సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ | native_name = | native_name_lang = తెలుగు | image = SPGoud.jpg | image_size = 300 px | alt = | caption = | birth_date = [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] | birth_place = [[ఖిలాషాపూర్]] , [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[జనగామ జిల్లా]] (పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]]) | residence = | nationality = భారతీయుడు | death_date = 1709 లేదా 1710 | education = | occupation = గౌడ వృత్తి , తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు , తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. | organization = | height = | weight = | party = | children = | parents = సర్వమ్మ, దర్మన్న | awards = సర్ధార్ }} '''సర్వాయి పాపన్న గౌడ్''' (1650–1710) తెలంగాణ ప్రాంతానికి చెందిన చారిత్రక యోధుడు, తిరుగుబాటు నాయకుడు. 17వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మొఘల్ సామ్రాజ్య అధికారాన్ని, స్థానిక భూస్వామ్య శక్తులను ఎదిరించి తనకంటూ ఒక సైనిక శక్తిని నిర్మించుకున్నాడు. సామాన్య కుటుంబ నేపథ్యం నుంచి ఎదిగి, తెలంగాణ ప్రాంతంలో పలు కోటలను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. ఆయన జీవితానికి సంబంధించిన వివరాలు చారిత్రక ఆధారాలతో పాటు జానపద గాథల్లోనూ కనిపిస్తాయి. తెలంగాణ చరిత్రలో సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ ఒక ముఖ్యమైన చారిత్రక వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు.<ref name="పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే!">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే! |url=https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |accessdate=31 October 2022 |work= |date=16 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142056/https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |archivedate=31 October 2022}}</ref> చరిత్రకారుడు రిచర్డ్ ఎం. ఈటన్, సర్వాయి పాపన్న జీవితాన్ని మొఘల్ తెలంగాణలోని సామాజిక బందిపోటుతనం అనే చారిత్రక భావన నేపథ్యంలో విశ్లేషించాడు. మొఘల్ అధికారుల దృష్టిలో ఆయన బందిపోటుగా పరిగణించబడగా, తెలంగాణ జానపద సంప్రదాయాల్లో అధికారాన్ని ఎదిరించిన నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.<ref>Richard M. Eaton, ''A Social History of the Deccan, 1300–1761'', Cambridge University Press, Chapter 7: Papadu (fl. 1695–1710): Social Banditry in Mughal Telangana.</ref> == జీవిత విశేషాలు == సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]], ప్రస్తుత [[జనగామ జిల్లా]], [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[ఖిలాషాపూర్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి పేరు నాసగోని ధర్మన్నగౌడ్. చుట్టు పక్కల గ్రామస్తులు గౌరవంతో ధర్మన్నదొర అనేవారు. తండ్రి చిన్నతనంలోనే చనిపోయాడు. సర్వమ్మ అతడి తల్లి. అందరు అతన్ని పాపన్న గౌడ్ అని, పాపన్న దొర అన్ని పిలిచేవారు. పాపన్న ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు. అతను శివున్ని కూడా ఆరాధించేవాడు. తల్లి కోరిక మేరకు గౌడ వృత్తిని స్వీకరించాడు. [[దూల్‌మిట్ట|ధూళిమిట్ట]] [[శాసనం]] ప్రకారం [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] నాడు పాపన్న గౌడ్ [[వరంగల్]] జిల్లాలో గౌడ్ కులంలో జన్మించాడు. [[గౌడ చరిత్ర]]<nowiki/>లో ముఖ్యమైన స్థానం ఉన్న వ్యక్తి ధూల్మిట్ట వీరగల్లు శాసనంలో ఇలా వుంది. ‘‘ బండిపోత గౌడ షాపూర్ ఖిలా పులి గౌడ యేబది రొడ్డి షబ్బారాయుడ, పౌదరు పాపన్న గౌడ్ బాల్యంలో [[పశువుల జాతులు|పశువులను]] కాస్తూ ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్ధితులు గమనించేవాడు. తల్లి సర్వమ్మకు ఒక్క కొడుకు కావడంతో గారాబంగా పెంచింది. పాపన్న వంశం శైవమతస్థులై (శివభక్తులు) ([[గౌడ|గౌడు]] కులం వారు అందరు కూడ) నిత్యం పూజలు సంప్రదాయాలను తరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయా జీవితాన్ని యుక్త వయసు వచ్చే నాటికి క్రమక్రమంగా వ్యతిరేకించాడు. ఇతర కులాల వారితో తిరిగేవాడు. వీరిలో చాకలి సర్వన్న, మంగలి మాసన్న, కుమ్మరి గోవిందు, జక్కుల పెరుమాళ్లు, దూదేకుల పీరు, కొత్వాల్ మీరు సాహేబ్ పాపన్న ప్రధాన అనుచరులు. తల్లి సర్వమ్మ కోరికతో తాటిచెట్లు ఎక్కి (కలాలి) కల్లు గీయడం కులం పని చేయడం స్నేహితులు, పాపయ్య కల్లు తాగడం లోకం తీరు చుట్టుప్రక్కల జరుగుచున్న విషయాల గురించి చర్చలు గంటల తరబడి మాట్లాడుకునేవారు.<ref name="బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న2">{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|title=బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న|last1=V6 Velugu|first1=|date=18 August 2021|accessdate=31 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142422/https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|archivedate=31 October 2022|language=te}}</ref> ==హైదారాబాదు తురుష్క ఆగడాలు== పదహారవ శతాబ్దంలో [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ఐదు చిన్న రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. గోల్కొండ [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహి]] రాజవంశం నియంత్రణలోకి వచ్చింది. వారు పాలించటానికి చాలా తేలికైన ప్రాంతాన్ని వారసత్వంగా పొందారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు భూమి పన్నుల (రకాలు, శిస్తూ) వసూలు విధానంతో ప్రజలను చాలా హింసాత్మకంగా ఇబ్బందులకు గురిచేస్తూ, పీడించి, రకరకాల పేర్లతో శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. కులాల, మతలా పేర్లతో కూడా శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. అలాగే [[గౌడ]] [[కులం]] వారికి [[తాటి|తాటిచెట్ల]]కు పన్ను వేసారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో పాపన్న కల్లు అమ్ముకొనే మండువాలో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు [[కల్లు]] తాగి [[డబ్బు]]లు ఇవ్వకుండా హేళనగా నవ్వుకుంటు వెళ్ళేవారు. రెండు, మూడు సార్లు అలాగే జరిగింది. ==మొదటి తిరుగుబాటు== [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని, కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వకున్నా, పాపన్న పెద్దగా పట్టించుకునే వాడు కాదు. తురుష్క సైనికులు నా వద్ద కల్లు తాగుచున్నారు‌. రాజు గారి సైనికులు అంటే చాల గౌరవనీయులు. అయినా సైనికులు రాజుగారికి శిస్తుల లెక్కలు అప్పగించాలి కదా, కల్లుకు డబ్బులు ఇచ్చిన లెక్క తగ్గును కద పొనీలే అనుకునేవాడు. ఒకరోజు సైనికులు పాపన్న వద్ద కల్లు తాగి వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అవుచుండగా, కల్లు మండువాకు వస్తున పాపన్న స్నేహితుడు ఒకరు "ధనరాసులు ఉన్నా కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వలేని నిరుపేద [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అయ్యారా” అని సరసంగా అన్నాడు. అందుకు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికుల్లో ఒకడు కోపంతో పాపన్న స్నేహితున్ని తన్నుటకు కాలు ఎత్తాడు. అది చూసి ఆ క్షణంలో కోపోద్రిక్తుడైన పాపన్న, తన వద్ద కల్లు గీయడానికి ఉపయోగించు గీత [[కత్తి]], మారు కత్తిలో ఒకదానితో, ప్రాణ స్నేహితుణ్ణి తన్నుటకు కాలు ఎత్తిన సైనికుడి మెడ నరికాడు. దాంతో మిగాతా సైనికులు పాపన్న మీదికి యుద్దానికి రావడంతో, ఎంతో బలవంతుడైన పాపన్న వారిని కూడా అంతమొందించాడు. ఇక అక్కడ మిగిలింది పాపన్న ప్రాణ స్నేహితులు, సైనికుల [[గుర్రం|గుర్రాలు]], వసూలు చేసిన రాజుగారి ధనరాసులు మాత్రమే. పేదవారిని పీడించి వసూలు చేసిన డబ్బులు వారికే ఉపయోగపడాలి అంటు పాపన్న స్నేహితులతో గుర్రాలతో, డబ్బులతో ఇంటికి చేరాడు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] రాజ్యంలో విప్లవకారుడు అయ్యాడు. అప్పటి నుండి [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో, పాపన్న అతని స్నేహితులతో కలసి తిరుగుబాట్లు ప్రారంభించాడు. అలా మొదలైన తిరుగుబాటుతో ఆయుధాలు, గుర్రాలు, డబ్బులు కూడా సమకూర్చుకున్నాడు. యుద్దవిద్యలు నేర్చుకున్నాడు. పేదవారికి డబ్బులు సహాయం చేయడంతో పాపన్న పేరు [[జనగామ|జనగాం]] ప్రదేశంలో మారుమోగింది. గ్రామాల్లోని యువకులు పాపన్న వద్ద సైనికులుగా చేరారు. వారికి యుద్దవిద్యలు నేర్పించి, అతి తొందరలోనే 3,000 మందిని సొంతంగా సైనికులుగా సమక్చూకున్నాడు. వారి దాడుల వల్ల కలిగే నష్టం కారణంగా వారిని స్థానిక [[జమిందారు|జమీందార్లు]] (వంశపారంపర్య ''అధిపతులు'' -భూస్వాములు), ఫౌజ్‌దార్లును తరిమికొట్టారు. ==భువనగిరి కోటపై తిరుగుబాటు== [[తెలంగాణ|తెలంగాణా]]లో మెుఘల్ రాజు అప్పటి పాలకుల, అంతకంతకు పెరుగుతున్న [[ముస్లిం]]ల ఆధిపత్యాన్ని అంతం చెయ్యాలని, తాబేదారులు, జమీనుదారులు, జాగీర్దారులు, దొరలు, భూస్వాములు చేసే దురాగతాలను గమనించి [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]పై బడుగువారి [[పతాకం|జెండా]]ను ఎగురవేయాలని నిర్ణయించి ఆ దిశగా [[ప్రస్థానత్రయం|ప్రస్థానం]] ప్రారంభించాడు. అయితే పాపన్నకు ఎలాంటి వారసత్వ నాయకత్వం కాని, ధనంకాని, అధికారం కాని లేవు. గెరిల్ల సైన్యాన్ని తయారు చేసి, ఆ సైన్యం ద్వారా మొగలు సైన్యం పై దాడి చేసి, తన సొంత ఊరు [[ఖిలాషాపూర్]] ని [[రాజధాని]]గా చేసుకొని, 1675 లో సర్వాయి పేటలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అతని తరపున పోరాడటానికి గెరిల్ల సైన్యాన్ని పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను పెంచగల సామర్థ్యం అతని 10,000 –12,000 విస్తృతంగా పెంచడానికి అవసరమైన సంఖ్యకి సాక్ష్యం. పాపన్న [[ఛత్రపతి శివాజీ]]కి సమకాలికుడు. శివాజీ [[ముస్లిం]]ల పాలన అంతానికి [[మహారాష్ట్ర]]లో ఎలాగైతే పోరాడాడో, పాపన్న కూడా [[తెలంగాణా]]లో ముస్లింల పాలన అంతానికి పోరాడారు. 1687 - 1724 వరకు అప్పటి మొగల్ చక్రవర్తి [[ఔరంగజేబు]] సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు. పాపన్న ఒక్కో ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి విజయ దుర్గాలు నిర్మించాడు. 1678 వరకు [[తాటికొండ]], [[వేములకొండ]]లను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొని దుర్గాలను నిర్మించాడు. ఒక సామాన్య వ్యక్తి శతృదుర్భేద్యమైన కోటలను వశపర్చుకోవడం అతని వ్యూహానికి నిదర్శనం. [[సర్వాయిపేట్ (మహాదేవపూర్)|సర్వాయిపేట]] కోటతో మొదలుపెట్టి దాదాపు 20 కోటలను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. అతని ఆలోచనలకు బెంబేలెత్తిన భూస్వాములు, మొగలాయి తొత్తులైన నిజాములు, కుట్రలు పన్ని సైన్యాన్ని బలహీనపర్చారు. 1700 - 1705 మధ్యకాలంలో [[ఖిలాషాపూర్|ఖిలాషాపురం]]లో మరొక దుర్గం నిర్మించాడు. ఒక్కో మెట్టు ఎక్కుతూ దాదాపు 12 వేల సైనికులను సమకూర్చుకొని ఎన్నో కోటలను జయించి చివరకు [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]ను స్వాధీనపర్చుకొని 7 నెలలపాటు అధికారం చెలాయించాడు. తెలంగాణలో మొగలాయి విస్తరణను తొలిసారిగా అడ్డుకున్నది సర్వాయి పాపన్నే. అతని సామ్రాజ్యం [[తాటికొండ]], [[కొలనుపాక]], [[చేర్యాల]] నుండి [[కరీంనగర్ జిల్లా]] లోని [[హుస్నాబాద్]], [[హుజూరాబాద్]] వరకు విస్తరించింది. పాపన్న ముస్లిం మతానికి చెందిన ఒక స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె [[భువనగిరి కోట]] ఫౌజ్దార్ (మిలిటరీ గవర్నర్) సోదరి. [[భువనగిరి కోట]]ను రాజధానిగా చేసుకొని అతను ముప్పై సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. జానపద [[కళాకారుడు|కళాకారులు]] తరతరాలుగా 3, 4 వందల ఏండ్లు గడిచినా, జానపద కథలలో పాపన్న చరిత్ర ఇప్పటికీ స్థానికంగా పాడతారు. జానపద, భాషా శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసిన సందర్భంలోనే చాలా సాక్ష్యాలు సేకరించబడ్డాయి. పాపన్న ఒక సాధారణ గౌడ కుటుంబం నుండి వచ్చిన వాడు కనుక అతనికి ప్రజల కష్టనష్టాలన్నీ తెలుసు. అందుకే పాపన్న రాజ్యంలో పన్నులు లేవు. ఖజానా కొరకు అతను [[జమిందారు|జమిందార్]], సుబేదార్లపై తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు. పాపన్న అనేక ప్రజామోద యోగ్యమైన పనులు చేసాడు. అతని రాజ్యంలో సామజిక న్యాయం పాటించేవాడు. తాటి కొండలో చెక్ డాం నిర్మించాడు. అతను ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు కావున [[హుజూరాబాద్ మండలం|హుజురాబాద్]] లో ఎల్లమ్మ గుడి కట్టించాడు. అది రూపం మారినా నేటికీ అలానే ఉంది. == ఇతర వివరాలు == మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన [[షాజహాన్]] కుతుబ్ షాహి సుల్తాన్ నుండి ఖచ్చితమైన ఆదేశాలు ప్రారంభించాడు. అతని కుమారుడు [[ఔరంగజేబు]]ను [[గోల్కొండ]]లో ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి పంపాడు. [[ఔరంగజేబు]] చివరికి 1687 లో ఈ ప్రాంతంపై పూర్తి నియంత్రణ సాధించాడు. పాపన్న గెరిల్ల సైన్యంతో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొగల్ సైన్యం]] పై దాడి చేస్తున్నాడని [[ఔరంగజేబు]]కు తెలిసింది. అతడు రుస్తుం దిల్ ఖాన్ కు బాధ్యతలు అప్పగించాడు. రుస్తుం దిల్ ఖాన్ యుద్ధానికి ఖాసింఖాన్ ను పంపించాడు. [[షాపూర్ (నందిపేట్‌)|షాపూర్]] వద్ద ఇరు సైన్యాలు తలపడ్డాయి. నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. చివరికి రుస్తుం దిల్ ఖాన్ రంగం లోకి దిగాడు. సుమారు 3 నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. పాపన్న తన ప్రాణ స్నేహితున్ని కోల్పోయాడు. దాంతో ఆయన యుద్ధాన్ని విరమించుకొని, అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. మొగల్ సైన్యాలు అతని కోసం వెతకడం ప్రారంభించాయి. అయితే పాపన్న తన సొంత ఊరు [[జనగామ జిల్లా|జనగామ]]కు వెళ్లి అక్కడ [[గౌడ]] కులం వారు ఎక్కువగా ఉండే చోట జీవితం గడిపాడు. 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తరువాత [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. కొత్తగా రాజు అయిన తర్వాత దక్కన్ పాలకుడు కంబక్ష్ ఖాన్ బలహీన పాలనను చూసిన పాపన్న 1708 ఏప్రిల్ 1 లో వరంగల్ కోటపై దాడి చేసాడు. అయితే ఈ దాడిలో పాపన్న పట్టుబడ్డాడు. శత్రువు చేతిలో చావడం ఇష్టం లేని పాపన్న తన బాకుతోనే గుండెల్లో పొడుచుకొని చనిపోయాడు. 1710 లో పాపన్న తలని [[గోల్కొండ]] కోట ముఖద్వారానికి వేళ్ళాడ దీసారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన  లండన్ లో ఉన్న కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ పాపన్న మహారాజ్ చరిత్ర పై అధ్యయం చేయించి పుస్తకాలను ముద్రించింది. సర్ధార్ పాపన్న ముఖ చిత్రంతో కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ రెండు పుస్తకాలలో (ది న్యూ కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా, ది సోషల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది డెక్కన్) చరిత్రను ముద్రించింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం లండన్ లోని  “విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్” మ్యూజియంలో సర్ధార్ పాపన్న మహారాజ్ శాశ్వత శిలా విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. == మరో కథనం ప్రకారం == 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తర్వాత [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] 63 సంవత్సరాల వయసులో [[ఢిల్లీ|ఢీల్లీ]] సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన 2వ సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. [[ఔరంగజేబు]] తరువాత రాజ్యాధికారానికి వారసుల మధ్య యుద్ధం సంభవించింది. ఔరంగజేబు చిన్న కుమారుడు రాకుమారుడు [[ముహమ్మద్ అజాం షాహ్]] తనకుతానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి బహదూర్ షాతో యుద్ధం చేసి యుద్ధంలో మరణించాడు. మరొక సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[1709|1709లో]] మరణించాడు. [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనం <u>'''సందీ కాల వ్యవస్ధ'''</u> ఆ సమయంలో [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] సింహాసనాన్ని స్వాధీనపర్చుకొని ఏడు నెలల పాటు అధికారం చెలాయించాడు. ఈ తిరుగుబాటుతో ఆధునిక భావాలున్న [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] పాపన్నతో సత్సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాడు. ప్రతి ఆరుమాసాలకు ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించాలి అనేది వారి ఒప్పందం. దానికి పాపన్న మొదట కప్పం చెల్లించి, ఆరు మాసాల కాలం తరువాత తనకు తానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించలేదు. తన బావమరిది ఫౌజార్‌తో సహా- పాపన్న మరొక కోటను ముట్టడి చేస్తున్నప్పుడు వారి బందీలను తారుమారు చేసి కోటను స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. ఆ సమయంలో [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] ముట్టడి చేయడానికి అనేక వేల మంది బలగాలను పంపాడు. ఇది సుదీర్ఘమైన యుద్దంగా మారి, మార్చి 1710 వరకు కొనసాగింది. అప్పటికి పాపాన్న గెరిల్ల సైన్యం సంఖ్య సుమారు 12,000 కు రెట్టింపు చేశాడు. కనీసం 30,000 మంది సైనికులు,- అశ్వికదళం పదాతిదళం - స్థానిక భూస్వాములు సరఫరా చేస్తారు. యుద్దం జరుగుతున్న రోజుల్లోనే ఓ రాత్రి పాపాన్న బావమరిది చేత పట్టుబడ్డాడు. కొద్ది రోజుల తరువాత అతన్ని ఉరితీశారు. సాంప్రదాయిక వృత్తాంతాలు ఉరితీసే పద్ధతి శిరచ్ఛేదం అని, ఆ తరువాత అతని మృతదేహాన్ని ముక్కలుగా చేసి అతని తల [[ఢిల్లీ]]కి పంపారని చెప్పారు. {{Sfnp|Eaton|2005}} {{Sfnp|Richards|Rao|1980}} చరిత్రకారులు రిచర్డ్స్, రావు పాపన్న ప్రయత్నాన్ని "ద్వంద్వ తిరుగుబాటు" గా సూచిస్తారు {{Sfnp|Richards|Rao|1998}}చరిత్రకారులు మెట్‌కాల్ఫ్‌లు ఇతరులతో పాటు ఉపయోగించారు. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో చెలామణి అవుతున్న అధికారిక నివేదికలపై తన రచనలను ఆధారంగా చేసుకున్న సమకాలీన చరిత్రకారుని రచన కూడా ఉంది. ==గుర్తింపులు== #[[ఆదిలాబాదు జిల్లా]], [[నిర్మల్]] లో 2012 జూలై 30 నాడు సర్వాయి పాపన్న [[విగ్రహము|విగ్రహం]] ప్రతిష్ఠించబడింది.ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక, ఆదిలాబాదు జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 31-07-2012 2012 ఆగష్టు 18 నాడు [[కరీంనగర్ జిల్లా]] సర్వాయిపేట గ్రామంలో సర్వాయి పాపన్న విగ్రహం [[కరీంనగర్]] లోకసభ సభ్యుడు పొన్నం ప్రభాకర్ చే ఆవిష్కరించబడింది.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, కరీంనగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 19-08-2012</ref> #సర్వాయి పాపన్న జయంతి ఆగస్టు 18న, వర్ధంతిని ఏప్రిల్‌ 2న అధికారికంగా నిర్వహించాలని 2022 అక్టోబరు 30న [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి |url=https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=31 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031141722/https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> #సర్దార్ సర్వాయి పాపన్నగౌడ్ పేరుతో పోస్టల్ కవర్ విడుదల<ref name="తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి">{{cite news |last1=Sakshi |first1= |title=తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151618/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> ==విగ్రహాలు== *[[రామవరం (కొడకండ్ల)|రామ‌వ‌రం గ్రామం]], [[కొడకండ్ల మండలం (జనగామ జిల్లా)|కొడ‌కండ్ల మండ‌లం]], [[జనగామ జిల్లా]]<ref name="అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు |url=https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |accessdate=31 October 2022 |date=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142822/https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[బస్వాపూర్ (కోహెడ)|బస్వాపూర్‌ గ్రామం]], [[కోహెడ మండలం]], [[సిద్దిపేట జిల్లా]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు">{{cite news |last1=HMTV |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు |url=https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=19 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151223/https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> *[[మెదక్|మెదక్‌ పట్టణం]]<ref name="సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |accessdate=19 August 2021 |work= |date=18 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819113443/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |archivedate=19 August 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[ఆలేరు]]<ref name="బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |accessdate=31 October 2022 |work= |date=1 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031152134/https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[పెద్దకొత్తపల్లి]], [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]]<ref name="తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud">{{cite news |last1=Disha |title=తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud |url=https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=26 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514121034/https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |archivedate=14 May 2023 |language=te}}</ref> * [[జవహర్‌నగర్ నగరపాలక సంస్థ|జవహర్‌నగర్]], [[మేడ్చల్ మల్కాజ్‌గిరి జిల్లా|మేడ్చల్]]<ref name="సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని">{{cite news |last1= |first1= |title=సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని |url=https://telugu.abplive.com/photo-gallery/telangana/hyderabad-minister-v-srinivas-goud-makes-interesting-comments-over-bjp-and-trs-2947 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=29 August 2021 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[నేరెడ్‌మెట్|నేరేడ్‌మెట్‌ చౌరస్తా]]<ref name="వీరత్వానికి ప్రతీక">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=వీరత్వానికి ప్రతీక |url=https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=14 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514115724/https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |archivedate=14 May 2023 |language=te-IN}}</ref> * [[కానూరు (పెరవలి)|కానూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ">{{cite news |last1=Prajasakti |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ |url=https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |accessdate=14 May 2023 |date=18 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122013/https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |archivedate=14 May 2023 |language=en}}</ref> * [[ఘటకేసర్|ఘట్‌కేసర్‌]]<ref name="కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం">{{cite news |last1=Telugu Prabha |title=కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం |url=https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |accessdate=14 May 2023 |date=9 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122705/https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |archivedate=14 May 2023}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * [http://www.youtube.com/watch?v=UOkQ0ylDyC0#t=217 యూట్యూబ్ లో పాపన్న గురించిన వీడియో] [[వర్గం:1710 మరణాలు]] [[వర్గం:ఉరిశిక్ష ద్వారా మరణాలు]] [[వర్గం:ఉద్యమకారులు]] 4zlovf7wzhz3psduft68hka3p7pdmzt 4983285 4983284 2026-10-17T14:08:33Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:1650 జననాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983285 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = నాసగోని సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ | native_name = | native_name_lang = తెలుగు | image = SPGoud.jpg | image_size = 300 px | alt = | caption = | birth_date = [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] | birth_place = [[ఖిలాషాపూర్]] , [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[జనగామ జిల్లా]] (పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]]) | residence = | nationality = భారతీయుడు | death_date = 1709 లేదా 1710 | education = | occupation = గౌడ వృత్తి , తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు , తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. | organization = | height = | weight = | party = | children = | parents = సర్వమ్మ, దర్మన్న | awards = సర్ధార్ }} '''సర్వాయి పాపన్న గౌడ్''' (1650–1710) తెలంగాణ ప్రాంతానికి చెందిన చారిత్రక యోధుడు, తిరుగుబాటు నాయకుడు. 17వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మొఘల్ సామ్రాజ్య అధికారాన్ని, స్థానిక భూస్వామ్య శక్తులను ఎదిరించి తనకంటూ ఒక సైనిక శక్తిని నిర్మించుకున్నాడు. సామాన్య కుటుంబ నేపథ్యం నుంచి ఎదిగి, తెలంగాణ ప్రాంతంలో పలు కోటలను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. ఆయన జీవితానికి సంబంధించిన వివరాలు చారిత్రక ఆధారాలతో పాటు జానపద గాథల్లోనూ కనిపిస్తాయి. తెలంగాణ చరిత్రలో సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ ఒక ముఖ్యమైన చారిత్రక వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు.<ref name="పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే!">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=పాపన్న చరిత్రను కాపాడింది.. జానపద ప్రజా కళలే! |url=https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |accessdate=31 October 2022 |work= |date=16 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142056/https://www.manatelangana.news/sardar-papanna-goud-history-in-telugu/ |archivedate=31 October 2022}}</ref> చరిత్రకారుడు రిచర్డ్ ఎం. ఈటన్, సర్వాయి పాపన్న జీవితాన్ని మొఘల్ తెలంగాణలోని సామాజిక బందిపోటుతనం అనే చారిత్రక భావన నేపథ్యంలో విశ్లేషించాడు. మొఘల్ అధికారుల దృష్టిలో ఆయన బందిపోటుగా పరిగణించబడగా, తెలంగాణ జానపద సంప్రదాయాల్లో అధికారాన్ని ఎదిరించిన నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.<ref>Richard M. Eaton, ''A Social History of the Deccan, 1300–1761'', Cambridge University Press, Chapter 7: Papadu (fl. 1695–1710): Social Banditry in Mughal Telangana.</ref> == జీవిత విశేషాలు == సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ పూర్వపు [[వరంగల్ జిల్లా]], ప్రస్తుత [[జనగామ జిల్లా]], [[రఘునాథపల్లి మండలం (జనగామ జిల్లా)|రఘనాథపల్లి మండలం]], [[ఖిలాషాపూర్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి పేరు నాసగోని ధర్మన్నగౌడ్. చుట్టు పక్కల గ్రామస్తులు గౌరవంతో ధర్మన్నదొర అనేవారు. తండ్రి చిన్నతనంలోనే చనిపోయాడు. సర్వమ్మ అతడి తల్లి. అందరు అతన్ని పాపన్న గౌడ్ అని, పాపన్న దొర అన్ని పిలిచేవారు. పాపన్న ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు. అతను శివున్ని కూడా ఆరాధించేవాడు. తల్లి కోరిక మేరకు గౌడ వృత్తిని స్వీకరించాడు. [[దూల్‌మిట్ట|ధూళిమిట్ట]] [[శాసనం]] ప్రకారం [[ఆగష్టు 18]], [[1650]] నాడు పాపన్న గౌడ్ [[వరంగల్]] జిల్లాలో గౌడ్ కులంలో జన్మించాడు. [[గౌడ చరిత్ర]]<nowiki/>లో ముఖ్యమైన స్థానం ఉన్న వ్యక్తి ధూల్మిట్ట వీరగల్లు శాసనంలో ఇలా వుంది. ‘‘ బండిపోత గౌడ షాపూర్ ఖిలా పులి గౌడ యేబది రొడ్డి షబ్బారాయుడ, పౌదరు పాపన్న గౌడ్ బాల్యంలో [[పశువుల జాతులు|పశువులను]] కాస్తూ ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్ధితులు గమనించేవాడు. తల్లి సర్వమ్మకు ఒక్క కొడుకు కావడంతో గారాబంగా పెంచింది. పాపన్న వంశం శైవమతస్థులై (శివభక్తులు) ([[గౌడ|గౌడు]] కులం వారు అందరు కూడ) నిత్యం పూజలు సంప్రదాయాలను తరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయా జీవితాన్ని యుక్త వయసు వచ్చే నాటికి క్రమక్రమంగా వ్యతిరేకించాడు. ఇతర కులాల వారితో తిరిగేవాడు. వీరిలో చాకలి సర్వన్న, మంగలి మాసన్న, కుమ్మరి గోవిందు, జక్కుల పెరుమాళ్లు, దూదేకుల పీరు, కొత్వాల్ మీరు సాహేబ్ పాపన్న ప్రధాన అనుచరులు. తల్లి సర్వమ్మ కోరికతో తాటిచెట్లు ఎక్కి (కలాలి) కల్లు గీయడం కులం పని చేయడం స్నేహితులు, పాపయ్య కల్లు తాగడం లోకం తీరు చుట్టుప్రక్కల జరుగుచున్న విషయాల గురించి చర్చలు గంటల తరబడి మాట్లాడుకునేవారు.<ref name="బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న2">{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|title=బహుజన వీరుడు సర్వాయి పాపన్న|last1=V6 Velugu|first1=|date=18 August 2021|accessdate=31 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142422/https://www.v6velugu.com/today-sardar-sarvai-papanna-351st-birth-anniversary|archivedate=31 October 2022|language=te}}</ref> ==హైదారాబాదు తురుష్క ఆగడాలు== పదహారవ శతాబ్దంలో [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ఐదు చిన్న రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. గోల్కొండ [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహి]] రాజవంశం నియంత్రణలోకి వచ్చింది. వారు పాలించటానికి చాలా తేలికైన ప్రాంతాన్ని వారసత్వంగా పొందారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు భూమి పన్నుల (రకాలు, శిస్తూ) వసూలు విధానంతో ప్రజలను చాలా హింసాత్మకంగా ఇబ్బందులకు గురిచేస్తూ, పీడించి, రకరకాల పేర్లతో శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. కులాల, మతలా పేర్లతో కూడా శిస్తులు వసూలు చేసేవారు. అలాగే [[గౌడ]] [[కులం]] వారికి [[తాటి|తాటిచెట్ల]]కు పన్ను వేసారు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|ముస్లిం]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో పాపన్న కల్లు అమ్ముకొనే మండువాలో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు [[కల్లు]] తాగి [[డబ్బు]]లు ఇవ్వకుండా హేళనగా నవ్వుకుంటు వెళ్ళేవారు. రెండు, మూడు సార్లు అలాగే జరిగింది. ==మొదటి తిరుగుబాటు== [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని, కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వకున్నా, పాపన్న పెద్దగా పట్టించుకునే వాడు కాదు. తురుష్క సైనికులు నా వద్ద కల్లు తాగుచున్నారు‌. రాజు గారి సైనికులు అంటే చాల గౌరవనీయులు. అయినా సైనికులు రాజుగారికి శిస్తుల లెక్కలు అప్పగించాలి కదా, కల్లుకు డబ్బులు ఇచ్చిన లెక్క తగ్గును కద పొనీలే అనుకునేవాడు. ఒకరోజు సైనికులు పాపన్న వద్ద కల్లు తాగి వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అవుచుండగా, కల్లు మండువాకు వస్తున పాపన్న స్నేహితుడు ఒకరు "ధనరాసులు ఉన్నా కల్లు తాగి డబ్బులు ఇవ్వలేని నిరుపేద [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు వెళ్లిపోవుటకు సిద్దం అయ్యారా” అని సరసంగా అన్నాడు. అందుకు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికుల్లో ఒకడు కోపంతో పాపన్న స్నేహితున్ని తన్నుటకు కాలు ఎత్తాడు. అది చూసి ఆ క్షణంలో కోపోద్రిక్తుడైన పాపన్న, తన వద్ద కల్లు గీయడానికి ఉపయోగించు గీత [[కత్తి]], మారు కత్తిలో ఒకదానితో, ప్రాణ స్నేహితుణ్ణి తన్నుటకు కాలు ఎత్తిన సైనికుడి మెడ నరికాడు. దాంతో మిగాతా సైనికులు పాపన్న మీదికి యుద్దానికి రావడంతో, ఎంతో బలవంతుడైన పాపన్న వారిని కూడా అంతమొందించాడు. ఇక అక్కడ మిగిలింది పాపన్న ప్రాణ స్నేహితులు, సైనికుల [[గుర్రం|గుర్రాలు]], వసూలు చేసిన రాజుగారి ధనరాసులు మాత్రమే. పేదవారిని పీడించి వసూలు చేసిన డబ్బులు వారికే ఉపయోగపడాలి అంటు పాపన్న స్నేహితులతో గుర్రాలతో, డబ్బులతో ఇంటికి చేరాడు. [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] రాజ్యంలో విప్లవకారుడు అయ్యాడు. అప్పటి నుండి [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|తురుష్క]] సైనికులు శిస్తులు వసూలు చేసుకొని వెళ్ళేదారిలో, పాపన్న అతని స్నేహితులతో కలసి తిరుగుబాట్లు ప్రారంభించాడు. అలా మొదలైన తిరుగుబాటుతో ఆయుధాలు, గుర్రాలు, డబ్బులు కూడా సమకూర్చుకున్నాడు. యుద్దవిద్యలు నేర్చుకున్నాడు. పేదవారికి డబ్బులు సహాయం చేయడంతో పాపన్న పేరు [[జనగామ|జనగాం]] ప్రదేశంలో మారుమోగింది. గ్రామాల్లోని యువకులు పాపన్న వద్ద సైనికులుగా చేరారు. వారికి యుద్దవిద్యలు నేర్పించి, అతి తొందరలోనే 3,000 మందిని సొంతంగా సైనికులుగా సమక్చూకున్నాడు. వారి దాడుల వల్ల కలిగే నష్టం కారణంగా వారిని స్థానిక [[జమిందారు|జమీందార్లు]] (వంశపారంపర్య ''అధిపతులు'' -భూస్వాములు), ఫౌజ్‌దార్లును తరిమికొట్టారు. ==భువనగిరి కోటపై తిరుగుబాటు== [[తెలంగాణ|తెలంగాణా]]లో మెుఘల్ రాజు అప్పటి పాలకుల, అంతకంతకు పెరుగుతున్న [[ముస్లిం]]ల ఆధిపత్యాన్ని అంతం చెయ్యాలని, తాబేదారులు, జమీనుదారులు, జాగీర్దారులు, దొరలు, భూస్వాములు చేసే దురాగతాలను గమనించి [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]పై బడుగువారి [[పతాకం|జెండా]]ను ఎగురవేయాలని నిర్ణయించి ఆ దిశగా [[ప్రస్థానత్రయం|ప్రస్థానం]] ప్రారంభించాడు. అయితే పాపన్నకు ఎలాంటి వారసత్వ నాయకత్వం కాని, ధనంకాని, అధికారం కాని లేవు. గెరిల్ల సైన్యాన్ని తయారు చేసి, ఆ సైన్యం ద్వారా మొగలు సైన్యం పై దాడి చేసి, తన సొంత ఊరు [[ఖిలాషాపూర్]] ని [[రాజధాని]]గా చేసుకొని, 1675 లో సర్వాయి పేటలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అతని తరపున పోరాడటానికి గెరిల్ల సైన్యాన్ని పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను పెంచగల సామర్థ్యం అతని 10,000 –12,000 విస్తృతంగా పెంచడానికి అవసరమైన సంఖ్యకి సాక్ష్యం. పాపన్న [[ఛత్రపతి శివాజీ]]కి సమకాలికుడు. శివాజీ [[ముస్లిం]]ల పాలన అంతానికి [[మహారాష్ట్ర]]లో ఎలాగైతే పోరాడాడో, పాపన్న కూడా [[తెలంగాణా]]లో ముస్లింల పాలన అంతానికి పోరాడారు. 1687 - 1724 వరకు అప్పటి మొగల్ చక్రవర్తి [[ఔరంగజేబు]] సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు. పాపన్న ఒక్కో ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి విజయ దుర్గాలు నిర్మించాడు. 1678 వరకు [[తాటికొండ]], [[వేములకొండ]]లను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొని దుర్గాలను నిర్మించాడు. ఒక సామాన్య వ్యక్తి శతృదుర్భేద్యమైన కోటలను వశపర్చుకోవడం అతని వ్యూహానికి నిదర్శనం. [[సర్వాయిపేట్ (మహాదేవపూర్)|సర్వాయిపేట]] కోటతో మొదలుపెట్టి దాదాపు 20 కోటలను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. అతని ఆలోచనలకు బెంబేలెత్తిన భూస్వాములు, మొగలాయి తొత్తులైన నిజాములు, కుట్రలు పన్ని సైన్యాన్ని బలహీనపర్చారు. 1700 - 1705 మధ్యకాలంలో [[ఖిలాషాపూర్|ఖిలాషాపురం]]లో మరొక దుర్గం నిర్మించాడు. ఒక్కో మెట్టు ఎక్కుతూ దాదాపు 12 వేల సైనికులను సమకూర్చుకొని ఎన్నో కోటలను జయించి చివరకు [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]]ను స్వాధీనపర్చుకొని 7 నెలలపాటు అధికారం చెలాయించాడు. తెలంగాణలో మొగలాయి విస్తరణను తొలిసారిగా అడ్డుకున్నది సర్వాయి పాపన్నే. అతని సామ్రాజ్యం [[తాటికొండ]], [[కొలనుపాక]], [[చేర్యాల]] నుండి [[కరీంనగర్ జిల్లా]] లోని [[హుస్నాబాద్]], [[హుజూరాబాద్]] వరకు విస్తరించింది. పాపన్న ముస్లిం మతానికి చెందిన ఒక స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె [[భువనగిరి కోట]] ఫౌజ్దార్ (మిలిటరీ గవర్నర్) సోదరి. [[భువనగిరి కోట]]ను రాజధానిగా చేసుకొని అతను ముప్పై సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. జానపద [[కళాకారుడు|కళాకారులు]] తరతరాలుగా 3, 4 వందల ఏండ్లు గడిచినా, జానపద కథలలో పాపన్న చరిత్ర ఇప్పటికీ స్థానికంగా పాడతారు. జానపద, భాషా శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసిన సందర్భంలోనే చాలా సాక్ష్యాలు సేకరించబడ్డాయి. పాపన్న ఒక సాధారణ గౌడ కుటుంబం నుండి వచ్చిన వాడు కనుక అతనికి ప్రజల కష్టనష్టాలన్నీ తెలుసు. అందుకే పాపన్న రాజ్యంలో పన్నులు లేవు. ఖజానా కొరకు అతను [[జమిందారు|జమిందార్]], సుబేదార్లపై తన గెరిల్ల సైన్యంతో దాడి చేయించేవాడు. పాపన్న అనేక ప్రజామోద యోగ్యమైన పనులు చేసాడు. అతని రాజ్యంలో సామజిక న్యాయం పాటించేవాడు. తాటి కొండలో చెక్ డాం నిర్మించాడు. అతను ఎల్లమ్మకు పరమ భక్తుడు కావున [[హుజూరాబాద్ మండలం|హుజురాబాద్]] లో ఎల్లమ్మ గుడి కట్టించాడు. అది రూపం మారినా నేటికీ అలానే ఉంది. == ఇతర వివరాలు == మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన [[షాజహాన్]] కుతుబ్ షాహి సుల్తాన్ నుండి ఖచ్చితమైన ఆదేశాలు ప్రారంభించాడు. అతని కుమారుడు [[ఔరంగజేబు]]ను [[గోల్కొండ]]లో ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి పంపాడు. [[ఔరంగజేబు]] చివరికి 1687 లో ఈ ప్రాంతంపై పూర్తి నియంత్రణ సాధించాడు. పాపన్న గెరిల్ల సైన్యంతో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొగల్ సైన్యం]] పై దాడి చేస్తున్నాడని [[ఔరంగజేబు]]కు తెలిసింది. అతడు రుస్తుం దిల్ ఖాన్ కు బాధ్యతలు అప్పగించాడు. రుస్తుం దిల్ ఖాన్ యుద్ధానికి ఖాసింఖాన్ ను పంపించాడు. [[షాపూర్ (నందిపేట్‌)|షాపూర్]] వద్ద ఇరు సైన్యాలు తలపడ్డాయి. నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. చివరికి రుస్తుం దిల్ ఖాన్ రంగం లోకి దిగాడు. సుమారు 3 నెలలపాటు యుద్ధం జరిగింది. పాపన్న తన ప్రాణ స్నేహితున్ని కోల్పోయాడు. దాంతో ఆయన యుద్ధాన్ని విరమించుకొని, అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. మొగల్ సైన్యాలు అతని కోసం వెతకడం ప్రారంభించాయి. అయితే పాపన్న తన సొంత ఊరు [[జనగామ జిల్లా|జనగామ]]కు వెళ్లి అక్కడ [[గౌడ]] కులం వారు ఎక్కువగా ఉండే చోట జీవితం గడిపాడు. 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తరువాత [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. కొత్తగా రాజు అయిన తర్వాత దక్కన్ పాలకుడు కంబక్ష్ ఖాన్ బలహీన పాలనను చూసిన పాపన్న 1708 ఏప్రిల్ 1 లో వరంగల్ కోటపై దాడి చేసాడు. అయితే ఈ దాడిలో పాపన్న పట్టుబడ్డాడు. శత్రువు చేతిలో చావడం ఇష్టం లేని పాపన్న తన బాకుతోనే గుండెల్లో పొడుచుకొని చనిపోయాడు. 1710 లో పాపన్న తలని [[గోల్కొండ]] కోట ముఖద్వారానికి వేళ్ళాడ దీసారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన  లండన్ లో ఉన్న కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ పాపన్న మహారాజ్ చరిత్ర పై అధ్యయం చేయించి పుస్తకాలను ముద్రించింది. సర్ధార్ పాపన్న ముఖ చిత్రంతో కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ రెండు పుస్తకాలలో (ది న్యూ కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా, ది సోషల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది డెక్కన్) చరిత్రను ముద్రించింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం లండన్ లోని  “విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్” మ్యూజియంలో సర్ధార్ పాపన్న మహారాజ్ శాశ్వత శిలా విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. == మరో కథనం ప్రకారం == 1707లో [[ఔరంగజేబు]] మరణించిన తర్వాత [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] 63 సంవత్సరాల వయసులో [[ఢిల్లీ|ఢీల్లీ]] సింహాసనన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన 2వ సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. [[ఔరంగజేబు]] తరువాత రాజ్యాధికారానికి వారసుల మధ్య యుద్ధం సంభవించింది. ఔరంగజేబు చిన్న కుమారుడు రాకుమారుడు [[ముహమ్మద్ అజాం షాహ్]] తనకుతానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి బహదూర్ షాతో యుద్ధం చేసి యుద్ధంలో మరణించాడు. మరొక సోదరుడు ముహమ్మద్ కాంబక్ష్ [[1709|1709లో]] మరణించాడు. [[గోల్కొండ]]లో సింహాసనం <u>'''సందీ కాల వ్యవస్ధ'''</u> ఆ సమయంలో [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] సింహాసనాన్ని స్వాధీనపర్చుకొని ఏడు నెలల పాటు అధికారం చెలాయించాడు. ఈ తిరుగుబాటుతో ఆధునిక భావాలున్న [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] పాపన్నతో సత్సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాడు. ప్రతి ఆరుమాసాలకు ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించాలి అనేది వారి ఒప్పందం. దానికి పాపన్న మొదట కప్పం చెల్లించి, ఆరు మాసాల కాలం తరువాత తనకు తానే చక్రవర్తిగా ప్రకటించి ఢిల్లీకి కప్పం చెల్లించలేదు. తన బావమరిది ఫౌజార్‌తో సహా- పాపన్న మరొక కోటను ముట్టడి చేస్తున్నప్పుడు వారి బందీలను తారుమారు చేసి కోటను స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. ఆ సమయంలో [[మొదటి బహదూర్ షా|బహదూర్ షా]] [[గోల్కొండ|గోల్కొండకోట]] ముట్టడి చేయడానికి అనేక వేల మంది బలగాలను పంపాడు. ఇది సుదీర్ఘమైన యుద్దంగా మారి, మార్చి 1710 వరకు కొనసాగింది. అప్పటికి పాపాన్న గెరిల్ల సైన్యం సంఖ్య సుమారు 12,000 కు రెట్టింపు చేశాడు. కనీసం 30,000 మంది సైనికులు,- అశ్వికదళం పదాతిదళం - స్థానిక భూస్వాములు సరఫరా చేస్తారు. యుద్దం జరుగుతున్న రోజుల్లోనే ఓ రాత్రి పాపాన్న బావమరిది చేత పట్టుబడ్డాడు. కొద్ది రోజుల తరువాత అతన్ని ఉరితీశారు. సాంప్రదాయిక వృత్తాంతాలు ఉరితీసే పద్ధతి శిరచ్ఛేదం అని, ఆ తరువాత అతని మృతదేహాన్ని ముక్కలుగా చేసి అతని తల [[ఢిల్లీ]]కి పంపారని చెప్పారు. {{Sfnp|Eaton|2005}} {{Sfnp|Richards|Rao|1980}} చరిత్రకారులు రిచర్డ్స్, రావు పాపన్న ప్రయత్నాన్ని "ద్వంద్వ తిరుగుబాటు" గా సూచిస్తారు {{Sfnp|Richards|Rao|1998}}చరిత్రకారులు మెట్‌కాల్ఫ్‌లు ఇతరులతో పాటు ఉపయోగించారు. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో చెలామణి అవుతున్న అధికారిక నివేదికలపై తన రచనలను ఆధారంగా చేసుకున్న సమకాలీన చరిత్రకారుని రచన కూడా ఉంది. ==గుర్తింపులు== #[[ఆదిలాబాదు జిల్లా]], [[నిర్మల్]] లో 2012 జూలై 30 నాడు సర్వాయి పాపన్న [[విగ్రహము|విగ్రహం]] ప్రతిష్ఠించబడింది.ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక, ఆదిలాబాదు జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 31-07-2012 2012 ఆగష్టు 18 నాడు [[కరీంనగర్ జిల్లా]] సర్వాయిపేట గ్రామంలో సర్వాయి పాపన్న విగ్రహం [[కరీంనగర్]] లోకసభ సభ్యుడు పొన్నం ప్రభాకర్ చే ఆవిష్కరించబడింది.<ref>ఈనాడు దినపత్రిక, కరీంనగర్ జిల్లా టాబ్లాయిడ్, తేది 19-08-2012</ref> #సర్వాయి పాపన్న జయంతి ఆగస్టు 18న, వర్ధంతిని ఏప్రిల్‌ 2న అధికారికంగా నిర్వహించాలని 2022 అక్టోబరు 30న [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=అధికారికంగా పాపన్న జయంతి, వర్ధంతి |url=https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=31 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031141722/https://www.ntnews.com/telangana/sardar-sarvai-papannas-birth-death-anniversaries-to-be-official-celebrations-819288 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> #సర్దార్ సర్వాయి పాపన్నగౌడ్ పేరుతో పోస్టల్ కవర్ విడుదల<ref name="తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి">{{cite news |last1=Sakshi |first1= |title=తెలంగాణ పౌరుషానికి ప్రతీక సర్దార్‌ పాపన్నగౌడ్‌: కిషన్‌రెడ్డి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151618/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/minister-kishan-reddy-unveils-postal-cover-sardar-sarvai-papanna-goud-1496850 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> ==విగ్రహాలు== *[[రామవరం (కొడకండ్ల)|రామ‌వ‌రం గ్రామం]], [[కొడకండ్ల మండలం (జనగామ జిల్లా)|కొడ‌కండ్ల మండ‌లం]], [[జనగామ జిల్లా]]<ref name="అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=అతి సామాన్యుడు... అద్భుతాలు సృష్టించాడు.. ఆయన తెలంగాణ ఆత్మ గౌవ‌రం.. స‌ర్వాయి పాప‌న్న విగ్ర‌హావిష్క‌రణలో మంత్రులు |url=https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |accessdate=31 October 2022 |date=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031142822/https://tv9telugu.com/telangana/warangal/ts-ministers-sardar-sarvai-papanna-statue-403787.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[బస్వాపూర్ (కోహెడ)|బస్వాపూర్‌ గ్రామం]], [[కోహెడ మండలం]], [[సిద్దిపేట జిల్లా]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు">{{cite news |last1=HMTV |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించిన మంత్రులు |url=https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=19 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031151223/https://www.hmtvlive.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-statue-discovery-of-the-harish-rao-and-srinivas-goud-33965 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> *[[మెదక్|మెదక్‌ పట్టణం]]<ref name="సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ చరిత్ర అణచివేత |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |accessdate=19 August 2021 |work= |date=18 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819113443/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/suppression-of-the-history-of-telangana-under-the-unified-rule-1921081810095998 |archivedate=19 August 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> * [[ఆలేరు]]<ref name="బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=బహుజన నేత సర్వాయి పాపన్న |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |accessdate=31 October 2022 |work= |date=1 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031152134/https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/bahujan-leader-sarvai-papannangtstelangana-678964.html |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[పెద్దకొత్తపల్లి]], [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]]<ref name="తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud">{{cite news |last1=Disha |title=తెలంగాణ వీరత్వానికి ప్రతీక సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ : Minister Srinivas Goud |url=https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=26 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514121034/https://www.dishadaily.com/telangana/sardar-sarvai-papanna-goud-statue-was-unveiled-by-minister-srinivas-goud-174860 |archivedate=14 May 2023 |language=te}}</ref> * [[జవహర్‌నగర్ నగరపాలక సంస్థ|జవహర్‌నగర్]], [[మేడ్చల్ మల్కాజ్‌గిరి జిల్లా|మేడ్చల్]]<ref name="సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని">{{cite news |last1= |first1= |title=సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ విగ్రహాన్ని |url=https://telugu.abplive.com/photo-gallery/telangana/hyderabad-minister-v-srinivas-goud-makes-interesting-comments-over-bjp-and-trs-2947 |accessdate=31 October 2022 |work= |date=29 August 2021 |archivedate=31 October 2022 |language=te}}</ref> * [[నేరెడ్‌మెట్|నేరేడ్‌మెట్‌ చౌరస్తా]]<ref name="వీరత్వానికి ప్రతీక">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=వీరత్వానికి ప్రతీక |url=https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |accessdate=14 May 2023 |work= |date=14 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514115724/https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-srinivas-goud-attended-the-unveiling-of-sardar-sarvai-papanna-gouds-statue-at-neredmet-square-1083814 |archivedate=14 May 2023 |language=te-IN}}</ref> * [[కానూరు (పెరవలి)|కానూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]]<ref name="సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ">{{cite news |last1=Prajasakti |title=సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ విగ్రహావిష్కరణ |url=https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |accessdate=14 May 2023 |date=18 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122013/https://prajasakti.com/saradaaara-saravaaayai-paaapanana-gaauda-vaigarahaaavaisakarana |archivedate=14 May 2023 |language=en}}</ref> * [[ఘటకేసర్|ఘట్‌కేసర్‌]]<ref name="కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం">{{cite news |last1=Telugu Prabha |title=కుల వృత్తులకు తెలంగాణకు పూర్వ వైభవం |url=https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |accessdate=14 May 2023 |date=9 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514122705/https://teluguprabha.net/telangana-news/ghatkesar-kcr-patronising-all-castes/ |archivedate=14 May 2023}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * [http://www.youtube.com/watch?v=UOkQ0ylDyC0#t=217 యూట్యూబ్ లో పాపన్న గురించిన వీడియో] [[వర్గం:1710 మరణాలు]] [[వర్గం:ఉరిశిక్ష ద్వారా మరణాలు]] [[వర్గం:ఉద్యమకారులు]] [[వర్గం:1650 జననాలు]] frdnmux0bkyu6hejyxzatfo7spjj0sp 0 127093 4983514 4362154 2026-10-18T07:26:48Z ~2026-54955-12 155306 /* */ చేర్పు 4983514 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = కుసుమ ధర్మన్న | residence = | other_names = | image = Kusuma dharmanna.jpg | imagesize = 250px | caption = కుసుమ ధర్మన్న | birth_name = | birth_date =1884 | birth_place = | native_place = | death_date =1946 | death_place = | death_cause = | known = | occupation =రచయిత<br /> కవి<br />సాహితీకారుడు | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = లక్ష్మీనారాయణమ్మ | partner = | children = పతితపావనమూర్తి, <br>మోహన్‌దాస్ కరమ్‌చంద్ గాంధీ, <br>భాగ్యలక్ష్మి, <br>కాశీ విశాలాక్షి, <br>చిత్తరంజన్, <br>భగవాన్ దాస్ | father = | mother = | parents = వీరాస్వామి, నాగమ్మ | website = | footnotes = తొలి దళిత కవి, వ్యాసకర్త, వక్త | employer = | height = | weight = }} '''కుసుమ ధర్మన్న''' (క్రీ, శ 1884-1946) తొలి దళిత కవి, వ్యాసకర్త, వక్త. [[జయభేరి]] పత్రిక సంపాదకుడు. ఉద్యమకారుడు. వృత్తి రీత్యా ఆయుర్వేద వైద్యుడు. సాహితీ కోవిదుడు. ఆంగ్ల-ఆంధ్ర భాషల్లో పండితుడు. "మాకొద్దీ నల్లదొరతనం" గేయరచయితగా ప్రసిద్ధుడు. ==జీవిత విశేషాలు== కుసుమ ధర్మన్న [[1884|1884లో]] [[రాజమహేంద్రవరం]]లోని ''లక్ష్మివారపు పేట''లో వ్యవసాయ కూలీలైన కుసుమ వీరాస్వామి, నాగమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ఇతడు [[ఆదిఆంధ్ర]] జూనియర్ ఎలిమెంట్ స్కూలులో 5వ తరగతి వరకు చదివాడు. తరువాత థర్డ్ ఫారం చదివి ఆయుర్వేదంలో వైద్య విద్వాన్ పట్టా పొందాడు. ఇతడికి తెలుగు, [[సంస్కృతము]], [[ఆంగ్లము]], [[హిందీ]], [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]] భాషలలో ప్రావీణ్యం ఉంది. చదువుకునే రోజుల్లోనే సంఘసంస్కరణ అభిలాష కలిగి [[కందుకూరి వీరేశలింగం]] చేత ప్రభావితుడైనాడు.<ref name="కుసుమ ధర్మన్న">{{cite journal |last1=పుట్ల |first1=హేమలత |date=1 August 2016 |editor1-last=తెలకపల్లి |editor1-first=రవి |title=కుసుమ ధర్మన్న - మాకొద్దీ నల్లదొరతనం |url=https://www.prasthanam.com/sites/default/files/Prasthanam%20August%20_Covers_Final.pdf |journal=సాహిత్య ప్రస్థానం |language=తెలుగు |location=హైదరాబాదు |publisher=వి.కృష్ణయ్య |volume=15 |issue=6 |pages=10-14 |accessdate=31 August 2016 }}{{Dead link|date=నవంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఇతడు తన జాతి హీనత్వంతో అవమానంతో అమానుషంగా, [[అంటరాని తనం]], సామాజిక వివక్షలతో, బాధపడుతున్న దళితులను( ప్రధానంగా మాలలు ), ఇతర అణగారిన వర్గాలను సంఘ- సంస్కరించాలనే దృక్ఫదంతో "హరిజన శతకాన్ని" రచించాడు. ఇతను [[హైదరాబాద్]]లో ఉన్న [[దళిత]] ఉద్యమ కారులైన [[భాగ్య రెడ్డి వర్మ]], [[బి ఎస్. వెంకట్ రావు]], [[అరిగే రామస్వామి]] లాంటి నాయకులతో అనునిత్యం సంబంధాలు ఏర్పర్చుకొంటు ఒక బలమైన [[రచయిత]]గా ఎదగడం జరిగింది. ఈయన [[అంబేద్కర్]] స్ఫూర్తి పొంది అంటరాని తనాన్ని నిర్ములించాలనే లక్ష్యంతో తపించిన తొలి దళిత కవి.<ref>{{cite web|last1=కుసుమ|first1=దర్మన్న|title=హరిజన శతకము|url=http://kinige.com/book/Harijana+Satakamu|website=kinige.com/|access-date=2015-04-03|archive-date=2015-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150327033624/http://kinige.com/book/Harijana+Satakamu|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=కుసుమ|first1=దర్మన్న|title=A History of Telugu Dalit Literature|url=https://books.google.co.in/books?id=7SXg_ISR4TgC&pg=PA63&lpg=PA63&dq=kusuma+dharmanna+Dalit+poet&source=bl&ots=unUVuEa_RW&sig=r8SZfNqUUpDId35-xrx_Vwqgkh4&hl=en&sa=X&ei=5wfNVLydFYXPmwWZkoHgAw&ved=0CCkQ6AEwAg#v=onepage&q=kusuma%20dharmanna%20Dalit%20poet&f=false|website=books.google.co.in|publisher=kalpaz publications}}</ref><ref>{{cite web|last1=K. Satyanarayana|first1=Susie Tharu|title=STEEL NIBS ARE SPROUTING - NEW DALIT WRITING FROM SOUTH INDIA DOSSIER 2: TELUGU AND KANNADA|url=http://www.harpercollins.co.in/BookDetail.asp?Book_Code=3732|website=harpercollins.co.in/|publisher=harpercollins|access-date=2015-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150502021736/http://harpercollins.co.in/BookDetail.asp?Book_Code=3732|archive-date=2015-05-02|url-status=dead}}</ref> ఇతడు గుడివాడ సేవాశ్రమం వ్యవస్థాపకుడు [[గూడూరి రామచంద్రరావు]] వద్ద, సీతానగరం ఆశ్రమం, [[చాగల్లు]] ఆనందాశ్రమాలలో కొంతకాలం వుండి తన ఉద్యమస్ఫూర్తిని మెరుగుపరచుకున్నాడు. తెలుగు సాహిత్యంలో తనదంటూ ఒక ప్రత్యెక ముద్ర వేసుకున్న ప్రసిద్ధ సాహిత్యకారుడు ద్వా.నా. శాస్త్రి కుసుమ ధర్మన్నజీవితంపై ఒక పరిశోధన గ్రంధాన్ని రచించారు. 1884లో జన్మిచటంతో పాటు , దళితుల జీవితాన్ని కవిత్వంగా చించిన కుసుమ ధర్మాన్నే తొలి దళిత కవి అని అయన నిరూపించారు. "దళిత ఉద్యమ వైతాళికుడు కుసుమ ధర్మన్న కవీంద్రుడు" అనే పుస్తకంలో [[సి.వి.]] గారు కూడా ఈయన గురించిన సమాచారం తనవద్ద లేదని రాశాడు. 1921లో కుసుమ ధర్మన్న '''మాకొద్దీ నల్ల దొరతనము''' రాశారు. దళిత వర్గం నుంచి అతి కష్టంమీద చదువుకుని పైకొచ్చి, తిరిగి ఆ చదువును తన జాతి మేలు కోసం వెచ్చించిన అతికొద్ది మంది దళిత విద్యావంతుల్లో 'కుసుమ ధర్మన్న కవి' ఒకరు. దళితులు, [[బ్రిటిషు]] పాలనలో కంటే, స్థానిక అగ్రవర్ణాల పాలనలో మరింత నలిగిపోతారని మొట్టమొదటగా చాటింది కుసుమ ధర్మన్నే. కాంగ్రెస్‌లో ఉంటూనే 'మాకొద్దీ నల్లదొరతనము' అంటూ గళం విప్పిన ధైర్యశాలి. [[రాజమహేంద్రవరం]] తాలూకా బోర్డుకు [[కాంగ్రేసు పార్]]టీ తరఫున సభ్యునిగా ఎన్నికై కూడా బోర్డు ప్రెసిడెంటు ఎన్నికలో ఆ పార్టీ అభ్యర్థికి వోటు వేయని స్వతంత్రుడు ఆయన. ధర్మన్న[[అంబేద్కర్]] ఆలోచనలతో ప్రభావితుడై అంబేద్కర్ గురించి [[ఆంధ్రదేశం]]లో విస్తృతంగా ప్రచారం చేశాడు. ఆంధ్రదేశానికి అంబేద్కరును తొలిగా పరిచయం చేసింది ఈయనే.<ref>[http://books.google.com/books?id=7SXg_ISR4TgC&pg=PA62&lpg=PA62&dq=kusuma+dharmanna#v=onepage&q=kusuma%20dharmanna&f=false A History of Telugu Dalit Literature By Thummapudi Bharathi] '''బయటి లింకులు:''' https://pustakam.net/?p=22717</ref> అణగారిన జాతులకు గొంతుకనిస్తూ, అంబేద్కర్ భావాలను ప్రచారం చేయటానికి జయభేరి అనే పక్ష పత్రికను స్థాపించాడు. 1930వ దశకంలో కాంగ్రేసు పార్టీ చొరవతీసుకొని హరిజన సేవా సంఘం యొక్క ఆంధ్ర విభాగాన్ని ప్రారంభించింది. [[మహాత్మా గాంధీ]] అంటరాని కులాల ప్రజలకు హరిజనులు అని పేరుపెట్టడంతో అది ప్రాచుర్యం పొందింది. క్రమేణా ఆది ఆంధ్ర నాయకులంతా కాంగ్రేసు స్థాపించిన హరిజన సేవా సంఘంలో భాగమైనా కుసుమ ధర్మన్న వంటి కట్టుబడిన నాయకులు మాత్రం దాన్ని వ్యతిరేకించారు. నిమ్న జాతుల అభివృద్ధి విషయంలో [[మహాత్మా గాంధీ]] ఆశయాలను నమ్మి గౌరవించినా, ఆచరణలో లోపాలను ధర్మన్న సహించలేదు. గాంధీ యొక్క ఆంధ్ర రాష్ట్ర పర్యటనలో భాగంగా [[రాజమహేంద్రవరం]] వచ్చి హరిజన నాయకులతో సమావేశం నిర్వహించిన సందర్భంలో, ధర్మన్న ఆ సమావేశాన్ని బహిష్కరించాడు. 'హరిజన నాయకులైతే మా పేటలకు వచ్చి యిక్కడ మాట్లాడాలని' [[కబురు]]పెట్టి గాంధీని, ఇతర కాంగ్రెస్ నాయకులను తమ పేటకు రప్పించి, ఆతిథ్యమిచ్చి దళితుల గౌరవాన్ని చాటాడు. దళిత చైతన్యం కోసం ధర్మన్న పడిన తపన ఈయన 1933లో వ్రాసిన [[హరిజన శతకం]]లో చూడవచ్చు. "ఆత్మ గౌరవంబు నలరంగ చాటరా" అని ఉద్బోధించిన ధర్మన్న కవిగారు వర్ణధర్మం పేరిట భారతీయ సమాజంలో నెలకొని ఉన్న హెచ్చు తగ్గులను నిరసించిన జాతీయ వాది. సమకాలికులు ఆయనను 'ఆది ఆంధ్ర కవి సార్వభౌమ'గా పేర్కొన్నారు. 1936లో [[విజయనగరం]]లో జరిగిన ఆది ఆంధ్ర మహాసభ సమావేశానికి కుసుమ ధర్మన్న అధ్యక్షత వహించాడు. ఈ సమావేశంలో అధ్యక్ష ప్రసంగం చేస్తూ ''సామ్యవాదాన్ని సహించని [[హిందూమతం]]'' అనే శీర్షికన ప్రసంగం వెలువరించాడు. ఈయన ''నిమ్నజాతి విముక్తి తరంగిణి'', ''వాళ్ళు అంటరాని వాళ్లా'', ''హరిజన చరిత్ర'' మొదలైన రచనలు చేశాడు. == రచనలు == # నిమ్న జాతి తరంగిణి # నల్ల దొరతనం # నిమ్న జాతుల ఉత్ఫతి వ్యాసం # మధ్య పాన నిషేధం వ్యాసరచన # అసుర పురాణం పద్య కావ్యం # అంటరాని వాళ్ళం # హరిజన శతకం ==మాకొద్దీ నల్ల దొరతనము== 1921లో [[గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ]] "మాకొద్దీ తెల్ల దొరతనము" అనే గేయాన్ని వ్రాశాడు. అదే సంవత్సరం కుసుమ ధర్మన్న మాకొద్దీ నల్ల దొరతనము అనే గేయాన్ని రచించాడు. ఆ కాలంలో స్వాతంత్ర్యోద్యమ, హరిజనోద్యమ వేదికలపై ఈ రెండు గీతాలు మారుమ్రోగేవి. స్వాతంత్ర్యం వస్తే తెల్లదొరల స్థానంలో నల్లదొరలు వస్తారు. అంటరాని తనం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది. ఎప్పుడైతే అస్పృశ్య భావన తొలగిపోతుందో అప్పుడే దళితులకు నిజమైన స్వాతంత్ర్యం అని ఇతడు భావించి ఈ గేయాన్ని రచించాడు. ఈ పాటలో కొంత భాగం: <poem>మాకొద్దీ నల్లదొరతనము దేవా! మాకొద్దీ నల్లదొరతనము... మాకు పదిమందితో పాటు పరువు గలుగకయున్న మాకొద్దీ నల్లదొరతనము పన్నెండుమాసాలు పాలేరుతనమున్న పస్తులు పడుతూ బతకాలండీ ఆలికూలీ జేసి తీరాలండీ పిల్లగాడు పశువుల గాయాలండీ పగలూరేయీ పాటుపడ్డానండీ కట్టగుడ్డ కూడు గిట్టదండీ రోగమొస్తే నాగ దప్పదండీ అప్పుతీరదీ చిత్రమేనండీ ఈ నిప్పుపైనిక మేము నిలువలేమో తండ్రీ! ||మాకొద్దీ|| పాడిపంటలు మేము కూడబెడితేవారు కూర్చోనితింటామంటారు నాములిచ్చి నట్టేటముంచేరు ఎంచి అప్పు - అప్పు పెంచుతారు చెంపకొట్టి కొంపలాగుతారు ............................... ............................... ||మాకొద్దీ|| </poem> == స్ఫూర్తి == కుసుమ ధర్మాన్న యీ గేయం నుంచి స్ఫూర్తి పొంది మాకొద్దీ నల్లదోరతనం అనే పద్యాన్ని రాశారు. <poem>స్వంత పరిపాలన జేసేద్దమంటారు చెంతకు మము జేర నీరు.... స్వరాజ్య మనుచు సర్కారుతో పోరాడి స్వాతంత్రము మడుగుతారు మాకు స్వతంత్రమియ్యమంటారు మాకు హక్కు లేదంటే స్వరాజ్య మెక్కడ దక్కు .... మాకు హిందుసంగము నందు స్వాతంత్ర్య మాగు వరకు మాకొద్దీ నల్లదోరతనము</poem> అంటూ కుసుమ ధర్మన్న గారు నల్ల దొరలూ చేసే అవినీతిని తన రచనల ద్వారా ప్రజలకు తెలియజేసారు == మూలాలు == <references /> h3j9ttmu7a8i58el9llcyq3aaxp9you 828 145621 4983244 4635401 2026-08-31T14:58:12Z en>Ahecht 0 Add link options for uic (user info card) and ipc ([[Special:IPContributions]]), add |uic= parameter to place info card before the username 4983244 Scribunto text/plain -------------------------------------------------------------------------------- -- UserLinks -- -- This module creates a list of links about a given user. It can be used on -- -- its own or from a template. See the /doc page for more documentation. -- -------------------------------------------------------------------------------- -- Require necessary modules local yesno = require('Module:Yesno') -- Lazily initialise modules that we might or might not need local mExtra -- [[Module:UserLinks/extra]] local mArguments -- [[Module:Arguments]] local mToolbar -- [[Module:Toolbar]] local mCategoryHandler -- [[Module:Category handler]] local mTableTools -- [[Module:TableTools]] local interwikiTable -- [[Module:InterwikiTable]], loaded with mw.loadData -- Load shared helper functions local mShared = require('Module:UserLinks/shared') local raiseError = mShared.raiseError local maybeLoadModule = mShared.maybeLoadModule local makeWikitextError = mShared.makeWikitextError local makeWikilink = mShared.makeWikilink local makeUrlLink = mShared.makeUrlLink local makeFullUrlLink = mShared.makeFullUrlLink local message = mShared.message local p = {} -------------------------------------------------------------------------------- -- Link table -------------------------------------------------------------------------------- function p.getLinks(snippets) --[=[ -- Get a table of links that can be indexed with link codes. The table -- returned is blank, but links are added to it on demand when it is -- indexed. This is made possible by the metatable and by the various link -- functions, some of which are defined here, and some of which are defined -- at [[Module:UserLinks/extra]]. --]=] local links, linkFunctions = {}, {} ---------------------------------------------------------------------------- -- Link functions -- -- The following functions make the links from the link codes and the user -- data snippets. New link functions should be added below the existing -- functions. ---------------------------------------------------------------------------- function linkFunctions.u(snippets) -- User page return makeWikilink( snippets.interwiki, 2, snippets.username, snippets.username ) end function linkFunctions.np(snippets) -- User page (no ping) return '<span class="plainlinks">' .. makeFullUrlLink( snippets.interwiki, 2, snippets.username, '', snippets.username ) .. '</span>' end function linkFunctions.t(snippets) -- User talk page return makeWikilink( snippets.interwiki, 3, snippets.username, message('display-talk') ) end function linkFunctions.c(snippets) -- Contributions return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Contribs/' .. snippets.username, message('display-contributions') ) end function linkFunctions.ipc(snippets) -- IP Contributions, for viewing TA contributions by IP address return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'IPContributions/' .. snippets.username, message('display-contributions') ) end function linkFunctions.c64(snippets) -- Contributions local first64 = snippets.username:match('^%x+:%x+:%x+:%x+:') or snippets.username:match('^%x+:%x+:%x+:') or snippets.username:match('^%x+:%x+:') or snippets.username:match('^%x+:') return first64 and makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Contribs/' .. first64 .. ':/64', '(/64)' ) or '' end function linkFunctions.ct(snippets) -- Edit count return makeWikilink( 'xtools', 0, 'ec/' .. snippets.toolLang .. '.' .. snippets.projectLong .. '.org/' .. snippets.username, message('display-count') ) end function linkFunctions.m(snippets) -- Page moves return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/move/' .. snippets.username, message('display-moves') ) end function linkFunctions.l(snippets) -- Logs return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/' .. snippets.username, message('display-logs') ) end function linkFunctions.ae(snippets) -- Automated edits (and non-automated contributions). return makeWikilink( 'xtools', 0, 'autoedits/' .. snippets.toolLang .. '.' .. snippets.projectLong .. '.org/' .. snippets.username, message('display-autoedits') ) end function linkFunctions.bl(snippets) -- Block log return makeFullUrlLink( snippets.interwiki, -1, 'Log/block', {page = 'User:' .. snippets.username}, message('display-blocklog') ) end function linkFunctions.bls(snippets) -- Blocks return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/block/' .. snippets.username, message('display-blocks') ) end function linkFunctions.bu(snippets) -- Block user return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Block/' .. snippets.username, message('display-blockuser') ) end function linkFunctions.ca(snippets) -- Central auth return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'CentralAuth/' .. snippets.username, message('display-centralauth') ) end function linkFunctions.dc(snippets) -- Deleted contribs return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'DeletedContributions/' .. snippets.username, message('display-deletedcontributions') ) end function linkFunctions.e(snippets) -- Email return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'EmailUser/' .. snippets.username, message('display-email') ) end function linkFunctions.es(snippets) -- Edit summaries return makeWikilink( 'xtools', 0, 'editsummary/' .. snippets.toolLang .. '.' .. snippets.projectLong .. '.org/' .. snippets.username, message('display-editsummaries') ) end function linkFunctions.del(snippets) -- Deletions return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/delete/' .. snippets.username, message('display-deletions') ) end function linkFunctions.lu(snippets) -- List user return makeFullUrlLink( snippets.interwiki, -1, 'ListUsers', {limit = 1, username = snippets.username}, message('display-listuser') ) end function linkFunctions.sul(snippets) -- SUL return makeWikilink( nil, nil, 'sulutil:' .. snippets.username, message('display-sul') ) end function linkFunctions.tl(snippets) -- Target logs return makeFullUrlLink( snippets.interwiki, -1, 'Log', {page = mw.site.namespaces[2].name .. ':' .. snippets.username}, message('display-targetlogs') ) end function linkFunctions.efl(snippets) -- Edit filter log return makeFullUrlLink( snippets.interwiki, -1, 'AbuseLog', {wpSearchUser = snippets.username}, message('display-abuselog') ) end function linkFunctions.pr(snippets) -- Protections return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/protect/' .. snippets.username, message('display-protections') ) end function linkFunctions.rl(snippets) -- User rights return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/rights/' .. snippets.username, message('display-rights') ) end function linkFunctions.ren(snippets) -- Renames return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/renameuser/' .. snippets.username, message('display-renames') ) end function linkFunctions.rfa(snippets) -- Requests for adminship return makeWikilink( nil, -1, 'PrefixIndex/' .. message('page-rfa') .. '/' .. snippets.username, message('display-rfa') ) end function linkFunctions.api(snippets) -- API user data return makeUrlLink( { host = snippets.fullDomain, path = '/w/api.php', query = { action = 'query', list = 'users', usprop = 'groups|editcount', ususers = snippets.username } }, message('display-api') ) end function linkFunctions.up(snippets) -- Uploads return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'ListFiles/' .. snippets.username, message('display-uploads') ) end function linkFunctions.nuke(snippets) -- Mass delete/Special:Nuke return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Nuke/' .. snippets.username, message('display-nuke') ) end function linkFunctions.gender(snippets) -- Gender return mw.getCurrentFrame():callParserFunction( 'GENDER', snippets.username, 'he/him', 'she/her', 'they/them' ) end function linkFunctions.uic(snippets) return mw.getCurrentFrame():callParserFunction( '#uic', snippets.username ) end ---------------------------------------------------------------------------- -- End of link functions ---------------------------------------------------------------------------- -- Define the metatable that memoizes the link functions, and fetches link -- functions from [[Module:UserLinks/extra]] if necessary. -- Lazily initialise the extraLinkFunctions table. We only want to load -- [[Module:UserLinks/extra]] as necessary, so it has a low transclusion -- count. local extraLinkFunctions -- Define functions for shared code in the metatable. local function validateCode(code) -- Checks whether code is a valid link code - i.e. checks that it is a -- string and that it is not the blank string. Returns the code if -- the check passes, and nil if not. if type(code) == 'string' and code ~= '' then return code else return nil end end local function getExtraLinkFunctions() -- Loads the table of extra link functions from the /extra module. -- If there is a problem with loading it, return false. We use the -- distinction between false and nil to record whether we have already -- tried to load it. if extraLinkFunctions ~= nil then return extraLinkFunctions end if mExtra == nil then -- If loading the module fails, maybeLoadModule returns false. -- Here we use the distinction between false and nil to record -- whether we have already tried to load the /extra module. mExtra = maybeLoadModule('Module:UserLinks/extra') end if type(mExtra) == 'table' and type(mExtra.linkFunctions) == 'table' then extraLinkFunctions = mExtra.linkFunctions else extraLinkFunctions = false end return extraLinkFunctions end local function memoizeExtraLink(code, func) local success, link = pcall(func, snippets) if success and type(link) == 'string' then links[code] = link return link end return nil end -- Define the metatable. setmetatable(links, { __index = function (t, key) local code = validateCode(key) if not code then raiseError( message('error-malformedlinkcode'), message('error-malformedlinkcode-section') ) end local linkFunction = linkFunctions[code] local link if linkFunction then link = linkFunction(snippets) links[code] = link else extraLinkFunctions = getExtraLinkFunctions() if extraLinkFunctions then local extraLinkFunction = extraLinkFunctions[code] if type(extraLinkFunction) == 'function' then link = memoizeExtraLink(code, extraLinkFunction) end end end if link then return link else raiseError( message('error-invalidlinkcode', code), message('error-invalidlinkcode-section') ) end end, __pairs = function () extraLinkFunctions = getExtraLinkFunctions() if extraLinkFunctions then for code, func in pairs(extraLinkFunctions) do if validateCode(code) and type(func) == 'function' then memoizeExtraLink(code, func) end end end -- Allow built-in functions to overwrite extra functions. for code, func in pairs(linkFunctions) do local link = func(snippets) links[code] = link end return function (t, key) return next(links, key) end end }) return links end -------------------------------------------------------------------------------- -- User data snippets -------------------------------------------------------------------------------- function p.getSnippets(args) --[=[ -- This function gets user data snippets from the arguments, and from -- [[Module:InterwikiTable]]. The data is loaded as necessary and memoized -- in the snippets table for performance. -- -- Snippets default to the blank string, '', so they can be used in -- concatenation operations without coders having to worry about raising -- errors. Because of this, the local functions snippetExists and -- getSnippet have been written to aid people writing new snippets. These -- functions treat the blank string as false. It is not necessary to return -- the blank string from a snippet function, as nil and false values are -- automatically converted into the blank string by the metatable. -- -- If you add a new snippet, please document it at -- [[Module:UserLinks#Adding new links]]. --]=] local snippets, snippetFunctions = {}, {} setmetatable(snippets, { __index = function (t, key) local snippetFunction = snippetFunctions[key] if snippetFunction then snippets[key] = snippetFunction() or '' return snippets[key] else raiseError( message('error-nosnippet', key), message('error-nosnippet-section') ) end end }) -- Define helper functions for writting the snippet functions. local function snippetExists(key) -- We have set the metatable up to make snippets default to '', so we -- don't have to test for false or nil. return snippets[key] ~= '' end local function getSnippet(key) local ret = snippets[key] if ret == '' then return nil else return ret end end -- Start snippet functions. function snippetFunctions.username() -- The username. local username = args.user or args.User return username or raiseError( message('error-nousername'), message('error-nousername-section') ) end function snippetFunctions.usernameHtml() -- The username html-encoded. Spaces are encoded as pluses. return mw.uri.encode(snippets.username) end function snippetFunctions.project() -- The project name. -- Also does the work for snippetFunctions.interwikiTableKey, and adds -- the project value to snippets.lang if it is a valid language code. local project = args.Project or args.project if not project then return nil end local projectValidated, interwikiTableKey = p.validateProjectCode(project) if not projectValidated then if mw.language.isKnownLanguageTag(project) then if not snippetExists('lang') then snippets.lang = project end else raiseError( message('error-invalidproject', project), message('error-invalidproject-section') ) end end snippets.interwikiTableKey = interwikiTableKey return project end function snippetFunctions.interwikiTableKey() -- The key for the project in Module:InterwikiTable. -- Relies on snippetFunctions.project to do the real work. local temp = snippets.project -- required; puts key in snippets table return rawget(snippets, 'interwikiTableKey') end function snippetFunctions.toolProject() -- The short project code for use with toolserver or labs. It is always -- present, even if the "project" argument is absent. The default value -- is the "snippet-project-default" message. local project = getSnippet('project') if not project then return message('snippet-project-default') else return project end end function snippetFunctions.projectLong() -- The long form of the project name, e.g. "wikipedia" or "wikibooks". local key = getSnippet('interwikiTableKey') if not key then return message('snippet-projectlong-default') end interwikiTable = interwikiTable or mw.loadData('Module:InterwikiTable') local prefixes = interwikiTable[key].iw_prefix -- Using prefixes[2] is a bit of a hack, but should find the long name -- most of the time. return prefixes[2] or prefixes[1] end function snippetFunctions.lang() -- The language code. local lang = args.lang or args.Lang if not lang then return nil end if mw.language.isKnownLanguageTag(lang) then return lang else raiseError( message('error-invalidlanguage', lang), message('error-invalidlanguage-section') ) end end function snippetFunctions.toolLang() -- The language code for use with toolserver or labs tools. It is always -- present, even if the "lang" argument is absent. The default value is -- the "snippet-lang-default" message. return getSnippet('lang') or message('snippet-lang-default') end function snippetFunctions.interwiki() -- The interwiki prefix, consisting of the project and language values, -- separated by colons, e.g. ":wikt:es:". local project = getSnippet('project') local lang = getSnippet('lang') if not project and not lang then return nil end local ret = {} ret[#ret + 1] = project ret[#ret + 1] = lang return table.concat(ret, ':') end function snippetFunctions.fullDomain() -- The full domain name of the site, e.g. www.mediawiki.org, -- en.wikipedia.org, or ja.wikibooks.org. local fullDomain local lang = getSnippet('toolLang') local key = getSnippet('interwikiTableKey') if key then interwikiTable = interwikiTable or mw.loadData('Module:InterwikiTable') local domain = interwikiTable[key].domain local takesLangPrefix = interwikiTable[key].takes_lang_prefix if takesLangPrefix then fullDomain = lang .. '.' .. domain else fullDomain = domain end else fullDomain = lang .. '.wikipedia.org' end return fullDomain end -- End snippet functions. If you add a new snippet function, please -- document it at [[Module:UserLinks#Adding new links]]. return snippets end function p.validateProjectCode(s) -- Validates a project code, by seeing whether it is present in -- [[Module:InterwikiTable]]. If it is present, returns the code and the -- InterwikiTable key for the corresponding site. If not present, -- returns nil for both. interwikiTable = interwikiTable or mw.loadData('Module:InterwikiTable') for key, t in pairs(interwikiTable) do for i, prefix in ipairs(t.iw_prefix) do if s == prefix then return s, key end end end return nil, nil end -------------------------------------------------------------------------------- -- Main functions -------------------------------------------------------------------------------- local function makeInvokeFunction(funcName) -- Makes a function that can be accessed from #invoke. This is only required -- for functions that need to access arguments. return function (frame) mArguments = require('Module:Arguments') local args = mArguments.getArgs(frame) return p[funcName](args) end end p.main = makeInvokeFunction('_main') function p._main(args) -- The main function. This is the one called from [[Template:User-multi]], -- via p.main. local options = p.getOptions(args) local snippets = p.getSnippets(args) local codes = p.getCodes(args) local links = p.getLinks(snippets) -- Overload the built-in Lua error function to generate wikitext errors -- meant for end users to see. This makes things harder to debug when -- real errors occur, but it is the only realistic way to show wikitext -- errors and and still have sane code when using metatables, etc. local success, result = pcall(p.export, codes, links, options) if success then return result else return makeWikitextError(result, options.isDemo) end end function p.getOptions(args) -- Gets the options from the args table, so that we don't have to pass -- around the whole args table all the time. local options = {} options.isDemo = yesno(args.demo) or false options.noPing = yesno(args.noPing) or yesno(args.noping) or yesno(args.np) or false options.toolbarStyle = yesno(args.small) and 'font-size: 90%;' or nil options.sup = yesno(args.sup, true) options.separator = args.separator options.span = args.span options.uic = yesno(args.uic) or false return options end function p.getCodes(args) -- Gets the link codes from the arguments. The codes aren't validated -- at this point. mTableTools = maybeLoadModule('Module:TableTools') local codes if mTableTools then codes = mTableTools.compressSparseArray(args) else codes = {} for i, code in ipairs(args) do codes[i] = code end end return codes end function p.export(codes, links, options) -- Make the user link. local userLink = options.noPing and links.np or links.u -- Add the user info card option. if options.uic then userLink = links.uic .. userLink end -- If we weren't passed any link codes, just return the user link. if #codes < 1 then return userLink end -- Make the toolbar. mToolbar = require('Module:Toolbar') local toolbarArgs = {} for i, code in ipairs(codes) do local link = links[code] toolbarArgs[#toolbarArgs + 1] = link end toolbarArgs.style = options.toolbarStyle toolbarArgs.separator = options.separator or 'dot' toolbarArgs.span = options.span local toolbar = mToolbar.main(toolbarArgs) -- Apply the sup option. if options.sup then toolbar = '^{' .. toolbar .. '}' end -- If we are transcluding, add a non-breaking space, but if we are substing -- just use a normal space local space = mw.isSubsting() and ' ' or '&nbsp;' return userLink .. space .. toolbar end -------------------------------------------------------------------------------- -- Single link function -------------------------------------------------------------------------------- p.single = makeInvokeFunction('_single') function p._single(args) -- Fetches a single link from the link table. local options = p.getOptions(args) local snippets = p.getSnippets(args) local links = p.getLinks(snippets) local code = args[1] local success, link = pcall(p.exportSingle, links, code) if success then return link else return makeWikitextError(link, options.isDemo) end end function p.exportSingle(links, code) -- If any errors occur, they will probably occur here. This function -- exists purely so that all the errors that will occur in p._single can -- be handled using a single pcall. if not code then raiseError( message('error-nolinkcode'), message('error-nolinkcode-section') ) end return links[code] end return p 4b9h1nsfmoz2zxw4xq7b2zzz8h2xbv7 4983245 4983244 2026-10-17T12:43:13Z K.Venkataramana 27319 [[:en:Module:UserLinks]] నుండి కూర్పును దిగుమతి చేసారు 4983244 Scribunto text/plain -------------------------------------------------------------------------------- -- UserLinks -- -- This module creates a list of links about a given user. It can be used on -- -- its own or from a template. See the /doc page for more documentation. -- -------------------------------------------------------------------------------- -- Require necessary modules local yesno = require('Module:Yesno') -- Lazily initialise modules that we might or might not need local mExtra -- [[Module:UserLinks/extra]] local mArguments -- [[Module:Arguments]] local mToolbar -- [[Module:Toolbar]] local mCategoryHandler -- [[Module:Category handler]] local mTableTools -- [[Module:TableTools]] local interwikiTable -- [[Module:InterwikiTable]], loaded with mw.loadData -- Load shared helper functions local mShared = require('Module:UserLinks/shared') local raiseError = mShared.raiseError local maybeLoadModule = mShared.maybeLoadModule local makeWikitextError = mShared.makeWikitextError local makeWikilink = mShared.makeWikilink local makeUrlLink = mShared.makeUrlLink local makeFullUrlLink = mShared.makeFullUrlLink local message = mShared.message local p = {} -------------------------------------------------------------------------------- -- Link table -------------------------------------------------------------------------------- function p.getLinks(snippets) --[=[ -- Get a table of links that can be indexed with link codes. The table -- returned is blank, but links are added to it on demand when it is -- indexed. This is made possible by the metatable and by the various link -- functions, some of which are defined here, and some of which are defined -- at [[Module:UserLinks/extra]]. --]=] local links, linkFunctions = {}, {} ---------------------------------------------------------------------------- -- Link functions -- -- The following functions make the links from the link codes and the user -- data snippets. New link functions should be added below the existing -- functions. ---------------------------------------------------------------------------- function linkFunctions.u(snippets) -- User page return makeWikilink( snippets.interwiki, 2, snippets.username, snippets.username ) end function linkFunctions.np(snippets) -- User page (no ping) return '<span class="plainlinks">' .. makeFullUrlLink( snippets.interwiki, 2, snippets.username, '', snippets.username ) .. '</span>' end function linkFunctions.t(snippets) -- User talk page return makeWikilink( snippets.interwiki, 3, snippets.username, message('display-talk') ) end function linkFunctions.c(snippets) -- Contributions return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Contribs/' .. snippets.username, message('display-contributions') ) end function linkFunctions.ipc(snippets) -- IP Contributions, for viewing TA contributions by IP address return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'IPContributions/' .. snippets.username, message('display-contributions') ) end function linkFunctions.c64(snippets) -- Contributions local first64 = snippets.username:match('^%x+:%x+:%x+:%x+:') or snippets.username:match('^%x+:%x+:%x+:') or snippets.username:match('^%x+:%x+:') or snippets.username:match('^%x+:') return first64 and makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Contribs/' .. first64 .. ':/64', '(/64)' ) or '' end function linkFunctions.ct(snippets) -- Edit count return makeWikilink( 'xtools', 0, 'ec/' .. snippets.toolLang .. '.' .. snippets.projectLong .. '.org/' .. snippets.username, message('display-count') ) end function linkFunctions.m(snippets) -- Page moves return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/move/' .. snippets.username, message('display-moves') ) end function linkFunctions.l(snippets) -- Logs return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/' .. snippets.username, message('display-logs') ) end function linkFunctions.ae(snippets) -- Automated edits (and non-automated contributions). return makeWikilink( 'xtools', 0, 'autoedits/' .. snippets.toolLang .. '.' .. snippets.projectLong .. '.org/' .. snippets.username, message('display-autoedits') ) end function linkFunctions.bl(snippets) -- Block log return makeFullUrlLink( snippets.interwiki, -1, 'Log/block', {page = 'User:' .. snippets.username}, message('display-blocklog') ) end function linkFunctions.bls(snippets) -- Blocks return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/block/' .. snippets.username, message('display-blocks') ) end function linkFunctions.bu(snippets) -- Block user return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Block/' .. snippets.username, message('display-blockuser') ) end function linkFunctions.ca(snippets) -- Central auth return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'CentralAuth/' .. snippets.username, message('display-centralauth') ) end function linkFunctions.dc(snippets) -- Deleted contribs return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'DeletedContributions/' .. snippets.username, message('display-deletedcontributions') ) end function linkFunctions.e(snippets) -- Email return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'EmailUser/' .. snippets.username, message('display-email') ) end function linkFunctions.es(snippets) -- Edit summaries return makeWikilink( 'xtools', 0, 'editsummary/' .. snippets.toolLang .. '.' .. snippets.projectLong .. '.org/' .. snippets.username, message('display-editsummaries') ) end function linkFunctions.del(snippets) -- Deletions return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/delete/' .. snippets.username, message('display-deletions') ) end function linkFunctions.lu(snippets) -- List user return makeFullUrlLink( snippets.interwiki, -1, 'ListUsers', {limit = 1, username = snippets.username}, message('display-listuser') ) end function linkFunctions.sul(snippets) -- SUL return makeWikilink( nil, nil, 'sulutil:' .. snippets.username, message('display-sul') ) end function linkFunctions.tl(snippets) -- Target logs return makeFullUrlLink( snippets.interwiki, -1, 'Log', {page = mw.site.namespaces[2].name .. ':' .. snippets.username}, message('display-targetlogs') ) end function linkFunctions.efl(snippets) -- Edit filter log return makeFullUrlLink( snippets.interwiki, -1, 'AbuseLog', {wpSearchUser = snippets.username}, message('display-abuselog') ) end function linkFunctions.pr(snippets) -- Protections return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/protect/' .. snippets.username, message('display-protections') ) end function linkFunctions.rl(snippets) -- User rights return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/rights/' .. snippets.username, message('display-rights') ) end function linkFunctions.ren(snippets) -- Renames return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Log/renameuser/' .. snippets.username, message('display-renames') ) end function linkFunctions.rfa(snippets) -- Requests for adminship return makeWikilink( nil, -1, 'PrefixIndex/' .. message('page-rfa') .. '/' .. snippets.username, message('display-rfa') ) end function linkFunctions.api(snippets) -- API user data return makeUrlLink( { host = snippets.fullDomain, path = '/w/api.php', query = { action = 'query', list = 'users', usprop = 'groups|editcount', ususers = snippets.username } }, message('display-api') ) end function linkFunctions.up(snippets) -- Uploads return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'ListFiles/' .. snippets.username, message('display-uploads') ) end function linkFunctions.nuke(snippets) -- Mass delete/Special:Nuke return makeWikilink( snippets.interwiki, -1, 'Nuke/' .. snippets.username, message('display-nuke') ) end function linkFunctions.gender(snippets) -- Gender return mw.getCurrentFrame():callParserFunction( 'GENDER', snippets.username, 'he/him', 'she/her', 'they/them' ) end function linkFunctions.uic(snippets) return mw.getCurrentFrame():callParserFunction( '#uic', snippets.username ) end ---------------------------------------------------------------------------- -- End of link functions ---------------------------------------------------------------------------- -- Define the metatable that memoizes the link functions, and fetches link -- functions from [[Module:UserLinks/extra]] if necessary. -- Lazily initialise the extraLinkFunctions table. We only want to load -- [[Module:UserLinks/extra]] as necessary, so it has a low transclusion -- count. local extraLinkFunctions -- Define functions for shared code in the metatable. local function validateCode(code) -- Checks whether code is a valid link code - i.e. checks that it is a -- string and that it is not the blank string. Returns the code if -- the check passes, and nil if not. if type(code) == 'string' and code ~= '' then return code else return nil end end local function getExtraLinkFunctions() -- Loads the table of extra link functions from the /extra module. -- If there is a problem with loading it, return false. We use the -- distinction between false and nil to record whether we have already -- tried to load it. if extraLinkFunctions ~= nil then return extraLinkFunctions end if mExtra == nil then -- If loading the module fails, maybeLoadModule returns false. -- Here we use the distinction between false and nil to record -- whether we have already tried to load the /extra module. mExtra = maybeLoadModule('Module:UserLinks/extra') end if type(mExtra) == 'table' and type(mExtra.linkFunctions) == 'table' then extraLinkFunctions = mExtra.linkFunctions else extraLinkFunctions = false end return extraLinkFunctions end local function memoizeExtraLink(code, func) local success, link = pcall(func, snippets) if success and type(link) == 'string' then links[code] = link return link end return nil end -- Define the metatable. setmetatable(links, { __index = function (t, key) local code = validateCode(key) if not code then raiseError( message('error-malformedlinkcode'), message('error-malformedlinkcode-section') ) end local linkFunction = linkFunctions[code] local link if linkFunction then link = linkFunction(snippets) links[code] = link else extraLinkFunctions = getExtraLinkFunctions() if extraLinkFunctions then local extraLinkFunction = extraLinkFunctions[code] if type(extraLinkFunction) == 'function' then link = memoizeExtraLink(code, extraLinkFunction) end end end if link then return link else raiseError( message('error-invalidlinkcode', code), message('error-invalidlinkcode-section') ) end end, __pairs = function () extraLinkFunctions = getExtraLinkFunctions() if extraLinkFunctions then for code, func in pairs(extraLinkFunctions) do if validateCode(code) and type(func) == 'function' then memoizeExtraLink(code, func) end end end -- Allow built-in functions to overwrite extra functions. for code, func in pairs(linkFunctions) do local link = func(snippets) links[code] = link end return function (t, key) return next(links, key) end end }) return links end -------------------------------------------------------------------------------- -- User data snippets -------------------------------------------------------------------------------- function p.getSnippets(args) --[=[ -- This function gets user data snippets from the arguments, and from -- [[Module:InterwikiTable]]. The data is loaded as necessary and memoized -- in the snippets table for performance. -- -- Snippets default to the blank string, '', so they can be used in -- concatenation operations without coders having to worry about raising -- errors. Because of this, the local functions snippetExists and -- getSnippet have been written to aid people writing new snippets. These -- functions treat the blank string as false. It is not necessary to return -- the blank string from a snippet function, as nil and false values are -- automatically converted into the blank string by the metatable. -- -- If you add a new snippet, please document it at -- [[Module:UserLinks#Adding new links]]. --]=] local snippets, snippetFunctions = {}, {} setmetatable(snippets, { __index = function (t, key) local snippetFunction = snippetFunctions[key] if snippetFunction then snippets[key] = snippetFunction() or '' return snippets[key] else raiseError( message('error-nosnippet', key), message('error-nosnippet-section') ) end end }) -- Define helper functions for writting the snippet functions. local function snippetExists(key) -- We have set the metatable up to make snippets default to '', so we -- don't have to test for false or nil. return snippets[key] ~= '' end local function getSnippet(key) local ret = snippets[key] if ret == '' then return nil else return ret end end -- Start snippet functions. function snippetFunctions.username() -- The username. local username = args.user or args.User return username or raiseError( message('error-nousername'), message('error-nousername-section') ) end function snippetFunctions.usernameHtml() -- The username html-encoded. Spaces are encoded as pluses. return mw.uri.encode(snippets.username) end function snippetFunctions.project() -- The project name. -- Also does the work for snippetFunctions.interwikiTableKey, and adds -- the project value to snippets.lang if it is a valid language code. local project = args.Project or args.project if not project then return nil end local projectValidated, interwikiTableKey = p.validateProjectCode(project) if not projectValidated then if mw.language.isKnownLanguageTag(project) then if not snippetExists('lang') then snippets.lang = project end else raiseError( message('error-invalidproject', project), message('error-invalidproject-section') ) end end snippets.interwikiTableKey = interwikiTableKey return project end function snippetFunctions.interwikiTableKey() -- The key for the project in Module:InterwikiTable. -- Relies on snippetFunctions.project to do the real work. local temp = snippets.project -- required; puts key in snippets table return rawget(snippets, 'interwikiTableKey') end function snippetFunctions.toolProject() -- The short project code for use with toolserver or labs. It is always -- present, even if the "project" argument is absent. The default value -- is the "snippet-project-default" message. local project = getSnippet('project') if not project then return message('snippet-project-default') else return project end end function snippetFunctions.projectLong() -- The long form of the project name, e.g. "wikipedia" or "wikibooks". local key = getSnippet('interwikiTableKey') if not key then return message('snippet-projectlong-default') end interwikiTable = interwikiTable or mw.loadData('Module:InterwikiTable') local prefixes = interwikiTable[key].iw_prefix -- Using prefixes[2] is a bit of a hack, but should find the long name -- most of the time. return prefixes[2] or prefixes[1] end function snippetFunctions.lang() -- The language code. local lang = args.lang or args.Lang if not lang then return nil end if mw.language.isKnownLanguageTag(lang) then return lang else raiseError( message('error-invalidlanguage', lang), message('error-invalidlanguage-section') ) end end function snippetFunctions.toolLang() -- The language code for use with toolserver or labs tools. It is always -- present, even if the "lang" argument is absent. The default value is -- the "snippet-lang-default" message. return getSnippet('lang') or message('snippet-lang-default') end function snippetFunctions.interwiki() -- The interwiki prefix, consisting of the project and language values, -- separated by colons, e.g. ":wikt:es:". local project = getSnippet('project') local lang = getSnippet('lang') if not project and not lang then return nil end local ret = {} ret[#ret + 1] = project ret[#ret + 1] = lang return table.concat(ret, ':') end function snippetFunctions.fullDomain() -- The full domain name of the site, e.g. www.mediawiki.org, -- en.wikipedia.org, or ja.wikibooks.org. local fullDomain local lang = getSnippet('toolLang') local key = getSnippet('interwikiTableKey') if key then interwikiTable = interwikiTable or mw.loadData('Module:InterwikiTable') local domain = interwikiTable[key].domain local takesLangPrefix = interwikiTable[key].takes_lang_prefix if takesLangPrefix then fullDomain = lang .. '.' .. domain else fullDomain = domain end else fullDomain = lang .. '.wikipedia.org' end return fullDomain end -- End snippet functions. If you add a new snippet function, please -- document it at [[Module:UserLinks#Adding new links]]. return snippets end function p.validateProjectCode(s) -- Validates a project code, by seeing whether it is present in -- [[Module:InterwikiTable]]. If it is present, returns the code and the -- InterwikiTable key for the corresponding site. If not present, -- returns nil for both. interwikiTable = interwikiTable or mw.loadData('Module:InterwikiTable') for key, t in pairs(interwikiTable) do for i, prefix in ipairs(t.iw_prefix) do if s == prefix then return s, key end end end return nil, nil end -------------------------------------------------------------------------------- -- Main functions -------------------------------------------------------------------------------- local function makeInvokeFunction(funcName) -- Makes a function that can be accessed from #invoke. This is only required -- for functions that need to access arguments. return function (frame) mArguments = require('Module:Arguments') local args = mArguments.getArgs(frame) return p[funcName](args) end end p.main = makeInvokeFunction('_main') function p._main(args) -- The main function. This is the one called from [[Template:User-multi]], -- via p.main. local options = p.getOptions(args) local snippets = p.getSnippets(args) local codes = p.getCodes(args) local links = p.getLinks(snippets) -- Overload the built-in Lua error function to generate wikitext errors -- meant for end users to see. This makes things harder to debug when -- real errors occur, but it is the only realistic way to show wikitext -- errors and and still have sane code when using metatables, etc. local success, result = pcall(p.export, codes, links, options) if success then return result else return makeWikitextError(result, options.isDemo) end end function p.getOptions(args) -- Gets the options from the args table, so that we don't have to pass -- around the whole args table all the time. local options = {} options.isDemo = yesno(args.demo) or false options.noPing = yesno(args.noPing) or yesno(args.noping) or yesno(args.np) or false options.toolbarStyle = yesno(args.small) and 'font-size: 90%;' or nil options.sup = yesno(args.sup, true) options.separator = args.separator options.span = args.span options.uic = yesno(args.uic) or false return options end function p.getCodes(args) -- Gets the link codes from the arguments. The codes aren't validated -- at this point. mTableTools = maybeLoadModule('Module:TableTools') local codes if mTableTools then codes = mTableTools.compressSparseArray(args) else codes = {} for i, code in ipairs(args) do codes[i] = code end end return codes end function p.export(codes, links, options) -- Make the user link. local userLink = options.noPing and links.np or links.u -- Add the user info card option. if options.uic then userLink = links.uic .. userLink end -- If we weren't passed any link codes, just return the user link. if #codes < 1 then return userLink end -- Make the toolbar. mToolbar = require('Module:Toolbar') local toolbarArgs = {} for i, code in ipairs(codes) do local link = links[code] toolbarArgs[#toolbarArgs + 1] = link end toolbarArgs.style = options.toolbarStyle toolbarArgs.separator = options.separator or 'dot' toolbarArgs.span = options.span local toolbar = mToolbar.main(toolbarArgs) -- Apply the sup option. if options.sup then toolbar = '^{' .. toolbar .. '}' end -- If we are transcluding, add a non-breaking space, but if we are substing -- just use a normal space local space = mw.isSubsting() and ' ' or '&nbsp;' return userLink .. space .. toolbar end -------------------------------------------------------------------------------- -- Single link function -------------------------------------------------------------------------------- p.single = makeInvokeFunction('_single') function p._single(args) -- Fetches a single link from the link table. local options = p.getOptions(args) local snippets = p.getSnippets(args) local links = p.getLinks(snippets) local code = args[1] local success, link = pcall(p.exportSingle, links, code) if success then return link else return makeWikitextError(link, options.isDemo) end end function p.exportSingle(links, code) -- If any errors occur, they will probably occur here. This function -- exists purely so that all the errors that will occur in p._single can -- be handled using a single pcall. if not code then raiseError( message('error-nolinkcode'), message('error-nolinkcode-section') ) end return links[code] end return p 4b9h1nsfmoz2zxw4xq7b2zzz8h2xbv7 10 147344 4983255 3019807 2023-08-20T02:31:27Z en>Paine Ellsworth 0 for multi-page usage 4983255 wikitext text/x-wiki {{#invoke:UserLinks|main|user=Example|User=Example}}{{#ifeq:{{{doc<noinclude>|yes</noinclude>}}}|yes |{{documentation |content= {{#ifeq:{{#invoke:High-use|num|x|demo={{ROOTPAGENAME}}}}|many||{{High-use|demo={{ROOTPAGENAME}}}}}} {{lua|Module:UserLinks}} This is a user link template for use internally on Wikipedia. === Usage === The username can be defined via a named or an unnamed parameter, i.e. * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki>{{#ifeq:{{{User|¬}}}|¬||User}}{{#ifeq:{{{user|¬}}}|¬||user}}<nowiki>=USERNAME}}</nowiki></code> or * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|USERNAME}}</nowiki></code> === Examples === * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|Jimbo Wales}}</nowiki></code> → {{ {{BASEPAGENAME}}|User=Jimbo Wales}} In cases of usernames which contain = sign, the former syntax should be used, e.g. * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki>{{#ifeq:{{{User|¬}}}|¬||User}}{{#ifeq:{{{user|¬}}}|¬||user}}<nowiki>=Billbailey=legend}}</nowiki></code> → {{ {{BASEPAGENAME}}|User=Billbailey=legend}} === Parameters === {{#ifeq:{{{User|¬}}}|¬| |* ''User'' is a required parameter, e.g. {{para|User|Jimbo Wales}}. }}{{#ifeq:{{{user|¬}}}|¬| |* ''user'' is a required parameter, e.g. {{para|user|Jimbo Wales}}. }}{{#ifeq:{{{Project|¬}}}|¬| |* ''Project'' defines a [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|Wikimedia sister project]] to be used instead of the English Wikipedia, the correct code for the [[Help:Interwikimedia links|interwiki]] link should be used, e.g. {{para|Project|b}}. }}{{#ifeq:{{{project|¬}}}|¬| |* ''project'' defines a [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|Wikimedia sister project]] to be used instead of the English Wikipedia, the correct code for the [[Help:Interwikimedia links|interwiki]] link should be used, e.g. {{para|project|b}}. }}{{#ifeq:{{{Lang|¬}}}|¬| |* ''Lang'' is the [[Help:Interlanguage links|interlanguage]] code for a project to be used instead of the English Wikipedia, e.g. {{para|Lang|es}}. This can be used in conjunction with the project parameter. }}{{#ifeq:{{{lang|¬}}}|¬| |* ''lang'' is the [[Help:Interlanguage links|interlanguage]] code for a project to be used instead of the English Wikipedia, e.g. {{para|lang|es}}. This can be used in conjunction with the project parameter. }}{{#ifeq:{{{small|¬}}}|¬| |* ''small'' causes a smaller text to be used, e.g. {{para|small|yes}}. }}{{#ifeq:{{{separator|¬}}}|¬| |* ''separator'' defines the symbol used to separate different links, e.g. {{para|separator|pipe}}. The default is a dot. }}{{#ifeq:{{{sup|¬}}}|¬| |* ''sup'' controls whether the output is in superscript, e.g. {{para|sup|yes}}. }} {{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/doc|{{{{FULLPAGENAME}}/doc}}}} {{Userspace linking templates}} |link box=This documentation is automatically generated by [[Template:User-multi/template]]. <br>Any [[WP:CAT|categories]] and documentation specific to this template should be added to the template's [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/doc|action=edit&preload=Template:Category_interwiki/preload}} /doc] subpage. }} }}<includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||[[Category:Username internal link templates]]}}</includeonly> me1j4w8g7vgwk7qgzl17f6toydfr7vf 4983256 4983255 2026-10-17T12:53:58Z K.Venkataramana 27319 [[:en:Template:User-multi/template]] నుండి కూర్పును దిగుమతి చేసారు 4983255 wikitext text/x-wiki {{#invoke:UserLinks|main|user=Example|User=Example}}{{#ifeq:{{{doc<noinclude>|yes</noinclude>}}}|yes |{{documentation |content= {{#ifeq:{{#invoke:High-use|num|x|demo={{ROOTPAGENAME}}}}|many||{{High-use|demo={{ROOTPAGENAME}}}}}} {{lua|Module:UserLinks}} This is a user link template for use internally on Wikipedia. === Usage === The username can be defined via a named or an unnamed parameter, i.e. * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki>{{#ifeq:{{{User|¬}}}|¬||User}}{{#ifeq:{{{user|¬}}}|¬||user}}<nowiki>=USERNAME}}</nowiki></code> or * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|USERNAME}}</nowiki></code> === Examples === * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|Jimbo Wales}}</nowiki></code> → {{ {{BASEPAGENAME}}|User=Jimbo Wales}} In cases of usernames which contain = sign, the former syntax should be used, e.g. * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki>{{#ifeq:{{{User|¬}}}|¬||User}}{{#ifeq:{{{user|¬}}}|¬||user}}<nowiki>=Billbailey=legend}}</nowiki></code> → {{ {{BASEPAGENAME}}|User=Billbailey=legend}} === Parameters === {{#ifeq:{{{User|¬}}}|¬| |* ''User'' is a required parameter, e.g. {{para|User|Jimbo Wales}}. }}{{#ifeq:{{{user|¬}}}|¬| |* ''user'' is a required parameter, e.g. {{para|user|Jimbo Wales}}. }}{{#ifeq:{{{Project|¬}}}|¬| |* ''Project'' defines a [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|Wikimedia sister project]] to be used instead of the English Wikipedia, the correct code for the [[Help:Interwikimedia links|interwiki]] link should be used, e.g. {{para|Project|b}}. }}{{#ifeq:{{{project|¬}}}|¬| |* ''project'' defines a [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|Wikimedia sister project]] to be used instead of the English Wikipedia, the correct code for the [[Help:Interwikimedia links|interwiki]] link should be used, e.g. {{para|project|b}}. }}{{#ifeq:{{{Lang|¬}}}|¬| |* ''Lang'' is the [[Help:Interlanguage links|interlanguage]] code for a project to be used instead of the English Wikipedia, e.g. {{para|Lang|es}}. This can be used in conjunction with the project parameter. }}{{#ifeq:{{{lang|¬}}}|¬| |* ''lang'' is the [[Help:Interlanguage links|interlanguage]] code for a project to be used instead of the English Wikipedia, e.g. {{para|lang|es}}. This can be used in conjunction with the project parameter. }}{{#ifeq:{{{small|¬}}}|¬| |* ''small'' causes a smaller text to be used, e.g. {{para|small|yes}}. }}{{#ifeq:{{{separator|¬}}}|¬| |* ''separator'' defines the symbol used to separate different links, e.g. {{para|separator|pipe}}. The default is a dot. }}{{#ifeq:{{{sup|¬}}}|¬| |* ''sup'' controls whether the output is in superscript, e.g. {{para|sup|yes}}. }} {{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/doc|{{{{FULLPAGENAME}}/doc}}}} {{Userspace linking templates}} |link box=This documentation is automatically generated by [[Template:User-multi/template]]. <br>Any [[WP:CAT|categories]] and documentation specific to this template should be added to the template's [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/doc|action=edit&preload=Template:Category_interwiki/preload}} /doc] subpage. }} }}<includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||[[Category:Username internal link templates]]}}</includeonly> me1j4w8g7vgwk7qgzl17f6toydfr7vf 0 171486 4983238 4983228 2026-10-17T12:14:13Z స్వరలాసిక 13980 /* బహుమతి గ్రహీతలు */ 4983238 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = నోబెల్ శాంతి బహుమతి | image = Nobel medal dsc06171.jpg | alt = A golden medallion with an embossed image of a bearded man facing left in profile. To the left of the man is the text "ALFR•" then "NOBEL", and on the right, the text (smaller) "NAT•" then "MDCCCXXXIII" above, followed by (smaller) "OB•" then "MDCCCXCVI" below. | description = శాంతి కోసం విశేష కృషి చేసినందుకు | presenter = ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ యొక్క ఎస్టేట్ తరపున నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ | location = ఓస్లో | year = 1901 | website = [http://nobelprize.org Nobelprize.org] }} [[File:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|right|upright|[[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్]]]] [[File:Norske nobelinstiutt 1.jpg|right|thumb|ఓస్లో, నార్వేలో నార్వేజియన్ నోబెల్ ఇన్స్టిట్యూట్]] [[డైనమైట్]] ఆవిష్కర్త [[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్|ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్]] జ్ఞాపకార్థం ఇచ్చే ఆరు అవార్డులలో ఒకటి '''నోబెల్ శాంతి బహుమతి'''. ప్రతి సంవత్సరం శాంతి, సాహిత్యం, భౌతికశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, ఆర్థికశాస్త్రం, ఔషధరంగం అనే ఆరు రంగాలలో ఎవరైతే వారి చర్యల ద్వారా మానవజాతికి ఉత్తమ ప్రయోజనాన్ని కలిగిస్తారో వారికి ఈ సంస్థ అవార్డులను ప్రదానం చేస్తుంది. ఇతర నోబెల్ బహుమతులు స్వీడన్ లో ఇవ్వబడుతుండగా, నోబెల్ శాంతి బహుమతి నార్వేలో ఇవ్వబడుతుంది. ఎందుకంటే ఈ బహుమతులు ప్రారంభించినప్పుడు నార్వే, స్వీడన్ ఒక దేశంగా ఉన్నాయి.<ref>"Nobel Peace Prize", ''The Oxford Dictionary of Twentieth Century World History''</ref> దీని విజేతల జాబితాలో మార్టిన్ లూథర్ కింగ్, జూనియర్, ఎలిహు రూట్, థియోడర్ రూజ్వెల్ట్, ఉడ్రో విల్సన్, హెన్రి లా ఫోంటైన్, మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్, ఆంగ్ సాన్ సు కయి, నెల్సన్ మండేలా, కోఫీ అన్నన్, జిమ్మీ కార్టర్, వంగారి మాతై, బరాక్ ఒబామా, లియు క్సియాబో సహా పలువురు ఉన్నారు. ఈ బహుమతి అవార్డు విషయంలో తరచుగా వివాదం జరుగుతుంటుంది. 2013 లో రసాయన ఆయుధాల నిషేధం కొరకు పనిచేస్తున్న సంస్థ విజేతగా నిలిచింది. 2014 లో భారతదేశానికి చెందిన [[కైలాస్ సత్యార్థి]], పాకిస్తాన్ కు చెందిన [[మలాలా యూసఫ్‌జాయ్]] సంయుక్తంగా ఈ నోబుల్ శాంతి బహుమతిని గెలుపొందారు. ==1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి== 1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి కోసం మహాత్మా [[గాంధీ]]ని ఎంపిక చేశారు. అయితే ఆయన ఆ సంవత్సరం జనవరి 30వ తేదీన తుపాకీ గుండ్లకు బలి అయినారు. అప్పట్లో ఉన్న నియమం ప్రకారం కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలోనే మరణించిన వ్యక్తులకు నోబెల్‌ బహుమతులు ప్రకటించాలనేది నిబంధన. గాంధీ ఒక సంస్థకు ప్రతినిధి కాదు. మరణ విల్లును ఆయన వ్రాయలేదు. బహుమతి ఎవరికి అందజేయాలో నోబెల్‌ సంస్థకు తెలియకపోవడంతో ప్రతిపాదన విరమించుకోబడింది. ఒక అర్హులు ఎవ్వరూ లేకపోవడంతో ఆ సంవత్సరం నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి ఎవ్వరికీ ఇవ్వలేదు. ==1979 లో మదర్ థెరీసాకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి== శాంతికి విఘాతం కలిగించే పేదరికాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి 1979 లో [[మదర్ థెరీసా]]కు నోబెల్ శాంతి బహుమతి అందచేసారు.బహుమతి గ్రహీతలకు మర్యాద పూర్వకంగా ఇచ్చే సాంప్రదాయ విందును నిరాకరించి $192,000 నిధులను భారతదేశం లోని పేద ప్రజలకు ఇవ్వవలసినదిగా కోరుతూ, భౌతికపరమైన బహుమతులు ప్రపంచంలోని అవసరార్ధులకు ఉపయోగపడినపుడే వాటికి ప్రాముఖ్యత వుంటుంది అన్నారు.మదర్ థెరీసా ఈ బహుమతిని అందుకున్నపుడు ఆమెను "ప్రపంచశాంతిని పెంపొందించేందుకు మనము ఏమి చేయగలం?" అని అడిగారు."ఇంటికి వెళ్లి మీ కుటుంబాన్ని ప్రేమించండి" అని చెప్పారు.ఈ విషయం పై ఆమె తన నోబెల్ ఉపన్యాసంలో ఈ విధంగా అన్నారు:"పేద దేశాలలోనే కాక ప్రపంచం మొత్తంలో నేను పేదరికాన్ని చూసాను, కానీ పాశ్చాత్య దేశాలలోని పేదరికం తొలగించడం కష్టం.నేను వీధులలో ఆకలిగొన్న వానిని కలిసినపుడు అతనికి కొంత అన్నము, ఒక రొట్టెముక్క ఇచ్చి తృప్తిపడతాను. నేను అతని ఆకలిని తొలగించగలిగాను.కానీ ఒక వ్యక్తి గెంటివేయబడినపుడు, పనికిరాని వ్యక్తిగా భావించబడినపుడు, ప్రేమింపబడనపుడు, భీతిల్లినపుడు, సమాజంచే వెలివేయబడినపుడు-ఆ రకమైన పేదరికం చాల బాధాకరమైనది, నా దృష్టిలో తొలగించుటకు కష్టమైనది." గర్భ స్రావాన్ని 'ప్రపంచ శాంతికి అతి పెద్ద విఘాతంగా' ఆమె పేర్కొన్నారు. ==బహుమతి గ్రహీతలు== {|class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header-multi" |- !rowspan=2 |సంవత్సరం !colspan=2 |గ్రహీత(లు) !rowspan=2 |దేశం !rowspan=2 class=unsortable |Citation |- id="1901" |rowspan=2 |1901 |[[File:Jean Henri Dunant (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''హెన్రీ డ్యూనాంట్'''<br>(1828–1910) |{{flagg|usc|Switzerland}} |"for his humanitarian efforts to help wounded soldiers and create international understanding"<ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |author-link=Geir Lundestad |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050022/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="N1901">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1901 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045405/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Frederic Passy.jpg|75px]] |'''ఫ్రెడెరిక్ పాసీ'''<br>(1822–1912) |{{flagcountry|French Third Republic}} |"for his lifelong work for international peace conferences, diplomacy and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1901"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1902 |[[File:Ducommun.jpg|75px]] |'''ఎలీ డుకోమున్'''<br>(1833–1906) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Switzerland}} |"for his untiring and skilful directorship of the [[International Peace Bureau|Bern Peace Bureau]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050219/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] |'''చార్లెస్ ఆల్బర్ట్ గోబట్'''<br>(1843–1914) |"for his eminently practical administration of the [[Inter-Parliamentary Union]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1903 |[[File:Cremer.jpg|75px]] |'''రాన్డల్ క్రెమెర్'''<br>(1828–1908) |{{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}} |"for his longstanding and devoted effort in favour of the ideas of peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050042/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1904 |[[File:Logo of Institut de Droit International.svg|75px]] |'''ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లా'''<br>(స్థాపితం 1873) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for its striving in public law to develop peaceful ties between nations and to make the laws of war more humane."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1904 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045525/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1905 |[[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] |'''[[బర్ధావాన్ సట్‌నర్]]'''<br>(1843–1914) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for her audacity to oppose the horrors of war."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1906 |[[File:Theodore Roosevelt by the Pach Bros (4x5 cropped).jpg|75px]] |'''[[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]]'''<br>(1858–1919) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role in bringing to an end the [[Russo-Japanese War|bloody war]] recently waged between two of the world's great powers, Japan and Russia."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045806/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1907 |[[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ernesto Teodoro|Moneta}}'''<br>(1833–1918) |{{flagcountry|Kingdom of Italy|Italy}} |"for his work in the press and in peace meetings, both public and private, for an understanding between France and Italy"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050412/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] |'''{{sortname|Louis|Renault|dab=jurist}}'''<br>(1843–1918) |{{flagcountry|French Third Republic}} |"for his decisive influence upon the conduct and outcome of the Hague and Geneva Conferences."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1908 |[[File:KParnoldson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Klas Pontus|Arnoldson}}'''<br>(1844–1916) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their long time work for the cause of peace as politicians, peace society leaders, orators and authors."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1908">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1908 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045759/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Fredrik Bajer nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fredrik|Bajer}}'''<br>(1837–1922) |{{flagg|usc|Denmark}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1909 |[[File:Beernaert.gif|75px]] |'''{{sortname|Auguste|Beernaert}}'''<br>(1829–1912) |{{flagg|usc|Belgium}} |rowspan=2 |"for their prominent position in the international movement for peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050444/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:PaulBalluet.gif|75px]] |'''{{sortname|Paul Henri|d'Estournelles de Constant|Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant}}'''<br>(1852–1924) |{{flagcountry|French Third Republic}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1910" |1910 |[[File:IPB logo svg.svg|75px]] |'''[[International Peace Bureau|Permanent International Peace Bureau]]'''<br>(స్థాపితం 1891) |Several |"for acting as a link between the peace societies of the various countries, and helping them to organize the world rallies of the international peace movement."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |title=Award Ceremony Speech (1910) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050340/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1910 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045246/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1911 |[[File:TMCasser.jpg|75px]] |'''{{sortname|Tobias|Asser}}'''<br>(1838–1913) |{{flagg|usc|Netherlands}} |"for his role as co-founder of the [[Institut de droit international]], initiator of the [[Hague Conference on Private International Law|Conferences on International Private Law (Conférences de Droit international privé) at the Hague]], and pioneer in the field of international legal relations"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1911 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045430/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alfred Hermann Fried nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfred|Fried|Alfred Hermann Fried}}'''<br>(1864–1921) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for his effort to expose and fight what he considers to be the main cause of war, namely, the anarchy in international relations."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1912 |[[File:Elihu Root, 1845-1937, bust portrait, facing left.jpg|75px]] |'''{{sortname|Elihu|Root}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1845–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for bringing about better understanding between the countries of North and South America and initiating important arbitration agreements between the United States and other countries."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050308/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1913 |[[File:HenriLaFontaine.jpg|75px]] |'''{{sortname|Henri|La Fontaine}}'''<br>(1854–1943) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for his unparalleled contribution to the organization of peaceful internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1913 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045928/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1914 |colspan=4 rowspan=3 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- bgcolor="lightgrey" |1915 |- bgcolor="lightgrey" |1916 |- |1917 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the efforts to take care of wounded soldiers and prisoners of war and their families."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1917 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050508/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1918 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- |1919 |[[File:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919 (cropped 3x4).jpg|75px]] |'''[[వుడ్రో విల్సన్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1924) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role as founder of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1919">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204141834/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |archive-date=2013-12-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1920" |1920 |[[File:Léon Bourgeois 1917.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Bourgeois}}'''<br>(1851–1925) |{{flagcountry|French Third Republic}} |"for his longstanding contribution to the cause of peace and justice and his prominent role in the establishment of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1920 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045134/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1921 |[[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] |'''{{sortname|Hjalmar|Branting}}'''<br>(1860–1925) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their lifelong contributions to the cause of peace and organized internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045608/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Christian Lous Lange.jpg|75px]] |'''{{sortname|Christian|Lange|Christian Lous Lange}}'''<br>(1869–1938) |{{flagg|usc|Norway}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1922 |[[File:Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fridtjof|Nansen}}'''<br>(1861–1930) |{{flagg|usc|Norway}} |"for his leading role in the repatriation of prisoners of war, in international relief work and as the League of Nations' High Commissioner for refugees."<ref>{{cite web |first=Fredrik |last=Stang |author-link=Fredrik Stang |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |title=Award Ceremony Speech (1922) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813122025/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |archive-date=2011-08-13 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1922 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050352/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1923 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1924 |- |rowspan=2 |1925 |[[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Austen|Chamberlain}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1863–1937) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045305/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Portrait of Vice President Charles Dawes of Illinois, 1925.jpeg|75px]] |'''{{sortname|Charles G.|Dawes}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1865–1951) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Dawes Plan]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1926 |[[File:Aristide Briand 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Aristide|Briand}}'''<br>(1862–1932) |{{flagcountry|French Third Republic}} |rowspan=2 |"for their crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908160137/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |archive-date=2011-09-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] |'''{{sortname|Gustav|Stresemann}}'''<br>(1878–1929) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ferdinand|Buisson}}'''<br>(1841–1932) |{{flagcountry|French Third Republic}} |rowspan=2 |"for their contribution to the emergence in France and Germany of a public opinion which favours peaceful international cooperation."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ludwig Quidde nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ludwig|Quidde}}'''<br>(1858–1941) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |1928 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1929 |[[File:Portrait of Frank B. Kellogg (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Frank B.|Kellogg}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Kellogg-Briand Pact]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1929">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1929 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050234/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1930" |1930 |[[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nathan|Söderblom}}'''<br>(1866–1931) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for promoting [[Ecumenism|Christian unity]] and helping create 'that new attitude of mind which is necessary if peace between nations is to become reality'."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045053/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1931 |[[File:Jane Addams profile (cropped).jpg|75px]] |'''[[జేన్ ఆడమ్స్]]'''<br>(1860–1935) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their assiduous effort to revive the ideal of peace and to rekindle the spirit of peace in their own nation and in the whole of mankind."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045719/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nicholas Murray Butler 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nicholas Murray|Butler}}'''<br>(1862–1947) |- bgcolor="lightgrey" |1932 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1933 |[[File:Norman Angell 01.jpg|75px]] |'''{{sortname|Norman|Angell}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1872–1967) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for having exposed by his pen [[The Great Illusion|the illusion of war]] and presented a convincing plea for international cooperation and peace."<ref name="N1933">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1933 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045745/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1934 |[[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Arthur|Henderson}}'''<br>(1863–1935) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his untiring struggle and his courageous efforts as Chairman of the [[League of Nations Disarmament Conference]] 1931-34."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045505/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="BBC_2013_04_03">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |title=BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013 |work=BBC News |date=3 April 2013 |access-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405120837/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |archive-date=5 April 2018 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1935 |[[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carl|von Ossietzky}}'''{{ref label|Late|A|A}}{{ref label|Carl von Ossietzky|B|B}}<br>(1889–1938) |{{flagcountry|Nazi Germany|Germany}} |"for his burning love for freedom of thought and expression and his valuable contribution to the cause of peace."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1935">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045228/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1936 |[[File:Carlos Saavedra Lamas.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos|Saavedra Lamas}}'''<br>(1878–1959) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for his role as father of the [[Saavedra Lamas Treaty|Argentine Antiwar Pact of 1933]], which he also used as a means to mediate peace between [[Chaco War|Paraguay and Bolivia in 1935]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1936 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045950/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1937 |[[File:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood looking right circa 1915 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|The Viscount|Cecil of Chelwood|Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood}}'''<br>(1864–1958) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his tireless effort in support of the [[League of Nations]], disarmament and peace."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1937 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050250/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1938 |[[File:BLANK ICON (cropped).png|75px]] |'''[[Office international Nansen pour les réfugiés|Nansen International Office for Refugees]]'''<br>(1930–1939) |{{flagg|usc|League of Nations}} |"for having carried on the work of [[Fridtjof Nansen]] to the benefit of refugees across Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary |title=The Nobel Peace Prize 1938 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-01 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151950/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1939 |colspan=4 rowspan=5 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War II]].'' |- bgcolor="lightgrey" id="1940" |1940 |- bgcolor="lightgrey" |1941 |- bgcolor="lightgrey" |1942 |- bgcolor="lightgrey" |1943 |- |1944 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the great work it has performed during the [[World War II|war]] on behalf of humanity."<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |author-link=Gunnar Jahn |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |title=Award Ceremony Speech (1944) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215034310/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |archive-date=2010-12-15 |url-status=live}}</ref><ref name="N1944">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1944 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2019-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320201100/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |archive-date=2019-03-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1945 |[[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] |'''{{sortname|Cordell|Hull}}'''<br>(1871–1955) |{{flagg|usc|United States}} |"for his indefatigable work for international understanding and his pivotal role in establishing the [[United Nations]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary|title=The Nobel Peace Prize 1945|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-01|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151957/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1946 |[[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] |'''[[ఎమిలీ గ్రీన్ బాల్చ్]]'''<br>(1867–1961) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |"for her lifelong work for the cause of peace"<ref name="N1946">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218154117/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |archive-date=2008-12-18 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:John Raleigh Mott.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Mott}}'''<br>(1865–1955) |"for his contribution to the creation of a peace-promoting religious brotherhood across national boundaries."<ref name="N1946"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1947 |[[File:AFSC logo (cropped).svg|75px]] |'''[[American Friends Service Committee]]'''<br>(స్థాపితం 1917) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their pioneering work in the international peace movement and compassionate effort to relieve human suffering, thereby promoting the fraternity between nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary |title=The Nobel Peace Prize 1947 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307152217/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Friends Council Service logo.png|75px]] |'''[[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]]'''<br>(స్థాపితం 1927) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |1948 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' ''because "there was no suitable living candidate."''<br>(A tribute to the recently assassinated [[Mahatma Gandhi|Mohandas Gandhi]] in {{flagg|usc|India}}.)<ref name="gandhi">{{cite web |first=Øyvind |last=Tønnesson |url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate |title=Controversies Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher=Nobel Foundation |date=1999-12-01 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920235427/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate/ |archive-date=2018-09-20 |url-status=live}}</ref> |- |1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|The Lord|Boyd-Orr|John Boyd Orr, 1st Baron Boyd-Orr}}'''<br>(1880–1971) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his lifelong effort to conquer hunger and want, thereby helping to remove a major cause of military conflict and war."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054942/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1950" |1950 |[[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ralph|Bunche}}'''<br>(1904–1971) |{{flagg|usc|United States}} |"for his work as mediator in Palestine in 1948-1949."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070820/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1951 |[[File:Léon Jouhaux nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Jouhaux}}'''<br>(1879–1954) |{{flagcountry|French Fourth Republic}} |"for having devoted his life to the fight against war through the promotion of social justice and brotherhood among men and nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1951 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070825/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1952 |[[File:Albert Schweitzer 1952.jpg|75px]] |'''[[ఆల్బర్ట్ స్విట్జర్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1875–1965) |{{flagcountry|French Fourth Republic}}<br>(born in {{flagg|usc|Alsace-Lorraine}}) |"for his altruism, [[Reverence for Life|reverence for life]], and tireless humanitarian work which has helped making the idea of brotherhood between men and nations a living one."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-02-12 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129012728/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1953 |[[File:George Catlett Marshall, general of the US army.jpg|75px]] |'''{{sortname|George|Marshall}}'''<br>(1880–1959) |{{flagg|usc|United States}} |"for proposing and supervising the [[Marshall Plan|plan]] for the economic recovery of Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052339/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1954 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to heal the wounds of war by providing help and protection to refugees all over the world."<ref name="N1954">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1954 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1955 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1956 |- |1957 |[[File:Lester B. Pearson with a pencil 140x190.jpg|75px]] |'''{{sortname|Lester B.|Pearson}}'''<br>(1897–1972) |{{flagg|usc|Canada|1957}} |"for his crucial contribution to the deployment of a [[United Nations Emergency Force]] in the wake of the [[Suez Crisis]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070830/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1958 |[[File:Georges Pire 1958 (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Dominique|Pire}}'''<br>(1910–1969) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for his efforts to help refugees to leave their camps and return to a life of freedom and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070835/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1959 |[[File:Philip Noel-Baker Anefo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Philip|Noel-Baker|Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker}}'''<br>(1889–1982) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his longstanding contribution to the cause of disarmament and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155030/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1960" |1960 |[[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Albert|Luthuli}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1898–1967) |{{flagg|usc|South Africa|1928}} |"for his non-violent struggle against [[apartheid]]."<ref name="N1960">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070842/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1961 |[[File:Dag Hammarskjöld 1961.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dag|Hammarskjöld}}'''{{ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}}<br>(1905–1961) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for developing the UN into an effective and constructive international organization, capable of giving life to the principles and aims expressed in the [[UN Charter]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004326/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> <!-- Died in an Airplane Crash before being awarded --> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1962 |[[File:Linus Pauling 1962.jpg|75px]] |'''లైనస్ పాలింగ్'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1901–1994) |{{flagg|usc|United States}} |"for his fight against the nuclear arms race between East and West."<ref name="N1962">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1962 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052344/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1963 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |rowspan=2 |{{flagg|usc|ICRC}}<br>{{flagg|usc|IFRC}} |rowspan=2 |"for promoting the principles of the [[Geneva Convention]] and cooperation with the UN."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1963 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052349/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:IFRC logo.svg|75px]] |'''[[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies|League of Red Cross Societies]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1964 Nobel Peace Prize|1964]] |[[File:Martin Luther King, Jr..jpg|75px]] |'''[[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్]]'''<br>(1929–1968) |{{flagg|usc|United States}} |"for his non-violent [[Civil rights movement|struggle for civil rights]] for the Afro-American population."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081111194843/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |archive-date=2008-11-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1965 Nobel Peace Prize|1965]] |[[File:Logo of UNICEF.svg|75px]] |'''[[యునిసెఫ్|యునైటెడ్ నేషన్స్ చిల్డ్రన్స్ ఫండ్]]'''<br>(స్థాపితం 1946) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its effort to enhance solidarity between nations and reduce the difference between rich and poor states."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1965 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023073552/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |archive-date=2008-10-23 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |[[1966 Nobel Peace Prize|1966]] |colspan=4 rowspan=2 align=center|'''''Not awarded''' due to the [[Norwegian Nobel Committee]] deciding that none of the nominations met the criteria in Nobel's will.'' |- bgcolor="lightgrey" |[[1967 Nobel Peace Prize|1967]] |- |[[1968 Nobel Peace Prize|1968]] |[[File:René Cassin nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|René|Cassin}}'''<br>(1887–1976) |{{flagg|usc|France}} |"for his struggle to ensure the rights of man as stipulated in the [[Universal Declaration of Human Rights|UN Declaration]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1968 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204123/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1969 Nobel Peace Prize|1969]] |[[File:Flag of ILO.svg|75px]] |'''[[International Labour Organization]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for creating international legislation insuring certain norms for working conditions in every country."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1969 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070847/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1970" |[[1970 Nobel Peace Prize|1970]] |[[File:Norman Borlaug, 2004 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నార్మన్ బోర్లాగ్]]'''<br>(1914–2009) |{{flagg|usc|United States}} |"for having given a well-స్థాపితం hope - the [[green revolution]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070852/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1971 Nobel Peace Prize|1971]] |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] |'''{{sortname|Willy|Brandt}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|West Germany}} |"for paving the way for a meaningful dialogue between East and West."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052354/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1972 |colspan=4 align=center|'''''Not awarded''''' |- |rowspan=2 |[[1973 Nobel Peace Prize|1973]] |[[File:Henry A Kissinger (cropped).jpg|75px]] |'''[[హెన్రీ కిసింజర్]]'''{{ref label|Henry Kissinger|D|D}}<br>(1923–2023) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for jointly having [[Paris Peace Accords|negotiated a cease fire]] in Vietnam in 1973."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1973">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1973 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213145/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:LeDucTho1973.jpg|75px]] |'''{{sortname||Lê Đức Thọ}}'''{{ref label|Le Duc Tho|E|E}}<br>(1911–1990) |data-sort-value="Vietnam" |{{flagg|usc|North Vietnam}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[1974 Nobel Peace Prize|1974]] |[[File:Seán MacBride 1984 (cropped2).jpg|75px]] |'''{{sortname|Seán|MacBride}}'''<br>(1904–1988) |{{flagg|usc|Ireland}} |"for his efforts to secure and develop human rights throughout the world"<ref name="N1974">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070857/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- |[[File:Eisaku Sato 19641109.jpg|75px]] |'''{{sortname|Eisaku|Satō}}'''<br>(1901–1975) |{{flagg|usc|Japan}} |"for his contribution to stabilize conditions in the Pacific rim area and for signing the [[Nuclear Non-Proliferation Treaty]]."<ref name="N1974"/><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1975 Nobel Peace Prize|1975]] |[[File:Andrei Sakharov (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Andrei|Sakharov}}'''{{ref label|Andrei Sakharov|F|F}}<br>(1921–1989) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for his struggle for human rights in the [[Soviet Union]], for disarmament and cooperation between all nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1975/summary |title=The Nobel Peace Prize 1975 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204134/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1976 |[[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mairead|Maguire}}'''<br>(జ.1944) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United Kingdom}} |rowspan=2 |"for the courageous efforts in founding a movement to put an end to the [[The Troubles|violent conflict in Northern Ireland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|title=The Nobel Peace Prize 1976|access-date=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052404/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|archive-date=2008-10-24|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Betty Williams 1996 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Betty|Williams|dab=Nobel laureate}}'''<br>(1943–2020) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1977 |[[File:Amnesty international Logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for worldwide respect for human rights."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1977/summary |title=The Nobel Peace Prize 1977 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155128/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1977/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1978 |[[File:Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG|75px]] |'''{{sortname|Menachem|Begin}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|Israel}} |rowspan=2 |"for jointly having negotiated [[Camp David Agreement|peace between Egypt and Israel in 1978]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1978 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054952/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Sadat 1 (cropped).jpg|75px]] |'''[[అన్వర్ సాదత్]]'''<br>(1918–1981) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1979 |[[File:Mutter Teresa von Kalkutta.jpg|75px]] |'''[[మదర్ థెరీసా]]'''<br>(1910–1997) |{{flagcountry|People's Socialist Republic of Albania|Albania}} |"for her work for bringing help to suffering humanity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016093455/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |archive-date=2014-10-16}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1980" |1980 |[[File:Adolfo Pérez Esquivel, premio Nobel de la Paz en 1980, Visitó al Presidente de la Asamblea Nacional, Fernando Cordero. (5076794488).jpg|75px]] |'''{{sortname|Adolfo|Pérez Esquivel}}'''<br>(జ.1931) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for being a source of inspiration to repressed people, especially in Latin America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052419/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1981 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for promoting the fundamental rights of refugees."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1981 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072712/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1982 |[[File:Alfonso Garcia Robles 1981 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfonso|García Robles}}'''<br>(1911–1991) |{{flagg|usc|Mexico}} |rowspan=2 |"for their work for [[Treaty of Tlatelolco|disarmament and nuclear and weapon-free zones]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070902/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |access-date=2008-12-03 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208031430/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |archive-date=2008-12-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alva Myrdal 1966.jpg|75px]] |'''[[ఆల్వా మిర్థాల్]]'''<br>(1902–1986) |{{flagg|usc|Sweden}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1983 |[[File:Lech Wałęsa (8036260819).jpg|75px]] |'''[[లెక్ వలీసా]]'''{{ref label|Lech Wałęsa|G|G}}<br>(జ.1943) |{{flagcountry|Polish People's Republic|Poland}} |"for non-violent struggle for free [[Solidarity (Polish trade union)|trade unions]] and human rights in [[Poland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1983/summary |title=The Nobel Peace Prize 1983 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213155/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1984 |[[File:Desmond Tutu (47327456801) (cropped and adjusted).jpg|75px]] |'''[[డెస్మండ్ టుటు]]'''<br>(1931–2021) |{{flagg|usc|South Africa|1982}} |"for his role as a unifying leader figure in the non-violent campaign to resolve the problem of apartheid in South Africa"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |title=The Nobel Peace Prize for 1984 |access-date=2018-05-11 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727212426/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |archive-date=2018-07-27 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1985 |[[File:IPPNW logo.svg|75px]] |'''[[International Physicians for the Prevention of Nuclear War]]'''<br>(స్థాపితం 1980) |{{flagg|usc|United States}} |"for spreading authoritative information and by creating awareness of the catastrophic consequences of [[nuclear war]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1985 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004421/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1986 |[[File:ELIE WIESEL (5112581267).jpg|75px]] |'''{{sortname|Elie|Wiesel}}'''<br>(1928–2016) |{{flagg|usc|United States}}<br>(born in {{flagcountry|Kingdom of Romania|Romania}} |"for being a messenger to mankind: his message is one of peace, atonement and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1986 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213200/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1987 |[[File:Óscar Arias (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Óscar|Arias}}'''<br>(జ.1940) |{{flagg|usc|Costa Rica}} |"for his work for lasting [[Esquipulas Peace Agreement|peace]] in Central America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155154/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1988 |[[File:United Nations Peacekeeping Logo.svg|75px]] |'''[[United Nations peacekeeping|United Nations Peace-Keeping Forces]]'''<br>(స్థాపితం 1945) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for preventing armed clashes and creating conditions for negotiations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1988 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034610/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1988–Press release|access-date=2008-11-28|date=1988-09-29|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210190615/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|archive-date=2008-12-10|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |{{anchor|1989}} 1989 |[[File:Tenzin Gyatso - Trento 2013 01.JPG|75px]] |'''[[14 వ దలైలామా|దలైలామా]]'''<br>(జ.1935) |{{flagg|usc|India}}<br>(born in {{flagcountry|Tibet (1912–1951)|Tibet}})<!--This is clearly listed on the Nobel Prize website, http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html, where the country of residence for recipient is. Do not change it without discussion.--><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|title=Questions and answers on the Nobel Peace Prize - NobelPrize.org|website=NobelPrize.org|access-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100403/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|archive-date=2015-04-14|url-status=live}}</ref> |"for advocating peaceful solutions based upon tolerance and mutual respect in order to preserve the historical and cultural heritage of his people."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1989 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207042343/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |archive-date=2008-12-07 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1989–Press release|access-date=2008-11-28|date=1989-10-05|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223113735/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|archive-date=2008-12-23|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1990" |1990 |[[File:Mikhail Gorbachev, Reykjavík summit, 1986.jpg|75px]] |'''[[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]]'''<br>(1931–2022) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for the leading role he played in the radical changes in East-West relations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1990/summary |title=The Nobel Peace Prize 1990 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182131/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1990/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1991 |[[File:Aung San Suu Kyi (December 2011).jpg|75px]] |'''[[అంగ్ సాన్ సూకీ]]'''{{ref label|Aung San Suu Kyi|H|H}}<br>(జ.1945) |{{flagg|usc|Myanmar}} |"for her non-violent struggle for democracy and human rights."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1991/summary |title=The Nobel Peace Prize 1991 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034620/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1992 |[[File:Rigoberta Menchu.jpg|75px]] |'''[[రిగోబర్టా మేంచూ]]'''<br>(జ.1959) |{{flagg|usc|Guatemala}} |"for her struggle for social justice and ethno-cultural reconciliation based on respect for the rights of indigenous peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1992/summary |title=The Nobel Peace Prize 1992 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182136/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1993 |[[File:F. W. de Klerk 2012.jpg|75px]] |'''{{sortname|Frederik Willem|de Klerk}}'''<br>(1936–2021) |rowspan=2 |{{flagg|usc|South Africa|variant=1982}} |rowspan=2 |"for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic [[South Africa]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary|title=The Nobel Peace Prize 1993|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227233423/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nelson Mandela 1994.jpg|75px]] |'''[[నెల్సన్ మండేలా]]'''<br>(1918–2013) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |1994 |[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|75px]] |'''[[యాసర్ అరాఫత్]]'''<br>(1929–2004) |{{flagg|usc|Palestine}} |rowspan=3 |"for their efforts to create peace in the Middle East."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1994/summary|title=The Nobel Peace Prize 1994|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054957/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/press.html|archive-date=2008-11-04|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Shimon Peres 2010 (full) (cropped).jpg|75px]] |'''[[షిమోన్ పెరెస్]]'''<br>(1923–2016) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Israel}} |- |[[File:Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Yitzhak|Rabin}}'''<br>(1922–1995) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1995 |[[File:Logo Pugwash Conferences on Science and World Affairs.jpg|75px]] |'''[[Pugwash Conferences on Science and World Affairs]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|Canada}} |rowspan=2 |"for their efforts to diminish the part played by nuclear arms in international politics and, in the longer run, to eliminate such arms."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1995 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034631/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Josef Rotblat ID badge (cropped).png|75px]] |'''{{sortname|Joseph|Rotblat}}'''<br>(1908–2005) |{{flagg|usc|Poland}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1996 |[[File:Carlosbelo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos Filipe Ximenes|Belo}}'''<br>(జ.1948) |rowspan=2 |{{flagg|usc|East Timor}} |rowspan=2 |"for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1996/summary |title=The Nobel Peace Prize 1996 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182141/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:José Ramos-Horta Portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname|José|Ramos-Horta}}'''<br>(జ.1949) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1997 |[[File:International Campaign to Ban Landmines Logo.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Ban Landmines]]'''<br>(స్థాపితం 1992) |{{flagg|usc|Switzerland}} |rowspan=2 |"for their work for the banning and clearing of anti-personnel mines."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1997 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052424/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:JodyWilliamsMay2010 headcrop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Jody|Williams}}'''<br>(జ.1950) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1998 |[[File:John Hume.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Hume}}'''<br>(1937–2020) |{{flagg|usc|Ireland}} |rowspan=2 |"for their efforts to find [[Good Friday Agreement|a peaceful solution]] to the conflict in Northern Ireland."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028225055/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |archive-date=2008-10-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Official portrait of Lord Trimble crop 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|David|Trimble}}'''<br>(1944–2022) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1999 |[[File:Msf logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[Médecins Sans Frontières]]''' |{{flagg|usc|Switzerland}} |"in recognition of the organization's pioneering humanitarian work on several continents."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1999 |access-date=2018-08-21 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821192012/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |archive-date=2018-08-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2000" |2000 |[[File:Kim Dae-jung presidential portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname||Kim Dae-jung}}'''<br>(1924–2009) |{{flagg|usc|South Korea}} |"for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182146/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |2001 |[[File:Flag of the United Nations.svg|75px]] |'''[[ఐక్యరాజ్య సమితి]]''' |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their work for a better organized and more peaceful world."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213227/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Kofi Annan 2012 (cropped).jpg|75px]] |'''[[కోఫీ అన్నన్]]'''<br>(1938–2018) |{{flagg|usc|Ghana}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2002 |[[File:Jimmy Carter presidential portrait (cropped 1).jpg|75px]] |'''[[జిమ్మీ కార్టర్]]'''<br>(1924–2024) |{{flagg|usc|United States}} |"for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213232/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2003 |[[File:Shirin Ebadi - Fronteiras do Pensamento São Paulo 2011 (5839607998, cropped).jpg|75px]] |'''[[షిరీన్ ఇబాదీ]]'''<br>(జ.1947) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her efforts for democracy and human rights, focusing especially on the [[women's rights|rights of women]] and [[children's rights|children]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2003 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034707/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2004 |[[File:Wangari Matthai 2001 (cropped).jpg|75px]] |'''[[వంగారి మాథాయ్]]'''<br>(1940–2011) |{{flagg|usc|Kenya}} |"for her contribution to sustainable development, democracy and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019023516/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2005 Nobel Peace Prize|2005]] |[[File:Flag of IAEA.svg|75px]] |'''[[International Atomic Energy Agency]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to prevent nuclear energy from being used for military purposes and to ensure that nuclear energy for peaceful purposes is used in the safest possible way."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2005 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182202/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Mohamed ElBaradei, Davos 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mohamed|ElBaradei}}'''<br>(జ.1942) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2006 Nobel Peace Prize|2006]] |[[File:Grameen Bank logo.svg|75px]] |'''[[Grameen Bank]]'''<br>(స్థాపితం 1983) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Bangladesh}} |rowspan=2 |"for their efforts to create social and [[economic development]] from below."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2006 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017151240/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Yunus, Muhammad (1940).jpg|75px]] |'''[[ముహమ్మద్ యూనుస్]]'''<br>(జ.1940) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2007 Nobel Peace Prize|2007]] |[[File:Intergovernmental Panel on Climate Change Logo.svg|75px]] |'''[[Intergovernmental Panel on Climate Change]]'''<br>(స్థాపితం 1988) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made [[climate change]], and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016025656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |archive-date=2008-10-16 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|75px]] |'''{{sortname|Al|Gore}}'''<br>(జ.1948) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2008 Nobel Peace Prize|2008]] |[[File:Martti Ahtisaari, tidigare president Finland och mottagare av Nobels fredrspris (2).jpg|75px]] |'''[[మార్టి అహ్తిసారి]]'''<br>(1937–2023)) |{{flagg|usc|Finland}} |"for his important efforts, on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title=The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208182946/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |archive-date=2018-02-08 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2009 Nobel Peace Prize|2009]] |[[File:Official portrait of Barack Obama (1).jpg|75px]] |'''[[బరాక్ ఒబామా]]'''<br>(జ.1961) |{{flagg|usc|United States}} |"for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2009/summary |title=The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011171135/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |archive-date=2009-10-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2010" |[[2010 Nobel Peace Prize|2010]] |[[File:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017) (cropped).jpg|75px]] |'''[[లియు జియాబా]]'''{{ref label|Liu Xiaobo|I|I}}<br>(1955–2017) |{{flagg|usc|China}} |"for his long and non-violent struggle for fundamental human rights in [[China]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2010/summary|title=The Nobel Peace Prize 2010|publisher=Nobel Foundation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129044831/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2010/press.html|archive-date=2011-11-29}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2011 Nobel Peace Prize|2011]] |[[File:Leymah Gbowee no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2013 (9730602149) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Leymah|Gbowee}}'''<br>(జ.1972) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Liberia}} |rowspan=3 |"for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2011/summary |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728063500/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |archive-date=2018-07-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ellen Johnson Sirleaf February 2015.jpg|75px]] |'''[[ఎల్లెన్ జాన్సన్ సర్లీఫ్]]'''<br>(జ.1938) |- |[[File:Tawakkol Karman (2019) II.jpg|75px]] |'''[[తవాకెల్ కర్మన్]]'''<br>(జ.1979) |{{flagg|usc|Yemen}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2012 Nobel Peace Prize|2012]] |[[File:Flag of Europe.svg|75px]] |'''[[ఐరోపా సమాఖ్య]]'''<br>(స్థాపితం 1958) |{{flagg|usc|European Union}} |"for over six decades contributed to the advancement of peace and reconciliation, democracy and human rights in Europe."<ref name="nobel-2012">{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2012|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|publisher=Nobel Foundation|access-date=12 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010232902/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|archive-date=10 October 2012|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2013 Nobel Peace Prize|2013]] |[[File:Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons HQ in The Hague 2007.jpg|75px]] |'''[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 1997) |{{flagg|usc|Netherlands}}<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |title=Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons Facts |access-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202812/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |archive-date=2018-12-02 |url-status=live}}</ref> |"for its extensive efforts to eliminate chemical weapons."<ref name="nobel-2013">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary |title=The Nobel Peace Prize 2013 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=11 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311184635/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2014 Nobel Peace Prize|2014]] |[[File:Kailash Satyarthi March 2015.jpg|75px]] |'''[[కైలాశ్ సత్యార్థి]]'''<br>(జ.1954) |{{flagg|usc|India}} |rowspan=2 |"for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education."<ref name="nobel-2014">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/summary|title=The Nobel Peace Prize 2014|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010114631/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.html|archive-date=2014-10-10|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|75px]] |'''[[మలాలా యూసఫ్‌జాయ్]]'''<br>(జ.1997) |{{flagg|usc|Pakistan}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2015 Nobel Peace Prize|2015]] |[[File:Tunisian National Dialogue Quartet Visit to Vienna March 2016 (24747151924).jpg|75px]] |'''[[Tunisian National Dialogue Quartet]]'''<br>(2013–2014) |{{flagg|usc|Tunisia}} |"for its decisive contribution to the building of a pluralistic democracy in Tunisia in the wake of the [[Tunisian revolution|Jasmine Revolution]] of 2011."<ref name="nobel-2015">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2015/summary|title=The Nobel Peace Prize 2015|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009130705/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2015/press.html|archive-date=2015-10-09|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2016 Nobel Peace Prize|2016]] |[[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Juan Manuel|Santos}}'''<br>(జ.1951) |{{flagg|usc|Colombia}} |"for his resolute efforts to bring the [[Colombia|country's]] more than 50-year-long [[Colombian conflict|civil war]] to an end."<ref name="nobel-2016">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2016/summary|title=The Nobel Peace Prize 2016|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archive-date=2016-10-07|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2017 Nobel Peace Prize|2017]] |[[File:Logo ICAN.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Abolish Nuclear Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagg|usc|Switzerland}} |"for its work to draw attention to the catastrophic humanitarian consequences of any use of nuclear weapons and for its ground-breaking efforts to achieve a treaty-based prohibition of such weapons."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2017/summary|title=The Nobel Peace Prize 2017 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006090402/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2017/press.html|archive-date=2017-10-06|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2018 Nobel Peace Prize|2018]] |[[File:Denis Mukwege 2018.jpg|75px]] |'''[[డెనిస్ ముక్వేగి]]'''<br>(జ.1955) |{{flagg|usc|Democratic Republic of the Congo}} |rowspan=2 |"for their efforts to end the use of [[sexual violence]] as a weapon of war and armed conflict."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/summary|title=The Nobel Peace Prize 2018 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005104610/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/press-release/|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nadia Murad, 2015 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నాదియా మురాద్]]'''<br>(జ.1993) |{{flagg|usc|Iraq}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |- |[[2019 Nobel Peace Prize|2019]] |[[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|75px]] |'''{{sortname|Abiy|Ahmed}}'''<br>(జ.1976) |{{flagg|usc|Ethiopia}} |"for his efforts to achieve peace and international cooperation, and in particular for his decisive initiative to resolve the [[Eritrean–Ethiopian border conflict|border conflict]] with neighbouring [[Eritrea]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary |title=The Nobel Peace Prize 2019 |publisher=The Nobel Foundation |lang=en |access-date=2019-10-19 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307004313/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2020" |[[2020 Nobel Peace Prize|2020]] |[[File:World Food Programme Logo Simple.svg|75px]] |'''[[World Food Programme]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to combat hunger, for its contribution to bettering conditions for peace in conflict-affected areas and for acting as a driving force in efforts to prevent the use of hunger as a weapon of war and conflict."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2020|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|access-date=2020-10-09|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009093614/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2021 Nobel Peace Prize|2021]] |[[File:Dmitry Muratov Four Freedoms Award 2010.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dmitry|Muratov}}'''<br>(జ.1961}}) |{{flagg|usc|Russia}} |rowspan=2 |"for their efforts to safeguard freedom of expression, which is a precondition for democracy and lasting peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary|title=The Nobel Peace Prize 2021 - Press Release|access-date=2021-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214910/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Maria Ressa.jpg|75px]] |'''[[మరియా రెస్సా]]'''<br>(జ.1963) |{{flagg|usc|Philippines}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2022 Nobel Peace Prize|2022]] |[[File:The Center for Civil Liberties logo.png|75px]] |[[Centre for Civil Liberties (Ukrainian civil society organization)|'''Centre for Civil Liberties''']]<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagg|usc|Ukraine}} |rowspan=3 |"The Peace Prize laureates represent civil society in their home countries. They have for many years promoted the right to criticise power and protect the fundamental rights of citizens. They have made an outstanding effort to document war crimes, human right abuses and the abuse of power. Together they demonstrate the significance of civil society for peace and democracy."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2022 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |access-date=2022-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007092351/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Memorial Logo.png{{!}}class=skin-invert|75px]] |[[Memorial (society)|'''Memorial''']]<br>(స్థాపితం 1989) |{{flagg|usc|Russia}} |- |[[File:Alaksandr Bialacki (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Ales|Bialiatski}}'''{{ref label|Ales Bialiatski|J|J}}<br>(జ.1962) |{{flagg|usc|Belarus}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2023 నోబెల్ శాంతి బహుమతి|2023]] |[[File:Narges Mohammadi (cropped1).jpg|75px]] |'''[[నర్గెస్ మొహమ్మదీ]]'''{{ref label|Narges Mohammadi|K|K}}<br>(జ.1972) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her fight against the oppression of [[women in Iran]] and her fight to promote [[human rights]] and [[freedom]] for all"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|title=The Nobel Peace Prize 2023|publisher=Nobel Foundation|access-date=6 October 2023|date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006094607/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2024 |[[File:Origami - Crane.svg|75px]] |'''[[నిహాన్ హిదాంక్యో]]'''<br>(స్థాపితం 1956) |{{flagg|usc|Japan}} |"for its efforts to achieve a world free of nuclear weapons and for demonstrating through [[Hibakusha|witness testimony]] that nuclear weapons must never be used again"<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/summary/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2025 |[[File:Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''[[మారియా కొరినా మచాడో]]'''{{ref label|Maria Corina Machado|L|L}}<br>(జ.1967) |{{flagg|usc|Venezuela}} |"for her tireless work promoting democratic rights for the people of Venezuela and for her struggle to achieve a just and [[peaceful transition of power|peaceful transition]] from dictatorship to [[democracy]]."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/|access-date=2025-10-10|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2026 |[[File:Navi Pillay June 2014.jpg|75px]] |'''[[నవీ పిళ్ళై]]'''<br>(జ.1941) |{{ZAF}} |"for her efforts to promote peace and international law"<ref>{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/summary/ |website=NobelPrize.org |access-date=9 October 2026}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి]] [[వర్గం:పురస్కారాలు]] s6vm8qkgdwsqdpixk1gio1nabxjgrt1 4983262 4983238 2026-10-17T13:24:07Z స్వరలాసిక 13980 4983262 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = నోబెల్ శాంతి బహుమతి | image = Nobel medal dsc06171.jpg | alt = A golden medallion with an embossed image of a bearded man facing left in profile. To the left of the man is the text "ALFR•" then "NOBEL", and on the right, the text (smaller) "NAT•" then "MDCCCXXXIII" above, followed by (smaller) "OB•" then "MDCCCXCVI" below. | description = శాంతి కోసం విశేష కృషి చేసినందుకు | presenter = ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ యొక్క ఎస్టేట్ తరపున నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ | location = ఓస్లో | year = 1901 | website = [http://nobelprize.org Nobelprize.org] }} [[File:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|right|upright|[[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్]]]] [[File:Norske nobelinstiutt 1.jpg|right|thumb|ఓస్లో, నార్వేలో నార్వేజియన్ నోబెల్ ఇన్స్టిట్యూట్]] [[డైనమైట్]] ఆవిష్కర్త [[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్|ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్]] జ్ఞాపకార్థం ఇచ్చే ఆరు అవార్డులలో ఒకటి '''నోబెల్ శాంతి బహుమతి'''. ప్రతి సంవత్సరం శాంతి, సాహిత్యం, భౌతికశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, ఆర్థికశాస్త్రం, ఔషధరంగం అనే ఆరు రంగాలలో ఎవరైతే వారి చర్యల ద్వారా మానవజాతికి ఉత్తమ ప్రయోజనాన్ని కలిగిస్తారో వారికి ఈ సంస్థ అవార్డులను ప్రదానం చేస్తుంది. ఇతర నోబెల్ బహుమతులు స్వీడన్ లో ఇవ్వబడుతుండగా, నోబెల్ శాంతి బహుమతి నార్వేలో ఇవ్వబడుతుంది. ఎందుకంటే ఈ బహుమతులు ప్రారంభించినప్పుడు నార్వే, స్వీడన్ ఒక దేశంగా ఉన్నాయి.<ref>"Nobel Peace Prize", ''The Oxford Dictionary of Twentieth Century World History''</ref> నోబెల్ శాంతి బహుమతి విజేతల జాబితాలో మార్టిన్ లూథర్ కింగ్, జూనియర్, ఎలిహు రూట్, థియోడర్ రూజ్వెల్ట్, ఉడ్రో విల్సన్, హెన్రి లా ఫోంటైన్, మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్, ఆంగ్ సాన్ సు కయి, నెల్సన్ మండేలా, కోఫీ అన్నన్, జిమ్మీ కార్టర్, వంగారి మాతై, బరాక్ ఒబామా, లియు క్సియాబో సహా పలువురు ఉన్నారు. ఈ బహుమతి అవార్డు విషయంలో తరచుగా వివాదం జరుగుతుంటుంది. నోబెల్ శాంతి బహుమతిని మొదటిసారిగా 1901లో ఫ్రెడెరిక్ పాస్సీ, హెన్రీ డ్యూనాంట్‌లకు సంయుక్తంగా ప్రదానం చేశారు. వీరు 150,782 స్వీడిష్ క్రోనోర్ల బహుమతి మొత్తాన్ని (2008 నాటి విలువ ప్రకారం 7,731,004 క్రోనోర్లకు సమానం) పంచుకున్నారు. ఇటీవల 2026లో [[నవీ పిళ్ళై]]<nowiki>కి</nowiki> ఈ బహుమతి ప్రదానం చేయబడింది. 1962 నాటి నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీత లైనస్ పాలింగ్, ఇతరులతో పంచుకోకుండా ఒంటరిగా రెండు నోబెల్ బహుమతులు అందుకున్న ఏకైక వ్యక్తి. అతడు 1954లో రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకున్నాడు.<ref name="NobelFacts">{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-peace-prize|title=Nobel Laureates Facts|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901134144/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_facts.html|archive-date=2012-09-01|url-status=dead|access-date=2011-10-06}}</ref> 2014 గ్రహీత మలాలా యూసఫ్‌జాయ్, తన 17 సంవత్సరాల వయస్సులో నోబెల్ శాంతి బహుమతిని పొందిన అత్యంత పిన్న వయస్కురాలు.<ref name="NobelFacts" /> నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న తొలి మహిళ 1905లో బెర్తా వాన్ సట్నర్. ఇప్పటివరకు వ్యక్తిగతంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న 113 మంది గ్రహీతలలో 20 మంది మహిళలు ఉన్నారు.<ref name="NobelFacts" /> ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ ఆఫ్ ది రెడ్ క్రాస్ అత్యధికంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతులను అందుకుంది; తన మానవతా సేవలకు గాను ఈ సంస్థ మూడుసార్లు ఈ బహుమతిని పొందింది.<ref name="NobelFacts" /> ఐదుగురు నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు తమకు బహుమతి ప్రకటించిన సమయంలో నిర్బంధంలో ఉన్నారు: కార్ల్ వాన్ ఒసియెట్స్కీ (1935లో), ఆంగ్ సాన్ సూ కీ (1991లో), లియు జియాబో (2010లో), అలెస్ బియాల్యాట్స్కీ (2022లో), నర్గెస్ మొహమ్మది (2023లో).<ref name="NobelFacts" /> ==1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి== 1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి కోసం మహాత్మా [[గాంధీ]]ని ఎంపిక చేశారు. అయితే ఆయన ఆ సంవత్సరం జనవరి 30వ తేదీన తుపాకీ గుండ్లకు బలి అయినారు. అప్పట్లో ఉన్న నియమం ప్రకారం కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలోనే మరణించిన వ్యక్తులకు నోబెల్‌ బహుమతులు ప్రకటించాలనేది నిబంధన. గాంధీ ఒక సంస్థకు ప్రతినిధి కాదు. మరణ విల్లును ఆయన వ్రాయలేదు. బహుమతి ఎవరికి అందజేయాలో నోబెల్‌ సంస్థకు తెలియకపోవడంతో ప్రతిపాదన విరమించుకోబడింది. ఒక అర్హులు ఎవ్వరూ లేకపోవడంతో ఆ సంవత్సరం నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి ఎవ్వరికీ ఇవ్వలేదు. ==1979 లో మదర్ థెరీసాకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి== శాంతికి విఘాతం కలిగించే పేదరికాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి 1979 లో [[మదర్ థెరీసా]]కు నోబెల్ శాంతి బహుమతి అందచేసారు.బహుమతి గ్రహీతలకు మర్యాద పూర్వకంగా ఇచ్చే సాంప్రదాయ విందును నిరాకరించి $192,000 నిధులను భారతదేశం లోని పేద ప్రజలకు ఇవ్వవలసినదిగా కోరుతూ, భౌతికపరమైన బహుమతులు ప్రపంచంలోని అవసరార్ధులకు ఉపయోగపడినపుడే వాటికి ప్రాముఖ్యత వుంటుంది అన్నారు.మదర్ థెరీసా ఈ బహుమతిని అందుకున్నపుడు ఆమెను "ప్రపంచశాంతిని పెంపొందించేందుకు మనము ఏమి చేయగలం?" అని అడిగారు."ఇంటికి వెళ్లి మీ కుటుంబాన్ని ప్రేమించండి" అని చెప్పారు.ఈ విషయం పై ఆమె తన నోబెల్ ఉపన్యాసంలో ఈ విధంగా అన్నారు:"పేద దేశాలలోనే కాక ప్రపంచం మొత్తంలో నేను పేదరికాన్ని చూసాను, కానీ పాశ్చాత్య దేశాలలోని పేదరికం తొలగించడం కష్టం.నేను వీధులలో ఆకలిగొన్న వానిని కలిసినపుడు అతనికి కొంత అన్నము, ఒక రొట్టెముక్క ఇచ్చి తృప్తిపడతాను. నేను అతని ఆకలిని తొలగించగలిగాను.కానీ ఒక వ్యక్తి గెంటివేయబడినపుడు, పనికిరాని వ్యక్తిగా భావించబడినపుడు, ప్రేమింపబడనపుడు, భీతిల్లినపుడు, సమాజంచే వెలివేయబడినపుడు-ఆ రకమైన పేదరికం చాల బాధాకరమైనది, నా దృష్టిలో తొలగించుటకు కష్టమైనది." గర్భ స్రావాన్ని 'ప్రపంచ శాంతికి అతి పెద్ద విఘాతంగా' ఆమె పేర్కొన్నారు. ==బహుమతి గ్రహీతలు== {|class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header-multi" |- !rowspan=2 |సంవత్సరం !colspan=2 |గ్రహీత(లు) !rowspan=2 |దేశం !rowspan=2 class=unsortable |Citation |- id="1901" |rowspan=2 |1901 |[[File:Jean Henri Dunant (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''హెన్రీ డ్యూనాంట్'''<br>(1828–1910) |{{flagg|usc|Switzerland}} |"for his humanitarian efforts to help wounded soldiers and create international understanding"<ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |author-link=Geir Lundestad |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050022/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="N1901">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1901 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045405/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Frederic Passy.jpg|75px]] |'''ఫ్రెడెరిక్ పాసీ'''<br>(1822–1912) |{{flagcountry|French Third Republic}} |"for his lifelong work for international peace conferences, diplomacy and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1901"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1902 |[[File:Ducommun.jpg|75px]] |'''ఎలీ డుకోమున్'''<br>(1833–1906) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Switzerland}} |"for his untiring and skilful directorship of the [[International Peace Bureau|Bern Peace Bureau]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050219/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] |'''చార్లెస్ ఆల్బర్ట్ గోబట్'''<br>(1843–1914) |"for his eminently practical administration of the [[Inter-Parliamentary Union]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1903 |[[File:Cremer.jpg|75px]] |'''రాన్డల్ క్రెమెర్'''<br>(1828–1908) |{{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}} |"for his longstanding and devoted effort in favour of the ideas of peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050042/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1904 |[[File:Logo of Institut de Droit International.svg|75px]] |'''ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లా'''<br>(స్థాపితం 1873) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for its striving in public law to develop peaceful ties between nations and to make the laws of war more humane."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1904 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045525/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1905 |[[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] |'''[[బర్ధావాన్ సట్‌నర్]]'''<br>(1843–1914) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for her audacity to oppose the horrors of war."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1906 |[[File:Theodore Roosevelt by the Pach Bros (4x5 cropped).jpg|75px]] |'''[[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]]'''<br>(1858–1919) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role in bringing to an end the [[Russo-Japanese War|bloody war]] recently waged between two of the world's great powers, Japan and Russia."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045806/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1907 |[[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ernesto Teodoro|Moneta}}'''<br>(1833–1918) |{{flagcountry|Kingdom of Italy|Italy}} |"for his work in the press and in peace meetings, both public and private, for an understanding between France and Italy"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050412/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] |'''{{sortname|Louis|Renault|dab=jurist}}'''<br>(1843–1918) |{{flagcountry|French Third Republic}} |"for his decisive influence upon the conduct and outcome of the Hague and Geneva Conferences."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1908 |[[File:KParnoldson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Klas Pontus|Arnoldson}}'''<br>(1844–1916) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their long time work for the cause of peace as politicians, peace society leaders, orators and authors."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1908">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1908 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045759/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Fredrik Bajer nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fredrik|Bajer}}'''<br>(1837–1922) |{{flagg|usc|Denmark}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1909 |[[File:Beernaert.gif|75px]] |'''{{sortname|Auguste|Beernaert}}'''<br>(1829–1912) |{{flagg|usc|Belgium}} |rowspan=2 |"for their prominent position in the international movement for peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050444/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:PaulBalluet.gif|75px]] |'''{{sortname|Paul Henri|d'Estournelles de Constant|Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant}}'''<br>(1852–1924) |{{flagcountry|French Third Republic}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1910" |1910 |[[File:IPB logo svg.svg|75px]] |'''[[International Peace Bureau|Permanent International Peace Bureau]]'''<br>(స్థాపితం 1891) |Several |"for acting as a link between the peace societies of the various countries, and helping them to organize the world rallies of the international peace movement."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |title=Award Ceremony Speech (1910) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050340/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1910 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045246/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1911 |[[File:TMCasser.jpg|75px]] |'''{{sortname|Tobias|Asser}}'''<br>(1838–1913) |{{flagg|usc|Netherlands}} |"for his role as co-founder of the [[Institut de droit international]], initiator of the [[Hague Conference on Private International Law|Conferences on International Private Law (Conférences de Droit international privé) at the Hague]], and pioneer in the field of international legal relations"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1911 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045430/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alfred Hermann Fried nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfred|Fried|Alfred Hermann Fried}}'''<br>(1864–1921) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for his effort to expose and fight what he considers to be the main cause of war, namely, the anarchy in international relations."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1912 |[[File:Elihu Root, 1845-1937, bust portrait, facing left.jpg|75px]] |'''{{sortname|Elihu|Root}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1845–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for bringing about better understanding between the countries of North and South America and initiating important arbitration agreements between the United States and other countries."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050308/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1913 |[[File:HenriLaFontaine.jpg|75px]] |'''{{sortname|Henri|La Fontaine}}'''<br>(1854–1943) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for his unparalleled contribution to the organization of peaceful internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1913 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045928/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1914 |colspan=4 rowspan=3 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- bgcolor="lightgrey" |1915 |- bgcolor="lightgrey" |1916 |- |1917 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the efforts to take care of wounded soldiers and prisoners of war and their families."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1917 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050508/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1918 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- |1919 |[[File:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919 (cropped 3x4).jpg|75px]] |'''[[వుడ్రో విల్సన్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1924) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role as founder of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1919">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204141834/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |archive-date=2013-12-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1920" |1920 |[[File:Léon Bourgeois 1917.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Bourgeois}}'''<br>(1851–1925) |{{flagcountry|French Third Republic}} |"for his longstanding contribution to the cause of peace and justice and his prominent role in the establishment of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1920 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045134/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1921 |[[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] |'''{{sortname|Hjalmar|Branting}}'''<br>(1860–1925) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their lifelong contributions to the cause of peace and organized internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045608/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Christian Lous Lange.jpg|75px]] |'''{{sortname|Christian|Lange|Christian Lous Lange}}'''<br>(1869–1938) |{{flagg|usc|Norway}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1922 |[[File:Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fridtjof|Nansen}}'''<br>(1861–1930) |{{flagg|usc|Norway}} |"for his leading role in the repatriation of prisoners of war, in international relief work and as the League of Nations' High Commissioner for refugees."<ref>{{cite web |first=Fredrik |last=Stang |author-link=Fredrik Stang |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |title=Award Ceremony Speech (1922) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813122025/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |archive-date=2011-08-13 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1922 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050352/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1923 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1924 |- |rowspan=2 |1925 |[[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Austen|Chamberlain}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1863–1937) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045305/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Portrait of Vice President Charles Dawes of Illinois, 1925.jpeg|75px]] |'''{{sortname|Charles G.|Dawes}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1865–1951) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Dawes Plan]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1926 |[[File:Aristide Briand 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Aristide|Briand}}'''<br>(1862–1932) |{{flagcountry|French Third Republic}} |rowspan=2 |"for their crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908160137/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |archive-date=2011-09-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] |'''{{sortname|Gustav|Stresemann}}'''<br>(1878–1929) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ferdinand|Buisson}}'''<br>(1841–1932) |{{flagcountry|French Third Republic}} |rowspan=2 |"for their contribution to the emergence in France and Germany of a public opinion which favours peaceful international cooperation."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ludwig Quidde nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ludwig|Quidde}}'''<br>(1858–1941) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |1928 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1929 |[[File:Portrait of Frank B. Kellogg (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Frank B.|Kellogg}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Kellogg-Briand Pact]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1929">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1929 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050234/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1930" |1930 |[[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nathan|Söderblom}}'''<br>(1866–1931) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for promoting [[Ecumenism|Christian unity]] and helping create 'that new attitude of mind which is necessary if peace between nations is to become reality'."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045053/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1931 |[[File:Jane Addams profile (cropped).jpg|75px]] |'''[[జేన్ ఆడమ్స్]]'''<br>(1860–1935) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their assiduous effort to revive the ideal of peace and to rekindle the spirit of peace in their own nation and in the whole of mankind."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045719/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nicholas Murray Butler 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nicholas Murray|Butler}}'''<br>(1862–1947) |- bgcolor="lightgrey" |1932 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1933 |[[File:Norman Angell 01.jpg|75px]] |'''{{sortname|Norman|Angell}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1872–1967) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for having exposed by his pen [[The Great Illusion|the illusion of war]] and presented a convincing plea for international cooperation and peace."<ref name="N1933">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1933 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045745/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1934 |[[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Arthur|Henderson}}'''<br>(1863–1935) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his untiring struggle and his courageous efforts as Chairman of the [[League of Nations Disarmament Conference]] 1931-34."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045505/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="BBC_2013_04_03">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |title=BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013 |work=BBC News |date=3 April 2013 |access-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405120837/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |archive-date=5 April 2018 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1935 |[[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carl|von Ossietzky}}'''{{ref label|Late|A|A}}{{ref label|Carl von Ossietzky|B|B}}<br>(1889–1938) |{{flagcountry|Nazi Germany|Germany}} |"for his burning love for freedom of thought and expression and his valuable contribution to the cause of peace."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1935">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045228/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1936 |[[File:Carlos Saavedra Lamas.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos|Saavedra Lamas}}'''<br>(1878–1959) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for his role as father of the [[Saavedra Lamas Treaty|Argentine Antiwar Pact of 1933]], which he also used as a means to mediate peace between [[Chaco War|Paraguay and Bolivia in 1935]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1936 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045950/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1937 |[[File:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood looking right circa 1915 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|The Viscount|Cecil of Chelwood|Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood}}'''<br>(1864–1958) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his tireless effort in support of the [[League of Nations]], disarmament and peace."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1937 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050250/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1938 |[[File:BLANK ICON (cropped).png|75px]] |'''[[Office international Nansen pour les réfugiés|Nansen International Office for Refugees]]'''<br>(1930–1939) |{{flagg|usc|League of Nations}} |"for having carried on the work of [[Fridtjof Nansen]] to the benefit of refugees across Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary |title=The Nobel Peace Prize 1938 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-01 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151950/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1939 |colspan=4 rowspan=5 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War II]].'' |- bgcolor="lightgrey" id="1940" |1940 |- bgcolor="lightgrey" |1941 |- bgcolor="lightgrey" |1942 |- bgcolor="lightgrey" |1943 |- |1944 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the great work it has performed during the [[World War II|war]] on behalf of humanity."<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |author-link=Gunnar Jahn |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |title=Award Ceremony Speech (1944) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215034310/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |archive-date=2010-12-15 |url-status=live}}</ref><ref name="N1944">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1944 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2019-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320201100/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |archive-date=2019-03-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1945 |[[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] |'''{{sortname|Cordell|Hull}}'''<br>(1871–1955) |{{flagg|usc|United States}} |"for his indefatigable work for international understanding and his pivotal role in establishing the [[United Nations]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary|title=The Nobel Peace Prize 1945|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-01|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151957/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1946 |[[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] |'''[[ఎమిలీ గ్రీన్ బాల్చ్]]'''<br>(1867–1961) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |"for her lifelong work for the cause of peace"<ref name="N1946">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218154117/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |archive-date=2008-12-18 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:John Raleigh Mott.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Mott}}'''<br>(1865–1955) |"for his contribution to the creation of a peace-promoting religious brotherhood across national boundaries."<ref name="N1946"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1947 |[[File:AFSC logo (cropped).svg|75px]] |'''[[American Friends Service Committee]]'''<br>(స్థాపితం 1917) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their pioneering work in the international peace movement and compassionate effort to relieve human suffering, thereby promoting the fraternity between nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary |title=The Nobel Peace Prize 1947 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307152217/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Friends Council Service logo.png|75px]] |'''[[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]]'''<br>(స్థాపితం 1927) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |1948 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' ''because "there was no suitable living candidate."''<br>(A tribute to the recently assassinated [[Mahatma Gandhi|Mohandas Gandhi]] in {{flagg|usc|India}}.)<ref name="gandhi">{{cite web |first=Øyvind |last=Tønnesson |url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate |title=Controversies Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher=Nobel Foundation |date=1999-12-01 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920235427/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate/ |archive-date=2018-09-20 |url-status=live}}</ref> |- |1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|The Lord|Boyd-Orr|John Boyd Orr, 1st Baron Boyd-Orr}}'''<br>(1880–1971) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his lifelong effort to conquer hunger and want, thereby helping to remove a major cause of military conflict and war."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054942/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1950" |1950 |[[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ralph|Bunche}}'''<br>(1904–1971) |{{flagg|usc|United States}} |"for his work as mediator in Palestine in 1948-1949."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070820/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1951 |[[File:Léon Jouhaux nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Jouhaux}}'''<br>(1879–1954) |{{flagcountry|French Fourth Republic}} |"for having devoted his life to the fight against war through the promotion of social justice and brotherhood among men and nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1951 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070825/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1952 |[[File:Albert Schweitzer 1952.jpg|75px]] |'''[[ఆల్బర్ట్ స్విట్జర్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1875–1965) |{{flagcountry|French Fourth Republic}}<br>(born in {{flagg|usc|Alsace-Lorraine}}) |"for his altruism, [[Reverence for Life|reverence for life]], and tireless humanitarian work which has helped making the idea of brotherhood between men and nations a living one."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-02-12 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129012728/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1953 |[[File:George Catlett Marshall, general of the US army.jpg|75px]] |'''{{sortname|George|Marshall}}'''<br>(1880–1959) |{{flagg|usc|United States}} |"for proposing and supervising the [[Marshall Plan|plan]] for the economic recovery of Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052339/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1954 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to heal the wounds of war by providing help and protection to refugees all over the world."<ref name="N1954">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1954 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1955 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1956 |- |1957 |[[File:Lester B. Pearson with a pencil 140x190.jpg|75px]] |'''{{sortname|Lester B.|Pearson}}'''<br>(1897–1972) |{{flagg|usc|Canada|1957}} |"for his crucial contribution to the deployment of a [[United Nations Emergency Force]] in the wake of the [[Suez Crisis]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070830/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1958 |[[File:Georges Pire 1958 (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Dominique|Pire}}'''<br>(1910–1969) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for his efforts to help refugees to leave their camps and return to a life of freedom and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070835/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1959 |[[File:Philip Noel-Baker Anefo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Philip|Noel-Baker|Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker}}'''<br>(1889–1982) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his longstanding contribution to the cause of disarmament and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155030/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1960" |1960 |[[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Albert|Luthuli}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1898–1967) |{{flagg|usc|South Africa|1928}} |"for his non-violent struggle against [[apartheid]]."<ref name="N1960">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070842/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1961 |[[File:Dag Hammarskjöld 1961.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dag|Hammarskjöld}}'''{{ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}}<br>(1905–1961) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for developing the UN into an effective and constructive international organization, capable of giving life to the principles and aims expressed in the [[UN Charter]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004326/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> <!-- Died in an Airplane Crash before being awarded --> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1962 |[[File:Linus Pauling 1962.jpg|75px]] |'''లైనస్ పాలింగ్'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1901–1994) |{{flagg|usc|United States}} |"for his fight against the nuclear arms race between East and West."<ref name="N1962">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1962 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052344/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1963 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |rowspan=2 |{{flagg|usc|ICRC}}<br>{{flagg|usc|IFRC}} |rowspan=2 |"for promoting the principles of the [[Geneva Convention]] and cooperation with the UN."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1963 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052349/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:IFRC logo.svg|75px]] |'''[[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies|League of Red Cross Societies]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1964 Nobel Peace Prize|1964]] |[[File:Martin Luther King, Jr..jpg|75px]] |'''[[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్]]'''<br>(1929–1968) |{{flagg|usc|United States}} |"for his non-violent [[Civil rights movement|struggle for civil rights]] for the Afro-American population."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081111194843/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |archive-date=2008-11-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1965 Nobel Peace Prize|1965]] |[[File:Logo of UNICEF.svg|75px]] |'''[[యునిసెఫ్|యునైటెడ్ నేషన్స్ చిల్డ్రన్స్ ఫండ్]]'''<br>(స్థాపితం 1946) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its effort to enhance solidarity between nations and reduce the difference between rich and poor states."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1965 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023073552/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |archive-date=2008-10-23 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |[[1966 Nobel Peace Prize|1966]] |colspan=4 rowspan=2 align=center|'''''Not awarded''' due to the [[Norwegian Nobel Committee]] deciding that none of the nominations met the criteria in Nobel's will.'' |- bgcolor="lightgrey" |[[1967 Nobel Peace Prize|1967]] |- |[[1968 Nobel Peace Prize|1968]] |[[File:René Cassin nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|René|Cassin}}'''<br>(1887–1976) |{{flagg|usc|France}} |"for his struggle to ensure the rights of man as stipulated in the [[Universal Declaration of Human Rights|UN Declaration]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1968 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204123/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1969 Nobel Peace Prize|1969]] |[[File:Flag of ILO.svg|75px]] |'''[[International Labour Organization]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for creating international legislation insuring certain norms for working conditions in every country."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1969 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070847/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1970" |[[1970 Nobel Peace Prize|1970]] |[[File:Norman Borlaug, 2004 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నార్మన్ బోర్లాగ్]]'''<br>(1914–2009) |{{flagg|usc|United States}} |"for having given a well-స్థాపితం hope - the [[green revolution]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070852/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1971 Nobel Peace Prize|1971]] |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] |'''{{sortname|Willy|Brandt}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|West Germany}} |"for paving the way for a meaningful dialogue between East and West."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052354/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1972 |colspan=4 align=center|'''''Not awarded''''' |- |rowspan=2 |[[1973 Nobel Peace Prize|1973]] |[[File:Henry A Kissinger (cropped).jpg|75px]] |'''[[హెన్రీ కిసింజర్]]'''{{ref label|Henry Kissinger|D|D}}<br>(1923–2023) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for jointly having [[Paris Peace Accords|negotiated a cease fire]] in Vietnam in 1973."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1973">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1973 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213145/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:LeDucTho1973.jpg|75px]] |'''{{sortname||Lê Đức Thọ}}'''{{ref label|Le Duc Tho|E|E}}<br>(1911–1990) |data-sort-value="Vietnam" |{{flagg|usc|North Vietnam}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[1974 Nobel Peace Prize|1974]] |[[File:Seán MacBride 1984 (cropped2).jpg|75px]] |'''{{sortname|Seán|MacBride}}'''<br>(1904–1988) |{{flagg|usc|Ireland}} |"for his efforts to secure and develop human rights throughout the world"<ref name="N1974">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070857/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- |[[File:Eisaku Sato 19641109.jpg|75px]] |'''{{sortname|Eisaku|Satō}}'''<br>(1901–1975) |{{flagg|usc|Japan}} |"for his contribution to stabilize conditions in the Pacific rim area and for signing the [[Nuclear Non-Proliferation Treaty]]."<ref name="N1974"/><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1975 Nobel Peace Prize|1975]] |[[File:Andrei Sakharov (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Andrei|Sakharov}}'''{{ref label|Andrei Sakharov|F|F}}<br>(1921–1989) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for his struggle for human rights in the [[Soviet Union]], for disarmament and cooperation between all nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1975/summary |title=The Nobel Peace Prize 1975 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204134/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1976 |[[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mairead|Maguire}}'''<br>(జ.1944) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United Kingdom}} |rowspan=2 |"for the courageous efforts in founding a movement to put an end to the [[The Troubles|violent conflict in Northern Ireland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|title=The Nobel Peace Prize 1976|access-date=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052404/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|archive-date=2008-10-24|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Betty Williams 1996 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Betty|Williams|dab=Nobel laureate}}'''<br>(1943–2020) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1977 |[[File:Amnesty international Logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for worldwide respect for human rights."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1977/summary |title=The Nobel Peace Prize 1977 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155128/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1977/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1978 |[[File:Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG|75px]] |'''{{sortname|Menachem|Begin}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|Israel}} |rowspan=2 |"for jointly having negotiated [[Camp David Agreement|peace between Egypt and Israel in 1978]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1978 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054952/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Sadat 1 (cropped).jpg|75px]] |'''[[అన్వర్ సాదత్]]'''<br>(1918–1981) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1979 |[[File:Mutter Teresa von Kalkutta.jpg|75px]] |'''[[మదర్ థెరీసా]]'''<br>(1910–1997) |{{flagcountry|People's Socialist Republic of Albania|Albania}} |"for her work for bringing help to suffering humanity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016093455/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |archive-date=2014-10-16}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1980" |1980 |[[File:Adolfo Pérez Esquivel, premio Nobel de la Paz en 1980, Visitó al Presidente de la Asamblea Nacional, Fernando Cordero. (5076794488).jpg|75px]] |'''{{sortname|Adolfo|Pérez Esquivel}}'''<br>(జ.1931) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for being a source of inspiration to repressed people, especially in Latin America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052419/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1981 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for promoting the fundamental rights of refugees."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1981 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072712/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1982 |[[File:Alfonso Garcia Robles 1981 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfonso|García Robles}}'''<br>(1911–1991) |{{flagg|usc|Mexico}} |rowspan=2 |"for their work for [[Treaty of Tlatelolco|disarmament and nuclear and weapon-free zones]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070902/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |access-date=2008-12-03 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208031430/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |archive-date=2008-12-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alva Myrdal 1966.jpg|75px]] |'''[[ఆల్వా మిర్థాల్]]'''<br>(1902–1986) |{{flagg|usc|Sweden}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1983 |[[File:Lech Wałęsa (8036260819).jpg|75px]] |'''[[లెక్ వలీసా]]'''{{ref label|Lech Wałęsa|G|G}}<br>(జ.1943) |{{flagcountry|Polish People's Republic|Poland}} |"for non-violent struggle for free [[Solidarity (Polish trade union)|trade unions]] and human rights in [[Poland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1983/summary |title=The Nobel Peace Prize 1983 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213155/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1984 |[[File:Desmond Tutu (47327456801) (cropped and adjusted).jpg|75px]] |'''[[డెస్మండ్ టుటు]]'''<br>(1931–2021) |{{flagg|usc|South Africa|1982}} |"for his role as a unifying leader figure in the non-violent campaign to resolve the problem of apartheid in South Africa"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |title=The Nobel Peace Prize for 1984 |access-date=2018-05-11 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727212426/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |archive-date=2018-07-27 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1985 |[[File:IPPNW logo.svg|75px]] |'''[[International Physicians for the Prevention of Nuclear War]]'''<br>(స్థాపితం 1980) |{{flagg|usc|United States}} |"for spreading authoritative information and by creating awareness of the catastrophic consequences of [[nuclear war]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1985 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004421/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1986 |[[File:ELIE WIESEL (5112581267).jpg|75px]] |'''{{sortname|Elie|Wiesel}}'''<br>(1928–2016) |{{flagg|usc|United States}}<br>(born in {{flagcountry|Kingdom of Romania|Romania}} |"for being a messenger to mankind: his message is one of peace, atonement and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1986 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213200/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1987 |[[File:Óscar Arias (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Óscar|Arias}}'''<br>(జ.1940) |{{flagg|usc|Costa Rica}} |"for his work for lasting [[Esquipulas Peace Agreement|peace]] in Central America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155154/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1988 |[[File:United Nations Peacekeeping Logo.svg|75px]] |'''[[United Nations peacekeeping|United Nations Peace-Keeping Forces]]'''<br>(స్థాపితం 1945) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for preventing armed clashes and creating conditions for negotiations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1988 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034610/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1988–Press release|access-date=2008-11-28|date=1988-09-29|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210190615/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|archive-date=2008-12-10|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |{{anchor|1989}} 1989 |[[File:Tenzin Gyatso - Trento 2013 01.JPG|75px]] |'''[[14 వ దలైలామా|దలైలామా]]'''<br>(జ.1935) |{{flagg|usc|India}}<br>(born in {{flagcountry|Tibet (1912–1951)|Tibet}})<!--This is clearly listed on the Nobel Prize website, http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html, where the country of residence for recipient is. Do not change it without discussion.--><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|title=Questions and answers on the Nobel Peace Prize - NobelPrize.org|website=NobelPrize.org|access-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100403/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|archive-date=2015-04-14|url-status=live}}</ref> |"for advocating peaceful solutions based upon tolerance and mutual respect in order to preserve the historical and cultural heritage of his people."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1989 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207042343/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |archive-date=2008-12-07 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1989–Press release|access-date=2008-11-28|date=1989-10-05|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223113735/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|archive-date=2008-12-23|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1990" |1990 |[[File:Mikhail Gorbachev, Reykjavík summit, 1986.jpg|75px]] |'''[[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]]'''<br>(1931–2022) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for the leading role he played in the radical changes in East-West relations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1990/summary |title=The Nobel Peace Prize 1990 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182131/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1990/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1991 |[[File:Aung San Suu Kyi (December 2011).jpg|75px]] |'''[[అంగ్ సాన్ సూకీ]]'''{{ref label|Aung San Suu Kyi|H|H}}<br>(జ.1945) |{{flagg|usc|Myanmar}} |"for her non-violent struggle for democracy and human rights."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1991/summary |title=The Nobel Peace Prize 1991 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034620/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1992 |[[File:Rigoberta Menchu.jpg|75px]] |'''[[రిగోబర్టా మేంచూ]]'''<br>(జ.1959) |{{flagg|usc|Guatemala}} |"for her struggle for social justice and ethno-cultural reconciliation based on respect for the rights of indigenous peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1992/summary |title=The Nobel Peace Prize 1992 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182136/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1993 |[[File:F. W. de Klerk 2012.jpg|75px]] |'''{{sortname|Frederik Willem|de Klerk}}'''<br>(1936–2021) |rowspan=2 |{{flagg|usc|South Africa|variant=1982}} |rowspan=2 |"for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic [[South Africa]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary|title=The Nobel Peace Prize 1993|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227233423/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nelson Mandela 1994.jpg|75px]] |'''[[నెల్సన్ మండేలా]]'''<br>(1918–2013) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |1994 |[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|75px]] |'''[[యాసర్ అరాఫత్]]'''<br>(1929–2004) |{{flagg|usc|Palestine}} |rowspan=3 |"for their efforts to create peace in the Middle East."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1994/summary|title=The Nobel Peace Prize 1994|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054957/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/press.html|archive-date=2008-11-04|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Shimon Peres 2010 (full) (cropped).jpg|75px]] |'''[[షిమోన్ పెరెస్]]'''<br>(1923–2016) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Israel}} |- |[[File:Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Yitzhak|Rabin}}'''<br>(1922–1995) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1995 |[[File:Logo Pugwash Conferences on Science and World Affairs.jpg|75px]] |'''[[Pugwash Conferences on Science and World Affairs]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|Canada}} |rowspan=2 |"for their efforts to diminish the part played by nuclear arms in international politics and, in the longer run, to eliminate such arms."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1995 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034631/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Josef Rotblat ID badge (cropped).png|75px]] |'''{{sortname|Joseph|Rotblat}}'''<br>(1908–2005) |{{flagg|usc|Poland}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1996 |[[File:Carlosbelo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos Filipe Ximenes|Belo}}'''<br>(జ.1948) |rowspan=2 |{{flagg|usc|East Timor}} |rowspan=2 |"for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1996/summary |title=The Nobel Peace Prize 1996 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182141/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:José Ramos-Horta Portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname|José|Ramos-Horta}}'''<br>(జ.1949) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1997 |[[File:International Campaign to Ban Landmines Logo.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Ban Landmines]]'''<br>(స్థాపితం 1992) |{{flagg|usc|Switzerland}} |rowspan=2 |"for their work for the banning and clearing of anti-personnel mines."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1997 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052424/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:JodyWilliamsMay2010 headcrop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Jody|Williams}}'''<br>(జ.1950) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1998 |[[File:John Hume.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Hume}}'''<br>(1937–2020) |{{flagg|usc|Ireland}} |rowspan=2 |"for their efforts to find [[Good Friday Agreement|a peaceful solution]] to the conflict in Northern Ireland."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028225055/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |archive-date=2008-10-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Official portrait of Lord Trimble crop 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|David|Trimble}}'''<br>(1944–2022) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1999 |[[File:Msf logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[Médecins Sans Frontières]]''' |{{flagg|usc|Switzerland}} |"in recognition of the organization's pioneering humanitarian work on several continents."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1999 |access-date=2018-08-21 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821192012/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |archive-date=2018-08-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2000" |2000 |[[File:Kim Dae-jung presidential portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname||Kim Dae-jung}}'''<br>(1924–2009) |{{flagg|usc|South Korea}} |"for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182146/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |2001 |[[File:Flag of the United Nations.svg|75px]] |'''[[ఐక్యరాజ్య సమితి]]''' |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their work for a better organized and more peaceful world."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213227/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Kofi Annan 2012 (cropped).jpg|75px]] |'''[[కోఫీ అన్నన్]]'''<br>(1938–2018) |{{flagg|usc|Ghana}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2002 |[[File:Jimmy Carter presidential portrait (cropped 1).jpg|75px]] |'''[[జిమ్మీ కార్టర్]]'''<br>(1924–2024) |{{flagg|usc|United States}} |"for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213232/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2003 |[[File:Shirin Ebadi - Fronteiras do Pensamento São Paulo 2011 (5839607998, cropped).jpg|75px]] |'''[[షిరీన్ ఇబాదీ]]'''<br>(జ.1947) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her efforts for democracy and human rights, focusing especially on the [[women's rights|rights of women]] and [[children's rights|children]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2003 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034707/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2004 |[[File:Wangari Matthai 2001 (cropped).jpg|75px]] |'''[[వంగారి మాథాయ్]]'''<br>(1940–2011) |{{flagg|usc|Kenya}} |"for her contribution to sustainable development, democracy and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019023516/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2005 Nobel Peace Prize|2005]] |[[File:Flag of IAEA.svg|75px]] |'''[[International Atomic Energy Agency]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to prevent nuclear energy from being used for military purposes and to ensure that nuclear energy for peaceful purposes is used in the safest possible way."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2005 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182202/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Mohamed ElBaradei, Davos 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mohamed|ElBaradei}}'''<br>(జ.1942) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2006 Nobel Peace Prize|2006]] |[[File:Grameen Bank logo.svg|75px]] |'''[[Grameen Bank]]'''<br>(స్థాపితం 1983) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Bangladesh}} |rowspan=2 |"for their efforts to create social and [[economic development]] from below."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2006 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017151240/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Yunus, Muhammad (1940).jpg|75px]] |'''[[ముహమ్మద్ యూనుస్]]'''<br>(జ.1940) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2007 Nobel Peace Prize|2007]] |[[File:Intergovernmental Panel on Climate Change Logo.svg|75px]] |'''[[Intergovernmental Panel on Climate Change]]'''<br>(స్థాపితం 1988) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made [[climate change]], and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016025656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |archive-date=2008-10-16 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|75px]] |'''{{sortname|Al|Gore}}'''<br>(జ.1948) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2008 Nobel Peace Prize|2008]] |[[File:Martti Ahtisaari, tidigare president Finland och mottagare av Nobels fredrspris (2).jpg|75px]] |'''[[మార్టి అహ్తిసారి]]'''<br>(1937–2023)) |{{flagg|usc|Finland}} |"for his important efforts, on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title=The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208182946/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |archive-date=2018-02-08 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2009 Nobel Peace Prize|2009]] |[[File:Official portrait of Barack Obama (1).jpg|75px]] |'''[[బరాక్ ఒబామా]]'''<br>(జ.1961) |{{flagg|usc|United States}} |"for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2009/summary |title=The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011171135/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |archive-date=2009-10-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2010" |[[2010 Nobel Peace Prize|2010]] |[[File:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017) (cropped).jpg|75px]] |'''[[లియు జియాబా]]'''{{ref label|Liu Xiaobo|I|I}}<br>(1955–2017) |{{flagg|usc|China}} |"for his long and non-violent struggle for fundamental human rights in [[China]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2010/summary|title=The Nobel Peace Prize 2010|publisher=Nobel Foundation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129044831/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2010/press.html|archive-date=2011-11-29}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2011 Nobel Peace Prize|2011]] |[[File:Leymah Gbowee no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2013 (9730602149) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Leymah|Gbowee}}'''<br>(జ.1972) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Liberia}} |rowspan=3 |"for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2011/summary |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728063500/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |archive-date=2018-07-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ellen Johnson Sirleaf February 2015.jpg|75px]] |'''[[ఎల్లెన్ జాన్సన్ సర్లీఫ్]]'''<br>(జ.1938) |- |[[File:Tawakkol Karman (2019) II.jpg|75px]] |'''[[తవాకెల్ కర్మన్]]'''<br>(జ.1979) |{{flagg|usc|Yemen}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2012 Nobel Peace Prize|2012]] |[[File:Flag of Europe.svg|75px]] |'''[[ఐరోపా సమాఖ్య]]'''<br>(స్థాపితం 1958) |{{flagg|usc|European Union}} |"for over six decades contributed to the advancement of peace and reconciliation, democracy and human rights in Europe."<ref name="nobel-2012">{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2012|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|publisher=Nobel Foundation|access-date=12 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010232902/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|archive-date=10 October 2012|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2013 Nobel Peace Prize|2013]] |[[File:Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons HQ in The Hague 2007.jpg|75px]] |'''[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 1997) |{{flagg|usc|Netherlands}}<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |title=Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons Facts |access-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202812/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |archive-date=2018-12-02 |url-status=live}}</ref> |"for its extensive efforts to eliminate chemical weapons."<ref name="nobel-2013">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary |title=The Nobel Peace Prize 2013 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=11 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311184635/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2014 Nobel Peace Prize|2014]] |[[File:Kailash Satyarthi March 2015.jpg|75px]] |'''[[కైలాశ్ సత్యార్థి]]'''<br>(జ.1954) |{{flagg|usc|India}} |rowspan=2 |"for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education."<ref name="nobel-2014">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/summary|title=The Nobel Peace Prize 2014|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010114631/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.html|archive-date=2014-10-10|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|75px]] |'''[[మలాలా యూసఫ్‌జాయ్]]'''<br>(జ.1997) |{{flagg|usc|Pakistan}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2015 Nobel Peace Prize|2015]] |[[File:Tunisian National Dialogue Quartet Visit to Vienna March 2016 (24747151924).jpg|75px]] |'''[[Tunisian National Dialogue Quartet]]'''<br>(2013–2014) |{{flagg|usc|Tunisia}} |"for its decisive contribution to the building of a pluralistic democracy in Tunisia in the wake of the [[Tunisian revolution|Jasmine Revolution]] of 2011."<ref name="nobel-2015">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2015/summary|title=The Nobel Peace Prize 2015|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009130705/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2015/press.html|archive-date=2015-10-09|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2016 Nobel Peace Prize|2016]] |[[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Juan Manuel|Santos}}'''<br>(జ.1951) |{{flagg|usc|Colombia}} |"for his resolute efforts to bring the [[Colombia|country's]] more than 50-year-long [[Colombian conflict|civil war]] to an end."<ref name="nobel-2016">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2016/summary|title=The Nobel Peace Prize 2016|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archive-date=2016-10-07|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2017 Nobel Peace Prize|2017]] |[[File:Logo ICAN.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Abolish Nuclear Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagg|usc|Switzerland}} |"for its work to draw attention to the catastrophic humanitarian consequences of any use of nuclear weapons and for its ground-breaking efforts to achieve a treaty-based prohibition of such weapons."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2017/summary|title=The Nobel Peace Prize 2017 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006090402/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2017/press.html|archive-date=2017-10-06|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2018 Nobel Peace Prize|2018]] |[[File:Denis Mukwege 2018.jpg|75px]] |'''[[డెనిస్ ముక్వేగి]]'''<br>(జ.1955) |{{flagg|usc|Democratic Republic of the Congo}} |rowspan=2 |"for their efforts to end the use of [[sexual violence]] as a weapon of war and armed conflict."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/summary|title=The Nobel Peace Prize 2018 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005104610/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/press-release/|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nadia Murad, 2015 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నాదియా మురాద్]]'''<br>(జ.1993) |{{flagg|usc|Iraq}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |- |[[2019 Nobel Peace Prize|2019]] |[[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|75px]] |'''{{sortname|Abiy|Ahmed}}'''<br>(జ.1976) |{{flagg|usc|Ethiopia}} |"for his efforts to achieve peace and international cooperation, and in particular for his decisive initiative to resolve the [[Eritrean–Ethiopian border conflict|border conflict]] with neighbouring [[Eritrea]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary |title=The Nobel Peace Prize 2019 |publisher=The Nobel Foundation |lang=en |access-date=2019-10-19 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307004313/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2020" |[[2020 Nobel Peace Prize|2020]] |[[File:World Food Programme Logo Simple.svg|75px]] |'''[[World Food Programme]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to combat hunger, for its contribution to bettering conditions for peace in conflict-affected areas and for acting as a driving force in efforts to prevent the use of hunger as a weapon of war and conflict."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2020|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|access-date=2020-10-09|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009093614/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2021 Nobel Peace Prize|2021]] |[[File:Dmitry Muratov Four Freedoms Award 2010.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dmitry|Muratov}}'''<br>(జ.1961}}) |{{flagg|usc|Russia}} |rowspan=2 |"for their efforts to safeguard freedom of expression, which is a precondition for democracy and lasting peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary|title=The Nobel Peace Prize 2021 - Press Release|access-date=2021-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214910/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Maria Ressa.jpg|75px]] |'''[[మరియా రెస్సా]]'''<br>(జ.1963) |{{flagg|usc|Philippines}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2022 Nobel Peace Prize|2022]] |[[File:The Center for Civil Liberties logo.png|75px]] |[[Centre for Civil Liberties (Ukrainian civil society organization)|'''Centre for Civil Liberties''']]<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagg|usc|Ukraine}} |rowspan=3 |"The Peace Prize laureates represent civil society in their home countries. They have for many years promoted the right to criticise power and protect the fundamental rights of citizens. They have made an outstanding effort to document war crimes, human right abuses and the abuse of power. Together they demonstrate the significance of civil society for peace and democracy."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2022 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |access-date=2022-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007092351/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Memorial Logo.png{{!}}class=skin-invert|75px]] |[[Memorial (society)|'''Memorial''']]<br>(స్థాపితం 1989) |{{flagg|usc|Russia}} |- |[[File:Alaksandr Bialacki (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Ales|Bialiatski}}'''{{ref label|Ales Bialiatski|J|J}}<br>(జ.1962) |{{flagg|usc|Belarus}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2023 నోబెల్ శాంతి బహుమతి|2023]] |[[File:Narges Mohammadi (cropped1).jpg|75px]] |'''[[నర్గెస్ మొహమ్మదీ]]'''{{ref label|Narges Mohammadi|K|K}}<br>(జ.1972) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her fight against the oppression of [[women in Iran]] and her fight to promote [[human rights]] and [[freedom]] for all"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|title=The Nobel Peace Prize 2023|publisher=Nobel Foundation|access-date=6 October 2023|date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006094607/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2024 |[[File:Origami - Crane.svg|75px]] |'''[[నిహాన్ హిదాంక్యో]]'''<br>(స్థాపితం 1956) |{{flagg|usc|Japan}} |"for its efforts to achieve a world free of nuclear weapons and for demonstrating through [[Hibakusha|witness testimony]] that nuclear weapons must never be used again"<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/summary/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2025 |[[File:Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''[[మారియా కొరినా మచాడో]]'''{{ref label|Maria Corina Machado|L|L}}<br>(జ.1967) |{{flagg|usc|Venezuela}} |"for her tireless work promoting democratic rights for the people of Venezuela and for her struggle to achieve a just and [[peaceful transition of power|peaceful transition]] from dictatorship to [[democracy]]."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/|access-date=2025-10-10|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2026 |[[File:Navi Pillay June 2014.jpg|75px]] |'''[[నవీ పిళ్ళై]]'''<br>(జ.1941) |{{ZAF}} |"for her efforts to promote peace and international law"<ref>{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/summary/ |website=NobelPrize.org |access-date=9 October 2026}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి]] [[వర్గం:పురస్కారాలు]] ping7kkld2rt5ripz5ipk614hctds6n 4983268 4983262 2026-10-17T13:36:09Z స్వరలాసిక 13980 /* బహుమతి గ్రహీతలు */ 4983268 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = నోబెల్ శాంతి బహుమతి | image = Nobel medal dsc06171.jpg | alt = A golden medallion with an embossed image of a bearded man facing left in profile. To the left of the man is the text "ALFR•" then "NOBEL", and on the right, the text (smaller) "NAT•" then "MDCCCXXXIII" above, followed by (smaller) "OB•" then "MDCCCXCVI" below. | description = శాంతి కోసం విశేష కృషి చేసినందుకు | presenter = ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ యొక్క ఎస్టేట్ తరపున నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ | location = ఓస్లో | year = 1901 | website = [http://nobelprize.org Nobelprize.org] }} [[File:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|right|upright|[[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్]]]] [[File:Norske nobelinstiutt 1.jpg|right|thumb|ఓస్లో, నార్వేలో నార్వేజియన్ నోబెల్ ఇన్స్టిట్యూట్]] [[డైనమైట్]] ఆవిష్కర్త [[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్|ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్]] జ్ఞాపకార్థం ఇచ్చే ఆరు అవార్డులలో ఒకటి '''నోబెల్ శాంతి బహుమతి'''. ప్రతి సంవత్సరం శాంతి, సాహిత్యం, భౌతికశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, ఆర్థికశాస్త్రం, ఔషధరంగం అనే ఆరు రంగాలలో ఎవరైతే వారి చర్యల ద్వారా మానవజాతికి ఉత్తమ ప్రయోజనాన్ని కలిగిస్తారో వారికి ఈ సంస్థ అవార్డులను ప్రదానం చేస్తుంది. ఇతర నోబెల్ బహుమతులు స్వీడన్ లో ఇవ్వబడుతుండగా, నోబెల్ శాంతి బహుమతి నార్వేలో ఇవ్వబడుతుంది. ఎందుకంటే ఈ బహుమతులు ప్రారంభించినప్పుడు నార్వే, స్వీడన్ ఒక దేశంగా ఉన్నాయి.<ref>"Nobel Peace Prize", ''The Oxford Dictionary of Twentieth Century World History''</ref> నోబెల్ శాంతి బహుమతి విజేతల జాబితాలో మార్టిన్ లూథర్ కింగ్, జూనియర్, ఎలిహు రూట్, థియోడర్ రూజ్వెల్ట్, ఉడ్రో విల్సన్, హెన్రి లా ఫోంటైన్, మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్, ఆంగ్ సాన్ సు కయి, నెల్సన్ మండేలా, కోఫీ అన్నన్, జిమ్మీ కార్టర్, వంగారి మాతై, బరాక్ ఒబామా, లియు క్సియాబో సహా పలువురు ఉన్నారు. ఈ బహుమతి అవార్డు విషయంలో తరచుగా వివాదం జరుగుతుంటుంది. నోబెల్ శాంతి బహుమతిని మొదటిసారిగా 1901లో ఫ్రెడెరిక్ పాస్సీ, హెన్రీ డ్యూనాంట్‌లకు సంయుక్తంగా ప్రదానం చేశారు. వీరు 150,782 స్వీడిష్ క్రోనోర్ల బహుమతి మొత్తాన్ని (2008 నాటి విలువ ప్రకారం 7,731,004 క్రోనోర్లకు సమానం) పంచుకున్నారు. ఇటీవల 2026లో [[నవీ పిళ్ళై]]<nowiki>కి</nowiki> ఈ బహుమతి ప్రదానం చేయబడింది. 1962 నాటి నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీత లైనస్ పాలింగ్, ఇతరులతో పంచుకోకుండా ఒంటరిగా రెండు నోబెల్ బహుమతులు అందుకున్న ఏకైక వ్యక్తి. అతడు 1954లో రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకున్నాడు.<ref name="NobelFacts">{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-peace-prize|title=Nobel Laureates Facts|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901134144/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_facts.html|archive-date=2012-09-01|url-status=dead|access-date=2011-10-06}}</ref> 2014 గ్రహీత మలాలా యూసఫ్‌జాయ్, తన 17 సంవత్సరాల వయస్సులో నోబెల్ శాంతి బహుమతిని పొందిన అత్యంత పిన్న వయస్కురాలు.<ref name="NobelFacts" /> నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న తొలి మహిళ 1905లో బెర్తా వాన్ సట్నర్. ఇప్పటివరకు వ్యక్తిగతంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న 113 మంది గ్రహీతలలో 20 మంది మహిళలు ఉన్నారు.<ref name="NobelFacts" /> ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ ఆఫ్ ది రెడ్ క్రాస్ అత్యధికంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతులను అందుకుంది; తన మానవతా సేవలకు గాను ఈ సంస్థ మూడుసార్లు ఈ బహుమతిని పొందింది.<ref name="NobelFacts" /> ఐదుగురు నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు తమకు బహుమతి ప్రకటించిన సమయంలో నిర్బంధంలో ఉన్నారు: కార్ల్ వాన్ ఒసియెట్స్కీ (1935లో), ఆంగ్ సాన్ సూ కీ (1991లో), లియు జియాబో (2010లో), అలెస్ బియాల్యాట్స్కీ (2022లో), నర్గెస్ మొహమ్మది (2023లో).<ref name="NobelFacts" /> ==1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి== 1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి కోసం మహాత్మా [[గాంధీ]]ని ఎంపిక చేశారు. అయితే ఆయన ఆ సంవత్సరం జనవరి 30వ తేదీన తుపాకీ గుండ్లకు బలి అయినారు. అప్పట్లో ఉన్న నియమం ప్రకారం కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలోనే మరణించిన వ్యక్తులకు నోబెల్‌ బహుమతులు ప్రకటించాలనేది నిబంధన. గాంధీ ఒక సంస్థకు ప్రతినిధి కాదు. మరణ విల్లును ఆయన వ్రాయలేదు. బహుమతి ఎవరికి అందజేయాలో నోబెల్‌ సంస్థకు తెలియకపోవడంతో ప్రతిపాదన విరమించుకోబడింది. ఒక అర్హులు ఎవ్వరూ లేకపోవడంతో ఆ సంవత్సరం నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి ఎవ్వరికీ ఇవ్వలేదు. ==1979 లో మదర్ థెరీసాకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి== శాంతికి విఘాతం కలిగించే పేదరికాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి 1979 లో [[మదర్ థెరీసా]]కు నోబెల్ శాంతి బహుమతి అందచేసారు.బహుమతి గ్రహీతలకు మర్యాద పూర్వకంగా ఇచ్చే సాంప్రదాయ విందును నిరాకరించి $192,000 నిధులను భారతదేశం లోని పేద ప్రజలకు ఇవ్వవలసినదిగా కోరుతూ, భౌతికపరమైన బహుమతులు ప్రపంచంలోని అవసరార్ధులకు ఉపయోగపడినపుడే వాటికి ప్రాముఖ్యత వుంటుంది అన్నారు.మదర్ థెరీసా ఈ బహుమతిని అందుకున్నపుడు ఆమెను "ప్రపంచశాంతిని పెంపొందించేందుకు మనము ఏమి చేయగలం?" అని అడిగారు."ఇంటికి వెళ్లి మీ కుటుంబాన్ని ప్రేమించండి" అని చెప్పారు.ఈ విషయం పై ఆమె తన నోబెల్ ఉపన్యాసంలో ఈ విధంగా అన్నారు:"పేద దేశాలలోనే కాక ప్రపంచం మొత్తంలో నేను పేదరికాన్ని చూసాను, కానీ పాశ్చాత్య దేశాలలోని పేదరికం తొలగించడం కష్టం.నేను వీధులలో ఆకలిగొన్న వానిని కలిసినపుడు అతనికి కొంత అన్నము, ఒక రొట్టెముక్క ఇచ్చి తృప్తిపడతాను. నేను అతని ఆకలిని తొలగించగలిగాను.కానీ ఒక వ్యక్తి గెంటివేయబడినపుడు, పనికిరాని వ్యక్తిగా భావించబడినపుడు, ప్రేమింపబడనపుడు, భీతిల్లినపుడు, సమాజంచే వెలివేయబడినపుడు-ఆ రకమైన పేదరికం చాల బాధాకరమైనది, నా దృష్టిలో తొలగించుటకు కష్టమైనది." గర్భ స్రావాన్ని 'ప్రపంచ శాంతికి అతి పెద్ద విఘాతంగా' ఆమె పేర్కొన్నారు. ==బహుమతి గ్రహీతలు== {|class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header-multi" |- !rowspan=2 |సంవత్సరం !colspan=2 |గ్రహీత(లు) !rowspan=2 |దేశం !rowspan=2 class=unsortable |Citation |- id="1901" |rowspan=2 |1901 |[[File:Jean Henri Dunant (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''హెన్రీ డ్యూనాంట్'''<br>(1828–1910) |{{flagcountry|Switzerland}} |"for his humanitarian efforts to help wounded soldiers and create international understanding"<ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |author-link=Geir Lundestad |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050022/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="N1901">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1901 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045405/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Frederic Passy.jpg|75px]] |'''ఫ్రెడెరిక్ పాసీ'''<br>(1822–1912) |{{flagcountry|France}} |"for his lifelong work for international peace conferences, diplomacy and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1901"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1902 |[[File:Ducommun.jpg|75px]] |'''ఎలీ డుకోమున్'''<br>(1833–1906) |rowspan=2 |{{flagcountry|Switzerland}} |"for his untiring and skilful directorship of the [[International Peace Bureau|Bern Peace Bureau]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050219/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] |'''చార్లెస్ ఆల్బర్ట్ గోబట్'''<br>(1843–1914) |"for his eminently practical administration of the [[Inter-Parliamentary Union]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1903 |[[File:Cremer.jpg|75px]] |'''రాన్డల్ క్రెమెర్'''<br>(1828–1908) |{{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}} |"for his longstanding and devoted effort in favour of the ideas of peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050042/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1904 |[[File:Logo of Institut de Droit International.svg|75px]] |'''ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లా'''<br>(స్థాపితం 1873) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for its striving in public law to develop peaceful ties between nations and to make the laws of war more humane."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1904 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045525/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1905 |[[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] |'''[[బర్ధావాన్ సట్‌నర్]]'''<br>(1843–1914) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for her audacity to oppose the horrors of war."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1906 |[[File:Theodore Roosevelt by the Pach Bros (4x5 cropped).jpg|75px]] |'''[[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]]'''<br>(1858–1919) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role in bringing to an end the [[Russo-Japanese War|bloody war]] recently waged between two of the world's great powers, Japan and Russia."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045806/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1907 |[[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ernesto Teodoro|Moneta}}'''<br>(1833–1918) |{{flagcountry|Kingdom of Italy|Italy}} |"for his work in the press and in peace meetings, both public and private, for an understanding between France and Italy"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050412/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] |'''{{sortname|Louis|Renault|dab=jurist}}'''<br>(1843–1918) |{{flagcountry|French Third Republic}} |"for his decisive influence upon the conduct and outcome of the Hague and Geneva Conferences."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1908 |[[File:KParnoldson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Klas Pontus|Arnoldson}}'''<br>(1844–1916) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their long time work for the cause of peace as politicians, peace society leaders, orators and authors."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1908">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1908 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045759/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Fredrik Bajer nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fredrik|Bajer}}'''<br>(1837–1922) |{{flagg|usc|Denmark}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1909 |[[File:Beernaert.gif|75px]] |'''{{sortname|Auguste|Beernaert}}'''<br>(1829–1912) |{{flagg|usc|Belgium}} |rowspan=2 |"for their prominent position in the international movement for peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050444/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:PaulBalluet.gif|75px]] |'''{{sortname|Paul Henri|d'Estournelles de Constant|Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant}}'''<br>(1852–1924) |{{flagcountry|French Third Republic}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1910" |1910 |[[File:IPB logo svg.svg|75px]] |'''[[International Peace Bureau|Permanent International Peace Bureau]]'''<br>(స్థాపితం 1891) |Several |"for acting as a link between the peace societies of the various countries, and helping them to organize the world rallies of the international peace movement."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |title=Award Ceremony Speech (1910) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050340/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1910 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045246/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1911 |[[File:TMCasser.jpg|75px]] |'''{{sortname|Tobias|Asser}}'''<br>(1838–1913) |{{flagg|usc|Netherlands}} |"for his role as co-founder of the [[Institut de droit international]], initiator of the [[Hague Conference on Private International Law|Conferences on International Private Law (Conférences de Droit international privé) at the Hague]], and pioneer in the field of international legal relations"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1911 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045430/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alfred Hermann Fried nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfred|Fried|Alfred Hermann Fried}}'''<br>(1864–1921) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for his effort to expose and fight what he considers to be the main cause of war, namely, the anarchy in international relations."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1912 |[[File:Elihu Root, 1845-1937, bust portrait, facing left.jpg|75px]] |'''{{sortname|Elihu|Root}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1845–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for bringing about better understanding between the countries of North and South America and initiating important arbitration agreements between the United States and other countries."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050308/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1913 |[[File:HenriLaFontaine.jpg|75px]] |'''{{sortname|Henri|La Fontaine}}'''<br>(1854–1943) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for his unparalleled contribution to the organization of peaceful internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1913 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045928/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1914 |colspan=4 rowspan=3 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- bgcolor="lightgrey" |1915 |- bgcolor="lightgrey" |1916 |- |1917 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the efforts to take care of wounded soldiers and prisoners of war and their families."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1917 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050508/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1918 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- |1919 |[[File:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919 (cropped 3x4).jpg|75px]] |'''[[వుడ్రో విల్సన్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1924) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role as founder of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1919">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204141834/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |archive-date=2013-12-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1920" |1920 |[[File:Léon Bourgeois 1917.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Bourgeois}}'''<br>(1851–1925) |{{flagcountry|French Third Republic}} |"for his longstanding contribution to the cause of peace and justice and his prominent role in the establishment of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1920 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045134/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1921 |[[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] |'''{{sortname|Hjalmar|Branting}}'''<br>(1860–1925) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their lifelong contributions to the cause of peace and organized internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045608/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Christian Lous Lange.jpg|75px]] |'''{{sortname|Christian|Lange|Christian Lous Lange}}'''<br>(1869–1938) |{{flagg|usc|Norway}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1922 |[[File:Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fridtjof|Nansen}}'''<br>(1861–1930) |{{flagg|usc|Norway}} |"for his leading role in the repatriation of prisoners of war, in international relief work and as the League of Nations' High Commissioner for refugees."<ref>{{cite web |first=Fredrik |last=Stang |author-link=Fredrik Stang |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |title=Award Ceremony Speech (1922) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813122025/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |archive-date=2011-08-13 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1922 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050352/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1923 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1924 |- |rowspan=2 |1925 |[[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Austen|Chamberlain}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1863–1937) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045305/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Portrait of Vice President Charles Dawes of Illinois, 1925.jpeg|75px]] |'''{{sortname|Charles G.|Dawes}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1865–1951) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Dawes Plan]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1926 |[[File:Aristide Briand 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Aristide|Briand}}'''<br>(1862–1932) |{{flagcountry|French Third Republic}} |rowspan=2 |"for their crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908160137/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |archive-date=2011-09-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] |'''{{sortname|Gustav|Stresemann}}'''<br>(1878–1929) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ferdinand|Buisson}}'''<br>(1841–1932) |{{flagcountry|French Third Republic}} |rowspan=2 |"for their contribution to the emergence in France and Germany of a public opinion which favours peaceful international cooperation."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ludwig Quidde nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ludwig|Quidde}}'''<br>(1858–1941) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |1928 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1929 |[[File:Portrait of Frank B. Kellogg (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Frank B.|Kellogg}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Kellogg-Briand Pact]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1929">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1929 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050234/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1930" |1930 |[[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nathan|Söderblom}}'''<br>(1866–1931) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for promoting [[Ecumenism|Christian unity]] and helping create 'that new attitude of mind which is necessary if peace between nations is to become reality'."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045053/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1931 |[[File:Jane Addams profile (cropped).jpg|75px]] |'''[[జేన్ ఆడమ్స్]]'''<br>(1860–1935) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their assiduous effort to revive the ideal of peace and to rekindle the spirit of peace in their own nation and in the whole of mankind."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045719/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nicholas Murray Butler 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nicholas Murray|Butler}}'''<br>(1862–1947) |- bgcolor="lightgrey" |1932 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1933 |[[File:Norman Angell 01.jpg|75px]] |'''{{sortname|Norman|Angell}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1872–1967) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for having exposed by his pen [[The Great Illusion|the illusion of war]] and presented a convincing plea for international cooperation and peace."<ref name="N1933">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1933 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045745/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1934 |[[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Arthur|Henderson}}'''<br>(1863–1935) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his untiring struggle and his courageous efforts as Chairman of the [[League of Nations Disarmament Conference]] 1931-34."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045505/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="BBC_2013_04_03">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |title=BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013 |work=BBC News |date=3 April 2013 |access-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405120837/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |archive-date=5 April 2018 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1935 |[[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carl|von Ossietzky}}'''{{ref label|Late|A|A}}{{ref label|Carl von Ossietzky|B|B}}<br>(1889–1938) |{{flagcountry|Nazi Germany|Germany}} |"for his burning love for freedom of thought and expression and his valuable contribution to the cause of peace."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1935">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045228/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1936 |[[File:Carlos Saavedra Lamas.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos|Saavedra Lamas}}'''<br>(1878–1959) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for his role as father of the [[Saavedra Lamas Treaty|Argentine Antiwar Pact of 1933]], which he also used as a means to mediate peace between [[Chaco War|Paraguay and Bolivia in 1935]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1936 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045950/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1937 |[[File:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood looking right circa 1915 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|The Viscount|Cecil of Chelwood|Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood}}'''<br>(1864–1958) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his tireless effort in support of the [[League of Nations]], disarmament and peace."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1937 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050250/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1938 |[[File:BLANK ICON (cropped).png|75px]] |'''[[Office international Nansen pour les réfugiés|Nansen International Office for Refugees]]'''<br>(1930–1939) |{{flagg|usc|League of Nations}} |"for having carried on the work of [[Fridtjof Nansen]] to the benefit of refugees across Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary |title=The Nobel Peace Prize 1938 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-01 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151950/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1939 |colspan=4 rowspan=5 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War II]].'' |- bgcolor="lightgrey" id="1940" |1940 |- bgcolor="lightgrey" |1941 |- bgcolor="lightgrey" |1942 |- bgcolor="lightgrey" |1943 |- |1944 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the great work it has performed during the [[World War II|war]] on behalf of humanity."<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |author-link=Gunnar Jahn |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |title=Award Ceremony Speech (1944) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215034310/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |archive-date=2010-12-15 |url-status=live}}</ref><ref name="N1944">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1944 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2019-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320201100/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |archive-date=2019-03-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1945 |[[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] |'''{{sortname|Cordell|Hull}}'''<br>(1871–1955) |{{flagg|usc|United States}} |"for his indefatigable work for international understanding and his pivotal role in establishing the [[United Nations]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary|title=The Nobel Peace Prize 1945|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-01|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151957/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1946 |[[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] |'''[[ఎమిలీ గ్రీన్ బాల్చ్]]'''<br>(1867–1961) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |"for her lifelong work for the cause of peace"<ref name="N1946">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218154117/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |archive-date=2008-12-18 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:John Raleigh Mott.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Mott}}'''<br>(1865–1955) |"for his contribution to the creation of a peace-promoting religious brotherhood across national boundaries."<ref name="N1946"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1947 |[[File:AFSC logo (cropped).svg|75px]] |'''[[American Friends Service Committee]]'''<br>(స్థాపితం 1917) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their pioneering work in the international peace movement and compassionate effort to relieve human suffering, thereby promoting the fraternity between nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary |title=The Nobel Peace Prize 1947 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307152217/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Friends Council Service logo.png|75px]] |'''[[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]]'''<br>(స్థాపితం 1927) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |1948 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' ''because "there was no suitable living candidate."''<br>(A tribute to the recently assassinated [[Mahatma Gandhi|Mohandas Gandhi]] in {{flagg|usc|India}}.)<ref name="gandhi">{{cite web |first=Øyvind |last=Tønnesson |url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate |title=Controversies Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher=Nobel Foundation |date=1999-12-01 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920235427/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate/ |archive-date=2018-09-20 |url-status=live}}</ref> |- |1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|The Lord|Boyd-Orr|John Boyd Orr, 1st Baron Boyd-Orr}}'''<br>(1880–1971) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his lifelong effort to conquer hunger and want, thereby helping to remove a major cause of military conflict and war."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054942/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1950" |1950 |[[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ralph|Bunche}}'''<br>(1904–1971) |{{flagg|usc|United States}} |"for his work as mediator in Palestine in 1948-1949."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070820/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1951 |[[File:Léon Jouhaux nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Jouhaux}}'''<br>(1879–1954) |{{flagcountry|French Fourth Republic}} |"for having devoted his life to the fight against war through the promotion of social justice and brotherhood among men and nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1951 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070825/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1952 |[[File:Albert Schweitzer 1952.jpg|75px]] |'''[[ఆల్బర్ట్ స్విట్జర్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1875–1965) |{{flagcountry|French Fourth Republic}}<br>(born in {{flagg|usc|Alsace-Lorraine}}) |"for his altruism, [[Reverence for Life|reverence for life]], and tireless humanitarian work which has helped making the idea of brotherhood between men and nations a living one."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-02-12 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129012728/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1953 |[[File:George Catlett Marshall, general of the US army.jpg|75px]] |'''{{sortname|George|Marshall}}'''<br>(1880–1959) |{{flagg|usc|United States}} |"for proposing and supervising the [[Marshall Plan|plan]] for the economic recovery of Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052339/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1954 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to heal the wounds of war by providing help and protection to refugees all over the world."<ref name="N1954">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1954 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1955 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1956 |- |1957 |[[File:Lester B. Pearson with a pencil 140x190.jpg|75px]] |'''{{sortname|Lester B.|Pearson}}'''<br>(1897–1972) |{{flagg|usc|Canada|1957}} |"for his crucial contribution to the deployment of a [[United Nations Emergency Force]] in the wake of the [[Suez Crisis]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070830/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1958 |[[File:Georges Pire 1958 (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Dominique|Pire}}'''<br>(1910–1969) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for his efforts to help refugees to leave their camps and return to a life of freedom and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070835/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1959 |[[File:Philip Noel-Baker Anefo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Philip|Noel-Baker|Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker}}'''<br>(1889–1982) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his longstanding contribution to the cause of disarmament and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155030/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1960" |1960 |[[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Albert|Luthuli}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1898–1967) |{{flagg|usc|South Africa|1928}} |"for his non-violent struggle against [[apartheid]]."<ref name="N1960">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070842/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1961 |[[File:Dag Hammarskjöld 1961.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dag|Hammarskjöld}}'''{{ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}}<br>(1905–1961) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for developing the UN into an effective and constructive international organization, capable of giving life to the principles and aims expressed in the [[UN Charter]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004326/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> <!-- Died in an Airplane Crash before being awarded --> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1962 |[[File:Linus Pauling 1962.jpg|75px]] |'''లైనస్ పాలింగ్'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1901–1994) |{{flagg|usc|United States}} |"for his fight against the nuclear arms race between East and West."<ref name="N1962">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1962 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052344/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1963 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |rowspan=2 |{{flagg|usc|ICRC}}<br>{{flagg|usc|IFRC}} |rowspan=2 |"for promoting the principles of the [[Geneva Convention]] and cooperation with the UN."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1963 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052349/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:IFRC logo.svg|75px]] |'''[[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies|League of Red Cross Societies]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1964 Nobel Peace Prize|1964]] |[[File:Martin Luther King, Jr..jpg|75px]] |'''[[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్]]'''<br>(1929–1968) |{{flagg|usc|United States}} |"for his non-violent [[Civil rights movement|struggle for civil rights]] for the Afro-American population."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081111194843/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |archive-date=2008-11-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1965 Nobel Peace Prize|1965]] |[[File:Logo of UNICEF.svg|75px]] |'''[[యునిసెఫ్|యునైటెడ్ నేషన్స్ చిల్డ్రన్స్ ఫండ్]]'''<br>(స్థాపితం 1946) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its effort to enhance solidarity between nations and reduce the difference between rich and poor states."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1965 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023073552/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |archive-date=2008-10-23 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |[[1966 Nobel Peace Prize|1966]] |colspan=4 rowspan=2 align=center|'''''Not awarded''' due to the [[Norwegian Nobel Committee]] deciding that none of the nominations met the criteria in Nobel's will.'' |- bgcolor="lightgrey" |[[1967 Nobel Peace Prize|1967]] |- |[[1968 Nobel Peace Prize|1968]] |[[File:René Cassin nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|René|Cassin}}'''<br>(1887–1976) |{{flagg|usc|France}} |"for his struggle to ensure the rights of man as stipulated in the [[Universal Declaration of Human Rights|UN Declaration]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1968 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204123/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1969 Nobel Peace Prize|1969]] |[[File:Flag of ILO.svg|75px]] |'''[[International Labour Organization]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for creating international legislation insuring certain norms for working conditions in every country."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1969 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070847/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1970" |[[1970 Nobel Peace Prize|1970]] |[[File:Norman Borlaug, 2004 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నార్మన్ బోర్లాగ్]]'''<br>(1914–2009) |{{flagg|usc|United States}} |"for having given a well-స్థాపితం hope - the [[green revolution]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070852/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1971 Nobel Peace Prize|1971]] |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] |'''{{sortname|Willy|Brandt}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|West Germany}} |"for paving the way for a meaningful dialogue between East and West."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052354/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1972 |colspan=4 align=center|'''''Not awarded''''' |- |rowspan=2 |[[1973 Nobel Peace Prize|1973]] |[[File:Henry A Kissinger (cropped).jpg|75px]] |'''[[హెన్రీ కిసింజర్]]'''{{ref label|Henry Kissinger|D|D}}<br>(1923–2023) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for jointly having [[Paris Peace Accords|negotiated a cease fire]] in Vietnam in 1973."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1973">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1973 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213145/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:LeDucTho1973.jpg|75px]] |'''{{sortname||Lê Đức Thọ}}'''{{ref label|Le Duc Tho|E|E}}<br>(1911–1990) |data-sort-value="Vietnam" |{{flagg|usc|North Vietnam}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[1974 Nobel Peace Prize|1974]] |[[File:Seán MacBride 1984 (cropped2).jpg|75px]] |'''{{sortname|Seán|MacBride}}'''<br>(1904–1988) |{{flagg|usc|Ireland}} |"for his efforts to secure and develop human rights throughout the world"<ref name="N1974">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070857/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- |[[File:Eisaku Sato 19641109.jpg|75px]] |'''{{sortname|Eisaku|Satō}}'''<br>(1901–1975) |{{flagg|usc|Japan}} |"for his contribution to stabilize conditions in the Pacific rim area and for signing the [[Nuclear Non-Proliferation Treaty]]."<ref name="N1974"/><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1975 Nobel Peace Prize|1975]] |[[File:Andrei Sakharov (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Andrei|Sakharov}}'''{{ref label|Andrei Sakharov|F|F}}<br>(1921–1989) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for his struggle for human rights in the [[Soviet Union]], for disarmament and cooperation between all nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1975/summary |title=The Nobel Peace Prize 1975 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204134/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1976 |[[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mairead|Maguire}}'''<br>(జ.1944) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United Kingdom}} |rowspan=2 |"for the courageous efforts in founding a movement to put an end to the [[The Troubles|violent conflict in Northern Ireland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|title=The Nobel Peace Prize 1976|access-date=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052404/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|archive-date=2008-10-24|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Betty Williams 1996 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Betty|Williams|dab=Nobel laureate}}'''<br>(1943–2020) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1977 |[[File:Amnesty international Logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for worldwide respect for human rights."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1977/summary |title=The Nobel Peace Prize 1977 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155128/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1977/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1978 |[[File:Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG|75px]] |'''{{sortname|Menachem|Begin}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|Israel}} |rowspan=2 |"for jointly having negotiated [[Camp David Agreement|peace between Egypt and Israel in 1978]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1978 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054952/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Sadat 1 (cropped).jpg|75px]] |'''[[అన్వర్ సాదత్]]'''<br>(1918–1981) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1979 |[[File:Mutter Teresa von Kalkutta.jpg|75px]] |'''[[మదర్ థెరీసా]]'''<br>(1910–1997) |{{flagcountry|People's Socialist Republic of Albania|Albania}} |"for her work for bringing help to suffering humanity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016093455/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |archive-date=2014-10-16}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1980" |1980 |[[File:Adolfo Pérez Esquivel, premio Nobel de la Paz en 1980, Visitó al Presidente de la Asamblea Nacional, Fernando Cordero. (5076794488).jpg|75px]] |'''{{sortname|Adolfo|Pérez Esquivel}}'''<br>(జ.1931) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for being a source of inspiration to repressed people, especially in Latin America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052419/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1981 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for promoting the fundamental rights of refugees."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1981 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072712/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1982 |[[File:Alfonso Garcia Robles 1981 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfonso|García Robles}}'''<br>(1911–1991) |{{flagg|usc|Mexico}} |rowspan=2 |"for their work for [[Treaty of Tlatelolco|disarmament and nuclear and weapon-free zones]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070902/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |access-date=2008-12-03 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208031430/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |archive-date=2008-12-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alva Myrdal 1966.jpg|75px]] |'''[[ఆల్వా మిర్థాల్]]'''<br>(1902–1986) |{{flagg|usc|Sweden}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1983 |[[File:Lech Wałęsa (8036260819).jpg|75px]] |'''[[లెక్ వలీసా]]'''{{ref label|Lech Wałęsa|G|G}}<br>(జ.1943) |{{flagcountry|Polish People's Republic|Poland}} |"for non-violent struggle for free [[Solidarity (Polish trade union)|trade unions]] and human rights in [[Poland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1983/summary |title=The Nobel Peace Prize 1983 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213155/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1984 |[[File:Desmond Tutu (47327456801) (cropped and adjusted).jpg|75px]] |'''[[డెస్మండ్ టుటు]]'''<br>(1931–2021) |{{flagg|usc|South Africa|1982}} |"for his role as a unifying leader figure in the non-violent campaign to resolve the problem of apartheid in South Africa"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |title=The Nobel Peace Prize for 1984 |access-date=2018-05-11 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727212426/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |archive-date=2018-07-27 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1985 |[[File:IPPNW logo.svg|75px]] |'''[[International Physicians for the Prevention of Nuclear War]]'''<br>(స్థాపితం 1980) |{{flagg|usc|United States}} |"for spreading authoritative information and by creating awareness of the catastrophic consequences of [[nuclear war]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1985 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004421/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1986 |[[File:ELIE WIESEL (5112581267).jpg|75px]] |'''{{sortname|Elie|Wiesel}}'''<br>(1928–2016) |{{flagg|usc|United States}}<br>(born in {{flagcountry|Kingdom of Romania|Romania}} |"for being a messenger to mankind: his message is one of peace, atonement and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1986 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213200/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1987 |[[File:Óscar Arias (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Óscar|Arias}}'''<br>(జ.1940) |{{flagg|usc|Costa Rica}} |"for his work for lasting [[Esquipulas Peace Agreement|peace]] in Central America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155154/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1988 |[[File:United Nations Peacekeeping Logo.svg|75px]] |'''[[United Nations peacekeeping|United Nations Peace-Keeping Forces]]'''<br>(స్థాపితం 1945) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for preventing armed clashes and creating conditions for negotiations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1988 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034610/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1988–Press release|access-date=2008-11-28|date=1988-09-29|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210190615/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|archive-date=2008-12-10|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |{{anchor|1989}} 1989 |[[File:Tenzin Gyatso - Trento 2013 01.JPG|75px]] |'''[[14 వ దలైలామా|దలైలామా]]'''<br>(జ.1935) |{{flagg|usc|India}}<br>(born in {{flagcountry|Tibet (1912–1951)|Tibet}})<!--This is clearly listed on the Nobel Prize website, http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html, where the country of residence for recipient is. Do not change it without discussion.--><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|title=Questions and answers on the Nobel Peace Prize - NobelPrize.org|website=NobelPrize.org|access-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100403/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|archive-date=2015-04-14|url-status=live}}</ref> |"for advocating peaceful solutions based upon tolerance and mutual respect in order to preserve the historical and cultural heritage of his people."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1989 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207042343/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |archive-date=2008-12-07 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1989–Press release|access-date=2008-11-28|date=1989-10-05|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223113735/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|archive-date=2008-12-23|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1990" |1990 |[[File:Mikhail Gorbachev, Reykjavík summit, 1986.jpg|75px]] |'''[[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]]'''<br>(1931–2022) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for the leading role he played in the radical changes in East-West relations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1990/summary |title=The Nobel Peace Prize 1990 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182131/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1990/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1991 |[[File:Aung San Suu Kyi (December 2011).jpg|75px]] |'''[[అంగ్ సాన్ సూకీ]]'''{{ref label|Aung San Suu Kyi|H|H}}<br>(జ.1945) |{{flagg|usc|Myanmar}} |"for her non-violent struggle for democracy and human rights."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1991/summary |title=The Nobel Peace Prize 1991 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034620/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1992 |[[File:Rigoberta Menchu.jpg|75px]] |'''[[రిగోబర్టా మేంచూ]]'''<br>(జ.1959) |{{flagg|usc|Guatemala}} |"for her struggle for social justice and ethno-cultural reconciliation based on respect for the rights of indigenous peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1992/summary |title=The Nobel Peace Prize 1992 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182136/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1993 |[[File:F. W. de Klerk 2012.jpg|75px]] |'''{{sortname|Frederik Willem|de Klerk}}'''<br>(1936–2021) |rowspan=2 |{{flagg|usc|South Africa|variant=1982}} |rowspan=2 |"for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic [[South Africa]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary|title=The Nobel Peace Prize 1993|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227233423/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nelson Mandela 1994.jpg|75px]] |'''[[నెల్సన్ మండేలా]]'''<br>(1918–2013) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |1994 |[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|75px]] |'''[[యాసర్ అరాఫత్]]'''<br>(1929–2004) |{{flagg|usc|Palestine}} |rowspan=3 |"for their efforts to create peace in the Middle East."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1994/summary|title=The Nobel Peace Prize 1994|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054957/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/press.html|archive-date=2008-11-04|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Shimon Peres 2010 (full) (cropped).jpg|75px]] |'''[[షిమోన్ పెరెస్]]'''<br>(1923–2016) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Israel}} |- |[[File:Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Yitzhak|Rabin}}'''<br>(1922–1995) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1995 |[[File:Logo Pugwash Conferences on Science and World Affairs.jpg|75px]] |'''[[Pugwash Conferences on Science and World Affairs]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|Canada}} |rowspan=2 |"for their efforts to diminish the part played by nuclear arms in international politics and, in the longer run, to eliminate such arms."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1995 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034631/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Josef Rotblat ID badge (cropped).png|75px]] |'''{{sortname|Joseph|Rotblat}}'''<br>(1908–2005) |{{flagg|usc|Poland}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1996 |[[File:Carlosbelo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos Filipe Ximenes|Belo}}'''<br>(జ.1948) |rowspan=2 |{{flagg|usc|East Timor}} |rowspan=2 |"for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1996/summary |title=The Nobel Peace Prize 1996 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182141/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:José Ramos-Horta Portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname|José|Ramos-Horta}}'''<br>(జ.1949) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1997 |[[File:International Campaign to Ban Landmines Logo.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Ban Landmines]]'''<br>(స్థాపితం 1992) |{{flagg|usc|Switzerland}} |rowspan=2 |"for their work for the banning and clearing of anti-personnel mines."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1997 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052424/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:JodyWilliamsMay2010 headcrop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Jody|Williams}}'''<br>(జ.1950) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1998 |[[File:John Hume.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Hume}}'''<br>(1937–2020) |{{flagg|usc|Ireland}} |rowspan=2 |"for their efforts to find [[Good Friday Agreement|a peaceful solution]] to the conflict in Northern Ireland."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028225055/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |archive-date=2008-10-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Official portrait of Lord Trimble crop 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|David|Trimble}}'''<br>(1944–2022) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1999 |[[File:Msf logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[Médecins Sans Frontières]]''' |{{flagg|usc|Switzerland}} |"in recognition of the organization's pioneering humanitarian work on several continents."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1999 |access-date=2018-08-21 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821192012/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |archive-date=2018-08-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2000" |2000 |[[File:Kim Dae-jung presidential portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname||Kim Dae-jung}}'''<br>(1924–2009) |{{flagg|usc|South Korea}} |"for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182146/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |2001 |[[File:Flag of the United Nations.svg|75px]] |'''[[ఐక్యరాజ్య సమితి]]''' |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their work for a better organized and more peaceful world."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213227/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Kofi Annan 2012 (cropped).jpg|75px]] |'''[[కోఫీ అన్నన్]]'''<br>(1938–2018) |{{flagg|usc|Ghana}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2002 |[[File:Jimmy Carter presidential portrait (cropped 1).jpg|75px]] |'''[[జిమ్మీ కార్టర్]]'''<br>(1924–2024) |{{flagg|usc|United States}} |"for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213232/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2003 |[[File:Shirin Ebadi - Fronteiras do Pensamento São Paulo 2011 (5839607998, cropped).jpg|75px]] |'''[[షిరీన్ ఇబాదీ]]'''<br>(జ.1947) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her efforts for democracy and human rights, focusing especially on the [[women's rights|rights of women]] and [[children's rights|children]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2003 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034707/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2004 |[[File:Wangari Matthai 2001 (cropped).jpg|75px]] |'''[[వంగారి మాథాయ్]]'''<br>(1940–2011) |{{flagg|usc|Kenya}} |"for her contribution to sustainable development, democracy and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019023516/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2005 Nobel Peace Prize|2005]] |[[File:Flag of IAEA.svg|75px]] |'''[[International Atomic Energy Agency]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to prevent nuclear energy from being used for military purposes and to ensure that nuclear energy for peaceful purposes is used in the safest possible way."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2005 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182202/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Mohamed ElBaradei, Davos 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mohamed|ElBaradei}}'''<br>(జ.1942) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2006 Nobel Peace Prize|2006]] |[[File:Grameen Bank logo.svg|75px]] |'''[[Grameen Bank]]'''<br>(స్థాపితం 1983) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Bangladesh}} |rowspan=2 |"for their efforts to create social and [[economic development]] from below."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2006 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017151240/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Yunus, Muhammad (1940).jpg|75px]] |'''[[ముహమ్మద్ యూనుస్]]'''<br>(జ.1940) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2007 Nobel Peace Prize|2007]] |[[File:Intergovernmental Panel on Climate Change Logo.svg|75px]] |'''[[Intergovernmental Panel on Climate Change]]'''<br>(స్థాపితం 1988) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made [[climate change]], and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016025656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |archive-date=2008-10-16 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|75px]] |'''{{sortname|Al|Gore}}'''<br>(జ.1948) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2008 Nobel Peace Prize|2008]] |[[File:Martti Ahtisaari, tidigare president Finland och mottagare av Nobels fredrspris (2).jpg|75px]] |'''[[మార్టి అహ్తిసారి]]'''<br>(1937–2023)) |{{flagg|usc|Finland}} |"for his important efforts, on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title=The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208182946/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |archive-date=2018-02-08 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2009 Nobel Peace Prize|2009]] |[[File:Official portrait of Barack Obama (1).jpg|75px]] |'''[[బరాక్ ఒబామా]]'''<br>(జ.1961) |{{flagg|usc|United States}} |"for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2009/summary |title=The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011171135/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |archive-date=2009-10-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2010" |[[2010 Nobel Peace Prize|2010]] |[[File:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017) (cropped).jpg|75px]] |'''[[లియు జియాబా]]'''{{ref label|Liu Xiaobo|I|I}}<br>(1955–2017) |{{flagg|usc|China}} |"for his long and non-violent struggle for fundamental human rights in [[China]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2010/summary|title=The Nobel Peace Prize 2010|publisher=Nobel Foundation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129044831/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2010/press.html|archive-date=2011-11-29}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2011 Nobel Peace Prize|2011]] |[[File:Leymah Gbowee no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2013 (9730602149) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Leymah|Gbowee}}'''<br>(జ.1972) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Liberia}} |rowspan=3 |"for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2011/summary |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728063500/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |archive-date=2018-07-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ellen Johnson Sirleaf February 2015.jpg|75px]] |'''[[ఎల్లెన్ జాన్సన్ సర్లీఫ్]]'''<br>(జ.1938) |- |[[File:Tawakkol Karman (2019) II.jpg|75px]] |'''[[తవాకెల్ కర్మన్]]'''<br>(జ.1979) |{{flagg|usc|Yemen}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2012 Nobel Peace Prize|2012]] |[[File:Flag of Europe.svg|75px]] |'''[[ఐరోపా సమాఖ్య]]'''<br>(స్థాపితం 1958) |{{flagg|usc|European Union}} |"for over six decades contributed to the advancement of peace and reconciliation, democracy and human rights in Europe."<ref name="nobel-2012">{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2012|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|publisher=Nobel Foundation|access-date=12 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010232902/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|archive-date=10 October 2012|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2013 Nobel Peace Prize|2013]] |[[File:Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons HQ in The Hague 2007.jpg|75px]] |'''[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 1997) |{{flagg|usc|Netherlands}}<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |title=Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons Facts |access-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202812/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |archive-date=2018-12-02 |url-status=live}}</ref> |"for its extensive efforts to eliminate chemical weapons."<ref name="nobel-2013">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary |title=The Nobel Peace Prize 2013 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=11 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311184635/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2014 Nobel Peace Prize|2014]] |[[File:Kailash Satyarthi March 2015.jpg|75px]] |'''[[కైలాశ్ సత్యార్థి]]'''<br>(జ.1954) |{{flagg|usc|India}} |rowspan=2 |"for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education."<ref name="nobel-2014">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/summary|title=The Nobel Peace Prize 2014|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010114631/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.html|archive-date=2014-10-10|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|75px]] |'''[[మలాలా యూసఫ్‌జాయ్]]'''<br>(జ.1997) |{{flagg|usc|Pakistan}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2015 Nobel Peace Prize|2015]] |[[File:Tunisian National Dialogue Quartet Visit to Vienna March 2016 (24747151924).jpg|75px]] |'''[[Tunisian National Dialogue Quartet]]'''<br>(2013–2014) |{{flagg|usc|Tunisia}} |"for its decisive contribution to the building of a pluralistic democracy in Tunisia in the wake of the [[Tunisian revolution|Jasmine Revolution]] of 2011."<ref name="nobel-2015">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2015/summary|title=The Nobel Peace Prize 2015|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009130705/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2015/press.html|archive-date=2015-10-09|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2016 Nobel Peace Prize|2016]] |[[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Juan Manuel|Santos}}'''<br>(జ.1951) |{{flagg|usc|Colombia}} |"for his resolute efforts to bring the [[Colombia|country's]] more than 50-year-long [[Colombian conflict|civil war]] to an end."<ref name="nobel-2016">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2016/summary|title=The Nobel Peace Prize 2016|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archive-date=2016-10-07|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2017 Nobel Peace Prize|2017]] |[[File:Logo ICAN.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Abolish Nuclear Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagg|usc|Switzerland}} |"for its work to draw attention to the catastrophic humanitarian consequences of any use of nuclear weapons and for its ground-breaking efforts to achieve a treaty-based prohibition of such weapons."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2017/summary|title=The Nobel Peace Prize 2017 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006090402/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2017/press.html|archive-date=2017-10-06|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2018 Nobel Peace Prize|2018]] |[[File:Denis Mukwege 2018.jpg|75px]] |'''[[డెనిస్ ముక్వేగి]]'''<br>(జ.1955) |{{flagg|usc|Democratic Republic of the Congo}} |rowspan=2 |"for their efforts to end the use of [[sexual violence]] as a weapon of war and armed conflict."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/summary|title=The Nobel Peace Prize 2018 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005104610/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/press-release/|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nadia Murad, 2015 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నాదియా మురాద్]]'''<br>(జ.1993) |{{flagg|usc|Iraq}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |- |[[2019 Nobel Peace Prize|2019]] |[[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|75px]] |'''{{sortname|Abiy|Ahmed}}'''<br>(జ.1976) |{{flagg|usc|Ethiopia}} |"for his efforts to achieve peace and international cooperation, and in particular for his decisive initiative to resolve the [[Eritrean–Ethiopian border conflict|border conflict]] with neighbouring [[Eritrea]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary |title=The Nobel Peace Prize 2019 |publisher=The Nobel Foundation |lang=en |access-date=2019-10-19 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307004313/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2020" |[[2020 Nobel Peace Prize|2020]] |[[File:World Food Programme Logo Simple.svg|75px]] |'''[[World Food Programme]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to combat hunger, for its contribution to bettering conditions for peace in conflict-affected areas and for acting as a driving force in efforts to prevent the use of hunger as a weapon of war and conflict."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2020|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|access-date=2020-10-09|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009093614/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2021 Nobel Peace Prize|2021]] |[[File:Dmitry Muratov Four Freedoms Award 2010.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dmitry|Muratov}}'''<br>(జ.1961}}) |{{flagg|usc|Russia}} |rowspan=2 |"for their efforts to safeguard freedom of expression, which is a precondition for democracy and lasting peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary|title=The Nobel Peace Prize 2021 - Press Release|access-date=2021-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214910/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Maria Ressa.jpg|75px]] |'''[[మరియా రెస్సా]]'''<br>(జ.1963) |{{flagg|usc|Philippines}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2022 Nobel Peace Prize|2022]] |[[File:The Center for Civil Liberties logo.png|75px]] |[[Centre for Civil Liberties (Ukrainian civil society organization)|'''Centre for Civil Liberties''']]<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagg|usc|Ukraine}} |rowspan=3 |"The Peace Prize laureates represent civil society in their home countries. They have for many years promoted the right to criticise power and protect the fundamental rights of citizens. They have made an outstanding effort to document war crimes, human right abuses and the abuse of power. Together they demonstrate the significance of civil society for peace and democracy."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2022 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |access-date=2022-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007092351/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Memorial Logo.png{{!}}class=skin-invert|75px]] |[[Memorial (society)|'''Memorial''']]<br>(స్థాపితం 1989) |{{flagg|usc|Russia}} |- |[[File:Alaksandr Bialacki (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Ales|Bialiatski}}'''{{ref label|Ales Bialiatski|J|J}}<br>(జ.1962) |{{flagg|usc|Belarus}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2023 నోబెల్ శాంతి బహుమతి|2023]] |[[File:Narges Mohammadi (cropped1).jpg|75px]] |'''[[నర్గెస్ మొహమ్మదీ]]'''{{ref label|Narges Mohammadi|K|K}}<br>(జ.1972) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her fight against the oppression of [[women in Iran]] and her fight to promote [[human rights]] and [[freedom]] for all"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|title=The Nobel Peace Prize 2023|publisher=Nobel Foundation|access-date=6 October 2023|date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006094607/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2024 |[[File:Origami - Crane.svg|75px]] |'''[[నిహాన్ హిదాంక్యో]]'''<br>(స్థాపితం 1956) |{{flagg|usc|Japan}} |"for its efforts to achieve a world free of nuclear weapons and for demonstrating through [[Hibakusha|witness testimony]] that nuclear weapons must never be used again"<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/summary/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2025 |[[File:Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''[[మారియా కొరినా మచాడో]]'''{{ref label|Maria Corina Machado|L|L}}<br>(జ.1967) |{{flagg|usc|Venezuela}} |"for her tireless work promoting democratic rights for the people of Venezuela and for her struggle to achieve a just and [[peaceful transition of power|peaceful transition]] from dictatorship to [[democracy]]."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/|access-date=2025-10-10|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2026 |[[File:Navi Pillay June 2014.jpg|75px]] |'''[[నవీ పిళ్ళై]]'''<br>(జ.1941) |{{ZAF}} |"for her efforts to promote peace and international law"<ref>{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/summary/ |website=NobelPrize.org |access-date=9 October 2026}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి]] [[వర్గం:పురస్కారాలు]] i4jqzr64v15yhfstbtm762ss8ua2125 4983269 4983268 2026-10-17T13:40:11Z స్వరలాసిక 13980 /* బహుమతి గ్రహీతలు */ 4983269 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = నోబెల్ శాంతి బహుమతి | image = Nobel medal dsc06171.jpg | alt = A golden medallion with an embossed image of a bearded man facing left in profile. To the left of the man is the text "ALFR•" then "NOBEL", and on the right, the text (smaller) "NAT•" then "MDCCCXXXIII" above, followed by (smaller) "OB•" then "MDCCCXCVI" below. | description = శాంతి కోసం విశేష కృషి చేసినందుకు | presenter = ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ యొక్క ఎస్టేట్ తరపున నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ | location = ఓస్లో | year = 1901 | website = [http://nobelprize.org Nobelprize.org] }} [[File:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|right|upright|[[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్]]]] [[File:Norske nobelinstiutt 1.jpg|right|thumb|ఓస్లో, నార్వేలో నార్వేజియన్ నోబెల్ ఇన్స్టిట్యూట్]] [[డైనమైట్]] ఆవిష్కర్త [[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్|ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్]] జ్ఞాపకార్థం ఇచ్చే ఆరు అవార్డులలో ఒకటి '''నోబెల్ శాంతి బహుమతి'''. ప్రతి సంవత్సరం శాంతి, సాహిత్యం, భౌతికశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, ఆర్థికశాస్త్రం, ఔషధరంగం అనే ఆరు రంగాలలో ఎవరైతే వారి చర్యల ద్వారా మానవజాతికి ఉత్తమ ప్రయోజనాన్ని కలిగిస్తారో వారికి ఈ సంస్థ అవార్డులను ప్రదానం చేస్తుంది. ఇతర నోబెల్ బహుమతులు స్వీడన్ లో ఇవ్వబడుతుండగా, నోబెల్ శాంతి బహుమతి నార్వేలో ఇవ్వబడుతుంది. ఎందుకంటే ఈ బహుమతులు ప్రారంభించినప్పుడు నార్వే, స్వీడన్ ఒక దేశంగా ఉన్నాయి.<ref>"Nobel Peace Prize", ''The Oxford Dictionary of Twentieth Century World History''</ref> నోబెల్ శాంతి బహుమతి విజేతల జాబితాలో మార్టిన్ లూథర్ కింగ్, జూనియర్, ఎలిహు రూట్, థియోడర్ రూజ్వెల్ట్, ఉడ్రో విల్సన్, హెన్రి లా ఫోంటైన్, మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్, ఆంగ్ సాన్ సు కయి, నెల్సన్ మండేలా, కోఫీ అన్నన్, జిమ్మీ కార్టర్, వంగారి మాతై, బరాక్ ఒబామా, లియు క్సియాబో సహా పలువురు ఉన్నారు. ఈ బహుమతి అవార్డు విషయంలో తరచుగా వివాదం జరుగుతుంటుంది. నోబెల్ శాంతి బహుమతిని మొదటిసారిగా 1901లో ఫ్రెడెరిక్ పాస్సీ, హెన్రీ డ్యూనాంట్‌లకు సంయుక్తంగా ప్రదానం చేశారు. వీరు 150,782 స్వీడిష్ క్రోనోర్ల బహుమతి మొత్తాన్ని (2008 నాటి విలువ ప్రకారం 7,731,004 క్రోనోర్లకు సమానం) పంచుకున్నారు. ఇటీవల 2026లో [[నవీ పిళ్ళై]]<nowiki>కి</nowiki> ఈ బహుమతి ప్రదానం చేయబడింది. 1962 నాటి నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీత లైనస్ పాలింగ్, ఇతరులతో పంచుకోకుండా ఒంటరిగా రెండు నోబెల్ బహుమతులు అందుకున్న ఏకైక వ్యక్తి. అతడు 1954లో రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకున్నాడు.<ref name="NobelFacts">{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-peace-prize|title=Nobel Laureates Facts|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901134144/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_facts.html|archive-date=2012-09-01|url-status=dead|access-date=2011-10-06}}</ref> 2014 గ్రహీత మలాలా యూసఫ్‌జాయ్, తన 17 సంవత్సరాల వయస్సులో నోబెల్ శాంతి బహుమతిని పొందిన అత్యంత పిన్న వయస్కురాలు.<ref name="NobelFacts" /> నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న తొలి మహిళ 1905లో బెర్తా వాన్ సట్నర్. ఇప్పటివరకు వ్యక్తిగతంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న 113 మంది గ్రహీతలలో 20 మంది మహిళలు ఉన్నారు.<ref name="NobelFacts" /> ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ ఆఫ్ ది రెడ్ క్రాస్ అత్యధికంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతులను అందుకుంది; తన మానవతా సేవలకు గాను ఈ సంస్థ మూడుసార్లు ఈ బహుమతిని పొందింది.<ref name="NobelFacts" /> ఐదుగురు నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు తమకు బహుమతి ప్రకటించిన సమయంలో నిర్బంధంలో ఉన్నారు: కార్ల్ వాన్ ఒసియెట్స్కీ (1935లో), ఆంగ్ సాన్ సూ కీ (1991లో), లియు జియాబో (2010లో), అలెస్ బియాల్యాట్స్కీ (2022లో), నర్గెస్ మొహమ్మది (2023లో).<ref name="NobelFacts" /> ==1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి== 1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి కోసం మహాత్మా [[గాంధీ]]ని ఎంపిక చేశారు. అయితే ఆయన ఆ సంవత్సరం జనవరి 30వ తేదీన తుపాకీ గుండ్లకు బలి అయినారు. అప్పట్లో ఉన్న నియమం ప్రకారం కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలోనే మరణించిన వ్యక్తులకు నోబెల్‌ బహుమతులు ప్రకటించాలనేది నిబంధన. గాంధీ ఒక సంస్థకు ప్రతినిధి కాదు. మరణ విల్లును ఆయన వ్రాయలేదు. బహుమతి ఎవరికి అందజేయాలో నోబెల్‌ సంస్థకు తెలియకపోవడంతో ప్రతిపాదన విరమించుకోబడింది. ఒక అర్హులు ఎవ్వరూ లేకపోవడంతో ఆ సంవత్సరం నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి ఎవ్వరికీ ఇవ్వలేదు. ==1979 లో మదర్ థెరీసాకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి== శాంతికి విఘాతం కలిగించే పేదరికాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి 1979 లో [[మదర్ థెరీసా]]కు నోబెల్ శాంతి బహుమతి అందచేసారు.బహుమతి గ్రహీతలకు మర్యాద పూర్వకంగా ఇచ్చే సాంప్రదాయ విందును నిరాకరించి $192,000 నిధులను భారతదేశం లోని పేద ప్రజలకు ఇవ్వవలసినదిగా కోరుతూ, భౌతికపరమైన బహుమతులు ప్రపంచంలోని అవసరార్ధులకు ఉపయోగపడినపుడే వాటికి ప్రాముఖ్యత వుంటుంది అన్నారు.మదర్ థెరీసా ఈ బహుమతిని అందుకున్నపుడు ఆమెను "ప్రపంచశాంతిని పెంపొందించేందుకు మనము ఏమి చేయగలం?" అని అడిగారు."ఇంటికి వెళ్లి మీ కుటుంబాన్ని ప్రేమించండి" అని చెప్పారు.ఈ విషయం పై ఆమె తన నోబెల్ ఉపన్యాసంలో ఈ విధంగా అన్నారు:"పేద దేశాలలోనే కాక ప్రపంచం మొత్తంలో నేను పేదరికాన్ని చూసాను, కానీ పాశ్చాత్య దేశాలలోని పేదరికం తొలగించడం కష్టం.నేను వీధులలో ఆకలిగొన్న వానిని కలిసినపుడు అతనికి కొంత అన్నము, ఒక రొట్టెముక్క ఇచ్చి తృప్తిపడతాను. నేను అతని ఆకలిని తొలగించగలిగాను.కానీ ఒక వ్యక్తి గెంటివేయబడినపుడు, పనికిరాని వ్యక్తిగా భావించబడినపుడు, ప్రేమింపబడనపుడు, భీతిల్లినపుడు, సమాజంచే వెలివేయబడినపుడు-ఆ రకమైన పేదరికం చాల బాధాకరమైనది, నా దృష్టిలో తొలగించుటకు కష్టమైనది." గర్భ స్రావాన్ని 'ప్రపంచ శాంతికి అతి పెద్ద విఘాతంగా' ఆమె పేర్కొన్నారు. ==బహుమతి గ్రహీతలు== {|class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header-multi" |- !rowspan=2 |సంవత్సరం !colspan=2 |గ్రహీత(లు) !rowspan=2 |దేశం !rowspan=2 class=unsortable |Citation |- id="1901" |rowspan=2 |1901 |[[File:Jean Henri Dunant (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''హెన్రీ డ్యూనాంట్'''<br>(1828–1910) |{{flagcountry|Switzerland}} |"for his humanitarian efforts to help wounded soldiers and create international understanding"<ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |author-link=Geir Lundestad |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050022/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="N1901">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1901 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045405/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Frederic Passy.jpg|75px]] |'''ఫ్రెడెరిక్ పాసీ'''<br>(1822–1912) |{{flagcountry|France}} |"for his lifelong work for international peace conferences, diplomacy and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1901"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1902 |[[File:Ducommun.jpg|75px]] |'''ఎలీ డుకోమున్'''<br>(1833–1906) |rowspan=2 |{{flagcountry|Switzerland}} |"for his untiring and skilful directorship of the [[International Peace Bureau|Bern Peace Bureau]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050219/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] |'''చార్లెస్ ఆల్బర్ట్ గోబట్'''<br>(1843–1914) |"for his eminently practical administration of the [[Inter-Parliamentary Union]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1903 |[[File:Cremer.jpg|75px]] |'''రాన్డల్ క్రెమెర్'''<br>(1828–1908) |{{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}} |"for his longstanding and devoted effort in favour of the ideas of peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050042/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1904 |[[File:Logo of Institut de Droit International.svg|75px]] |'''ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లా'''<br>(స్థాపితం 1873) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for its striving in public law to develop peaceful ties between nations and to make the laws of war more humane."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1904 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045525/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1905 |[[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] |'''[[బర్ధావాన్ సట్‌నర్]]'''<br>(1843–1914) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for her audacity to oppose the horrors of war."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1906 |[[File:Theodore Roosevelt by the Pach Bros (4x5 cropped).jpg|75px]] |'''[[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]]'''<br>(1858–1919) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role in bringing to an end the [[Russo-Japanese War|bloody war]] recently waged between two of the world's great powers, Japan and Russia."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045806/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1907 |[[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ernesto Teodoro|Moneta}}'''<br>(1833–1918) |{{flagcountry|Kingdom of Italy|Italy}} |"for his work in the press and in peace meetings, both public and private, for an understanding between France and Italy"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050412/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] |'''{{sortname|Louis|Renault|dab=jurist}}'''<br>(1843–1918) |{{flagcountry|French Third Republic}} |"for his decisive influence upon the conduct and outcome of the Hague and Geneva Conferences."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1908 |[[File:KParnoldson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Klas Pontus|Arnoldson}}'''<br>(1844–1916) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their long time work for the cause of peace as politicians, peace society leaders, orators and authors."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1908">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1908 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045759/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Fredrik Bajer nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fredrik|Bajer}}'''<br>(1837–1922) |{{flagg|usc|Denmark}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1909 |[[File:Beernaert.gif|75px]] |'''{{sortname|Auguste|Beernaert}}'''<br>(1829–1912) |{{flagg|usc|Belgium}} |rowspan=2 |"for their prominent position in the international movement for peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050444/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:PaulBalluet.gif|75px]] |'''{{sortname|Paul Henri|d'Estournelles de Constant|Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant}}'''<br>(1852–1924) |{{flagcountry|French Third Republic}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1910" |1910 |[[File:IPB logo svg.svg|75px]] |'''[[International Peace Bureau|Permanent International Peace Bureau]]'''<br>(స్థాపితం 1891) |Several |"for acting as a link between the peace societies of the various countries, and helping them to organize the world rallies of the international peace movement."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |title=Award Ceremony Speech (1910) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050340/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1910 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045246/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1911 |[[File:TMCasser.jpg|75px]] |'''{{sortname|Tobias|Asser}}'''<br>(1838–1913) |{{flagg|usc|Netherlands}} |"for his role as co-founder of the [[Institut de droit international]], initiator of the [[Hague Conference on Private International Law|Conferences on International Private Law (Conférences de Droit international privé) at the Hague]], and pioneer in the field of international legal relations"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1911 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045430/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alfred Hermann Fried nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfred|Fried|Alfred Hermann Fried}}'''<br>(1864–1921) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for his effort to expose and fight what he considers to be the main cause of war, namely, the anarchy in international relations."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1912 |[[File:Elihu Root, 1845-1937, bust portrait, facing left.jpg|75px]] |'''{{sortname|Elihu|Root}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1845–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for bringing about better understanding between the countries of North and South America and initiating important arbitration agreements between the United States and other countries."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050308/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1913 |[[File:HenriLaFontaine.jpg|75px]] |'''{{sortname|Henri|La Fontaine}}'''<br>(1854–1943) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for his unparalleled contribution to the organization of peaceful internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1913 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045928/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1914 |colspan=4 rowspan=3 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- bgcolor="lightgrey" |1915 |- bgcolor="lightgrey" |1916 |- |1917 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the efforts to take care of wounded soldiers and prisoners of war and their families."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1917 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050508/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1918 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- |1919 |[[File:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919 (cropped 3x4).jpg|75px]] |'''[[వుడ్రో విల్సన్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1924) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role as founder of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1919">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204141834/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |archive-date=2013-12-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1920" |1920 |[[File:Léon Bourgeois 1917.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Bourgeois}}'''<br>(1851–1925) |{{flagcountry|French Third Republic}} |"for his longstanding contribution to the cause of peace and justice and his prominent role in the establishment of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1920 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045134/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1921 |[[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] |'''{{sortname|Hjalmar|Branting}}'''<br>(1860–1925) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their lifelong contributions to the cause of peace and organized internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045608/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Christian Lous Lange.jpg|75px]] |'''{{sortname|Christian|Lange|Christian Lous Lange}}'''<br>(1869–1938) |{{flagg|usc|Norway}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1922 |[[File:Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fridtjof|Nansen}}'''<br>(1861–1930) |{{flagg|usc|Norway}} |"for his leading role in the repatriation of prisoners of war, in international relief work and as the League of Nations' High Commissioner for refugees."<ref>{{cite web |first=Fredrik |last=Stang |author-link=Fredrik Stang |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |title=Award Ceremony Speech (1922) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813122025/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |archive-date=2011-08-13 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1922 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050352/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1923 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1924 |- |rowspan=2 |1925 |[[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Austen|Chamberlain}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1863–1937) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045305/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Portrait of Vice President Charles Dawes of Illinois, 1925.jpeg|75px]] |'''{{sortname|Charles G.|Dawes}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1865–1951) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Dawes Plan]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1926 |[[File:Aristide Briand 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Aristide|Briand}}'''<br>(1862–1932) |{{flagcountry|French Third Republic}} |rowspan=2 |"for their crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908160137/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |archive-date=2011-09-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] |'''{{sortname|Gustav|Stresemann}}'''<br>(1878–1929) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ferdinand|Buisson}}'''<br>(1841–1932) |{{flagcountry|French Third Republic}} |rowspan=2 |"for their contribution to the emergence in France and Germany of a public opinion which favours peaceful international cooperation."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ludwig Quidde nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ludwig|Quidde}}'''<br>(1858–1941) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |1928 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1929 |[[File:Portrait of Frank B. Kellogg (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Frank B.|Kellogg}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Kellogg-Briand Pact]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1929">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1929 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050234/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1930" |1930 |[[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nathan|Söderblom}}'''<br>(1866–1931) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for promoting [[Ecumenism|Christian unity]] and helping create 'that new attitude of mind which is necessary if peace between nations is to become reality'."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045053/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1931 |[[File:Jane Addams profile (cropped).jpg|75px]] |'''[[జేన్ ఆడమ్స్]]'''<br>(1860–1935) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their assiduous effort to revive the ideal of peace and to rekindle the spirit of peace in their own nation and in the whole of mankind."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045719/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nicholas Murray Butler 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nicholas Murray|Butler}}'''<br>(1862–1947) |- bgcolor="lightgrey" |1932 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1933 |[[File:Norman Angell 01.jpg|75px]] |'''{{sortname|Norman|Angell}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1872–1967) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for having exposed by his pen [[The Great Illusion|the illusion of war]] and presented a convincing plea for international cooperation and peace."<ref name="N1933">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1933 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045745/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1934 |[[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Arthur|Henderson}}'''<br>(1863–1935) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his untiring struggle and his courageous efforts as Chairman of the [[League of Nations Disarmament Conference]] 1931-34."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045505/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="BBC_2013_04_03">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |title=BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013 |work=BBC News |date=3 April 2013 |access-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405120837/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |archive-date=5 April 2018 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1935 |[[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carl|von Ossietzky}}'''{{ref label|Late|A|A}}{{ref label|Carl von Ossietzky|B|B}}<br>(1889–1938) |{{flagcountry|Nazi Germany|Germany}} |"for his burning love for freedom of thought and expression and his valuable contribution to the cause of peace."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1935">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045228/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1936 |[[File:Carlos Saavedra Lamas.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos|Saavedra Lamas}}'''<br>(1878–1959) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for his role as father of the [[Saavedra Lamas Treaty|Argentine Antiwar Pact of 1933]], which he also used as a means to mediate peace between [[Chaco War|Paraguay and Bolivia in 1935]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1936 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045950/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1937 |[[File:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood looking right circa 1915 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|The Viscount|Cecil of Chelwood|Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood}}'''<br>(1864–1958) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his tireless effort in support of the [[League of Nations]], disarmament and peace."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1937 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050250/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1938 |[[File:BLANK ICON (cropped).png|75px]] |'''[[Office international Nansen pour les réfugiés|Nansen International Office for Refugees]]'''<br>(1930–1939) |{{flagg|usc|League of Nations}} |"for having carried on the work of [[Fridtjof Nansen]] to the benefit of refugees across Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary |title=The Nobel Peace Prize 1938 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-01 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151950/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1939 |colspan=4 rowspan=5 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War II]].'' |- bgcolor="lightgrey" id="1940" |1940 |- bgcolor="lightgrey" |1941 |- bgcolor="lightgrey" |1942 |- bgcolor="lightgrey" |1943 |- |1944 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the great work it has performed during the [[World War II|war]] on behalf of humanity."<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |author-link=Gunnar Jahn |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |title=Award Ceremony Speech (1944) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215034310/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |archive-date=2010-12-15 |url-status=live}}</ref><ref name="N1944">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1944 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2019-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320201100/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |archive-date=2019-03-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1945 |[[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] |'''{{sortname|Cordell|Hull}}'''<br>(1871–1955) |{{flagg|usc|United States}} |"for his indefatigable work for international understanding and his pivotal role in establishing the [[United Nations]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary|title=The Nobel Peace Prize 1945|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-01|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151957/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1946 |[[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] |'''[[ఎమిలీ గ్రీన్ బాల్చ్]]'''<br>(1867–1961) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |"for her lifelong work for the cause of peace"<ref name="N1946">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218154117/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |archive-date=2008-12-18 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:John Raleigh Mott.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Mott}}'''<br>(1865–1955) |"for his contribution to the creation of a peace-promoting religious brotherhood across national boundaries."<ref name="N1946"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1947 |[[File:AFSC logo (cropped).svg|75px]] |'''[[American Friends Service Committee]]'''<br>(స్థాపితం 1917) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their pioneering work in the international peace movement and compassionate effort to relieve human suffering, thereby promoting the fraternity between nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary |title=The Nobel Peace Prize 1947 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307152217/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Friends Council Service logo.png|75px]] |'''[[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]]'''<br>(స్థాపితం 1927) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |1948 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' ''because "there was no suitable living candidate."''<br>(A tribute to the recently assassinated [[Mahatma Gandhi|Mohandas Gandhi]] in {{flagg|usc|India}}.)<ref name="gandhi">{{cite web |first=Øyvind |last=Tønnesson |url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate |title=Controversies Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher=Nobel Foundation |date=1999-12-01 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920235427/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate/ |archive-date=2018-09-20 |url-status=live}}</ref> |- |1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|The Lord|Boyd-Orr|John Boyd Orr, 1st Baron Boyd-Orr}}'''<br>(1880–1971) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his lifelong effort to conquer hunger and want, thereby helping to remove a major cause of military conflict and war."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054942/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1950" |1950 |[[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ralph|Bunche}}'''<br>(1904–1971) |{{flagg|usc|United States}} |"for his work as mediator in Palestine in 1948-1949."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070820/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1951 |[[File:Léon Jouhaux nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Jouhaux}}'''<br>(1879–1954) |{{flagcountry|French Fourth Republic}} |"for having devoted his life to the fight against war through the promotion of social justice and brotherhood among men and nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1951 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070825/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1952 |[[File:Albert Schweitzer 1952.jpg|75px]] |'''[[ఆల్బర్ట్ స్విట్జర్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1875–1965) |{{flagcountry|French Fourth Republic}}<br>(born in {{flagg|usc|Alsace-Lorraine}}) |"for his altruism, [[Reverence for Life|reverence for life]], and tireless humanitarian work which has helped making the idea of brotherhood between men and nations a living one."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-02-12 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129012728/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1953 |[[File:George Catlett Marshall, general of the US army.jpg|75px]] |'''{{sortname|George|Marshall}}'''<br>(1880–1959) |{{flagg|usc|United States}} |"for proposing and supervising the [[Marshall Plan|plan]] for the economic recovery of Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052339/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1954 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to heal the wounds of war by providing help and protection to refugees all over the world."<ref name="N1954">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1954 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1955 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1956 |- |1957 |[[File:Lester B. Pearson with a pencil 140x190.jpg|75px]] |'''{{sortname|Lester B.|Pearson}}'''<br>(1897–1972) |{{flagg|usc|Canada|1957}} |"for his crucial contribution to the deployment of a [[United Nations Emergency Force]] in the wake of the [[Suez Crisis]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070830/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1958 |[[File:Georges Pire 1958 (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Dominique|Pire}}'''<br>(1910–1969) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for his efforts to help refugees to leave their camps and return to a life of freedom and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070835/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1959 |[[File:Philip Noel-Baker Anefo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Philip|Noel-Baker|Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker}}'''<br>(1889–1982) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his longstanding contribution to the cause of disarmament and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155030/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1960" |1960 |[[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Albert|Luthuli}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1898–1967) |{{flagg|usc|South Africa|1928}} |"for his non-violent struggle against [[apartheid]]."<ref name="N1960">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070842/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1961 |[[File:Dag Hammarskjöld 1961.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dag|Hammarskjöld}}'''{{ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}}<br>(1905–1961) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for developing the UN into an effective and constructive international organization, capable of giving life to the principles and aims expressed in the [[UN Charter]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004326/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> <!-- Died in an Airplane Crash before being awarded --> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1962 |[[File:Linus Pauling 1962.jpg|75px]] |'''లైనస్ పాలింగ్'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1901–1994) |{{flagg|usc|United States}} |"for his fight against the nuclear arms race between East and West."<ref name="N1962">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1962 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052344/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1963 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |rowspan=2 |{{flagg|usc|ICRC}}<br>{{flagg|usc|IFRC}} |rowspan=2 |"for promoting the principles of the [[Geneva Convention]] and cooperation with the UN."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1963 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052349/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:IFRC logo.svg|75px]] |'''[[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies|League of Red Cross Societies]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1964 Nobel Peace Prize|1964]] |[[File:Martin Luther King, Jr..jpg|75px]] |'''[[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్]]'''<br>(1929–1968) |{{flagg|usc|United States}} |"for his non-violent [[Civil rights movement|struggle for civil rights]] for the Afro-American population."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081111194843/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |archive-date=2008-11-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1965 Nobel Peace Prize|1965]] |[[File:Logo of UNICEF.svg|75px]] |'''[[యునిసెఫ్|యునైటెడ్ నేషన్స్ చిల్డ్రన్స్ ఫండ్]]'''<br>(స్థాపితం 1946) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its effort to enhance solidarity between nations and reduce the difference between rich and poor states."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1965 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023073552/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |archive-date=2008-10-23 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |[[1966 Nobel Peace Prize|1966]] |colspan=4 rowspan=2 align=center|'''''Not awarded''' due to the [[Norwegian Nobel Committee]] deciding that none of the nominations met the criteria in Nobel's will.'' |- bgcolor="lightgrey" |[[1967 Nobel Peace Prize|1967]] |- |[[1968 Nobel Peace Prize|1968]] |[[File:René Cassin nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|René|Cassin}}'''<br>(1887–1976) |{{flagg|usc|France}} |"for his struggle to ensure the rights of man as stipulated in the [[Universal Declaration of Human Rights|UN Declaration]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1968 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204123/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1969 Nobel Peace Prize|1969]] |[[File:Flag of ILO.svg|75px]] |'''[[International Labour Organization]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for creating international legislation insuring certain norms for working conditions in every country."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1969 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070847/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1970" |[[1970 Nobel Peace Prize|1970]] |[[File:Norman Borlaug, 2004 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నార్మన్ బోర్లాగ్]]'''<br>(1914–2009) |{{flagg|usc|United States}} |"for having given a well-స్థాపితం hope - the [[green revolution]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070852/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1971 Nobel Peace Prize|1971]] |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] |'''{{sortname|Willy|Brandt}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|West Germany}} |"for paving the way for a meaningful dialogue between East and West."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052354/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1972 |colspan=4 align=center|'''''Not awarded''''' |- |rowspan=2 |[[1973 Nobel Peace Prize|1973]] |[[File:Henry A Kissinger (cropped).jpg|75px]] |'''[[హెన్రీ కిసింజర్]]'''{{ref label|Henry Kissinger|D|D}}<br>(1923–2023) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for jointly having [[Paris Peace Accords|negotiated a cease fire]] in Vietnam in 1973."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1973">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1973 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213145/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:LeDucTho1973.jpg|75px]] |'''{{sortname||Lê Đức Thọ}}'''{{ref label|Le Duc Tho|E|E}}<br>(1911–1990) |data-sort-value="Vietnam" |{{flagg|usc|North Vietnam}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[1974 Nobel Peace Prize|1974]] |[[File:Seán MacBride 1984 (cropped2).jpg|75px]] |'''{{sortname|Seán|MacBride}}'''<br>(1904–1988) |{{flagg|usc|Ireland}} |"for his efforts to secure and develop human rights throughout the world"<ref name="N1974">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070857/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- |[[File:Eisaku Sato 19641109.jpg|75px]] |'''{{sortname|Eisaku|Satō}}'''<br>(1901–1975) |{{flagg|usc|Japan}} |"for his contribution to stabilize conditions in the Pacific rim area and for signing the [[Nuclear Non-Proliferation Treaty]]."<ref name="N1974"/><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1975 Nobel Peace Prize|1975]] |[[File:Andrei Sakharov (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Andrei|Sakharov}}'''{{ref label|Andrei Sakharov|F|F}}<br>(1921–1989) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for his struggle for human rights in the [[Soviet Union]], for disarmament and cooperation between all nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1975/summary |title=The Nobel Peace Prize 1975 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204134/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1976 |[[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mairead|Maguire}}'''<br>(జ.1944) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United Kingdom}} |rowspan=2 |"for the courageous efforts in founding a movement to put an end to the [[The Troubles|violent conflict in Northern Ireland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|title=The Nobel Peace Prize 1976|access-date=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052404/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|archive-date=2008-10-24|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Betty Williams 1996 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Betty|Williams|dab=Nobel laureate}}'''<br>(1943–2020) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1977 |[[File:Amnesty international Logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for worldwide respect for human rights."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1977/summary |title=The Nobel Peace Prize 1977 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155128/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1977/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1978 |[[File:Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG|75px]] |'''{{sortname|Menachem|Begin}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|Israel}} |rowspan=2 |"for jointly having negotiated [[Camp David Agreement|peace between Egypt and Israel in 1978]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1978 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054952/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Sadat 1 (cropped).jpg|75px]] |'''[[అన్వర్ సాదత్]]'''<br>(1918–1981) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1979 |[[File:Mutter Teresa von Kalkutta.jpg|75px]] |'''[[మదర్ థెరీసా]]'''<br>(1910–1997) |{{flagcountry|People's Socialist Republic of Albania|Albania}} |"for her work for bringing help to suffering humanity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016093455/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |archive-date=2014-10-16}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1980" |1980 |[[File:Adolfo Pérez Esquivel, premio Nobel de la Paz en 1980, Visitó al Presidente de la Asamblea Nacional, Fernando Cordero. (5076794488).jpg|75px]] |'''{{sortname|Adolfo|Pérez Esquivel}}'''<br>(జ.1931) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for being a source of inspiration to repressed people, especially in Latin America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052419/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1981 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for promoting the fundamental rights of refugees."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1981 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072712/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1982 |[[File:Alfonso Garcia Robles 1981 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfonso|García Robles}}'''<br>(1911–1991) |{{flagg|usc|Mexico}} |rowspan=2 |"for their work for [[Treaty of Tlatelolco|disarmament and nuclear and weapon-free zones]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070902/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |access-date=2008-12-03 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208031430/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |archive-date=2008-12-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alva Myrdal 1966.jpg|75px]] |'''[[ఆల్వా మిర్థాల్]]'''<br>(1902–1986) |{{flagg|usc|Sweden}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1983 |[[File:Lech Wałęsa (8036260819).jpg|75px]] |'''[[లెక్ వలీసా]]'''{{ref label|Lech Wałęsa|G|G}}<br>(జ.1943) |{{flagcountry|Polish People's Republic|Poland}} |"for non-violent struggle for free [[Solidarity (Polish trade union)|trade unions]] and human rights in [[Poland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1983/summary |title=The Nobel Peace Prize 1983 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213155/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1984 |[[File:Desmond Tutu (47327456801) (cropped and adjusted).jpg|75px]] |'''[[డెస్మండ్ టుటు]]'''<br>(1931–2021) |{{flagg|usc|South Africa|1982}} |"for his role as a unifying leader figure in the non-violent campaign to resolve the problem of apartheid in South Africa"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |title=The Nobel Peace Prize for 1984 |access-date=2018-05-11 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727212426/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |archive-date=2018-07-27 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1985 |[[File:IPPNW logo.svg|75px]] |'''[[International Physicians for the Prevention of Nuclear War]]'''<br>(స్థాపితం 1980) |{{flagg|usc|United States}} |"for spreading authoritative information and by creating awareness of the catastrophic consequences of [[nuclear war]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1985 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004421/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1986 |[[File:ELIE WIESEL (5112581267).jpg|75px]] |'''{{sortname|Elie|Wiesel}}'''<br>(1928–2016) |{{flagg|usc|United States}}<br>(born in {{flagcountry|Kingdom of Romania|Romania}} |"for being a messenger to mankind: his message is one of peace, atonement and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1986 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213200/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1987 |[[File:Óscar Arias (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Óscar|Arias}}'''<br>(జ.1940) |{{flagg|usc|Costa Rica}} |"for his work for lasting [[Esquipulas Peace Agreement|peace]] in Central America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155154/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1988 |[[File:United Nations Peacekeeping Logo.svg|75px]] |'''[[United Nations peacekeeping|United Nations Peace-Keeping Forces]]'''<br>(స్థాపితం 1945) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for preventing armed clashes and creating conditions for negotiations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1988 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034610/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1988–Press release|access-date=2008-11-28|date=1988-09-29|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210190615/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|archive-date=2008-12-10|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |{{anchor|1989}} 1989 |[[File:Tenzin Gyatso - Trento 2013 01.JPG|75px]] |'''[[14 వ దలైలామా|దలైలామా]]'''<br>(జ.1935) |{{flagg|usc|India}}<br>(born in {{flagcountry|Tibet (1912–1951)|Tibet}})<!--This is clearly listed on the Nobel Prize website, http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html, where the country of residence for recipient is. Do not change it without discussion.--><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|title=Questions and answers on the Nobel Peace Prize - NobelPrize.org|website=NobelPrize.org|access-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100403/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|archive-date=2015-04-14|url-status=live}}</ref> |"for advocating peaceful solutions based upon tolerance and mutual respect in order to preserve the historical and cultural heritage of his people."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1989 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207042343/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |archive-date=2008-12-07 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1989–Press release|access-date=2008-11-28|date=1989-10-05|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223113735/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|archive-date=2008-12-23|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1990" |1990 |[[File:Mikhail Gorbachev, Reykjavík summit, 1986.jpg|75px]] |'''[[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]]'''<br>(1931–2022) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for the leading role he played in the radical changes in East-West relations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1990/summary |title=The Nobel Peace Prize 1990 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182131/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1990/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1991 |[[File:Aung San Suu Kyi (December 2011).jpg|75px]] |'''[[అంగ్ సాన్ సూకీ]]'''{{ref label|Aung San Suu Kyi|H|H}}<br>(జ.1945) |{{flagg|usc|Myanmar}} |"for her non-violent struggle for democracy and human rights."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1991/summary |title=The Nobel Peace Prize 1991 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034620/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1992 |[[File:Rigoberta Menchu.jpg|75px]] |'''[[రిగోబర్టా మేంచూ]]'''<br>(జ.1959) |{{flagg|usc|Guatemala}} |"for her struggle for social justice and ethno-cultural reconciliation based on respect for the rights of indigenous peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1992/summary |title=The Nobel Peace Prize 1992 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182136/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1993 |[[File:F. W. de Klerk 2012.jpg|75px]] |'''{{sortname|Frederik Willem|de Klerk}}'''<br>(1936–2021) |rowspan=2 |{{flagg|usc|South Africa|variant=1982}} |rowspan=2 |"for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic [[South Africa]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary|title=The Nobel Peace Prize 1993|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227233423/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nelson Mandela 1994.jpg|75px]] |'''[[నెల్సన్ మండేలా]]'''<br>(1918–2013) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |1994 |[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|75px]] |'''[[యాసర్ అరాఫత్]]'''<br>(1929–2004) |{{flagg|usc|Palestine}} |rowspan=3 |"for their efforts to create peace in the Middle East."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1994/summary|title=The Nobel Peace Prize 1994|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054957/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/press.html|archive-date=2008-11-04|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Shimon Peres 2010 (full) (cropped).jpg|75px]] |'''[[షిమోన్ పెరెస్]]'''<br>(1923–2016) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Israel}} |- |[[File:Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Yitzhak|Rabin}}'''<br>(1922–1995) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1995 |[[File:Logo Pugwash Conferences on Science and World Affairs.jpg|75px]] |'''[[Pugwash Conferences on Science and World Affairs]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|Canada}} |rowspan=2 |"for their efforts to diminish the part played by nuclear arms in international politics and, in the longer run, to eliminate such arms."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1995 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034631/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Josef Rotblat ID badge (cropped).png|75px]] |'''{{sortname|Joseph|Rotblat}}'''<br>(1908–2005) |{{flagg|usc|Poland}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1996 |[[File:Carlosbelo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos Filipe Ximenes|Belo}}'''<br>(జ.1948) |rowspan=2 |{{flagg|usc|East Timor}} |rowspan=2 |"for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1996/summary |title=The Nobel Peace Prize 1996 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182141/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:José Ramos-Horta Portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname|José|Ramos-Horta}}'''<br>(జ.1949) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1997 |[[File:International Campaign to Ban Landmines Logo.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Ban Landmines]]'''<br>(స్థాపితం 1992) |{{flagcountry|Switzerland}} |rowspan=2 |"for their work for the banning and clearing of anti-personnel mines."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1997 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052424/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:JodyWilliamsMay2010 headcrop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Jody|Williams}}'''<br>(జ.1950) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1998 |[[File:John Hume.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Hume}}'''<br>(1937–2020) |{{flagg|usc|Ireland}} |rowspan=2 |"for their efforts to find [[Good Friday Agreement|a peaceful solution]] to the conflict in Northern Ireland."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028225055/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |archive-date=2008-10-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Official portrait of Lord Trimble crop 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|David|Trimble}}'''<br>(1944–2022) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1999 |[[File:Msf logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[Médecins Sans Frontières]]''' |{{flagcountry|Switzerland}} |"in recognition of the organization's pioneering humanitarian work on several continents."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1999 |access-date=2018-08-21 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821192012/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |archive-date=2018-08-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2000" |2000 |[[File:Kim Dae-jung presidential portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname||Kim Dae-jung}}'''<br>(1924–2009) |{{flagg|usc|South Korea}} |"for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182146/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |2001 |[[File:Flag of the United Nations.svg|75px]] |'''[[ఐక్యరాజ్య సమితి]]''' |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their work for a better organized and more peaceful world."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213227/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Kofi Annan 2012 (cropped).jpg|75px]] |'''[[కోఫీ అన్నన్]]'''<br>(1938–2018) |{{flagg|usc|Ghana}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2002 |[[File:Jimmy Carter presidential portrait (cropped 1).jpg|75px]] |'''[[జిమ్మీ కార్టర్]]'''<br>(1924–2024) |{{flagg|usc|United States}} |"for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213232/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2003 |[[File:Shirin Ebadi - Fronteiras do Pensamento São Paulo 2011 (5839607998, cropped).jpg|75px]] |'''[[షిరీన్ ఇబాదీ]]'''<br>(జ.1947) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her efforts for democracy and human rights, focusing especially on the [[women's rights|rights of women]] and [[children's rights|children]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2003 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034707/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2004 |[[File:Wangari Matthai 2001 (cropped).jpg|75px]] |'''[[వంగారి మాథాయ్]]'''<br>(1940–2011) |{{flagg|usc|Kenya}} |"for her contribution to sustainable development, democracy and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019023516/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2005 Nobel Peace Prize|2005]] |[[File:Flag of IAEA.svg|75px]] |'''[[International Atomic Energy Agency]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to prevent nuclear energy from being used for military purposes and to ensure that nuclear energy for peaceful purposes is used in the safest possible way."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2005 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182202/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Mohamed ElBaradei, Davos 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mohamed|ElBaradei}}'''<br>(జ.1942) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2006 Nobel Peace Prize|2006]] |[[File:Grameen Bank logo.svg|75px]] |'''[[Grameen Bank]]'''<br>(స్థాపితం 1983) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Bangladesh}} |rowspan=2 |"for their efforts to create social and [[economic development]] from below."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2006 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017151240/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Yunus, Muhammad (1940).jpg|75px]] |'''[[ముహమ్మద్ యూనుస్]]'''<br>(జ.1940) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2007 Nobel Peace Prize|2007]] |[[File:Intergovernmental Panel on Climate Change Logo.svg|75px]] |'''[[Intergovernmental Panel on Climate Change]]'''<br>(స్థాపితం 1988) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made [[climate change]], and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016025656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |archive-date=2008-10-16 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|75px]] |'''{{sortname|Al|Gore}}'''<br>(జ.1948) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2008 Nobel Peace Prize|2008]] |[[File:Martti Ahtisaari, tidigare president Finland och mottagare av Nobels fredrspris (2).jpg|75px]] |'''[[మార్టి అహ్తిసారి]]'''<br>(1937–2023)) |{{flagg|usc|Finland}} |"for his important efforts, on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title=The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208182946/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |archive-date=2018-02-08 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2009 Nobel Peace Prize|2009]] |[[File:Official portrait of Barack Obama (1).jpg|75px]] |'''[[బరాక్ ఒబామా]]'''<br>(జ.1961) |{{flagg|usc|United States}} |"for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2009/summary |title=The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011171135/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |archive-date=2009-10-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2010" |[[2010 Nobel Peace Prize|2010]] |[[File:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017) (cropped).jpg|75px]] |'''[[లియు జియాబా]]'''{{ref label|Liu Xiaobo|I|I}}<br>(1955–2017) |{{flagg|usc|China}} |"for his long and non-violent struggle for fundamental human rights in [[China]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2010/summary|title=The Nobel Peace Prize 2010|publisher=Nobel Foundation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129044831/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2010/press.html|archive-date=2011-11-29}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2011 Nobel Peace Prize|2011]] |[[File:Leymah Gbowee no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2013 (9730602149) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Leymah|Gbowee}}'''<br>(జ.1972) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Liberia}} |rowspan=3 |"for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2011/summary |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728063500/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |archive-date=2018-07-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ellen Johnson Sirleaf February 2015.jpg|75px]] |'''[[ఎల్లెన్ జాన్సన్ సర్లీఫ్]]'''<br>(జ.1938) |- |[[File:Tawakkol Karman (2019) II.jpg|75px]] |'''[[తవాకెల్ కర్మన్]]'''<br>(జ.1979) |{{flagg|usc|Yemen}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2012 Nobel Peace Prize|2012]] |[[File:Flag of Europe.svg|75px]] |'''[[ఐరోపా సమాఖ్య]]'''<br>(స్థాపితం 1958) |{{flagg|usc|European Union}} |"for over six decades contributed to the advancement of peace and reconciliation, democracy and human rights in Europe."<ref name="nobel-2012">{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2012|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|publisher=Nobel Foundation|access-date=12 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010232902/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|archive-date=10 October 2012|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2013 Nobel Peace Prize|2013]] |[[File:Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons HQ in The Hague 2007.jpg|75px]] |'''[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 1997) |{{flagg|usc|Netherlands}}<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |title=Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons Facts |access-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202812/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |archive-date=2018-12-02 |url-status=live}}</ref> |"for its extensive efforts to eliminate chemical weapons."<ref name="nobel-2013">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary |title=The Nobel Peace Prize 2013 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=11 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311184635/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2014 Nobel Peace Prize|2014]] |[[File:Kailash Satyarthi March 2015.jpg|75px]] |'''[[కైలాశ్ సత్యార్థి]]'''<br>(జ.1954) |{{flagg|usc|India}} |rowspan=2 |"for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education."<ref name="nobel-2014">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/summary|title=The Nobel Peace Prize 2014|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010114631/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.html|archive-date=2014-10-10|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|75px]] |'''[[మలాలా యూసఫ్‌జాయ్]]'''<br>(జ.1997) |{{flagg|usc|Pakistan}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2015 Nobel Peace Prize|2015]] |[[File:Tunisian National Dialogue Quartet Visit to Vienna March 2016 (24747151924).jpg|75px]] |'''[[Tunisian National Dialogue Quartet]]'''<br>(2013–2014) |{{flagg|usc|Tunisia}} |"for its decisive contribution to the building of a pluralistic democracy in Tunisia in the wake of the [[Tunisian revolution|Jasmine Revolution]] of 2011."<ref name="nobel-2015">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2015/summary|title=The Nobel Peace Prize 2015|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009130705/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2015/press.html|archive-date=2015-10-09|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2016 Nobel Peace Prize|2016]] |[[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Juan Manuel|Santos}}'''<br>(జ.1951) |{{flagg|usc|Colombia}} |"for his resolute efforts to bring the [[Colombia|country's]] more than 50-year-long [[Colombian conflict|civil war]] to an end."<ref name="nobel-2016">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2016/summary|title=The Nobel Peace Prize 2016|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archive-date=2016-10-07|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2017 Nobel Peace Prize|2017]] |[[File:Logo ICAN.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Abolish Nuclear Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagcountry|Switzerland}} |"for its work to draw attention to the catastrophic humanitarian consequences of any use of nuclear weapons and for its ground-breaking efforts to achieve a treaty-based prohibition of such weapons."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2017/summary|title=The Nobel Peace Prize 2017 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006090402/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2017/press.html|archive-date=2017-10-06|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2018 Nobel Peace Prize|2018]] |[[File:Denis Mukwege 2018.jpg|75px]] |'''[[డెనిస్ ముక్వేగి]]'''<br>(జ.1955) |{{flagg|usc|Democratic Republic of the Congo}} |rowspan=2 |"for their efforts to end the use of [[sexual violence]] as a weapon of war and armed conflict."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/summary|title=The Nobel Peace Prize 2018 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005104610/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/press-release/|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nadia Murad, 2015 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నాదియా మురాద్]]'''<br>(జ.1993) |{{flagg|usc|Iraq}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |- |[[2019 Nobel Peace Prize|2019]] |[[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|75px]] |'''{{sortname|Abiy|Ahmed}}'''<br>(జ.1976) |{{flagg|usc|Ethiopia}} |"for his efforts to achieve peace and international cooperation, and in particular for his decisive initiative to resolve the [[Eritrean–Ethiopian border conflict|border conflict]] with neighbouring [[Eritrea]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary |title=The Nobel Peace Prize 2019 |publisher=The Nobel Foundation |lang=en |access-date=2019-10-19 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307004313/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2020" |[[2020 Nobel Peace Prize|2020]] |[[File:World Food Programme Logo Simple.svg|75px]] |'''[[World Food Programme]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to combat hunger, for its contribution to bettering conditions for peace in conflict-affected areas and for acting as a driving force in efforts to prevent the use of hunger as a weapon of war and conflict."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2020|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|access-date=2020-10-09|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009093614/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2021 Nobel Peace Prize|2021]] |[[File:Dmitry Muratov Four Freedoms Award 2010.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dmitry|Muratov}}'''<br>(జ.1961}}) |{{flagg|usc|Russia}} |rowspan=2 |"for their efforts to safeguard freedom of expression, which is a precondition for democracy and lasting peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary|title=The Nobel Peace Prize 2021 - Press Release|access-date=2021-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214910/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Maria Ressa.jpg|75px]] |'''[[మరియా రెస్సా]]'''<br>(జ.1963) |{{flagg|usc|Philippines}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2022 Nobel Peace Prize|2022]] |[[File:The Center for Civil Liberties logo.png|75px]] |[[Centre for Civil Liberties (Ukrainian civil society organization)|'''Centre for Civil Liberties''']]<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagg|usc|Ukraine}} |rowspan=3 |"The Peace Prize laureates represent civil society in their home countries. They have for many years promoted the right to criticise power and protect the fundamental rights of citizens. They have made an outstanding effort to document war crimes, human right abuses and the abuse of power. Together they demonstrate the significance of civil society for peace and democracy."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2022 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |access-date=2022-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007092351/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Memorial Logo.png{{!}}class=skin-invert|75px]] |[[Memorial (society)|'''Memorial''']]<br>(స్థాపితం 1989) |{{flagg|usc|Russia}} |- |[[File:Alaksandr Bialacki (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Ales|Bialiatski}}'''{{ref label|Ales Bialiatski|J|J}}<br>(జ.1962) |{{flagg|usc|Belarus}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2023 నోబెల్ శాంతి బహుమతి|2023]] |[[File:Narges Mohammadi (cropped1).jpg|75px]] |'''[[నర్గెస్ మొహమ్మదీ]]'''{{ref label|Narges Mohammadi|K|K}}<br>(జ.1972) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her fight against the oppression of [[women in Iran]] and her fight to promote [[human rights]] and [[freedom]] for all"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|title=The Nobel Peace Prize 2023|publisher=Nobel Foundation|access-date=6 October 2023|date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006094607/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2024 |[[File:Origami - Crane.svg|75px]] |'''[[నిహాన్ హిదాంక్యో]]'''<br>(స్థాపితం 1956) |{{flagg|usc|Japan}} |"for its efforts to achieve a world free of nuclear weapons and for demonstrating through [[Hibakusha|witness testimony]] that nuclear weapons must never be used again"<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/summary/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2025 |[[File:Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''[[మారియా కొరినా మచాడో]]'''{{ref label|Maria Corina Machado|L|L}}<br>(జ.1967) |{{flagg|usc|Venezuela}} |"for her tireless work promoting democratic rights for the people of Venezuela and for her struggle to achieve a just and [[peaceful transition of power|peaceful transition]] from dictatorship to [[democracy]]."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/|access-date=2025-10-10|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2026 |[[File:Navi Pillay June 2014.jpg|75px]] |'''[[నవీ పిళ్ళై]]'''<br>(జ.1941) |{{ZAF}} |"for her efforts to promote peace and international law"<ref>{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/summary/ |website=NobelPrize.org |access-date=9 October 2026}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి]] [[వర్గం:పురస్కారాలు]] tfi0lqch5nfrwqj9uqppdzduq5qt230 4983270 4983269 2026-10-17T13:42:03Z స్వరలాసిక 13980 /* బహుమతి గ్రహీతలు */ 4983270 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = నోబెల్ శాంతి బహుమతి | image = Nobel medal dsc06171.jpg | alt = A golden medallion with an embossed image of a bearded man facing left in profile. To the left of the man is the text "ALFR•" then "NOBEL", and on the right, the text (smaller) "NAT•" then "MDCCCXXXIII" above, followed by (smaller) "OB•" then "MDCCCXCVI" below. | description = శాంతి కోసం విశేష కృషి చేసినందుకు | presenter = ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ యొక్క ఎస్టేట్ తరపున నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ | location = ఓస్లో | year = 1901 | website = [http://nobelprize.org Nobelprize.org] }} [[File:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|right|upright|[[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్]]]] [[File:Norske nobelinstiutt 1.jpg|right|thumb|ఓస్లో, నార్వేలో నార్వేజియన్ నోబెల్ ఇన్స్టిట్యూట్]] [[డైనమైట్]] ఆవిష్కర్త [[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్|ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్]] జ్ఞాపకార్థం ఇచ్చే ఆరు అవార్డులలో ఒకటి '''నోబెల్ శాంతి బహుమతి'''. ప్రతి సంవత్సరం శాంతి, సాహిత్యం, భౌతికశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, ఆర్థికశాస్త్రం, ఔషధరంగం అనే ఆరు రంగాలలో ఎవరైతే వారి చర్యల ద్వారా మానవజాతికి ఉత్తమ ప్రయోజనాన్ని కలిగిస్తారో వారికి ఈ సంస్థ అవార్డులను ప్రదానం చేస్తుంది. ఇతర నోబెల్ బహుమతులు స్వీడన్ లో ఇవ్వబడుతుండగా, నోబెల్ శాంతి బహుమతి నార్వేలో ఇవ్వబడుతుంది. ఎందుకంటే ఈ బహుమతులు ప్రారంభించినప్పుడు నార్వే, స్వీడన్ ఒక దేశంగా ఉన్నాయి.<ref>"Nobel Peace Prize", ''The Oxford Dictionary of Twentieth Century World History''</ref> నోబెల్ శాంతి బహుమతి విజేతల జాబితాలో మార్టిన్ లూథర్ కింగ్, జూనియర్, ఎలిహు రూట్, థియోడర్ రూజ్వెల్ట్, ఉడ్రో విల్సన్, హెన్రి లా ఫోంటైన్, మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్, ఆంగ్ సాన్ సు కయి, నెల్సన్ మండేలా, కోఫీ అన్నన్, జిమ్మీ కార్టర్, వంగారి మాతై, బరాక్ ఒబామా, లియు క్సియాబో సహా పలువురు ఉన్నారు. ఈ బహుమతి అవార్డు విషయంలో తరచుగా వివాదం జరుగుతుంటుంది. నోబెల్ శాంతి బహుమతిని మొదటిసారిగా 1901లో ఫ్రెడెరిక్ పాస్సీ, హెన్రీ డ్యూనాంట్‌లకు సంయుక్తంగా ప్రదానం చేశారు. వీరు 150,782 స్వీడిష్ క్రోనోర్ల బహుమతి మొత్తాన్ని (2008 నాటి విలువ ప్రకారం 7,731,004 క్రోనోర్లకు సమానం) పంచుకున్నారు. ఇటీవల 2026లో [[నవీ పిళ్ళై]]<nowiki>కి</nowiki> ఈ బహుమతి ప్రదానం చేయబడింది. 1962 నాటి నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీత లైనస్ పాలింగ్, ఇతరులతో పంచుకోకుండా ఒంటరిగా రెండు నోబెల్ బహుమతులు అందుకున్న ఏకైక వ్యక్తి. అతడు 1954లో రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకున్నాడు.<ref name="NobelFacts">{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-peace-prize|title=Nobel Laureates Facts|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901134144/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_facts.html|archive-date=2012-09-01|url-status=dead|access-date=2011-10-06}}</ref> 2014 గ్రహీత మలాలా యూసఫ్‌జాయ్, తన 17 సంవత్సరాల వయస్సులో నోబెల్ శాంతి బహుమతిని పొందిన అత్యంత పిన్న వయస్కురాలు.<ref name="NobelFacts" /> నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న తొలి మహిళ 1905లో బెర్తా వాన్ సట్నర్. ఇప్పటివరకు వ్యక్తిగతంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న 113 మంది గ్రహీతలలో 20 మంది మహిళలు ఉన్నారు.<ref name="NobelFacts" /> ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ ఆఫ్ ది రెడ్ క్రాస్ అత్యధికంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతులను అందుకుంది; తన మానవతా సేవలకు గాను ఈ సంస్థ మూడుసార్లు ఈ బహుమతిని పొందింది.<ref name="NobelFacts" /> ఐదుగురు నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు తమకు బహుమతి ప్రకటించిన సమయంలో నిర్బంధంలో ఉన్నారు: కార్ల్ వాన్ ఒసియెట్స్కీ (1935లో), ఆంగ్ సాన్ సూ కీ (1991లో), లియు జియాబో (2010లో), అలెస్ బియాల్యాట్స్కీ (2022లో), నర్గెస్ మొహమ్మది (2023లో).<ref name="NobelFacts" /> ==1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి== 1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి కోసం మహాత్మా [[గాంధీ]]ని ఎంపిక చేశారు. అయితే ఆయన ఆ సంవత్సరం జనవరి 30వ తేదీన తుపాకీ గుండ్లకు బలి అయినారు. అప్పట్లో ఉన్న నియమం ప్రకారం కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలోనే మరణించిన వ్యక్తులకు నోబెల్‌ బహుమతులు ప్రకటించాలనేది నిబంధన. గాంధీ ఒక సంస్థకు ప్రతినిధి కాదు. మరణ విల్లును ఆయన వ్రాయలేదు. బహుమతి ఎవరికి అందజేయాలో నోబెల్‌ సంస్థకు తెలియకపోవడంతో ప్రతిపాదన విరమించుకోబడింది. ఒక అర్హులు ఎవ్వరూ లేకపోవడంతో ఆ సంవత్సరం నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి ఎవ్వరికీ ఇవ్వలేదు. ==1979 లో మదర్ థెరీసాకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి== శాంతికి విఘాతం కలిగించే పేదరికాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి 1979 లో [[మదర్ థెరీసా]]కు నోబెల్ శాంతి బహుమతి అందచేసారు.బహుమతి గ్రహీతలకు మర్యాద పూర్వకంగా ఇచ్చే సాంప్రదాయ విందును నిరాకరించి $192,000 నిధులను భారతదేశం లోని పేద ప్రజలకు ఇవ్వవలసినదిగా కోరుతూ, భౌతికపరమైన బహుమతులు ప్రపంచంలోని అవసరార్ధులకు ఉపయోగపడినపుడే వాటికి ప్రాముఖ్యత వుంటుంది అన్నారు.మదర్ థెరీసా ఈ బహుమతిని అందుకున్నపుడు ఆమెను "ప్రపంచశాంతిని పెంపొందించేందుకు మనము ఏమి చేయగలం?" అని అడిగారు."ఇంటికి వెళ్లి మీ కుటుంబాన్ని ప్రేమించండి" అని చెప్పారు.ఈ విషయం పై ఆమె తన నోబెల్ ఉపన్యాసంలో ఈ విధంగా అన్నారు:"పేద దేశాలలోనే కాక ప్రపంచం మొత్తంలో నేను పేదరికాన్ని చూసాను, కానీ పాశ్చాత్య దేశాలలోని పేదరికం తొలగించడం కష్టం.నేను వీధులలో ఆకలిగొన్న వానిని కలిసినపుడు అతనికి కొంత అన్నము, ఒక రొట్టెముక్క ఇచ్చి తృప్తిపడతాను. నేను అతని ఆకలిని తొలగించగలిగాను.కానీ ఒక వ్యక్తి గెంటివేయబడినపుడు, పనికిరాని వ్యక్తిగా భావించబడినపుడు, ప్రేమింపబడనపుడు, భీతిల్లినపుడు, సమాజంచే వెలివేయబడినపుడు-ఆ రకమైన పేదరికం చాల బాధాకరమైనది, నా దృష్టిలో తొలగించుటకు కష్టమైనది." గర్భ స్రావాన్ని 'ప్రపంచ శాంతికి అతి పెద్ద విఘాతంగా' ఆమె పేర్కొన్నారు. ==బహుమతి గ్రహీతలు== {|class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header-multi" |- !rowspan=2 |సంవత్సరం !colspan=2 |గ్రహీత(లు) !rowspan=2 |దేశం !rowspan=2 class=unsortable |Citation |- id="1901" |rowspan=2 |1901 |[[File:Jean Henri Dunant (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''హెన్రీ డ్యూనాంట్'''<br>(1828–1910) |{{flagcountry|Switzerland}} |"for his humanitarian efforts to help wounded soldiers and create international understanding"<ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |author-link=Geir Lundestad |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050022/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="N1901">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1901 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045405/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Frederic Passy.jpg|75px]] |'''ఫ్రెడెరిక్ పాసీ'''<br>(1822–1912) |{{flagcountry|France}} |"for his lifelong work for international peace conferences, diplomacy and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1901"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1902 |[[File:Ducommun.jpg|75px]] |'''ఎలీ డుకోమున్'''<br>(1833–1906) |rowspan=2 |{{flagcountry|Switzerland}} |"for his untiring and skilful directorship of the [[International Peace Bureau|Bern Peace Bureau]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050219/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] |'''చార్లెస్ ఆల్బర్ట్ గోబట్'''<br>(1843–1914) |"for his eminently practical administration of the [[Inter-Parliamentary Union]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1903 |[[File:Cremer.jpg|75px]] |'''రాన్డల్ క్రెమెర్'''<br>(1828–1908) |{{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}} |"for his longstanding and devoted effort in favour of the ideas of peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050042/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1904 |[[File:Logo of Institut de Droit International.svg|75px]] |'''ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లా'''<br>(స్థాపితం 1873) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for its striving in public law to develop peaceful ties between nations and to make the laws of war more humane."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1904 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045525/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1905 |[[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] |'''[[బర్ధావాన్ సట్‌నర్]]'''<br>(1843–1914) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for her audacity to oppose the horrors of war."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1906 |[[File:Theodore Roosevelt by the Pach Bros (4x5 cropped).jpg|75px]] |'''[[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]]'''<br>(1858–1919) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role in bringing to an end the [[Russo-Japanese War|bloody war]] recently waged between two of the world's great powers, Japan and Russia."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045806/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1907 |[[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ernesto Teodoro|Moneta}}'''<br>(1833–1918) |{{flagcountry|Kingdom of Italy|Italy}} |"for his work in the press and in peace meetings, both public and private, for an understanding between France and Italy"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050412/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] |'''{{sortname|Louis|Renault|dab=jurist}}'''<br>(1843–1918) |{{flagcountry|France}} |"for his decisive influence upon the conduct and outcome of the Hague and Geneva Conferences."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1908 |[[File:KParnoldson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Klas Pontus|Arnoldson}}'''<br>(1844–1916) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their long time work for the cause of peace as politicians, peace society leaders, orators and authors."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1908">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1908 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045759/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Fredrik Bajer nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fredrik|Bajer}}'''<br>(1837–1922) |{{flagg|usc|Denmark}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1909 |[[File:Beernaert.gif|75px]] |'''{{sortname|Auguste|Beernaert}}'''<br>(1829–1912) |{{flagg|usc|Belgium}} |rowspan=2 |"for their prominent position in the international movement for peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050444/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:PaulBalluet.gif|75px]] |'''{{sortname|Paul Henri|d'Estournelles de Constant|Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant}}'''<br>(1852–1924) |{{flagcountry|France}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1910" |1910 |[[File:IPB logo svg.svg|75px]] |'''[[International Peace Bureau|Permanent International Peace Bureau]]'''<br>(స్థాపితం 1891) |Several |"for acting as a link between the peace societies of the various countries, and helping them to organize the world rallies of the international peace movement."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |title=Award Ceremony Speech (1910) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050340/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1910 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045246/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1911 |[[File:TMCasser.jpg|75px]] |'''{{sortname|Tobias|Asser}}'''<br>(1838–1913) |{{flagg|usc|Netherlands}} |"for his role as co-founder of the [[Institut de droit international]], initiator of the [[Hague Conference on Private International Law|Conferences on International Private Law (Conférences de Droit international privé) at the Hague]], and pioneer in the field of international legal relations"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1911 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045430/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alfred Hermann Fried nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfred|Fried|Alfred Hermann Fried}}'''<br>(1864–1921) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for his effort to expose and fight what he considers to be the main cause of war, namely, the anarchy in international relations."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1912 |[[File:Elihu Root, 1845-1937, bust portrait, facing left.jpg|75px]] |'''{{sortname|Elihu|Root}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1845–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for bringing about better understanding between the countries of North and South America and initiating important arbitration agreements between the United States and other countries."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050308/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1913 |[[File:HenriLaFontaine.jpg|75px]] |'''{{sortname|Henri|La Fontaine}}'''<br>(1854–1943) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for his unparalleled contribution to the organization of peaceful internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1913 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045928/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1914 |colspan=4 rowspan=3 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- bgcolor="lightgrey" |1915 |- bgcolor="lightgrey" |1916 |- |1917 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the efforts to take care of wounded soldiers and prisoners of war and their families."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1917 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050508/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1918 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- |1919 |[[File:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919 (cropped 3x4).jpg|75px]] |'''[[వుడ్రో విల్సన్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1924) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role as founder of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1919">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204141834/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |archive-date=2013-12-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1920" |1920 |[[File:Léon Bourgeois 1917.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Bourgeois}}'''<br>(1851–1925) |{{flagcountry|France}} |"for his longstanding contribution to the cause of peace and justice and his prominent role in the establishment of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1920 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045134/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1921 |[[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] |'''{{sortname|Hjalmar|Branting}}'''<br>(1860–1925) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their lifelong contributions to the cause of peace and organized internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045608/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Christian Lous Lange.jpg|75px]] |'''{{sortname|Christian|Lange|Christian Lous Lange}}'''<br>(1869–1938) |{{flagg|usc|Norway}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1922 |[[File:Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fridtjof|Nansen}}'''<br>(1861–1930) |{{flagg|usc|Norway}} |"for his leading role in the repatriation of prisoners of war, in international relief work and as the League of Nations' High Commissioner for refugees."<ref>{{cite web |first=Fredrik |last=Stang |author-link=Fredrik Stang |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |title=Award Ceremony Speech (1922) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813122025/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |archive-date=2011-08-13 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1922 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050352/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1923 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1924 |- |rowspan=2 |1925 |[[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Austen|Chamberlain}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1863–1937) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045305/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Portrait of Vice President Charles Dawes of Illinois, 1925.jpeg|75px]] |'''{{sortname|Charles G.|Dawes}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1865–1951) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Dawes Plan]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1926 |[[File:Aristide Briand 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Aristide|Briand}}'''<br>(1862–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908160137/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |archive-date=2011-09-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] |'''{{sortname|Gustav|Stresemann}}'''<br>(1878–1929) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ferdinand|Buisson}}'''<br>(1841–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their contribution to the emergence in France and Germany of a public opinion which favours peaceful international cooperation."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ludwig Quidde nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ludwig|Quidde}}'''<br>(1858–1941) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |1928 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1929 |[[File:Portrait of Frank B. Kellogg (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Frank B.|Kellogg}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Kellogg-Briand Pact]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1929">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1929 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050234/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1930" |1930 |[[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nathan|Söderblom}}'''<br>(1866–1931) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for promoting [[Ecumenism|Christian unity]] and helping create 'that new attitude of mind which is necessary if peace between nations is to become reality'."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045053/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1931 |[[File:Jane Addams profile (cropped).jpg|75px]] |'''[[జేన్ ఆడమ్స్]]'''<br>(1860–1935) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their assiduous effort to revive the ideal of peace and to rekindle the spirit of peace in their own nation and in the whole of mankind."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045719/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nicholas Murray Butler 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nicholas Murray|Butler}}'''<br>(1862–1947) |- bgcolor="lightgrey" |1932 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1933 |[[File:Norman Angell 01.jpg|75px]] |'''{{sortname|Norman|Angell}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1872–1967) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for having exposed by his pen [[The Great Illusion|the illusion of war]] and presented a convincing plea for international cooperation and peace."<ref name="N1933">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1933 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045745/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1934 |[[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Arthur|Henderson}}'''<br>(1863–1935) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his untiring struggle and his courageous efforts as Chairman of the [[League of Nations Disarmament Conference]] 1931-34."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045505/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="BBC_2013_04_03">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |title=BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013 |work=BBC News |date=3 April 2013 |access-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405120837/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |archive-date=5 April 2018 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1935 |[[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carl|von Ossietzky}}'''{{ref label|Late|A|A}}{{ref label|Carl von Ossietzky|B|B}}<br>(1889–1938) |{{flagcountry|Nazi Germany|Germany}} |"for his burning love for freedom of thought and expression and his valuable contribution to the cause of peace."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1935">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045228/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1936 |[[File:Carlos Saavedra Lamas.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos|Saavedra Lamas}}'''<br>(1878–1959) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for his role as father of the [[Saavedra Lamas Treaty|Argentine Antiwar Pact of 1933]], which he also used as a means to mediate peace between [[Chaco War|Paraguay and Bolivia in 1935]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1936 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045950/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1937 |[[File:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood looking right circa 1915 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|The Viscount|Cecil of Chelwood|Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood}}'''<br>(1864–1958) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his tireless effort in support of the [[League of Nations]], disarmament and peace."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1937 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050250/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1938 |[[File:BLANK ICON (cropped).png|75px]] |'''[[Office international Nansen pour les réfugiés|Nansen International Office for Refugees]]'''<br>(1930–1939) |{{flagg|usc|League of Nations}} |"for having carried on the work of [[Fridtjof Nansen]] to the benefit of refugees across Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary |title=The Nobel Peace Prize 1938 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-01 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151950/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1939 |colspan=4 rowspan=5 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War II]].'' |- bgcolor="lightgrey" id="1940" |1940 |- bgcolor="lightgrey" |1941 |- bgcolor="lightgrey" |1942 |- bgcolor="lightgrey" |1943 |- |1944 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the great work it has performed during the [[World War II|war]] on behalf of humanity."<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |author-link=Gunnar Jahn |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |title=Award Ceremony Speech (1944) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215034310/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |archive-date=2010-12-15 |url-status=live}}</ref><ref name="N1944">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1944 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2019-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320201100/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |archive-date=2019-03-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1945 |[[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] |'''{{sortname|Cordell|Hull}}'''<br>(1871–1955) |{{flagg|usc|United States}} |"for his indefatigable work for international understanding and his pivotal role in establishing the [[United Nations]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary|title=The Nobel Peace Prize 1945|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-01|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151957/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1946 |[[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] |'''[[ఎమిలీ గ్రీన్ బాల్చ్]]'''<br>(1867–1961) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |"for her lifelong work for the cause of peace"<ref name="N1946">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218154117/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |archive-date=2008-12-18 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:John Raleigh Mott.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Mott}}'''<br>(1865–1955) |"for his contribution to the creation of a peace-promoting religious brotherhood across national boundaries."<ref name="N1946"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1947 |[[File:AFSC logo (cropped).svg|75px]] |'''[[American Friends Service Committee]]'''<br>(స్థాపితం 1917) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their pioneering work in the international peace movement and compassionate effort to relieve human suffering, thereby promoting the fraternity between nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary |title=The Nobel Peace Prize 1947 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307152217/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Friends Council Service logo.png|75px]] |'''[[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]]'''<br>(స్థాపితం 1927) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |1948 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' ''because "there was no suitable living candidate."''<br>(A tribute to the recently assassinated [[Mahatma Gandhi|Mohandas Gandhi]] in {{flagg|usc|India}}.)<ref name="gandhi">{{cite web |first=Øyvind |last=Tønnesson |url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate |title=Controversies Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher=Nobel Foundation |date=1999-12-01 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920235427/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate/ |archive-date=2018-09-20 |url-status=live}}</ref> |- |1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|The Lord|Boyd-Orr|John Boyd Orr, 1st Baron Boyd-Orr}}'''<br>(1880–1971) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his lifelong effort to conquer hunger and want, thereby helping to remove a major cause of military conflict and war."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054942/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1950" |1950 |[[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ralph|Bunche}}'''<br>(1904–1971) |{{flagg|usc|United States}} |"for his work as mediator in Palestine in 1948-1949."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070820/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1951 |[[File:Léon Jouhaux nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Jouhaux}}'''<br>(1879–1954) |{{flagcountry|French Fourth Republic}} |"for having devoted his life to the fight against war through the promotion of social justice and brotherhood among men and nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1951 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070825/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1952 |[[File:Albert Schweitzer 1952.jpg|75px]] |'''[[ఆల్బర్ట్ స్విట్జర్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1875–1965) |{{flagcountry|French Fourth Republic}}<br>(born in {{flagg|usc|Alsace-Lorraine}}) |"for his altruism, [[Reverence for Life|reverence for life]], and tireless humanitarian work which has helped making the idea of brotherhood between men and nations a living one."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-02-12 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129012728/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1953 |[[File:George Catlett Marshall, general of the US army.jpg|75px]] |'''{{sortname|George|Marshall}}'''<br>(1880–1959) |{{flagg|usc|United States}} |"for proposing and supervising the [[Marshall Plan|plan]] for the economic recovery of Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052339/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1954 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to heal the wounds of war by providing help and protection to refugees all over the world."<ref name="N1954">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1954 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1955 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1956 |- |1957 |[[File:Lester B. Pearson with a pencil 140x190.jpg|75px]] |'''{{sortname|Lester B.|Pearson}}'''<br>(1897–1972) |{{flagg|usc|Canada|1957}} |"for his crucial contribution to the deployment of a [[United Nations Emergency Force]] in the wake of the [[Suez Crisis]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070830/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1958 |[[File:Georges Pire 1958 (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Dominique|Pire}}'''<br>(1910–1969) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for his efforts to help refugees to leave their camps and return to a life of freedom and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070835/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1959 |[[File:Philip Noel-Baker Anefo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Philip|Noel-Baker|Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker}}'''<br>(1889–1982) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his longstanding contribution to the cause of disarmament and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155030/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1960" |1960 |[[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Albert|Luthuli}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1898–1967) |{{flagg|usc|South Africa|1928}} |"for his non-violent struggle against [[apartheid]]."<ref name="N1960">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070842/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1961 |[[File:Dag Hammarskjöld 1961.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dag|Hammarskjöld}}'''{{ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}}<br>(1905–1961) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for developing the UN into an effective and constructive international organization, capable of giving life to the principles and aims expressed in the [[UN Charter]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004326/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> <!-- Died in an Airplane Crash before being awarded --> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1962 |[[File:Linus Pauling 1962.jpg|75px]] |'''లైనస్ పాలింగ్'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1901–1994) |{{flagg|usc|United States}} |"for his fight against the nuclear arms race between East and West."<ref name="N1962">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1962 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052344/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1963 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |rowspan=2 |{{flagg|usc|ICRC}}<br>{{flagg|usc|IFRC}} |rowspan=2 |"for promoting the principles of the [[Geneva Convention]] and cooperation with the UN."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1963 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052349/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:IFRC logo.svg|75px]] |'''[[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies|League of Red Cross Societies]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1964 Nobel Peace Prize|1964]] |[[File:Martin Luther King, Jr..jpg|75px]] |'''[[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్]]'''<br>(1929–1968) |{{flagg|usc|United States}} |"for his non-violent [[Civil rights movement|struggle for civil rights]] for the Afro-American population."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081111194843/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |archive-date=2008-11-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1965 Nobel Peace Prize|1965]] |[[File:Logo of UNICEF.svg|75px]] |'''[[యునిసెఫ్|యునైటెడ్ నేషన్స్ చిల్డ్రన్స్ ఫండ్]]'''<br>(స్థాపితం 1946) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its effort to enhance solidarity between nations and reduce the difference between rich and poor states."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1965 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023073552/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |archive-date=2008-10-23 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |[[1966 Nobel Peace Prize|1966]] |colspan=4 rowspan=2 align=center|'''''Not awarded''' due to the [[Norwegian Nobel Committee]] deciding that none of the nominations met the criteria in Nobel's will.'' |- bgcolor="lightgrey" |[[1967 Nobel Peace Prize|1967]] |- |[[1968 Nobel Peace Prize|1968]] |[[File:René Cassin nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|René|Cassin}}'''<br>(1887–1976) |{{flagg|usc|France}} |"for his struggle to ensure the rights of man as stipulated in the [[Universal Declaration of Human Rights|UN Declaration]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1968 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204123/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1969 Nobel Peace Prize|1969]] |[[File:Flag of ILO.svg|75px]] |'''[[International Labour Organization]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for creating international legislation insuring certain norms for working conditions in every country."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1969 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070847/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1970" |[[1970 Nobel Peace Prize|1970]] |[[File:Norman Borlaug, 2004 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నార్మన్ బోర్లాగ్]]'''<br>(1914–2009) |{{flagg|usc|United States}} |"for having given a well-స్థాపితం hope - the [[green revolution]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070852/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1971 Nobel Peace Prize|1971]] |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] |'''{{sortname|Willy|Brandt}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|West Germany}} |"for paving the way for a meaningful dialogue between East and West."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052354/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1972 |colspan=4 align=center|'''''Not awarded''''' |- |rowspan=2 |[[1973 Nobel Peace Prize|1973]] |[[File:Henry A Kissinger (cropped).jpg|75px]] |'''[[హెన్రీ కిసింజర్]]'''{{ref label|Henry Kissinger|D|D}}<br>(1923–2023) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for jointly having [[Paris Peace Accords|negotiated a cease fire]] in Vietnam in 1973."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1973">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1973 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213145/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:LeDucTho1973.jpg|75px]] |'''{{sortname||Lê Đức Thọ}}'''{{ref label|Le Duc Tho|E|E}}<br>(1911–1990) |data-sort-value="Vietnam" |{{flagg|usc|North Vietnam}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[1974 Nobel Peace Prize|1974]] |[[File:Seán MacBride 1984 (cropped2).jpg|75px]] |'''{{sortname|Seán|MacBride}}'''<br>(1904–1988) |{{flagg|usc|Ireland}} |"for his efforts to secure and develop human rights throughout the world"<ref name="N1974">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070857/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- |[[File:Eisaku Sato 19641109.jpg|75px]] |'''{{sortname|Eisaku|Satō}}'''<br>(1901–1975) |{{flagg|usc|Japan}} |"for his contribution to stabilize conditions in the Pacific rim area and for signing the [[Nuclear Non-Proliferation Treaty]]."<ref name="N1974"/><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1975 Nobel Peace Prize|1975]] |[[File:Andrei Sakharov (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Andrei|Sakharov}}'''{{ref label|Andrei Sakharov|F|F}}<br>(1921–1989) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for his struggle for human rights in the [[Soviet Union]], for disarmament and cooperation between all nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1975/summary |title=The Nobel Peace Prize 1975 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204134/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1976 |[[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mairead|Maguire}}'''<br>(జ.1944) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United Kingdom}} |rowspan=2 |"for the courageous efforts in founding a movement to put an end to the [[The Troubles|violent conflict in Northern Ireland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|title=The Nobel Peace Prize 1976|access-date=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052404/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|archive-date=2008-10-24|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Betty Williams 1996 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Betty|Williams|dab=Nobel laureate}}'''<br>(1943–2020) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1977 |[[File:Amnesty international Logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for worldwide respect for human rights."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1977/summary |title=The Nobel Peace Prize 1977 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155128/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1977/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1978 |[[File:Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG|75px]] |'''{{sortname|Menachem|Begin}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|Israel}} |rowspan=2 |"for jointly having negotiated [[Camp David Agreement|peace between Egypt and Israel in 1978]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1978 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054952/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Sadat 1 (cropped).jpg|75px]] |'''[[అన్వర్ సాదత్]]'''<br>(1918–1981) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1979 |[[File:Mutter Teresa von Kalkutta.jpg|75px]] |'''[[మదర్ థెరీసా]]'''<br>(1910–1997) |{{flagcountry|People's Socialist Republic of Albania|Albania}} |"for her work for bringing help to suffering humanity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016093455/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |archive-date=2014-10-16}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1980" |1980 |[[File:Adolfo Pérez Esquivel, premio Nobel de la Paz en 1980, Visitó al Presidente de la Asamblea Nacional, Fernando Cordero. (5076794488).jpg|75px]] |'''{{sortname|Adolfo|Pérez Esquivel}}'''<br>(జ.1931) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for being a source of inspiration to repressed people, especially in Latin America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052419/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1981 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for promoting the fundamental rights of refugees."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1981 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072712/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1982 |[[File:Alfonso Garcia Robles 1981 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfonso|García Robles}}'''<br>(1911–1991) |{{flagg|usc|Mexico}} |rowspan=2 |"for their work for [[Treaty of Tlatelolco|disarmament and nuclear and weapon-free zones]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070902/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |access-date=2008-12-03 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208031430/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |archive-date=2008-12-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alva Myrdal 1966.jpg|75px]] |'''[[ఆల్వా మిర్థాల్]]'''<br>(1902–1986) |{{flagg|usc|Sweden}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1983 |[[File:Lech Wałęsa (8036260819).jpg|75px]] |'''[[లెక్ వలీసా]]'''{{ref label|Lech Wałęsa|G|G}}<br>(జ.1943) |{{flagcountry|Polish People's Republic|Poland}} |"for non-violent struggle for free [[Solidarity (Polish trade union)|trade unions]] and human rights in [[Poland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1983/summary |title=The Nobel Peace Prize 1983 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213155/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1984 |[[File:Desmond Tutu (47327456801) (cropped and adjusted).jpg|75px]] |'''[[డెస్మండ్ టుటు]]'''<br>(1931–2021) |{{flagg|usc|South Africa|1982}} |"for his role as a unifying leader figure in the non-violent campaign to resolve the problem of apartheid in South Africa"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |title=The Nobel Peace Prize for 1984 |access-date=2018-05-11 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727212426/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |archive-date=2018-07-27 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1985 |[[File:IPPNW logo.svg|75px]] |'''[[International Physicians for the Prevention of Nuclear War]]'''<br>(స్థాపితం 1980) |{{flagg|usc|United States}} |"for spreading authoritative information and by creating awareness of the catastrophic consequences of [[nuclear war]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1985 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004421/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1986 |[[File:ELIE WIESEL (5112581267).jpg|75px]] |'''{{sortname|Elie|Wiesel}}'''<br>(1928–2016) |{{flagg|usc|United States}}<br>(born in {{flagcountry|Kingdom of Romania|Romania}} |"for being a messenger to mankind: his message is one of peace, atonement and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1986 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213200/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1987 |[[File:Óscar Arias (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Óscar|Arias}}'''<br>(జ.1940) |{{flagg|usc|Costa Rica}} |"for his work for lasting [[Esquipulas Peace Agreement|peace]] in Central America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155154/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1988 |[[File:United Nations Peacekeeping Logo.svg|75px]] |'''[[United Nations peacekeeping|United Nations Peace-Keeping Forces]]'''<br>(స్థాపితం 1945) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for preventing armed clashes and creating conditions for negotiations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1988 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034610/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1988–Press release|access-date=2008-11-28|date=1988-09-29|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210190615/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|archive-date=2008-12-10|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |{{anchor|1989}} 1989 |[[File:Tenzin Gyatso - Trento 2013 01.JPG|75px]] |'''[[14 వ దలైలామా|దలైలామా]]'''<br>(జ.1935) |{{flagg|usc|India}}<br>(born in {{flagcountry|Tibet (1912–1951)|Tibet}})<!--This is clearly listed on the Nobel Prize website, http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html, where the country of residence for recipient is. Do not change it without discussion.--><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|title=Questions and answers on the Nobel Peace Prize - NobelPrize.org|website=NobelPrize.org|access-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100403/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|archive-date=2015-04-14|url-status=live}}</ref> |"for advocating peaceful solutions based upon tolerance and mutual respect in order to preserve the historical and cultural heritage of his people."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1989 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207042343/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |archive-date=2008-12-07 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1989–Press release|access-date=2008-11-28|date=1989-10-05|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223113735/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|archive-date=2008-12-23|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1990" |1990 |[[File:Mikhail Gorbachev, Reykjavík summit, 1986.jpg|75px]] |'''[[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]]'''<br>(1931–2022) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for the leading role he played in the radical changes in East-West relations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1990/summary |title=The Nobel Peace Prize 1990 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182131/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1990/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1991 |[[File:Aung San Suu Kyi (December 2011).jpg|75px]] |'''[[అంగ్ సాన్ సూకీ]]'''{{ref label|Aung San Suu Kyi|H|H}}<br>(జ.1945) |{{flagg|usc|Myanmar}} |"for her non-violent struggle for democracy and human rights."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1991/summary |title=The Nobel Peace Prize 1991 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034620/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1992 |[[File:Rigoberta Menchu.jpg|75px]] |'''[[రిగోబర్టా మేంచూ]]'''<br>(జ.1959) |{{flagg|usc|Guatemala}} |"for her struggle for social justice and ethno-cultural reconciliation based on respect for the rights of indigenous peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1992/summary |title=The Nobel Peace Prize 1992 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182136/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1993 |[[File:F. W. de Klerk 2012.jpg|75px]] |'''{{sortname|Frederik Willem|de Klerk}}'''<br>(1936–2021) |rowspan=2 |{{flagg|usc|South Africa|variant=1982}} |rowspan=2 |"for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic [[South Africa]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary|title=The Nobel Peace Prize 1993|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227233423/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nelson Mandela 1994.jpg|75px]] |'''[[నెల్సన్ మండేలా]]'''<br>(1918–2013) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |1994 |[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|75px]] |'''[[యాసర్ అరాఫత్]]'''<br>(1929–2004) |{{flagg|usc|Palestine}} |rowspan=3 |"for their efforts to create peace in the Middle East."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1994/summary|title=The Nobel Peace Prize 1994|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054957/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/press.html|archive-date=2008-11-04|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Shimon Peres 2010 (full) (cropped).jpg|75px]] |'''[[షిమోన్ పెరెస్]]'''<br>(1923–2016) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Israel}} |- |[[File:Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Yitzhak|Rabin}}'''<br>(1922–1995) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1995 |[[File:Logo Pugwash Conferences on Science and World Affairs.jpg|75px]] |'''[[Pugwash Conferences on Science and World Affairs]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|Canada}} |rowspan=2 |"for their efforts to diminish the part played by nuclear arms in international politics and, in the longer run, to eliminate such arms."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1995 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034631/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Josef Rotblat ID badge (cropped).png|75px]] |'''{{sortname|Joseph|Rotblat}}'''<br>(1908–2005) |{{flagg|usc|Poland}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1996 |[[File:Carlosbelo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos Filipe Ximenes|Belo}}'''<br>(జ.1948) |rowspan=2 |{{flagg|usc|East Timor}} |rowspan=2 |"for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1996/summary |title=The Nobel Peace Prize 1996 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182141/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:José Ramos-Horta Portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname|José|Ramos-Horta}}'''<br>(జ.1949) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1997 |[[File:International Campaign to Ban Landmines Logo.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Ban Landmines]]'''<br>(స్థాపితం 1992) |{{flagcountry|Switzerland}} |rowspan=2 |"for their work for the banning and clearing of anti-personnel mines."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1997 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052424/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:JodyWilliamsMay2010 headcrop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Jody|Williams}}'''<br>(జ.1950) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1998 |[[File:John Hume.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Hume}}'''<br>(1937–2020) |{{flagg|usc|Ireland}} |rowspan=2 |"for their efforts to find [[Good Friday Agreement|a peaceful solution]] to the conflict in Northern Ireland."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028225055/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |archive-date=2008-10-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Official portrait of Lord Trimble crop 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|David|Trimble}}'''<br>(1944–2022) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1999 |[[File:Msf logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[Médecins Sans Frontières]]''' |{{flagcountry|Switzerland}} |"in recognition of the organization's pioneering humanitarian work on several continents."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1999 |access-date=2018-08-21 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821192012/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |archive-date=2018-08-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2000" |2000 |[[File:Kim Dae-jung presidential portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname||Kim Dae-jung}}'''<br>(1924–2009) |{{flagg|usc|South Korea}} |"for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182146/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |2001 |[[File:Flag of the United Nations.svg|75px]] |'''[[ఐక్యరాజ్య సమితి]]''' |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their work for a better organized and more peaceful world."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213227/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Kofi Annan 2012 (cropped).jpg|75px]] |'''[[కోఫీ అన్నన్]]'''<br>(1938–2018) |{{flagg|usc|Ghana}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2002 |[[File:Jimmy Carter presidential portrait (cropped 1).jpg|75px]] |'''[[జిమ్మీ కార్టర్]]'''<br>(1924–2024) |{{flagg|usc|United States}} |"for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213232/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2003 |[[File:Shirin Ebadi - Fronteiras do Pensamento São Paulo 2011 (5839607998, cropped).jpg|75px]] |'''[[షిరీన్ ఇబాదీ]]'''<br>(జ.1947) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her efforts for democracy and human rights, focusing especially on the [[women's rights|rights of women]] and [[children's rights|children]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2003 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034707/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2004 |[[File:Wangari Matthai 2001 (cropped).jpg|75px]] |'''[[వంగారి మాథాయ్]]'''<br>(1940–2011) |{{flagg|usc|Kenya}} |"for her contribution to sustainable development, democracy and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019023516/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2005 Nobel Peace Prize|2005]] |[[File:Flag of IAEA.svg|75px]] |'''[[International Atomic Energy Agency]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to prevent nuclear energy from being used for military purposes and to ensure that nuclear energy for peaceful purposes is used in the safest possible way."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2005 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182202/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Mohamed ElBaradei, Davos 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mohamed|ElBaradei}}'''<br>(జ.1942) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2006 Nobel Peace Prize|2006]] |[[File:Grameen Bank logo.svg|75px]] |'''[[Grameen Bank]]'''<br>(స్థాపితం 1983) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Bangladesh}} |rowspan=2 |"for their efforts to create social and [[economic development]] from below."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2006 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017151240/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Yunus, Muhammad (1940).jpg|75px]] |'''[[ముహమ్మద్ యూనుస్]]'''<br>(జ.1940) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2007 Nobel Peace Prize|2007]] |[[File:Intergovernmental Panel on Climate Change Logo.svg|75px]] |'''[[Intergovernmental Panel on Climate Change]]'''<br>(స్థాపితం 1988) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made [[climate change]], and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016025656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |archive-date=2008-10-16 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|75px]] |'''{{sortname|Al|Gore}}'''<br>(జ.1948) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2008 Nobel Peace Prize|2008]] |[[File:Martti Ahtisaari, tidigare president Finland och mottagare av Nobels fredrspris (2).jpg|75px]] |'''[[మార్టి అహ్తిసారి]]'''<br>(1937–2023)) |{{flagg|usc|Finland}} |"for his important efforts, on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title=The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208182946/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |archive-date=2018-02-08 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2009 Nobel Peace Prize|2009]] |[[File:Official portrait of Barack Obama (1).jpg|75px]] |'''[[బరాక్ ఒబామా]]'''<br>(జ.1961) |{{flagg|usc|United States}} |"for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2009/summary |title=The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011171135/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |archive-date=2009-10-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2010" |[[2010 Nobel Peace Prize|2010]] |[[File:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017) (cropped).jpg|75px]] |'''[[లియు జియాబా]]'''{{ref label|Liu Xiaobo|I|I}}<br>(1955–2017) |{{flagg|usc|China}} |"for his long and non-violent struggle for fundamental human rights in [[China]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2010/summary|title=The Nobel Peace Prize 2010|publisher=Nobel Foundation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129044831/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2010/press.html|archive-date=2011-11-29}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2011 Nobel Peace Prize|2011]] |[[File:Leymah Gbowee no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2013 (9730602149) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Leymah|Gbowee}}'''<br>(జ.1972) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Liberia}} |rowspan=3 |"for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2011/summary |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728063500/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |archive-date=2018-07-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ellen Johnson Sirleaf February 2015.jpg|75px]] |'''[[ఎల్లెన్ జాన్సన్ సర్లీఫ్]]'''<br>(జ.1938) |- |[[File:Tawakkol Karman (2019) II.jpg|75px]] |'''[[తవాకెల్ కర్మన్]]'''<br>(జ.1979) |{{flagg|usc|Yemen}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2012 Nobel Peace Prize|2012]] |[[File:Flag of Europe.svg|75px]] |'''[[ఐరోపా సమాఖ్య]]'''<br>(స్థాపితం 1958) |{{flagg|usc|European Union}} |"for over six decades contributed to the advancement of peace and reconciliation, democracy and human rights in Europe."<ref name="nobel-2012">{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2012|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|publisher=Nobel Foundation|access-date=12 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010232902/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|archive-date=10 October 2012|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2013 Nobel Peace Prize|2013]] |[[File:Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons HQ in The Hague 2007.jpg|75px]] |'''[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 1997) |{{flagg|usc|Netherlands}}<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |title=Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons Facts |access-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202812/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |archive-date=2018-12-02 |url-status=live}}</ref> |"for its extensive efforts to eliminate chemical weapons."<ref name="nobel-2013">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary |title=The Nobel Peace Prize 2013 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=11 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311184635/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2014 Nobel Peace Prize|2014]] |[[File:Kailash Satyarthi March 2015.jpg|75px]] |'''[[కైలాశ్ సత్యార్థి]]'''<br>(జ.1954) |{{flagg|usc|India}} |rowspan=2 |"for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education."<ref name="nobel-2014">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/summary|title=The Nobel Peace Prize 2014|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010114631/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.html|archive-date=2014-10-10|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|75px]] |'''[[మలాలా యూసఫ్‌జాయ్]]'''<br>(జ.1997) |{{flagg|usc|Pakistan}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2015 Nobel Peace Prize|2015]] |[[File:Tunisian National Dialogue Quartet Visit to Vienna March 2016 (24747151924).jpg|75px]] |'''[[Tunisian National Dialogue Quartet]]'''<br>(2013–2014) |{{flagg|usc|Tunisia}} |"for its decisive contribution to the building of a pluralistic democracy in Tunisia in the wake of the [[Tunisian revolution|Jasmine Revolution]] of 2011."<ref name="nobel-2015">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2015/summary|title=The Nobel Peace Prize 2015|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009130705/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2015/press.html|archive-date=2015-10-09|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2016 Nobel Peace Prize|2016]] |[[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Juan Manuel|Santos}}'''<br>(జ.1951) |{{flagg|usc|Colombia}} |"for his resolute efforts to bring the [[Colombia|country's]] more than 50-year-long [[Colombian conflict|civil war]] to an end."<ref name="nobel-2016">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2016/summary|title=The Nobel Peace Prize 2016|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archive-date=2016-10-07|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2017 Nobel Peace Prize|2017]] |[[File:Logo ICAN.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Abolish Nuclear Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagcountry|Switzerland}} |"for its work to draw attention to the catastrophic humanitarian consequences of any use of nuclear weapons and for its ground-breaking efforts to achieve a treaty-based prohibition of such weapons."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2017/summary|title=The Nobel Peace Prize 2017 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006090402/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2017/press.html|archive-date=2017-10-06|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2018 Nobel Peace Prize|2018]] |[[File:Denis Mukwege 2018.jpg|75px]] |'''[[డెనిస్ ముక్వేగి]]'''<br>(జ.1955) |{{flagg|usc|Democratic Republic of the Congo}} |rowspan=2 |"for their efforts to end the use of [[sexual violence]] as a weapon of war and armed conflict."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/summary|title=The Nobel Peace Prize 2018 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005104610/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/press-release/|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nadia Murad, 2015 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నాదియా మురాద్]]'''<br>(జ.1993) |{{flagg|usc|Iraq}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |- |[[2019 Nobel Peace Prize|2019]] |[[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|75px]] |'''{{sortname|Abiy|Ahmed}}'''<br>(జ.1976) |{{flagg|usc|Ethiopia}} |"for his efforts to achieve peace and international cooperation, and in particular for his decisive initiative to resolve the [[Eritrean–Ethiopian border conflict|border conflict]] with neighbouring [[Eritrea]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary |title=The Nobel Peace Prize 2019 |publisher=The Nobel Foundation |lang=en |access-date=2019-10-19 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307004313/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2020" |[[2020 Nobel Peace Prize|2020]] |[[File:World Food Programme Logo Simple.svg|75px]] |'''[[World Food Programme]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to combat hunger, for its contribution to bettering conditions for peace in conflict-affected areas and for acting as a driving force in efforts to prevent the use of hunger as a weapon of war and conflict."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2020|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|access-date=2020-10-09|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009093614/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2021 Nobel Peace Prize|2021]] |[[File:Dmitry Muratov Four Freedoms Award 2010.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dmitry|Muratov}}'''<br>(జ.1961}}) |{{flagg|usc|Russia}} |rowspan=2 |"for their efforts to safeguard freedom of expression, which is a precondition for democracy and lasting peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary|title=The Nobel Peace Prize 2021 - Press Release|access-date=2021-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214910/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Maria Ressa.jpg|75px]] |'''[[మరియా రెస్సా]]'''<br>(జ.1963) |{{flagg|usc|Philippines}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2022 Nobel Peace Prize|2022]] |[[File:The Center for Civil Liberties logo.png|75px]] |[[Centre for Civil Liberties (Ukrainian civil society organization)|'''Centre for Civil Liberties''']]<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagg|usc|Ukraine}} |rowspan=3 |"The Peace Prize laureates represent civil society in their home countries. They have for many years promoted the right to criticise power and protect the fundamental rights of citizens. They have made an outstanding effort to document war crimes, human right abuses and the abuse of power. Together they demonstrate the significance of civil society for peace and democracy."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2022 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |access-date=2022-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007092351/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Memorial Logo.png{{!}}class=skin-invert|75px]] |[[Memorial (society)|'''Memorial''']]<br>(స్థాపితం 1989) |{{flagg|usc|Russia}} |- |[[File:Alaksandr Bialacki (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Ales|Bialiatski}}'''{{ref label|Ales Bialiatski|J|J}}<br>(జ.1962) |{{flagg|usc|Belarus}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2023 నోబెల్ శాంతి బహుమతి|2023]] |[[File:Narges Mohammadi (cropped1).jpg|75px]] |'''[[నర్గెస్ మొహమ్మదీ]]'''{{ref label|Narges Mohammadi|K|K}}<br>(జ.1972) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her fight against the oppression of [[women in Iran]] and her fight to promote [[human rights]] and [[freedom]] for all"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|title=The Nobel Peace Prize 2023|publisher=Nobel Foundation|access-date=6 October 2023|date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006094607/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2024 |[[File:Origami - Crane.svg|75px]] |'''[[నిహాన్ హిదాంక్యో]]'''<br>(స్థాపితం 1956) |{{flagg|usc|Japan}} |"for its efforts to achieve a world free of nuclear weapons and for demonstrating through [[Hibakusha|witness testimony]] that nuclear weapons must never be used again"<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/summary/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2025 |[[File:Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''[[మారియా కొరినా మచాడో]]'''{{ref label|Maria Corina Machado|L|L}}<br>(జ.1967) |{{flagg|usc|Venezuela}} |"for her tireless work promoting democratic rights for the people of Venezuela and for her struggle to achieve a just and [[peaceful transition of power|peaceful transition]] from dictatorship to [[democracy]]."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/|access-date=2025-10-10|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2026 |[[File:Navi Pillay June 2014.jpg|75px]] |'''[[నవీ పిళ్ళై]]'''<br>(జ.1941) |{{ZAF}} |"for her efforts to promote peace and international law"<ref>{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/summary/ |website=NobelPrize.org |access-date=9 October 2026}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి]] [[వర్గం:పురస్కారాలు]] c4541d7ezg9l5qqt64ml0pl1rcki4vd 4983272 4983270 2026-10-17T13:52:43Z స్వరలాసిక 13980 /* బహుమతి గ్రహీతలు */ 4983272 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = నోబెల్ శాంతి బహుమతి | image = Nobel medal dsc06171.jpg | alt = A golden medallion with an embossed image of a bearded man facing left in profile. To the left of the man is the text "ALFR•" then "NOBEL", and on the right, the text (smaller) "NAT•" then "MDCCCXXXIII" above, followed by (smaller) "OB•" then "MDCCCXCVI" below. | description = శాంతి కోసం విశేష కృషి చేసినందుకు | presenter = ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ యొక్క ఎస్టేట్ తరపున నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ | location = ఓస్లో | year = 1901 | website = [http://nobelprize.org Nobelprize.org] }} [[File:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|right|upright|[[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్]]]] [[File:Norske nobelinstiutt 1.jpg|right|thumb|ఓస్లో, నార్వేలో నార్వేజియన్ నోబెల్ ఇన్స్టిట్యూట్]] [[డైనమైట్]] ఆవిష్కర్త [[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్|ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్]] జ్ఞాపకార్థం ఇచ్చే ఆరు అవార్డులలో ఒకటి '''నోబెల్ శాంతి బహుమతి'''. ప్రతి సంవత్సరం శాంతి, సాహిత్యం, భౌతికశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, ఆర్థికశాస్త్రం, ఔషధరంగం అనే ఆరు రంగాలలో ఎవరైతే వారి చర్యల ద్వారా మానవజాతికి ఉత్తమ ప్రయోజనాన్ని కలిగిస్తారో వారికి ఈ సంస్థ అవార్డులను ప్రదానం చేస్తుంది. ఇతర నోబెల్ బహుమతులు స్వీడన్ లో ఇవ్వబడుతుండగా, నోబెల్ శాంతి బహుమతి నార్వేలో ఇవ్వబడుతుంది. ఎందుకంటే ఈ బహుమతులు ప్రారంభించినప్పుడు నార్వే, స్వీడన్ ఒక దేశంగా ఉన్నాయి.<ref>"Nobel Peace Prize", ''The Oxford Dictionary of Twentieth Century World History''</ref> నోబెల్ శాంతి బహుమతి విజేతల జాబితాలో మార్టిన్ లూథర్ కింగ్, జూనియర్, ఎలిహు రూట్, థియోడర్ రూజ్వెల్ట్, ఉడ్రో విల్సన్, హెన్రి లా ఫోంటైన్, మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్, ఆంగ్ సాన్ సు కయి, నెల్సన్ మండేలా, కోఫీ అన్నన్, జిమ్మీ కార్టర్, వంగారి మాతై, బరాక్ ఒబామా, లియు క్సియాబో సహా పలువురు ఉన్నారు. ఈ బహుమతి అవార్డు విషయంలో తరచుగా వివాదం జరుగుతుంటుంది. నోబెల్ శాంతి బహుమతిని మొదటిసారిగా 1901లో ఫ్రెడెరిక్ పాస్సీ, హెన్రీ డ్యూనాంట్‌లకు సంయుక్తంగా ప్రదానం చేశారు. వీరు 150,782 స్వీడిష్ క్రోనోర్ల బహుమతి మొత్తాన్ని (2008 నాటి విలువ ప్రకారం 7,731,004 క్రోనోర్లకు సమానం) పంచుకున్నారు. ఇటీవల 2026లో [[నవీ పిళ్ళై]]<nowiki>కి</nowiki> ఈ బహుమతి ప్రదానం చేయబడింది. 1962 నాటి నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీత లైనస్ పాలింగ్, ఇతరులతో పంచుకోకుండా ఒంటరిగా రెండు నోబెల్ బహుమతులు అందుకున్న ఏకైక వ్యక్తి. అతడు 1954లో రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకున్నాడు.<ref name="NobelFacts">{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-peace-prize|title=Nobel Laureates Facts|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901134144/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_facts.html|archive-date=2012-09-01|url-status=dead|access-date=2011-10-06}}</ref> 2014 గ్రహీత మలాలా యూసఫ్‌జాయ్, తన 17 సంవత్సరాల వయస్సులో నోబెల్ శాంతి బహుమతిని పొందిన అత్యంత పిన్న వయస్కురాలు.<ref name="NobelFacts" /> నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న తొలి మహిళ 1905లో బెర్తా వాన్ సట్నర్. ఇప్పటివరకు వ్యక్తిగతంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న 113 మంది గ్రహీతలలో 20 మంది మహిళలు ఉన్నారు.<ref name="NobelFacts" /> ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ ఆఫ్ ది రెడ్ క్రాస్ అత్యధికంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతులను అందుకుంది; తన మానవతా సేవలకు గాను ఈ సంస్థ మూడుసార్లు ఈ బహుమతిని పొందింది.<ref name="NobelFacts" /> ఐదుగురు నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు తమకు బహుమతి ప్రకటించిన సమయంలో నిర్బంధంలో ఉన్నారు: కార్ల్ వాన్ ఒసియెట్స్కీ (1935లో), ఆంగ్ సాన్ సూ కీ (1991లో), లియు జియాబో (2010లో), అలెస్ బియాల్యాట్స్కీ (2022లో), నర్గెస్ మొహమ్మది (2023లో).<ref name="NobelFacts" /> ==1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి== 1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి కోసం మహాత్మా [[గాంధీ]]ని ఎంపిక చేశారు. అయితే ఆయన ఆ సంవత్సరం జనవరి 30వ తేదీన తుపాకీ గుండ్లకు బలి అయినారు. అప్పట్లో ఉన్న నియమం ప్రకారం కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలోనే మరణించిన వ్యక్తులకు నోబెల్‌ బహుమతులు ప్రకటించాలనేది నిబంధన. గాంధీ ఒక సంస్థకు ప్రతినిధి కాదు. మరణ విల్లును ఆయన వ్రాయలేదు. బహుమతి ఎవరికి అందజేయాలో నోబెల్‌ సంస్థకు తెలియకపోవడంతో ప్రతిపాదన విరమించుకోబడింది. ఒక అర్హులు ఎవ్వరూ లేకపోవడంతో ఆ సంవత్సరం నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి ఎవ్వరికీ ఇవ్వలేదు. ==1979 లో మదర్ థెరీసాకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి== శాంతికి విఘాతం కలిగించే పేదరికాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి 1979 లో [[మదర్ థెరీసా]]కు నోబెల్ శాంతి బహుమతి అందచేసారు.బహుమతి గ్రహీతలకు మర్యాద పూర్వకంగా ఇచ్చే సాంప్రదాయ విందును నిరాకరించి $192,000 నిధులను భారతదేశం లోని పేద ప్రజలకు ఇవ్వవలసినదిగా కోరుతూ, భౌతికపరమైన బహుమతులు ప్రపంచంలోని అవసరార్ధులకు ఉపయోగపడినపుడే వాటికి ప్రాముఖ్యత వుంటుంది అన్నారు.మదర్ థెరీసా ఈ బహుమతిని అందుకున్నపుడు ఆమెను "ప్రపంచశాంతిని పెంపొందించేందుకు మనము ఏమి చేయగలం?" అని అడిగారు."ఇంటికి వెళ్లి మీ కుటుంబాన్ని ప్రేమించండి" అని చెప్పారు.ఈ విషయం పై ఆమె తన నోబెల్ ఉపన్యాసంలో ఈ విధంగా అన్నారు:"పేద దేశాలలోనే కాక ప్రపంచం మొత్తంలో నేను పేదరికాన్ని చూసాను, కానీ పాశ్చాత్య దేశాలలోని పేదరికం తొలగించడం కష్టం.నేను వీధులలో ఆకలిగొన్న వానిని కలిసినపుడు అతనికి కొంత అన్నము, ఒక రొట్టెముక్క ఇచ్చి తృప్తిపడతాను. నేను అతని ఆకలిని తొలగించగలిగాను.కానీ ఒక వ్యక్తి గెంటివేయబడినపుడు, పనికిరాని వ్యక్తిగా భావించబడినపుడు, ప్రేమింపబడనపుడు, భీతిల్లినపుడు, సమాజంచే వెలివేయబడినపుడు-ఆ రకమైన పేదరికం చాల బాధాకరమైనది, నా దృష్టిలో తొలగించుటకు కష్టమైనది." గర్భ స్రావాన్ని 'ప్రపంచ శాంతికి అతి పెద్ద విఘాతంగా' ఆమె పేర్కొన్నారు. ==బహుమతి గ్రహీతలు== {|class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header-multi" |- !rowspan=2 |సంవత్సరం !colspan=2 |గ్రహీత(లు) !rowspan=2 |దేశం !rowspan=2 class=unsortable |సైటేషన్ |- id="1901" |rowspan=2 |1901 |[[File:Jean Henri Dunant (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''హెన్రీ డ్యూనాంట్'''<br>(1828–1910) |{{flagcountry|Switzerland}} |"క్షతగాత్రులైన సైనికులకు సహాయం చేయడంలో, అంతర్జాతీయ అవగాహనను పెంపొందించడంలో చేసిన మానవతా ప్రయత్నాలకు గాను"<ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |author-link=Geir Lundestad |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050022/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="N1901">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1901 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045405/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Frederic Passy.jpg|75px]] |'''ఫ్రెడెరిక్ పాసీ'''<br>(1822–1912) |{{flagcountry|France}} |"అంతర్జాతీయ శాంతి సభలు, రాయబారం, మధ్యవర్తిత్వం కోసం జీవితాంతం చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1901"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1902 |[[File:Ducommun.jpg|75px]] |'''ఎలీ డుకోమున్'''<br>(1833–1906) |rowspan=2 |{{flagcountry|Switzerland}} |"బెర్న్ శాంతి బ్యూరోకీ అవిశ్రాంతమైన, నైపుణ్యంతో కూడిన మార్గదర్శకత్వానికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050219/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] |'''చార్లెస్ ఆల్బర్ట్ గోబట్'''<br>(1843–1914) |"ఇంటర్-పార్లమెంటరీ యూనియన్‌ను అత్యంత సమర్థవంతంగా, ఆచరణాత్మకంగా నిర్వహించినందుకు గాను."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1903 |[[File:Cremer.jpg|75px]] |'''రాన్డల్ క్రెమెర్'''<br>(1828–1908) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his longstanding and devoted effort in favour of the ideas of peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050042/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1904 |[[File:Logo of Institut de Droit International.svg|75px]] |'''ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లా'''<br>(స్థాపితం 1873) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for its striving in public law to develop peaceful ties between nations and to make the laws of war more humane."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1904 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045525/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1905 |[[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] |'''[[బర్ధావాన్ సట్‌నర్]]'''<br>(1843–1914) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for her audacity to oppose the horrors of war."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1906 |[[File:Theodore Roosevelt by the Pach Bros (4x5 cropped).jpg|75px]] |'''[[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]]'''<br>(1858–1919) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role in bringing to an end the [[Russo-Japanese War|bloody war]] recently waged between two of the world's great powers, Japan and Russia."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045806/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1907 |[[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ernesto Teodoro|Moneta}}'''<br>(1833–1918) |{{flagcountry|Kingdom of Italy|Italy}} |"for his work in the press and in peace meetings, both public and private, for an understanding between France and Italy"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050412/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] |'''{{sortname|Louis|Renault|dab=jurist}}'''<br>(1843–1918) |{{flagcountry|France}} |"for his decisive influence upon the conduct and outcome of the Hague and Geneva Conferences."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1908 |[[File:KParnoldson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Klas Pontus|Arnoldson}}'''<br>(1844–1916) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their long time work for the cause of peace as politicians, peace society leaders, orators and authors."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1908">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1908 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045759/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Fredrik Bajer nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fredrik|Bajer}}'''<br>(1837–1922) |{{flagg|usc|Denmark}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1909 |[[File:Beernaert.gif|75px]] |'''{{sortname|Auguste|Beernaert}}'''<br>(1829–1912) |{{flagg|usc|Belgium}} |rowspan=2 |"for their prominent position in the international movement for peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050444/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:PaulBalluet.gif|75px]] |'''{{sortname|Paul Henri|d'Estournelles de Constant|Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant}}'''<br>(1852–1924) |{{flagcountry|France}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1910" |1910 |[[File:IPB logo svg.svg|75px]] |'''[[International Peace Bureau|Permanent International Peace Bureau]]'''<br>(స్థాపితం 1891) |Several |"for acting as a link between the peace societies of the various countries, and helping them to organize the world rallies of the international peace movement."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |title=Award Ceremony Speech (1910) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050340/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1910 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045246/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1911 |[[File:TMCasser.jpg|75px]] |'''{{sortname|Tobias|Asser}}'''<br>(1838–1913) |{{flagg|usc|Netherlands}} |"for his role as co-founder of the [[Institut de droit international]], initiator of the [[Hague Conference on Private International Law|Conferences on International Private Law (Conférences de Droit international privé) at the Hague]], and pioneer in the field of international legal relations"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1911 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045430/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alfred Hermann Fried nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfred|Fried|Alfred Hermann Fried}}'''<br>(1864–1921) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for his effort to expose and fight what he considers to be the main cause of war, namely, the anarchy in international relations."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1912 |[[File:Elihu Root, 1845-1937, bust portrait, facing left.jpg|75px]] |'''{{sortname|Elihu|Root}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1845–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for bringing about better understanding between the countries of North and South America and initiating important arbitration agreements between the United States and other countries."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050308/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1913 |[[File:HenriLaFontaine.jpg|75px]] |'''{{sortname|Henri|La Fontaine}}'''<br>(1854–1943) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for his unparalleled contribution to the organization of peaceful internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1913 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045928/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1914 |colspan=4 rowspan=3 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- bgcolor="lightgrey" |1915 |- bgcolor="lightgrey" |1916 |- |1917 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the efforts to take care of wounded soldiers and prisoners of war and their families."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1917 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050508/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1918 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- |1919 |[[File:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919 (cropped 3x4).jpg|75px]] |'''[[వుడ్రో విల్సన్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1924) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role as founder of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1919">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204141834/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |archive-date=2013-12-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1920" |1920 |[[File:Léon Bourgeois 1917.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Bourgeois}}'''<br>(1851–1925) |{{flagcountry|France}} |"for his longstanding contribution to the cause of peace and justice and his prominent role in the establishment of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1920 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045134/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1921 |[[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] |'''{{sortname|Hjalmar|Branting}}'''<br>(1860–1925) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their lifelong contributions to the cause of peace and organized internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045608/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Christian Lous Lange.jpg|75px]] |'''{{sortname|Christian|Lange|Christian Lous Lange}}'''<br>(1869–1938) |{{flagg|usc|Norway}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1922 |[[File:Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fridtjof|Nansen}}'''<br>(1861–1930) |{{flagg|usc|Norway}} |"for his leading role in the repatriation of prisoners of war, in international relief work and as the League of Nations' High Commissioner for refugees."<ref>{{cite web |first=Fredrik |last=Stang |author-link=Fredrik Stang |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |title=Award Ceremony Speech (1922) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813122025/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |archive-date=2011-08-13 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1922 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050352/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1923 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1924 |- |rowspan=2 |1925 |[[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Austen|Chamberlain}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1863–1937) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045305/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Portrait of Vice President Charles Dawes of Illinois, 1925.jpeg|75px]] |'''{{sortname|Charles G.|Dawes}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1865–1951) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Dawes Plan]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1926 |[[File:Aristide Briand 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Aristide|Briand}}'''<br>(1862–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908160137/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |archive-date=2011-09-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] |'''{{sortname|Gustav|Stresemann}}'''<br>(1878–1929) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ferdinand|Buisson}}'''<br>(1841–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their contribution to the emergence in France and Germany of a public opinion which favours peaceful international cooperation."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ludwig Quidde nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ludwig|Quidde}}'''<br>(1858–1941) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |1928 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1929 |[[File:Portrait of Frank B. Kellogg (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Frank B.|Kellogg}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Kellogg-Briand Pact]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1929">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1929 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050234/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1930" |1930 |[[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nathan|Söderblom}}'''<br>(1866–1931) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for promoting [[Ecumenism|Christian unity]] and helping create 'that new attitude of mind which is necessary if peace between nations is to become reality'."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045053/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1931 |[[File:Jane Addams profile (cropped).jpg|75px]] |'''[[జేన్ ఆడమ్స్]]'''<br>(1860–1935) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their assiduous effort to revive the ideal of peace and to rekindle the spirit of peace in their own nation and in the whole of mankind."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045719/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nicholas Murray Butler 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nicholas Murray|Butler}}'''<br>(1862–1947) |- bgcolor="lightgrey" |1932 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1933 |[[File:Norman Angell 01.jpg|75px]] |'''{{sortname|Norman|Angell}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1872–1967) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for having exposed by his pen [[The Great Illusion|the illusion of war]] and presented a convincing plea for international cooperation and peace."<ref name="N1933">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1933 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045745/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1934 |[[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Arthur|Henderson}}'''<br>(1863–1935) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his untiring struggle and his courageous efforts as Chairman of the [[League of Nations Disarmament Conference]] 1931-34."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045505/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="BBC_2013_04_03">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |title=BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013 |work=BBC News |date=3 April 2013 |access-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405120837/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |archive-date=5 April 2018 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1935 |[[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carl|von Ossietzky}}'''{{ref label|Late|A|A}}{{ref label|Carl von Ossietzky|B|B}}<br>(1889–1938) |{{flagcountry|Nazi Germany|Germany}} |"for his burning love for freedom of thought and expression and his valuable contribution to the cause of peace."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1935">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045228/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1936 |[[File:Carlos Saavedra Lamas.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos|Saavedra Lamas}}'''<br>(1878–1959) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for his role as father of the [[Saavedra Lamas Treaty|Argentine Antiwar Pact of 1933]], which he also used as a means to mediate peace between [[Chaco War|Paraguay and Bolivia in 1935]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1936 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045950/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1937 |[[File:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood looking right circa 1915 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|The Viscount|Cecil of Chelwood|Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood}}'''<br>(1864–1958) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his tireless effort in support of the [[League of Nations]], disarmament and peace."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1937 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050250/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1938 |[[File:BLANK ICON (cropped).png|75px]] |'''[[Office international Nansen pour les réfugiés|Nansen International Office for Refugees]]'''<br>(1930–1939) |{{flagg|usc|League of Nations}} |"for having carried on the work of [[Fridtjof Nansen]] to the benefit of refugees across Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary |title=The Nobel Peace Prize 1938 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-01 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151950/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1939 |colspan=4 rowspan=5 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War II]].'' |- bgcolor="lightgrey" id="1940" |1940 |- bgcolor="lightgrey" |1941 |- bgcolor="lightgrey" |1942 |- bgcolor="lightgrey" |1943 |- |1944 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the great work it has performed during the [[World War II|war]] on behalf of humanity."<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |author-link=Gunnar Jahn |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |title=Award Ceremony Speech (1944) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215034310/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |archive-date=2010-12-15 |url-status=live}}</ref><ref name="N1944">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1944 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2019-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320201100/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |archive-date=2019-03-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1945 |[[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] |'''{{sortname|Cordell|Hull}}'''<br>(1871–1955) |{{flagg|usc|United States}} |"for his indefatigable work for international understanding and his pivotal role in establishing the [[United Nations]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary|title=The Nobel Peace Prize 1945|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-01|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151957/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1946 |[[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] |'''[[ఎమిలీ గ్రీన్ బాల్చ్]]'''<br>(1867–1961) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |"for her lifelong work for the cause of peace"<ref name="N1946">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218154117/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |archive-date=2008-12-18 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:John Raleigh Mott.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Mott}}'''<br>(1865–1955) |"for his contribution to the creation of a peace-promoting religious brotherhood across national boundaries."<ref name="N1946"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1947 |[[File:AFSC logo (cropped).svg|75px]] |'''[[American Friends Service Committee]]'''<br>(స్థాపితం 1917) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their pioneering work in the international peace movement and compassionate effort to relieve human suffering, thereby promoting the fraternity between nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary |title=The Nobel Peace Prize 1947 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307152217/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Friends Council Service logo.png|75px]] |'''[[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]]'''<br>(స్థాపితం 1927) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |1948 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' ''because "there was no suitable living candidate."''<br>(A tribute to the recently assassinated [[Mahatma Gandhi|Mohandas Gandhi]] in {{flagg|usc|India}}.)<ref name="gandhi">{{cite web |first=Øyvind |last=Tønnesson |url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate |title=Controversies Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher=Nobel Foundation |date=1999-12-01 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920235427/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate/ |archive-date=2018-09-20 |url-status=live}}</ref> |- |1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|The Lord|Boyd-Orr|John Boyd Orr, 1st Baron Boyd-Orr}}'''<br>(1880–1971) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his lifelong effort to conquer hunger and want, thereby helping to remove a major cause of military conflict and war."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054942/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1950" |1950 |[[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ralph|Bunche}}'''<br>(1904–1971) |{{flagg|usc|United States}} |"for his work as mediator in Palestine in 1948-1949."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070820/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1951 |[[File:Léon Jouhaux nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Jouhaux}}'''<br>(1879–1954) |{{flagcountry|French Fourth Republic}} |"for having devoted his life to the fight against war through the promotion of social justice and brotherhood among men and nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1951 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070825/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1952 |[[File:Albert Schweitzer 1952.jpg|75px]] |'''[[ఆల్బర్ట్ స్విట్జర్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1875–1965) |{{flagcountry|French Fourth Republic}}<br>(born in {{flagg|usc|Alsace-Lorraine}}) |"for his altruism, [[Reverence for Life|reverence for life]], and tireless humanitarian work which has helped making the idea of brotherhood between men and nations a living one."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-02-12 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129012728/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1953 |[[File:George Catlett Marshall, general of the US army.jpg|75px]] |'''{{sortname|George|Marshall}}'''<br>(1880–1959) |{{flagg|usc|United States}} |"for proposing and supervising the [[Marshall Plan|plan]] for the economic recovery of Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052339/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1954 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to heal the wounds of war by providing help and protection to refugees all over the world."<ref name="N1954">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1954 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1955 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1956 |- |1957 |[[File:Lester B. Pearson with a pencil 140x190.jpg|75px]] |'''{{sortname|Lester B.|Pearson}}'''<br>(1897–1972) |{{flagg|usc|Canada|1957}} |"for his crucial contribution to the deployment of a [[United Nations Emergency Force]] in the wake of the [[Suez Crisis]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070830/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1958 |[[File:Georges Pire 1958 (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Dominique|Pire}}'''<br>(1910–1969) |{{flagg|usc|Belgium}} |"for his efforts to help refugees to leave their camps and return to a life of freedom and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070835/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1959 |[[File:Philip Noel-Baker Anefo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Philip|Noel-Baker|Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker}}'''<br>(1889–1982) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his longstanding contribution to the cause of disarmament and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155030/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1960" |1960 |[[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Albert|Luthuli}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1898–1967) |{{flagg|usc|South Africa|1928}} |"for his non-violent struggle against [[apartheid]]."<ref name="N1960">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070842/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1961 |[[File:Dag Hammarskjöld 1961.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dag|Hammarskjöld}}'''{{ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}}<br>(1905–1961) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for developing the UN into an effective and constructive international organization, capable of giving life to the principles and aims expressed in the [[UN Charter]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004326/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> <!-- Died in an Airplane Crash before being awarded --> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1962 |[[File:Linus Pauling 1962.jpg|75px]] |'''లైనస్ పాలింగ్'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1901–1994) |{{flagg|usc|United States}} |"for his fight against the nuclear arms race between East and West."<ref name="N1962">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1962 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052344/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1963 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |rowspan=2 |{{flagg|usc|ICRC}}<br>{{flagg|usc|IFRC}} |rowspan=2 |"for promoting the principles of the [[Geneva Convention]] and cooperation with the UN."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1963 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052349/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:IFRC logo.svg|75px]] |'''[[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies|League of Red Cross Societies]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1964 Nobel Peace Prize|1964]] |[[File:Martin Luther King, Jr..jpg|75px]] |'''[[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్]]'''<br>(1929–1968) |{{flagg|usc|United States}} |"for his non-violent [[Civil rights movement|struggle for civil rights]] for the Afro-American population."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081111194843/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |archive-date=2008-11-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1965 Nobel Peace Prize|1965]] |[[File:Logo of UNICEF.svg|75px]] |'''[[యునిసెఫ్|యునైటెడ్ నేషన్స్ చిల్డ్రన్స్ ఫండ్]]'''<br>(స్థాపితం 1946) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its effort to enhance solidarity between nations and reduce the difference between rich and poor states."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1965 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023073552/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |archive-date=2008-10-23 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |[[1966 Nobel Peace Prize|1966]] |colspan=4 rowspan=2 align=center|'''''Not awarded''' due to the [[Norwegian Nobel Committee]] deciding that none of the nominations met the criteria in Nobel's will.'' |- bgcolor="lightgrey" |[[1967 Nobel Peace Prize|1967]] |- |[[1968 Nobel Peace Prize|1968]] |[[File:René Cassin nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|René|Cassin}}'''<br>(1887–1976) |{{flagg|usc|France}} |"for his struggle to ensure the rights of man as stipulated in the [[Universal Declaration of Human Rights|UN Declaration]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1968 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204123/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1969 Nobel Peace Prize|1969]] |[[File:Flag of ILO.svg|75px]] |'''[[International Labour Organization]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for creating international legislation insuring certain norms for working conditions in every country."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1969 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070847/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1970" |[[1970 Nobel Peace Prize|1970]] |[[File:Norman Borlaug, 2004 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నార్మన్ బోర్లాగ్]]'''<br>(1914–2009) |{{flagg|usc|United States}} |"for having given a well-స్థాపితం hope - the [[green revolution]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070852/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1971 Nobel Peace Prize|1971]] |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] |'''{{sortname|Willy|Brandt}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|West Germany}} |"for paving the way for a meaningful dialogue between East and West."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052354/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1972 |colspan=4 align=center|'''''Not awarded''''' |- |rowspan=2 |[[1973 Nobel Peace Prize|1973]] |[[File:Henry A Kissinger (cropped).jpg|75px]] |'''[[హెన్రీ కిసింజర్]]'''{{ref label|Henry Kissinger|D|D}}<br>(1923–2023) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for jointly having [[Paris Peace Accords|negotiated a cease fire]] in Vietnam in 1973."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1973">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1973 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213145/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:LeDucTho1973.jpg|75px]] |'''{{sortname||Lê Đức Thọ}}'''{{ref label|Le Duc Tho|E|E}}<br>(1911–1990) |data-sort-value="Vietnam" |{{flagg|usc|North Vietnam}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[1974 Nobel Peace Prize|1974]] |[[File:Seán MacBride 1984 (cropped2).jpg|75px]] |'''{{sortname|Seán|MacBride}}'''<br>(1904–1988) |{{flagg|usc|Ireland}} |"for his efforts to secure and develop human rights throughout the world"<ref name="N1974">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070857/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- |[[File:Eisaku Sato 19641109.jpg|75px]] |'''{{sortname|Eisaku|Satō}}'''<br>(1901–1975) |{{flagg|usc|Japan}} |"for his contribution to stabilize conditions in the Pacific rim area and for signing the [[Nuclear Non-Proliferation Treaty]]."<ref name="N1974"/><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1975 Nobel Peace Prize|1975]] |[[File:Andrei Sakharov (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Andrei|Sakharov}}'''{{ref label|Andrei Sakharov|F|F}}<br>(1921–1989) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for his struggle for human rights in the [[Soviet Union]], for disarmament and cooperation between all nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1975/summary |title=The Nobel Peace Prize 1975 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204134/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1976 |[[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mairead|Maguire}}'''<br>(జ.1944) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United Kingdom}} |rowspan=2 |"for the courageous efforts in founding a movement to put an end to the [[The Troubles|violent conflict in Northern Ireland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|title=The Nobel Peace Prize 1976|access-date=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052404/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|archive-date=2008-10-24|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Betty Williams 1996 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Betty|Williams|dab=Nobel laureate}}'''<br>(1943–2020) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1977 |[[File:Amnesty international Logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for worldwide respect for human rights."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1977/summary |title=The Nobel Peace Prize 1977 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155128/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1977/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1978 |[[File:Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG|75px]] |'''{{sortname|Menachem|Begin}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|Israel}} |rowspan=2 |"for jointly having negotiated [[Camp David Agreement|peace between Egypt and Israel in 1978]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1978 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054952/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Sadat 1 (cropped).jpg|75px]] |'''[[అన్వర్ సాదత్]]'''<br>(1918–1981) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1979 |[[File:Mutter Teresa von Kalkutta.jpg|75px]] |'''[[మదర్ థెరీసా]]'''<br>(1910–1997) |{{flagcountry|People's Socialist Republic of Albania|Albania}} |"for her work for bringing help to suffering humanity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016093455/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |archive-date=2014-10-16}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1980" |1980 |[[File:Adolfo Pérez Esquivel, premio Nobel de la Paz en 1980, Visitó al Presidente de la Asamblea Nacional, Fernando Cordero. (5076794488).jpg|75px]] |'''{{sortname|Adolfo|Pérez Esquivel}}'''<br>(జ.1931) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for being a source of inspiration to repressed people, especially in Latin America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052419/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1981 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for promoting the fundamental rights of refugees."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1981 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072712/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1982 |[[File:Alfonso Garcia Robles 1981 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfonso|García Robles}}'''<br>(1911–1991) |{{flagg|usc|Mexico}} |rowspan=2 |"for their work for [[Treaty of Tlatelolco|disarmament and nuclear and weapon-free zones]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070902/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |access-date=2008-12-03 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208031430/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |archive-date=2008-12-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alva Myrdal 1966.jpg|75px]] |'''[[ఆల్వా మిర్థాల్]]'''<br>(1902–1986) |{{flagg|usc|Sweden}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1983 |[[File:Lech Wałęsa (8036260819).jpg|75px]] |'''[[లెక్ వలీసా]]'''{{ref label|Lech Wałęsa|G|G}}<br>(జ.1943) |{{flagcountry|Polish People's Republic|Poland}} |"for non-violent struggle for free [[Solidarity (Polish trade union)|trade unions]] and human rights in [[Poland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1983/summary |title=The Nobel Peace Prize 1983 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213155/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1984 |[[File:Desmond Tutu (47327456801) (cropped and adjusted).jpg|75px]] |'''[[డెస్మండ్ టుటు]]'''<br>(1931–2021) |{{flagg|usc|South Africa|1982}} |"for his role as a unifying leader figure in the non-violent campaign to resolve the problem of apartheid in South Africa"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |title=The Nobel Peace Prize for 1984 |access-date=2018-05-11 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727212426/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |archive-date=2018-07-27 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1985 |[[File:IPPNW logo.svg|75px]] |'''[[International Physicians for the Prevention of Nuclear War]]'''<br>(స్థాపితం 1980) |{{flagg|usc|United States}} |"for spreading authoritative information and by creating awareness of the catastrophic consequences of [[nuclear war]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1985 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004421/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1986 |[[File:ELIE WIESEL (5112581267).jpg|75px]] |'''{{sortname|Elie|Wiesel}}'''<br>(1928–2016) |{{flagg|usc|United States}}<br>(born in {{flagcountry|Kingdom of Romania|Romania}} |"for being a messenger to mankind: his message is one of peace, atonement and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1986 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213200/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1987 |[[File:Óscar Arias (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Óscar|Arias}}'''<br>(జ.1940) |{{flagg|usc|Costa Rica}} |"for his work for lasting [[Esquipulas Peace Agreement|peace]] in Central America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155154/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1988 |[[File:United Nations Peacekeeping Logo.svg|75px]] |'''[[United Nations peacekeeping|United Nations Peace-Keeping Forces]]'''<br>(స్థాపితం 1945) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for preventing armed clashes and creating conditions for negotiations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1988 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034610/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1988–Press release|access-date=2008-11-28|date=1988-09-29|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210190615/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|archive-date=2008-12-10|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |{{anchor|1989}} 1989 |[[File:Tenzin Gyatso - Trento 2013 01.JPG|75px]] |'''[[14 వ దలైలామా|దలైలామా]]'''<br>(జ.1935) |{{flagg|usc|India}}<br>(born in {{flagcountry|Tibet (1912–1951)|Tibet}})<!--This is clearly listed on the Nobel Prize website, http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html, where the country of residence for recipient is. Do not change it without discussion.--><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|title=Questions and answers on the Nobel Peace Prize - NobelPrize.org|website=NobelPrize.org|access-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100403/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|archive-date=2015-04-14|url-status=live}}</ref> |"for advocating peaceful solutions based upon tolerance and mutual respect in order to preserve the historical and cultural heritage of his people."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1989 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207042343/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |archive-date=2008-12-07 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1989–Press release|access-date=2008-11-28|date=1989-10-05|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223113735/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|archive-date=2008-12-23|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1990" |1990 |[[File:Mikhail Gorbachev, Reykjavík summit, 1986.jpg|75px]] |'''[[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]]'''<br>(1931–2022) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for the leading role he played in the radical changes in East-West relations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1990/summary |title=The Nobel Peace Prize 1990 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182131/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1990/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1991 |[[File:Aung San Suu Kyi (December 2011).jpg|75px]] |'''[[అంగ్ సాన్ సూకీ]]'''{{ref label|Aung San Suu Kyi|H|H}}<br>(జ.1945) |{{flagg|usc|Myanmar}} |"for her non-violent struggle for democracy and human rights."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1991/summary |title=The Nobel Peace Prize 1991 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034620/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1992 |[[File:Rigoberta Menchu.jpg|75px]] |'''[[రిగోబర్టా మేంచూ]]'''<br>(జ.1959) |{{flagg|usc|Guatemala}} |"for her struggle for social justice and ethno-cultural reconciliation based on respect for the rights of indigenous peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1992/summary |title=The Nobel Peace Prize 1992 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182136/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1993 |[[File:F. W. de Klerk 2012.jpg|75px]] |'''{{sortname|Frederik Willem|de Klerk}}'''<br>(1936–2021) |rowspan=2 |{{flagg|usc|South Africa|variant=1982}} |rowspan=2 |"for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic [[South Africa]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary|title=The Nobel Peace Prize 1993|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227233423/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nelson Mandela 1994.jpg|75px]] |'''[[నెల్సన్ మండేలా]]'''<br>(1918–2013) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |1994 |[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|75px]] |'''[[యాసర్ అరాఫత్]]'''<br>(1929–2004) |{{flagg|usc|Palestine}} |rowspan=3 |"for their efforts to create peace in the Middle East."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1994/summary|title=The Nobel Peace Prize 1994|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054957/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/press.html|archive-date=2008-11-04|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Shimon Peres 2010 (full) (cropped).jpg|75px]] |'''[[షిమోన్ పెరెస్]]'''<br>(1923–2016) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Israel}} |- |[[File:Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Yitzhak|Rabin}}'''<br>(1922–1995) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1995 |[[File:Logo Pugwash Conferences on Science and World Affairs.jpg|75px]] |'''[[Pugwash Conferences on Science and World Affairs]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|Canada}} |rowspan=2 |"for their efforts to diminish the part played by nuclear arms in international politics and, in the longer run, to eliminate such arms."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1995 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034631/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Josef Rotblat ID badge (cropped).png|75px]] |'''{{sortname|Joseph|Rotblat}}'''<br>(1908–2005) |{{flagg|usc|Poland}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1996 |[[File:Carlosbelo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos Filipe Ximenes|Belo}}'''<br>(జ.1948) |rowspan=2 |{{flagg|usc|East Timor}} |rowspan=2 |"for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1996/summary |title=The Nobel Peace Prize 1996 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182141/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:José Ramos-Horta Portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname|José|Ramos-Horta}}'''<br>(జ.1949) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1997 |[[File:International Campaign to Ban Landmines Logo.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Ban Landmines]]'''<br>(స్థాపితం 1992) |{{flagcountry|Switzerland}} |rowspan=2 |"for their work for the banning and clearing of anti-personnel mines."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1997 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052424/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:JodyWilliamsMay2010 headcrop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Jody|Williams}}'''<br>(జ.1950) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1998 |[[File:John Hume.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Hume}}'''<br>(1937–2020) |{{flagg|usc|Ireland}} |rowspan=2 |"for their efforts to find [[Good Friday Agreement|a peaceful solution]] to the conflict in Northern Ireland."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028225055/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |archive-date=2008-10-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Official portrait of Lord Trimble crop 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|David|Trimble}}'''<br>(1944–2022) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1999 |[[File:Msf logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[Médecins Sans Frontières]]''' |{{flagcountry|Switzerland}} |"in recognition of the organization's pioneering humanitarian work on several continents."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1999 |access-date=2018-08-21 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821192012/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |archive-date=2018-08-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2000" |2000 |[[File:Kim Dae-jung presidential portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname||Kim Dae-jung}}'''<br>(1924–2009) |{{flagg|usc|South Korea}} |"for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182146/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |2001 |[[File:Flag of the United Nations.svg|75px]] |'''[[ఐక్యరాజ్య సమితి]]''' |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their work for a better organized and more peaceful world."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213227/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Kofi Annan 2012 (cropped).jpg|75px]] |'''[[కోఫీ అన్నన్]]'''<br>(1938–2018) |{{flagg|usc|Ghana}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2002 |[[File:Jimmy Carter presidential portrait (cropped 1).jpg|75px]] |'''[[జిమ్మీ కార్టర్]]'''<br>(1924–2024) |{{flagg|usc|United States}} |"for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213232/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2003 |[[File:Shirin Ebadi - Fronteiras do Pensamento São Paulo 2011 (5839607998, cropped).jpg|75px]] |'''[[షిరీన్ ఇబాదీ]]'''<br>(జ.1947) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her efforts for democracy and human rights, focusing especially on the [[women's rights|rights of women]] and [[children's rights|children]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2003 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034707/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2004 |[[File:Wangari Matthai 2001 (cropped).jpg|75px]] |'''[[వంగారి మాథాయ్]]'''<br>(1940–2011) |{{flagg|usc|Kenya}} |"for her contribution to sustainable development, democracy and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019023516/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2005 Nobel Peace Prize|2005]] |[[File:Flag of IAEA.svg|75px]] |'''[[International Atomic Energy Agency]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to prevent nuclear energy from being used for military purposes and to ensure that nuclear energy for peaceful purposes is used in the safest possible way."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2005 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182202/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Mohamed ElBaradei, Davos 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mohamed|ElBaradei}}'''<br>(జ.1942) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2006 Nobel Peace Prize|2006]] |[[File:Grameen Bank logo.svg|75px]] |'''[[Grameen Bank]]'''<br>(స్థాపితం 1983) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Bangladesh}} |rowspan=2 |"for their efforts to create social and [[economic development]] from below."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2006 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017151240/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Yunus, Muhammad (1940).jpg|75px]] |'''[[ముహమ్మద్ యూనుస్]]'''<br>(జ.1940) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2007 Nobel Peace Prize|2007]] |[[File:Intergovernmental Panel on Climate Change Logo.svg|75px]] |'''[[Intergovernmental Panel on Climate Change]]'''<br>(స్థాపితం 1988) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made [[climate change]], and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016025656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |archive-date=2008-10-16 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|75px]] |'''{{sortname|Al|Gore}}'''<br>(జ.1948) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2008 Nobel Peace Prize|2008]] |[[File:Martti Ahtisaari, tidigare president Finland och mottagare av Nobels fredrspris (2).jpg|75px]] |'''[[మార్టి అహ్తిసారి]]'''<br>(1937–2023)) |{{flagg|usc|Finland}} |"for his important efforts, on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title=The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208182946/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |archive-date=2018-02-08 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2009 Nobel Peace Prize|2009]] |[[File:Official portrait of Barack Obama (1).jpg|75px]] |'''[[బరాక్ ఒబామా]]'''<br>(జ.1961) |{{flagg|usc|United States}} |"for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2009/summary |title=The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011171135/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |archive-date=2009-10-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2010" |[[2010 Nobel Peace Prize|2010]] |[[File:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017) (cropped).jpg|75px]] |'''[[లియు జియాబా]]'''{{ref label|Liu Xiaobo|I|I}}<br>(1955–2017) |{{flagg|usc|China}} |"for his long and non-violent struggle for fundamental human rights in [[China]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2010/summary|title=The Nobel Peace Prize 2010|publisher=Nobel Foundation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129044831/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2010/press.html|archive-date=2011-11-29}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2011 Nobel Peace Prize|2011]] |[[File:Leymah Gbowee no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2013 (9730602149) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Leymah|Gbowee}}'''<br>(జ.1972) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Liberia}} |rowspan=3 |"for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2011/summary |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728063500/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |archive-date=2018-07-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ellen Johnson Sirleaf February 2015.jpg|75px]] |'''[[ఎల్లెన్ జాన్సన్ సర్లీఫ్]]'''<br>(జ.1938) |- |[[File:Tawakkol Karman (2019) II.jpg|75px]] |'''[[తవాకెల్ కర్మన్]]'''<br>(జ.1979) |{{flagg|usc|Yemen}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2012 Nobel Peace Prize|2012]] |[[File:Flag of Europe.svg|75px]] |'''[[ఐరోపా సమాఖ్య]]'''<br>(స్థాపితం 1958) |{{flagg|usc|European Union}} |"for over six decades contributed to the advancement of peace and reconciliation, democracy and human rights in Europe."<ref name="nobel-2012">{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2012|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|publisher=Nobel Foundation|access-date=12 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010232902/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|archive-date=10 October 2012|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2013 Nobel Peace Prize|2013]] |[[File:Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons HQ in The Hague 2007.jpg|75px]] |'''[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 1997) |{{flagg|usc|Netherlands}}<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |title=Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons Facts |access-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202812/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |archive-date=2018-12-02 |url-status=live}}</ref> |"for its extensive efforts to eliminate chemical weapons."<ref name="nobel-2013">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary |title=The Nobel Peace Prize 2013 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=11 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311184635/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2014 Nobel Peace Prize|2014]] |[[File:Kailash Satyarthi March 2015.jpg|75px]] |'''[[కైలాశ్ సత్యార్థి]]'''<br>(జ.1954) |{{flagg|usc|India}} |rowspan=2 |"for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education."<ref name="nobel-2014">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/summary|title=The Nobel Peace Prize 2014|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010114631/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.html|archive-date=2014-10-10|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|75px]] |'''[[మలాలా యూసఫ్‌జాయ్]]'''<br>(జ.1997) |{{flagg|usc|Pakistan}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2015 Nobel Peace Prize|2015]] |[[File:Tunisian National Dialogue Quartet Visit to Vienna March 2016 (24747151924).jpg|75px]] |'''[[Tunisian National Dialogue Quartet]]'''<br>(2013–2014) |{{flagg|usc|Tunisia}} |"for its decisive contribution to the building of a pluralistic democracy in Tunisia in the wake of the [[Tunisian revolution|Jasmine Revolution]] of 2011."<ref name="nobel-2015">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2015/summary|title=The Nobel Peace Prize 2015|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009130705/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2015/press.html|archive-date=2015-10-09|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2016 Nobel Peace Prize|2016]] |[[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Juan Manuel|Santos}}'''<br>(జ.1951) |{{flagg|usc|Colombia}} |"for his resolute efforts to bring the [[Colombia|country's]] more than 50-year-long [[Colombian conflict|civil war]] to an end."<ref name="nobel-2016">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2016/summary|title=The Nobel Peace Prize 2016|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archive-date=2016-10-07|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2017 Nobel Peace Prize|2017]] |[[File:Logo ICAN.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Abolish Nuclear Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagcountry|Switzerland}} |"for its work to draw attention to the catastrophic humanitarian consequences of any use of nuclear weapons and for its ground-breaking efforts to achieve a treaty-based prohibition of such weapons."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2017/summary|title=The Nobel Peace Prize 2017 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006090402/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2017/press.html|archive-date=2017-10-06|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2018 Nobel Peace Prize|2018]] |[[File:Denis Mukwege 2018.jpg|75px]] |'''[[డెనిస్ ముక్వేగి]]'''<br>(జ.1955) |{{flagg|usc|Democratic Republic of the Congo}} |rowspan=2 |"for their efforts to end the use of [[sexual violence]] as a weapon of war and armed conflict."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/summary|title=The Nobel Peace Prize 2018 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005104610/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/press-release/|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nadia Murad, 2015 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నాదియా మురాద్]]'''<br>(జ.1993) |{{flagg|usc|Iraq}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |- |[[2019 Nobel Peace Prize|2019]] |[[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|75px]] |'''{{sortname|Abiy|Ahmed}}'''<br>(జ.1976) |{{flagg|usc|Ethiopia}} |"for his efforts to achieve peace and international cooperation, and in particular for his decisive initiative to resolve the [[Eritrean–Ethiopian border conflict|border conflict]] with neighbouring [[Eritrea]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary |title=The Nobel Peace Prize 2019 |publisher=The Nobel Foundation |lang=en |access-date=2019-10-19 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307004313/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2020" |[[2020 Nobel Peace Prize|2020]] |[[File:World Food Programme Logo Simple.svg|75px]] |'''[[World Food Programme]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to combat hunger, for its contribution to bettering conditions for peace in conflict-affected areas and for acting as a driving force in efforts to prevent the use of hunger as a weapon of war and conflict."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2020|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|access-date=2020-10-09|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009093614/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2021 Nobel Peace Prize|2021]] |[[File:Dmitry Muratov Four Freedoms Award 2010.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dmitry|Muratov}}'''<br>(జ.1961}}) |{{flagg|usc|Russia}} |rowspan=2 |"for their efforts to safeguard freedom of expression, which is a precondition for democracy and lasting peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary|title=The Nobel Peace Prize 2021 - Press Release|access-date=2021-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214910/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Maria Ressa.jpg|75px]] |'''[[మరియా రెస్సా]]'''<br>(జ.1963) |{{flagg|usc|Philippines}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2022 Nobel Peace Prize|2022]] |[[File:The Center for Civil Liberties logo.png|75px]] |[[Centre for Civil Liberties (Ukrainian civil society organization)|'''Centre for Civil Liberties''']]<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagg|usc|Ukraine}} |rowspan=3 |"The Peace Prize laureates represent civil society in their home countries. They have for many years promoted the right to criticise power and protect the fundamental rights of citizens. They have made an outstanding effort to document war crimes, human right abuses and the abuse of power. Together they demonstrate the significance of civil society for peace and democracy."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2022 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |access-date=2022-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007092351/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Memorial Logo.png{{!}}class=skin-invert|75px]] |[[Memorial (society)|'''Memorial''']]<br>(స్థాపితం 1989) |{{flagg|usc|Russia}} |- |[[File:Alaksandr Bialacki (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Ales|Bialiatski}}'''{{ref label|Ales Bialiatski|J|J}}<br>(జ.1962) |{{flagg|usc|Belarus}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2023 నోబెల్ శాంతి బహుమతి|2023]] |[[File:Narges Mohammadi (cropped1).jpg|75px]] |'''[[నర్గెస్ మొహమ్మదీ]]'''{{ref label|Narges Mohammadi|K|K}}<br>(జ.1972) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her fight against the oppression of [[women in Iran]] and her fight to promote [[human rights]] and [[freedom]] for all"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|title=The Nobel Peace Prize 2023|publisher=Nobel Foundation|access-date=6 October 2023|date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006094607/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2024 |[[File:Origami - Crane.svg|75px]] |'''[[నిహాన్ హిదాంక్యో]]'''<br>(స్థాపితం 1956) |{{flagg|usc|Japan}} |"for its efforts to achieve a world free of nuclear weapons and for demonstrating through [[Hibakusha|witness testimony]] that nuclear weapons must never be used again"<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/summary/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2025 |[[File:Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''[[మారియా కొరినా మచాడో]]'''{{ref label|Maria Corina Machado|L|L}}<br>(జ.1967) |{{flagg|usc|Venezuela}} |"for her tireless work promoting democratic rights for the people of Venezuela and for her struggle to achieve a just and [[peaceful transition of power|peaceful transition]] from dictatorship to [[democracy]]."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/|access-date=2025-10-10|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2026 |[[File:Navi Pillay June 2014.jpg|75px]] |'''[[నవీ పిళ్ళై]]'''<br>(జ.1941) |{{ZAF}} |"for her efforts to promote peace and international law"<ref>{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/summary/ |website=NobelPrize.org |access-date=9 October 2026}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి]] [[వర్గం:పురస్కారాలు]] igc1y53vnlrbzalbfe2ub94143d668b 4983281 4983272 2026-10-17T14:05:36Z స్వరలాసిక 13980 /* బహుమతి గ్రహీతలు */ 4983281 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = నోబెల్ శాంతి బహుమతి | image = Nobel medal dsc06171.jpg | alt = A golden medallion with an embossed image of a bearded man facing left in profile. To the left of the man is the text "ALFR•" then "NOBEL", and on the right, the text (smaller) "NAT•" then "MDCCCXXXIII" above, followed by (smaller) "OB•" then "MDCCCXCVI" below. | description = శాంతి కోసం విశేష కృషి చేసినందుకు | presenter = ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ యొక్క ఎస్టేట్ తరపున నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ | location = ఓస్లో | year = 1901 | website = [http://nobelprize.org Nobelprize.org] }} [[File:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|right|upright|[[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్]]]] [[File:Norske nobelinstiutt 1.jpg|right|thumb|ఓస్లో, నార్వేలో నార్వేజియన్ నోబెల్ ఇన్స్టిట్యూట్]] [[డైనమైట్]] ఆవిష్కర్త [[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్|ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్]] జ్ఞాపకార్థం ఇచ్చే ఆరు అవార్డులలో ఒకటి '''నోబెల్ శాంతి బహుమతి'''. ప్రతి సంవత్సరం శాంతి, సాహిత్యం, భౌతికశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, ఆర్థికశాస్త్రం, ఔషధరంగం అనే ఆరు రంగాలలో ఎవరైతే వారి చర్యల ద్వారా మానవజాతికి ఉత్తమ ప్రయోజనాన్ని కలిగిస్తారో వారికి ఈ సంస్థ అవార్డులను ప్రదానం చేస్తుంది. ఇతర నోబెల్ బహుమతులు స్వీడన్ లో ఇవ్వబడుతుండగా, నోబెల్ శాంతి బహుమతి నార్వేలో ఇవ్వబడుతుంది. ఎందుకంటే ఈ బహుమతులు ప్రారంభించినప్పుడు నార్వే, స్వీడన్ ఒక దేశంగా ఉన్నాయి.<ref>"Nobel Peace Prize", ''The Oxford Dictionary of Twentieth Century World History''</ref> నోబెల్ శాంతి బహుమతి విజేతల జాబితాలో మార్టిన్ లూథర్ కింగ్, జూనియర్, ఎలిహు రూట్, థియోడర్ రూజ్వెల్ట్, ఉడ్రో విల్సన్, హెన్రి లా ఫోంటైన్, మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్, ఆంగ్ సాన్ సు కయి, నెల్సన్ మండేలా, కోఫీ అన్నన్, జిమ్మీ కార్టర్, వంగారి మాతై, బరాక్ ఒబామా, లియు క్సియాబో సహా పలువురు ఉన్నారు. ఈ బహుమతి అవార్డు విషయంలో తరచుగా వివాదం జరుగుతుంటుంది. నోబెల్ శాంతి బహుమతిని మొదటిసారిగా 1901లో ఫ్రెడెరిక్ పాస్సీ, హెన్రీ డ్యూనాంట్‌లకు సంయుక్తంగా ప్రదానం చేశారు. వీరు 150,782 స్వీడిష్ క్రోనోర్ల బహుమతి మొత్తాన్ని (2008 నాటి విలువ ప్రకారం 7,731,004 క్రోనోర్లకు సమానం) పంచుకున్నారు. ఇటీవల 2026లో [[నవీ పిళ్ళై]]<nowiki>కి</nowiki> ఈ బహుమతి ప్రదానం చేయబడింది. 1962 నాటి నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీత లైనస్ పాలింగ్, ఇతరులతో పంచుకోకుండా ఒంటరిగా రెండు నోబెల్ బహుమతులు అందుకున్న ఏకైక వ్యక్తి. అతడు 1954లో రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకున్నాడు.<ref name="NobelFacts">{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-peace-prize|title=Nobel Laureates Facts|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901134144/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_facts.html|archive-date=2012-09-01|url-status=dead|access-date=2011-10-06}}</ref> 2014 గ్రహీత మలాలా యూసఫ్‌జాయ్, తన 17 సంవత్సరాల వయస్సులో నోబెల్ శాంతి బహుమతిని పొందిన అత్యంత పిన్న వయస్కురాలు.<ref name="NobelFacts" /> నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న తొలి మహిళ 1905లో బెర్తా వాన్ సట్నర్. ఇప్పటివరకు వ్యక్తిగతంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న 113 మంది గ్రహీతలలో 20 మంది మహిళలు ఉన్నారు.<ref name="NobelFacts" /> ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ ఆఫ్ ది రెడ్ క్రాస్ అత్యధికంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతులను అందుకుంది; తన మానవతా సేవలకు గాను ఈ సంస్థ మూడుసార్లు ఈ బహుమతిని పొందింది.<ref name="NobelFacts" /> ఐదుగురు నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు తమకు బహుమతి ప్రకటించిన సమయంలో నిర్బంధంలో ఉన్నారు: కార్ల్ వాన్ ఒసియెట్స్కీ (1935లో), ఆంగ్ సాన్ సూ కీ (1991లో), లియు జియాబో (2010లో), అలెస్ బియాల్యాట్స్కీ (2022లో), నర్గెస్ మొహమ్మది (2023లో).<ref name="NobelFacts" /> ==1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి== 1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి కోసం మహాత్మా [[గాంధీ]]ని ఎంపిక చేశారు. అయితే ఆయన ఆ సంవత్సరం జనవరి 30వ తేదీన తుపాకీ గుండ్లకు బలి అయినారు. అప్పట్లో ఉన్న నియమం ప్రకారం కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలోనే మరణించిన వ్యక్తులకు నోబెల్‌ బహుమతులు ప్రకటించాలనేది నిబంధన. గాంధీ ఒక సంస్థకు ప్రతినిధి కాదు. మరణ విల్లును ఆయన వ్రాయలేదు. బహుమతి ఎవరికి అందజేయాలో నోబెల్‌ సంస్థకు తెలియకపోవడంతో ప్రతిపాదన విరమించుకోబడింది. ఒక అర్హులు ఎవ్వరూ లేకపోవడంతో ఆ సంవత్సరం నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి ఎవ్వరికీ ఇవ్వలేదు. ==1979 లో మదర్ థెరీసాకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి== శాంతికి విఘాతం కలిగించే పేదరికాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి 1979 లో [[మదర్ థెరీసా]]కు నోబెల్ శాంతి బహుమతి అందచేసారు.బహుమతి గ్రహీతలకు మర్యాద పూర్వకంగా ఇచ్చే సాంప్రదాయ విందును నిరాకరించి $192,000 నిధులను భారతదేశం లోని పేద ప్రజలకు ఇవ్వవలసినదిగా కోరుతూ, భౌతికపరమైన బహుమతులు ప్రపంచంలోని అవసరార్ధులకు ఉపయోగపడినపుడే వాటికి ప్రాముఖ్యత వుంటుంది అన్నారు.మదర్ థెరీసా ఈ బహుమతిని అందుకున్నపుడు ఆమెను "ప్రపంచశాంతిని పెంపొందించేందుకు మనము ఏమి చేయగలం?" అని అడిగారు."ఇంటికి వెళ్లి మీ కుటుంబాన్ని ప్రేమించండి" అని చెప్పారు.ఈ విషయం పై ఆమె తన నోబెల్ ఉపన్యాసంలో ఈ విధంగా అన్నారు:"పేద దేశాలలోనే కాక ప్రపంచం మొత్తంలో నేను పేదరికాన్ని చూసాను, కానీ పాశ్చాత్య దేశాలలోని పేదరికం తొలగించడం కష్టం.నేను వీధులలో ఆకలిగొన్న వానిని కలిసినపుడు అతనికి కొంత అన్నము, ఒక రొట్టెముక్క ఇచ్చి తృప్తిపడతాను. నేను అతని ఆకలిని తొలగించగలిగాను.కానీ ఒక వ్యక్తి గెంటివేయబడినపుడు, పనికిరాని వ్యక్తిగా భావించబడినపుడు, ప్రేమింపబడనపుడు, భీతిల్లినపుడు, సమాజంచే వెలివేయబడినపుడు-ఆ రకమైన పేదరికం చాల బాధాకరమైనది, నా దృష్టిలో తొలగించుటకు కష్టమైనది." గర్భ స్రావాన్ని 'ప్రపంచ శాంతికి అతి పెద్ద విఘాతంగా' ఆమె పేర్కొన్నారు. ==బహుమతి గ్రహీతలు== {|class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header-multi" |- !rowspan=2 |సంవత్సరం !colspan=2 |గ్రహీత(లు) !rowspan=2 |దేశం !rowspan=2 class=unsortable |సైటేషన్ |- id="1901" |rowspan=2 |1901 |[[File:Jean Henri Dunant (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''హెన్రీ డ్యూనాంట్'''<br>(1828–1910) |{{flagcountry|Switzerland}} |"క్షతగాత్రులైన సైనికులకు సహాయం చేయడంలో, అంతర్జాతీయ అవగాహనను పెంపొందించడంలో చేసిన మానవతా ప్రయత్నాలకు గాను"<ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |author-link=Geir Lundestad |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050022/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="N1901">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1901 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045405/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Frederic Passy.jpg|75px]] |'''ఫ్రెడెరిక్ పాసీ'''<br>(1822–1912) |{{flagcountry|France}} |"అంతర్జాతీయ శాంతి సభలు, రాయబారం, మధ్యవర్తిత్వం కోసం జీవితాంతం చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1901"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1902 |[[File:Ducommun.jpg|75px]] |'''ఎలీ డుకోమున్'''<br>(1833–1906) |rowspan=2 |{{flagcountry|Switzerland}} |"బెర్న్ శాంతి బ్యూరోకీ అవిశ్రాంతమైన, నైపుణ్యంతో కూడిన మార్గదర్శకత్వానికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050219/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] |'''చార్లెస్ ఆల్బర్ట్ గోబట్'''<br>(1843–1914) |"ఇంటర్-పార్లమెంటరీ యూనియన్‌ను అత్యంత సమర్థవంతంగా, ఆచరణాత్మకంగా నిర్వహించినందుకు గాను."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1903 |[[File:Cremer.jpg|75px]] |'''రాన్డల్ క్రెమెర్'''<br>(1828–1908) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"శాంతి, మధ్యవర్తిత్వ భావనల కోసం ఆయన సుదీర్ఘకాలం పాటు అంకితభావంతో చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050042/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1904 |[[File:Logo of Institut de Droit International.svg|75px]] |'''ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లా'''<br>(స్థాపితం 1873) |{{flagcountry|Belgium}} |"దేశాల మధ్య శాంతియుత సంబంధాలను పెంపొందించడానికి, యుద్ధ చట్టాలను మరింత మానవీయంగా మార్చడానికి అంతర్జాతీయ ప్రజా చట్టంలో అది చేసిన నిరంతర కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1904 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045525/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1905 |[[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] |'''[[బర్ధావాన్ సట్‌నర్]]'''<br>(1843–1914) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"యుద్ధ భయానకతను ఎదిరించడంలో ఆమె ప్రదర్శించిన సాహసానికి గాను."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1906 |[[File:Theodore Roosevelt by the Pach Bros (4x5 cropped).jpg|75px]] |'''[[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]]'''<br>(1858–1919) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role in bringing to an end the [[Russo-Japanese War|bloody war]] recently waged between two of the world's great powers, Japan and Russia."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045806/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1907 |[[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ernesto Teodoro|Moneta}}'''<br>(1833–1918) |{{flagcountry|Kingdom of Italy|Italy}} |"for his work in the press and in peace meetings, both public and private, for an understanding between France and Italy"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050412/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] |'''{{sortname|Louis|Renault|dab=jurist}}'''<br>(1843–1918) |{{flagcountry|France}} |"for his decisive influence upon the conduct and outcome of the Hague and Geneva Conferences."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1908 |[[File:KParnoldson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Klas Pontus|Arnoldson}}'''<br>(1844–1916) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their long time work for the cause of peace as politicians, peace society leaders, orators and authors."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1908">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1908 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045759/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Fredrik Bajer nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fredrik|Bajer}}'''<br>(1837–1922) |{{flagg|usc|Denmark}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1909 |[[File:Beernaert.gif|75px]] |'''{{sortname|Auguste|Beernaert}}'''<br>(1829–1912) |{{flagcountry|Belgium}} |rowspan=2 |"for their prominent position in the international movement for peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050444/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:PaulBalluet.gif|75px]] |'''{{sortname|Paul Henri|d'Estournelles de Constant|Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant}}'''<br>(1852–1924) |{{flagcountry|France}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1910" |1910 |[[File:IPB logo svg.svg|75px]] |'''[[International Peace Bureau|Permanent International Peace Bureau]]'''<br>(స్థాపితం 1891) |Several |"for acting as a link between the peace societies of the various countries, and helping them to organize the world rallies of the international peace movement."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |title=Award Ceremony Speech (1910) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050340/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1910 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045246/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1911 |[[File:TMCasser.jpg|75px]] |'''{{sortname|Tobias|Asser}}'''<br>(1838–1913) |{{flagg|usc|Netherlands}} |"for his role as co-founder of the [[Institut de droit international]], initiator of the [[Hague Conference on Private International Law|Conferences on International Private Law (Conférences de Droit international privé) at the Hague]], and pioneer in the field of international legal relations"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1911 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045430/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alfred Hermann Fried nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfred|Fried|Alfred Hermann Fried}}'''<br>(1864–1921) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for his effort to expose and fight what he considers to be the main cause of war, namely, the anarchy in international relations."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1912 |[[File:Elihu Root, 1845-1937, bust portrait, facing left.jpg|75px]] |'''{{sortname|Elihu|Root}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1845–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for bringing about better understanding between the countries of North and South America and initiating important arbitration agreements between the United States and other countries."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050308/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1913 |[[File:HenriLaFontaine.jpg|75px]] |'''{{sortname|Henri|La Fontaine}}'''<br>(1854–1943) |{{flagcountry|Belgium}} |"for his unparalleled contribution to the organization of peaceful internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1913 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045928/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1914 |colspan=4 rowspan=3 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- bgcolor="lightgrey" |1915 |- bgcolor="lightgrey" |1916 |- |1917 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the efforts to take care of wounded soldiers and prisoners of war and their families."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1917 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050508/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1918 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- |1919 |[[File:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919 (cropped 3x4).jpg|75px]] |'''[[వుడ్రో విల్సన్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1924) |{{flagg|usc|United States}} |"for his role as founder of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1919">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204141834/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |archive-date=2013-12-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1920" |1920 |[[File:Léon Bourgeois 1917.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Bourgeois}}'''<br>(1851–1925) |{{flagcountry|France}} |"for his longstanding contribution to the cause of peace and justice and his prominent role in the establishment of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1920 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045134/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1921 |[[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] |'''{{sortname|Hjalmar|Branting}}'''<br>(1860–1925) |{{flagg|usc|Sweden}} |rowspan=2 |"for their lifelong contributions to the cause of peace and organized internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045608/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Christian Lous Lange.jpg|75px]] |'''{{sortname|Christian|Lange|Christian Lous Lange}}'''<br>(1869–1938) |{{flagg|usc|Norway}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1922 |[[File:Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fridtjof|Nansen}}'''<br>(1861–1930) |{{flagg|usc|Norway}} |"for his leading role in the repatriation of prisoners of war, in international relief work and as the League of Nations' High Commissioner for refugees."<ref>{{cite web |first=Fredrik |last=Stang |author-link=Fredrik Stang |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |title=Award Ceremony Speech (1922) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813122025/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |archive-date=2011-08-13 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1922 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050352/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1923 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1924 |- |rowspan=2 |1925 |[[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Austen|Chamberlain}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1863–1937) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045305/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Portrait of Vice President Charles Dawes of Illinois, 1925.jpeg|75px]] |'''{{sortname|Charles G.|Dawes}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1865–1951) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Dawes Plan]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1926 |[[File:Aristide Briand 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Aristide|Briand}}'''<br>(1862–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908160137/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |archive-date=2011-09-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] |'''{{sortname|Gustav|Stresemann}}'''<br>(1878–1929) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ferdinand|Buisson}}'''<br>(1841–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their contribution to the emergence in France and Germany of a public opinion which favours peaceful international cooperation."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ludwig Quidde nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ludwig|Quidde}}'''<br>(1858–1941) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |1928 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1929 |[[File:Portrait of Frank B. Kellogg (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Frank B.|Kellogg}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1937) |{{flagg|usc|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Kellogg-Briand Pact]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1929">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1929 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050234/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1930" |1930 |[[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nathan|Söderblom}}'''<br>(1866–1931) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for promoting [[Ecumenism|Christian unity]] and helping create 'that new attitude of mind which is necessary if peace between nations is to become reality'."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045053/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1931 |[[File:Jane Addams profile (cropped).jpg|75px]] |'''[[జేన్ ఆడమ్స్]]'''<br>(1860–1935) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their assiduous effort to revive the ideal of peace and to rekindle the spirit of peace in their own nation and in the whole of mankind."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045719/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nicholas Murray Butler 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nicholas Murray|Butler}}'''<br>(1862–1947) |- bgcolor="lightgrey" |1932 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1933 |[[File:Norman Angell 01.jpg|75px]] |'''{{sortname|Norman|Angell}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1872–1967) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for having exposed by his pen [[The Great Illusion|the illusion of war]] and presented a convincing plea for international cooperation and peace."<ref name="N1933">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1933 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045745/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1934 |[[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Arthur|Henderson}}'''<br>(1863–1935) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his untiring struggle and his courageous efforts as Chairman of the [[League of Nations Disarmament Conference]] 1931-34."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045505/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="BBC_2013_04_03">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |title=BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013 |work=BBC News |date=3 April 2013 |access-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405120837/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |archive-date=5 April 2018 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1935 |[[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carl|von Ossietzky}}'''{{ref label|Late|A|A}}{{ref label|Carl von Ossietzky|B|B}}<br>(1889–1938) |{{flagcountry|Nazi Germany|Germany}} |"for his burning love for freedom of thought and expression and his valuable contribution to the cause of peace."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1935">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045228/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1936 |[[File:Carlos Saavedra Lamas.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos|Saavedra Lamas}}'''<br>(1878–1959) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for his role as father of the [[Saavedra Lamas Treaty|Argentine Antiwar Pact of 1933]], which he also used as a means to mediate peace between [[Chaco War|Paraguay and Bolivia in 1935]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1936 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045950/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1937 |[[File:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood looking right circa 1915 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|The Viscount|Cecil of Chelwood|Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood}}'''<br>(1864–1958) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his tireless effort in support of the [[League of Nations]], disarmament and peace."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1937 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050250/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1938 |[[File:BLANK ICON (cropped).png|75px]] |'''[[Office international Nansen pour les réfugiés|Nansen International Office for Refugees]]'''<br>(1930–1939) |{{flagg|usc|League of Nations}} |"for having carried on the work of [[Fridtjof Nansen]] to the benefit of refugees across Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary |title=The Nobel Peace Prize 1938 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-01 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151950/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1939 |colspan=4 rowspan=5 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War II]].'' |- bgcolor="lightgrey" id="1940" |1940 |- bgcolor="lightgrey" |1941 |- bgcolor="lightgrey" |1942 |- bgcolor="lightgrey" |1943 |- |1944 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagg|usc|ICRC}} |"for the great work it has performed during the [[World War II|war]] on behalf of humanity."<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |author-link=Gunnar Jahn |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |title=Award Ceremony Speech (1944) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215034310/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |archive-date=2010-12-15 |url-status=live}}</ref><ref name="N1944">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1944 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2019-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320201100/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |archive-date=2019-03-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1945 |[[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] |'''{{sortname|Cordell|Hull}}'''<br>(1871–1955) |{{flagg|usc|United States}} |"for his indefatigable work for international understanding and his pivotal role in establishing the [[United Nations]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary|title=The Nobel Peace Prize 1945|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-01|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151957/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1946 |[[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] |'''[[ఎమిలీ గ్రీన్ బాల్చ్]]'''<br>(1867–1961) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United States}} |"for her lifelong work for the cause of peace"<ref name="N1946">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218154117/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |archive-date=2008-12-18 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:John Raleigh Mott.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Mott}}'''<br>(1865–1955) |"for his contribution to the creation of a peace-promoting religious brotherhood across national boundaries."<ref name="N1946"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1947 |[[File:AFSC logo (cropped).svg|75px]] |'''[[American Friends Service Committee]]'''<br>(స్థాపితం 1917) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for their pioneering work in the international peace movement and compassionate effort to relieve human suffering, thereby promoting the fraternity between nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary |title=The Nobel Peace Prize 1947 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307152217/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Friends Council Service logo.png|75px]] |'''[[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]]'''<br>(స్థాపితం 1927) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |1948 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' ''because "there was no suitable living candidate."''<br>(A tribute to the recently assassinated [[Mahatma Gandhi|Mohandas Gandhi]] in {{flagg|usc|India}}.)<ref name="gandhi">{{cite web |first=Øyvind |last=Tønnesson |url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate |title=Controversies Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher=Nobel Foundation |date=1999-12-01 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920235427/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate/ |archive-date=2018-09-20 |url-status=live}}</ref> |- |1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|The Lord|Boyd-Orr|John Boyd Orr, 1st Baron Boyd-Orr}}'''<br>(1880–1971) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his lifelong effort to conquer hunger and want, thereby helping to remove a major cause of military conflict and war."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054942/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1950" |1950 |[[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ralph|Bunche}}'''<br>(1904–1971) |{{flagg|usc|United States}} |"for his work as mediator in Palestine in 1948-1949."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070820/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1951 |[[File:Léon Jouhaux nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Jouhaux}}'''<br>(1879–1954) |{{flagcountry|French Fourth Republic}} |"for having devoted his life to the fight against war through the promotion of social justice and brotherhood among men and nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1951 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070825/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1952 |[[File:Albert Schweitzer 1952.jpg|75px]] |'''[[ఆల్బర్ట్ స్విట్జర్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1875–1965) |{{flagcountry|French Fourth Republic}}<br>(born in {{flagg|usc|Alsace-Lorraine}}) |"for his altruism, [[Reverence for Life|reverence for life]], and tireless humanitarian work which has helped making the idea of brotherhood between men and nations a living one."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-02-12 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129012728/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1953 |[[File:George Catlett Marshall, general of the US army.jpg|75px]] |'''{{sortname|George|Marshall}}'''<br>(1880–1959) |{{flagg|usc|United States}} |"for proposing and supervising the [[Marshall Plan|plan]] for the economic recovery of Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052339/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1954 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to heal the wounds of war by providing help and protection to refugees all over the world."<ref name="N1954">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1954 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1955 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1956 |- |1957 |[[File:Lester B. Pearson with a pencil 140x190.jpg|75px]] |'''{{sortname|Lester B.|Pearson}}'''<br>(1897–1972) |{{flagg|usc|Canada|1957}} |"for his crucial contribution to the deployment of a [[United Nations Emergency Force]] in the wake of the [[Suez Crisis]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070830/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1958 |[[File:Georges Pire 1958 (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Dominique|Pire}}'''<br>(1910–1969) |{{flagcountry|Belgium}} |"for his efforts to help refugees to leave their camps and return to a life of freedom and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070835/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1959 |[[File:Philip Noel-Baker Anefo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Philip|Noel-Baker|Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker}}'''<br>(1889–1982) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for his longstanding contribution to the cause of disarmament and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155030/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1960" |1960 |[[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Albert|Luthuli}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1898–1967) |{{flagg|usc|South Africa|1928}} |"for his non-violent struggle against [[apartheid]]."<ref name="N1960">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070842/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1961 |[[File:Dag Hammarskjöld 1961.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dag|Hammarskjöld}}'''{{ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}}<br>(1905–1961) |{{flagg|usc|Sweden}} |"for developing the UN into an effective and constructive international organization, capable of giving life to the principles and aims expressed in the [[UN Charter]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004326/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> <!-- Died in an Airplane Crash before being awarded --> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1962 |[[File:Linus Pauling 1962.jpg|75px]] |'''లైనస్ పాలింగ్'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1901–1994) |{{flagg|usc|United States}} |"for his fight against the nuclear arms race between East and West."<ref name="N1962">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1962 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052344/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1963 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |rowspan=2 |{{flagg|usc|ICRC}}<br>{{flagg|usc|IFRC}} |rowspan=2 |"for promoting the principles of the [[Geneva Convention]] and cooperation with the UN."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1963 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052349/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:IFRC logo.svg|75px]] |'''[[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies|League of Red Cross Societies]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1964 Nobel Peace Prize|1964]] |[[File:Martin Luther King, Jr..jpg|75px]] |'''[[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్]]'''<br>(1929–1968) |{{flagg|usc|United States}} |"for his non-violent [[Civil rights movement|struggle for civil rights]] for the Afro-American population."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081111194843/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |archive-date=2008-11-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1965 Nobel Peace Prize|1965]] |[[File:Logo of UNICEF.svg|75px]] |'''[[యునిసెఫ్|యునైటెడ్ నేషన్స్ చిల్డ్రన్స్ ఫండ్]]'''<br>(స్థాపితం 1946) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its effort to enhance solidarity between nations and reduce the difference between rich and poor states."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1965 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023073552/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |archive-date=2008-10-23 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |[[1966 Nobel Peace Prize|1966]] |colspan=4 rowspan=2 align=center|'''''Not awarded''' due to the [[Norwegian Nobel Committee]] deciding that none of the nominations met the criteria in Nobel's will.'' |- bgcolor="lightgrey" |[[1967 Nobel Peace Prize|1967]] |- |[[1968 Nobel Peace Prize|1968]] |[[File:René Cassin nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|René|Cassin}}'''<br>(1887–1976) |{{flagg|usc|France}} |"for his struggle to ensure the rights of man as stipulated in the [[Universal Declaration of Human Rights|UN Declaration]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1968 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204123/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1969 Nobel Peace Prize|1969]] |[[File:Flag of ILO.svg|75px]] |'''[[International Labour Organization]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for creating international legislation insuring certain norms for working conditions in every country."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1969 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070847/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1970" |[[1970 Nobel Peace Prize|1970]] |[[File:Norman Borlaug, 2004 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నార్మన్ బోర్లాగ్]]'''<br>(1914–2009) |{{flagg|usc|United States}} |"for having given a well-స్థాపితం hope - the [[green revolution]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070852/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1971 Nobel Peace Prize|1971]] |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] |'''{{sortname|Willy|Brandt}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|West Germany}} |"for paving the way for a meaningful dialogue between East and West."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052354/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1972 |colspan=4 align=center|'''''Not awarded''''' |- |rowspan=2 |[[1973 Nobel Peace Prize|1973]] |[[File:Henry A Kissinger (cropped).jpg|75px]] |'''[[హెన్రీ కిసింజర్]]'''{{ref label|Henry Kissinger|D|D}}<br>(1923–2023) |{{flagg|usc|United States}} |rowspan=2 |"for jointly having [[Paris Peace Accords|negotiated a cease fire]] in Vietnam in 1973."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1973">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1973 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213145/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:LeDucTho1973.jpg|75px]] |'''{{sortname||Lê Đức Thọ}}'''{{ref label|Le Duc Tho|E|E}}<br>(1911–1990) |data-sort-value="Vietnam" |{{flagg|usc|North Vietnam}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[1974 Nobel Peace Prize|1974]] |[[File:Seán MacBride 1984 (cropped2).jpg|75px]] |'''{{sortname|Seán|MacBride}}'''<br>(1904–1988) |{{flagg|usc|Ireland}} |"for his efforts to secure and develop human rights throughout the world"<ref name="N1974">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070857/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- |[[File:Eisaku Sato 19641109.jpg|75px]] |'''{{sortname|Eisaku|Satō}}'''<br>(1901–1975) |{{flagg|usc|Japan}} |"for his contribution to stabilize conditions in the Pacific rim area and for signing the [[Nuclear Non-Proliferation Treaty]]."<ref name="N1974"/><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1975 Nobel Peace Prize|1975]] |[[File:Andrei Sakharov (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Andrei|Sakharov}}'''{{ref label|Andrei Sakharov|F|F}}<br>(1921–1989) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for his struggle for human rights in the [[Soviet Union]], for disarmament and cooperation between all nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1975/summary |title=The Nobel Peace Prize 1975 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204134/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1976 |[[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mairead|Maguire}}'''<br>(జ.1944) |rowspan=2 |{{flagg|usc|United Kingdom}} |rowspan=2 |"for the courageous efforts in founding a movement to put an end to the [[The Troubles|violent conflict in Northern Ireland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|title=The Nobel Peace Prize 1976|access-date=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052404/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|archive-date=2008-10-24|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Betty Williams 1996 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Betty|Williams|dab=Nobel laureate}}'''<br>(1943–2020) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1977 |[[File:Amnesty international Logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |"for worldwide respect for human rights."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1977/summary |title=The Nobel Peace Prize 1977 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155128/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1977/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1978 |[[File:Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG|75px]] |'''{{sortname|Menachem|Begin}}'''<br>(1913–1992) |{{flagg|usc|Israel}} |rowspan=2 |"for jointly having negotiated [[Camp David Agreement|peace between Egypt and Israel in 1978]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1978 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054952/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Sadat 1 (cropped).jpg|75px]] |'''[[అన్వర్ సాదత్]]'''<br>(1918–1981) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1979 |[[File:Mutter Teresa von Kalkutta.jpg|75px]] |'''[[మదర్ థెరీసా]]'''<br>(1910–1997) |{{flagcountry|People's Socialist Republic of Albania|Albania}} |"for her work for bringing help to suffering humanity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016093455/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |archive-date=2014-10-16}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1980" |1980 |[[File:Adolfo Pérez Esquivel, premio Nobel de la Paz en 1980, Visitó al Presidente de la Asamblea Nacional, Fernando Cordero. (5076794488).jpg|75px]] |'''{{sortname|Adolfo|Pérez Esquivel}}'''<br>(జ.1931) |{{flagg|usc|Argentina}} |"for being a source of inspiration to repressed people, especially in Latin America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052419/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1981 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for promoting the fundamental rights of refugees."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1981 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072712/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1982 |[[File:Alfonso Garcia Robles 1981 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfonso|García Robles}}'''<br>(1911–1991) |{{flagg|usc|Mexico}} |rowspan=2 |"for their work for [[Treaty of Tlatelolco|disarmament and nuclear and weapon-free zones]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070902/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |access-date=2008-12-03 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208031430/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |archive-date=2008-12-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alva Myrdal 1966.jpg|75px]] |'''[[ఆల్వా మిర్థాల్]]'''<br>(1902–1986) |{{flagg|usc|Sweden}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1983 |[[File:Lech Wałęsa (8036260819).jpg|75px]] |'''[[లెక్ వలీసా]]'''{{ref label|Lech Wałęsa|G|G}}<br>(జ.1943) |{{flagcountry|Polish People's Republic|Poland}} |"for non-violent struggle for free [[Solidarity (Polish trade union)|trade unions]] and human rights in [[Poland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1983/summary |title=The Nobel Peace Prize 1983 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213155/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1984 |[[File:Desmond Tutu (47327456801) (cropped and adjusted).jpg|75px]] |'''[[డెస్మండ్ టుటు]]'''<br>(1931–2021) |{{flagg|usc|South Africa|1982}} |"for his role as a unifying leader figure in the non-violent campaign to resolve the problem of apartheid in South Africa"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |title=The Nobel Peace Prize for 1984 |access-date=2018-05-11 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727212426/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |archive-date=2018-07-27 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1985 |[[File:IPPNW logo.svg|75px]] |'''[[International Physicians for the Prevention of Nuclear War]]'''<br>(స్థాపితం 1980) |{{flagg|usc|United States}} |"for spreading authoritative information and by creating awareness of the catastrophic consequences of [[nuclear war]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1985 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004421/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1986 |[[File:ELIE WIESEL (5112581267).jpg|75px]] |'''{{sortname|Elie|Wiesel}}'''<br>(1928–2016) |{{flagg|usc|United States}}<br>(born in {{flagcountry|Kingdom of Romania|Romania}} |"for being a messenger to mankind: his message is one of peace, atonement and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1986 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213200/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1987 |[[File:Óscar Arias (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Óscar|Arias}}'''<br>(జ.1940) |{{flagg|usc|Costa Rica}} |"for his work for lasting [[Esquipulas Peace Agreement|peace]] in Central America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155154/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1988 |[[File:United Nations Peacekeeping Logo.svg|75px]] |'''[[United Nations peacekeeping|United Nations Peace-Keeping Forces]]'''<br>(స్థాపితం 1945) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for preventing armed clashes and creating conditions for negotiations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1988 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034610/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1988–Press release|access-date=2008-11-28|date=1988-09-29|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210190615/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|archive-date=2008-12-10|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |{{anchor|1989}} 1989 |[[File:Tenzin Gyatso - Trento 2013 01.JPG|75px]] |'''[[14 వ దలైలామా|దలైలామా]]'''<br>(జ.1935) |{{flagg|usc|India}}<br>(born in {{flagcountry|Tibet (1912–1951)|Tibet}})<!--This is clearly listed on the Nobel Prize website, http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html, where the country of residence for recipient is. Do not change it without discussion.--><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|title=Questions and answers on the Nobel Peace Prize - NobelPrize.org|website=NobelPrize.org|access-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100403/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|archive-date=2015-04-14|url-status=live}}</ref> |"for advocating peaceful solutions based upon tolerance and mutual respect in order to preserve the historical and cultural heritage of his people."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1989 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207042343/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |archive-date=2008-12-07 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1989–Press release|access-date=2008-11-28|date=1989-10-05|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223113735/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|archive-date=2008-12-23|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1990" |1990 |[[File:Mikhail Gorbachev, Reykjavík summit, 1986.jpg|75px]] |'''[[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]]'''<br>(1931–2022) |{{flagg|usc|Soviet Union}} |"for the leading role he played in the radical changes in East-West relations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1990/summary |title=The Nobel Peace Prize 1990 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182131/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1990/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1991 |[[File:Aung San Suu Kyi (December 2011).jpg|75px]] |'''[[అంగ్ సాన్ సూకీ]]'''{{ref label|Aung San Suu Kyi|H|H}}<br>(జ.1945) |{{flagg|usc|Myanmar}} |"for her non-violent struggle for democracy and human rights."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1991/summary |title=The Nobel Peace Prize 1991 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034620/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1992 |[[File:Rigoberta Menchu.jpg|75px]] |'''[[రిగోబర్టా మేంచూ]]'''<br>(జ.1959) |{{flagg|usc|Guatemala}} |"for her struggle for social justice and ethno-cultural reconciliation based on respect for the rights of indigenous peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1992/summary |title=The Nobel Peace Prize 1992 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182136/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1993 |[[File:F. W. de Klerk 2012.jpg|75px]] |'''{{sortname|Frederik Willem|de Klerk}}'''<br>(1936–2021) |rowspan=2 |{{flagg|usc|South Africa|variant=1982}} |rowspan=2 |"for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic [[South Africa]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary|title=The Nobel Peace Prize 1993|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227233423/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nelson Mandela 1994.jpg|75px]] |'''[[నెల్సన్ మండేలా]]'''<br>(1918–2013) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |1994 |[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|75px]] |'''[[యాసర్ అరాఫత్]]'''<br>(1929–2004) |{{flagg|usc|Palestine}} |rowspan=3 |"for their efforts to create peace in the Middle East."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1994/summary|title=The Nobel Peace Prize 1994|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054957/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/press.html|archive-date=2008-11-04|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Shimon Peres 2010 (full) (cropped).jpg|75px]] |'''[[షిమోన్ పెరెస్]]'''<br>(1923–2016) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Israel}} |- |[[File:Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Yitzhak|Rabin}}'''<br>(1922–1995) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1995 |[[File:Logo Pugwash Conferences on Science and World Affairs.jpg|75px]] |'''[[Pugwash Conferences on Science and World Affairs]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|Canada}} |rowspan=2 |"for their efforts to diminish the part played by nuclear arms in international politics and, in the longer run, to eliminate such arms."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1995 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034631/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Josef Rotblat ID badge (cropped).png|75px]] |'''{{sortname|Joseph|Rotblat}}'''<br>(1908–2005) |{{flagg|usc|Poland}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1996 |[[File:Carlosbelo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos Filipe Ximenes|Belo}}'''<br>(జ.1948) |rowspan=2 |{{flagg|usc|East Timor}} |rowspan=2 |"for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1996/summary |title=The Nobel Peace Prize 1996 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182141/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:José Ramos-Horta Portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname|José|Ramos-Horta}}'''<br>(జ.1949) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1997 |[[File:International Campaign to Ban Landmines Logo.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Ban Landmines]]'''<br>(స్థాపితం 1992) |{{flagcountry|Switzerland}} |rowspan=2 |"for their work for the banning and clearing of anti-personnel mines."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1997 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052424/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:JodyWilliamsMay2010 headcrop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Jody|Williams}}'''<br>(జ.1950) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1998 |[[File:John Hume.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Hume}}'''<br>(1937–2020) |{{flagg|usc|Ireland}} |rowspan=2 |"for their efforts to find [[Good Friday Agreement|a peaceful solution]] to the conflict in Northern Ireland."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028225055/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |archive-date=2008-10-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Official portrait of Lord Trimble crop 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|David|Trimble}}'''<br>(1944–2022) |{{flagg|usc|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1999 |[[File:Msf logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[Médecins Sans Frontières]]''' |{{flagcountry|Switzerland}} |"in recognition of the organization's pioneering humanitarian work on several continents."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1999 |access-date=2018-08-21 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821192012/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |archive-date=2018-08-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2000" |2000 |[[File:Kim Dae-jung presidential portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname||Kim Dae-jung}}'''<br>(1924–2009) |{{flagg|usc|South Korea}} |"for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182146/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |2001 |[[File:Flag of the United Nations.svg|75px]] |'''[[ఐక్యరాజ్య సమితి]]''' |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their work for a better organized and more peaceful world."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213227/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Kofi Annan 2012 (cropped).jpg|75px]] |'''[[కోఫీ అన్నన్]]'''<br>(1938–2018) |{{flagg|usc|Ghana}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2002 |[[File:Jimmy Carter presidential portrait (cropped 1).jpg|75px]] |'''[[జిమ్మీ కార్టర్]]'''<br>(1924–2024) |{{flagg|usc|United States}} |"for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213232/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2003 |[[File:Shirin Ebadi - Fronteiras do Pensamento São Paulo 2011 (5839607998, cropped).jpg|75px]] |'''[[షిరీన్ ఇబాదీ]]'''<br>(జ.1947) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her efforts for democracy and human rights, focusing especially on the [[women's rights|rights of women]] and [[children's rights|children]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2003 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034707/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2004 |[[File:Wangari Matthai 2001 (cropped).jpg|75px]] |'''[[వంగారి మాథాయ్]]'''<br>(1940–2011) |{{flagg|usc|Kenya}} |"for her contribution to sustainable development, democracy and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019023516/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2005 Nobel Peace Prize|2005]] |[[File:Flag of IAEA.svg|75px]] |'''[[International Atomic Energy Agency]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to prevent nuclear energy from being used for military purposes and to ensure that nuclear energy for peaceful purposes is used in the safest possible way."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2005 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182202/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Mohamed ElBaradei, Davos 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mohamed|ElBaradei}}'''<br>(జ.1942) |{{flagg|usc|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2006 Nobel Peace Prize|2006]] |[[File:Grameen Bank logo.svg|75px]] |'''[[Grameen Bank]]'''<br>(స్థాపితం 1983) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Bangladesh}} |rowspan=2 |"for their efforts to create social and [[economic development]] from below."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2006 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017151240/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Yunus, Muhammad (1940).jpg|75px]] |'''[[ముహమ్మద్ యూనుస్]]'''<br>(జ.1940) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2007 Nobel Peace Prize|2007]] |[[File:Intergovernmental Panel on Climate Change Logo.svg|75px]] |'''[[Intergovernmental Panel on Climate Change]]'''<br>(స్థాపితం 1988) |{{flagg|usc|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made [[climate change]], and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016025656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |archive-date=2008-10-16 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|75px]] |'''{{sortname|Al|Gore}}'''<br>(జ.1948) |{{flagg|usc|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2008 Nobel Peace Prize|2008]] |[[File:Martti Ahtisaari, tidigare president Finland och mottagare av Nobels fredrspris (2).jpg|75px]] |'''[[మార్టి అహ్తిసారి]]'''<br>(1937–2023)) |{{flagg|usc|Finland}} |"for his important efforts, on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title=The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208182946/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |archive-date=2018-02-08 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2009 Nobel Peace Prize|2009]] |[[File:Official portrait of Barack Obama (1).jpg|75px]] |'''[[బరాక్ ఒబామా]]'''<br>(జ.1961) |{{flagg|usc|United States}} |"for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2009/summary |title=The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011171135/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |archive-date=2009-10-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2010" |[[2010 Nobel Peace Prize|2010]] |[[File:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017) (cropped).jpg|75px]] |'''[[లియు జియాబా]]'''{{ref label|Liu Xiaobo|I|I}}<br>(1955–2017) |{{flagg|usc|China}} |"for his long and non-violent struggle for fundamental human rights in [[China]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2010/summary|title=The Nobel Peace Prize 2010|publisher=Nobel Foundation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129044831/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2010/press.html|archive-date=2011-11-29}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2011 Nobel Peace Prize|2011]] |[[File:Leymah Gbowee no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2013 (9730602149) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Leymah|Gbowee}}'''<br>(జ.1972) |rowspan=2 |{{flagg|usc|Liberia}} |rowspan=3 |"for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2011/summary |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728063500/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |archive-date=2018-07-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ellen Johnson Sirleaf February 2015.jpg|75px]] |'''[[ఎల్లెన్ జాన్సన్ సర్లీఫ్]]'''<br>(జ.1938) |- |[[File:Tawakkol Karman (2019) II.jpg|75px]] |'''[[తవాకెల్ కర్మన్]]'''<br>(జ.1979) |{{flagg|usc|Yemen}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2012 Nobel Peace Prize|2012]] |[[File:Flag of Europe.svg|75px]] |'''[[ఐరోపా సమాఖ్య]]'''<br>(స్థాపితం 1958) |{{flagg|usc|European Union}} |"for over six decades contributed to the advancement of peace and reconciliation, democracy and human rights in Europe."<ref name="nobel-2012">{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2012|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|publisher=Nobel Foundation|access-date=12 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010232902/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|archive-date=10 October 2012|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2013 Nobel Peace Prize|2013]] |[[File:Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons HQ in The Hague 2007.jpg|75px]] |'''[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 1997) |{{flagg|usc|Netherlands}}<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |title=Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons Facts |access-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202812/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |archive-date=2018-12-02 |url-status=live}}</ref> |"for its extensive efforts to eliminate chemical weapons."<ref name="nobel-2013">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary |title=The Nobel Peace Prize 2013 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=11 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311184635/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2014 Nobel Peace Prize|2014]] |[[File:Kailash Satyarthi March 2015.jpg|75px]] |'''[[కైలాశ్ సత్యార్థి]]'''<br>(జ.1954) |{{flagg|usc|India}} |rowspan=2 |"for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education."<ref name="nobel-2014">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/summary|title=The Nobel Peace Prize 2014|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010114631/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.html|archive-date=2014-10-10|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|75px]] |'''[[మలాలా యూసఫ్‌జాయ్]]'''<br>(జ.1997) |{{flagg|usc|Pakistan}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2015 Nobel Peace Prize|2015]] |[[File:Tunisian National Dialogue Quartet Visit to Vienna March 2016 (24747151924).jpg|75px]] |'''[[Tunisian National Dialogue Quartet]]'''<br>(2013–2014) |{{flagg|usc|Tunisia}} |"for its decisive contribution to the building of a pluralistic democracy in Tunisia in the wake of the [[Tunisian revolution|Jasmine Revolution]] of 2011."<ref name="nobel-2015">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2015/summary|title=The Nobel Peace Prize 2015|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009130705/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2015/press.html|archive-date=2015-10-09|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2016 Nobel Peace Prize|2016]] |[[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Juan Manuel|Santos}}'''<br>(జ.1951) |{{flagg|usc|Colombia}} |"for his resolute efforts to bring the [[Colombia|country's]] more than 50-year-long [[Colombian conflict|civil war]] to an end."<ref name="nobel-2016">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2016/summary|title=The Nobel Peace Prize 2016|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archive-date=2016-10-07|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2017 Nobel Peace Prize|2017]] |[[File:Logo ICAN.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Abolish Nuclear Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagcountry|Switzerland}} |"for its work to draw attention to the catastrophic humanitarian consequences of any use of nuclear weapons and for its ground-breaking efforts to achieve a treaty-based prohibition of such weapons."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2017/summary|title=The Nobel Peace Prize 2017 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006090402/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2017/press.html|archive-date=2017-10-06|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2018 Nobel Peace Prize|2018]] |[[File:Denis Mukwege 2018.jpg|75px]] |'''[[డెనిస్ ముక్వేగి]]'''<br>(జ.1955) |{{flagg|usc|Democratic Republic of the Congo}} |rowspan=2 |"for their efforts to end the use of [[sexual violence]] as a weapon of war and armed conflict."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/summary|title=The Nobel Peace Prize 2018 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005104610/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/press-release/|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nadia Murad, 2015 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నాదియా మురాద్]]'''<br>(జ.1993) |{{flagg|usc|Iraq}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |- |[[2019 Nobel Peace Prize|2019]] |[[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|75px]] |'''{{sortname|Abiy|Ahmed}}'''<br>(జ.1976) |{{flagg|usc|Ethiopia}} |"for his efforts to achieve peace and international cooperation, and in particular for his decisive initiative to resolve the [[Eritrean–Ethiopian border conflict|border conflict]] with neighbouring [[Eritrea]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary |title=The Nobel Peace Prize 2019 |publisher=The Nobel Foundation |lang=en |access-date=2019-10-19 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307004313/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2020" |[[2020 Nobel Peace Prize|2020]] |[[File:World Food Programme Logo Simple.svg|75px]] |'''[[World Food Programme]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagg|usc|United Nations}} |"for its efforts to combat hunger, for its contribution to bettering conditions for peace in conflict-affected areas and for acting as a driving force in efforts to prevent the use of hunger as a weapon of war and conflict."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2020|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|access-date=2020-10-09|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009093614/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2021 Nobel Peace Prize|2021]] |[[File:Dmitry Muratov Four Freedoms Award 2010.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dmitry|Muratov}}'''<br>(జ.1961}}) |{{flagg|usc|Russia}} |rowspan=2 |"for their efforts to safeguard freedom of expression, which is a precondition for democracy and lasting peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary|title=The Nobel Peace Prize 2021 - Press Release|access-date=2021-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214910/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Maria Ressa.jpg|75px]] |'''[[మరియా రెస్సా]]'''<br>(జ.1963) |{{flagg|usc|Philippines}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2022 Nobel Peace Prize|2022]] |[[File:The Center for Civil Liberties logo.png|75px]] |[[Centre for Civil Liberties (Ukrainian civil society organization)|'''Centre for Civil Liberties''']]<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagg|usc|Ukraine}} |rowspan=3 |"The Peace Prize laureates represent civil society in their home countries. They have for many years promoted the right to criticise power and protect the fundamental rights of citizens. They have made an outstanding effort to document war crimes, human right abuses and the abuse of power. Together they demonstrate the significance of civil society for peace and democracy."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2022 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |access-date=2022-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007092351/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Memorial Logo.png{{!}}class=skin-invert|75px]] |[[Memorial (society)|'''Memorial''']]<br>(స్థాపితం 1989) |{{flagg|usc|Russia}} |- |[[File:Alaksandr Bialacki (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Ales|Bialiatski}}'''{{ref label|Ales Bialiatski|J|J}}<br>(జ.1962) |{{flagg|usc|Belarus}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2023 నోబెల్ శాంతి బహుమతి|2023]] |[[File:Narges Mohammadi (cropped1).jpg|75px]] |'''[[నర్గెస్ మొహమ్మదీ]]'''{{ref label|Narges Mohammadi|K|K}}<br>(జ.1972) |{{flagg|usc|Iran}} |"for her fight against the oppression of [[women in Iran]] and her fight to promote [[human rights]] and [[freedom]] for all"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|title=The Nobel Peace Prize 2023|publisher=Nobel Foundation|access-date=6 October 2023|date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006094607/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2024 |[[File:Origami - Crane.svg|75px]] |'''[[నిహాన్ హిదాంక్యో]]'''<br>(స్థాపితం 1956) |{{flagg|usc|Japan}} |"for its efforts to achieve a world free of nuclear weapons and for demonstrating through [[Hibakusha|witness testimony]] that nuclear weapons must never be used again"<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/summary/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2025 |[[File:Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''[[మారియా కొరినా మచాడో]]'''{{ref label|Maria Corina Machado|L|L}}<br>(జ.1967) |{{flagg|usc|Venezuela}} |"for her tireless work promoting democratic rights for the people of Venezuela and for her struggle to achieve a just and [[peaceful transition of power|peaceful transition]] from dictatorship to [[democracy]]."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/|access-date=2025-10-10|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2026 |[[File:Navi Pillay June 2014.jpg|75px]] |'''[[నవీ పిళ్ళై]]'''<br>(జ.1941) |{{ZAF}} |"for her efforts to promote peace and international law"<ref>{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/summary/ |website=NobelPrize.org |access-date=9 October 2026}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి]] [[వర్గం:పురస్కారాలు]] lsnp0bq3td1przsq018ssods7gf8b67 4983311 4983281 2026-10-17T14:36:18Z స్వరలాసిక 13980 /* బహుమతి గ్రహీతలు */ 4983311 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = నోబెల్ శాంతి బహుమతి | image = Nobel medal dsc06171.jpg | alt = A golden medallion with an embossed image of a bearded man facing left in profile. To the left of the man is the text "ALFR•" then "NOBEL", and on the right, the text (smaller) "NAT•" then "MDCCCXXXIII" above, followed by (smaller) "OB•" then "MDCCCXCVI" below. | description = శాంతి కోసం విశేష కృషి చేసినందుకు | presenter = ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ యొక్క ఎస్టేట్ తరపున నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ | location = ఓస్లో | year = 1901 | website = [http://nobelprize.org Nobelprize.org] }} [[File:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|right|upright|[[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్]]]] [[File:Norske nobelinstiutt 1.jpg|right|thumb|ఓస్లో, నార్వేలో నార్వేజియన్ నోబెల్ ఇన్స్టిట్యూట్]] [[డైనమైట్]] ఆవిష్కర్త [[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్|ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్]] జ్ఞాపకార్థం ఇచ్చే ఆరు అవార్డులలో ఒకటి '''నోబెల్ శాంతి బహుమతి'''. ప్రతి సంవత్సరం శాంతి, సాహిత్యం, భౌతికశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, ఆర్థికశాస్త్రం, ఔషధరంగం అనే ఆరు రంగాలలో ఎవరైతే వారి చర్యల ద్వారా మానవజాతికి ఉత్తమ ప్రయోజనాన్ని కలిగిస్తారో వారికి ఈ సంస్థ అవార్డులను ప్రదానం చేస్తుంది. ఇతర నోబెల్ బహుమతులు స్వీడన్ లో ఇవ్వబడుతుండగా, నోబెల్ శాంతి బహుమతి నార్వేలో ఇవ్వబడుతుంది. ఎందుకంటే ఈ బహుమతులు ప్రారంభించినప్పుడు నార్వే, స్వీడన్ ఒక దేశంగా ఉన్నాయి.<ref>"Nobel Peace Prize", ''The Oxford Dictionary of Twentieth Century World History''</ref> నోబెల్ శాంతి బహుమతి విజేతల జాబితాలో మార్టిన్ లూథర్ కింగ్, జూనియర్, ఎలిహు రూట్, థియోడర్ రూజ్వెల్ట్, ఉడ్రో విల్సన్, హెన్రి లా ఫోంటైన్, మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్, ఆంగ్ సాన్ సు కయి, నెల్సన్ మండేలా, కోఫీ అన్నన్, జిమ్మీ కార్టర్, వంగారి మాతై, బరాక్ ఒబామా, లియు క్సియాబో సహా పలువురు ఉన్నారు. ఈ బహుమతి అవార్డు విషయంలో తరచుగా వివాదం జరుగుతుంటుంది. నోబెల్ శాంతి బహుమతిని మొదటిసారిగా 1901లో ఫ్రెడెరిక్ పాస్సీ, హెన్రీ డ్యూనాంట్‌లకు సంయుక్తంగా ప్రదానం చేశారు. వీరు 150,782 స్వీడిష్ క్రోనోర్ల బహుమతి మొత్తాన్ని (2008 నాటి విలువ ప్రకారం 7,731,004 క్రోనోర్లకు సమానం) పంచుకున్నారు. ఇటీవల 2026లో [[నవీ పిళ్ళై]]<nowiki>కి</nowiki> ఈ బహుమతి ప్రదానం చేయబడింది. 1962 నాటి నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీత లైనస్ పాలింగ్, ఇతరులతో పంచుకోకుండా ఒంటరిగా రెండు నోబెల్ బహుమతులు అందుకున్న ఏకైక వ్యక్తి. అతడు 1954లో రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకున్నాడు.<ref name="NobelFacts">{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-peace-prize|title=Nobel Laureates Facts|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901134144/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_facts.html|archive-date=2012-09-01|url-status=dead|access-date=2011-10-06}}</ref> 2014 గ్రహీత మలాలా యూసఫ్‌జాయ్, తన 17 సంవత్సరాల వయస్సులో నోబెల్ శాంతి బహుమతిని పొందిన అత్యంత పిన్న వయస్కురాలు.<ref name="NobelFacts" /> నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న తొలి మహిళ 1905లో బెర్తా వాన్ సట్నర్. ఇప్పటివరకు వ్యక్తిగతంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న 113 మంది గ్రహీతలలో 20 మంది మహిళలు ఉన్నారు.<ref name="NobelFacts" /> ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ ఆఫ్ ది రెడ్ క్రాస్ అత్యధికంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతులను అందుకుంది; తన మానవతా సేవలకు గాను ఈ సంస్థ మూడుసార్లు ఈ బహుమతిని పొందింది.<ref name="NobelFacts" /> ఐదుగురు నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు తమకు బహుమతి ప్రకటించిన సమయంలో నిర్బంధంలో ఉన్నారు: కార్ల్ వాన్ ఒసియెట్స్కీ (1935లో), ఆంగ్ సాన్ సూ కీ (1991లో), లియు జియాబో (2010లో), అలెస్ బియాల్యాట్స్కీ (2022లో), నర్గెస్ మొహమ్మది (2023లో).<ref name="NobelFacts" /> ==1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి== 1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి కోసం మహాత్మా [[గాంధీ]]ని ఎంపిక చేశారు. అయితే ఆయన ఆ సంవత్సరం జనవరి 30వ తేదీన తుపాకీ గుండ్లకు బలి అయినారు. అప్పట్లో ఉన్న నియమం ప్రకారం కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలోనే మరణించిన వ్యక్తులకు నోబెల్‌ బహుమతులు ప్రకటించాలనేది నిబంధన. గాంధీ ఒక సంస్థకు ప్రతినిధి కాదు. మరణ విల్లును ఆయన వ్రాయలేదు. బహుమతి ఎవరికి అందజేయాలో నోబెల్‌ సంస్థకు తెలియకపోవడంతో ప్రతిపాదన విరమించుకోబడింది. ఒక అర్హులు ఎవ్వరూ లేకపోవడంతో ఆ సంవత్సరం నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి ఎవ్వరికీ ఇవ్వలేదు. ==1979 లో మదర్ థెరీసాకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి== శాంతికి విఘాతం కలిగించే పేదరికాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి 1979 లో [[మదర్ థెరీసా]]కు నోబెల్ శాంతి బహుమతి అందచేసారు.బహుమతి గ్రహీతలకు మర్యాద పూర్వకంగా ఇచ్చే సాంప్రదాయ విందును నిరాకరించి $192,000 నిధులను భారతదేశం లోని పేద ప్రజలకు ఇవ్వవలసినదిగా కోరుతూ, భౌతికపరమైన బహుమతులు ప్రపంచంలోని అవసరార్ధులకు ఉపయోగపడినపుడే వాటికి ప్రాముఖ్యత వుంటుంది అన్నారు.మదర్ థెరీసా ఈ బహుమతిని అందుకున్నపుడు ఆమెను "ప్రపంచశాంతిని పెంపొందించేందుకు మనము ఏమి చేయగలం?" అని అడిగారు."ఇంటికి వెళ్లి మీ కుటుంబాన్ని ప్రేమించండి" అని చెప్పారు.ఈ విషయం పై ఆమె తన నోబెల్ ఉపన్యాసంలో ఈ విధంగా అన్నారు:"పేద దేశాలలోనే కాక ప్రపంచం మొత్తంలో నేను పేదరికాన్ని చూసాను, కానీ పాశ్చాత్య దేశాలలోని పేదరికం తొలగించడం కష్టం.నేను వీధులలో ఆకలిగొన్న వానిని కలిసినపుడు అతనికి కొంత అన్నము, ఒక రొట్టెముక్క ఇచ్చి తృప్తిపడతాను. నేను అతని ఆకలిని తొలగించగలిగాను.కానీ ఒక వ్యక్తి గెంటివేయబడినపుడు, పనికిరాని వ్యక్తిగా భావించబడినపుడు, ప్రేమింపబడనపుడు, భీతిల్లినపుడు, సమాజంచే వెలివేయబడినపుడు-ఆ రకమైన పేదరికం చాల బాధాకరమైనది, నా దృష్టిలో తొలగించుటకు కష్టమైనది." గర్భ స్రావాన్ని 'ప్రపంచ శాంతికి అతి పెద్ద విఘాతంగా' ఆమె పేర్కొన్నారు. ==బహుమతి గ్రహీతలు== {|class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header-multi" |- !rowspan=2 |సంవత్సరం !colspan=2 |గ్రహీత(లు) !rowspan=2 |దేశం !rowspan=2 class=unsortable |సైటేషన్ |- id="1901" |rowspan=2 |1901 |[[File:Jean Henri Dunant (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''హెన్రీ డ్యూనాంట్'''<br>(1828–1910) |{{flagcountry|Switzerland}} |"క్షతగాత్రులైన సైనికులకు సహాయం చేయడంలో, అంతర్జాతీయ అవగాహనను పెంపొందించడంలో చేసిన మానవతా ప్రయత్నాలకు గాను"<ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |author-link=Geir Lundestad |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050022/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="N1901">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1901 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045405/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Frederic Passy.jpg|75px]] |'''ఫ్రెడెరిక్ పాసీ'''<br>(1822–1912) |{{flagcountry|France}} |"అంతర్జాతీయ శాంతి సభలు, రాయబారం, మధ్యవర్తిత్వం కోసం జీవితాంతం చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1901"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1902 |[[File:Ducommun.jpg|75px]] |'''ఎలీ డుకోమున్'''<br>(1833–1906) |rowspan=2 |{{flagcountry|Switzerland}} |"బెర్న్ శాంతి బ్యూరోకీ అవిశ్రాంతమైన, నైపుణ్యంతో కూడిన మార్గదర్శకత్వానికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050219/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] |'''చార్లెస్ ఆల్బర్ట్ గోబట్'''<br>(1843–1914) |"ఇంటర్-పార్లమెంటరీ యూనియన్‌ను అత్యంత సమర్థవంతంగా, ఆచరణాత్మకంగా నిర్వహించినందుకు గాను."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1903 |[[File:Cremer.jpg|75px]] |'''రాన్డల్ క్రెమెర్'''<br>(1828–1908) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"శాంతి, మధ్యవర్తిత్వ భావనల కోసం ఆయన సుదీర్ఘకాలం పాటు అంకితభావంతో చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050042/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1904 |[[File:Logo of Institut de Droit International.svg|75px]] |'''ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లా'''<br>(స్థాపితం 1873) |{{flagcountry|Belgium}} |"దేశాల మధ్య శాంతియుత సంబంధాలను పెంపొందించడానికి, యుద్ధ చట్టాలను మరింత మానవీయంగా మార్చడానికి అంతర్జాతీయ ప్రజా చట్టంలో అది చేసిన నిరంతర కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1904 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045525/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1905 |[[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] |'''[[బర్ధావాన్ సట్‌నర్]]'''<br>(1843–1914) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"యుద్ధ భయానకతను ఎదిరించడంలో ఆమె ప్రదర్శించిన సాహసానికి గాను."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1906 |[[File:Theodore Roosevelt by the Pach Bros (4x5 cropped).jpg|75px]] |'''[[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]]'''<br>(1858–1919) |{{flagcountry|United States}} |"for his role in bringing to an end the [[Russo-Japanese War|bloody war]] recently waged between two of the world's great powers, Japan and Russia."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045806/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1907 |[[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ernesto Teodoro|Moneta}}'''<br>(1833–1918) |{{flagcountry|Kingdom of Italy|Italy}} |"for his work in the press and in peace meetings, both public and private, for an understanding between France and Italy"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050412/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] |'''{{sortname|Louis|Renault|dab=jurist}}'''<br>(1843–1918) |{{flagcountry|France}} |"for his decisive influence upon the conduct and outcome of the Hague and Geneva Conferences."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1908 |[[File:KParnoldson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Klas Pontus|Arnoldson}}'''<br>(1844–1916) |{{flagcountry|Sweden}} |rowspan=2 |"for their long time work for the cause of peace as politicians, peace society leaders, orators and authors."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1908">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1908 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045759/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Fredrik Bajer nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fredrik|Bajer}}'''<br>(1837–1922) |{{flagcountry|Denmark}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1909 |[[File:Beernaert.gif|75px]] |'''{{sortname|Auguste|Beernaert}}'''<br>(1829–1912) |{{flagcountry|Belgium}} |rowspan=2 |"for their prominent position in the international movement for peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050444/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:PaulBalluet.gif|75px]] |'''{{sortname|Paul Henri|d'Estournelles de Constant|Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant}}'''<br>(1852–1924) |{{flagcountry|France}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1910" |1910 |[[File:IPB logo svg.svg|75px]] |'''[[International Peace Bureau|Permanent International Peace Bureau]]'''<br>(స్థాపితం 1891) |Several |"for acting as a link between the peace societies of the various countries, and helping them to organize the world rallies of the international peace movement."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |title=Award Ceremony Speech (1910) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050340/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1910 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045246/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1911 |[[File:TMCasser.jpg|75px]] |'''{{sortname|Tobias|Asser}}'''<br>(1838–1913) |{{flagcountry|Netherlands}} |"for his role as co-founder of the [[Institut de droit international]], initiator of the [[Hague Conference on Private International Law|Conferences on International Private Law (Conférences de Droit international privé) at the Hague]], and pioneer in the field of international legal relations"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1911 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045430/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alfred Hermann Fried nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfred|Fried|Alfred Hermann Fried}}'''<br>(1864–1921) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for his effort to expose and fight what he considers to be the main cause of war, namely, the anarchy in international relations."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1912 |[[File:Elihu Root, 1845-1937, bust portrait, facing left.jpg|75px]] |'''{{sortname|Elihu|Root}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1845–1937) |{{flagcountry|United States}} |"for bringing about better understanding between the countries of North and South America and initiating important arbitration agreements between the United States and other countries."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050308/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1913 |[[File:HenriLaFontaine.jpg|75px]] |'''{{sortname|Henri|La Fontaine}}'''<br>(1854–1943) |{{flagcountry|Belgium}} |"for his unparalleled contribution to the organization of peaceful internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1913 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045928/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1914 |colspan=4 rowspan=3 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- bgcolor="lightgrey" |1915 |- bgcolor="lightgrey" |1916 |- |1917 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagcountry|ICRC}} |"for the efforts to take care of wounded soldiers and prisoners of war and their families."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1917 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050508/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1918 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- |1919 |[[File:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919 (cropped 3x4).jpg|75px]] |'''[[వుడ్రో విల్సన్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1924) |{{flagcountry|United States}} |"for his role as founder of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1919">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204141834/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |archive-date=2013-12-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1920" |1920 |[[File:Léon Bourgeois 1917.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Bourgeois}}'''<br>(1851–1925) |{{flagcountry|France}} |"for his longstanding contribution to the cause of peace and justice and his prominent role in the establishment of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1920 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045134/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1921 |[[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] |'''{{sortname|Hjalmar|Branting}}'''<br>(1860–1925) |{{flagcountry|Sweden}} |rowspan=2 |"for their lifelong contributions to the cause of peace and organized internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045608/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Christian Lous Lange.jpg|75px]] |'''{{sortname|Christian|Lange|Christian Lous Lange}}'''<br>(1869–1938) |{{flagcountry|Norway}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1922 |[[File:Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fridtjof|Nansen}}'''<br>(1861–1930) |{{flagcountry|Norway}} |"for his leading role in the repatriation of prisoners of war, in international relief work and as the League of Nations' High Commissioner for refugees."<ref>{{cite web |first=Fredrik |last=Stang |author-link=Fredrik Stang |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |title=Award Ceremony Speech (1922) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813122025/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |archive-date=2011-08-13 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1922 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050352/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1923 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1924 |- |rowspan=2 |1925 |[[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Austen|Chamberlain}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1863–1937) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045305/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Portrait of Vice President Charles Dawes of Illinois, 1925.jpeg|75px]] |'''{{sortname|Charles G.|Dawes}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1865–1951) |{{flagcountry|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Dawes Plan]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1926 |[[File:Aristide Briand 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Aristide|Briand}}'''<br>(1862–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908160137/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |archive-date=2011-09-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] |'''{{sortname|Gustav|Stresemann}}'''<br>(1878–1929) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ferdinand|Buisson}}'''<br>(1841–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their contribution to the emergence in France and Germany of a public opinion which favours peaceful international cooperation."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ludwig Quidde nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ludwig|Quidde}}'''<br>(1858–1941) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |1928 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1929 |[[File:Portrait of Frank B. Kellogg (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Frank B.|Kellogg}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1937) |{{flagcountry|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Kellogg-Briand Pact]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1929">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1929 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050234/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1930" |1930 |[[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nathan|Söderblom}}'''<br>(1866–1931) |{{flagcountry|Sweden}} |"for promoting [[Ecumenism|Christian unity]] and helping create 'that new attitude of mind which is necessary if peace between nations is to become reality'."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045053/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1931 |[[File:Jane Addams profile (cropped).jpg|75px]] |'''[[జేన్ ఆడమ్స్]]'''<br>(1860–1935) |rowspan=2 |{{flagcountry|United States}} |rowspan=2 |"for their assiduous effort to revive the ideal of peace and to rekindle the spirit of peace in their own nation and in the whole of mankind."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045719/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nicholas Murray Butler 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nicholas Murray|Butler}}'''<br>(1862–1947) |- bgcolor="lightgrey" |1932 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1933 |[[File:Norman Angell 01.jpg|75px]] |'''{{sortname|Norman|Angell}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1872–1967) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for having exposed by his pen [[The Great Illusion|the illusion of war]] and presented a convincing plea for international cooperation and peace."<ref name="N1933">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1933 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045745/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1934 |[[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Arthur|Henderson}}'''<br>(1863–1935) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his untiring struggle and his courageous efforts as Chairman of the [[League of Nations Disarmament Conference]] 1931-34."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045505/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="BBC_2013_04_03">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |title=BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013 |work=BBC News |date=3 April 2013 |access-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405120837/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |archive-date=5 April 2018 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1935 |[[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carl|von Ossietzky}}'''{{ref label|Late|A|A}}{{ref label|Carl von Ossietzky|B|B}}<br>(1889–1938) |{{flagcountry|Nazi Germany|Germany}} |"for his burning love for freedom of thought and expression and his valuable contribution to the cause of peace."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1935">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045228/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1936 |[[File:Carlos Saavedra Lamas.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos|Saavedra Lamas}}'''<br>(1878–1959) |{{flagcountry|Argentina}} |"for his role as father of the [[Saavedra Lamas Treaty|Argentine Antiwar Pact of 1933]], which he also used as a means to mediate peace between [[Chaco War|Paraguay and Bolivia in 1935]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1936 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045950/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1937 |[[File:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood looking right circa 1915 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|The Viscount|Cecil of Chelwood|Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood}}'''<br>(1864–1958) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his tireless effort in support of the [[League of Nations]], disarmament and peace."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1937 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050250/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1938 |[[File:BLANK ICON (cropped).png|75px]] |'''[[Office international Nansen pour les réfugiés|Nansen International Office for Refugees]]'''<br>(1930–1939) |{{flagcountry|League of Nations}} |"for having carried on the work of [[Fridtjof Nansen]] to the benefit of refugees across Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary |title=The Nobel Peace Prize 1938 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-01 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151950/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1939 |colspan=4 rowspan=5 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War II]].'' |- bgcolor="lightgrey" id="1940" |1940 |- bgcolor="lightgrey" |1941 |- bgcolor="lightgrey" |1942 |- bgcolor="lightgrey" |1943 |- |1944 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagcountry|ICRC}} |"for the great work it has performed during the [[World War II|war]] on behalf of humanity."<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |author-link=Gunnar Jahn |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |title=Award Ceremony Speech (1944) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215034310/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |archive-date=2010-12-15 |url-status=live}}</ref><ref name="N1944">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1944 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2019-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320201100/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |archive-date=2019-03-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1945 |[[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] |'''{{sortname|Cordell|Hull}}'''<br>(1871–1955) |{{flagcountry|United States}} |"for his indefatigable work for international understanding and his pivotal role in establishing the [[United Nations]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary|title=The Nobel Peace Prize 1945|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-01|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151957/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1946 |[[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] |'''[[ఎమిలీ గ్రీన్ బాల్చ్]]'''<br>(1867–1961) |rowspan=2 |{{flagcountry|United States}} |"for her lifelong work for the cause of peace"<ref name="N1946">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218154117/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |archive-date=2008-12-18 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:John Raleigh Mott.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Mott}}'''<br>(1865–1955) |"for his contribution to the creation of a peace-promoting religious brotherhood across national boundaries."<ref name="N1946"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1947 |[[File:AFSC logo (cropped).svg|75px]] |'''[[American Friends Service Committee]]'''<br>(స్థాపితం 1917) |{{flagcountry|United States}} |rowspan=2 |"for their pioneering work in the international peace movement and compassionate effort to relieve human suffering, thereby promoting the fraternity between nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary |title=The Nobel Peace Prize 1947 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307152217/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Friends Council Service logo.png|75px]] |'''[[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]]'''<br>(స్థాపితం 1927) |{{flagcountry|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |1948 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' ''because "there was no suitable living candidate."''<br>(A tribute to the recently assassinated [[Mahatma Gandhi|Mohandas Gandhi]] in {{flagcountry|India}}.)<ref name="gandhi">{{cite web |first=Øyvind |last=Tønnesson |url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate |title=Controversies Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher=Nobel Foundation |date=1999-12-01 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920235427/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate/ |archive-date=2018-09-20 |url-status=live}}</ref> |- |1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|The Lord|Boyd-Orr|John Boyd Orr, 1st Baron Boyd-Orr}}'''<br>(1880–1971) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his lifelong effort to conquer hunger and want, thereby helping to remove a major cause of military conflict and war."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054942/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1950" |1950 |[[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ralph|Bunche}}'''<br>(1904–1971) |{{flagcountry|United States}} |"for his work as mediator in Palestine in 1948-1949."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070820/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1951 |[[File:Léon Jouhaux nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Jouhaux}}'''<br>(1879–1954) |{{flagcountry|French Fourth Republic}} |"for having devoted his life to the fight against war through the promotion of social justice and brotherhood among men and nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1951 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070825/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1952 |[[File:Albert Schweitzer 1952.jpg|75px]] |'''[[ఆల్బర్ట్ స్విట్జర్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1875–1965) |{{flagcountry|French Fourth Republic}}<br>(born in {{flagcountry|Alsace-Lorraine}}) |"for his altruism, [[Reverence for Life|reverence for life]], and tireless humanitarian work which has helped making the idea of brotherhood between men and nations a living one."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-02-12 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129012728/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1953 |[[File:George Catlett Marshall, general of the US army.jpg|75px]] |'''{{sortname|George|Marshall}}'''<br>(1880–1959) |{{flagcountry|United States}} |"for proposing and supervising the [[Marshall Plan|plan]] for the economic recovery of Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052339/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1954 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagcountry|United Nations}} |"for its efforts to heal the wounds of war by providing help and protection to refugees all over the world."<ref name="N1954">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1954 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1955 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1956 |- |1957 |[[File:Lester B. Pearson with a pencil 140x190.jpg|75px]] |'''{{sortname|Lester B.|Pearson}}'''<br>(1897–1972) |{{flagcountry|Canada|1957}} |"for his crucial contribution to the deployment of a [[United Nations Emergency Force]] in the wake of the [[Suez Crisis]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070830/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1958 |[[File:Georges Pire 1958 (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Dominique|Pire}}'''<br>(1910–1969) |{{flagcountry|Belgium}} |"for his efforts to help refugees to leave their camps and return to a life of freedom and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070835/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1959 |[[File:Philip Noel-Baker Anefo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Philip|Noel-Baker|Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker}}'''<br>(1889–1982) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his longstanding contribution to the cause of disarmament and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155030/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1960" |1960 |[[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Albert|Luthuli}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1898–1967) |{{flagcountry|South Africa|1928}} |"for his non-violent struggle against [[apartheid]]."<ref name="N1960">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070842/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1961 |[[File:Dag Hammarskjöld 1961.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dag|Hammarskjöld}}'''{{ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}}<br>(1905–1961) |{{flagcountry|Sweden}} |"for developing the UN into an effective and constructive international organization, capable of giving life to the principles and aims expressed in the [[UN Charter]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004326/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> <!-- Died in an Airplane Crash before being awarded --> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1962 |[[File:Linus Pauling 1962.jpg|75px]] |'''లైనస్ పాలింగ్'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1901–1994) |{{flagcountry|United States}} |"for his fight against the nuclear arms race between East and West."<ref name="N1962">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1962 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052344/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1963 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |rowspan=2 |{{flagcountry|ICRC}}<br>{{flagcountry|IFRC}} |rowspan=2 |"for promoting the principles of the [[Geneva Convention]] and cooperation with the UN."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1963 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052349/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:IFRC logo.svg|75px]] |'''[[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies|League of Red Cross Societies]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1964 Nobel Peace Prize|1964]] |[[File:Martin Luther King, Jr..jpg|75px]] |'''[[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్]]'''<br>(1929–1968) |{{flagcountry|United States}} |"for his non-violent [[Civil rights movement|struggle for civil rights]] for the Afro-American population."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081111194843/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |archive-date=2008-11-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1965 Nobel Peace Prize|1965]] |[[File:Logo of UNICEF.svg|75px]] |'''[[యునిసెఫ్|యునైటెడ్ నేషన్స్ చిల్డ్రన్స్ ఫండ్]]'''<br>(స్థాపితం 1946) |{{flagcountry|United Nations}} |"for its effort to enhance solidarity between nations and reduce the difference between rich and poor states."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1965 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023073552/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |archive-date=2008-10-23 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |[[1966 Nobel Peace Prize|1966]] |colspan=4 rowspan=2 align=center|'''''Not awarded''' due to the [[Norwegian Nobel Committee]] deciding that none of the nominations met the criteria in Nobel's will.'' |- bgcolor="lightgrey" |[[1967 Nobel Peace Prize|1967]] |- |[[1968 Nobel Peace Prize|1968]] |[[File:René Cassin nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|René|Cassin}}'''<br>(1887–1976) |{{flagcountry|France}} |"for his struggle to ensure the rights of man as stipulated in the [[Universal Declaration of Human Rights|UN Declaration]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1968 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204123/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1969 Nobel Peace Prize|1969]] |[[File:Flag of ILO.svg|75px]] |'''[[International Labour Organization]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |{{flagcountry|United Nations}} |"for creating international legislation insuring certain norms for working conditions in every country."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1969 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070847/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1970" |[[1970 Nobel Peace Prize|1970]] |[[File:Norman Borlaug, 2004 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నార్మన్ బోర్లాగ్]]'''<br>(1914–2009) |{{flagcountry|United States}} |"for having given a well-స్థాపితం hope - the [[green revolution]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070852/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1971 Nobel Peace Prize|1971]] |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] |'''{{sortname|Willy|Brandt}}'''<br>(1913–1992) |{{flagcountry|West Germany}} |"for paving the way for a meaningful dialogue between East and West."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052354/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1972 |colspan=4 align=center|'''''Not awarded''''' |- |rowspan=2 |[[1973 Nobel Peace Prize|1973]] |[[File:Henry A Kissinger (cropped).jpg|75px]] |'''[[హెన్రీ కిసింజర్]]'''{{ref label|Henry Kissinger|D|D}}<br>(1923–2023) |{{flagcountry|United States}} |rowspan=2 |"for jointly having [[Paris Peace Accords|negotiated a cease fire]] in Vietnam in 1973."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1973">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1973 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213145/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:LeDucTho1973.jpg|75px]] |'''{{sortname||Lê Đức Thọ}}'''{{ref label|Le Duc Tho|E|E}}<br>(1911–1990) |data-sort-value="Vietnam" |{{flagcountry|North Vietnam}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[1974 Nobel Peace Prize|1974]] |[[File:Seán MacBride 1984 (cropped2).jpg|75px]] |'''{{sortname|Seán|MacBride}}'''<br>(1904–1988) |{{flagcountry|Ireland}} |"for his efforts to secure and develop human rights throughout the world"<ref name="N1974">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070857/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- |[[File:Eisaku Sato 19641109.jpg|75px]] |'''{{sortname|Eisaku|Satō}}'''<br>(1901–1975) |{{flagcountry|Japan}} |"for his contribution to stabilize conditions in the Pacific rim area and for signing the [[Nuclear Non-Proliferation Treaty]]."<ref name="N1974"/><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1975 Nobel Peace Prize|1975]] |[[File:Andrei Sakharov (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Andrei|Sakharov}}'''{{ref label|Andrei Sakharov|F|F}}<br>(1921–1989) |{{flagcountry|Soviet Union}} |"for his struggle for human rights in the [[Soviet Union]], for disarmament and cooperation between all nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1975/summary |title=The Nobel Peace Prize 1975 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204134/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1976 |[[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mairead|Maguire}}'''<br>(జ.1944) |rowspan=2 |{{flagcountry|United Kingdom}} |rowspan=2 |"for the courageous efforts in founding a movement to put an end to the [[The Troubles|violent conflict in Northern Ireland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|title=The Nobel Peace Prize 1976|access-date=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052404/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|archive-date=2008-10-24|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Betty Williams 1996 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Betty|Williams|dab=Nobel laureate}}'''<br>(1943–2020) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1977 |[[File:Amnesty international Logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for worldwide respect for human rights."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1977/summary |title=The Nobel Peace Prize 1977 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155128/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1977/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1978 |[[File:Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG|75px]] |'''{{sortname|Menachem|Begin}}'''<br>(1913–1992) |{{flagcountry|Israel}} |rowspan=2 |"for jointly having negotiated [[Camp David Agreement|peace between Egypt and Israel in 1978]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1978 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054952/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Sadat 1 (cropped).jpg|75px]] |'''[[అన్వర్ సాదత్]]'''<br>(1918–1981) |{{flagcountry|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1979 |[[File:Mutter Teresa von Kalkutta.jpg|75px]] |'''[[మదర్ థెరీసా]]'''<br>(1910–1997) |{{flagcountry|People's Socialist Republic of Albania|Albania}} |"for her work for bringing help to suffering humanity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016093455/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |archive-date=2014-10-16}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1980" |1980 |[[File:Adolfo Pérez Esquivel, premio Nobel de la Paz en 1980, Visitó al Presidente de la Asamblea Nacional, Fernando Cordero. (5076794488).jpg|75px]] |'''{{sortname|Adolfo|Pérez Esquivel}}'''<br>(జ.1931) |{{flagcountry|Argentina}} |"for being a source of inspiration to repressed people, especially in Latin America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052419/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1981 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagcountry|United Nations}} |"for promoting the fundamental rights of refugees."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1981 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072712/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1982 |[[File:Alfonso Garcia Robles 1981 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfonso|García Robles}}'''<br>(1911–1991) |{{flagcountry|Mexico}} |rowspan=2 |"for their work for [[Treaty of Tlatelolco|disarmament and nuclear and weapon-free zones]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070902/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |access-date=2008-12-03 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208031430/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |archive-date=2008-12-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alva Myrdal 1966.jpg|75px]] |'''[[ఆల్వా మిర్థాల్]]'''<br>(1902–1986) |{{flagcountry|Sweden}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1983 |[[File:Lech Wałęsa (8036260819).jpg|75px]] |'''[[లెక్ వలీసా]]'''{{ref label|Lech Wałęsa|G|G}}<br>(జ.1943) |{{flagcountry|Polish People's Republic|Poland}} |"for non-violent struggle for free [[Solidarity (Polish trade union)|trade unions]] and human rights in [[Poland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1983/summary |title=The Nobel Peace Prize 1983 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213155/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1984 |[[File:Desmond Tutu (47327456801) (cropped and adjusted).jpg|75px]] |'''[[డెస్మండ్ టుటు]]'''<br>(1931–2021) |{{flagcountry|South Africa|1982}} |"for his role as a unifying leader figure in the non-violent campaign to resolve the problem of apartheid in South Africa"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |title=The Nobel Peace Prize for 1984 |access-date=2018-05-11 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727212426/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |archive-date=2018-07-27 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1985 |[[File:IPPNW logo.svg|75px]] |'''[[International Physicians for the Prevention of Nuclear War]]'''<br>(స్థాపితం 1980) |{{flagcountry|United States}} |"for spreading authoritative information and by creating awareness of the catastrophic consequences of [[nuclear war]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1985 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004421/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1986 |[[File:ELIE WIESEL (5112581267).jpg|75px]] |'''{{sortname|Elie|Wiesel}}'''<br>(1928–2016) |{{flagcountry|United States}}<br>(born in {{flagcountry|Kingdom of Romania|Romania}} |"for being a messenger to mankind: his message is one of peace, atonement and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1986 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213200/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1987 |[[File:Óscar Arias (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Óscar|Arias}}'''<br>(జ.1940) |{{flagcountry|Costa Rica}} |"for his work for lasting [[Esquipulas Peace Agreement|peace]] in Central America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155154/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1988 |[[File:United Nations Peacekeeping Logo.svg|75px]] |'''[[United Nations peacekeeping|United Nations Peace-Keeping Forces]]'''<br>(స్థాపితం 1945) |{{flagcountry|United Nations}} |"for preventing armed clashes and creating conditions for negotiations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1988 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034610/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1988–Press release|access-date=2008-11-28|date=1988-09-29|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210190615/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|archive-date=2008-12-10|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |{{anchor|1989}} 1989 |[[File:Tenzin Gyatso - Trento 2013 01.JPG|75px]] |'''[[14 వ దలైలామా|దలైలామా]]'''<br>(జ.1935) |{{flagcountry|India}}<br>(born in {{flagcountry|Tibet (1912–1951)|Tibet}})<!--This is clearly listed on the Nobel Prize website, http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html, where the country of residence for recipient is. Do not change it without discussion.--><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|title=Questions and answers on the Nobel Peace Prize - NobelPrize.org|website=NobelPrize.org|access-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100403/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|archive-date=2015-04-14|url-status=live}}</ref> |"for advocating peaceful solutions based upon tolerance and mutual respect in order to preserve the historical and cultural heritage of his people."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1989 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207042343/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |archive-date=2008-12-07 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1989–Press release|access-date=2008-11-28|date=1989-10-05|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223113735/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|archive-date=2008-12-23|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1990" |1990 |[[File:Mikhail Gorbachev, Reykjavík summit, 1986.jpg|75px]] |'''[[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]]'''<br>(1931–2022) |{{flagcountry|Soviet Union}} |"for the leading role he played in the radical changes in East-West relations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1990/summary |title=The Nobel Peace Prize 1990 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182131/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1990/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1991 |[[File:Aung San Suu Kyi (December 2011).jpg|75px]] |'''[[అంగ్ సాన్ సూకీ]]'''{{ref label|Aung San Suu Kyi|H|H}}<br>(జ.1945) |{{flagcountry|Myanmar}} |"for her non-violent struggle for democracy and human rights."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1991/summary |title=The Nobel Peace Prize 1991 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034620/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1992 |[[File:Rigoberta Menchu.jpg|75px]] |'''[[రిగోబర్టా మేంచూ]]'''<br>(జ.1959) |{{flagcountry|Guatemala}} |"for her struggle for social justice and ethno-cultural reconciliation based on respect for the rights of indigenous peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1992/summary |title=The Nobel Peace Prize 1992 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182136/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1993 |[[File:F. W. de Klerk 2012.jpg|75px]] |'''{{sortname|Frederik Willem|de Klerk}}'''<br>(1936–2021) |rowspan=2 |{{flagcountry|South Africa|variant=1982}} |rowspan=2 |"for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic [[South Africa]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary|title=The Nobel Peace Prize 1993|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227233423/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nelson Mandela 1994.jpg|75px]] |'''[[నెల్సన్ మండేలా]]'''<br>(1918–2013) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |1994 |[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|75px]] |'''[[యాసర్ అరాఫత్]]'''<br>(1929–2004) |{{flagcountry|Palestine}} |rowspan=3 |"for their efforts to create peace in the Middle East."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1994/summary|title=The Nobel Peace Prize 1994|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054957/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/press.html|archive-date=2008-11-04|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Shimon Peres 2010 (full) (cropped).jpg|75px]] |'''[[షిమోన్ పెరెస్]]'''<br>(1923–2016) |rowspan=2 |{{flagcountry|Israel}} |- |[[File:Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Yitzhak|Rabin}}'''<br>(1922–1995) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1995 |[[File:Logo Pugwash Conferences on Science and World Affairs.jpg|75px]] |'''[[Pugwash Conferences on Science and World Affairs]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagcountry|Canada}} |rowspan=2 |"for their efforts to diminish the part played by nuclear arms in international politics and, in the longer run, to eliminate such arms."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1995 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034631/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Josef Rotblat ID badge (cropped).png|75px]] |'''{{sortname|Joseph|Rotblat}}'''<br>(1908–2005) |{{flagcountry|Poland}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1996 |[[File:Carlosbelo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos Filipe Ximenes|Belo}}'''<br>(జ.1948) |rowspan=2 |{{flagcountry|East Timor}} |rowspan=2 |"for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1996/summary |title=The Nobel Peace Prize 1996 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182141/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:José Ramos-Horta Portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname|José|Ramos-Horta}}'''<br>(జ.1949) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1997 |[[File:International Campaign to Ban Landmines Logo.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Ban Landmines]]'''<br>(స్థాపితం 1992) |{{flagcountry|Switzerland}} |rowspan=2 |"for their work for the banning and clearing of anti-personnel mines."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1997 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052424/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:JodyWilliamsMay2010 headcrop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Jody|Williams}}'''<br>(జ.1950) |{{flagcountry|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1998 |[[File:John Hume.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Hume}}'''<br>(1937–2020) |{{flagcountry|Ireland}} |rowspan=2 |"for their efforts to find [[Good Friday Agreement|a peaceful solution]] to the conflict in Northern Ireland."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028225055/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |archive-date=2008-10-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Official portrait of Lord Trimble crop 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|David|Trimble}}'''<br>(1944–2022) |{{flagcountry|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1999 |[[File:Msf logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[Médecins Sans Frontières]]''' |{{flagcountry|Switzerland}} |"in recognition of the organization's pioneering humanitarian work on several continents."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1999 |access-date=2018-08-21 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821192012/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |archive-date=2018-08-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2000" |2000 |[[File:Kim Dae-jung presidential portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname||Kim Dae-jung}}'''<br>(1924–2009) |{{flagcountry|South Korea}} |"for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182146/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |2001 |[[File:Flag of the United Nations.svg|75px]] |'''[[ఐక్యరాజ్య సమితి]]''' |{{flagcountry|United Nations}} |rowspan=2 |"for their work for a better organized and more peaceful world."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213227/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Kofi Annan 2012 (cropped).jpg|75px]] |'''[[కోఫీ అన్నన్]]'''<br>(1938–2018) |{{flagcountry|Ghana}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2002 |[[File:Jimmy Carter presidential portrait (cropped 1).jpg|75px]] |'''[[జిమ్మీ కార్టర్]]'''<br>(1924–2024) |{{flagcountry|United States}} |"for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213232/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2003 |[[File:Shirin Ebadi - Fronteiras do Pensamento São Paulo 2011 (5839607998, cropped).jpg|75px]] |'''[[షిరీన్ ఇబాదీ]]'''<br>(జ.1947) |{{flagcountry|Iran}} |"for her efforts for democracy and human rights, focusing especially on the [[women's rights|rights of women]] and [[children's rights|children]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2003 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034707/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2004 |[[File:Wangari Matthai 2001 (cropped).jpg|75px]] |'''[[వంగారి మాథాయ్]]'''<br>(1940–2011) |{{flagcountry|Kenya}} |"for her contribution to sustainable development, democracy and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019023516/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2005 Nobel Peace Prize|2005]] |[[File:Flag of IAEA.svg|75px]] |'''[[International Atomic Energy Agency]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagcountry|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to prevent nuclear energy from being used for military purposes and to ensure that nuclear energy for peaceful purposes is used in the safest possible way."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2005 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182202/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Mohamed ElBaradei, Davos 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mohamed|ElBaradei}}'''<br>(జ.1942) |{{flagcountry|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2006 Nobel Peace Prize|2006]] |[[File:Grameen Bank logo.svg|75px]] |'''[[Grameen Bank]]'''<br>(స్థాపితం 1983) |rowspan=2 |{{flagcountry|Bangladesh}} |rowspan=2 |"for their efforts to create social and [[economic development]] from below."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2006 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017151240/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Yunus, Muhammad (1940).jpg|75px]] |'''[[ముహమ్మద్ యూనుస్]]'''<br>(జ.1940) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2007 Nobel Peace Prize|2007]] |[[File:Intergovernmental Panel on Climate Change Logo.svg|75px]] |'''[[Intergovernmental Panel on Climate Change]]'''<br>(స్థాపితం 1988) |{{flagcountry|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made [[climate change]], and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016025656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |archive-date=2008-10-16 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|75px]] |'''{{sortname|Al|Gore}}'''<br>(జ.1948) |{{flagcountry|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2008 Nobel Peace Prize|2008]] |[[File:Martti Ahtisaari, tidigare president Finland och mottagare av Nobels fredrspris (2).jpg|75px]] |'''[[మార్టి అహ్తిసారి]]'''<br>(1937–2023)) |{{flagcountry|Finland}} |"for his important efforts, on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title=The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208182946/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |archive-date=2018-02-08 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2009 Nobel Peace Prize|2009]] |[[File:Official portrait of Barack Obama (1).jpg|75px]] |'''[[బరాక్ ఒబామా]]'''<br>(జ.1961) |{{flagcountry|United States}} |"for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2009/summary |title=The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011171135/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |archive-date=2009-10-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2010" |[[2010 Nobel Peace Prize|2010]] |[[File:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017) (cropped).jpg|75px]] |'''[[లియు జియాబా]]'''{{ref label|Liu Xiaobo|I|I}}<br>(1955–2017) |{{flagcountry|China}} |"for his long and non-violent struggle for fundamental human rights in [[China]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2010/summary|title=The Nobel Peace Prize 2010|publisher=Nobel Foundation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129044831/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2010/press.html|archive-date=2011-11-29}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2011 Nobel Peace Prize|2011]] |[[File:Leymah Gbowee no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2013 (9730602149) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Leymah|Gbowee}}'''<br>(జ.1972) |rowspan=2 |{{flagcountry|Liberia}} |rowspan=3 |"for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2011/summary |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728063500/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |archive-date=2018-07-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ellen Johnson Sirleaf February 2015.jpg|75px]] |'''[[ఎల్లెన్ జాన్సన్ సర్లీఫ్]]'''<br>(జ.1938) |- |[[File:Tawakkol Karman (2019) II.jpg|75px]] |'''[[తవాకెల్ కర్మన్]]'''<br>(జ.1979) |{{flagcountry|Yemen}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2012 Nobel Peace Prize|2012]] |[[File:Flag of Europe.svg|75px]] |'''[[ఐరోపా సమాఖ్య]]'''<br>(స్థాపితం 1958) |{{flagcountry|European Union}} |"for over six decades contributed to the advancement of peace and reconciliation, democracy and human rights in Europe."<ref name="nobel-2012">{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2012|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|publisher=Nobel Foundation|access-date=12 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010232902/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|archive-date=10 October 2012|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2013 Nobel Peace Prize|2013]] |[[File:Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons HQ in The Hague 2007.jpg|75px]] |'''[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 1997) |{{flagcountry|Netherlands}}<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |title=Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons Facts |access-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202812/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |archive-date=2018-12-02 |url-status=live}}</ref> |"for its extensive efforts to eliminate chemical weapons."<ref name="nobel-2013">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary |title=The Nobel Peace Prize 2013 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=11 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311184635/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2014 Nobel Peace Prize|2014]] |[[File:Kailash Satyarthi March 2015.jpg|75px]] |'''[[కైలాశ్ సత్యార్థి]]'''<br>(జ.1954) |{{flagcountry|India}} |rowspan=2 |"for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education."<ref name="nobel-2014">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/summary|title=The Nobel Peace Prize 2014|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010114631/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.html|archive-date=2014-10-10|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|75px]] |'''[[మలాలా యూసఫ్‌జాయ్]]'''<br>(జ.1997) |{{flagcountry|Pakistan}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2015 Nobel Peace Prize|2015]] |[[File:Tunisian National Dialogue Quartet Visit to Vienna March 2016 (24747151924).jpg|75px]] |'''[[Tunisian National Dialogue Quartet]]'''<br>(2013–2014) |{{flagcountry|Tunisia}} |"for its decisive contribution to the building of a pluralistic democracy in Tunisia in the wake of the [[Tunisian revolution|Jasmine Revolution]] of 2011."<ref name="nobel-2015">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2015/summary|title=The Nobel Peace Prize 2015|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009130705/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2015/press.html|archive-date=2015-10-09|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2016 Nobel Peace Prize|2016]] |[[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Juan Manuel|Santos}}'''<br>(జ.1951) |{{flagcountry|Colombia}} |"for his resolute efforts to bring the [[Colombia|country's]] more than 50-year-long [[Colombian conflict|civil war]] to an end."<ref name="nobel-2016">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2016/summary|title=The Nobel Peace Prize 2016|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archive-date=2016-10-07|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2017 Nobel Peace Prize|2017]] |[[File:Logo ICAN.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Abolish Nuclear Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagcountry|Switzerland}} |"for its work to draw attention to the catastrophic humanitarian consequences of any use of nuclear weapons and for its ground-breaking efforts to achieve a treaty-based prohibition of such weapons."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2017/summary|title=The Nobel Peace Prize 2017 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006090402/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2017/press.html|archive-date=2017-10-06|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2018 Nobel Peace Prize|2018]] |[[File:Denis Mukwege 2018.jpg|75px]] |'''[[డెనిస్ ముక్వేగి]]'''<br>(జ.1955) |{{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} |rowspan=2 |"for their efforts to end the use of [[sexual violence]] as a weapon of war and armed conflict."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/summary|title=The Nobel Peace Prize 2018 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005104610/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/press-release/|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nadia Murad, 2015 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నాదియా మురాద్]]'''<br>(జ.1993) |{{flagcountry|Iraq}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |- |[[2019 Nobel Peace Prize|2019]] |[[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|75px]] |'''{{sortname|Abiy|Ahmed}}'''<br>(జ.1976) |{{flagcountry|Ethiopia}} |"for his efforts to achieve peace and international cooperation, and in particular for his decisive initiative to resolve the [[Eritrean–Ethiopian border conflict|border conflict]] with neighbouring [[Eritrea]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary |title=The Nobel Peace Prize 2019 |publisher=The Nobel Foundation |lang=en |access-date=2019-10-19 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307004313/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2020" |[[2020 Nobel Peace Prize|2020]] |[[File:World Food Programme Logo Simple.svg|75px]] |'''[[World Food Programme]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagcountry|United Nations}} |"for its efforts to combat hunger, for its contribution to bettering conditions for peace in conflict-affected areas and for acting as a driving force in efforts to prevent the use of hunger as a weapon of war and conflict."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2020|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|access-date=2020-10-09|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009093614/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2021 Nobel Peace Prize|2021]] |[[File:Dmitry Muratov Four Freedoms Award 2010.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dmitry|Muratov}}'''<br>(జ.1961}}) |{{flagcountry|Russia}} |rowspan=2 |"for their efforts to safeguard freedom of expression, which is a precondition for democracy and lasting peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary|title=The Nobel Peace Prize 2021 - Press Release|access-date=2021-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214910/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Maria Ressa.jpg|75px]] |'''[[మరియా రెస్సా]]'''<br>(జ.1963) |{{flagcountry|Philippines}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2022 Nobel Peace Prize|2022]] |[[File:The Center for Civil Liberties logo.png|75px]] |[[Centre for Civil Liberties (Ukrainian civil society organization)|'''Centre for Civil Liberties''']]<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagcountry|Ukraine}} |rowspan=3 |"The Peace Prize laureates represent civil society in their home countries. They have for many years promoted the right to criticise power and protect the fundamental rights of citizens. They have made an outstanding effort to document war crimes, human right abuses and the abuse of power. Together they demonstrate the significance of civil society for peace and democracy."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2022 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |access-date=2022-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007092351/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Memorial Logo.png{{!}}class=skin-invert|75px]] |[[Memorial (society)|'''Memorial''']]<br>(స్థాపితం 1989) |{{flagcountry|Russia}} |- |[[File:Alaksandr Bialacki (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Ales|Bialiatski}}'''{{ref label|Ales Bialiatski|J|J}}<br>(జ.1962) |{{flagcountry|Belarus}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2023 నోబెల్ శాంతి బహుమతి|2023]] |[[File:Narges Mohammadi (cropped1).jpg|75px]] |'''[[నర్గెస్ మొహమ్మదీ]]'''{{ref label|Narges Mohammadi|K|K}}<br>(జ.1972) |{{flagcountry|Iran}} |"for her fight against the oppression of [[women in Iran]] and her fight to promote [[human rights]] and [[freedom]] for all"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|title=The Nobel Peace Prize 2023|publisher=Nobel Foundation|access-date=6 October 2023|date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006094607/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2024 |[[File:Origami - Crane.svg|75px]] |'''[[నిహాన్ హిదాంక్యో]]'''<br>(స్థాపితం 1956) |{{flagcountry|Japan}} |"for its efforts to achieve a world free of nuclear weapons and for demonstrating through [[Hibakusha|witness testimony]] that nuclear weapons must never be used again"<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/summary/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2025 |[[File:Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''[[మారియా కొరినా మచాడో]]'''{{ref label|Maria Corina Machado|L|L}}<br>(జ.1967) |{{flagcountry|Venezuela}} |"for her tireless work promoting democratic rights for the people of Venezuela and for her struggle to achieve a just and [[peaceful transition of power|peaceful transition]] from dictatorship to [[democracy]]."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/|access-date=2025-10-10|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2026 |[[File:Navi Pillay June 2014.jpg|75px]] |'''[[నవీ పిళ్ళై]]'''<br>(జ.1941) |{{ZAF}} |"శాంతిని, అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని ప్రోత్సహించడంలో ఆమె చేసిన కృషికి గాను"<ref>{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/summary/ |website=NobelPrize.org |access-date=9 October 2026}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి]] [[వర్గం:పురస్కారాలు]] miie21of7bex71cfzc591av410j5rjy 4983351 4983311 2026-10-17T15:47:22Z స్వరలాసిక 13980 /* బహుమతి గ్రహీతలు */ 4983351 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = నోబెల్ శాంతి బహుమతి | image = Nobel medal dsc06171.jpg | alt = A golden medallion with an embossed image of a bearded man facing left in profile. To the left of the man is the text "ALFR•" then "NOBEL", and on the right, the text (smaller) "NAT•" then "MDCCCXXXIII" above, followed by (smaller) "OB•" then "MDCCCXCVI" below. | description = శాంతి కోసం విశేష కృషి చేసినందుకు | presenter = ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ యొక్క ఎస్టేట్ తరపున నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ | location = ఓస్లో | year = 1901 | website = [http://nobelprize.org Nobelprize.org] }} [[File:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|right|upright|[[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్]]]] [[File:Norske nobelinstiutt 1.jpg|right|thumb|ఓస్లో, నార్వేలో నార్వేజియన్ నోబెల్ ఇన్స్టిట్యూట్]] [[డైనమైట్]] ఆవిష్కర్త [[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్|ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్]] జ్ఞాపకార్థం ఇచ్చే ఆరు అవార్డులలో ఒకటి '''నోబెల్ శాంతి బహుమతి'''. ప్రతి సంవత్సరం శాంతి, సాహిత్యం, భౌతికశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, ఆర్థికశాస్త్రం, ఔషధరంగం అనే ఆరు రంగాలలో ఎవరైతే వారి చర్యల ద్వారా మానవజాతికి ఉత్తమ ప్రయోజనాన్ని కలిగిస్తారో వారికి ఈ సంస్థ అవార్డులను ప్రదానం చేస్తుంది. ఇతర నోబెల్ బహుమతులు స్వీడన్ లో ఇవ్వబడుతుండగా, నోబెల్ శాంతి బహుమతి నార్వేలో ఇవ్వబడుతుంది. ఎందుకంటే ఈ బహుమతులు ప్రారంభించినప్పుడు నార్వే, స్వీడన్ ఒక దేశంగా ఉన్నాయి.<ref>"Nobel Peace Prize", ''The Oxford Dictionary of Twentieth Century World History''</ref> నోబెల్ శాంతి బహుమతి విజేతల జాబితాలో మార్టిన్ లూథర్ కింగ్, జూనియర్, ఎలిహు రూట్, థియోడర్ రూజ్వెల్ట్, ఉడ్రో విల్సన్, హెన్రి లా ఫోంటైన్, మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్, ఆంగ్ సాన్ సు కయి, నెల్సన్ మండేలా, కోఫీ అన్నన్, జిమ్మీ కార్టర్, వంగారి మాతై, బరాక్ ఒబామా, లియు క్సియాబో సహా పలువురు ఉన్నారు. ఈ బహుమతి అవార్డు విషయంలో తరచుగా వివాదం జరుగుతుంటుంది. నోబెల్ శాంతి బహుమతిని మొదటిసారిగా 1901లో ఫ్రెడెరిక్ పాస్సీ, హెన్రీ డ్యూనాంట్‌లకు సంయుక్తంగా ప్రదానం చేశారు. వీరు 150,782 స్వీడిష్ క్రోనోర్ల బహుమతి మొత్తాన్ని (2008 నాటి విలువ ప్రకారం 7,731,004 క్రోనోర్లకు సమానం) పంచుకున్నారు. ఇటీవల 2026లో [[నవీ పిళ్ళై]]<nowiki>కి</nowiki> ఈ బహుమతి ప్రదానం చేయబడింది. 1962 నాటి నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీత లైనస్ పాలింగ్, ఇతరులతో పంచుకోకుండా ఒంటరిగా రెండు నోబెల్ బహుమతులు అందుకున్న ఏకైక వ్యక్తి. అతడు 1954లో రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకున్నాడు.<ref name="NobelFacts">{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-peace-prize|title=Nobel Laureates Facts|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901134144/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_facts.html|archive-date=2012-09-01|url-status=dead|access-date=2011-10-06}}</ref> 2014 గ్రహీత మలాలా యూసఫ్‌జాయ్, తన 17 సంవత్సరాల వయస్సులో నోబెల్ శాంతి బహుమతిని పొందిన అత్యంత పిన్న వయస్కురాలు.<ref name="NobelFacts" /> నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న తొలి మహిళ 1905లో బెర్తా వాన్ సట్నర్. ఇప్పటివరకు వ్యక్తిగతంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న 113 మంది గ్రహీతలలో 20 మంది మహిళలు ఉన్నారు.<ref name="NobelFacts" /> ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ ఆఫ్ ది రెడ్ క్రాస్ అత్యధికంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతులను అందుకుంది; తన మానవతా సేవలకు గాను ఈ సంస్థ మూడుసార్లు ఈ బహుమతిని పొందింది.<ref name="NobelFacts" /> ఐదుగురు నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు తమకు బహుమతి ప్రకటించిన సమయంలో నిర్బంధంలో ఉన్నారు: కార్ల్ వాన్ ఒసియెట్స్కీ (1935లో), ఆంగ్ సాన్ సూ కీ (1991లో), లియు జియాబో (2010లో), అలెస్ బియాల్యాట్స్కీ (2022లో), నర్గెస్ మొహమ్మది (2023లో).<ref name="NobelFacts" /> ==1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి== 1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి కోసం మహాత్మా [[గాంధీ]]ని ఎంపిక చేశారు. అయితే ఆయన ఆ సంవత్సరం జనవరి 30వ తేదీన తుపాకీ గుండ్లకు బలి అయినారు. అప్పట్లో ఉన్న నియమం ప్రకారం కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలోనే మరణించిన వ్యక్తులకు నోబెల్‌ బహుమతులు ప్రకటించాలనేది నిబంధన. గాంధీ ఒక సంస్థకు ప్రతినిధి కాదు. మరణ విల్లును ఆయన వ్రాయలేదు. బహుమతి ఎవరికి అందజేయాలో నోబెల్‌ సంస్థకు తెలియకపోవడంతో ప్రతిపాదన విరమించుకోబడింది. ఒక అర్హులు ఎవ్వరూ లేకపోవడంతో ఆ సంవత్సరం నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి ఎవ్వరికీ ఇవ్వలేదు. ==1979 లో మదర్ థెరీసాకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి== శాంతికి విఘాతం కలిగించే పేదరికాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి 1979 లో [[మదర్ థెరీసా]]కు నోబెల్ శాంతి బహుమతి అందచేసారు.బహుమతి గ్రహీతలకు మర్యాద పూర్వకంగా ఇచ్చే సాంప్రదాయ విందును నిరాకరించి $192,000 నిధులను భారతదేశం లోని పేద ప్రజలకు ఇవ్వవలసినదిగా కోరుతూ, భౌతికపరమైన బహుమతులు ప్రపంచంలోని అవసరార్ధులకు ఉపయోగపడినపుడే వాటికి ప్రాముఖ్యత వుంటుంది అన్నారు.మదర్ థెరీసా ఈ బహుమతిని అందుకున్నపుడు ఆమెను "ప్రపంచశాంతిని పెంపొందించేందుకు మనము ఏమి చేయగలం?" అని అడిగారు."ఇంటికి వెళ్లి మీ కుటుంబాన్ని ప్రేమించండి" అని చెప్పారు.ఈ విషయం పై ఆమె తన నోబెల్ ఉపన్యాసంలో ఈ విధంగా అన్నారు:"పేద దేశాలలోనే కాక ప్రపంచం మొత్తంలో నేను పేదరికాన్ని చూసాను, కానీ పాశ్చాత్య దేశాలలోని పేదరికం తొలగించడం కష్టం.నేను వీధులలో ఆకలిగొన్న వానిని కలిసినపుడు అతనికి కొంత అన్నము, ఒక రొట్టెముక్క ఇచ్చి తృప్తిపడతాను. నేను అతని ఆకలిని తొలగించగలిగాను.కానీ ఒక వ్యక్తి గెంటివేయబడినపుడు, పనికిరాని వ్యక్తిగా భావించబడినపుడు, ప్రేమింపబడనపుడు, భీతిల్లినపుడు, సమాజంచే వెలివేయబడినపుడు-ఆ రకమైన పేదరికం చాల బాధాకరమైనది, నా దృష్టిలో తొలగించుటకు కష్టమైనది." గర్భ స్రావాన్ని 'ప్రపంచ శాంతికి అతి పెద్ద విఘాతంగా' ఆమె పేర్కొన్నారు. ==బహుమతి గ్రహీతలు== {|class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header-multi" |- !rowspan=2 |సంవత్సరం !colspan=2 |గ్రహీత(లు) !rowspan=2 |దేశం !rowspan=2 class=unsortable |సైటేషన్ |- id="1901" |rowspan=2 |1901 |[[File:Jean Henri Dunant (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''హెన్రీ డ్యూనాంట్'''<br>(1828–1910) |{{flagcountry|Switzerland}} |"క్షతగాత్రులైన సైనికులకు సహాయం చేయడంలో, అంతర్జాతీయ అవగాహనను పెంపొందించడంలో చేసిన మానవతా ప్రయత్నాలకు గాను"<ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |author-link=Geir Lundestad |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050022/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="N1901">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1901 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045405/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Frederic Passy.jpg|75px]] |'''ఫ్రెడెరిక్ పాసీ'''<br>(1822–1912) |{{flagcountry|France}} |"అంతర్జాతీయ శాంతి సభలు, రాయబారం, మధ్యవర్తిత్వం కోసం జీవితాంతం చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1901"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1902 |[[File:Ducommun.jpg|75px]] |'''ఎలీ డుకోమున్'''<br>(1833–1906) |rowspan=2 |{{flagcountry|Switzerland}} |"బెర్న్ శాంతి బ్యూరోకీ అవిశ్రాంతమైన, నైపుణ్యంతో కూడిన మార్గదర్శకత్వానికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050219/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] |'''చార్లెస్ ఆల్బర్ట్ గోబట్'''<br>(1843–1914) |"ఇంటర్-పార్లమెంటరీ యూనియన్‌ను అత్యంత సమర్థవంతంగా, ఆచరణాత్మకంగా నిర్వహించినందుకు గాను."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1903 |[[File:Cremer.jpg|75px]] |'''రాన్డల్ క్రెమెర్'''<br>(1828–1908) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"శాంతి, మధ్యవర్తిత్వ భావనల కోసం ఆయన సుదీర్ఘకాలం పాటు అంకితభావంతో చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050042/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1904 |[[File:Logo of Institut de Droit International.svg|75px]] |'''ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లా'''<br>(స్థాపితం 1873) |{{flagcountry|Belgium}} |"దేశాల మధ్య శాంతియుత సంబంధాలను పెంపొందించడానికి, యుద్ధ చట్టాలను మరింత మానవీయంగా మార్చడానికి అంతర్జాతీయ ప్రజా చట్టంలో అది చేసిన నిరంతర కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1904 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045525/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1905 |[[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] |'''[[బర్ధావాన్ సట్‌నర్]]'''<br>(1843–1914) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"యుద్ధ భయానకతను ఎదిరించడంలో ఆమె ప్రదర్శించిన సాహసానికి గాను."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1906 |[[File:Theodore Roosevelt by the Pach Bros (4x5 cropped).jpg|75px]] |'''[[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]]'''<br>(1858–1919) |{{flagcountry|United States}} |"for his role in bringing to an end the [[Russo-Japanese War|bloody war]] recently waged between two of the world's great powers, Japan and Russia."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045806/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1907 |[[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] |'''ఎర్నెస్టో టియోడోరో మొనెటా'''<br>(1833–1918) |{{flagcountry|Italy}} |"ఫ్రాన్స్,ఇటలీ దేశాల మధ్య సయోధ్య కోసం, పత్రికల ద్వారా అలాగే బహిరంగ, అంతరంగ శాంతి సమావేశాలలో ఆయన చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050412/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] |'''లూయీ రెనాల్ట్'''<br>(1843–1918) |{{flagcountry|France}} |"హేగ్, జెనీవా సమావేశాల నిర్వహణపై, వాటి ఫలితాలపై ఆయన చూపిన ನಿర్ణాయక ప్రభావానికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1908 |[[File:KParnoldson.jpg|75px]] |'''క్లాస్ పాంటస్ ఆర్నోల్డ్సన్'''<br>(1844–1916) |{{flagcountry|Sweden}} |rowspan=2 |"రాజకీయ నాయకులుగా, శాంతి సంఘాల అధ్యక్షులుగా, వక్తలుగా, రచయితలుగా శాంతి ఉద్యమం కోసం వారు సుదీర్ఘకాలం పాటు చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1908">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1908 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045759/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Fredrik Bajer nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fredrik|Bajer}}'''<br>(1837–1922) |{{flagcountry|Denmark}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1909 |[[File:Beernaert.gif|75px]] |'''{{sortname|Auguste|Beernaert}}'''<br>(1829–1912) |{{flagcountry|Belgium}} |rowspan=2 |"for their prominent position in the international movement for peace and arbitration."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050444/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:PaulBalluet.gif|75px]] |'''{{sortname|Paul Henri|d'Estournelles de Constant|Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant}}'''<br>(1852–1924) |{{flagcountry|France}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1910" |1910 |[[File:IPB logo svg.svg|75px]] |'''[[International Peace Bureau|Permanent International Peace Bureau]]'''<br>(స్థాపితం 1891) |Several |"for acting as a link between the peace societies of the various countries, and helping them to organize the world rallies of the international peace movement."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |title=Award Ceremony Speech (1910) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050340/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1910 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045246/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1911 |[[File:TMCasser.jpg|75px]] |'''{{sortname|Tobias|Asser}}'''<br>(1838–1913) |{{flagcountry|Netherlands}} |"for his role as co-founder of the [[Institut de droit international]], initiator of the [[Hague Conference on Private International Law|Conferences on International Private Law (Conférences de Droit international privé) at the Hague]], and pioneer in the field of international legal relations"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1911 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045430/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alfred Hermann Fried nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfred|Fried|Alfred Hermann Fried}}'''<br>(1864–1921) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for his effort to expose and fight what he considers to be the main cause of war, namely, the anarchy in international relations."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1912 |[[File:Elihu Root, 1845-1937, bust portrait, facing left.jpg|75px]] |'''{{sortname|Elihu|Root}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1845–1937) |{{flagcountry|United States}} |"for bringing about better understanding between the countries of North and South America and initiating important arbitration agreements between the United States and other countries."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050308/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1913 |[[File:HenriLaFontaine.jpg|75px]] |'''{{sortname|Henri|La Fontaine}}'''<br>(1854–1943) |{{flagcountry|Belgium}} |"for his unparalleled contribution to the organization of peaceful internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1913 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045928/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1914 |colspan=4 rowspan=3 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- bgcolor="lightgrey" |1915 |- bgcolor="lightgrey" |1916 |- |1917 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagcountry|ICRC}} |"for the efforts to take care of wounded soldiers and prisoners of war and their families."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1917 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050508/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1918 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- |1919 |[[File:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919 (cropped 3x4).jpg|75px]] |'''[[వుడ్రో విల్సన్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1924) |{{flagcountry|United States}} |"for his role as founder of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1919">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204141834/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |archive-date=2013-12-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1920" |1920 |[[File:Léon Bourgeois 1917.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Bourgeois}}'''<br>(1851–1925) |{{flagcountry|France}} |"for his longstanding contribution to the cause of peace and justice and his prominent role in the establishment of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1920 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045134/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1921 |[[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] |'''{{sortname|Hjalmar|Branting}}'''<br>(1860–1925) |{{flagcountry|Sweden}} |rowspan=2 |"for their lifelong contributions to the cause of peace and organized internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045608/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Christian Lous Lange.jpg|75px]] |'''{{sortname|Christian|Lange|Christian Lous Lange}}'''<br>(1869–1938) |{{flagcountry|Norway}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1922 |[[File:Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fridtjof|Nansen}}'''<br>(1861–1930) |{{flagcountry|Norway}} |"for his leading role in the repatriation of prisoners of war, in international relief work and as the League of Nations' High Commissioner for refugees."<ref>{{cite web |first=Fredrik |last=Stang |author-link=Fredrik Stang |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |title=Award Ceremony Speech (1922) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813122025/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |archive-date=2011-08-13 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1922 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050352/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1923 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1924 |- |rowspan=2 |1925 |[[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Austen|Chamberlain}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1863–1937) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045305/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Portrait of Vice President Charles Dawes of Illinois, 1925.jpeg|75px]] |'''{{sortname|Charles G.|Dawes}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1865–1951) |{{flagcountry|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Dawes Plan]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1926 |[[File:Aristide Briand 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Aristide|Briand}}'''<br>(1862–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908160137/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |archive-date=2011-09-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] |'''{{sortname|Gustav|Stresemann}}'''<br>(1878–1929) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ferdinand|Buisson}}'''<br>(1841–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their contribution to the emergence in France and Germany of a public opinion which favours peaceful international cooperation."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ludwig Quidde nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ludwig|Quidde}}'''<br>(1858–1941) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |1928 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1929 |[[File:Portrait of Frank B. Kellogg (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Frank B.|Kellogg}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1937) |{{flagcountry|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Kellogg-Briand Pact]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1929">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1929 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050234/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1930" |1930 |[[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nathan|Söderblom}}'''<br>(1866–1931) |{{flagcountry|Sweden}} |"for promoting [[Ecumenism|Christian unity]] and helping create 'that new attitude of mind which is necessary if peace between nations is to become reality'."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045053/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1931 |[[File:Jane Addams profile (cropped).jpg|75px]] |'''[[జేన్ ఆడమ్స్]]'''<br>(1860–1935) |rowspan=2 |{{flagcountry|United States}} |rowspan=2 |"for their assiduous effort to revive the ideal of peace and to rekindle the spirit of peace in their own nation and in the whole of mankind."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045719/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nicholas Murray Butler 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nicholas Murray|Butler}}'''<br>(1862–1947) |- bgcolor="lightgrey" |1932 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1933 |[[File:Norman Angell 01.jpg|75px]] |'''{{sortname|Norman|Angell}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1872–1967) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for having exposed by his pen [[The Great Illusion|the illusion of war]] and presented a convincing plea for international cooperation and peace."<ref name="N1933">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1933 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045745/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1934 |[[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Arthur|Henderson}}'''<br>(1863–1935) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his untiring struggle and his courageous efforts as Chairman of the [[League of Nations Disarmament Conference]] 1931-34."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045505/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="BBC_2013_04_03">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |title=BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013 |work=BBC News |date=3 April 2013 |access-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405120837/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |archive-date=5 April 2018 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1935 |[[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carl|von Ossietzky}}'''{{ref label|Late|A|A}}{{ref label|Carl von Ossietzky|B|B}}<br>(1889–1938) |{{flagcountry|Nazi Germany|Germany}} |"for his burning love for freedom of thought and expression and his valuable contribution to the cause of peace."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1935">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045228/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1936 |[[File:Carlos Saavedra Lamas.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos|Saavedra Lamas}}'''<br>(1878–1959) |{{flagcountry|Argentina}} |"for his role as father of the [[Saavedra Lamas Treaty|Argentine Antiwar Pact of 1933]], which he also used as a means to mediate peace between [[Chaco War|Paraguay and Bolivia in 1935]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1936 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045950/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1937 |[[File:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood looking right circa 1915 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|The Viscount|Cecil of Chelwood|Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood}}'''<br>(1864–1958) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his tireless effort in support of the [[League of Nations]], disarmament and peace."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1937 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050250/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1938 |[[File:BLANK ICON (cropped).png|75px]] |'''[[Office international Nansen pour les réfugiés|Nansen International Office for Refugees]]'''<br>(1930–1939) |{{flagcountry|League of Nations}} |"for having carried on the work of [[Fridtjof Nansen]] to the benefit of refugees across Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary |title=The Nobel Peace Prize 1938 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-01 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151950/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1939 |colspan=4 rowspan=5 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War II]].'' |- bgcolor="lightgrey" id="1940" |1940 |- bgcolor="lightgrey" |1941 |- bgcolor="lightgrey" |1942 |- bgcolor="lightgrey" |1943 |- |1944 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagcountry|ICRC}} |"for the great work it has performed during the [[World War II|war]] on behalf of humanity."<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |author-link=Gunnar Jahn |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |title=Award Ceremony Speech (1944) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215034310/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |archive-date=2010-12-15 |url-status=live}}</ref><ref name="N1944">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1944 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2019-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320201100/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |archive-date=2019-03-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1945 |[[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] |'''{{sortname|Cordell|Hull}}'''<br>(1871–1955) |{{flagcountry|United States}} |"for his indefatigable work for international understanding and his pivotal role in establishing the [[United Nations]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary|title=The Nobel Peace Prize 1945|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-01|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151957/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1946 |[[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] |'''[[ఎమిలీ గ్రీన్ బాల్చ్]]'''<br>(1867–1961) |rowspan=2 |{{flagcountry|United States}} |"for her lifelong work for the cause of peace"<ref name="N1946">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218154117/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |archive-date=2008-12-18 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:John Raleigh Mott.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Mott}}'''<br>(1865–1955) |"for his contribution to the creation of a peace-promoting religious brotherhood across national boundaries."<ref name="N1946"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1947 |[[File:AFSC logo (cropped).svg|75px]] |'''[[American Friends Service Committee]]'''<br>(స్థాపితం 1917) |{{flagcountry|United States}} |rowspan=2 |"for their pioneering work in the international peace movement and compassionate effort to relieve human suffering, thereby promoting the fraternity between nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary |title=The Nobel Peace Prize 1947 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307152217/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Friends Council Service logo.png|75px]] |'''[[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]]'''<br>(స్థాపితం 1927) |{{flagcountry|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |1948 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' ''because "there was no suitable living candidate."''<br>(A tribute to the recently assassinated [[Mahatma Gandhi|Mohandas Gandhi]] in {{flagcountry|India}}.)<ref name="gandhi">{{cite web |first=Øyvind |last=Tønnesson |url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate |title=Controversies Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher=Nobel Foundation |date=1999-12-01 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920235427/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate/ |archive-date=2018-09-20 |url-status=live}}</ref> |- |1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|The Lord|Boyd-Orr|John Boyd Orr, 1st Baron Boyd-Orr}}'''<br>(1880–1971) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his lifelong effort to conquer hunger and want, thereby helping to remove a major cause of military conflict and war."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054942/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1950" |1950 |[[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ralph|Bunche}}'''<br>(1904–1971) |{{flagcountry|United States}} |"for his work as mediator in Palestine in 1948-1949."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070820/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1951 |[[File:Léon Jouhaux nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Jouhaux}}'''<br>(1879–1954) |{{flagcountry|French Fourth Republic}} |"for having devoted his life to the fight against war through the promotion of social justice and brotherhood among men and nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1951 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070825/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1952 |[[File:Albert Schweitzer 1952.jpg|75px]] |'''[[ఆల్బర్ట్ స్విట్జర్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1875–1965) |{{flagcountry|French Fourth Republic}}<br>(born in {{flagcountry|Alsace-Lorraine}}) |"for his altruism, [[Reverence for Life|reverence for life]], and tireless humanitarian work which has helped making the idea of brotherhood between men and nations a living one."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-02-12 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129012728/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1953 |[[File:George Catlett Marshall, general of the US army.jpg|75px]] |'''{{sortname|George|Marshall}}'''<br>(1880–1959) |{{flagcountry|United States}} |"for proposing and supervising the [[Marshall Plan|plan]] for the economic recovery of Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052339/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1954 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagcountry|United Nations}} |"for its efforts to heal the wounds of war by providing help and protection to refugees all over the world."<ref name="N1954">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1954 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1955 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1956 |- |1957 |[[File:Lester B. Pearson with a pencil 140x190.jpg|75px]] |'''{{sortname|Lester B.|Pearson}}'''<br>(1897–1972) |{{flagcountry|Canada|1957}} |"for his crucial contribution to the deployment of a [[United Nations Emergency Force]] in the wake of the [[Suez Crisis]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070830/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1958 |[[File:Georges Pire 1958 (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Dominique|Pire}}'''<br>(1910–1969) |{{flagcountry|Belgium}} |"for his efforts to help refugees to leave their camps and return to a life of freedom and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070835/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1959 |[[File:Philip Noel-Baker Anefo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Philip|Noel-Baker|Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker}}'''<br>(1889–1982) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his longstanding contribution to the cause of disarmament and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155030/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1960" |1960 |[[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Albert|Luthuli}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1898–1967) |{{flagcountry|South Africa|1928}} |"for his non-violent struggle against [[apartheid]]."<ref name="N1960">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070842/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1961 |[[File:Dag Hammarskjöld 1961.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dag|Hammarskjöld}}'''{{ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}}<br>(1905–1961) |{{flagcountry|Sweden}} |"for developing the UN into an effective and constructive international organization, capable of giving life to the principles and aims expressed in the [[UN Charter]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004326/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> <!-- Died in an Airplane Crash before being awarded --> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1962 |[[File:Linus Pauling 1962.jpg|75px]] |'''లైనస్ పాలింగ్'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1901–1994) |{{flagcountry|United States}} |"for his fight against the nuclear arms race between East and West."<ref name="N1962">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1962 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052344/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1963 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |rowspan=2 |{{flagcountry|ICRC}}<br>{{flagcountry|IFRC}} |rowspan=2 |"for promoting the principles of the [[Geneva Convention]] and cooperation with the UN."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1963 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052349/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:IFRC logo.svg|75px]] |'''[[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies|League of Red Cross Societies]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1964 Nobel Peace Prize|1964]] |[[File:Martin Luther King, Jr..jpg|75px]] |'''[[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్]]'''<br>(1929–1968) |{{flagcountry|United States}} |"for his non-violent [[Civil rights movement|struggle for civil rights]] for the Afro-American population."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081111194843/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |archive-date=2008-11-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1965 Nobel Peace Prize|1965]] |[[File:Logo of UNICEF.svg|75px]] |'''[[యునిసెఫ్|యునైటెడ్ నేషన్స్ చిల్డ్రన్స్ ఫండ్]]'''<br>(స్థాపితం 1946) |{{flagcountry|United Nations}} |"for its effort to enhance solidarity between nations and reduce the difference between rich and poor states."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1965 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023073552/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |archive-date=2008-10-23 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |[[1966 Nobel Peace Prize|1966]] |colspan=4 rowspan=2 align=center|'''''Not awarded''' due to the [[Norwegian Nobel Committee]] deciding that none of the nominations met the criteria in Nobel's will.'' |- bgcolor="lightgrey" |[[1967 Nobel Peace Prize|1967]] |- |[[1968 Nobel Peace Prize|1968]] |[[File:René Cassin nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|René|Cassin}}'''<br>(1887–1976) |{{flagcountry|France}} |"for his struggle to ensure the rights of man as stipulated in the [[Universal Declaration of Human Rights|UN Declaration]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1968 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204123/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1969 Nobel Peace Prize|1969]] |[[File:Flag of ILO.svg|75px]] |'''[[International Labour Organization]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |{{flagcountry|United Nations}} |"for creating international legislation insuring certain norms for working conditions in every country."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1969 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070847/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1970" |[[1970 Nobel Peace Prize|1970]] |[[File:Norman Borlaug, 2004 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నార్మన్ బోర్లాగ్]]'''<br>(1914–2009) |{{flagcountry|United States}} |"for having given a well-స్థాపితం hope - the [[green revolution]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070852/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1971 Nobel Peace Prize|1971]] |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] |'''{{sortname|Willy|Brandt}}'''<br>(1913–1992) |{{flagcountry|West Germany}} |"for paving the way for a meaningful dialogue between East and West."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052354/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1972 |colspan=4 align=center|'''''Not awarded''''' |- |rowspan=2 |[[1973 Nobel Peace Prize|1973]] |[[File:Henry A Kissinger (cropped).jpg|75px]] |'''[[హెన్రీ కిసింజర్]]'''{{ref label|Henry Kissinger|D|D}}<br>(1923–2023) |{{flagcountry|United States}} |rowspan=2 |"for jointly having [[Paris Peace Accords|negotiated a cease fire]] in Vietnam in 1973."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1973">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1973 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213145/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:LeDucTho1973.jpg|75px]] |'''{{sortname||Lê Đức Thọ}}'''{{ref label|Le Duc Tho|E|E}}<br>(1911–1990) |data-sort-value="Vietnam" |{{flagcountry|North Vietnam}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[1974 Nobel Peace Prize|1974]] |[[File:Seán MacBride 1984 (cropped2).jpg|75px]] |'''{{sortname|Seán|MacBride}}'''<br>(1904–1988) |{{flagcountry|Ireland}} |"for his efforts to secure and develop human rights throughout the world"<ref name="N1974">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070857/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- |[[File:Eisaku Sato 19641109.jpg|75px]] |'''{{sortname|Eisaku|Satō}}'''<br>(1901–1975) |{{flagcountry|Japan}} |"for his contribution to stabilize conditions in the Pacific rim area and for signing the [[Nuclear Non-Proliferation Treaty]]."<ref name="N1974"/><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1975 Nobel Peace Prize|1975]] |[[File:Andrei Sakharov (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Andrei|Sakharov}}'''{{ref label|Andrei Sakharov|F|F}}<br>(1921–1989) |{{flagcountry|Soviet Union}} |"for his struggle for human rights in the [[Soviet Union]], for disarmament and cooperation between all nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1975/summary |title=The Nobel Peace Prize 1975 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204134/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1976 |[[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mairead|Maguire}}'''<br>(జ.1944) |rowspan=2 |{{flagcountry|United Kingdom}} |rowspan=2 |"for the courageous efforts in founding a movement to put an end to the [[The Troubles|violent conflict in Northern Ireland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|title=The Nobel Peace Prize 1976|access-date=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052404/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|archive-date=2008-10-24|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Betty Williams 1996 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Betty|Williams|dab=Nobel laureate}}'''<br>(1943–2020) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1977 |[[File:Amnesty international Logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for worldwide respect for human rights."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1977/summary |title=The Nobel Peace Prize 1977 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155128/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1977/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1978 |[[File:Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG|75px]] |'''{{sortname|Menachem|Begin}}'''<br>(1913–1992) |{{flagcountry|Israel}} |rowspan=2 |"for jointly having negotiated [[Camp David Agreement|peace between Egypt and Israel in 1978]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1978 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054952/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Sadat 1 (cropped).jpg|75px]] |'''[[అన్వర్ సాదత్]]'''<br>(1918–1981) |{{flagcountry|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1979 |[[File:Mutter Teresa von Kalkutta.jpg|75px]] |'''[[మదర్ థెరీసా]]'''<br>(1910–1997) |{{flagcountry|People's Socialist Republic of Albania|Albania}} |"for her work for bringing help to suffering humanity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016093455/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |archive-date=2014-10-16}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1980" |1980 |[[File:Adolfo Pérez Esquivel, premio Nobel de la Paz en 1980, Visitó al Presidente de la Asamblea Nacional, Fernando Cordero. (5076794488).jpg|75px]] |'''{{sortname|Adolfo|Pérez Esquivel}}'''<br>(జ.1931) |{{flagcountry|Argentina}} |"for being a source of inspiration to repressed people, especially in Latin America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052419/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1981 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagcountry|United Nations}} |"for promoting the fundamental rights of refugees."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1981 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072712/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1982 |[[File:Alfonso Garcia Robles 1981 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfonso|García Robles}}'''<br>(1911–1991) |{{flagcountry|Mexico}} |rowspan=2 |"for their work for [[Treaty of Tlatelolco|disarmament and nuclear and weapon-free zones]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070902/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |access-date=2008-12-03 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208031430/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |archive-date=2008-12-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alva Myrdal 1966.jpg|75px]] |'''[[ఆల్వా మిర్థాల్]]'''<br>(1902–1986) |{{flagcountry|Sweden}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1983 |[[File:Lech Wałęsa (8036260819).jpg|75px]] |'''[[లెక్ వలీసా]]'''{{ref label|Lech Wałęsa|G|G}}<br>(జ.1943) |{{flagcountry|Polish People's Republic|Poland}} |"for non-violent struggle for free [[Solidarity (Polish trade union)|trade unions]] and human rights in [[Poland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1983/summary |title=The Nobel Peace Prize 1983 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213155/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1984 |[[File:Desmond Tutu (47327456801) (cropped and adjusted).jpg|75px]] |'''[[డెస్మండ్ టుటు]]'''<br>(1931–2021) |{{flagcountry|South Africa|1982}} |"for his role as a unifying leader figure in the non-violent campaign to resolve the problem of apartheid in South Africa"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |title=The Nobel Peace Prize for 1984 |access-date=2018-05-11 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727212426/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |archive-date=2018-07-27 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1985 |[[File:IPPNW logo.svg|75px]] |'''[[International Physicians for the Prevention of Nuclear War]]'''<br>(స్థాపితం 1980) |{{flagcountry|United States}} |"for spreading authoritative information and by creating awareness of the catastrophic consequences of [[nuclear war]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1985 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004421/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1986 |[[File:ELIE WIESEL (5112581267).jpg|75px]] |'''{{sortname|Elie|Wiesel}}'''<br>(1928–2016) |{{flagcountry|United States}}<br>(born in {{flagcountry|Kingdom of Romania|Romania}} |"for being a messenger to mankind: his message is one of peace, atonement and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1986 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213200/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1987 |[[File:Óscar Arias (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Óscar|Arias}}'''<br>(జ.1940) |{{flagcountry|Costa Rica}} |"for his work for lasting [[Esquipulas Peace Agreement|peace]] in Central America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155154/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1988 |[[File:United Nations Peacekeeping Logo.svg|75px]] |'''[[United Nations peacekeeping|United Nations Peace-Keeping Forces]]'''<br>(స్థాపితం 1945) |{{flagcountry|United Nations}} |"for preventing armed clashes and creating conditions for negotiations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1988 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034610/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1988–Press release|access-date=2008-11-28|date=1988-09-29|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210190615/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|archive-date=2008-12-10|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |{{anchor|1989}} 1989 |[[File:Tenzin Gyatso - Trento 2013 01.JPG|75px]] |'''[[14 వ దలైలామా|దలైలామా]]'''<br>(జ.1935) |{{flagcountry|India}}<br>(born in {{flagcountry|Tibet (1912–1951)|Tibet}})<!--This is clearly listed on the Nobel Prize website, http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html, where the country of residence for recipient is. Do not change it without discussion.--><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|title=Questions and answers on the Nobel Peace Prize - NobelPrize.org|website=NobelPrize.org|access-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100403/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|archive-date=2015-04-14|url-status=live}}</ref> |"for advocating peaceful solutions based upon tolerance and mutual respect in order to preserve the historical and cultural heritage of his people."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1989 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207042343/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |archive-date=2008-12-07 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1989–Press release|access-date=2008-11-28|date=1989-10-05|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223113735/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|archive-date=2008-12-23|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1990" |1990 |[[File:Mikhail Gorbachev, Reykjavík summit, 1986.jpg|75px]] |'''[[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]]'''<br>(1931–2022) |{{flagcountry|Soviet Union}} |"for the leading role he played in the radical changes in East-West relations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1990/summary |title=The Nobel Peace Prize 1990 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182131/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1990/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1991 |[[File:Aung San Suu Kyi (December 2011).jpg|75px]] |'''[[అంగ్ సాన్ సూకీ]]'''{{ref label|Aung San Suu Kyi|H|H}}<br>(జ.1945) |{{flagcountry|Myanmar}} |"for her non-violent struggle for democracy and human rights."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1991/summary |title=The Nobel Peace Prize 1991 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034620/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1992 |[[File:Rigoberta Menchu.jpg|75px]] |'''[[రిగోబర్టా మేంచూ]]'''<br>(జ.1959) |{{flagcountry|Guatemala}} |"for her struggle for social justice and ethno-cultural reconciliation based on respect for the rights of indigenous peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1992/summary |title=The Nobel Peace Prize 1992 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182136/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1993 |[[File:F. W. de Klerk 2012.jpg|75px]] |'''{{sortname|Frederik Willem|de Klerk}}'''<br>(1936–2021) |rowspan=2 |{{flagcountry|South Africa|variant=1982}} |rowspan=2 |"for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic [[South Africa]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary|title=The Nobel Peace Prize 1993|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227233423/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nelson Mandela 1994.jpg|75px]] |'''[[నెల్సన్ మండేలా]]'''<br>(1918–2013) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |1994 |[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|75px]] |'''[[యాసర్ అరాఫత్]]'''<br>(1929–2004) |{{flagcountry|Palestine}} |rowspan=3 |"for their efforts to create peace in the Middle East."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1994/summary|title=The Nobel Peace Prize 1994|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054957/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/press.html|archive-date=2008-11-04|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Shimon Peres 2010 (full) (cropped).jpg|75px]] |'''[[షిమోన్ పెరెస్]]'''<br>(1923–2016) |rowspan=2 |{{flagcountry|Israel}} |- |[[File:Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Yitzhak|Rabin}}'''<br>(1922–1995) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1995 |[[File:Logo Pugwash Conferences on Science and World Affairs.jpg|75px]] |'''[[Pugwash Conferences on Science and World Affairs]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagcountry|Canada}} |rowspan=2 |"for their efforts to diminish the part played by nuclear arms in international politics and, in the longer run, to eliminate such arms."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1995 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034631/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Josef Rotblat ID badge (cropped).png|75px]] |'''{{sortname|Joseph|Rotblat}}'''<br>(1908–2005) |{{flagcountry|Poland}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1996 |[[File:Carlosbelo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos Filipe Ximenes|Belo}}'''<br>(జ.1948) |rowspan=2 |{{flagcountry|East Timor}} |rowspan=2 |"for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1996/summary |title=The Nobel Peace Prize 1996 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182141/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:José Ramos-Horta Portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname|José|Ramos-Horta}}'''<br>(జ.1949) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1997 |[[File:International Campaign to Ban Landmines Logo.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Ban Landmines]]'''<br>(స్థాపితం 1992) |{{flagcountry|Switzerland}} |rowspan=2 |"for their work for the banning and clearing of anti-personnel mines."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1997 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052424/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:JodyWilliamsMay2010 headcrop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Jody|Williams}}'''<br>(జ.1950) |{{flagcountry|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1998 |[[File:John Hume.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Hume}}'''<br>(1937–2020) |{{flagcountry|Ireland}} |rowspan=2 |"for their efforts to find [[Good Friday Agreement|a peaceful solution]] to the conflict in Northern Ireland."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028225055/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |archive-date=2008-10-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Official portrait of Lord Trimble crop 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|David|Trimble}}'''<br>(1944–2022) |{{flagcountry|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1999 |[[File:Msf logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[Médecins Sans Frontières]]''' |{{flagcountry|Switzerland}} |"in recognition of the organization's pioneering humanitarian work on several continents."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1999 |access-date=2018-08-21 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821192012/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |archive-date=2018-08-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2000" |2000 |[[File:Kim Dae-jung presidential portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname||Kim Dae-jung}}'''<br>(1924–2009) |{{flagcountry|South Korea}} |"for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182146/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |2001 |[[File:Flag of the United Nations.svg|75px]] |'''[[ఐక్యరాజ్య సమితి]]''' |{{flagcountry|United Nations}} |rowspan=2 |"for their work for a better organized and more peaceful world."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213227/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Kofi Annan 2012 (cropped).jpg|75px]] |'''[[కోఫీ అన్నన్]]'''<br>(1938–2018) |{{flagcountry|Ghana}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2002 |[[File:Jimmy Carter presidential portrait (cropped 1).jpg|75px]] |'''[[జిమ్మీ కార్టర్]]'''<br>(1924–2024) |{{flagcountry|United States}} |"for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213232/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2003 |[[File:Shirin Ebadi - Fronteiras do Pensamento São Paulo 2011 (5839607998, cropped).jpg|75px]] |'''[[షిరీన్ ఇబాదీ]]'''<br>(జ.1947) |{{flagcountry|Iran}} |"for her efforts for democracy and human rights, focusing especially on the [[women's rights|rights of women]] and [[children's rights|children]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2003 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034707/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2004 |[[File:Wangari Matthai 2001 (cropped).jpg|75px]] |'''[[వంగారి మాథాయ్]]'''<br>(1940–2011) |{{flagcountry|Kenya}} |"for her contribution to sustainable development, democracy and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019023516/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2005 Nobel Peace Prize|2005]] |[[File:Flag of IAEA.svg|75px]] |'''[[International Atomic Energy Agency]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagcountry|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to prevent nuclear energy from being used for military purposes and to ensure that nuclear energy for peaceful purposes is used in the safest possible way."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2005 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182202/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Mohamed ElBaradei, Davos 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mohamed|ElBaradei}}'''<br>(జ.1942) |{{flagcountry|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2006 Nobel Peace Prize|2006]] |[[File:Grameen Bank logo.svg|75px]] |'''[[Grameen Bank]]'''<br>(స్థాపితం 1983) |rowspan=2 |{{flagcountry|Bangladesh}} |rowspan=2 |"for their efforts to create social and [[economic development]] from below."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2006 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017151240/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Yunus, Muhammad (1940).jpg|75px]] |'''[[ముహమ్మద్ యూనుస్]]'''<br>(జ.1940) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2007 Nobel Peace Prize|2007]] |[[File:Intergovernmental Panel on Climate Change Logo.svg|75px]] |'''[[Intergovernmental Panel on Climate Change]]'''<br>(స్థాపితం 1988) |{{flagcountry|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made [[climate change]], and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016025656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |archive-date=2008-10-16 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|75px]] |'''{{sortname|Al|Gore}}'''<br>(జ.1948) |{{flagcountry|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2008 Nobel Peace Prize|2008]] |[[File:Martti Ahtisaari, tidigare president Finland och mottagare av Nobels fredrspris (2).jpg|75px]] |'''[[మార్టి అహ్తిసారి]]'''<br>(1937–2023)) |{{flagcountry|Finland}} |"for his important efforts, on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title=The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208182946/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |archive-date=2018-02-08 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2009 Nobel Peace Prize|2009]] |[[File:Official portrait of Barack Obama (1).jpg|75px]] |'''[[బరాక్ ఒబామా]]'''<br>(జ.1961) |{{flagcountry|United States}} |"for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2009/summary |title=The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011171135/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |archive-date=2009-10-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2010" |[[2010 Nobel Peace Prize|2010]] |[[File:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017) (cropped).jpg|75px]] |'''[[లియు జియాబా]]'''{{ref label|Liu Xiaobo|I|I}}<br>(1955–2017) |{{flagcountry|China}} |"for his long and non-violent struggle for fundamental human rights in [[China]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2010/summary|title=The Nobel Peace Prize 2010|publisher=Nobel Foundation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129044831/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2010/press.html|archive-date=2011-11-29}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2011 Nobel Peace Prize|2011]] |[[File:Leymah Gbowee no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2013 (9730602149) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Leymah|Gbowee}}'''<br>(జ.1972) |rowspan=2 |{{flagcountry|Liberia}} |rowspan=3 |"for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2011/summary |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728063500/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |archive-date=2018-07-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ellen Johnson Sirleaf February 2015.jpg|75px]] |'''[[ఎల్లెన్ జాన్సన్ సర్లీఫ్]]'''<br>(జ.1938) |- |[[File:Tawakkol Karman (2019) II.jpg|75px]] |'''[[తవాకెల్ కర్మన్]]'''<br>(జ.1979) |{{flagcountry|Yemen}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2012 Nobel Peace Prize|2012]] |[[File:Flag of Europe.svg|75px]] |'''[[ఐరోపా సమాఖ్య]]'''<br>(స్థాపితం 1958) |{{flagcountry|European Union}} |"for over six decades contributed to the advancement of peace and reconciliation, democracy and human rights in Europe."<ref name="nobel-2012">{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2012|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|publisher=Nobel Foundation|access-date=12 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010232902/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|archive-date=10 October 2012|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2013 Nobel Peace Prize|2013]] |[[File:Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons HQ in The Hague 2007.jpg|75px]] |'''[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 1997) |{{flagcountry|Netherlands}}<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |title=Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons Facts |access-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202812/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |archive-date=2018-12-02 |url-status=live}}</ref> |"for its extensive efforts to eliminate chemical weapons."<ref name="nobel-2013">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary |title=The Nobel Peace Prize 2013 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=11 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311184635/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2014 Nobel Peace Prize|2014]] |[[File:Kailash Satyarthi March 2015.jpg|75px]] |'''[[కైలాశ్ సత్యార్థి]]'''<br>(జ.1954) |{{flagcountry|India}} |rowspan=2 |"for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education."<ref name="nobel-2014">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/summary|title=The Nobel Peace Prize 2014|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010114631/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.html|archive-date=2014-10-10|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|75px]] |'''[[మలాలా యూసఫ్‌జాయ్]]'''<br>(జ.1997) |{{flagcountry|Pakistan}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2015 Nobel Peace Prize|2015]] |[[File:Tunisian National Dialogue Quartet Visit to Vienna March 2016 (24747151924).jpg|75px]] |'''[[Tunisian National Dialogue Quartet]]'''<br>(2013–2014) |{{flagcountry|Tunisia}} |"for its decisive contribution to the building of a pluralistic democracy in Tunisia in the wake of the [[Tunisian revolution|Jasmine Revolution]] of 2011."<ref name="nobel-2015">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2015/summary|title=The Nobel Peace Prize 2015|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009130705/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2015/press.html|archive-date=2015-10-09|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2016 Nobel Peace Prize|2016]] |[[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Juan Manuel|Santos}}'''<br>(జ.1951) |{{flagcountry|Colombia}} |"for his resolute efforts to bring the [[Colombia|country's]] more than 50-year-long [[Colombian conflict|civil war]] to an end."<ref name="nobel-2016">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2016/summary|title=The Nobel Peace Prize 2016|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archive-date=2016-10-07|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2017 Nobel Peace Prize|2017]] |[[File:Logo ICAN.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Abolish Nuclear Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagcountry|Switzerland}} |"for its work to draw attention to the catastrophic humanitarian consequences of any use of nuclear weapons and for its ground-breaking efforts to achieve a treaty-based prohibition of such weapons."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2017/summary|title=The Nobel Peace Prize 2017 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006090402/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2017/press.html|archive-date=2017-10-06|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2018 Nobel Peace Prize|2018]] |[[File:Denis Mukwege 2018.jpg|75px]] |'''[[డెనిస్ ముక్వేగి]]'''<br>(జ.1955) |{{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} |rowspan=2 |"for their efforts to end the use of [[sexual violence]] as a weapon of war and armed conflict."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/summary|title=The Nobel Peace Prize 2018 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005104610/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/press-release/|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nadia Murad, 2015 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నాదియా మురాద్]]'''<br>(జ.1993) |{{flagcountry|Iraq}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |- |[[2019 Nobel Peace Prize|2019]] |[[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|75px]] |'''{{sortname|Abiy|Ahmed}}'''<br>(జ.1976) |{{flagcountry|Ethiopia}} |"for his efforts to achieve peace and international cooperation, and in particular for his decisive initiative to resolve the [[Eritrean–Ethiopian border conflict|border conflict]] with neighbouring [[Eritrea]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary |title=The Nobel Peace Prize 2019 |publisher=The Nobel Foundation |lang=en |access-date=2019-10-19 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307004313/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2020" |[[2020 Nobel Peace Prize|2020]] |[[File:World Food Programme Logo Simple.svg|75px]] |'''[[World Food Programme]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagcountry|United Nations}} |"for its efforts to combat hunger, for its contribution to bettering conditions for peace in conflict-affected areas and for acting as a driving force in efforts to prevent the use of hunger as a weapon of war and conflict."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2020|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|access-date=2020-10-09|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009093614/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2021 Nobel Peace Prize|2021]] |[[File:Dmitry Muratov Four Freedoms Award 2010.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dmitry|Muratov}}'''<br>(జ.1961}}) |{{flagcountry|Russia}} |rowspan=2 |"for their efforts to safeguard freedom of expression, which is a precondition for democracy and lasting peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary|title=The Nobel Peace Prize 2021 - Press Release|access-date=2021-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214910/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Maria Ressa.jpg|75px]] |'''[[మరియా రెస్సా]]'''<br>(జ.1963) |{{flagcountry|Philippines}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2022 Nobel Peace Prize|2022]] |[[File:The Center for Civil Liberties logo.png|75px]] |[[Centre for Civil Liberties (Ukrainian civil society organization)|'''Centre for Civil Liberties''']]<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagcountry|Ukraine}} |rowspan=3 |"The Peace Prize laureates represent civil society in their home countries. They have for many years promoted the right to criticise power and protect the fundamental rights of citizens. They have made an outstanding effort to document war crimes, human right abuses and the abuse of power. Together they demonstrate the significance of civil society for peace and democracy."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2022 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |access-date=2022-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007092351/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Memorial Logo.png{{!}}class=skin-invert|75px]] |[[Memorial (society)|'''Memorial''']]<br>(స్థాపితం 1989) |{{flagcountry|Russia}} |- |[[File:Alaksandr Bialacki (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Ales|Bialiatski}}'''{{ref label|Ales Bialiatski|J|J}}<br>(జ.1962) |{{flagcountry|Belarus}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2023 నోబెల్ శాంతి బహుమతి|2023]] |[[File:Narges Mohammadi (cropped1).jpg|75px]] |'''[[నర్గెస్ మొహమ్మదీ]]'''{{ref label|Narges Mohammadi|K|K}}<br>(జ.1972) |{{flagcountry|Iran}} |"for her fight against the oppression of [[women in Iran]] and her fight to promote [[human rights]] and [[freedom]] for all"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|title=The Nobel Peace Prize 2023|publisher=Nobel Foundation|access-date=6 October 2023|date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006094607/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2024 |[[File:Origami - Crane.svg|75px]] |'''[[నిహాన్ హిదాంక్యో]]'''<br>(స్థాపితం 1956) |{{flagcountry|Japan}} |"for its efforts to achieve a world free of nuclear weapons and for demonstrating through [[Hibakusha|witness testimony]] that nuclear weapons must never be used again"<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/summary/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2025 |[[File:Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''[[మారియా కొరినా మచాడో]]'''{{ref label|Maria Corina Machado|L|L}}<br>(జ.1967) |{{flagcountry|Venezuela}} |"for her tireless work promoting democratic rights for the people of Venezuela and for her struggle to achieve a just and [[peaceful transition of power|peaceful transition]] from dictatorship to [[democracy]]."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/|access-date=2025-10-10|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2026 |[[File:Navi Pillay June 2014.jpg|75px]] |'''[[నవీ పిళ్ళై]]'''<br>(జ.1941) |{{ZAF}} |"శాంతిని, అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని ప్రోత్సహించడంలో ఆమె చేసిన కృషికి గాను"<ref>{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/summary/ |website=NobelPrize.org |access-date=9 October 2026}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి]] [[వర్గం:పురస్కారాలు]] 933ty9qemusbq0yndethfo28fq3kcu3 4983461 4983351 2026-10-18T03:42:02Z స్వరలాసిక 13980 /* బహుమతి గ్రహీతలు */ 4983461 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = నోబెల్ శాంతి బహుమతి | image = Nobel medal dsc06171.jpg | alt = A golden medallion with an embossed image of a bearded man facing left in profile. To the left of the man is the text "ALFR•" then "NOBEL", and on the right, the text (smaller) "NAT•" then "MDCCCXXXIII" above, followed by (smaller) "OB•" then "MDCCCXCVI" below. | description = శాంతి కోసం విశేష కృషి చేసినందుకు | presenter = ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ యొక్క ఎస్టేట్ తరపున నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ | location = ఓస్లో | year = 1901 | website = [http://nobelprize.org Nobelprize.org] }} [[File:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|right|upright|[[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్]]]] [[File:Norske nobelinstiutt 1.jpg|right|thumb|ఓస్లో, నార్వేలో నార్వేజియన్ నోబెల్ ఇన్స్టిట్యూట్]] [[డైనమైట్]] ఆవిష్కర్త [[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్|ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్]] జ్ఞాపకార్థం ఇచ్చే ఆరు అవార్డులలో ఒకటి '''నోబెల్ శాంతి బహుమతి'''. ప్రతి సంవత్సరం శాంతి, సాహిత్యం, భౌతికశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, ఆర్థికశాస్త్రం, ఔషధరంగం అనే ఆరు రంగాలలో ఎవరైతే వారి చర్యల ద్వారా మానవజాతికి ఉత్తమ ప్రయోజనాన్ని కలిగిస్తారో వారికి ఈ సంస్థ అవార్డులను ప్రదానం చేస్తుంది. ఇతర నోబెల్ బహుమతులు స్వీడన్ లో ఇవ్వబడుతుండగా, నోబెల్ శాంతి బహుమతి నార్వేలో ఇవ్వబడుతుంది. ఎందుకంటే ఈ బహుమతులు ప్రారంభించినప్పుడు నార్వే, స్వీడన్ ఒక దేశంగా ఉన్నాయి.<ref>"Nobel Peace Prize", ''The Oxford Dictionary of Twentieth Century World History''</ref> నోబెల్ శాంతి బహుమతి విజేతల జాబితాలో మార్టిన్ లూథర్ కింగ్, జూనియర్, ఎలిహు రూట్, థియోడర్ రూజ్వెల్ట్, ఉడ్రో విల్సన్, హెన్రి లా ఫోంటైన్, మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్, ఆంగ్ సాన్ సు కయి, నెల్సన్ మండేలా, కోఫీ అన్నన్, జిమ్మీ కార్టర్, వంగారి మాతై, బరాక్ ఒబామా, లియు క్సియాబో సహా పలువురు ఉన్నారు. ఈ బహుమతి అవార్డు విషయంలో తరచుగా వివాదం జరుగుతుంటుంది. నోబెల్ శాంతి బహుమతిని మొదటిసారిగా 1901లో ఫ్రెడెరిక్ పాస్సీ, హెన్రీ డ్యూనాంట్‌లకు సంయుక్తంగా ప్రదానం చేశారు. వీరు 150,782 స్వీడిష్ క్రోనోర్ల బహుమతి మొత్తాన్ని (2008 నాటి విలువ ప్రకారం 7,731,004 క్రోనోర్లకు సమానం) పంచుకున్నారు. ఇటీవల 2026లో [[నవీ పిళ్ళై]]<nowiki>కి</nowiki> ఈ బహుమతి ప్రదానం చేయబడింది. 1962 నాటి నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీత లైనస్ పాలింగ్, ఇతరులతో పంచుకోకుండా ఒంటరిగా రెండు నోబెల్ బహుమతులు అందుకున్న ఏకైక వ్యక్తి. అతడు 1954లో రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకున్నాడు.<ref name="NobelFacts">{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-peace-prize|title=Nobel Laureates Facts|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901134144/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_facts.html|archive-date=2012-09-01|url-status=dead|access-date=2011-10-06}}</ref> 2014 గ్రహీత మలాలా యూసఫ్‌జాయ్, తన 17 సంవత్సరాల వయస్సులో నోబెల్ శాంతి బహుమతిని పొందిన అత్యంత పిన్న వయస్కురాలు.<ref name="NobelFacts" /> నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న తొలి మహిళ 1905లో బెర్తా వాన్ సట్నర్. ఇప్పటివరకు వ్యక్తిగతంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న 113 మంది గ్రహీతలలో 20 మంది మహిళలు ఉన్నారు.<ref name="NobelFacts" /> ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ ఆఫ్ ది రెడ్ క్రాస్ అత్యధికంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతులను అందుకుంది; తన మానవతా సేవలకు గాను ఈ సంస్థ మూడుసార్లు ఈ బహుమతిని పొందింది.<ref name="NobelFacts" /> ఐదుగురు నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు తమకు బహుమతి ప్రకటించిన సమయంలో నిర్బంధంలో ఉన్నారు: కార్ల్ వాన్ ఒసియెట్స్కీ (1935లో), ఆంగ్ సాన్ సూ కీ (1991లో), లియు జియాబో (2010లో), అలెస్ బియాల్యాట్స్కీ (2022లో), నర్గెస్ మొహమ్మది (2023లో).<ref name="NobelFacts" /> ==1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి== 1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి కోసం మహాత్మా [[గాంధీ]]ని ఎంపిక చేశారు. అయితే ఆయన ఆ సంవత్సరం జనవరి 30వ తేదీన తుపాకీ గుండ్లకు బలి అయినారు. అప్పట్లో ఉన్న నియమం ప్రకారం కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలోనే మరణించిన వ్యక్తులకు నోబెల్‌ బహుమతులు ప్రకటించాలనేది నిబంధన. గాంధీ ఒక సంస్థకు ప్రతినిధి కాదు. మరణ విల్లును ఆయన వ్రాయలేదు. బహుమతి ఎవరికి అందజేయాలో నోబెల్‌ సంస్థకు తెలియకపోవడంతో ప్రతిపాదన విరమించుకోబడింది. ఒక అర్హులు ఎవ్వరూ లేకపోవడంతో ఆ సంవత్సరం నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి ఎవ్వరికీ ఇవ్వలేదు. ==1979 లో మదర్ థెరీసాకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి== శాంతికి విఘాతం కలిగించే పేదరికాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి 1979 లో [[మదర్ థెరీసా]]కు నోబెల్ శాంతి బహుమతి అందచేసారు.బహుమతి గ్రహీతలకు మర్యాద పూర్వకంగా ఇచ్చే సాంప్రదాయ విందును నిరాకరించి $192,000 నిధులను భారతదేశం లోని పేద ప్రజలకు ఇవ్వవలసినదిగా కోరుతూ, భౌతికపరమైన బహుమతులు ప్రపంచంలోని అవసరార్ధులకు ఉపయోగపడినపుడే వాటికి ప్రాముఖ్యత వుంటుంది అన్నారు.మదర్ థెరీసా ఈ బహుమతిని అందుకున్నపుడు ఆమెను "ప్రపంచశాంతిని పెంపొందించేందుకు మనము ఏమి చేయగలం?" అని అడిగారు."ఇంటికి వెళ్లి మీ కుటుంబాన్ని ప్రేమించండి" అని చెప్పారు.ఈ విషయం పై ఆమె తన నోబెల్ ఉపన్యాసంలో ఈ విధంగా అన్నారు:"పేద దేశాలలోనే కాక ప్రపంచం మొత్తంలో నేను పేదరికాన్ని చూసాను, కానీ పాశ్చాత్య దేశాలలోని పేదరికం తొలగించడం కష్టం.నేను వీధులలో ఆకలిగొన్న వానిని కలిసినపుడు అతనికి కొంత అన్నము, ఒక రొట్టెముక్క ఇచ్చి తృప్తిపడతాను. నేను అతని ఆకలిని తొలగించగలిగాను.కానీ ఒక వ్యక్తి గెంటివేయబడినపుడు, పనికిరాని వ్యక్తిగా భావించబడినపుడు, ప్రేమింపబడనపుడు, భీతిల్లినపుడు, సమాజంచే వెలివేయబడినపుడు-ఆ రకమైన పేదరికం చాల బాధాకరమైనది, నా దృష్టిలో తొలగించుటకు కష్టమైనది." గర్భ స్రావాన్ని 'ప్రపంచ శాంతికి అతి పెద్ద విఘాతంగా' ఆమె పేర్కొన్నారు. ==బహుమతి గ్రహీతలు== {|class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header-multi" |- !rowspan=2 |సంవత్సరం !colspan=2 |గ్రహీత(లు) !rowspan=2 |దేశం !rowspan=2 class=unsortable |సైటేషన్ |- id="1901" |rowspan=2 |1901 |[[File:Jean Henri Dunant (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''హెన్రీ డ్యూనాంట్'''<br>(1828–1910) |{{flagcountry|Switzerland}} |"క్షతగాత్రులైన సైనికులకు సహాయం చేయడంలో, అంతర్జాతీయ అవగాహనను పెంపొందించడంలో చేసిన మానవతా ప్రయత్నాలకు గాను"<ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |author-link=Geir Lundestad |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050022/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="N1901">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1901 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045405/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Frederic Passy.jpg|75px]] |'''ఫ్రెడెరిక్ పాసీ'''<br>(1822–1912) |{{flagcountry|France}} |"అంతర్జాతీయ శాంతి సభలు, రాయబారం, మధ్యవర్తిత్వం కోసం జీవితాంతం చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1901"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1902 |[[File:Ducommun.jpg|75px]] |'''ఎలీ డుకోమున్'''<br>(1833–1906) |rowspan=2 |{{flagcountry|Switzerland}} |"బెర్న్ శాంతి బ్యూరోకీ అవిశ్రాంతమైన, నైపుణ్యంతో కూడిన మార్గదర్శకత్వానికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050219/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] |'''చార్లెస్ ఆల్బర్ట్ గోబట్'''<br>(1843–1914) |"ఇంటర్-పార్లమెంటరీ యూనియన్‌ను అత్యంత సమర్థవంతంగా, ఆచరణాత్మకంగా నిర్వహించినందుకు గాను."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1903 |[[File:Cremer.jpg|75px]] |'''రాన్డల్ క్రెమెర్'''<br>(1828–1908) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"శాంతి, మధ్యవర్తిత్వ భావనల కోసం ఆయన సుదీర్ఘకాలం పాటు అంకితభావంతో చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050042/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1904 |[[File:Logo of Institut de Droit International.svg|75px]] |'''ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లా'''<br>(స్థాపితం 1873) |{{flagcountry|Belgium}} |"దేశాల మధ్య శాంతియుత సంబంధాలను పెంపొందించడానికి, యుద్ధ చట్టాలను మరింత మానవీయంగా మార్చడానికి అంతర్జాతీయ ప్రజా చట్టంలో అది చేసిన నిరంతర కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1904 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045525/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1905 |[[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] |'''[[బర్ధావాన్ సట్‌నర్]]'''<br>(1843–1914) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"యుద్ధ భయానకతను ఎదిరించడంలో ఆమె ప్రదర్శించిన సాహసానికి గాను."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1906 |[[File:Theodore Roosevelt by the Pach Bros (4x5 cropped).jpg|75px]] |'''[[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]]'''<br>(1858–1919) |{{flagcountry|United States}} |"for his role in bringing to an end the [[Russo-Japanese War|bloody war]] recently waged between two of the world's great powers, Japan and Russia."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045806/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1907 |[[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] |'''ఎర్నెస్టో టియోడోరో మొనెటా'''<br>(1833–1918) |{{flagcountry|Italy}} |"ఫ్రాన్స్,ఇటలీ దేశాల మధ్య సయోధ్య కోసం, పత్రికల ద్వారా అలాగే బహిరంగ, అంతరంగ శాంతి సమావేశాలలో ఆయన చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050412/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] |'''లూయీ రెనాల్ట్'''<br>(1843–1918) |{{flagcountry|France}} |"హేగ్, జెనీవా సమావేశాల నిర్వహణపై, వాటి ఫలితాలపై ఆయన చూపిన ನಿర్ణాయక ప్రభావానికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1908 |[[File:KParnoldson.jpg|75px]] |'''క్లాస్ పాంటస్ ఆర్నోల్డ్సన్'''<br>(1844–1916) |{{flagcountry|Sweden}} |rowspan=2 |"రాజకీయ నాయకులుగా, శాంతి సంఘాల అధ్యక్షులుగా, వక్తలుగా, రచయితలుగా శాంతి ఉద్యమం కోసం వారు సుదీర్ఘకాలం పాటు చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1908">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1908 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045759/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Fredrik Bajer nobel.jpg|75px]] |'''ఫ్రెడ్రిక్ బజెర్'''<br>(1837–1922) |{{flagcountry|Denmark}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1909 |[[File:Beernaert.gif|75px]] |'''అగస్టీ బీర్నర్ట్'''<br>(1829–1912) |{{flagcountry|Belgium}} |rowspan=2 |"శాంతి కోసం, మధ్యవర్తిత్వం కోసం జరిగిన అంతర్జాతీయ ఉద్యమంలో వారు వహించిన ప్రముఖ పాత్రకు గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050444/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:PaulBalluet.gif|75px]] |'''పాల్ హెన్రీ బాల్యుట్ డి ఎస్టోర్నెల్లెస్ డి కాన్స్టాంట్'''<br>(1852–1924) |{{flagcountry|France}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1910" |1910 |[[File:IPB logo svg.svg|75px]] |'''అంతర్జాతీయ శాంతి బ్యూరో'''<br>(స్థాపితం 1891) |అనేకం |"వివిధ దేశాల శాంతి సంఘాల మధ్య అనుసంధానకర్తగా వ్యవహరిస్తూ, అంతర్జాతీయ శాంతి ఉద్యమ ప్రపంచ సదస్సులను నిర్వహించడంలో వారికి సహాయపడినందుకు గాను"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |title=Award Ceremony Speech (1910) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050340/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1910 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045246/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1911 |[[File:TMCasser.jpg|75px]] |'''{{sortname|Tobias|Asser}}'''<br>(1838–1913) |{{flagcountry|Netherlands}} |"for his role as co-founder of the [[Institut de droit international]], initiator of the [[Hague Conference on Private International Law|Conferences on International Private Law (Conférences de Droit international privé) at the Hague]], and pioneer in the field of international legal relations"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1911 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045430/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alfred Hermann Fried nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfred|Fried|Alfred Hermann Fried}}'''<br>(1864–1921) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for his effort to expose and fight what he considers to be the main cause of war, namely, the anarchy in international relations."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1912 |[[File:Elihu Root, 1845-1937, bust portrait, facing left.jpg|75px]] |'''{{sortname|Elihu|Root}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1845–1937) |{{flagcountry|United States}} |"for bringing about better understanding between the countries of North and South America and initiating important arbitration agreements between the United States and other countries."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050308/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1913 |[[File:HenriLaFontaine.jpg|75px]] |'''{{sortname|Henri|La Fontaine}}'''<br>(1854–1943) |{{flagcountry|Belgium}} |"for his unparalleled contribution to the organization of peaceful internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1913 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045928/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1914 |colspan=4 rowspan=3 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- bgcolor="lightgrey" |1915 |- bgcolor="lightgrey" |1916 |- |1917 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagcountry|ICRC}} |"for the efforts to take care of wounded soldiers and prisoners of war and their families."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1917 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050508/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1918 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- |1919 |[[File:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919 (cropped 3x4).jpg|75px]] |'''[[వుడ్రో విల్సన్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1924) |{{flagcountry|United States}} |"for his role as founder of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1919">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204141834/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |archive-date=2013-12-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1920" |1920 |[[File:Léon Bourgeois 1917.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Bourgeois}}'''<br>(1851–1925) |{{flagcountry|France}} |"for his longstanding contribution to the cause of peace and justice and his prominent role in the establishment of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1920 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045134/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1921 |[[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] |'''{{sortname|Hjalmar|Branting}}'''<br>(1860–1925) |{{flagcountry|Sweden}} |rowspan=2 |"for their lifelong contributions to the cause of peace and organized internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045608/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Christian Lous Lange.jpg|75px]] |'''{{sortname|Christian|Lange|Christian Lous Lange}}'''<br>(1869–1938) |{{flagcountry|Norway}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1922 |[[File:Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fridtjof|Nansen}}'''<br>(1861–1930) |{{flagcountry|Norway}} |"for his leading role in the repatriation of prisoners of war, in international relief work and as the League of Nations' High Commissioner for refugees."<ref>{{cite web |first=Fredrik |last=Stang |author-link=Fredrik Stang |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |title=Award Ceremony Speech (1922) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813122025/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |archive-date=2011-08-13 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1922 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050352/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1923 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1924 |- |rowspan=2 |1925 |[[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Austen|Chamberlain}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1863–1937) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045305/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Portrait of Vice President Charles Dawes of Illinois, 1925.jpeg|75px]] |'''{{sortname|Charles G.|Dawes}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1865–1951) |{{flagcountry|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Dawes Plan]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1926 |[[File:Aristide Briand 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Aristide|Briand}}'''<br>(1862–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908160137/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |archive-date=2011-09-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] |'''{{sortname|Gustav|Stresemann}}'''<br>(1878–1929) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ferdinand|Buisson}}'''<br>(1841–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their contribution to the emergence in France and Germany of a public opinion which favours peaceful international cooperation."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ludwig Quidde nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ludwig|Quidde}}'''<br>(1858–1941) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |1928 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1929 |[[File:Portrait of Frank B. Kellogg (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Frank B.|Kellogg}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1937) |{{flagcountry|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Kellogg-Briand Pact]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1929">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1929 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050234/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1930" |1930 |[[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nathan|Söderblom}}'''<br>(1866–1931) |{{flagcountry|Sweden}} |"for promoting [[Ecumenism|Christian unity]] and helping create 'that new attitude of mind which is necessary if peace between nations is to become reality'."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045053/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1931 |[[File:Jane Addams profile (cropped).jpg|75px]] |'''[[జేన్ ఆడమ్స్]]'''<br>(1860–1935) |rowspan=2 |{{flagcountry|United States}} |rowspan=2 |"for their assiduous effort to revive the ideal of peace and to rekindle the spirit of peace in their own nation and in the whole of mankind."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045719/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nicholas Murray Butler 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nicholas Murray|Butler}}'''<br>(1862–1947) |- bgcolor="lightgrey" |1932 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1933 |[[File:Norman Angell 01.jpg|75px]] |'''{{sortname|Norman|Angell}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1872–1967) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for having exposed by his pen [[The Great Illusion|the illusion of war]] and presented a convincing plea for international cooperation and peace."<ref name="N1933">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1933 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045745/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1934 |[[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Arthur|Henderson}}'''<br>(1863–1935) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his untiring struggle and his courageous efforts as Chairman of the [[League of Nations Disarmament Conference]] 1931-34."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045505/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="BBC_2013_04_03">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |title=BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013 |work=BBC News |date=3 April 2013 |access-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405120837/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |archive-date=5 April 2018 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1935 |[[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carl|von Ossietzky}}'''{{ref label|Late|A|A}}{{ref label|Carl von Ossietzky|B|B}}<br>(1889–1938) |{{flagcountry|Nazi Germany|Germany}} |"for his burning love for freedom of thought and expression and his valuable contribution to the cause of peace."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1935">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045228/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1936 |[[File:Carlos Saavedra Lamas.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos|Saavedra Lamas}}'''<br>(1878–1959) |{{flagcountry|Argentina}} |"for his role as father of the [[Saavedra Lamas Treaty|Argentine Antiwar Pact of 1933]], which he also used as a means to mediate peace between [[Chaco War|Paraguay and Bolivia in 1935]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1936 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045950/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1937 |[[File:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood looking right circa 1915 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|The Viscount|Cecil of Chelwood|Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood}}'''<br>(1864–1958) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his tireless effort in support of the [[League of Nations]], disarmament and peace."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1937 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050250/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1938 |[[File:BLANK ICON (cropped).png|75px]] |'''[[Office international Nansen pour les réfugiés|Nansen International Office for Refugees]]'''<br>(1930–1939) |{{flagcountry|League of Nations}} |"for having carried on the work of [[Fridtjof Nansen]] to the benefit of refugees across Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary |title=The Nobel Peace Prize 1938 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-01 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151950/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1939 |colspan=4 rowspan=5 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War II]].'' |- bgcolor="lightgrey" id="1940" |1940 |- bgcolor="lightgrey" |1941 |- bgcolor="lightgrey" |1942 |- bgcolor="lightgrey" |1943 |- |1944 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagcountry|ICRC}} |"for the great work it has performed during the [[World War II|war]] on behalf of humanity."<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |author-link=Gunnar Jahn |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |title=Award Ceremony Speech (1944) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215034310/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |archive-date=2010-12-15 |url-status=live}}</ref><ref name="N1944">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1944 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2019-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320201100/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |archive-date=2019-03-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1945 |[[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] |'''{{sortname|Cordell|Hull}}'''<br>(1871–1955) |{{flagcountry|United States}} |"for his indefatigable work for international understanding and his pivotal role in establishing the [[United Nations]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary|title=The Nobel Peace Prize 1945|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-01|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151957/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1946 |[[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] |'''[[ఎమిలీ గ్రీన్ బాల్చ్]]'''<br>(1867–1961) |rowspan=2 |{{flagcountry|United States}} |"for her lifelong work for the cause of peace"<ref name="N1946">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218154117/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |archive-date=2008-12-18 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:John Raleigh Mott.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Mott}}'''<br>(1865–1955) |"for his contribution to the creation of a peace-promoting religious brotherhood across national boundaries."<ref name="N1946"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1947 |[[File:AFSC logo (cropped).svg|75px]] |'''[[American Friends Service Committee]]'''<br>(స్థాపితం 1917) |{{flagcountry|United States}} |rowspan=2 |"for their pioneering work in the international peace movement and compassionate effort to relieve human suffering, thereby promoting the fraternity between nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary |title=The Nobel Peace Prize 1947 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307152217/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Friends Council Service logo.png|75px]] |'''[[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]]'''<br>(స్థాపితం 1927) |{{flagcountry|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |1948 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' ''because "there was no suitable living candidate."''<br>(A tribute to the recently assassinated [[Mahatma Gandhi|Mohandas Gandhi]] in {{flagcountry|India}}.)<ref name="gandhi">{{cite web |first=Øyvind |last=Tønnesson |url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate |title=Controversies Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher=Nobel Foundation |date=1999-12-01 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920235427/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate/ |archive-date=2018-09-20 |url-status=live}}</ref> |- |1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|The Lord|Boyd-Orr|John Boyd Orr, 1st Baron Boyd-Orr}}'''<br>(1880–1971) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his lifelong effort to conquer hunger and want, thereby helping to remove a major cause of military conflict and war."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054942/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1950" |1950 |[[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ralph|Bunche}}'''<br>(1904–1971) |{{flagcountry|United States}} |"for his work as mediator in Palestine in 1948-1949."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070820/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1951 |[[File:Léon Jouhaux nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Jouhaux}}'''<br>(1879–1954) |{{flagcountry|French Fourth Republic}} |"for having devoted his life to the fight against war through the promotion of social justice and brotherhood among men and nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1951 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070825/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1952 |[[File:Albert Schweitzer 1952.jpg|75px]] |'''[[ఆల్బర్ట్ స్విట్జర్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1875–1965) |{{flagcountry|French Fourth Republic}}<br>(born in {{flagcountry|Alsace-Lorraine}}) |"for his altruism, [[Reverence for Life|reverence for life]], and tireless humanitarian work which has helped making the idea of brotherhood between men and nations a living one."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-02-12 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129012728/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1953 |[[File:George Catlett Marshall, general of the US army.jpg|75px]] |'''{{sortname|George|Marshall}}'''<br>(1880–1959) |{{flagcountry|United States}} |"for proposing and supervising the [[Marshall Plan|plan]] for the economic recovery of Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052339/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1954 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagcountry|United Nations}} |"for its efforts to heal the wounds of war by providing help and protection to refugees all over the world."<ref name="N1954">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1954 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1955 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1956 |- |1957 |[[File:Lester B. Pearson with a pencil 140x190.jpg|75px]] |'''{{sortname|Lester B.|Pearson}}'''<br>(1897–1972) |{{flagcountry|Canada|1957}} |"for his crucial contribution to the deployment of a [[United Nations Emergency Force]] in the wake of the [[Suez Crisis]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070830/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1958 |[[File:Georges Pire 1958 (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Dominique|Pire}}'''<br>(1910–1969) |{{flagcountry|Belgium}} |"for his efforts to help refugees to leave their camps and return to a life of freedom and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070835/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1959 |[[File:Philip Noel-Baker Anefo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Philip|Noel-Baker|Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker}}'''<br>(1889–1982) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his longstanding contribution to the cause of disarmament and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155030/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1960" |1960 |[[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Albert|Luthuli}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1898–1967) |{{flagcountry|South Africa|1928}} |"for his non-violent struggle against [[apartheid]]."<ref name="N1960">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070842/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1961 |[[File:Dag Hammarskjöld 1961.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dag|Hammarskjöld}}'''{{ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}}<br>(1905–1961) |{{flagcountry|Sweden}} |"for developing the UN into an effective and constructive international organization, capable of giving life to the principles and aims expressed in the [[UN Charter]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004326/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> <!-- Died in an Airplane Crash before being awarded --> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1962 |[[File:Linus Pauling 1962.jpg|75px]] |'''లైనస్ పాలింగ్'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1901–1994) |{{flagcountry|United States}} |"for his fight against the nuclear arms race between East and West."<ref name="N1962">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1962 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052344/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1963 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |rowspan=2 |{{flagcountry|ICRC}}<br>{{flagcountry|IFRC}} |rowspan=2 |"for promoting the principles of the [[Geneva Convention]] and cooperation with the UN."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1963 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052349/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:IFRC logo.svg|75px]] |'''[[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies|League of Red Cross Societies]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1964 Nobel Peace Prize|1964]] |[[File:Martin Luther King, Jr..jpg|75px]] |'''[[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్]]'''<br>(1929–1968) |{{flagcountry|United States}} |"for his non-violent [[Civil rights movement|struggle for civil rights]] for the Afro-American population."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081111194843/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |archive-date=2008-11-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1965 Nobel Peace Prize|1965]] |[[File:Logo of UNICEF.svg|75px]] |'''[[యునిసెఫ్|యునైటెడ్ నేషన్స్ చిల్డ్రన్స్ ఫండ్]]'''<br>(స్థాపితం 1946) |{{flagcountry|United Nations}} |"for its effort to enhance solidarity between nations and reduce the difference between rich and poor states."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1965 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023073552/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |archive-date=2008-10-23 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |[[1966 Nobel Peace Prize|1966]] |colspan=4 rowspan=2 align=center|'''''Not awarded''' due to the [[Norwegian Nobel Committee]] deciding that none of the nominations met the criteria in Nobel's will.'' |- bgcolor="lightgrey" |[[1967 Nobel Peace Prize|1967]] |- |[[1968 Nobel Peace Prize|1968]] |[[File:René Cassin nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|René|Cassin}}'''<br>(1887–1976) |{{flagcountry|France}} |"for his struggle to ensure the rights of man as stipulated in the [[Universal Declaration of Human Rights|UN Declaration]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1968 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204123/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1969 Nobel Peace Prize|1969]] |[[File:Flag of ILO.svg|75px]] |'''[[International Labour Organization]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |{{flagcountry|United Nations}} |"for creating international legislation insuring certain norms for working conditions in every country."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1969 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070847/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1970" |[[1970 Nobel Peace Prize|1970]] |[[File:Norman Borlaug, 2004 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నార్మన్ బోర్లాగ్]]'''<br>(1914–2009) |{{flagcountry|United States}} |"for having given a well-స్థాపితం hope - the [[green revolution]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070852/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1971 Nobel Peace Prize|1971]] |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] |'''{{sortname|Willy|Brandt}}'''<br>(1913–1992) |{{flagcountry|West Germany}} |"for paving the way for a meaningful dialogue between East and West."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052354/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1972 |colspan=4 align=center|'''''Not awarded''''' |- |rowspan=2 |[[1973 Nobel Peace Prize|1973]] |[[File:Henry A Kissinger (cropped).jpg|75px]] |'''[[హెన్రీ కిసింజర్]]'''{{ref label|Henry Kissinger|D|D}}<br>(1923–2023) |{{flagcountry|United States}} |rowspan=2 |"for jointly having [[Paris Peace Accords|negotiated a cease fire]] in Vietnam in 1973."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1973">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1973 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213145/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:LeDucTho1973.jpg|75px]] |'''{{sortname||Lê Đức Thọ}}'''{{ref label|Le Duc Tho|E|E}}<br>(1911–1990) |data-sort-value="Vietnam" |{{flagcountry|North Vietnam}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[1974 Nobel Peace Prize|1974]] |[[File:Seán MacBride 1984 (cropped2).jpg|75px]] |'''{{sortname|Seán|MacBride}}'''<br>(1904–1988) |{{flagcountry|Ireland}} |"for his efforts to secure and develop human rights throughout the world"<ref name="N1974">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070857/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- |[[File:Eisaku Sato 19641109.jpg|75px]] |'''{{sortname|Eisaku|Satō}}'''<br>(1901–1975) |{{flagcountry|Japan}} |"for his contribution to stabilize conditions in the Pacific rim area and for signing the [[Nuclear Non-Proliferation Treaty]]."<ref name="N1974"/><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1975 Nobel Peace Prize|1975]] |[[File:Andrei Sakharov (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Andrei|Sakharov}}'''{{ref label|Andrei Sakharov|F|F}}<br>(1921–1989) |{{flagcountry|Soviet Union}} |"for his struggle for human rights in the [[Soviet Union]], for disarmament and cooperation between all nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1975/summary |title=The Nobel Peace Prize 1975 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204134/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1976 |[[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mairead|Maguire}}'''<br>(జ.1944) |rowspan=2 |{{flagcountry|United Kingdom}} |rowspan=2 |"for the courageous efforts in founding a movement to put an end to the [[The Troubles|violent conflict in Northern Ireland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|title=The Nobel Peace Prize 1976|access-date=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052404/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|archive-date=2008-10-24|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Betty Williams 1996 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Betty|Williams|dab=Nobel laureate}}'''<br>(1943–2020) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1977 |[[File:Amnesty international Logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for worldwide respect for human rights."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1977/summary |title=The Nobel Peace Prize 1977 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155128/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1977/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1978 |[[File:Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG|75px]] |'''{{sortname|Menachem|Begin}}'''<br>(1913–1992) |{{flagcountry|Israel}} |rowspan=2 |"for jointly having negotiated [[Camp David Agreement|peace between Egypt and Israel in 1978]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1978 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054952/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Sadat 1 (cropped).jpg|75px]] |'''[[అన్వర్ సాదత్]]'''<br>(1918–1981) |{{flagcountry|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1979 |[[File:Mutter Teresa von Kalkutta.jpg|75px]] |'''[[మదర్ థెరీసా]]'''<br>(1910–1997) |{{flagcountry|People's Socialist Republic of Albania|Albania}} |"for her work for bringing help to suffering humanity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016093455/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |archive-date=2014-10-16}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1980" |1980 |[[File:Adolfo Pérez Esquivel, premio Nobel de la Paz en 1980, Visitó al Presidente de la Asamblea Nacional, Fernando Cordero. (5076794488).jpg|75px]] |'''{{sortname|Adolfo|Pérez Esquivel}}'''<br>(జ.1931) |{{flagcountry|Argentina}} |"for being a source of inspiration to repressed people, especially in Latin America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052419/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1981 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagcountry|United Nations}} |"for promoting the fundamental rights of refugees."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1981 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072712/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1982 |[[File:Alfonso Garcia Robles 1981 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfonso|García Robles}}'''<br>(1911–1991) |{{flagcountry|Mexico}} |rowspan=2 |"for their work for [[Treaty of Tlatelolco|disarmament and nuclear and weapon-free zones]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070902/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |access-date=2008-12-03 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208031430/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |archive-date=2008-12-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alva Myrdal 1966.jpg|75px]] |'''[[ఆల్వా మిర్థాల్]]'''<br>(1902–1986) |{{flagcountry|Sweden}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1983 |[[File:Lech Wałęsa (8036260819).jpg|75px]] |'''[[లెక్ వలీసా]]'''{{ref label|Lech Wałęsa|G|G}}<br>(జ.1943) |{{flagcountry|Polish People's Republic|Poland}} |"for non-violent struggle for free [[Solidarity (Polish trade union)|trade unions]] and human rights in [[Poland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1983/summary |title=The Nobel Peace Prize 1983 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213155/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1984 |[[File:Desmond Tutu (47327456801) (cropped and adjusted).jpg|75px]] |'''[[డెస్మండ్ టుటు]]'''<br>(1931–2021) |{{flagcountry|South Africa|1982}} |"for his role as a unifying leader figure in the non-violent campaign to resolve the problem of apartheid in South Africa"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |title=The Nobel Peace Prize for 1984 |access-date=2018-05-11 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727212426/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |archive-date=2018-07-27 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1985 |[[File:IPPNW logo.svg|75px]] |'''[[International Physicians for the Prevention of Nuclear War]]'''<br>(స్థాపితం 1980) |{{flagcountry|United States}} |"for spreading authoritative information and by creating awareness of the catastrophic consequences of [[nuclear war]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1985 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004421/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1986 |[[File:ELIE WIESEL (5112581267).jpg|75px]] |'''{{sortname|Elie|Wiesel}}'''<br>(1928–2016) |{{flagcountry|United States}}<br>(born in {{flagcountry|Kingdom of Romania|Romania}} |"for being a messenger to mankind: his message is one of peace, atonement and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1986 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213200/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1987 |[[File:Óscar Arias (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Óscar|Arias}}'''<br>(జ.1940) |{{flagcountry|Costa Rica}} |"for his work for lasting [[Esquipulas Peace Agreement|peace]] in Central America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155154/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1988 |[[File:United Nations Peacekeeping Logo.svg|75px]] |'''[[United Nations peacekeeping|United Nations Peace-Keeping Forces]]'''<br>(స్థాపితం 1945) |{{flagcountry|United Nations}} |"for preventing armed clashes and creating conditions for negotiations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1988 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034610/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1988–Press release|access-date=2008-11-28|date=1988-09-29|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210190615/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|archive-date=2008-12-10|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |{{anchor|1989}} 1989 |[[File:Tenzin Gyatso - Trento 2013 01.JPG|75px]] |'''[[14 వ దలైలామా|దలైలామా]]'''<br>(జ.1935) |{{flagcountry|India}}<br>(born in {{flagcountry|Tibet (1912–1951)|Tibet}})<!--This is clearly listed on the Nobel Prize website, http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html, where the country of residence for recipient is. Do not change it without discussion.--><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|title=Questions and answers on the Nobel Peace Prize - NobelPrize.org|website=NobelPrize.org|access-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100403/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|archive-date=2015-04-14|url-status=live}}</ref> |"for advocating peaceful solutions based upon tolerance and mutual respect in order to preserve the historical and cultural heritage of his people."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1989 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207042343/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |archive-date=2008-12-07 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1989–Press release|access-date=2008-11-28|date=1989-10-05|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223113735/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|archive-date=2008-12-23|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1990" |1990 |[[File:Mikhail Gorbachev, Reykjavík summit, 1986.jpg|75px]] |'''[[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]]'''<br>(1931–2022) |{{flagcountry|Soviet Union}} |"for the leading role he played in the radical changes in East-West relations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1990/summary |title=The Nobel Peace Prize 1990 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182131/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1990/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1991 |[[File:Aung San Suu Kyi (December 2011).jpg|75px]] |'''[[అంగ్ సాన్ సూకీ]]'''{{ref label|Aung San Suu Kyi|H|H}}<br>(జ.1945) |{{flagcountry|Myanmar}} |"for her non-violent struggle for democracy and human rights."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1991/summary |title=The Nobel Peace Prize 1991 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034620/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1992 |[[File:Rigoberta Menchu.jpg|75px]] |'''[[రిగోబర్టా మేంచూ]]'''<br>(జ.1959) |{{flagcountry|Guatemala}} |"for her struggle for social justice and ethno-cultural reconciliation based on respect for the rights of indigenous peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1992/summary |title=The Nobel Peace Prize 1992 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182136/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1993 |[[File:F. W. de Klerk 2012.jpg|75px]] |'''{{sortname|Frederik Willem|de Klerk}}'''<br>(1936–2021) |rowspan=2 |{{flagcountry|South Africa|variant=1982}} |rowspan=2 |"for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic [[South Africa]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary|title=The Nobel Peace Prize 1993|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227233423/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nelson Mandela 1994.jpg|75px]] |'''[[నెల్సన్ మండేలా]]'''<br>(1918–2013) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |1994 |[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|75px]] |'''[[యాసర్ అరాఫత్]]'''<br>(1929–2004) |{{flagcountry|Palestine}} |rowspan=3 |"for their efforts to create peace in the Middle East."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1994/summary|title=The Nobel Peace Prize 1994|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054957/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/press.html|archive-date=2008-11-04|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Shimon Peres 2010 (full) (cropped).jpg|75px]] |'''[[షిమోన్ పెరెస్]]'''<br>(1923–2016) |rowspan=2 |{{flagcountry|Israel}} |- |[[File:Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Yitzhak|Rabin}}'''<br>(1922–1995) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1995 |[[File:Logo Pugwash Conferences on Science and World Affairs.jpg|75px]] |'''[[Pugwash Conferences on Science and World Affairs]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagcountry|Canada}} |rowspan=2 |"for their efforts to diminish the part played by nuclear arms in international politics and, in the longer run, to eliminate such arms."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1995 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034631/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Josef Rotblat ID badge (cropped).png|75px]] |'''{{sortname|Joseph|Rotblat}}'''<br>(1908–2005) |{{flagcountry|Poland}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1996 |[[File:Carlosbelo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos Filipe Ximenes|Belo}}'''<br>(జ.1948) |rowspan=2 |{{flagcountry|East Timor}} |rowspan=2 |"for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1996/summary |title=The Nobel Peace Prize 1996 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182141/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:José Ramos-Horta Portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname|José|Ramos-Horta}}'''<br>(జ.1949) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1997 |[[File:International Campaign to Ban Landmines Logo.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Ban Landmines]]'''<br>(స్థాపితం 1992) |{{flagcountry|Switzerland}} |rowspan=2 |"for their work for the banning and clearing of anti-personnel mines."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1997 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052424/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:JodyWilliamsMay2010 headcrop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Jody|Williams}}'''<br>(జ.1950) |{{flagcountry|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1998 |[[File:John Hume.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Hume}}'''<br>(1937–2020) |{{flagcountry|Ireland}} |rowspan=2 |"for their efforts to find [[Good Friday Agreement|a peaceful solution]] to the conflict in Northern Ireland."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028225055/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |archive-date=2008-10-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Official portrait of Lord Trimble crop 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|David|Trimble}}'''<br>(1944–2022) |{{flagcountry|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1999 |[[File:Msf logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[Médecins Sans Frontières]]''' |{{flagcountry|Switzerland}} |"in recognition of the organization's pioneering humanitarian work on several continents."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1999 |access-date=2018-08-21 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821192012/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |archive-date=2018-08-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2000" |2000 |[[File:Kim Dae-jung presidential portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname||Kim Dae-jung}}'''<br>(1924–2009) |{{flagcountry|South Korea}} |"for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182146/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |2001 |[[File:Flag of the United Nations.svg|75px]] |'''[[ఐక్యరాజ్య సమితి]]''' |{{flagcountry|United Nations}} |rowspan=2 |"for their work for a better organized and more peaceful world."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213227/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Kofi Annan 2012 (cropped).jpg|75px]] |'''[[కోఫీ అన్నన్]]'''<br>(1938–2018) |{{flagcountry|Ghana}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2002 |[[File:Jimmy Carter presidential portrait (cropped 1).jpg|75px]] |'''[[జిమ్మీ కార్టర్]]'''<br>(1924–2024) |{{flagcountry|United States}} |"for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213232/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2003 |[[File:Shirin Ebadi - Fronteiras do Pensamento São Paulo 2011 (5839607998, cropped).jpg|75px]] |'''[[షిరీన్ ఇబాదీ]]'''<br>(జ.1947) |{{flagcountry|Iran}} |"for her efforts for democracy and human rights, focusing especially on the [[women's rights|rights of women]] and [[children's rights|children]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2003 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034707/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2004 |[[File:Wangari Matthai 2001 (cropped).jpg|75px]] |'''[[వంగారి మాథాయ్]]'''<br>(1940–2011) |{{flagcountry|Kenya}} |"for her contribution to sustainable development, democracy and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019023516/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2005 Nobel Peace Prize|2005]] |[[File:Flag of IAEA.svg|75px]] |'''[[International Atomic Energy Agency]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagcountry|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to prevent nuclear energy from being used for military purposes and to ensure that nuclear energy for peaceful purposes is used in the safest possible way."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2005 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182202/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Mohamed ElBaradei, Davos 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mohamed|ElBaradei}}'''<br>(జ.1942) |{{flagcountry|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2006 Nobel Peace Prize|2006]] |[[File:Grameen Bank logo.svg|75px]] |'''[[Grameen Bank]]'''<br>(స్థాపితం 1983) |rowspan=2 |{{flagcountry|Bangladesh}} |rowspan=2 |"for their efforts to create social and [[economic development]] from below."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2006 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017151240/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Yunus, Muhammad (1940).jpg|75px]] |'''[[ముహమ్మద్ యూనుస్]]'''<br>(జ.1940) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2007 Nobel Peace Prize|2007]] |[[File:Intergovernmental Panel on Climate Change Logo.svg|75px]] |'''[[Intergovernmental Panel on Climate Change]]'''<br>(స్థాపితం 1988) |{{flagcountry|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made [[climate change]], and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016025656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |archive-date=2008-10-16 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|75px]] |'''{{sortname|Al|Gore}}'''<br>(జ.1948) |{{flagcountry|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2008 Nobel Peace Prize|2008]] |[[File:Martti Ahtisaari, tidigare president Finland och mottagare av Nobels fredrspris (2).jpg|75px]] |'''[[మార్టి అహ్తిసారి]]'''<br>(1937–2023)) |{{flagcountry|Finland}} |"for his important efforts, on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title=The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208182946/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |archive-date=2018-02-08 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2009 Nobel Peace Prize|2009]] |[[File:Official portrait of Barack Obama (1).jpg|75px]] |'''[[బరాక్ ఒబామా]]'''<br>(జ.1961) |{{flagcountry|United States}} |"for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2009/summary |title=The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011171135/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |archive-date=2009-10-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2010" |[[2010 Nobel Peace Prize|2010]] |[[File:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017) (cropped).jpg|75px]] |'''[[లియు జియాబా]]'''{{ref label|Liu Xiaobo|I|I}}<br>(1955–2017) |{{flagcountry|China}} |"for his long and non-violent struggle for fundamental human rights in [[China]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2010/summary|title=The Nobel Peace Prize 2010|publisher=Nobel Foundation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129044831/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2010/press.html|archive-date=2011-11-29}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2011 Nobel Peace Prize|2011]] |[[File:Leymah Gbowee no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2013 (9730602149) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Leymah|Gbowee}}'''<br>(జ.1972) |rowspan=2 |{{flagcountry|Liberia}} |rowspan=3 |"for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2011/summary |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728063500/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |archive-date=2018-07-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ellen Johnson Sirleaf February 2015.jpg|75px]] |'''[[ఎల్లెన్ జాన్సన్ సర్లీఫ్]]'''<br>(జ.1938) |- |[[File:Tawakkol Karman (2019) II.jpg|75px]] |'''[[తవాకెల్ కర్మన్]]'''<br>(జ.1979) |{{flagcountry|Yemen}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2012 Nobel Peace Prize|2012]] |[[File:Flag of Europe.svg|75px]] |'''[[ఐరోపా సమాఖ్య]]'''<br>(స్థాపితం 1958) |{{flagcountry|European Union}} |"for over six decades contributed to the advancement of peace and reconciliation, democracy and human rights in Europe."<ref name="nobel-2012">{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2012|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|publisher=Nobel Foundation|access-date=12 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010232902/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|archive-date=10 October 2012|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2013 Nobel Peace Prize|2013]] |[[File:Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons HQ in The Hague 2007.jpg|75px]] |'''[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 1997) |{{flagcountry|Netherlands}}<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |title=Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons Facts |access-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202812/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |archive-date=2018-12-02 |url-status=live}}</ref> |"for its extensive efforts to eliminate chemical weapons."<ref name="nobel-2013">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary |title=The Nobel Peace Prize 2013 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=11 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311184635/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2014 Nobel Peace Prize|2014]] |[[File:Kailash Satyarthi March 2015.jpg|75px]] |'''[[కైలాశ్ సత్యార్థి]]'''<br>(జ.1954) |{{flagcountry|India}} |rowspan=2 |"for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education."<ref name="nobel-2014">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/summary|title=The Nobel Peace Prize 2014|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010114631/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.html|archive-date=2014-10-10|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|75px]] |'''[[మలాలా యూసఫ్‌జాయ్]]'''<br>(జ.1997) |{{flagcountry|Pakistan}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2015 Nobel Peace Prize|2015]] |[[File:Tunisian National Dialogue Quartet Visit to Vienna March 2016 (24747151924).jpg|75px]] |'''[[Tunisian National Dialogue Quartet]]'''<br>(2013–2014) |{{flagcountry|Tunisia}} |"for its decisive contribution to the building of a pluralistic democracy in Tunisia in the wake of the [[Tunisian revolution|Jasmine Revolution]] of 2011."<ref name="nobel-2015">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2015/summary|title=The Nobel Peace Prize 2015|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009130705/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2015/press.html|archive-date=2015-10-09|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2016 Nobel Peace Prize|2016]] |[[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Juan Manuel|Santos}}'''<br>(జ.1951) |{{flagcountry|Colombia}} |"for his resolute efforts to bring the [[Colombia|country's]] more than 50-year-long [[Colombian conflict|civil war]] to an end."<ref name="nobel-2016">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2016/summary|title=The Nobel Peace Prize 2016|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archive-date=2016-10-07|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2017 Nobel Peace Prize|2017]] |[[File:Logo ICAN.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Abolish Nuclear Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagcountry|Switzerland}} |"for its work to draw attention to the catastrophic humanitarian consequences of any use of nuclear weapons and for its ground-breaking efforts to achieve a treaty-based prohibition of such weapons."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2017/summary|title=The Nobel Peace Prize 2017 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006090402/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2017/press.html|archive-date=2017-10-06|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2018 Nobel Peace Prize|2018]] |[[File:Denis Mukwege 2018.jpg|75px]] |'''[[డెనిస్ ముక్వేగి]]'''<br>(జ.1955) |{{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} |rowspan=2 |"for their efforts to end the use of [[sexual violence]] as a weapon of war and armed conflict."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/summary|title=The Nobel Peace Prize 2018 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005104610/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/press-release/|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nadia Murad, 2015 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నాదియా మురాద్]]'''<br>(జ.1993) |{{flagcountry|Iraq}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |- |[[2019 Nobel Peace Prize|2019]] |[[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|75px]] |'''{{sortname|Abiy|Ahmed}}'''<br>(జ.1976) |{{flagcountry|Ethiopia}} |"for his efforts to achieve peace and international cooperation, and in particular for his decisive initiative to resolve the [[Eritrean–Ethiopian border conflict|border conflict]] with neighbouring [[Eritrea]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary |title=The Nobel Peace Prize 2019 |publisher=The Nobel Foundation |lang=en |access-date=2019-10-19 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307004313/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2020" |[[2020 Nobel Peace Prize|2020]] |[[File:World Food Programme Logo Simple.svg|75px]] |'''[[World Food Programme]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagcountry|United Nations}} |"for its efforts to combat hunger, for its contribution to bettering conditions for peace in conflict-affected areas and for acting as a driving force in efforts to prevent the use of hunger as a weapon of war and conflict."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2020|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|access-date=2020-10-09|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009093614/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2021 Nobel Peace Prize|2021]] |[[File:Dmitry Muratov Four Freedoms Award 2010.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dmitry|Muratov}}'''<br>(జ.1961}}) |{{flagcountry|Russia}} |rowspan=2 |"for their efforts to safeguard freedom of expression, which is a precondition for democracy and lasting peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary|title=The Nobel Peace Prize 2021 - Press Release|access-date=2021-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214910/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Maria Ressa.jpg|75px]] |'''[[మరియా రెస్సా]]'''<br>(జ.1963) |{{flagcountry|Philippines}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2022 Nobel Peace Prize|2022]] |[[File:The Center for Civil Liberties logo.png|75px]] |[[Centre for Civil Liberties (Ukrainian civil society organization)|'''Centre for Civil Liberties''']]<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagcountry|Ukraine}} |rowspan=3 |"The Peace Prize laureates represent civil society in their home countries. They have for many years promoted the right to criticise power and protect the fundamental rights of citizens. They have made an outstanding effort to document war crimes, human right abuses and the abuse of power. Together they demonstrate the significance of civil society for peace and democracy."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2022 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |access-date=2022-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007092351/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Memorial Logo.png{{!}}class=skin-invert|75px]] |[[Memorial (society)|'''Memorial''']]<br>(స్థాపితం 1989) |{{flagcountry|Russia}} |- |[[File:Alaksandr Bialacki (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Ales|Bialiatski}}'''{{ref label|Ales Bialiatski|J|J}}<br>(జ.1962) |{{flagcountry|Belarus}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2023 నోబెల్ శాంతి బహుమతి|2023]] |[[File:Narges Mohammadi (cropped1).jpg|75px]] |'''[[నర్గెస్ మొహమ్మదీ]]'''{{ref label|Narges Mohammadi|K|K}}<br>(జ.1972) |{{flagcountry|Iran}} |"for her fight against the oppression of [[women in Iran]] and her fight to promote [[human rights]] and [[freedom]] for all"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|title=The Nobel Peace Prize 2023|publisher=Nobel Foundation|access-date=6 October 2023|date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006094607/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2024 |[[File:Origami - Crane.svg|75px]] |'''[[నిహాన్ హిదాంక్యో]]'''<br>(స్థాపితం 1956) |{{flagcountry|Japan}} |"for its efforts to achieve a world free of nuclear weapons and for demonstrating through [[Hibakusha|witness testimony]] that nuclear weapons must never be used again"<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/summary/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2025 |[[File:Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''[[మారియా కొరినా మచాడో]]'''{{ref label|Maria Corina Machado|L|L}}<br>(జ.1967) |{{flagcountry|Venezuela}} |"for her tireless work promoting democratic rights for the people of Venezuela and for her struggle to achieve a just and [[peaceful transition of power|peaceful transition]] from dictatorship to [[democracy]]."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/|access-date=2025-10-10|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2026 |[[File:Navi Pillay June 2014.jpg|75px]] |'''[[నవీ పిళ్ళై]]'''<br>(జ.1941) |{{ZAF}} |"శాంతిని, అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని ప్రోత్సహించడంలో ఆమె చేసిన కృషికి గాను"<ref>{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/summary/ |website=NobelPrize.org |access-date=9 October 2026}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి]] [[వర్గం:పురస్కారాలు]] jacdfpd6g8q1f62fb6kzc3k447ssu19 4983574 4983461 2026-10-18T11:52:54Z స్వరలాసిక 13980 /* బహుమతి గ్రహీతలు */ 4983574 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = నోబెల్ శాంతి బహుమతి | image = Nobel medal dsc06171.jpg | alt = A golden medallion with an embossed image of a bearded man facing left in profile. To the left of the man is the text "ALFR•" then "NOBEL", and on the right, the text (smaller) "NAT•" then "MDCCCXXXIII" above, followed by (smaller) "OB•" then "MDCCCXCVI" below. | description = శాంతి కోసం విశేష కృషి చేసినందుకు | presenter = ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ యొక్క ఎస్టేట్ తరపున నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ | location = ఓస్లో | year = 1901 | website = [http://nobelprize.org Nobelprize.org] }} [[File:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|right|upright|[[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్]]]] [[File:Norske nobelinstiutt 1.jpg|right|thumb|ఓస్లో, నార్వేలో నార్వేజియన్ నోబెల్ ఇన్స్టిట్యూట్]] [[డైనమైట్]] ఆవిష్కర్త [[ఆల్‍ఫ్రెడ్ నోబెల్|ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్]] జ్ఞాపకార్థం ఇచ్చే ఆరు అవార్డులలో ఒకటి '''నోబెల్ శాంతి బహుమతి'''. ప్రతి సంవత్సరం శాంతి, సాహిత్యం, భౌతికశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, ఆర్థికశాస్త్రం, ఔషధరంగం అనే ఆరు రంగాలలో ఎవరైతే వారి చర్యల ద్వారా మానవజాతికి ఉత్తమ ప్రయోజనాన్ని కలిగిస్తారో వారికి ఈ సంస్థ అవార్డులను ప్రదానం చేస్తుంది. ఇతర నోబెల్ బహుమతులు స్వీడన్ లో ఇవ్వబడుతుండగా, నోబెల్ శాంతి బహుమతి నార్వేలో ఇవ్వబడుతుంది. ఎందుకంటే ఈ బహుమతులు ప్రారంభించినప్పుడు నార్వే, స్వీడన్ ఒక దేశంగా ఉన్నాయి.<ref>"Nobel Peace Prize", ''The Oxford Dictionary of Twentieth Century World History''</ref> నోబెల్ శాంతి బహుమతి విజేతల జాబితాలో మార్టిన్ లూథర్ కింగ్, జూనియర్, ఎలిహు రూట్, థియోడర్ రూజ్వెల్ట్, ఉడ్రో విల్సన్, హెన్రి లా ఫోంటైన్, మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్, ఆంగ్ సాన్ సు కయి, నెల్సన్ మండేలా, కోఫీ అన్నన్, జిమ్మీ కార్టర్, వంగారి మాతై, బరాక్ ఒబామా, లియు క్సియాబో సహా పలువురు ఉన్నారు. ఈ బహుమతి అవార్డు విషయంలో తరచుగా వివాదం జరుగుతుంటుంది. నోబెల్ శాంతి బహుమతిని మొదటిసారిగా 1901లో ఫ్రెడెరిక్ పాస్సీ, హెన్రీ డ్యూనాంట్‌లకు సంయుక్తంగా ప్రదానం చేశారు. వీరు 150,782 స్వీడిష్ క్రోనోర్ల బహుమతి మొత్తాన్ని (2008 నాటి విలువ ప్రకారం 7,731,004 క్రోనోర్లకు సమానం) పంచుకున్నారు. ఇటీవల 2026లో [[నవీ పిళ్ళై]]<nowiki>కి</nowiki> ఈ బహుమతి ప్రదానం చేయబడింది. 1962 నాటి నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీత లైనస్ పాలింగ్, ఇతరులతో పంచుకోకుండా ఒంటరిగా రెండు నోబెల్ బహుమతులు అందుకున్న ఏకైక వ్యక్తి. అతడు 1954లో రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకున్నాడు.<ref name="NobelFacts">{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-peace-prize|title=Nobel Laureates Facts|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901134144/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_facts.html|archive-date=2012-09-01|url-status=dead|access-date=2011-10-06}}</ref> 2014 గ్రహీత మలాలా యూసఫ్‌జాయ్, తన 17 సంవత్సరాల వయస్సులో నోబెల్ శాంతి బహుమతిని పొందిన అత్యంత పిన్న వయస్కురాలు.<ref name="NobelFacts" /> నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న తొలి మహిళ 1905లో బెర్తా వాన్ సట్నర్. ఇప్పటివరకు వ్యక్తిగతంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న 113 మంది గ్రహీతలలో 20 మంది మహిళలు ఉన్నారు.<ref name="NobelFacts" /> ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ ఆఫ్ ది రెడ్ క్రాస్ అత్యధికంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతులను అందుకుంది; తన మానవతా సేవలకు గాను ఈ సంస్థ మూడుసార్లు ఈ బహుమతిని పొందింది.<ref name="NobelFacts" /> ఐదుగురు నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు తమకు బహుమతి ప్రకటించిన సమయంలో నిర్బంధంలో ఉన్నారు: కార్ల్ వాన్ ఒసియెట్స్కీ (1935లో), ఆంగ్ సాన్ సూ కీ (1991లో), లియు జియాబో (2010లో), అలెస్ బియాల్యాట్స్కీ (2022లో), నర్గెస్ మొహమ్మది (2023లో).<ref name="NobelFacts" /> ==1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి== 1948లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి కోసం మహాత్మా [[గాంధీ]]ని ఎంపిక చేశారు. అయితే ఆయన ఆ సంవత్సరం జనవరి 30వ తేదీన తుపాకీ గుండ్లకు బలి అయినారు. అప్పట్లో ఉన్న నియమం ప్రకారం కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలోనే మరణించిన వ్యక్తులకు నోబెల్‌ బహుమతులు ప్రకటించాలనేది నిబంధన. గాంధీ ఒక సంస్థకు ప్రతినిధి కాదు. మరణ విల్లును ఆయన వ్రాయలేదు. బహుమతి ఎవరికి అందజేయాలో నోబెల్‌ సంస్థకు తెలియకపోవడంతో ప్రతిపాదన విరమించుకోబడింది. ఒక అర్హులు ఎవ్వరూ లేకపోవడంతో ఆ సంవత్సరం నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి ఎవ్వరికీ ఇవ్వలేదు. ==1979 లో మదర్ థెరీసాకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి== శాంతికి విఘాతం కలిగించే పేదరికాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి 1979 లో [[మదర్ థెరీసా]]కు నోబెల్ శాంతి బహుమతి అందచేసారు.బహుమతి గ్రహీతలకు మర్యాద పూర్వకంగా ఇచ్చే సాంప్రదాయ విందును నిరాకరించి $192,000 నిధులను భారతదేశం లోని పేద ప్రజలకు ఇవ్వవలసినదిగా కోరుతూ, భౌతికపరమైన బహుమతులు ప్రపంచంలోని అవసరార్ధులకు ఉపయోగపడినపుడే వాటికి ప్రాముఖ్యత వుంటుంది అన్నారు.మదర్ థెరీసా ఈ బహుమతిని అందుకున్నపుడు ఆమెను "ప్రపంచశాంతిని పెంపొందించేందుకు మనము ఏమి చేయగలం?" అని అడిగారు."ఇంటికి వెళ్లి మీ కుటుంబాన్ని ప్రేమించండి" అని చెప్పారు.ఈ విషయం పై ఆమె తన నోబెల్ ఉపన్యాసంలో ఈ విధంగా అన్నారు:"పేద దేశాలలోనే కాక ప్రపంచం మొత్తంలో నేను పేదరికాన్ని చూసాను, కానీ పాశ్చాత్య దేశాలలోని పేదరికం తొలగించడం కష్టం.నేను వీధులలో ఆకలిగొన్న వానిని కలిసినపుడు అతనికి కొంత అన్నము, ఒక రొట్టెముక్క ఇచ్చి తృప్తిపడతాను. నేను అతని ఆకలిని తొలగించగలిగాను.కానీ ఒక వ్యక్తి గెంటివేయబడినపుడు, పనికిరాని వ్యక్తిగా భావించబడినపుడు, ప్రేమింపబడనపుడు, భీతిల్లినపుడు, సమాజంచే వెలివేయబడినపుడు-ఆ రకమైన పేదరికం చాల బాధాకరమైనది, నా దృష్టిలో తొలగించుటకు కష్టమైనది." గర్భ స్రావాన్ని 'ప్రపంచ శాంతికి అతి పెద్ద విఘాతంగా' ఆమె పేర్కొన్నారు. ==బహుమతి గ్రహీతలు== {|class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header-multi" |- !rowspan=2 |సంవత్సరం !colspan=2 |గ్రహీత(లు) !rowspan=2 |దేశం !rowspan=2 class=unsortable |సైటేషన్ |- id="1901" |rowspan=2 |1901 |[[File:Jean Henri Dunant (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''హెన్రీ డ్యూనాంట్'''<br>(1828–1910) |{{flagcountry|Switzerland}} |"క్షతగాత్రులైన సైనికులకు సహాయం చేయడంలో, అంతర్జాతీయ అవగాహనను పెంపొందించడంలో చేసిన మానవతా ప్రయత్నాలకు గాను"<ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |author-link=Geir Lundestad |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050022/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="N1901">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1901 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045405/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Frederic Passy.jpg|75px]] |'''ఫ్రెడెరిక్ పాసీ'''<br>(1822–1912) |{{flagcountry|France}} |"అంతర్జాతీయ శాంతి సభలు, రాయబారం, మధ్యవర్తిత్వం కోసం జీవితాంతం చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1901"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1902 |[[File:Ducommun.jpg|75px]] |'''ఎలీ డుకోమున్'''<br>(1833–1906) |rowspan=2 |{{flagcountry|Switzerland}} |"బెర్న్ శాంతి బ్యూరోకీ అవిశ్రాంతమైన, నైపుణ్యంతో కూడిన మార్గదర్శకత్వానికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050219/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] |'''చార్లెస్ ఆల్బర్ట్ గోబట్'''<br>(1843–1914) |"ఇంటర్-పార్లమెంటరీ యూనియన్‌ను అత్యంత సమర్థవంతంగా, ఆచరణాత్మకంగా నిర్వహించినందుకు గాను."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1902"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1903 |[[File:Cremer.jpg|75px]] |'''రాన్డల్ క్రెమెర్'''<br>(1828–1908) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"శాంతి, మధ్యవర్తిత్వ భావనల కోసం ఆయన సుదీర్ఘకాలం పాటు అంకితభావంతో చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050042/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1904 |[[File:Logo of Institut de Droit International.svg|75px]] |'''ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లా'''<br>(స్థాపితం 1873) |{{flagcountry|Belgium}} |"దేశాల మధ్య శాంతియుత సంబంధాలను పెంపొందించడానికి, యుద్ధ చట్టాలను మరింత మానవీయంగా మార్చడానికి అంతర్జాతీయ ప్రజా చట్టంలో అది చేసిన నిరంతర కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1904 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045525/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1905 |[[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] |'''[[బర్ధావాన్ సట్‌నర్]]'''<br>(1843–1914) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"యుద్ధ భయానకతను ఎదిరించడంలో ఆమె ప్రదర్శించిన సాహసానికి గాను."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1906 |[[File:Theodore Roosevelt by the Pach Bros (4x5 cropped).jpg|75px]] |'''[[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]]'''<br>(1858–1919) |{{flagcountry|United States}} |"for his role in bringing to an end the [[Russo-Japanese War|bloody war]] recently waged between two of the world's great powers, Japan and Russia."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045806/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1907 |[[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] |'''ఎర్నెస్టో టియోడోరో మొనెటా'''<br>(1833–1918) |{{flagcountry|Italy}} |"ఫ్రాన్స్,ఇటలీ దేశాల మధ్య సయోధ్య కోసం, పత్రికల ద్వారా అలాగే బహిరంగ, అంతరంగ శాంతి సమావేశాలలో ఆయన చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050412/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] |'''లూయీ రెనాల్ట్'''<br>(1843–1918) |{{flagcountry|France}} |"హేగ్, జెనీవా సమావేశాల నిర్వహణపై, వాటి ఫలితాలపై ఆయన చూపిన ನಿర్ణాయక ప్రభావానికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1908 |[[File:KParnoldson.jpg|75px]] |'''క్లాస్ పాంటస్ ఆర్నోల్డ్సన్'''<br>(1844–1916) |{{flagcountry|Sweden}} |rowspan=2 |"రాజకీయ నాయకులుగా, శాంతి సంఘాల అధ్యక్షులుగా, వక్తలుగా, రచయితలుగా శాంతి ఉద్యమం కోసం వారు సుదీర్ఘకాలం పాటు చేసిన కృషికి గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1908">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1908 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045759/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Fredrik Bajer nobel.jpg|75px]] |'''ఫ్రెడ్రిక్ బజెర్'''<br>(1837–1922) |{{flagcountry|Denmark}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1909 |[[File:Beernaert.gif|75px]] |'''అగస్టీ బీర్నర్ట్'''<br>(1829–1912) |{{flagcountry|Belgium}} |rowspan=2 |"శాంతి కోసం, మధ్యవర్తిత్వం కోసం జరిగిన అంతర్జాతీయ ఉద్యమంలో వారు వహించిన ప్రముఖ పాత్రకు గాను"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050444/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:PaulBalluet.gif|75px]] |'''పాల్ హెన్రీ బాల్యుట్ డి ఎస్టోర్నెల్లెస్ డి కాన్స్టాంట్'''<br>(1852–1924) |{{flagcountry|France}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1910" |1910 |[[File:IPB logo svg.svg|75px]] |'''అంతర్జాతీయ శాంతి బ్యూరో'''<br>(స్థాపితం 1891) |అనేకం |"వివిధ దేశాల శాంతి సంఘాల మధ్య అనుసంధానకర్తగా వ్యవహరిస్తూ, అంతర్జాతీయ శాంతి ఉద్యమ ప్రపంచ సదస్సులను నిర్వహించడంలో వారికి సహాయపడినందుకు గాను"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |title=Award Ceremony Speech (1910) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050340/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/press.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1910 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045246/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1911 |[[File:TMCasser.jpg|75px]] |'''{{sortname|Tobias|Asser}}'''<br>(1838–1913) |{{flagcountry|Netherlands}} |"for his role as co-founder of the [[Institut de droit international]], initiator of the [[Hague Conference on Private International Law|Conferences on International Private Law (Conférences de Droit international privé) at the Hague]], and pioneer in the field of international legal relations"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1911 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045430/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alfred Hermann Fried nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfred|Fried|Alfred Hermann Fried}}'''<br>(1864–1921) |{{flagg|usce|Austro-Hungary}} |"for his effort to expose and fight what he considers to be the main cause of war, namely, the anarchy in international relations."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1911"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1912 |[[File:Elihu Root, 1845-1937, bust portrait, facing left.jpg|75px]] |'''{{sortname|Elihu|Root}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1845–1937) |{{flagcountry|United States}} |"for bringing about better understanding between the countries of North and South America and initiating important arbitration agreements between the United States and other countries."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050308/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1913 |[[File:HenriLaFontaine.jpg|75px]] |'''{{sortname|Henri|La Fontaine}}'''<br>(1854–1943) |{{flagcountry|Belgium}} |"for his unparalleled contribution to the organization of peaceful internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1913 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045928/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1914 |colspan=4 rowspan=3 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- bgcolor="lightgrey" |1915 |- bgcolor="lightgrey" |1916 |- |1917 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagcountry|ICRC}} |"for the efforts to take care of wounded soldiers and prisoners of war and their families."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1917 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050508/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1918 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War I]]''. |- |1919 |[[File:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919 (cropped 3x4).jpg|75px]] |'''[[వుడ్రో విల్సన్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1924) |{{flagcountry|United States}} |"for his role as founder of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1919">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204141834/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |archive-date=2013-12-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1920" |1920 |[[File:Léon Bourgeois 1917.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Bourgeois}}'''<br>(1851–1925) |{{flagcountry|France}} |"for his longstanding contribution to the cause of peace and justice and his prominent role in the establishment of the [[League of Nations]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1920 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045134/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1921 |[[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] |'''{{sortname|Hjalmar|Branting}}'''<br>(1860–1925) |{{flagcountry|Sweden}} |rowspan=2 |"for their lifelong contributions to the cause of peace and organized internationalism."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045608/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Christian Lous Lange.jpg|75px]] |'''{{sortname|Christian|Lange|Christian Lous Lange}}'''<br>(1869–1938) |{{flagcountry|Norway}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1922 |[[File:Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg|75px]] |'''{{sortname|Fridtjof|Nansen}}'''<br>(1861–1930) |{{flagcountry|Norway}} |"for his leading role in the repatriation of prisoners of war, in international relief work and as the League of Nations' High Commissioner for refugees."<ref>{{cite web |first=Fredrik |last=Stang |author-link=Fredrik Stang |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |title=Award Ceremony Speech (1922) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813122025/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/press.html |archive-date=2011-08-13 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1922 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050352/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1923 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1924 |- |rowspan=2 |1925 |[[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Austen|Chamberlain}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1863–1937) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045305/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Portrait of Vice President Charles Dawes of Illinois, 1925.jpeg|75px]] |'''{{sortname|Charles G.|Dawes}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1865–1951) |{{flagcountry|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Dawes Plan]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1926 |[[File:Aristide Briand 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Aristide|Briand}}'''<br>(1862–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their crucial role in bringing about the [[Locarno Treaties|Locarno Treaty]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908160137/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |archive-date=2011-09-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] |'''{{sortname|Gustav|Stresemann}}'''<br>(1878–1929) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ferdinand|Buisson}}'''<br>(1841–1932) |{{flagcountry|France}} |rowspan=2 |"for their contribution to the emergence in France and Germany of a public opinion which favours peaceful international cooperation."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050150/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ludwig Quidde nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ludwig|Quidde}}'''<br>(1858–1941) |{{flagcountry|Weimar Republic|Germany}} |- bgcolor="lightgrey" |1928 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1929 |[[File:Portrait of Frank B. Kellogg (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Frank B.|Kellogg}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1856–1937) |{{flagcountry|United States}} |"for his crucial role in bringing about the [[Kellogg-Briand Pact]]."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1929">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1929 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050234/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1930" |1930 |[[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nathan|Söderblom}}'''<br>(1866–1931) |{{flagcountry|Sweden}} |"for promoting [[Ecumenism|Christian unity]] and helping create 'that new attitude of mind which is necessary if peace between nations is to become reality'."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045053/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1931 |[[File:Jane Addams profile (cropped).jpg|75px]] |'''[[జేన్ ఆడమ్స్]]'''<br>(1860–1935) |rowspan=2 |{{flagcountry|United States}} |rowspan=2 |"for their assiduous effort to revive the ideal of peace and to rekindle the spirit of peace in their own nation and in the whole of mankind."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045719/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nicholas Murray Butler 1924.jpg|75px]] |'''{{sortname|Nicholas Murray|Butler}}'''<br>(1862–1947) |- bgcolor="lightgrey" |1932 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' |- |1933 |[[File:Norman Angell 01.jpg|75px]] |'''{{sortname|Norman|Angell}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1872–1967) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for having exposed by his pen [[The Great Illusion|the illusion of war]] and presented a convincing plea for international cooperation and peace."<ref name="N1933">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1933 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045745/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1934 |[[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] |'''{{sortname|Arthur|Henderson}}'''<br>(1863–1935) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his untiring struggle and his courageous efforts as Chairman of the [[League of Nations Disarmament Conference]] 1931-34."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045505/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref><ref name="BBC_2013_04_03">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |title=BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013 |work=BBC News |date=3 April 2013 |access-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405120837/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 |archive-date=5 April 2018 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1935 |[[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carl|von Ossietzky}}'''{{ref label|Late|A|A}}{{ref label|Carl von Ossietzky|B|B}}<br>(1889–1938) |{{flagcountry|Nazi Germany|Germany}} |"for his burning love for freedom of thought and expression and his valuable contribution to the cause of peace."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1935">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045228/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1936 |[[File:Carlos Saavedra Lamas.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos|Saavedra Lamas}}'''<br>(1878–1959) |{{flagcountry|Argentina}} |"for his role as father of the [[Saavedra Lamas Treaty|Argentine Antiwar Pact of 1933]], which he also used as a means to mediate peace between [[Chaco War|Paraguay and Bolivia in 1935]]."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1936 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006045950/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1937 |[[File:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood looking right circa 1915 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|The Viscount|Cecil of Chelwood|Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood}}'''<br>(1864–1958) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his tireless effort in support of the [[League of Nations]], disarmament and peace."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1937 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006050250/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |archive-date=2011-10-06 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1938 |[[File:BLANK ICON (cropped).png|75px]] |'''[[Office international Nansen pour les réfugiés|Nansen International Office for Refugees]]'''<br>(1930–1939) |{{flagcountry|League of Nations}} |"for having carried on the work of [[Fridtjof Nansen]] to the benefit of refugees across Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary |title=The Nobel Peace Prize 1938 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-01 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151950/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1938/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1939 |colspan=4 rowspan=5 align="center" |'''''Not awarded''' due to [[World War II]].'' |- bgcolor="lightgrey" id="1940" |1940 |- bgcolor="lightgrey" |1941 |- bgcolor="lightgrey" |1942 |- bgcolor="lightgrey" |1943 |- |1944 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1863) |{{flagcountry|ICRC}} |"for the great work it has performed during the [[World War II|war]] on behalf of humanity."<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |author-link=Gunnar Jahn |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |title=Award Ceremony Speech (1944) |publisher=Nobel Foundation |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215034310/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/press.html |archive-date=2010-12-15 |url-status=live}}</ref><ref name="N1944">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1944 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2019-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320201100/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1944/summary/ |archive-date=2019-03-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1945 |[[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] |'''{{sortname|Cordell|Hull}}'''<br>(1871–1955) |{{flagcountry|United States}} |"for his indefatigable work for international understanding and his pivotal role in establishing the [[United Nations]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary|title=The Nobel Peace Prize 1945|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-01|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307151957/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1945/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1946 |[[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] |'''[[ఎమిలీ గ్రీన్ బాల్చ్]]'''<br>(1867–1961) |rowspan=2 |{{flagcountry|United States}} |"for her lifelong work for the cause of peace"<ref name="N1946">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218154117/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |archive-date=2008-12-18 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:John Raleigh Mott.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Mott}}'''<br>(1865–1955) |"for his contribution to the creation of a peace-promoting religious brotherhood across national boundaries."<ref name="N1946"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1947 |[[File:AFSC logo (cropped).svg|75px]] |'''[[American Friends Service Committee]]'''<br>(స్థాపితం 1917) |{{flagcountry|United States}} |rowspan=2 |"for their pioneering work in the international peace movement and compassionate effort to relieve human suffering, thereby promoting the fraternity between nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary |title=The Nobel Peace Prize 1947 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307152217/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Friends Council Service logo.png|75px]] |'''[[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]]'''<br>(స్థాపితం 1927) |{{flagcountry|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |1948 |colspan=4 align="center" |'''''Not awarded''''' ''because "there was no suitable living candidate."''<br>(A tribute to the recently assassinated [[Mahatma Gandhi|Mohandas Gandhi]] in {{flagcountry|India}}.)<ref name="gandhi">{{cite web |first=Øyvind |last=Tønnesson |url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate |title=Controversies Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher=Nobel Foundation |date=1999-12-01 |access-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920235427/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/mahatma-gandhi-the-missing-laureate/ |archive-date=2018-09-20 |url-status=live}}</ref> |- |1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|The Lord|Boyd-Orr|John Boyd Orr, 1st Baron Boyd-Orr}}'''<br>(1880–1971) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his lifelong effort to conquer hunger and want, thereby helping to remove a major cause of military conflict and war."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054942/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1950" |1950 |[[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] |'''{{sortname|Ralph|Bunche}}'''<br>(1904–1971) |{{flagcountry|United States}} |"for his work as mediator in Palestine in 1948-1949."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070820/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1951 |[[File:Léon Jouhaux nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Léon|Jouhaux}}'''<br>(1879–1954) |{{flagcountry|French Fourth Republic}} |"for having devoted his life to the fight against war through the promotion of social justice and brotherhood among men and nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1951 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070825/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1952 |[[File:Albert Schweitzer 1952.jpg|75px]] |'''[[ఆల్బర్ట్ స్విట్జర్]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1875–1965) |{{flagcountry|French Fourth Republic}}<br>(born in {{flagcountry|Alsace-Lorraine}}) |"for his altruism, [[Reverence for Life|reverence for life]], and tireless humanitarian work which has helped making the idea of brotherhood between men and nations a living one."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-02-12 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129012728/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1953 |[[File:George Catlett Marshall, general of the US army.jpg|75px]] |'''{{sortname|George|Marshall}}'''<br>(1880–1959) |{{flagcountry|United States}} |"for proposing and supervising the [[Marshall Plan|plan]] for the economic recovery of Europe."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052339/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1954 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagcountry|United Nations}} |"for its efforts to heal the wounds of war by providing help and protection to refugees all over the world."<ref name="N1954">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1954 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1955 |colspan=4 rowspan=2 align="center" |'''''Not awarded''''' |- bgcolor="lightgrey" |1956 |- |1957 |[[File:Lester B. Pearson with a pencil 140x190.jpg|75px]] |'''{{sortname|Lester B.|Pearson}}'''<br>(1897–1972) |{{flagcountry|Canada|1957}} |"for his crucial contribution to the deployment of a [[United Nations Emergency Force]] in the wake of the [[Suez Crisis]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070830/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1958 |[[File:Georges Pire 1958 (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Dominique|Pire}}'''<br>(1910–1969) |{{flagcountry|Belgium}} |"for his efforts to help refugees to leave their camps and return to a life of freedom and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070835/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1959 |[[File:Philip Noel-Baker Anefo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Philip|Noel-Baker|Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker}}'''<br>(1889–1982) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for his longstanding contribution to the cause of disarmament and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155030/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1960" |1960 |[[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|Albert|Luthuli}}'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1898–1967) |{{flagcountry|South Africa|1928}} |"for his non-violent struggle against [[apartheid]]."<ref name="N1960">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070842/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1961 |[[File:Dag Hammarskjöld 1961.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dag|Hammarskjöld}}'''{{ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}}<br>(1905–1961) |{{flagcountry|Sweden}} |"for developing the UN into an effective and constructive international organization, capable of giving life to the principles and aims expressed in the [[UN Charter]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004326/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> <!-- Died in an Airplane Crash before being awarded --> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1962 |[[File:Linus Pauling 1962.jpg|75px]] |'''లైనస్ పాలింగ్'''{{ref label|Late|A|A}}<br>(1901–1994) |{{flagcountry|United States}} |"for his fight against the nuclear arms race between East and West."<ref name="N1962">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1962 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052344/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1963 |[[File:Emblem of the ICRC.svg|75px]] |'''[[International Committee of the Red Cross]]'''<br>(స్థాపితం 1863) |rowspan=2 |{{flagcountry|ICRC}}<br>{{flagcountry|IFRC}} |rowspan=2 |"for promoting the principles of the [[Geneva Convention]] and cooperation with the UN."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1963 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052349/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:IFRC logo.svg|75px]] |'''[[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies|League of Red Cross Societies]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1964 Nobel Peace Prize|1964]] |[[File:Martin Luther King, Jr..jpg|75px]] |'''[[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్]]'''<br>(1929–1968) |{{flagcountry|United States}} |"for his non-violent [[Civil rights movement|struggle for civil rights]] for the Afro-American population."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081111194843/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |archive-date=2008-11-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1965 Nobel Peace Prize|1965]] |[[File:Logo of UNICEF.svg|75px]] |'''[[యునిసెఫ్|యునైటెడ్ నేషన్స్ చిల్డ్రన్స్ ఫండ్]]'''<br>(స్థాపితం 1946) |{{flagcountry|United Nations}} |"for its effort to enhance solidarity between nations and reduce the difference between rich and poor states."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1965 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023073552/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |archive-date=2008-10-23 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |[[1966 Nobel Peace Prize|1966]] |colspan=4 rowspan=2 align=center|'''''Not awarded''' due to the [[Norwegian Nobel Committee]] deciding that none of the nominations met the criteria in Nobel's will.'' |- bgcolor="lightgrey" |[[1967 Nobel Peace Prize|1967]] |- |[[1968 Nobel Peace Prize|1968]] |[[File:René Cassin nobel.jpg|75px]] |'''{{sortname|René|Cassin}}'''<br>(1887–1976) |{{flagcountry|France}} |"for his struggle to ensure the rights of man as stipulated in the [[Universal Declaration of Human Rights|UN Declaration]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1968 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204123/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1969 Nobel Peace Prize|1969]] |[[File:Flag of ILO.svg|75px]] |'''[[International Labour Organization]]'''<br>(స్థాపితం 1919) |{{flagcountry|United Nations}} |"for creating international legislation insuring certain norms for working conditions in every country."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1969 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070847/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1970" |[[1970 Nobel Peace Prize|1970]] |[[File:Norman Borlaug, 2004 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నార్మన్ బోర్లాగ్]]'''<br>(1914–2009) |{{flagcountry|United States}} |"for having given a well-స్థాపితం hope - the [[green revolution]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070852/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1971 Nobel Peace Prize|1971]] |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] |'''{{sortname|Willy|Brandt}}'''<br>(1913–1992) |{{flagcountry|West Germany}} |"for paving the way for a meaningful dialogue between East and West."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052354/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |1972 |colspan=4 align=center|'''''Not awarded''''' |- |rowspan=2 |[[1973 Nobel Peace Prize|1973]] |[[File:Henry A Kissinger (cropped).jpg|75px]] |'''[[హెన్రీ కిసింజర్]]'''{{ref label|Henry Kissinger|D|D}}<br>(1923–2023) |{{flagcountry|United States}} |rowspan=2 |"for jointly having [[Paris Peace Accords|negotiated a cease fire]] in Vietnam in 1973."<ref name="Lundestad"/><ref name="N1973">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1973 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213145/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:LeDucTho1973.jpg|75px]] |'''{{sortname||Lê Đức Thọ}}'''{{ref label|Le Duc Tho|E|E}}<br>(1911–1990) |data-sort-value="Vietnam" |{{flagcountry|North Vietnam}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[1974 Nobel Peace Prize|1974]] |[[File:Seán MacBride 1984 (cropped2).jpg|75px]] |'''{{sortname|Seán|MacBride}}'''<br>(1904–1988) |{{flagcountry|Ireland}} |"for his efforts to secure and develop human rights throughout the world"<ref name="N1974">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070857/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- |[[File:Eisaku Sato 19641109.jpg|75px]] |'''{{sortname|Eisaku|Satō}}'''<br>(1901–1975) |{{flagcountry|Japan}} |"for his contribution to stabilize conditions in the Pacific rim area and for signing the [[Nuclear Non-Proliferation Treaty]]."<ref name="N1974"/><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[1975 Nobel Peace Prize|1975]] |[[File:Andrei Sakharov (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Andrei|Sakharov}}'''{{ref label|Andrei Sakharov|F|F}}<br>(1921–1989) |{{flagcountry|Soviet Union}} |"for his struggle for human rights in the [[Soviet Union]], for disarmament and cooperation between all nations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1975/summary |title=The Nobel Peace Prize 1975 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022204134/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/index.html |archive-date=2008-10-22 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1976 |[[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mairead|Maguire}}'''<br>(జ.1944) |rowspan=2 |{{flagcountry|United Kingdom}} |rowspan=2 |"for the courageous efforts in founding a movement to put an end to the [[The Troubles|violent conflict in Northern Ireland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|title=The Nobel Peace Prize 1976|access-date=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052404/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html|archive-date=2008-10-24|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Betty Williams 1996 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Betty|Williams|dab=Nobel laureate}}'''<br>(1943–2020) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1977 |[[File:Amnesty international Logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagcountry|United Kingdom}} |"for worldwide respect for human rights."<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1977/summary |title=The Nobel Peace Prize 1977 |access-date=2022-02-14 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155128/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1977/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1978 |[[File:Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG|75px]] |'''{{sortname|Menachem|Begin}}'''<br>(1913–1992) |{{flagcountry|Israel}} |rowspan=2 |"for jointly having negotiated [[Camp David Agreement|peace between Egypt and Israel in 1978]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1978 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054952/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |archive-date=2008-11-04 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Sadat 1 (cropped).jpg|75px]] |'''[[అన్వర్ సాదత్]]'''<br>(1918–1981) |{{flagcountry|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1979 |[[File:Mutter Teresa von Kalkutta.jpg|75px]] |'''[[మదర్ థెరీసా]]'''<br>(1910–1997) |{{flagcountry|People's Socialist Republic of Albania|Albania}} |"for her work for bringing help to suffering humanity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016093455/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |archive-date=2014-10-16}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1980" |1980 |[[File:Adolfo Pérez Esquivel, premio Nobel de la Paz en 1980, Visitó al Presidente de la Asamblea Nacional, Fernando Cordero. (5076794488).jpg|75px]] |'''{{sortname|Adolfo|Pérez Esquivel}}'''<br>(జ.1931) |{{flagcountry|Argentina}} |"for being a source of inspiration to repressed people, especially in Latin America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052419/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1981 |[[File:UNHCR.svg|75px]] |'''[[United Nations High Commissioner for Refugees|Office of the United Nations High Commissioner for Refugees]]'''<br>(స్థాపితం 1950) |{{flagcountry|United Nations}} |"for promoting the fundamental rights of refugees."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1981 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219072712/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1982 |[[File:Alfonso Garcia Robles 1981 (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Alfonso|García Robles}}'''<br>(1911–1991) |{{flagcountry|Mexico}} |rowspan=2 |"for their work for [[Treaty of Tlatelolco|disarmament and nuclear and weapon-free zones]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012070902/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |access-date=2008-12-03 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208031430/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |archive-date=2008-12-08 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Alva Myrdal 1966.jpg|75px]] |'''[[ఆల్వా మిర్థాల్]]'''<br>(1902–1986) |{{flagcountry|Sweden}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1983 |[[File:Lech Wałęsa (8036260819).jpg|75px]] |'''[[లెక్ వలీసా]]'''{{ref label|Lech Wałęsa|G|G}}<br>(జ.1943) |{{flagcountry|Polish People's Republic|Poland}} |"for non-violent struggle for free [[Solidarity (Polish trade union)|trade unions]] and human rights in [[Poland]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1983/summary |title=The Nobel Peace Prize 1983 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213155/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1984 |[[File:Desmond Tutu (47327456801) (cropped and adjusted).jpg|75px]] |'''[[డెస్మండ్ టుటు]]'''<br>(1931–2021) |{{flagcountry|South Africa|1982}} |"for his role as a unifying leader figure in the non-violent campaign to resolve the problem of apartheid in South Africa"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |title=The Nobel Peace Prize for 1984 |access-date=2018-05-11 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727212426/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/press.html |archive-date=2018-07-27 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1985 |[[File:IPPNW logo.svg|75px]] |'''[[International Physicians for the Prevention of Nuclear War]]'''<br>(స్థాపితం 1980) |{{flagcountry|United States}} |"for spreading authoritative information and by creating awareness of the catastrophic consequences of [[nuclear war]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1985 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211004421/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |archive-date=2008-12-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1986 |[[File:ELIE WIESEL (5112581267).jpg|75px]] |'''{{sortname|Elie|Wiesel}}'''<br>(1928–2016) |{{flagcountry|United States}}<br>(born in {{flagcountry|Kingdom of Romania|Romania}} |"for being a messenger to mankind: his message is one of peace, atonement and dignity."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1986 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213200/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1987 |[[File:Óscar Arias (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Óscar|Arias}}'''<br>(జ.1940) |{{flagcountry|Costa Rica}} |"for his work for lasting [[Esquipulas Peace Agreement|peace]] in Central America."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220155154/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |archive-date=2008-12-20 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1988 |[[File:United Nations Peacekeeping Logo.svg|75px]] |'''[[United Nations peacekeeping|United Nations Peace-Keeping Forces]]'''<br>(స్థాపితం 1945) |{{flagcountry|United Nations}} |"for preventing armed clashes and creating conditions for negotiations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1988 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034610/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1988–Press release|access-date=2008-11-28|date=1988-09-29|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210190615/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html|archive-date=2008-12-10|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |{{anchor|1989}} 1989 |[[File:Tenzin Gyatso - Trento 2013 01.JPG|75px]] |'''[[14 వ దలైలామా|దలైలామా]]'''<br>(జ.1935) |{{flagcountry|India}}<br>(born in {{flagcountry|Tibet (1912–1951)|Tibet}})<!--This is clearly listed on the Nobel Prize website, http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html, where the country of residence for recipient is. Do not change it without discussion.--><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|title=Questions and answers on the Nobel Peace Prize - NobelPrize.org|website=NobelPrize.org|access-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100403/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html|archive-date=2015-04-14|url-status=live}}</ref> |"for advocating peaceful solutions based upon tolerance and mutual respect in order to preserve the historical and cultural heritage of his people."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1989 |access-date=2008-11-12 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207042343/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |archive-date=2008-12-07 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1989–Press release|access-date=2008-11-28|date=1989-10-05|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223113735/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|archive-date=2008-12-23|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="1990" |1990 |[[File:Mikhail Gorbachev, Reykjavík summit, 1986.jpg|75px]] |'''[[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]]'''<br>(1931–2022) |{{flagcountry|Soviet Union}} |"for the leading role he played in the radical changes in East-West relations."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1990/summary |title=The Nobel Peace Prize 1990 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182131/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1990/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1991 |[[File:Aung San Suu Kyi (December 2011).jpg|75px]] |'''[[అంగ్ సాన్ సూకీ]]'''{{ref label|Aung San Suu Kyi|H|H}}<br>(జ.1945) |{{flagcountry|Myanmar}} |"for her non-violent struggle for democracy and human rights."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1991/summary |title=The Nobel Peace Prize 1991 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034620/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1992 |[[File:Rigoberta Menchu.jpg|75px]] |'''[[రిగోబర్టా మేంచూ]]'''<br>(జ.1959) |{{flagcountry|Guatemala}} |"for her struggle for social justice and ethno-cultural reconciliation based on respect for the rights of indigenous peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1992/summary |title=The Nobel Peace Prize 1992 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182136/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1993 |[[File:F. W. de Klerk 2012.jpg|75px]] |'''{{sortname|Frederik Willem|de Klerk}}'''<br>(1936–2021) |rowspan=2 |{{flagcountry|South Africa|variant=1982}} |rowspan=2 |"for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic [[South Africa]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary|title=The Nobel Peace Prize 1993|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227233423/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nelson Mandela 1994.jpg|75px]] |'''[[నెల్సన్ మండేలా]]'''<br>(1918–2013) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |1994 |[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|75px]] |'''[[యాసర్ అరాఫత్]]'''<br>(1929–2004) |{{flagcountry|Palestine}} |rowspan=3 |"for their efforts to create peace in the Middle East."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1994/summary|title=The Nobel Peace Prize 1994|access-date=2022-03-02|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104054957/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/press.html|archive-date=2008-11-04|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Shimon Peres 2010 (full) (cropped).jpg|75px]] |'''[[షిమోన్ పెరెస్]]'''<br>(1923–2016) |rowspan=2 |{{flagcountry|Israel}} |- |[[File:Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Yitzhak|Rabin}}'''<br>(1922–1995) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1995 |[[File:Logo Pugwash Conferences on Science and World Affairs.jpg|75px]] |'''[[Pugwash Conferences on Science and World Affairs]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagcountry|Canada}} |rowspan=2 |"for their efforts to diminish the part played by nuclear arms in international politics and, in the longer run, to eliminate such arms."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1995 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034631/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Josef Rotblat ID badge (cropped).png|75px]] |'''{{sortname|Joseph|Rotblat}}'''<br>(1908–2005) |{{flagcountry|Poland}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1996 |[[File:Carlosbelo.jpg|75px]] |'''{{sortname|Carlos Filipe Ximenes|Belo}}'''<br>(జ.1948) |rowspan=2 |{{flagcountry|East Timor}} |rowspan=2 |"for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1996/summary |title=The Nobel Peace Prize 1996 |access-date=2022-03-02 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182141/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:José Ramos-Horta Portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname|José|Ramos-Horta}}'''<br>(జ.1949) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1997 |[[File:International Campaign to Ban Landmines Logo.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Ban Landmines]]'''<br>(స్థాపితం 1992) |{{flagcountry|Switzerland}} |rowspan=2 |"for their work for the banning and clearing of anti-personnel mines."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1997 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024052424/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |archive-date=2008-10-24 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:JodyWilliamsMay2010 headcrop.jpg|75px]] |'''{{sortname|Jody|Williams}}'''<br>(జ.1950) |{{flagcountry|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |1998 |[[File:John Hume.jpg|75px]] |'''{{sortname|John|Hume}}'''<br>(1937–2020) |{{flagcountry|Ireland}} |rowspan=2 |"for their efforts to find [[Good Friday Agreement|a peaceful solution]] to the conflict in Northern Ireland."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028225055/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |archive-date=2008-10-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Official portrait of Lord Trimble crop 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|David|Trimble}}'''<br>(1944–2022) |{{flagcountry|United Kingdom}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |1999 |[[File:Msf logo.svg{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''[[Médecins Sans Frontières]]''' |{{flagcountry|Switzerland}} |"in recognition of the organization's pioneering humanitarian work on several continents."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |title=The Nobel Peace Prize 1999 |access-date=2018-08-21 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821192012/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/summary/ |archive-date=2018-08-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2000" |2000 |[[File:Kim Dae-jung presidential portrait.jpg|75px]] |'''{{sortname||Kim Dae-jung}}'''<br>(1924–2009) |{{flagcountry|South Korea}} |"for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182146/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |2001 |[[File:Flag of the United Nations.svg|75px]] |'''[[ఐక్యరాజ్య సమితి]]''' |{{flagcountry|United Nations}} |rowspan=2 |"for their work for a better organized and more peaceful world."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213227/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Kofi Annan 2012 (cropped).jpg|75px]] |'''[[కోఫీ అన్నన్]]'''<br>(1938–2018) |{{flagcountry|Ghana}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2002 |[[File:Jimmy Carter presidential portrait (cropped 1).jpg|75px]] |'''[[జిమ్మీ కార్టర్]]'''<br>(1924–2024) |{{flagcountry|United States}} |"for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213232/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2003 |[[File:Shirin Ebadi - Fronteiras do Pensamento São Paulo 2011 (5839607998, cropped).jpg|75px]] |'''[[షిరీన్ ఇబాదీ]]'''<br>(జ.1947) |{{flagcountry|Iran}} |"for her efforts for democracy and human rights, focusing especially on the [[women's rights|rights of women]] and [[children's rights|children]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2003 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034707/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |archive-date=2008-10-21 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2004 |[[File:Wangari Matthai 2001 (cropped).jpg|75px]] |'''[[వంగారి మాథాయ్]]'''<br>(1940–2011) |{{flagcountry|Kenya}} |"for her contribution to sustainable development, democracy and peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019023516/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2005 Nobel Peace Prize|2005]] |[[File:Flag of IAEA.svg|75px]] |'''[[International Atomic Energy Agency]]'''<br>(స్థాపితం 1957) |{{flagcountry|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to prevent nuclear energy from being used for military purposes and to ensure that nuclear energy for peaceful purposes is used in the safest possible way."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2005 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019182202/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |archive-date=2008-10-19 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Mohamed ElBaradei, Davos 2.jpg|75px]] |'''{{sortname|Mohamed|ElBaradei}}'''<br>(జ.1942) |{{flagcountry|Egypt}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2006 Nobel Peace Prize|2006]] |[[File:Grameen Bank logo.svg|75px]] |'''[[Grameen Bank]]'''<br>(స్థాపితం 1983) |rowspan=2 |{{flagcountry|Bangladesh}} |rowspan=2 |"for their efforts to create social and [[economic development]] from below."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2006 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017151240/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |archive-date=2008-10-17 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Yunus, Muhammad (1940).jpg|75px]] |'''[[ముహమ్మద్ యూనుస్]]'''<br>(జ.1940) |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2007 Nobel Peace Prize|2007]] |[[File:Intergovernmental Panel on Climate Change Logo.svg|75px]] |'''[[Intergovernmental Panel on Climate Change]]'''<br>(స్థాపితం 1988) |{{flagcountry|United Nations}} |rowspan=2 |"for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made [[climate change]], and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |access-date=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016025656/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |archive-date=2008-10-16 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|75px]] |'''{{sortname|Al|Gore}}'''<br>(జ.1948) |{{flagcountry|United States}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2008 Nobel Peace Prize|2008]] |[[File:Martti Ahtisaari, tidigare president Finland och mottagare av Nobels fredrspris (2).jpg|75px]] |'''[[మార్టి అహ్తిసారి]]'''<br>(1937–2023)) |{{flagcountry|Finland}} |"for his important efforts, on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title=The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208182946/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |archive-date=2018-02-08 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2009 Nobel Peace Prize|2009]] |[[File:Official portrait of Barack Obama (1).jpg|75px]] |'''[[బరాక్ ఒబామా]]'''<br>(జ.1961) |{{flagcountry|United States}} |"for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2009/summary |title=The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011171135/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |archive-date=2009-10-11 |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2010" |[[2010 Nobel Peace Prize|2010]] |[[File:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017) (cropped).jpg|75px]] |'''[[లియు జియాబా]]'''{{ref label|Liu Xiaobo|I|I}}<br>(1955–2017) |{{flagcountry|China}} |"for his long and non-violent struggle for fundamental human rights in [[China]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2010/summary|title=The Nobel Peace Prize 2010|publisher=Nobel Foundation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129044831/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2010/press.html|archive-date=2011-11-29}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |[[2011 Nobel Peace Prize|2011]] |[[File:Leymah Gbowee no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2013 (9730602149) (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Leymah|Gbowee}}'''<br>(జ.1972) |rowspan=2 |{{flagcountry|Liberia}} |rowspan=3 |"for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2011/summary |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728063500/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |archive-date=2018-07-28 |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Ellen Johnson Sirleaf February 2015.jpg|75px]] |'''[[ఎల్లెన్ జాన్సన్ సర్లీఫ్]]'''<br>(జ.1938) |- |[[File:Tawakkol Karman (2019) II.jpg|75px]] |'''[[తవాకెల్ కర్మన్]]'''<br>(జ.1979) |{{flagcountry|Yemen}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2012 Nobel Peace Prize|2012]] |[[File:Flag of Europe.svg|75px]] |'''[[ఐరోపా సమాఖ్య]]'''<br>(స్థాపితం 1958) |{{flagcountry|European Union}} |"for over six decades contributed to the advancement of peace and reconciliation, democracy and human rights in Europe."<ref name="nobel-2012">{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2012|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|publisher=Nobel Foundation|access-date=12 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010232902/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|archive-date=10 October 2012|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2013 Nobel Peace Prize|2013]] |[[File:Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons HQ in The Hague 2007.jpg|75px]] |'''[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 1997) |{{flagcountry|Netherlands}}<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |title=Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons Facts |access-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202812/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/opcw/facts/ |archive-date=2018-12-02 |url-status=live}}</ref> |"for its extensive efforts to eliminate chemical weapons."<ref name="nobel-2013">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary |title=The Nobel Peace Prize 2013 |publisher=Nobel Foundation |access-date=2022-03-02 |archive-date=11 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311184635/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2014 Nobel Peace Prize|2014]] |[[File:Kailash Satyarthi March 2015.jpg|75px]] |'''[[కైలాశ్ సత్యార్థి]]'''<br>(జ.1954) |{{flagcountry|India}} |rowspan=2 |"for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education."<ref name="nobel-2014">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/summary|title=The Nobel Peace Prize 2014|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010114631/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.html|archive-date=2014-10-10|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|75px]] |'''[[మలాలా యూసఫ్‌జాయ్]]'''<br>(జ.1997) |{{flagcountry|Pakistan}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2015 Nobel Peace Prize|2015]] |[[File:Tunisian National Dialogue Quartet Visit to Vienna March 2016 (24747151924).jpg|75px]] |'''[[Tunisian National Dialogue Quartet]]'''<br>(2013–2014) |{{flagcountry|Tunisia}} |"for its decisive contribution to the building of a pluralistic democracy in Tunisia in the wake of the [[Tunisian revolution|Jasmine Revolution]] of 2011."<ref name="nobel-2015">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2015/summary|title=The Nobel Peace Prize 2015|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009130705/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2015/press.html|archive-date=2015-10-09|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2016 Nobel Peace Prize|2016]] |[[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|75px]] |'''{{sortname|Juan Manuel|Santos}}'''<br>(జ.1951) |{{flagcountry|Colombia}} |"for his resolute efforts to bring the [[Colombia|country's]] more than 50-year-long [[Colombian conflict|civil war]] to an end."<ref name="nobel-2016">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2016/summary|title=The Nobel Peace Prize 2016|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archive-date=2016-10-07|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2017 Nobel Peace Prize|2017]] |[[File:Logo ICAN.svg|75px]] |'''[[International Campaign to Abolish Nuclear Weapons]]'''<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagcountry|Switzerland}} |"for its work to draw attention to the catastrophic humanitarian consequences of any use of nuclear weapons and for its ground-breaking efforts to achieve a treaty-based prohibition of such weapons."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2017/summary|title=The Nobel Peace Prize 2017 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006090402/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2017/press.html|archive-date=2017-10-06|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2018 Nobel Peace Prize|2018]] |[[File:Denis Mukwege 2018.jpg|75px]] |'''[[డెనిస్ ముక్వేగి]]'''<br>(జ.1955) |{{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} |rowspan=2 |"for their efforts to end the use of [[sexual violence]] as a weapon of war and armed conflict."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/summary|title=The Nobel Peace Prize 2018 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005104610/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/press-release/|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Nadia Murad, 2015 (cropped).jpg|75px]] |'''[[నాదియా మురాద్]]'''<br>(జ.1993) |{{flagcountry|Iraq}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |- |[[2019 Nobel Peace Prize|2019]] |[[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|75px]] |'''{{sortname|Abiy|Ahmed}}'''<br>(జ.1976) |{{flagcountry|Ethiopia}} |"for his efforts to achieve peace and international cooperation, and in particular for his decisive initiative to resolve the [[Eritrean–Ethiopian border conflict|border conflict]] with neighbouring [[Eritrea]]."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary |title=The Nobel Peace Prize 2019 |publisher=The Nobel Foundation |lang=en |access-date=2019-10-19 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307004313/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary/ |url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- id="2020" |[[2020 Nobel Peace Prize|2020]] |[[File:World Food Programme Logo Simple.svg|75px]] |'''[[World Food Programme]]'''<br>(స్థాపితం 1961) |{{flagcountry|United Nations}} |"for its efforts to combat hunger, for its contribution to bettering conditions for peace in conflict-affected areas and for acting as a driving force in efforts to prevent the use of hunger as a weapon of war and conflict."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2020|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|access-date=2020-10-09|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009093614/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=2 |[[2021 Nobel Peace Prize|2021]] |[[File:Dmitry Muratov Four Freedoms Award 2010.jpg|75px]] |'''{{sortname|Dmitry|Muratov}}'''<br>(జ.1961}}) |{{flagcountry|Russia}} |rowspan=2 |"for their efforts to safeguard freedom of expression, which is a precondition for democracy and lasting peace."<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary|title=The Nobel Peace Prize 2021 - Press Release|access-date=2021-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214910/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/|url-status=live}}</ref> |- |[[File:Maria Ressa.jpg|75px]] |'''[[మరియా రెస్సా]]'''<br>(జ.1963) |{{flagcountry|Philippines}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |rowspan=3 |2022 |[[File:The Center for Civil Liberties logo.png|75px]] |'''సెంటర్ ఫర్ సివిల్ లిబర్టీస్''']]<br>(స్థాపితం 2007) |{{flagcountry|Ukraine}} |rowspan=3 |"The Peace Prize laureates represent civil society in their home countries. They have for many years promoted the right to criticise power and protect the fundamental rights of citizens. They have made an outstanding effort to document war crimes, human right abuses and the abuse of power. Together they demonstrate the significance of civil society for peace and democracy."<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2022 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |access-date=2022-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007092351/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |url-status=live}}</ref> |- |[[File:Memorial Logo.png{{!}}class=skin-invert|75px]] |'''మెమోరియల్'''<br>(స్థాపితం 1989) |{{flagcountry|Russia}} |- |[[File:Alaksandr Bialacki (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''అలెస్ బియాలియాట్స్కి'''{{ref label|Ales Bialiatski|J|J}}<br>(జ.1962) |{{flagcountry|Belarus}} |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |[[2023 నోబెల్ శాంతి బహుమతి|2023]] |[[File:Narges Mohammadi (cropped1).jpg|75px]] |'''[[నర్గెస్ మొహమ్మదీ]]'''{{ref label|Narges Mohammadi|K|K}}<br>(జ.1972) |{{flagcountry|Iran}} |"ఇరాన్‌లో మహిళలపై జరుగుతున్న అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా ఆమె చేసిన పోరాటానికి, అందరికీ మానవ హక్కులను, స్వేచ్ఛను ప్రోత్సహించడానికి ఆమె సాగించిన పోరాటానికి గాను"<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|title=The Nobel Peace Prize 2023|publisher=Nobel Foundation|access-date=6 October 2023|date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006094607/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|url-status=live}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2024 |[[File:Origami - Crane.svg|75px]] |'''[[నిహాన్ హిదాంక్యో]]'''<br>(స్థాపితం 1956) |{{flagcountry|Japan}} |"అణు ఆయుధాలు లేని ప్రపంచాన్ని సాధించడానికి అది చేసిన కృషికి, అణు ఆయుధాలను మళ్లీ ఎప్పటికీ ఉపయోగించకూడదని ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాల ద్వారా నిరూపించినందుకు గాను"<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/summary/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2025 |[[File:Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''[[మారియా కొరినా మచాడో]]'''{{ref label|Maria Corina Machado|L|L}}<br>(జ.1967) |{{flagcountry|Venezuela}} |"వెనిజులా ప్రజల కోసం ప్రజాస్వామ్య హక్కులను ప్రోత్సహించడంలో ఆమె చేసిన అవిశ్రాంత కృషికి ఇంకా నియంతృత్వం నుండి ప్రజాస్వామ్యానికి న్యాయమైన, శాంతియుతమైన పరివర్తనను సాధించడానికి ఆమె చేసిన పోరాటానికి గాను"<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/|access-date=2025-10-10|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- bgcolor="lightgrey" |colspan=5 | |- |2026 |[[File:Navi Pillay June 2014.jpg|75px]] |'''[[నవీ పిళ్ళై]]'''<br>(జ.1941) |{{ZAF}} |"శాంతిని, అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని ప్రోత్సహించడంలో ఆమె చేసిన కృషికి గాను"<ref>{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/summary/ |website=NobelPrize.org |access-date=9 October 2026}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి]] [[వర్గం:పురస్కారాలు]] et884dt9clwamwn61cqpe1w6uiszvcr 828 203561 4983457 4635393 2026-10-18T03:07:31Z యర్రా రామారావు 28161 యర్రా రామారావు, [[మాడ్యూల్:User]] పేజీ కంటెంటు మోడలును "వికీపాఠ్యం" నుండి "Scribunto module" కు మార్చారు: మాడ్యూల్ పనిచేయడానికి Scribunto మోడల్‌కు మార్పు 4983457 Scribunto text/plain --[=[ -- This module implements {{user}}. {{user}} is a high-use template, sometimes -- with thousands of transclusions on a page. This module optimises the -- template's performance by reducing the number of parameters called from -- wikitext, while still allowing all the features provided by -- [[Module:UserLinks]]. It is about twice as fast as the version of {{user}} -- that called the {{user-multi}} template from wikitext. --]=] local mUserLinks = require('Module:UserLinks') local mShared = require('Module:UserLinks/shared') local yesno = require('Module:Yesno') local p = {} local function validateArg(arg) -- Validates one argument. Whitespace is stripped, and blank arguments -- are treated as nil. if not arg then return nil end arg = arg:match('^%s*(.-)%s*$') if arg ~= '' then return arg else return nil end end function p.main(frame, opts) -- Grab the user, project and lang args from wikitext. local argKeys = { user = { 1, 'User', 'user' }, project = { 2, 'Project', 'project' }, lang = { 3, 'Lang', 'lang' } } local origArgs = require('Module:Arguments').getArgs(frame) local args = {} for argKey, t in pairs(argKeys) do for i, origArgKey in ipairs(t) do local value = origArgs[origArgKey] value = validateArg(value) if value then args[argKey] = value -- If we have found a value, break the loop. For the average -- invocation this saves two argument lookups. break end end end -- Generate options. Some of these need wikitext args also. local options = { span = false, separator = validateArg(origArgs.separator) or 'dot', isDemo = yesno(validateArg(origArgs.demo)) } -- Input the codes directly. This saves two argument lookups for each -- invocation. local codes = type(opts) and opts or {'t', 'c'} -- Generate mop icon for formeradmin local mop = (origArgs.mop and yesno(origArgs.mop)) and require('Module:Icon')._main({'mop'}) or '' -- Plug the data into [[Module:UserLinks]]. local snippets = mUserLinks.getSnippets(args) local links = mUserLinks.getLinks(snippets) local success, result = pcall(mUserLinks.export, codes, links, options) if success then return mop .. result else return mShared.makeWikitextError(result, options.isDemo) end end function p.admin(frame) return p.main(frame, {'t','c','bls','pr','del','m','rl','rfa'}) end function p.eight(frame) return p.main(frame, {'t', 'c', 'ca', 'ct', 'e'}) end function p.five(frame) return p.main(frame, {'t', 'c', 'dc', 'm', 'bu', 'bl'}) end function p.four(frame) return p.main(frame, {'t', 'c', 'e'}) end function p.formeradmin(frame) return p.main(frame, {'t','c','fa','bls','pr','del','rl','mr','lr'}) end function p.seven(frame) return p.main(frame, {'t', 'c', 'ct', 'l', 'e'}) end function p.six(frame) return p.main(frame, {'t', 'c', 'ct', 'l', 'm', 'bl'}) end function p.three(frame) return p.main(frame, {'t', 'c', 'l'}) end function p.two(frame) return p.main(frame, {'t', 'c', 'ct'}) end p[''] = p.main p['2'] = p.two p['3'] = p.three p['4'] = p.four p['5'] = p.five p['6'] = p.six p['7'] = p.seven p['8'] = p.eight p['former admin'] = p.formeradmin return p d74zg44zhkays8mxdxyy64akexmxmth 0 206188 4983494 4973608 2026-10-18T06:01:27Z K.Venkataramana 27319 4983494 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = మాలపల్లి | author = [[ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ]] | country = భారతదేశం |image = [[బొమ్మ:Telugubookcover malapalli.JPG|centre]] | language = తెలుగు | genre = అభ్యుదయ నవల | published = 1922 | subject = కులవివక్ష, అస్పృశ్యత, సంఘసంస్కరణ, జాతీయోద్యమం }} మాలపల్లి 1922లో [[ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ]] రాసిన తెలుగు అభ్యుదయ నవల. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కులవర్గ దృక్పథంతో వెలువడ్డ తొలి అభ్యుదయ రచనగా దీన్ని విమర్శకులు గుర్తించారు. ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ ప్రముఖ సంఘసంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, తెలుగు నవలా సాహిత్య వైతాళికుల్లో ఒకడు. జాతీయోద్యమంలో భాగంగా [[పుల్లరి|పల్నాడు పుల్లరి సత్యాగ్రహంలో]] పాల్గొని జైలుపాలైన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ [[రాయవెల్లూరు]] జైలులో వుండగా ఈ నవలను దేశభక్తిపూరితంగా సంఘసంస్కరణాభిలాషతో రచించారు. ఈ మాలపల్లి నవల ప్రగతిశీలక తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఒక మేలిమలుపుగా, సామాజిక దృక్పథంలో ఒక ముఖ్య ఘట్టంగా, సంఘ సంస్కరణ సాహిత్యంలో ప్రామాణికంగా నిలిచినట్టు సాహిత్య విమర్శకులు పేర్కొన్నారు. ఈ నవల మార్క్సిస్టు భావజాలంతో జాతీయోద్యమ ప్రభావంతో వచ్చినా, సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కడుతూ అస్పృశ్యుల జీవితాన్ని స్పర్శించిన ప్రామాణిక నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ముఖ్యంగా గాంధీజీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి తెలుగు వారి సాంఘిక పరిస్థితులకు అద్దం పట్టిన ఈ నవల ఆయా చారిత్రక సామాజిక, ఆర్థిక ఉద్యమాల సందర్భాలలో వచ్చిన పరిణామాలను వాస్తవిక ధోరణితో సృజనాత్మకంగా తెలియచేసింది. ఈ నవలతో, తెలుగునాట సంఘ సంస్కరణ సాహిత్యంలో వ్యక్తమయ్యే దృక్కోణం సానుభూతి నుండి అభ్యుదయ వైపుగా, ఆదర్శాల నుండి ఆచరణాత్మక ఆలోచనలు రేకెత్తించే విధంగా సైద్ధాంతికభావజాల మద్దతుతో ప్రస్థానం ప్రారంభించింది. తెలుగు సాహిత్యంలో ఆధునిక ఇతిహాస కావ్యంగా పేరుపొందిన ఈ నవలను 1958లో [[ఎన్.జి.రంగా]] టాల్‌స్టాయ్ “[[వార్ అండ్ పీస్]]” నవలతో పోల్చతగినదిగా అభివర్ణించాడు. ==నేపథ్యం== === రచయిత === [[ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ]] (1877-1958) గుంటూరులో జన్మించాడు. డబ్లిన్ యూనివర్సిటీ (ఐర్లాండ్) లో బారిస్టర్ చదువుతుండగా, అక్కడి ఐరిష్ [[హోమ్ రూల్]] జాతీయ నాయకుడైన ''డీవాలేరా''తో ఏర్పడిన పరిచయం అతడిని ప్రభావితుణ్ణి చేసింది. [[మద్రాసు హైకోర్ట్|మద్రాసు హైకోర్టు]]<nowiki/>లో చేపట్టిన న్యాయవాద వృత్తిని వదిలిపెట్టి తొలుత అతివాదిగా జాతీయోద్యమంలో ప్రవేశించినప్పటికి క్రమేణా గాంధేయవాదిగా మారాడు. కాంగ్రెస్ వాది అయినప్పటికీ మత ప్రాతిపదికపై జరుగుతున్న [[ఖిలాఫత్ ఉద్యమం|ఖిలాఫత్ ఉద్యమాన్ని]] తను నమ్మిన విలువలకు కట్టుబడి నిర్మొహమాటంగా విమర్శించి [[చిత్తరంజన్ దాస్]] వంటి నాయకుల మన్నన పొందాడు. స్వాతంత్రోద్యమాలలో భాగంగా పల్నాడులో అటవీ నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన్ పుల్లరి సత్యాగ్రహం (1921), [[ఉప్పు సత్యాగ్రహం]] (1931), [[క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం]] (1942) లలో పాల్గొని జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. 1917 నాటి రష్యన్ [[అక్టోబర్ విప్లవం|బోల్షెవిక్ విప్లవం]] వల్ల ప్రభావితమైన తొలి తెలుగు మేధావులలో ఉన్నవ ఒకడు. అకుంఠిత దీక్షతో సంఘ సంస్కరణాభిలాషతో ఉన్నవ విధవలకు, అనాధలకు, అణగారిన వర్గాల ఉన్నతికై పాటుపడ్డాడు. తన కులం నుండి ఎదురైన నిరసనలను లెక్కచేయకుండా గుంటూరులో 32 వితంతు వివాహాలు జరిపి “గుంటూరు వీరేశలింగం"గా పేరుపొందారు. గుంటూరులో వితంతు శరణాలయం (1902), కార్వే స్ఫూర్తిగా స్త్రీలకు వృత్తి విద్య కోసం ‘[[శారదా నికేతన్]]’ (1922) వంటి అనేక సంస్థలను స్దాపించాడు. దళితుల అభ్యున్నతిని దళితుల ఆలయ ప్రవేశాలు, సహపంక్తి భోజనాల వంటి కార్యకలాపాలకే పరిమితం చేయకుండా నిర్మాణాత్మక రీతిలో పాటుపడ్డాడు. కుల భేదాలు లేని సమ సమాజాన్ని ఆశించి కుల వ్యవస్ధను ప్రశ్నిస్తూ సాహిత్యాన్ని ఆలంబనగా చేసుకొని అసమాన సామాజిక స్పృహతో దళితుల సమస్యలను కుల, ఆర్థిక కోణంలోనూ విస్తృతంగా పరిశీలించి మాలపల్లి అనే సుదీర్ఘ నవల (762 పేజీలు) ను రాయవెల్లూరు జైలులో వుండగా 1922లో రచించాడు. అవిశ్రాంత సంఘసంస్కర్తగా, నిష్కళంక స్వాతంత్ర్యయోధునిగా, ఆచరణవాదిగా, మేధావిగా, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా పేరుపొందిన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ సృజించిన మాలపల్లి నవలతో, తెలుగునాట సంఘసంస్కరణోద్యమకవిత్వంలో వ్యక్తమయ్యే సాహితీ దృక్కోణం ‘సానుభూతి’ నుండి ‘అభ్యుదయo’ వైపుగా మరలింది. 1920-21 కాల వ్యవధిలో గాంధీజీ దేశ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి దేశ కాల పరిస్ధితుల నేపథ్యంలో ఈ నవల రాయబడింది. ఆనాటి సమాజంలోని దళితుల దుర్భర జీవన విధానం చూసి చలించిపోయిన కవి లోని ఆంతరంగిక కల్లోల భావజాలం నుంచి ఈ నవలావిర్భవించింది. ===సాంఘిక నేపథ్యం=== నాటి సమాజంలో వర్ణ వ్యత్యాసాలు, భూస్వాముల ఆర్థిక దోపిడీ వలన [[దళితులు|దళితుల]] సాంఘిక ఆర్థిక జీవన పరిస్థితులు అత్యంత దుర్భరంగా మారాయి. దీనికి తోడు బ్రిటిష్ వలస పాలన తీరుతెన్నులలతో ఆనాటి గ్రామీణ జీవన పరిస్థితులు అస్తవ్యస్తంగా, అవ్యవస్థమై వున్న తరుణమది. ===రాజకీయ నేపథ్యం=== వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా దేశ ప్రజలలో బలీయంగా వున్న స్వాతంత్ర్య కాంక్ష, దానికోసం జాతీయోద్యమాల పరంపర కొనసాగుతుండడం, దేశ రాజకీయరంగంలో [[గాంధేయవాదులు|గాంధేయ భావాలకు]] ఆదరణ పెరుగుతుండడం కనిపిస్తుంది. నానాటికి పెరుగుతున్న జాతీయోద్యమం [[సంఘసంస్కర్త|సంఘసంస్కరణోద్యమాన్ని]] రాజకీయోద్యమంతో ఏకం చేయడానికి ప్రయాత్నిస్తున్న ఈ తరుణంలో ఒకవైపు స్వాభిమాన ఉద్యమస్ఫూర్తితో, సామాజిక అంతరాలను ప్రశ్నిస్తూ దళితులను తమవైపు ఆకర్షించడానికి [[జస్టిస్ పార్టీ]] చేసే మమ్మురయత్నాలు, మరోవైపు [[హరిజనోద్ధరణ ఉద్యమం]] పేరుతొ దళితులను జాతీయోద్యమంలో సమీకరించే లక్ష్యంతో కాంగ్రెస్ పార్టీ గాంధేయవాద భావజాలంతో జోరుగా చేసే ప్రయత్నాలు కొనసాగుతున్నాయి. అదే సమయంలో రష్యాలోని [[అక్టోబర్ విప్లవం|బోల్షెవిక్ ఉద్యమ]] ప్రేరణతో మన దేశంలో [[సోషలిజం|సోషలిస్టు వ్యవస్థ]] నిర్మాణం పట్ల మధ్యతరగతి విద్యావంతులలో నూతన ఆలోచనలు, అభ్యుదయ భావాలు రేకెత్తడం ప్రారంభమైనాయి. ===సాహిత్య నేపథ్యం=== మాలపల్లి రచనా కాలం నాటికి తెలుగు సాహిత్యంలో [[భావ కవిత్వం|భావకవిత్వ ధోరణి]] ప్రబలంగా ఉంది. దానికి సమాంతరంగా [[జాతీయోద్యమ సాహిత్యం]], [[సంఘసంస్కరణోద్యమ సాహిత్యం|సంఘసంస్కరణోద్యమ సాహిత్యాలు]] రెండు పాయలుగా ఉన్నాయి. ఒక విధంగా 1920 నాటికి ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రధానంగా మూడు దృక్పథాలున్నాయని చెప్పవచ్చు. 1. భావ దృక్పథం 2. జాతీయ దృక్పథం 3. సంఘ సంస్కరణ దృక్పథం. [[రాయప్రోలు సుబ్బారావు|రాయప్రోలు]]<nowiki/>ని శృంగార, రస సంస్కరణ దృష్టికి, [[ముసలమ్మ మరణము|ముసలమ్మ మరణం]]తో [[కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి|కట్టమంచిని]] జాతీయ దృష్టికి, ఉదాత్త రచనలతో [[గురజాడ అప్పారావు|గురజాడని]] సంఘ సంస్కరణ దృష్టికి ప్రతీకలుగా భావించవచ్చు. మాలపల్లి రచన కాలం నాటికి దళితుల సమస్యల పట్ల ఈ మూడు దృక్పథాలకు చెందిన సాహిత్య వైఖిరులును పరిశీలిస్తే – భావ కవితోద్యమం తనదైన కాల్పానిక జగత్తులో ఊహాప్రేయసిపై కవితలు అల్లుకొంటూ ఊహలలో మునిగిపోయిందే కాని సమాజంలో కళ్ళెదుట కనిపిస్తున్న అస్పృశ్యత లాంటి వాస్తవిక సమస్యల వైపు తొంగిచూసే ప్రయత్నం చేయలేదు. ఇకపోతే నాటి జాతీయోద్యమం అస్పృశ్యత సమస్యను మతస్పృహలో గుర్తించి, దాని పరిష్కార మార్గాన్నికూడా మతంలోనే వెదికే ప్రయత్నం చేసింది. దాని మూలంగా జాతీయోద్యమ సాహిత్యం, ఆనాటి దళితుల దైన్య పరిస్థితులను కొంతవరకు సానుభూతితో స్పృశించినప్పటికి, అది ప్రధానంగా అస్పృశ్యులను జాతీయోద్యమంలో సమీకరించడమే లక్ష్యంగా పనిచేసింది. మరోవేపు సంఘసంస్కరణోద్యమ సాహిత్యం ప్రధానంగా బ్రాహ్మణ వర్గ సామాజిక సమస్యలకు ఇచ్చినంత ప్రాధాన్యం అస్పృశ్యత లాంటి దళిత సామాజిక సమస్యలకు ఇవ్వలేదు. ఒక విధంగా దళితుల సమస్యకు మూలకారణాలను సామాజిక, ఆర్థిక కోణాలలో విశ్లేశించడానికి, వారి సమస్యల పరిష్కారానికి కావలిసిన అభ్యుదయ సైద్ధాంతిక భావజాలం నాటి తెలుగు సాహిత్యానికి ఇంకా చేకూరలేదు. ఈ నేపథ్యంలోనే తొలిసారిగా బోల్షెవిక్ విప్లవ ప్రేరణతో, అభ్యుదయ భావాలతో కులవివక్షత లేని సమాజాన్ని, ఆర్థిక వ్యత్యాసాలు లేని సంఘాన్ని అకాంక్షిస్తూ ఉదాత్తంగా ఉన్నవ లక్ష్మినారాయణ 1922 లో మాలపల్లిని సృజించారు. ==మాలపల్లి నవల కథా సంగ్రహం – సామాజిక చిత్రణ== ===కథా సారాంశం=== దళితులలో అట్టడుగు వర్గాలకు చెందిన ‘మాలదాసరి’ కులస్థుడైన రామదాసు సాత్వికుడు. సాంప్రదాయ పరాయణుడు. గాంధేయవాది. కథంతా అతని కుటుంబం, సమాజాన్ని అల్లుకొని సాగుతుంది. రామదాసు భార్య మహాలక్ష్మి. వీరికి ఇద్దరు కొడుకులు, ఒక కూతురు. పెద్ద కొడుకు వెంకట దాసు, చిన్న కొడుకు సంగ దాసు, కూతురు జ్యోతి. పెద్ద కొడుకు వెంకట దాసు తండ్రికి సాయంగా సేద్యం చేస్తుంటాడు. చిన్నకొడుకు సంగ దాసు ఒక భూస్వామి వద్ద పాలేరుగా పనిచేస్తుంటాడు. పొలం పనులలో కూతురు జ్యోతి సాయం చేస్తుంటుంది. రామదాసు చెల్లెలు సుబ్బలక్ష్మి. ఆమె కొడుకు అప్పాదాసు కూడా తండ్రి లేకపోవడం చేత రామదాసు ఇంటిపట్టునే పనులు చేస్తూ పెరుగుతుంటాడు. ఈ విధంగా తమకున్న కొద్దిపాటి భూమితో ‘మాలపల్లి’లో రామదాసు కుటుంబమంతా శ్రమిస్తూ జీవనం సాగించేది. ఆ వూరి మోతుబరి, 800 ఎకరాల ఆసామి అయిన చౌదరయ్య కొడుకులైన రామానాయుడు, వెంకటయ్య నాయుడు అనే అన్నదమ్ములు కూడా ఈ నవలలో ముఖ్య పాత్రలుగా వుంటారు. సంగ దాసు ఈ చౌదరయ్య వద్దనే పాలేరుగా పనిచేస్తుంటాడు. పనివాడైన సంగ దాసు, యజమాని కొడుకైన రామానాయుడుల ఇద్దరి ఆశయాలు ఒకటే కావడంతో స్నేహంగా సఖ్యతగా వుంటారు. ఒక విధంగా రామదాసు కుటుంబంలోని వాళ్ళంతా కులమతాల పట్టింపుల్ని దుయ్యబట్టినవాళ్ళే. కొడుకులు వెంకట దాసు, సంగ దాసులు సంస్కరణ భావాలు కలిగినవాళ్ళు. కరడుగట్టిన భూస్వామి చౌదరయ్య చేసే అత్యాచారాలను ప్రతిఘటించేందుకు సంగం దాసు తోటి దళిత కూలీలను సంఘటితపరచి, వారిలో చైతన్యం కలిగించి, సమ్మెలకు నాయకత్వం వహిస్తాడు. దళితులకు విద్య నేర్పడం కోసం బడులు తెరుస్తాడు. దళితుల జీవితాలను సంస్కరించడానికి ఆతను చేయని ప్రయత్నమంటూ లేదు. ఈ కృషిలో రామానాయుడు అతనికి సాయంగా వుంటూ ఆర్థికంగా చేయూతనిస్తాడు. ఇది భూస్వామికి కంటగింపుగా వుంటుంది. ఒకనాడు భూస్వామి సంగ దాసు తలపై పనిముట్టుతో గట్టిగా మోదడం వల్ల సంగ దాసు మరణించడం జరుగుతుంది. భూస్వామి పోలీసులకు లంచం ఇచ్చి విచారణ పరిది నుండి తప్పించుకొంటాడు. నష్టపరిహారంగా భూస్వామి ఇవ్వబోయిన ధనాన్ని నిరాకరించి తమ కొడుకు చంపబడ్డ విషాదాన్ని రామదాసు దంపతులు మౌనంగా భరిస్తారు. దీనితో రామానాయుడు పేద రైతులకు మరింత దగ్గరై, దళితాభ్యున్నతికి పూర్తిగా అంకితమవుతాడు. సంగ దాసు ఆదర్శభావాల వ్యాప్తి కోసం అతని స్మృతి చిహ్నంగా “సంగ పీఠం” గ్రామంలో నెలకొల్పబడుతుంది. క్రమేణా ఈ సంగ పీఠం కృషిలో దళితేతర అగ్ర కులాలు కూడా చేరతాయి. వెంకట దాసు (రామదాసు రెండవ కొడుకు) అడవులలో నివసిస్తూ తక్కెళ్ళ జగ్గడు అనే మారు పేరుతో ‘సంతాను’ లనబడే రహస్య కార్యాచరణ దళాలను ఏర్పాటు చేస్తాడు. ఈ నవలలోని ‘సంతాను’ల ప్రసక్తి బంకిమచంద్రుని ఆనందమఠం నవల లోని ‘సంతాను’లను జ్ఞప్తికి తెస్తుంది. ‘ధర్మ కన్నాలు’ వేయడం ద్వారా ధనికుల ఆస్తిని కొల్లగొట్టి పేదలకు పంచిపెట్టే ఉద్యమానికి వెంకట దాసు నాయకత్వం వహిస్తాడు. అయితే పోలీసులతో జరిగిన సాయుధ ఘర్షణలో వెంకట దాసు గాయపడి పట్టుబడి చివరకు జైలు పాలవుతాడు. ఒక వ్యాజ్యంలో ఓడిన రామదాసు తన యావదాస్తిని భూస్వామి చౌదరయ్యకు స్వాధీనం చేయవలసి వస్తుంది. తన పొలం నుండి, ఇంటి నుండి వెళ్ళగొట్టబడిన రామదాసు చివరకు ఒక సంపన్నుడి ఇంటిలో పనికి కుదురుతాడు. తక్కెళ్ళ జగ్గని సహచరులు ఆ సంపన్నుని ఇంటిని కొల్లగొట్టడంతో, ఆ “ధర్మ కన్నం”తో సంబంధం ఉందనే నెపంతో రామదాసును, అతని భార్య మహాలక్ష్మిని పోలీసులు అరెస్టుచేసి సెటిల్మెంటులో నిర్బంధ కూలీలుగా పనిచేయిస్తారు. సెంట్రల్ జైల్లో శిక్ష అనుభవిస్తున్న పెద్దకొడుకు వెంకట దాసుకు పరిచర్యల కోసం తల్లీ, తండ్రీ కొంతకాలం అక్కడుండటం జరుగుతుంది. వెంకట దాసు మరణిస్తాడు. ఈ విధంగా ఇద్దరు కొడుకులుతో పాటు కూతురు జోతి దుర్మరణం పాలవ్వడంతో అ బెంగతో భార్య మహాలక్ష్మికూడా చనిపోవడం జరుగుతుంది. ఈ బాధలన్నింటిని రామదాసు సహనంతో తన సహజ వేదాంతధోరణిలో శాంతంగానే స్వీకరిస్తాడు. క్రమేణా సంగపీఠం కృషి దినదిన ప్రవర్ధమానమవుతుంది. సహాయనిరాకరణోద్యమాలు, కార్మికోద్యమాలు, ధర్మకన్నాల వంటి ప్రజాఉద్యమాల ఫలితంగా స్వాతంత్ర్యం లభిస్తుంది. ఖైదీలు విడుదలవుతారు. వయోజన వోటింగు ద్వారా ప్రజాప్రతినిధుల ఎన్నికవుతారు. రామదాసు కూడా జైలు నుండి విడుదలై తన గ్రామానికి వస్తాడు. రామానాయుడు తన యావదాస్తిని దళితుల అభ్యుదయానికి సమర్పించి రామదాసుని గ్రామంలోనే వుండి సంగ దాసు చేసిన కృషిని కొనసాగించమని కోరతాడు. కాని రామదాసు నిరాకరించి అడవుల కేగుతాడు. ఈ విధంగా అనేకానేక అంశాలు అల్లుకుపోయిన నేపద్యంలో చివరకు భూస్వాముల మదం అణిగిపోయి వారు తమ సర్వస్వాన్ని దళితుల అభ్యుదయానికి, గ్రామాభ్యుదయానికే సమర్పించుకొని, గ్రామసేవకి అంకిత మయినట్లుగా చెప్పబడింది. ===మాలపల్లి లో ప్రధాన పాత్రలు=== * '''రామదాసు''' - ‘మాలదాసరి’ కులస్థుడైన రామదాసు సాత్వికుడు.గాంధేయవాది. * '''మహాలక్ష్మీ''' - రామదాసు భార్య * '''జ్యోతీ''' - రామదాసు కూతురు * '''సంగ దాసు''' - రామదాసు చిన్న కొడుకు. నవలలో మొదటి నాయకుడు. భూస్వామి చౌదరయ్య వద్ద పాలేరు. సంఘ చైతన్య స్ఫూర్తి కలిగిన నాయకుడిగా సంగ దాసు సమాజంలో కులపరమైన భేదాలు పోవడానికి, దళితాభ్యుదయానికి నిర్మాణాత్మకరీతిలో పాటుబడుతూ భూస్వామి చేతిలో మరణిస్తాడు. * '''వెంకట దాసు''' - రామదాసు పెద్ద కొడుకు. నవలలో రెండవ నాయకుడు. తమ్ముదు ‘సంగ దాసు’ మరణానంతరం అడవులకు పోయి తక్కెళ్ళ జగ్గడు అనే మారు పేరుతొ ‘ధర్మ కన్నాల ఉద్యమానికి (ధనికుల ఆస్తిని కొల్లగొట్టి పేదలకు పంచిపెట్టే ఉద్యమం) నాయకత్వం వహిస్తాడు. వర్గచైతన్య స్పూర్తి నిండిన కలిగిన నాయకుడిగా సమాజంలో ఆర్ధిక అంతరాల నిర్మూలన కోసం విప్లవకారుడై సాయుధ పోరాటమార్గం అవలంబిస్తాడు. పోలీసులకు పట్టుబడి జైలు పాలై చివరకు మరణిస్తాడు. * '''అప్పాదాసు ''' – రామదాసు మేనల్లుడు (చెల్లెలు కొడుకు). దళిత బడికి టీచర్ గా సేవల నందిస్తాడు. * '''చౌదరయ్య ''' – ఊరికి మోతుబరి. నిరంకుశ భూస్వామి. మార్పుకి వ్యతిరేకి * '''వెంకటయ్య నాయుడు ''' - భూస్వామి చౌదరయ్య పెద్ద కొడుకు * '''రామానాయుడు ''' – భూస్వామి చౌదరయ్య చిన్నకొడుకు. సంగ దాసు సదాశయాలతో ఏకీభవిస్తూ అతనికి సాయంగా మంచి మిత్రుడుగా ఉంటాడు. దళితాభ్యదయానికి చక్కని కృషి చేసిన దళితేతరుడు. * '''కమల ''' - రామానాయుడు భార్య. మోహనరావు తో లేచిపోతుంది. * '''తక్కెళ్ళ జగ్గడు ''' - వెంకట దాసు మారుపేరు. ఈ పేరుతొనే వెంకట దాసు ‘ధర్మ కన్నాల’ ఉద్యమానికి (ధనికుల ఆస్తిని కొల్లగొట్టి పేదలకు పంచిపెట్టే ఉద్యమం) నాయకత్వం వహిస్తాడు. ===మాలపల్లి లో ప్రభోదాత్మక గేయాలు=== మాలపల్లిలో ప్రభోదాత్మక గేయాలు అలనాటి వాడుక భాషలో రాయబడ్డాయి. ఆది కాలం నుంచి నేటి కాలం వరకు మానవ సమాజ పరిణామాన్ని విప్లవకారుడు తక్కెళ్ళ జగ్గని ధర్మ బోధలు రూపంలో వివరించబడింది. ప్రాచీన కాలంలో వర్గరహిత సమాజంలో ప్రజలందరూ అన్నదమ్ములవలె కలసి మెలసి ఆనందంగా జీవించేవారని, ప్రకృతి వనరులు, సంపద ప్రజలందరి సొత్తుగా ఉండేదని అనాటి ఆదిమ సంఘ పరిస్థితుల్ని కవి యిలా గేయరూపంలో వర్ణిస్తారు “ఆది కాలమున అందరు జనులు అన్నదమ్ము లండి,<br> నదులు వనంబులు నానా మృగములు నాల్గు సంద్రములును,<br> కొండలు బండలు జలములు పొలములు గుంటలు సెలయేళ్లు <br> కాయలు, పండ్లు పాడి పంటలు ఘనమయినా యిండ్లు, <br> అంతరువులా భేదము లేక అందరి సొమ్మండి, <br> గుడవా గట్టా వొకరికి బెట్టా కొదవే లేదండి, <br> నా నీ భేధము లేక లోకము నడుస్తు వుండేది. <br> మనసు లోపల చీకు చింతలు మందుకైన లేవు. ” ఆ తర్వాత ఏర్పడ్డ వర్గ సమాజంలో ప్రబలిన స్వార్ధపరత్వం, ధనిక పేద తారతమ్యం వల్ల కష్టజీవుల బాదలను ఇనుమడింపచేసాయని యిలా వర్ణిస్తారు. “లోకమందున చక్రవర్తియై లోభు డేలుచుండు. <br> లోకములోని ద్రవ్యమంతయు లోభుల పరమయ్యె <br> అంతా నాదే అంతా నాదే అందురు జనులండి. <br> అంతా మనదే యనెడు రోజులు అంతరించెనండి. <br> భాగ్యవంతులకు బీదలెల్లరు బానిస లయినారు. <br> పొద్దుగూకులు చాకిరి చేస్తురు బొక్కుడు కూటికిగా, <br> ఎంత చేసిన తృప్తి లేదయా యజమానులకెల్ల, <br> రోగం రానీ నొప్పి రానీ నాగా దప్పదయా. ” బోల్షెవిక్ విప్లవంతో ప్రభావితమైన ఈ నవల తెలుగు జాతీయోద్యమ చరిత్రలో మొట్టమొదటిసారిగా శ్రామిక సమస్యలకు ప్రాధాన్యమిచ్చింది. “ఉండ నిల్లా పండ నేలా–వండ పొయ్యా దండనుయ్యా-అండ లేకా మాలా లెండేరు-ఓ సంగ బావా! దండనుండా పస్తు లుండేరు.” <br> “చేతామంటే కూలీ లేదు- పోదామంటే నాలీలేదు, బిచ్చమంటే మాలీ గాదురా- ఓ సంగ దేవా దేవుడీకె జాలిలేదురా.” <br> “తినబోతే మెతుకే సున్నా- కట్టబోతో గుడ్డేదన్నా?తాగబోతే నీళ్లే సున్నరా ఓ లోకాసంగా పీల్చబోతే గాలే సున్నారా.” <br> “ఆసామిలా చెరణా కోలా - పోలీసులా పోడూ చాలా - యింత కంటే జైలూ మేలేరా ఓ గురునాధా మా జీవనమే మాకే గోలరా.” <br> “మొక్కాబోతే గుళ్లే లేవు, యెక్కాబోతే బళ్ళే రావు- కుడవ పూట కూళ్ళే లేవురా ఓ జ్ఞానా సంగా జదువనైనా బళ్లే లేవురా” ఇటువంటి దోపిడిని అరికట్టి సమసమాజ నిర్మాణ కోసం జరిపే ఉద్యమంలో శ్రామికులు ఐకమత్యంతో పోరాడాలనీ, సమ్మెలతోనే శ్రామికుల సమస్యలు పరిష్కరించబడతాయని కవి ప్రబోదిస్తారు. “కూలికి విలువగలదని మీరు గుట్టు తెలుసుకొండి <br> కూలికి దగిన విలువ పుచ్చుకొనే కూలికి మరి పొండి. <br> వీళ్ళకూలికి వొప్పుకొంటిరా నెనరు చెరవుకొంద్రు <br> పనివారందరు యేకమైతిరా ప్రపంచమే మీది. <br> ఐకమత్యమే అన్ని పనులకు ఆధారము సుండి. <br> శ్రేణులు గట్టి సమ్మెగట్టితే చెల్లును మీ మాట. <br> కొట్టావద్దు తిట్టావద్దు కోర్కెలు నెరవేరున్. <br> అసహాయ యోగము తరుణము చూచి అవలంబించండి. <br> దానికి మిగిలిన మంత్ర తంత్రములు ధరలో లేవండి. ” ===మాలపల్లి – భావన - పాత్రల చిత్రణ=== ఒక దళిత కుటుంబం సమాజంలో కలియడానికి చేసే ప్రయత్నాలు, అ ప్రయత్నంలో వారికి ఎదురైన చేదు అనుభవాలు, ఆ అనుభవాలతో రాటుదేలిన వ్యక్తులు చైతన్యమై సంఘటితమై సమాజంలో నిర్లక్షం చేయబడ్డ తమ ఉనికి కోసం, మెరుగైన స్ధానం కోసం చేసే పోరాటాలు వంటి అంశాలతో మాలపల్లి నవలలోని పాత్రలు ఉదాత్తంగా చిత్రీకరించబడ్డాయి. మానవ పరిణామ క్రమంలో ఒకానొక పరివర్తన దశలో సమాజంలో ఉత్పన్నమైన మెటా స్టేబుల్ పరిస్థితులు, ఆ పరిస్థితులలో విభిన్న శక్తుల (సామాజిక వర్గాల) మద్య పెరిగిన వైరుధ్యాలు, సంతులన శక్తి సాధనకై దిగువ శక్తులు చేసే ఆరాట ప్రయత్నాలు, వాటిని నిలువరించే ఎగువ శక్తుల వ్యతిరేక యత్నాలు ఇత్యాది అంశాలతో, మానవ పరిణామ ప్రక్రియలో సామాజిక పరివర్తన దశలో అనివార్యంగా చోటుచేసుకొనే సంక్లిష్ట సంఘర్షణను, ఆ పరివర్తన దశలో మానవ సంబంధాల తీరు తెన్నులను రాజకేయ, సామాజిక నేపథ్యంలో చక్కగా చిత్రించిన నవల మాలపల్లి. మానవ ప్రగతిశీల పరిణామ చరిత్రలో ‘మార్పు’ ప్రక్రియ చాలా కీలకమైనది. సహజమైనది. వాంచితమైనది. అనివార్యమైనది కూడా. ఎగుడుదిగుడులున్న మానవ సమాజంలో ఈ ‘మార్పు’ అనేది తప్పనిసరి అని గుర్తించి దానికి చోటిస్తేనే ఆ మానవ సమాజం సాఫీగా ఒక దశ నుండి వేరొక దశకు పరివర్తన చెందుతుంది. అలాకాకుండా అనివార్యమైన మార్పుని చూడ నిరాకరిస్తే సమాజంలో ఘర్షణ తప్పదు. సమాజంలో మార్పుని నిలువరించే శక్తుల మద్య, మార్పును కోరుకొనే శక్తుల మద్య కొనసాగుతున్న ఘర్షణ అవధులు దాటిపోయినప్పుడు, అందలి ఎగువ, దిగువ శక్తుల మద్య అంతర్గతపోరు చెలరేగి దాని మూలంగా ఆ మానవ సమాజం సంక్షోభితమవుతుంది. ఫలితంగా సఖ్యత చెదిరిపోయిన ఆ సమాజంలోని ఎగువ దిగువ శక్తుల మధ్య సంతులన శక్తి పునరుద్దారణకై జరిగే ఆధిపత్యపోరులో ఉత్పన్నమైన కల్లోలం యావత్ సమాజాన్ని అతలాకుతలం చేసి బలహీనపరుస్తుంది. ఫలితంగా బలహీనమైన ఆ సమాజం వేరొక దశకు పరివర్తన చెందే యత్నంలో తగినంత అంతర్గత బలాన్ని కూడగట్టుకోలేని కారణంగా తన పరివర్తన మార్గంలో ఎదురయ్యే బాహ్య శక్తుల నిరోద ప్రభావానికి గురై ఇక ముందుకు వెళ్ళలేక నిస్తేజనమవుతుంది. తిరిగి తొలిదశ అయిన ఆదిమ స్థితి లోనికి ప్రవేశించి ప్రగతి లేక స్తంభించిపోతుంది. ప్రధాన చోదక శక్తులైన ఎగువ శక్తుల ప్రమేయంతో ఒక వేళ ఆ సంక్షోభిత సమాజం అత్యంత ప్రయత్నంతో రెండవ దశకు పరివర్తన చెందినప్పటికి, పరివర్తన మార్గంలోని బాహ్య శక్తుల నిరోధక ప్రభావం వల్ల సమాజంలోని ఎగువ శక్తులు క్రమేణా తమ శక్తిని పోగొట్టుకొంటూ వస్తూ రెండవ దశను చేరుకొన్న పిదప ఇక ఆ రెండవ దశలో ఆధిపత్యం చెలాయించే శక్తిని కోల్పోతాయి. అంతేగాక అప్పటికే సంఘటితమవుతూ వస్తున్న దిగువ శక్తుల సాముదాయక మహా శక్తిలో విలీనమైపోయి తమ తమ ఆధిపత్య అస్తిత్వాన్ని కోల్పోతాయి. అంటే మొదటి దశలో మార్పుని వ్యతిరేకించిన ఎగువ శక్తుల వల్ల సమాజం సంక్షోభితమై రెండవదశకు చేరుకోవడం కష్టం అవుతుంది. ఒక వేళ ఆ సంక్షోభిత సమాజం అతికష్టంతో రెండవ దశకు చేరుకున్నా, ఆ రెండవ దశలో ప్రవేశించిన పిదప ఆ ఎగువ శక్తుల ఆధిపత్యానికి చరమగీతం పాడబడుతుంది. కనుక పరిణామ ప్రక్రియలో ఒకొక్క పరివర్తన దశను దాటుకుంటూ మానవ సమాజం ముందుకు పోయే ప్రయత్నంలో భాగంగా ఆ సమాజం తన అంతర్గశక్తులను (ఎగువ, దిగువ శక్తులను) కలుపుకొంటూపోవాలే కాని అంతఃకలహాలతో చిధ్రమవకూడదు. సమాజంలో నెలకొన్న అంతర్గత విభేదాలను రూపుమాపే దిశలో సఖ్యతకై ప్రయత్నించాలే గాని అంతర్గత వైమనస్యాలను పోషించే యత్నం చేయకూడదు. ఒక విధంగా చెప్పాలంటే తన అంతర్గత భేదాలను, అంతర్గత పోరును ఎంత తగ్గించుకొంటే అంత శక్తివంతంగా ఆ మానవ సమాజం రూపుదిద్దుకొని, తరువాయి రెండవ దశ (అభివృద్ధి దశ) లోనికి సాఫీగా పరివర్తన చెందగలుగుతుంది. ఎగుడు దిగుడులున్న ప్రస్తుత మానవ సమాజం అసమానతల దశ (తొలిదశ) నుండి ఆర్థికాభివృద్ధి దశ (రెండవ దశ) లోనికి సాఫీగా పరివర్తన చెందాలంటే తొలిదశ లోని విభిన్న అంతర్గత శక్తుల ( దళితులు, పేదలు, శ్రామికులు వంటి దిగువ శక్తి స్థాయిలు, అగ్రవర్ణాలు, ధనికులు, భూస్వాములు వంటి ఎగువ శక్తి స్థాయిలు) మద్య నెలకొన్న సామాజిక, ఆర్థిక అంతరాలు తగ్గిపోతూ సమాజంలో సఖ్యత పెరగాల్సివుంటుంది. అప్పుడే పరివర్తన ప్రక్రియ సాఫీగా జరిగి సమాజం ఆర్థికాభివృద్ధి అనే నూతన దశ లోనికి విజయవంతంగా ప్రవేశిస్తుంది. ఇటువంటి సామాజిక పరివర్తన అనుభావిక సిద్ధంతాల కనుగుణంగా మాలపల్లి నవల కాన్సెప్ట్ వుందని స్థూలంగా చెప్పవచ్చు. ఈ విధమైన కాన్సెప్ట్ తో పరివర్తన ప్రక్రియలో మార్పుకి సిద్దపడని, సమానత్వానికి సహకరించని ఆధిక్య శక్తులను (మార్పు నిరోధక శక్తులను) నియంత్రించేందుకు బలహీన దళితవర్గాలు,పీడిత వర్గాలు (మార్పును కోరే శక్తులు) చైతన్యంతో సుసంఘటితం కావాలని, పోరాటాలకు సిద్దపడాలని మాలపల్లి ప్రబోధించింది. ఈ భావనకు తగినట్లుగా కవి ఉన్నవ సమాజంలోని బలహీన దళితులు ఆర్థికాభివృద్ధి దశకు పరివర్తన చెందే యత్నంలో తగినంత అంతర్గత బలాన్ని కూడగట్టుకోవడానికి సంఘటితం కావాల్సిన ఆవశ్యకతను తెలియచేసారు. సమాజంలోని దిగువ స్థాయి శక్తులైన దళితులకు, పీడితులకు సంఘ పునర్నిర్మాణం కోసం అవసరమైతే పోరాటాలు చేయాల్సిన అవసరం తెలియచేసారు. తమ ఆశయాల సాధనకై నిమ్న వర్గాలకు చెందిన యువతరం చేసే సంఘటిత ప్రయత్నాలు, వాటిని నిలువరించే ఆధిక్య వర్గాల కుటిల యత్నాలను చక్కగా తెలియచేసారు. ఈ పోరాటంలో ఆధిక్యం చెలాయించే ఎగువ స్థాయి శక్తుల యొక్క కుటిల యత్నాలను నిలువరించడం కోసం గాంధేయ స్ఫూర్తితో సత్యాగ్రహలవంటి నిష్క్రియాత్మక ప్రతిఘటనలను, బోల్షెవిక్ విప్లవ స్ఫూర్తితో సమ్మెలు, కార్మిక ఉద్యమాల వంటి నూతన ప్రతిఘటనా పద్ధతులను దిగువ స్థాయి శక్తులైన దళిత, శ్రామిక వర్గాలకు పరిచయం చేసారు. ఈ విధంగా సాంఘిక, ఆర్థిక అంతరాలు లేని సమ సమాజం కోసం సంఘ పునర్నిర్మాణ జయం కోసం ప్రయత్నించిన మాలపల్లి నవలకు ‘సంగ విజయం’ అన్న మరో పేరు సార్థకనామధేయమైంది. ఈ నవలలో సాంఘిక అసమానతల విషయానికి సంగ దాసు ప్రతీకగా, ఆర్థిక అసమానత విషయాలకు వెంకట దాసు నాయకుడిగా చిత్రించబడ్డారు. ఆర్థిక స్థితిగతులలో మార్పురాకపోతే దళితుల పరిస్థితి అస్తవ్యస్తమవుతుందని వెంకట దాసు పాత్ర ద్వారా కవి తెలియచేస్థాడు. ఇంకా ఈ నవలలో వెంకటయ్య, కమల, మోహనరావు, పంతులు, పౌలు, క్రైస్తవ ఫాదరీలు తదితర పాత్రలు నాటి సమాజ తీరుతెన్నుల పరిణామంలో భాగస్వాములుగా కనిపిస్తారు. జోతి - అప్పాదాసుల నిష్కల్మష ప్రేమ, మోహనరావు – కమల (రామానాయుడు భార్య)ల అనైతిక బాంధవ్యం కథలో అంతర్భాగంగా వుంటుంది. మొత్తం మీద ఈ చైతన్యపూరిత నవలలో ఆశయాలుతో నిండిన యువతరానికి, అనుభవాలతో పండిన పెద్దతరానికి ప్రతినిధులు తర్కిస్తూ, చర్చిస్తూ కథను నడిపిస్తారు. కథలో అనేక పాత్రలు తమ అభిప్రాయాలను కథాగమనానికి సమాంతరంగా అయినప్పటికీ, కథలో అంతర్భాగంగానే చర్చిస్థాయి. కుటుంబ పెద్ద రామదాసు ప్రధానంగా గాంధేయవాదిగా చిత్రించబడ్డాడు. కుల వివక్షతకు గురైనప్పటికీ సమాజంలో మార్పుని పెద్దతరానికి ప్రతినిధిగా తనదైన రీతిలో కోరుకుంటాడు. అయితే పెద్ద కొడుకు వెంకట దాసు ‘తక్కెళ్ళ జగ్గడు’ పేరుతొ ధర్మ కన్నాలు వేస్తూ సామజిక మార్పుని తిరుగుబాటు పద్ధతిలో కోరుకుంటాడు. తన కుమారుడి తిరుగుబాటు మార్గాన్ని ఆమోదించకపోయినా సామాజిక మార్పుకి ఏ మార్గం అనుసరణీయమో భవిష్యత్తు నిర్ణయిస్తుందని భావిస్తాడు. గాంధేయ భావజాలానికి, మార్క్సిస్ట్ దృక్పధానికి మద్య గల సంఘర్షణను ఉదారవాద దృష్టితో చిత్రించబడిన ఈ నవల సామ్యవాద వర్గ పోరాట ఆవశ్యకతను తెలియచేస్తుంది. అభ్యుదయంతో కులవివక్షత లేని సమాజాన్ని, ఆర్థిక వ్యత్యాసాలు లేని సంఘాన్ని కోరుకుంటుంది. ===వాస్తవికత=== కవి ఉన్నవ లక్ష్మినారాయణ తన చుట్టూ వున్న సమాజంలోని అగ్ర వర్ణాలు, జమిందారీ వ్యవస్థలు దళితులను, పేదలను, వ్యవసాయ కూలీలను, శ్రామికులను కులపరంగాను, వర్గ పరంగాను చేస్తున్న దోపిడిని చూసి సంఘ సంస్కర్తగా చలించి ఒక మేధావిగా లోతుగా సునిశితంగా పరిశీలించడం ద్వారా కుల, వర్గ అసమానతలను, దోపిడీ అంశాలను, వాటిపై తన భావాలను సూటిగా నిష్కర్షగా నవలారూపంలో ప్రతిఫలింపచేయగలిగారు. స్వాతంత్ర్యోద్యమ పోరాటంలో పాల్గొన్న ఉన్నవ ఉద్యమకారుడిగా తాను స్వయంగా ఎదుర్కొన్న సమకాలీన బ్రిటిష్ అధికారుల జులుంను, పోలీసు చట్టాల ఉక్కు పిడికిలిని, వ్యవస్థాపరమైన దౌష్ట్యాన్ని న్యాయవాదిగా గ్రహించిన అనుభవంతో ఆనాటి న్యాయ వ్యవస్థ లోని లొసుగులను, లిటిగెంటు వ్యవహారాలను, కక్షిదారుల అవస్థలను, రాయవెల్లూరు జైలులో ఖైదీగా వున్న కాలంలో స్వానుభావంతో గ్రహించిన జైలు ఇక్కట్లను, తోటి ఖైదీల అవస్థలను ఇత్యాది పలు వాస్తవ జీవితానుభవ అంశాలను తన నవలలో పొదిగి కళ్ళకు కట్టినట్లుగా చిత్రించగలిగారు. అందువలనే నవలలో కనిపించే అనేకనేక పాత్రలు, సంఘటనలు ఆనాటి సమాజలోని వ్యవస్థావ్యవస్థలకు వాస్తవ ప్రతిరూపాలుగా కనిపిస్తాయి. ఉన్నవ సమకాలీన ఉద్యమాలచే ఎక్కువగా ప్రభావితమయ్యారు. డబ్లిన్ (ఐర్లాండ్)లో బారిస్టరు చదువుతున్నప్పుడే ఐరిష్ హోమ్ రూల్ జాతీయ నాయకుడైన ‘డీవాలేరా’వలన ప్రభావితమయ్యారు. తరువాత ముఖ్యంగా రష్యాలో విజయవంతమైన బోల్షెవిక్ విప్లవ ప్రభావాన్ని సునిశితంగా పరిశీలించారు. సోషలిస్టు ఉద్యమ ప్రభావాన్ని, అది మన దేశంలో పీడిత శ్రామికులపై తీసుకురాగల ప్రభావాన్ని ముందుగానే ఊహించారు. సోషలిస్టు ఉద్యమ పోరాట సాధనాలైన సమ్మెలు, శ్రామిక ఐక్యత, సంఘటిత పోరాటాలు మొదలగునవి విజయసాధనాలుగా నిరూపితo కావడంతో వాటిని మన దేశ కాల పరిస్థితులకనుగుణంగా అన్వయించి తెలుగు సాహిత్యంలో చిత్రించారు. మార్క్స్ వివరించిన ‘వర్గ అసమానత’ విషయానికి భారతీయ సమాజానికే ప్రత్యేకమైన ‘కులపరమైన అసమానత’ విషయాలను జోడించడం ద్వారా దేశీయ సమస్య అయిన అస్పృశ్యుల దుర్భర జీవితాలను ఇతివృత్తాంతంగా తీసుకొన్నారు. సమస్య పరిష్కారాలకై ఒకవైపు సమకాలీన జాతీయోద్యమ స్ఫూర్తితో గాంధేయ వాద సాధనాలైన ‘సత్యాగ్రహ’ఉద్యమాలను సూచించారు. మరోవైపు సమకాలీన అంతర్జాతీయ స్పూర్తితో విజయవంతమైన బోల్షెవిక్ విప్లవ సాధనాలైన ‘సమ్మెలు కట్టడం, కార్మిక సంఘటిత పోరాటాల’ను సూచించారు. అదనంగా ‘ధర్మ కన్నాల ఉద్యమo’ వంటి సాయుధ పోరాట మార్గాలను సైతం సూచించారు. ఇలా ఒక సంఘ సంస్కర్తగా, స్వాతంత్ర్యయోధునిగా, ఉద్యమకారుడిగా, న్యాయవాదిగా, జైలు ఖైదీగా, మేధావిగా... ఇలా తన జీవిత ప్రతీ దశలోను ఉన్నవ లక్ష్మినారాయణ తన సమాజంతో నెరిపిన వాస్తవిక జీవితాన్ని, జీవితానుభవాలను, సామాజిక పరిచయాలను రంగరించి మాలపల్లిని రాసారు. తనను అమితంగా ప్రభావితం చేసిన సమకాలీన జాతీయ, అంతర్జాతీయ ఉద్యమ భావజాలాన్ని, శ్రామికోద్యమ పోరాట సాధనాలను సాహిత్య రూపంలో వాస్తవిక రీతిలో ప్రతిఫలింపచేయడం ద్వారా నవలను ఉన్నత ప్రమాణాలతో తీర్చిదిద్దగలిగారు. == నవల – ప్రత్యేకతలు == తెలుగు సాహిత్యంలో ఉన్నతమైన, ఉదాత్తమైన అభ్యుదయ భావాలతో వెలువడిన తొలి నవల ఇది. సాంఘిక, ఆర్థిక అసమానతలను తొలగించి సమాజంలో సమతా ధర్మాన్ని స్థాపించడమే ప్రధాన ఉద్దేశంగా ఈ నవల రాయబడింది. ఈ నవలకు పీఠిక రాసింది దేశోద్ధారక కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులు. ఈ నవల గురించి ఆయన పీఠికలో ‘ఆంధ్ర సాహిత్య హృదయ పరిణామాన్ని గ్రహించడానికి మాలపల్లి ఉత్తమ కావ్యమని, తెలుగు విప్లవ సాహిత్యంలో వచ్చిన ప్రధమ’ అని ప్రశంసించారు. సాంఘిక చరిత్రను ఫ్రేమ్ కట్టి మనకు అందివ్వబడిన అతి కొద్ది నవలలో మాలపల్లి ముఖ్యమైనది. ముఖ్యంగా గాంధీజీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం (1920-21) నాటి తెలుగు వారి సాంఘిక పరిస్థితులకు అద్దం పట్టిన తొలి రాజకీయ నవల ఇదే. ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ, సాంస్కృతిక పరిణామాలకు చక్కగా ప్రతిబింబించిన ఈ నవలలో ఆనాటి దేశ రాజకీయ వాతావరణం, గాంధీ మహాత్ముని ఆశయాలు, సహాయ నిరాకరణోద్యమాలు, కార్మికుల సంఘటిత ఉద్యమాలు, దళితుల అంటరానితనం తదితర సమకాలీన పరిస్థితులు పొందుపరచబడ్డాయి. ముఖ్యంగా తెలుగు ప్రజల గ్రామీణ జీవితాన్ని ప్రతిభావంతకంగా చిత్రించిన నవలలో మొదటిది, ప్రామాణికమైనది కూడా ఇదే. ఈ నవలలో సాంఘిక దురాచారాలు, సామాజిక అంతరాలు, వర్ణ వ్యత్యాసాలు, క్రైస్తవ మతమార్పిడి యత్నాలు, దళితుల బాదలు, భూస్వాముల దౌర్జన్యాలు, బ్రిటిష్ అధికారుల దాష్టికాలు, పోలీస్ దమన చట్టాలు, అధికార న్యాయవ్యవస్థ సృష్టించే దుష్పరిణామాలు, న్యాయ వ్యవస్థ లోని లొసుగులు, జైళ్ళలోని ఖైదీల అవస్థలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చిత్రించారు. [[కొడవటిగంటి కుటుంబారావు]] గారి మాటల్లో చెప్పాలంటే - “ పరిపాలనలో ఉన్న భారతదేశపు కుళ్లు యావత్తూ ఈ నవలలో [[భూతద్దం]]లో చూసినట్టు కనిపిస్తుంది. ఒక చారిత్రిక గతిలో ముఖ్యమైన మలుపుల వద్ద ఒక నిర్దిష్ట కాలపు చారిత్రిక, సామాజిక, ఆర్ధిక పరిణామాలను ఉన్నతంగా చిత్రించిన మాలపల్లి నవల తిరిగి అలనాటి తెలుగు ప్రజల సామాజిక పరిశీలనకు నేటి తరం పరిశోధకులకు ప్రధాన సాహిత్యధారంగా నిలవడం ఒక విశేషం. తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో అంతకుముందేన్నడులేని విధంగా ఒక హరిజన కుటుంబ గాధను తీసుకొని, దళితుల సమస్యను ఇతివృత్తాంతంగా స్వీకరించి మాలపల్లి నవల రాయబడింది. ఒక విధంగా గాంధీ హరిజనోద్యమాన్ని ప్రారంభించకముందే హరిజన సమస్యను ఈ నవల సమగ్రంగా చిత్రించగలిగింది. జాతీయోద్యమకాలంలో సమాజం గాంధేయ భావాలతో దళితుల అభ్యుదయం పేరిట వారి సామాజిక, ఆర్ధిక సమస్యల పరిష్కారాల వైపు నిర్మాణాత్మక దృష్టి సారించకుండా, ‘దేవాలయ ప్రవేశం’, ‘సహపంక్తి భోజనాలు’ వంటి ఆదర్శ భావాల పట్లనే కేంద్రీకృతమై వున్నప్పుడు, అటువంటి పరిస్థితులలో దళితుల జీవితాలపై సానుభూతితో వెలువడిన నాటి సాహిత్యానికి విభిన్నంగా మాలపల్లి నవల దళితుల యథార్థ జీవితాలను స్పృశించడమే కాకుండా, వారెదుర్కొంటున్న సామాజిక, ఆర్థిక సమస్యలను కూడా వాస్తవిక ధోరణితో విశ్లేషిస్తూ చిత్రించగలిగింది. మాలపల్లి నవల నాటి సమాజంలోని ఆర్థిక, సాంఘిక అసమానతలను విపులంగా చిత్రించడంతోనే సరిపెట్టకుండా వాటిని రూపుమాపాలన్న సంఘ సంస్కరణాభిలాషను అభ్యుదయ దృక్పధంతో వ్యక్తం చేసింది. దీనికోసం నిజాయితీతో కార్మిక కర్షక పక్షం వహించిన, వర్గచైతన్య స్ఫూర్తి నిండిన తక్కెళ్ళ జగ్గని వంటి విప్లవపాత్రలను నాయకులుగా నిలిపింది. నిరుపేదలైన వ్యవసాయ కూలీలు [[రష్యా]] చూపించే నాటి బాటలో సంఘాలుగా సమ్మెలతో సహాయ నిరాకరణ పాటిస్తూ మాలమాదిగల హక్కుల కోసం ధర్మపోరాటాలు చేయాలని ఈ నవల పిలుపునిస్తుంది. 1922 నుండే తెలుగునాట జాతీయోద్యమంలో అంతర్భాగంగా సోషలిస్టు వ్యవస్థ నిర్మాణం గురించిన ఆలోచనలు కొనసాగాయని చెప్పడానికి మాలపల్లి నవల ఒక తార్కాణం. [[బోల్షెవిక్ విప్లవ]] ప్రభావం ఈ నవలలో ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. ఆ ప్రభావంతోనే సమాజంలో దోపిడి వర్గాలున్నాయని. వ్యవసాయ కూలీలే ఆ సామాజిక దోపిడీకి బలి అవుతున్నారని, దోపిడిని అరికట్టే క్రమంలో సాగే సమసమాజ నిర్మాణ ఉద్యమంలో శ్రామికుల పాత్ర ప్రముఖమైనదనే భావాన్ని కవి చిత్రిస్తాడు. నాయకుడైన వెంకట దాసు ఆర్థిక అసమానతల గురించి, పేదలను దోచుకొనే ధనికుల దోపిడి గురించి కోర్ట్ రూమ్ లో ఇచ్చిన ఉపన్యాస నవలా భాగాలను నాటి కమ్మూనిస్ట్ పార్టీ కూడా వుపయోగించుకొని కర్రపత్రాల రూపంలో శ్రామికులకు అందచేసింది. రైతుకూలీల సమస్యల గురించి ఆలోచించేవారు, పీడిత జనుల పక్షాన్న నిలువడేవారు మాలపల్లిని తమ ‘మేనిఫెస్టో’గా ఎంచుకున్నారని తుమ్ముల వెంకటరామయ్య వంటి వారు తెలియచేసారు. 1934 తదనంతరం ఆంధ్ర ప్రాంతంలో తలెత్తిన రైతు రక్షణ సంఘాలు, కూలీ రక్షణ సంఘాల ప్రచారానికి కవి ఉన్నవ అనుకోకుండా మాలపల్లి ద్వారా గొప్ప ఆయుధాన్ని అందించారని కె.వి. రమణారెడ్డి అభిప్రాయపడినారు. ఒక విధంగా ఇటువంటి భయాలు ఆవరించడంతోనే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మాలపల్లి నవలను నిషేదించిందని చెప్పవచ్చును. జాతీయోద్యమ కాలంలో వ్యావహారిక భాషలో వెలువడిన తొలి రాజకీయ నవలగా మాలపల్లిని పరిగణిoచవచ్చు. వాడుక భాష బొత్తిగా ప్రచారంలో లేనికాలంలో నాటి వ్యవహారిక తెలుగు భాష నడక కనుకూలకంగా ఈ నవల రాయడం విశేషం. అలనాటి వాడుక భాష, మాండలిక పద ప్రయోగాలు అర్థం చేసుకోవడం నేటి తరం పాఠకులకు కాస్త కష్టoగానే వున్నప్పటికీ తెలుగు [[జాతీయాలు]], [[సామెతలు]], [[తెలుగు పలుకుబళ్ళు]] సమృద్ధిగా పొంగి పొరలే ‘మాలపల్లి’ భావంలోను, భాషలోను విప్లవాలను ఏకకాలంలో సాధించిన రచనగా నిలిచింది. ఒక తెలుగు పల్లెటూరును వేదికగా చేసుకొని వెలువడ్డ తొలితరం తెలుగు వ్యవహారిక నవలలో మాలపల్లి దే ప్రముఖ స్థానం. కాల్పానిక సాహిత్యం విశేషప్రచారంలో వున్న నాటి కాలంలో మాలపల్లికి ముందే తల్లాప్రగడ సూర్యనారాయణ వారి ‘హేలావతి‘ (1913), వేంకటపార్వతీశ్వర కవుల ‘[[మాతృ మందిరం]]‘ (1919) వంటి నవలలు మానవత దృక్పధంతో, దళితుల సమస్యలను సానుభూతితో స్పృశించాయి. అయితే వాటికన్నాఒక అడుగు ముందుకేసి సాంఘిక ఇతివృత్తాంతాన్ని కలిగివున్న మాలపల్లి నవల సాంఘిక, ఆర్థిక కోణంలో కూడా దళిత సమస్యను విశ్లేషిస్తూ, ఆధునిక ఉదారవాద దృక్పధంతో ఒక సైద్ధాంతిక భావజాలాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని దళిత సమస్యకు పరిష్కారాన్ని సూచించింది కాబట్టే జాతీయోద్యమకాలం నాటి సంస్కరణరంగంలో ప్రామాణిక నవలగా గుర్తింపు పొందింది. ==మాలపల్లి లోని ‘అభ్యుదయత’== మాలపల్లి నవలకు కావ్యాంశ పరంగానేమి, జాతీయోద్యమ పరంగా నేమి, సంఘసంస్కరణ పరంగానేమి, సామాజిక జీవన చిత్రణ పరంగా నేమి, వాడుక భాషా పరంగా నేమి ఎన్నో ప్రత్యేకతలున్నప్పటికి నవలలో వ్యక్తమైన అభ్యుదయ దృక్పధానికి వాటిని మించిన విశిష్టత ఉంది. మార్క్స్ సిద్దాంతం [[చారిత్రక భౌతికవాదం|చారిత్రిక భౌతికవాదం]] ఆధారంగా మాలపల్లి నవలలో సామాజిక విశ్లేషణ చేయబడింది. భూస్వామ్య వ్యవస్థలో సాంప్రదాయవాదుల తిరోగామి భావజాలాన్ని నిరసించింది. దళితుల పట్ల అవలంబించే వివక్షతను, అగ్రకులాధిక్యతను సూటిగా ప్రశ్నించబడింది. పేదలపై జరుగుతున్న సాంఘిక పీడనను, దౌర్జన్యాలను, ఆర్థికపరమైన అణిచివేతను ఎండగట్టబడింది. ముఖ్యంగా వర్ణ వ్యవస్థ ఆవిర్భావం గురించి, కులమతాల పట్టింపుల గురించి, భూమి మీద ఏర్పడిన హక్కును గురించి మాలపల్లి నవలలో హేతుబద్దంగా విశ్లేషించబడింది. సంఘ చైతన్యం కలిగిన సంగ దాసు వంటి పాత్రలు, వర్గ చైతన్యం కలిగిన తక్కెళ్ళ జగ్గని వంటి పాత్రలు ఈ నవలలో చక్కగా చిత్రించబడ్డాయి. సాంఘిక అసమానత, ఆర్థిక అసమానతలు ఈ రెండూ అనాది కాలం నుండి భారతదేశాన్ని పట్టిపీడిస్తున్న ముఖ్యమైన సమస్యలు. ఈ రెండు సమస్యలను ఉన్నవ వారు మాలపల్లి నవలలో సమగ్రంగా చర్చించారు. కేవలం చర్చకే పరిమితమై పోకుండా ఆయా అసమానతల పరిష్కారాల్లను అభ్యుదయ రీతిలో సూచించారు. కుల సంబంధమైన అసమానతలున్న సంఘాన్ని 'పునర్నిర్మాణం' జయం కోసం ప్రయత్నించిన ఈ నవలకు కవి ‘సంగ విజయం’ అని మరో పేరు పెట్టారు. సంఘ నిర్మాణానికి పూనుకొన్న నాయకుడికి ‘సంగ దాసు’ అని పేరు పెట్టారు. సాంఘిక అసమానతలు అనే సమస్యకు పరిష్కారంగా సంగ దాసును నాయకుడిగా చిత్రించారు. సాంఘిక అసమానత అనే సమస్యకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యాన్నే కవి ఆర్థిక అసమానత అనే సమస్యకు కూడా ఇచ్చారు. నవలలో ఒకచోట “ .... దీనికి సాంఘికానికంటె ఆర్థికానికే ఎక్కువ సంబంధమున్నది'' అని చెప్పారు. సాంఘిక అసమానతకు వలెనే ఈ ఆర్థిక అసమానత విషయానికి కూడా ఒక నాయకుణ్ణి (వెంకట దాసు) నిలిపారు. సాంఘిక అసమానతల నిర్మూలనకు పాటుపడే సంగ దాసు మరణించిన తరువాత వెంకట దాసును ఆర్థిక అసమానతల నిర్మూలనకోసం ఉద్యమ నాయకుడిగా నిలిపి కవి కథను కొనసాగిస్థారు. చిన్నవాడైనప్పటికిని సంగ దాసును నాయకునిగా ముందు ప్రవేశపెట్టటాన్ని గమనిస్తే సామాజిక అసమానత రూపుమాపదగిన రుగ్మతే అయినప్పటికీ దానికంటే గొప్పది ఆర్థిక అసమానత అని, ఆర్థిక అసమానతను రూపుమాపగలిగితే సామాజిక రుగ్మత దానంతట అదే తొలగిపోతుందని కవి భావించినట్లు తెలుస్తుంది. మొట్టమొదట సాంఘిక అసమానత సమస్యను, ఆ పిదప ఆర్థిక అసమానత సమస్యను కవి ఎత్తుకోవటం మన భారతదేశంలో ఆయా సమస్యలు ప్రాధాన్యాన్ని వహించిన క్రమాన్ని సూచిస్థాయి. కవి ఉన్నవ తన మాలపల్లి నవలలో చరమ గీతం, సమత ధర్మం అనే రెండు గేయ కవితలను సామాన్య ప్రజల వాడుక భాషలో జానపదగేయా రీతులలో రచించారు. సంఘంలోని అసమానతలను ఎత్తి చూపుతూ 'చరమ' గీతాన్ని, దేశంలోని ఆర్థిక దుస్థితిని వివరించి ఆర్థికాభివృద్ధిని సాధించే మార్గాన్ని చూపుతూ 'సమతాధర్మం'ను రచించినట్లు తెలుస్తుంది. ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య తెలియచేసినట్లు “మాలపల్లి నవలలో, మొదటి గీతంలో సాంఘిక అసమానతలు, రెండవ గీతంలో ఆర్థిక అసమానతలు చిత్రించబడ్డాయి. ఈ రెండు గీతాల వ్యాఖ్యానమే ఈ నవల” అని చెప్పడం సహీతుకంగా వుంటుంది. ఈ విధంగా సాంఘిక అసమానతకు, ఆర్థిక అసమానతకు రెండింటికి కూడా ప్రాధాన్యం ఇస్తూ 1922 లోనే రాసిన మొదటి అభ్యుదయ కావ్యంగా ఉన్నవ ‘ మాలపల్లి ’ నవల తెలుగు సాహిత్య వికాస చరిత్రలో నిలుస్తుంది. మొత్తం మీద తమ సమస్యలకు పరిష్కార మార్గాలను వెతుక్కునే క్రమంలో సంప్రదాయ రీతులకు భిన్నంగా తమకు తామే ప్రయత్నించడం అనేది ఈ నవలలోని ఇద్దరు ‘మాల’ నాయకుల చర్యలలో కనిపిస్తుంది. సంగ దాసు కోరుకొనే సామరస్య ధోరణిలో సామాజిక మార్పు సిద్ధించకుండా విఫలమైతే, పీడితులకు సాయుధ పోరాట మార్గాలే శరణ్యమవుతాయనే సూచన వెంకట దాసు పాత్ర ద్వారా ఆనాటి సామాజిక ఆధిపత్య వర్గాలకు హెచ్చరికగా తెలియ చేయబడింది. మాలపల్లిలో వ్యక్తమైన ఈ సాహిత్య దృక్పధం నాటి ఆధిపత్యం చెలాయించే వర్గాల భావజాల ధోరణికి అడ్డుకట్టి మానవుడి ప్రగతిశీల పరిణామానికి దోహదకారిగా ఉండటంతో అభ్యుదయ రీతిలో వుందని భావించవచ్చు. తెలుగు సాహిత్యంలో శతాబ్దాలపాటు క్షత్రియులే కావ్యనాయకులుగా ఏలిన సంప్రదాయ ఆనవాయితీని తోసిరాజని నూరేళ్ళ క్రితమే అభ్యుదయ దృక్పధంతో మొట్టమొదటిసారిగా సాహిత్యంలో అట్టడుగు వర్గాల వారిని (మాలలను) నాయకులుగా నిలిపిన అభ్యుదయ నవల మాలపల్లి. ==తెలుగులో తొలి అభ్యుదయ కావ్యంగా ‘మాలపల్లి’== సాధారణంగా మహాకవి శ్రీశ్రీని ఆధునిక అభ్యుదయ సాహిత్యానికి ప్రతీకగా, అభ్యుదయ కవితోద్యమ ఆద్యుడిగా, మూలవిరాట్టుగా, ప్రవక్తగా, అభ్యుదయ కవితారీతి స్రష్టగా పేర్కొంటారు. ఈ అంచనాలు విమర్శనాత్మక దృష్టి లేనివీ, ఆరాధనా భావాలతో కూడినవీ. నిజానికి ఏ ఒక్క మనిషి ఒంటరిగా కొత్తగా ఒక ఉద్యమాన్ని కాని, ధోరణిని గాని సృష్టించజాలలేడు. శ్రీశ్రీ ముందు చెదురుమదురుగానే అయినా బలమైన అభ్యుదయ భావాలు, ధోరణిలు ఉన్నాయి. అయితే శ్రీశ్రీ అద్వితీయత ఏమిటంటే, ఆ ధోరణిని ఉద్యమంగా జ్వలింప చేసి సాహిత్య రంగంలోమహోన్నతంగా సుస్ధిరపరచడం. శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’కు ముందే వెలువడిన ‘మాలపల్లి’ని తొలి అభ్యుదయ కావ్యంగా పరిగణించినంత మాత్రాన అభ్యుదయోద్యమ కవితారీతి ప్రభంజన కర్తగా, యుగకర్తగా శ్రీశ్రీ ప్రాధాన్యతను తక్కువ చేసినట్లు కాదు. ఒకవిధంగా శ్రీశ్రీ కన్నా ముందే 1922 లోనే తెలుగులో అభ్యదయ భావాలతో ఉదాత్తంగా రచించబడ్డ మాలపల్లి నవలలో కనిపించే అభ్యుదయతను, అభ్యుదయ గీతాలును పక్కనబెట్టి, మహాకవి శ్రీశ్రీ నే అభ్యుదయ కవితోద్యమ ఆద్యుడిగా పేర్కొనడం సమంజసం కాదని, నిజానికి ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణనే తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్టమొదటిసారిగా అభ్యుదయ దృక్పథాన్ని ప్రవేశపెట్టిన కవిగా పరిగణించాల్సివుంటుందాని వారి మాలపల్లి నవలనే తొలి అభ్యుదయ మహాకావ్యంగా ప్రముఖ మౌలిక పరిశోధకులు ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య “మాలపల్లి అభ్యుదయ మహాకావ్యం“ గ్రంథంలో సోదాహరణంగా నిరూపించారు. 1) శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’ 1934-40 లలో కళ్ళు తెరుస్తే 1922 లోనే ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’ నవల అభ్యుదయ భావాలతో బోల్షెవిక్ విప్లవ ప్రేరణతో, ఆర్థిక అసమానతలను పోషించే దోపిడి వ్యవస్థలు, సాంఘిక అసమానతలకు దోహదంచేసే వర్ణ వ్యవస్థలను ప్రతిఘటించే భావజాలంతో వెలువడింది. రష్యాలో 1917 లో జరిగిన బోల్షెవిక్ విప్లవం నుండి స్ఫూర్తిని పొందిన తొలి తెలుగు కవి ఉన్నవ లక్ష్మి నారాయణయే అని చెప్పడంలో సందేహం లేదు. 2) తెలుగు సాహిత్యంలో [[భావ కవిత్వం|భావకవిత్వం]] ఉప్పెనలా ఎగసిన కాలంలోనే ఆ భావ కవితాత్మక ఒరవడిలో కొట్టుకుపోకుండా తత్వ్యతిరేకంగా పూర్తి అభ్యుదయ దృక్పథంతో రచింపబడ్డ మాలపల్లి నవల. 3) ప్రాచీనకాలం నుండి సాంఘిక పరంగా, ఆర్థికపరంగా తీవ్ర అసమానతలు నెలకొన్న భారత సమాజంలో సంఘ సంస్కరణను కోరుకొనే ఏ సాహిత్యమైన ఈ రెండు అసమానతలను అనివార్యంగా స్పృశించే ప్రయత్నం చేయవలసి వుంటుంది. ముఖ్యంగా వర్ణ వ్యవస్థ వేళ్ళూనుకొన్న పేదరిక దేశంలో సంఘ హితాన్ని ఆకాంక్షించే ఏ అభ్యుదయ సాహిత్యమైన ఈ రెండింటిని స్పృశిస్తూ, సమన్వయంతో పరిష్కారాలు సూచిస్తూ సాగితేనే అది మన దేశ కాలపరిస్థితిగతుల కనుగుణంగా సమగ్రతను సంతరించుకొంటుంది. అందువల్లనే కుల సమస్య, పేదరిక సమస్య రెండూ అనివార్యంగా పెనవేసుకొన్న భారతదేశంలో సామాజిక అసమానతలకు గీటురాయిగా వున్న ‘కులం’ ఉనికిని గుర్తించ నిరాకరించి, కుల వర్గ దృక్పధంతో నిండిన సాంఘిక అసమానతలను పట్టించుకోకుండా కేవలం ఆర్థిక అసమానతలకు మాత్రమే ప్రాధాన్యత నిస్తూ సంఘ సంస్కరణాభిలాషను వ్యక్తం చేసే సాహిత్యానికి సమగ్రత చేకూరదు. కుల అసమానతలను చూడ నిరాకరించే అటువంటి అభ్యుదయ సాహిత్యానికి, కేవలం అటువంటి దృక్పధం వున్న వర్గాల సాహితీ మద్దతు లభించవచ్చునేమో కాని సర్వజనామోదం కాబోదు. పైగా అటువంటి సాహితీ దృక్పధం, తరాలు మారినా తమ తమ ఆర్థిక స్థితిగతులు మారినా కులవివక్షతను ఎదుర్కొంటున్న దళితుల ఆత్మగౌరవానికి అర్ధంకాని ప్రశ్నగానే తొలిచివేస్తుంది. దీనికి కొంతవరకు సమాధానంగానే అభ్యుదయ సాహిత్య వుద్యమానంతరం వచ్చిన దళితసాహిత్య వికాసాన్ని పరిగణించవచ్చు. అదేవిధంగా ఆర్థిక అసమానతలను పట్టించుకోకుండా కేవలం కుల అసమానతలను మాత్రమే ప్రశ్నిస్తూ సంఘ సంస్కరణాభిలాషను వ్యక్తం చేసే సాహిత్యానికి కూడా సార్వత్రికత చేకూరదు. ఆ విధంగా సాంఘిక అసమానతకు, ఆర్థిక అసమానతకు రెండింటికి కూడా సముచిత ప్రాధాన్యం ఇస్తూ రాసిన మొదటి అభ్యుదయ కావ్యం ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’ అయితే కేవలం ఆర్థిక అసమానతలకు మాత్రమే ప్రాధాన్యం ఇస్తూ, తరువాతి కాలంలో రాయబడ్డ అభ్యుదయ కావ్యం శ్రీశ్రీ ‘మహా ప్రస్థానం’ అవుతుంది. ఒక విధంగా మాలపల్లి నవల తరువాతి కాలంలో రాబోతున్న అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమ ప్రభంజనానికి నాంది పలుకడమే కాకుండా మార్గదర్శిగా నిలిచింది. అయితే తరువాతి కాలంలో వచ్చిన అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమంలో ఆర్థిక అసమానతలకే ప్రాధాన్యతనివ్వబడి, సాంఘిక అసమానతలను పట్టించుకోకపోవడంతో ఆ ఖాళిని కాలక్రమంలో వచ్చిన దళిత కవితోద్యమం కొంతవరకు పూరించింది. అంటే ఆర్థిక అసమానత, సామాజిక అసమానతలను వేర్వేరుగా ప్రశ్నిస్తూ తదనంతర కాలంలో వచ్చిన రెండు విభిన్న ప్రముఖ సాహిత్య ఉద్యమదోరణిల అభ్యుదయతను మాలపల్లి నవల ముందుగానే తనలో ప్రతిఫలించినదని చెప్పవచ్చును. 4) మాలపల్లి నవలలో సంఘ సంస్కరణను చేపట్టింది ఇతర అగ్ర కులాలనుంచి వచ్చిన నాయకులు కాదు. దళిత అట్టడుగు వర్గాలలో పుట్టిన మాలలే తమ సంఘాన్ని సంస్కరించడానికి తమకు తామే స్వయంగా పూనుకోవడం గమనించదగిన విషయం. పైగా తెలుగు సాహిత్యంలో శతాబ్దాలపాటు క్షత్రియులే కావ్యనాయకులుగా ఏలిన ఆనవయితిని తొలిసారిగా పక్కనబెట్టి అభ్యుదయ దృక్పధంతో మొట్టమొదటిసారిగా తెలుగు సాహిత్యంలో అట్టడుగు వర్గాల వారిని (మాలలను) నాయకులుగా నిలిపిన మాలపల్లి నవల తొలి తెలుగు అభ్యుదయ కావ్యం అనడంలో సందేహం లేదు. సాధారణంగా ఆనాటి సంస్కరణ ఉద్యమాలలో సంస్కరించబడే వారు ఎవరైనప్పటికీ, సంస్కర్తలు మాత్రం అగ్రకుల మధ్యతరగతి నుంచి దిగుమతై వచ్చిన వారు కావడం ఒక ఆనవాయితీగా కనిపిస్తుంది. దళితులను ఉద్ధరించవలసిన బాధ్యతను, వారి తరుపున మాట్లాడే ప్రాతినిధ్య బాధ్యతను తమ భుజస్కందాలపై వేసుకొన్న వీరి తపన వారి సాహిత్యరచనలలో కథానాయకుల రూపంలో అడుగడుగునా ప్రతిఫలిస్తుంది. సాహిత్యరచనలలో సాధారణంగా కనిపించే అటువంటి ‘పీడితులను మేల్కొలిపే, సంస్కరించే నాయకత్వ భాద్యతను తమ భుజాలపై వేసుకొనే అగ్రవర్ణ, మధ్యతరగతి కథానాయకుల’ ధోరణులకు విరుద్దంగా సాహిత్యంలో కథానాయకులు పీడితవర్గం నుండే ఆవిర్భవించడం, తమను ఉద్దరించడానికి ఎవరో వస్తారని, ఏదో చేస్తారని ఆశించకుండా ఆ పీడితులే తమను పీడించే దోపిడిదార్లకు వ్యతిరేకంగా తమంతటతామే సంఘటితమై మేల్కొనడం, గళమెత్తడం, పోరాడడం చేయబోవడం వంటివి అభ్యుదయ పోరాటాన్ని సూచిస్థాయి. మాలపల్లిలో పీడితులైన మాలలు నడిపింది ఇటువంటి అభ్యుదయ పోరాటాన్నే. ఇది శ్రీశ్రీ ‘మహా ప్రస్థానం’ కన్నా ముందే ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’లో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ప్రాచీన సాహిత్యంలో క్షత్రియులే కథానాయకులుగా చిత్రించబడుతూ వచ్చారు. సాహిత్యం ఒక అవసరంగా కాకుండా కులవృత్తిగా మాత్రమే వున్నవారికి పోషణార్ధం ఇతరులను ఆశ్రయించాల్సినవసరం కలుగుతుంది. ముఖ్యంగా ఆశ్రితులు కవులైనప్పుడు తమ పోషకులైన క్షత్రియులనే కీర్తించడం, తమ తమ కృతులలో వారినే నాయకులుగా స్వీకరించడం పరిపాటి. అందువలన శూద్రులను నాయకులుగా నిలిపిన కావ్యాలు మచ్చుకైనా మనకు తెలుగు సాహిత్యంలో కనిపించవు. సమాజంలో అట్టడుగు వర్గానికి చెందిన ఒక ‘మాల’ను నాయకునిగా చేసి రచన చేసింది మొట్టమొదట ఉన్నవవారే. ఆధునిక సాహిత్య ప్రక్రియలను ప్రారంభించిన కందుకూరి రచనల్లో కూడా ‘శూద్రులు’, 'మాల'లు నాయకులుగా ఉండటం కనిపించదు. వారి నవల ''రాజశేఖర చరిత్ర''లో నాయకుడు రాజశేఖరుడు నియోగి బ్రాహ్మణుడు. అగ్రవర్ణాలవారిని కాకుండా శూద్రులను నాయకులుగా చేసి కావ్యం వ్రాసింది మొట్ట మొదట కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి వారే. వారి 'ముసలమ్మ మరణము' లోని నాయిక ఒక సామాన్య కాపు స్త్రీ. తదనంతర కవులు గురజాడ కాని, రాయప్రోలు కాని శూద్రులను, అట్టడుగు వర్గాల వారిని నాయకులుగా, ప్రధాన పాత్రలుగా చేసి సాంఘిక రచనలు చేసినట్లు కనిపించదు. ‘పూర్ణమ్మ’ ఒక పూజారి బిడ్డ. సాంఘికేతర ఇతివృత్తాంతంతో కూడిన ‘[[లవణరాజు కల]]’ అనే ఖండికలో రాజైన లవణుడు ఒక 'మాలెత'ను పెళ్ళి చేసికొన్నట్లు చెప్పబడినా అది కూడా ఒక 'కల' గానే మిగిలింది. 1920 నాటికి ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో రాయప్రోలుది శృంగార, రస సంస్కరణ దృష్టి, గురజాడది సంఘ సంస్కరణ దృష్టి అయితే సమష్టి ప్రయోజనం కోసం వ్యక్తీ త్యాగాన్ని కోరుకునే కట్టమంచిది ప్రధానంగా జాతీయ దృష్టి. నాటి తెలుగుసాహిత్యంలోని ఇటువంటి ప్రధాన దృక్పథాలకి విభిన్నంగా అసమానతలను రూపు మాపుకొంటూ ఆర్థికాభివృద్ధిని సాధించి దేశం ముందడుగేయాలని ‘మాలపల్లి’తో ప్రభోదిస్తున్నాడు కాబట్టి ఉన్నవది అభ్యుదయ దృష్టి. మాలపల్లిలో వ్యక్తమైన సాహిత్య దృక్పదం ఆధిపత్యం చెలాయించే వ్యవస్థల (దోపిడి వ్యవస్థల, వర్ణ వ్యవస్థల) ధోరణికి అడ్డుకట్టి మానవుడి ప్రగతిశీల పరిణామానికి దోహదపడేటట్లుగా ఉంది. దళితుల స్ధితిగతులను విశ్లేషించడం ద్వారా, సమకాలీన సాంఘిక ఆర్థిక విషయాల పరిశీలించడం ద్వారా సమాజంలో దళితుల జీవన పరిస్దితులను మెరుగుపరిచే దిశలో మానవతావాద, ఉదారవాద, సామ్యవాద భావజాలాన్ని ప్రచారం చేస్తున్నది కనుకనే మాలపల్లిలో వ్యక్త మైన సాహిత్య దృక్పధం అభ్యుదయం అని చెప్పవచ్చు. సమాజంలోని కుళ్ళును బాదలను వెతలను పట్టించుకోకుండా, కళ కళ కోసమే అన్నట్లుగా భావ కవిత్వం ఉద్యమంగా కొనసాగుతున్న రోజుల్లోనే సంఘంలోని అసమానతలను ఎత్తి చూపుతూ రూపుమాపే ప్రయత్నంలో ‘చరమ’గీతాన్ని, దేశంలోని ఆర్ధిక దుస్దితిని వివరించి ఆర్ధికాభివృద్ధిని సాధించే మార్గాన్ని చూపుతూ ‘సమతాధర్మం’ను రచించి ఆ విధంగా శ్రీశ్రీ కన్నా ఎక్కువ విషయాలను ముందుకు తెచ్చి వర్గ చైతన్యం, కులవ్యతిరేక చైతన్యానికి ఫూలేవలే కృషి చేసిన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణనే తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్టమొదటిసారిగా అభ్యుదయ దృక్పథాన్ని ప్రవేశపెట్టిన కవిగా పరిగణిoచాల్సివుంటుందని, ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య విశ్లేషిస్థారు. తెలుగు సాహిత్యంలో అభ్యుదయ సైద్ధాంతిక భావజాలమే ప్రసరించని కాలంలో, బోల్షేవిక్ విప్లవ ప్రేరణతో, అభ్యుదయ భావాలతో కులవివక్షత లేని సమాజాన్ని, ఆర్ధిక వ్యత్యాసాలు లేని సంఘాన్ని అకాంక్షిస్తూ, సాహిత్యంలో సామ్యవాద వర్గ పోరాట ఆవశ్యకతను తెలియచేస్తూ, దోపిడి వ్యవస్థలు, వర్ణ వ్యవస్థలను ప్రతిఘటించే భావజాలాన్ని ప్రవేశపెడుతూ ఉదాత్తంగా రాయబడ్డ మాలపల్లినే అభ్యుదయ సాహిత్యానికి నాంది పలికిన తొలి రచనగా పరిగణించాల్సివుంటుంది. ==మాలపల్లి లోని అభ్యుదయత పట్ల తెలుగు ఉద్యమాలలో వ్యక్తమైన నిరాసక్తత – కారణాలు== మాలపల్లి నవలకు జాతీయోద్యమ కాలంలో ప్రజల్లో ఆదరణ లభించినప్పటికీ, నవలలోని అగ్ర కులాధిక్యతను సూటిగా ప్రశ్నిస్తూ రాసిన అభ్యుదయ గీతాలకు గాని, ప్రగతిశీల అభ్యుదయ భావాలకు గాని తెలుగు జాతీయోద్యమాలలో తగినంతగా ప్రాచుర్యంగాని, ప్రాధాన్యంగాని లభించలేదు. దళితుల ఆలయ ప్రవేశం, సహపంక్తి భోజనాలు లాంటి ఆదర్శవాదాలతో దళితాభ్యుదయాన్నికాంక్షించిన నాటి సమాజంలో, దళితుల సామాజిక అంతరాలే కాకుండా ఆర్ధిక అంతరాలను కూడా పరిగణనలోనికి తీసుకొని సమస్య-పరిష్కార మార్గాలను నిర్మాణాత్మకంగా ఉద్యమరీతిలో సూచించిన మాలపల్లి నవల లోని ‘విశాల దృక్పదంతో కూడిన అభ్యుదయత’కు జాతీయోద్యమంలో ప్రాచుర్యం కలుగకపోవడం ఒకింత ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. ఉద్యమాలకు భవిష్యత్ దర్శనాన్ని సూచించిన ఈ ‘అభ్యుదయ దార్శనికత’ పట్ల వ్యక్తమైన నిరాసక్తతకు కారణాలు ఏమైనప్పటికిని ప్రధానంగా జాతీయోద్యమ నాయకత్వంలోను, సాహిత్యంలోను కొనసాగుతున్న అగ్రవర్ణ మధ్యతరగతి సామాజిక పట్టు అని భావించవచ్చు. నాడు సాంఘిక వ్యవస్థలో కొనసాగుతున్న అగ్రకుల దుర్నీతిని ఎండగట్టాలని ప్రబోధించే యత్నాలు ఆ వర్గాలకు రుచించకపోవడమేనని చెప్పవచ్చు. చరిత్ర అనేది ఆధిక్య వర్గాల కనుగుణంగా ఎప్పటికప్పుడు తిరగరాయబడుతున్నది. దీనికి సాహిత్య చరిత్ర మినహాయింపేమి కాదు. మన సాహిత్య చరిత్ర కూడా ఎప్పటికప్పుడు అగ్రకుల సామాజిక వర్గ ఆధిపత్యానికనుగుణంగానే తిరగరాయబడుతున్నది. ఎప్పుడైతే తమ వర్గ ప్రయోజనాలకు భంగకరంగా సాహిత్యం సృజించబడుతుందో, ఏ సాహిత్యమైతే తమ ఆధిక్యతామూలాలను కదిలించే ప్రయత్నానికి పూనుకొంటున్నదో అటువంటప్పుడు సమాజంలోని ఆధిక్య వర్గాలు ఆ సాహితీ సృజనను ఆలవోకగా వెనక్కి నెట్టివేస్తూ వాటి స్థానంలో తమ ఆధిక్యతను స్థిరపరుచుకోవడానికి, తమ వర్గ ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా వుండే రచనలను ముందుకు తేవడం జరుగుతుంది. ఏ దేశ చరిత్రలో చూసినా, ఏ సాహిత్య చరిత్రలో చూసినా ఇది కనిపించే సత్యమే. మాలపల్లి నవల కులవర్గ దృక్పధంతో అగ్ర కులాధిక్యతను సూటిగా ప్రశ్నిస్తూ అస్పృశ్యతపై వెలువడిన సమగ్ర అభ్యుదయ కావ్యమైనప్పటికి దీన్ని నిరాసక్తతతో వదిలేసి దాని స్థానంలో నాటి అగ్రవర్ణ సంసృతిని, వారి చాందస కుల సమస్య ప్రభావాలను చిత్రించిన కన్యాశుల్కం నాటకాన్ని ప్రశంసలతో ముందుకు తీసుకువచ్చారనే విమర్శ కూడా ఈ కోణంలోనే పరిశీలించదగిన విషయం. మన జాతీయోద్యమం అస్పృశ్యత సమస్యను మత దృక్పధంతో గుర్తించి, దాని పరిష్కారమార్గాన్ని మతంలోనే వెదికే ప్రయత్నం చేసింది. అందువలనే ఒక విధంగా మత దృక్పధంతో నిండిన బంకించంద్రుని ‘ఆనందమఠం’ నవల అగ్ర కులాధిపత్యాన్ని సవాల్ చేయకపోవడంతో, బెంగాల్ లోని అగ్ర వర్ణ మధ్య తరగతి సామాజిక వర్గం వారి నేతృత్వాన్నసాగిన జాతీయ ఉద్యమాలకు ఆ నవలలోని అభ్యుదయత ఆమోదయోగ్యమై స్వీకరించబడింది. మరి అదేవిధమైన జాతీయభావాలను కలిగివున్నప్పటికీ తెలుగులో కుల దృక్పధంతో రాయబడిన మాలపల్లికి ‘అభ్యుదయ కావ్యం’గా ప్రాచుర్యం లభించలేదు. దీనికి కారణం ఆంధ్రదేశంలో కూడా జాతీయ ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించింది అగ్ర వర్ణ మధ్య తరగతి సామాజిక వర్గమే కాబట్టి ఆ వర్గాలు మాలపల్లి నవలలోని అభ్యుదయత, అభ్యుదయ గీతాలు తమను, తమ అగ్ర కులాధిపత్యాన్ని నేరుగా ప్రశ్నించే తీరులో వుండడంతో వాటిని కావాలనే మూలన పెట్టివుoడవచ్చు. అదే మాలపల్లిలో కుల దృక్పధం కాకుండా మత దృక్పధమే ప్రతిబింబించి వుంటే నాటి అగ్ర వర్ణ మధ్యతరగతి వర్గాలకు ఈ కావ్యం ఆమోదయోగ్యమై హితకావ్యమై మరింత సముచిత స్థానం దక్కివుండేది. మాలపల్లి లోని ‘అభ్యుదయత’ పట్ల నిరాదరణ వ్యక్తం కావడానికి జాతీయోద్యమ కాలంలో కొనసాగిన జస్టిస్ పార్టీ యొక్క కుల రాజకీయాలు కూడా కొంత కారణమైనాయి. బ్రాహ్మణేతర ఉద్యమం యొక్క రాజకీయ రూపమైన స్ధానిక జస్టిస్ పార్టీని ప్రభావితం చేసిన ఆనాటి బ్రాహ్మణేతర సామాజిక వర్గం ఈ ఉదాత్త నవలలోని ప్రకటితమైన ఉన్నవ ప్రగతిశీల ఉద్దేశ్యాలను కులపరంగా శంకించారు. భూస్వామి చౌదరయ్యను దుష్టునిగా చూపడం, అతని కోడలు కమల లేచిపోవడం వంటి అంశాలను బ్రాహ్మణేతరులను అపనిందపాలు చేసే యత్నంలో భాగంగా, జస్టిస్ పార్టీని ప్రభావితం చేస్తున్న కమ్మ జమిందార్లను దుష్టులుగా చిత్రించే ప్రయత్నంలో భాగంగా, అపోహలతో ఈ నవల చూడబడింది. ఈ విధంగా మాలపల్లి నవల ఆనాడు ఆధిపత్యం చెలాయించే మూడు చోదక వ్యవస్ధలను ఏకకాలంలో దుయ్యబట్టడంతో ఆయా వ్యవస్థల నుండి బహిర్గతంగాను అంతర్గతంగాను తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నది. ఒక వైపు వలసపాలనకు వ్యతిరేకంగా నాటి రాజకీయ అధికార వ్యవస్థను విమర్శిస్తూ పీడిత శ్రామికులకు ప్రత్యామ్నాయ పోరాటపద్ధతులను సూచించడంతో ప్రభుత్వ నిషేధానికి గురైంది. మరో వైపు సామాజిక అంతరాలను నిరసిస్తూ అగ్ర వర్ణాల ఆధిపత్యాన్ని నవల సూటిగా ప్రశ్నించడంతో, వర్ణ వ్యవస్థలోని ఆధిక్య వర్గాలకు (అగ్రకుల వర్గాలకు) నవలలోని భావజాలం మింగుడుపడలేదు. ఇంకొక వైపు ఆర్థిక అంతరాలను అంతం చేసే ప్రయత్నంలో భాగంగా భూస్వాములపై సాయుధ పోరాటమార్గాలను నవల ప్రేరేపించడంతో, నాటి ఫ్యూడల్ వ్యవస్థలోని ఆధిక్య వర్గాలకు (జమిందారీ వర్గాలకు) సైతం ఈ నవలలోని అంశాలు నచ్చలేదు. అందుకే జాతీయోద్యమకాలంలో మాలపల్లి నవల లోని అభ్యుదయ భావాలు మానవుని ప్రగతిశీలక పరిణామానికి దారి తీసే భావాలైనప్పటికీ, ఆనాటి జాతీయోద్యమంలో కీలక పాత్ర వహిస్తున్న ఫ్యూడల్ ఆధారిత వర్ణ వ్యవస్థ లోని ఆధిక్య వర్గాల యొక్క అభిమతాలకు విరుద్దంగా ఉండటంతో, వారి ప్రయోజనాలకు భంగకరంగా ఉండటంతో నవలలోని అభ్యుదయ అంశాలు నిరాసక్తంగా చూడబడి పక్కన పెట్టబడ్డాయి. ఏ వ్యవస్థలైతే నవలలోని అభ్యుదతయతను చూడ నిరాకరించాయో, ఆ ప్రగతినిరోధక వ్యవస్థలకు కాలం చెల్లిన నేటి కాలంలో కూడా ఈ నవలకు ‘అభ్యుదయకావ్యం’గా రావలసినంత గుర్తింపు దక్కలేదు. దీనికి కారణం తెలుగు సాహిత్యంపై కొనసాగుతున్న అగ్ర వర్ణ మధ్య తరగతి సామాజిక పట్టు అని చెప్పాల్సివుంటుంది. ఎవరి పట్టును అయితే [[సమాజం]]లో సడలించాలని ఈ కావ్యం నేరుగా సూచించిందో వారి ఛాయ లో సాహిత్యం సేద తీరినంత కాలం ఈ మహాకావ్యానికి ‘అభ్యుదయ కావ్యం’గా రావల్సింత పేరు ప్రఖ్యాతులు దక్కలేదు. అయితే తదనంతరకాలంలో నవలలోని ‘అభ్యుదయత’ను తులనాత్మకంగా పరిశీలించాల్సిన అనివార్యత ఏర్పడినప్పుడు నవలలోని ‘సామాజిక చిత్రణ’ లాంటి అంశాలు ప్రశంసలతో ముందుకు తేబడి సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కట్టిన ‘దళితాభ్యుదయత’ను వెనుకకి నెట్టే ప్రయత్నం చేయబడింది. అయితే ముందు చెప్పినట్లుగానే మాలపల్లికి తొలి ‘అభ్యుదయ కావ్యం’గా సాహిత్య చరిత్రలో రావాల్సినంత గుర్తింపు రాకున్నా తెలుగు క్లాసిక్స్ లలో ఎన్నదగిన ఉత్తమ ఇతిహాస కావ్యంగా పేరు గాంచింది. ==నవల – ప్రచురణ - నిషేధం== కవి ఉన్నవ జైలు నుండి విడుదలైన తరువాత బెల్లంకొండ రాఘవరావుచే మాలపల్లి నవల రెండు భాగాలుగా 1922 లో ప్రచురించబడింది. ఈ నవల విడుదల ప్రగతి శీలక సాహిత్య చరిత్రలో మేలిమలుపు. మహాత్మా గాంధీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి సాంఘిక, రాజకీయ పరిస్థితులకు చిత్రించిన ఈ రాజకీయ నవలలో బోల్షెవిక్ భావాలు వున్నాయని, ప్రజల్ని రెచ్చగొట్టి ప్రభుత్వంపై దాడిచేసే విధంగా వుందని భావించిన అప్పటి బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వం కమ్యూనిస్టు సిద్ధాంతాలను ప్రచారం చేయడం, కార్మికులను భూస్వాములకు వ్యతిరేకంగా రెచ్చగొట్టడం, ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించడం అనే అభియోగాలపై 1923 ఏప్రిల్ 5 తేదీన నవలపై నిషేధించింది. మద్రాసు శాసనమండలిలో 1926 లో కాళేశ్వరరావు తదితరులచే ఆ నిషేదంపై చర్చ జరిగింది. నవల లోని కొన్ని భాగాలు తొలిగించిన పిదప మాలపల్లి ప్రచురణకు అనుమతి 1928 మార్చి 30 తేదీన లభించింది. తర్వాత ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంచే ఇంటర్ పాఠ్య గ్రంధంగా ఎంపిక కాబడింది. తిరిగి 1936 మార్చి 7 న [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] ప్రభుత్వం మాలపల్లి నవలపై రెండవసారి నిషేధం విధించి, పాఠ్య గ్రంధంగా తొలగించింది. 1937 లో రాజగోపాచారి ఆధ్వర్యంలో మద్రాసు లోని కాంగ్రెసు ప్రభుత్వం మాలపల్లి నవలపై నిషేదాన్ని రద్దు చేసింది. రెండు సార్లు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నిషేదాన్ని ఎదుర్కొన్న ఈ నవలకు ప్రజల్లో విశేష ఆదరణ లభించింది. స్వాతంత్ర్యానoతరo శ్రీ మరుపూరి కోదండరామయ్యచే క్లుప్తీకరించబడిన ఈ తెలుగు నవలను (416 పేజీలు) 1976 లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి ప్రచురించింది. క్లుప్తీకరించబడిన ఈ నవలకు బెజవాడ గోపాలరెడ్డి ముందు మాట రాసారు. ‘సహవాసి’ చే తెలుగులో మరింతగా కుదించబడిన ఈ నవల సంక్షిప్త ప్రతి (68 పేజీలు) ని [[హైదరాబాద్ బుక్ ట్రస్ట్]] ప్రచురించింది. డాII వాడపల్లి వి. బి. రామారావు చే ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడిన ఈ నవలను (403 పేజీలు) 2007 లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి ప్రచురించింది. ==నవల - నాటకీకరణ== మాలపల్లి నవలను నగ్నముని 1974లో అదే పేరుతొ నాటకీకరణ చేయగా మాలపల్లి నాటకానికి ప్రముఖ నాటకోద్యమ కర్త, పద్మభూషణ్ పురస్కార గ్రహీత శ్రీ ఎ.ఆర్. కృష్ణ దర్శకత్వం వహించి డెబ్భైమంది కళాకారులతో, సహజమైన సెట్టింగులతో ఆంధ్రదేశమంతటా నూటపదిసార్లు నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. గూడవల్లి రామబ్రహ్మం సందేశాత్మకచిత్రం ‘మాలపిల్ల’ ఉన్నవ వారి మాలపల్లి నవల ఆధారంగా రూపొందించబడినదన్న భావన నిజం కాదు. గుడిపాటి వేంకటాచలం వారి అముద్రిత కథను ఆధారంగా చేసుకొని గూడవల్లి వారు ‘మాలపిల్ల’ సామాజిక చిత్రాన్ని తీయడం జరిగింది. ==మాలపల్లికి తెలుగు సాహిత్యంలో స్థానం – అంచనా== జాతీయోద్యమకాలంలో [[వ్యావహారిక భాషోద్యమం|వ్యావహారిక భాషలో]] వెలువడిన తొలి రాజకీయ నవల 'మాలపల్లి'. నవల మార్క్సిస్టు భావజాలంతో జాతీయోద్యమ ప్రభావంతో వచ్చినా, దళితుల జీవితాన్ని స్పర్శించిన సమగ్ర నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. దేశ సామాజిక రాజకేయ వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ సంఘం లోని సామాజిక, ఆర్థిక అసమానతలను ఎత్తి చూపుదమే కాకుండా ఆ సామాజిక, ఆర్థిక అంతరాలను రూపుమాపే ప్రయత్నాలను మార్క్సిస్ట్ సైద్ధాంతిక భావజాల నేపథ్యంలో విశ్లేషిస్తూ సంఘ సంస్కరణాభిలాషను వ్యక్తం చేస్తూ 1922 లోనే అభ్యుదయ భావాలతో వ్రాయబడ్డ తొలి నవలగా ఈ మాలపల్లికి తెలుగు సాహిత్య వికాసంలో విశిష్టస్థానం ఉంది. అలనాటి తెలుగు సాహిత్యంలో కొనసాగుతున్న భావకవిత్వ ధోరణి వెల్లువలో కొట్టుకు పోకుండా దానికి విభిన్న రీతిలో స్పందిస్తూ సామాజిక అంతరాలను ప్రశ్నిస్తూ సమాజహితాన్ని కాంక్షిస్తూ వ్రాయబడ్డ తొలి అభ్యుదయ కావ్యం. అసమాన సామాజిక స్ప్రహతో అభ్యుదయ భావాలతో ఉదాత్తంగా రాయబడ్డ నాటి నవలల్లో మాలపల్లిదే అగ్రస్థానం. సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కడుతూ అస్పృశ్యుల జీవితాన్ని వాస్తవిక ధోరణిలో స్పర్శించినది, దళిత సమస్యలను సైద్ధాంతిక కోణంలో విశ్లేషించింది కాబట్టే సంస్కరణరంగంలో వచ్చిన ప్రామాణిక నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ఒక హరిజన కుటుంబ గాథని ఇతి వృత్తాంతంగా ఎన్నుకొని సమాజంలో అట్టడుగు వర్గానికి చెందిన ఒక ‘మాల’ను నాయకునిగా చేసుకొని రాయబడ్డ తొలి తెలుగు నవలగా, సాంఘిక అసమానతకు, ఆర్ధిక అసమానతకు రెండింటికి కూడా సముచిత ప్రాధాన్యం ఇస్తూ రాసిన మొదటి అభ్యుదయ కావ్యంగా ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’ తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఖ్యాతి పొందింది. ఆర్థిక అసమానత, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ తదనంతర వేర్వేరు కాలాలలో వచ్చిన రెండు విభిన్న ప్రముఖ సాహిత్య దోరిణిల అభ్యుదయతను మాలపల్లి నవల ముందుగానే తనలో అంతర్లీనం చేసుకొని, రాబోయే అభ్యుదయ సాహితీ రచనలకు మార్గదర్శిగా నిలిచింది. 1920 కాలం నాటి చారిత్రిక, సామాజిక, ఆర్థిక పరిణామాలను, తెలుగువారి జీవన విధానాన్ని, సమకాలీన పరిస్థితులను సమున్నతంగా చిత్రించిన మాలపల్లి నవల తిరిగి అలనాటి చరిత్రకు, తెలుగు ప్రజల సామాజిక పరిశీలనకు నేటి తరం పరిశోధకులకు ప్రధాన సాహిత్యధారంగా నిలవడం ఒక విశేషం. నూరేళ్ళు కావస్తున్నా మాలపల్లి పునర్ముద్రితమవుతున్నదంటే దానికి కారణం ఈ నవలలో చిత్రితమైన జీవిత వాస్తవికత, ఉదాత్త పాత్రలు, కళాత్మకత, అభ్యుదయత, ఉన్నత మానవీయ విలువలు, భవిష్యత్ దర్శనాలే. ఇటువంటి రచనలు తరాలు మారినా పాఠకులను ఆలోచింపచేస్తాయి. మానసిక సంఘర్షణను ప్రేరేపించి సమాజాన్ని ఆదర్శాల వైపు నడిపిస్తాయి. ఈ లక్షణాలే మాలపల్లి నవలను మహత్తర ఇతిహాస కావ్యంగా, [[తెలుగు సాహిత్యం]]లో క్లాసిక్స్ సరసన సమున్నతంగా నిలబెట్టాయి. ==మూలాలు== * మాలపల్లి : [[నూరేళ్ళ తెలుగు నవల]] 1878-1977 (పాతిక ప్రసిద్ధ నవలల పరిచయం - పరిశీలన), రచన: సహవాసి, సంపాదకుడు: డి.వెంకట్రామయ్య, పర్ స్పెక్టివ్స్, హైదరాబాద్, 2007. పేజీలు: 21-26. *ఆచార్య వకుళాభరణం రామకృష్ణ “ఆంధ్రదేశంలో సంఘ సంస్కరణోద్యమాలు” - హైదరాబాదు బుక్ ట్రస్ట్ ప్రచురణ *డాక్టర్. వి. వీరాచారి “ తెలుగునాట సాంస్కృతిక పునర్జీవనోద్యమాలు కవులు – రచయితలు “ *కంభంపాటి సత్యనారాయణ “అర్థ శతాబ్ద కాలంలో ఆంధ్రుల పైని అక్టోబరు విప్లవ ప్రభావం” - వికాస సమితి, మద్రాసు (1973) ప్రచురణ *డాక్టర్ కడియాల రామమోహనరాయ్ “20 వ శతాబ్ది తెలుగు కవిత్వం” – పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం (2003) ప్రచురణ *పొట్టిశ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం మాజీ వైస్ ఛాన్సలర్ ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య “మాలపల్లి అభ్యుదయ మహాకావ్యం“ - రస తరంగిణి, వరంగల్ (1990) ప్రచురణ *బి.యస్. రాములు వ్యాసం “ఎవరు ప్రజల మనిషి” [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:1923 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] 6e1x0h5eah8ib8nx464mctwo7ise0ix 4983495 4983494 2026-10-18T06:03:10Z K.Venkataramana 27319 4983495 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = మాలపల్లి | author = [[ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ]] | country = భారతదేశం |image = [[బొమ్మ:Telugubookcover malapalli.JPG|centre]] | language = తెలుగు | genre = అభ్యుదయ నవల | published = 1922 | subject = కులవివక్ష, అస్పృశ్యత, సంఘసంస్కరణ, జాతీయోద్యమం }} మాలపల్లి 1922లో [[ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ]] రాసిన తెలుగు అభ్యుదయ నవల. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కులవర్గ దృక్పథంతో వెలువడ్డ తొలి అభ్యుదయ రచనగా దీన్ని విమర్శకులు గుర్తించారు. ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ ప్రముఖ సంఘసంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, తెలుగు నవలా సాహిత్య వైతాళికుల్లో ఒకడు. జాతీయోద్యమంలో భాగంగా [[పుల్లరి|పల్నాడు పుల్లరి సత్యాగ్రహంలో]] పాల్గొని జైలుపాలైన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ [[వెల్లూర్ కోట|రాయవెల్లూరు]] జైలులో వుండగా ఈ నవలను దేశభక్తిపూరితంగా సంఘసంస్కరణాభిలాషతో రచించాడు. ఈ మాలపల్లి నవల ప్రగతిశీలక తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఒక మేలిమలుపుగా, సామాజిక దృక్పథంలో ఒక ముఖ్య ఘట్టంగా, సంఘ సంస్కరణ సాహిత్యంలో ప్రామాణికంగా నిలిచినట్టు సాహిత్య విమర్శకులు పేర్కొన్నారు. ఈ నవల మార్క్సిస్టు భావజాలంతో జాతీయోద్యమ ప్రభావంతో వచ్చినా, సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కడుతూ అస్పృశ్యుల జీవితాన్ని స్పర్శించిన ప్రామాణిక నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ముఖ్యంగా గాంధీజీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి తెలుగు వారి సాంఘిక పరిస్థితులకు అద్దం పట్టిన ఈ నవల ఆయా చారిత్రక సామాజిక, ఆర్థిక ఉద్యమాల సందర్భాలలో వచ్చిన పరిణామాలను వాస్తవిక ధోరణితో సృజనాత్మకంగా తెలియచేసింది. ఈ నవలతో, తెలుగునాట సంఘ సంస్కరణ సాహిత్యంలో వ్యక్తమయ్యే దృక్కోణం సానుభూతి నుండి అభ్యుదయ వైపుగా, ఆదర్శాల నుండి ఆచరణాత్మక ఆలోచనలు రేకెత్తించే విధంగా సైద్ధాంతికభావజాల మద్దతుతో ప్రస్థానం ప్రారంభించింది. తెలుగు సాహిత్యంలో ఆధునిక ఇతిహాస కావ్యంగా పేరుపొందిన ఈ నవలను 1958లో [[ఎన్.జి.రంగా]] టాల్‌స్టాయ్ “[[వార్ అండ్ పీస్]]” నవలతో పోల్చతగినదిగా అభివర్ణించాడు. ==నేపథ్యం== === రచయిత === [[ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ]] (1877-1958) గుంటూరులో జన్మించాడు. డబ్లిన్ యూనివర్సిటీ (ఐర్లాండ్) లో బారిస్టర్ చదువుతుండగా, అక్కడి ఐరిష్ [[హోమ్ రూల్]] జాతీయ నాయకుడైన ''డీవాలేరా''తో ఏర్పడిన పరిచయం అతడిని ప్రభావితుణ్ణి చేసింది. [[మద్రాసు హైకోర్ట్|మద్రాసు హైకోర్టు]]<nowiki/>లో చేపట్టిన న్యాయవాద వృత్తిని వదిలిపెట్టి తొలుత అతివాదిగా జాతీయోద్యమంలో ప్రవేశించినప్పటికి క్రమేణా గాంధేయవాదిగా మారాడు. కాంగ్రెస్ వాది అయినప్పటికీ మత ప్రాతిపదికపై జరుగుతున్న [[ఖిలాఫత్ ఉద్యమం|ఖిలాఫత్ ఉద్యమాన్ని]] తను నమ్మిన విలువలకు కట్టుబడి నిర్మొహమాటంగా విమర్శించి [[చిత్తరంజన్ దాస్]] వంటి నాయకుల మన్నన పొందాడు. స్వాతంత్రోద్యమాలలో భాగంగా పల్నాడులో అటవీ నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన్ పుల్లరి సత్యాగ్రహం (1921), [[ఉప్పు సత్యాగ్రహం]] (1931), [[క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం]] (1942) లలో పాల్గొని జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. 1917 నాటి రష్యన్ [[అక్టోబర్ విప్లవం|బోల్షెవిక్ విప్లవం]] వల్ల ప్రభావితమైన తొలి తెలుగు మేధావులలో ఉన్నవ ఒకడు. అకుంఠిత దీక్షతో సంఘ సంస్కరణాభిలాషతో ఉన్నవ విధవలకు, అనాధలకు, అణగారిన వర్గాల ఉన్నతికై పాటుపడ్డాడు. తన కులం నుండి ఎదురైన నిరసనలను లెక్కచేయకుండా గుంటూరులో 32 వితంతు వివాహాలు జరిపి “గుంటూరు వీరేశలింగం"గా పేరుపొందారు. గుంటూరులో వితంతు శరణాలయం (1902), కార్వే స్ఫూర్తిగా స్త్రీలకు వృత్తి విద్య కోసం ‘[[శారదా నికేతన్]]’ (1922) వంటి అనేక సంస్థలను స్దాపించాడు. దళితుల అభ్యున్నతిని దళితుల ఆలయ ప్రవేశాలు, సహపంక్తి భోజనాల వంటి కార్యకలాపాలకే పరిమితం చేయకుండా నిర్మాణాత్మక రీతిలో పాటుపడ్డాడు. కుల భేదాలు లేని సమ సమాజాన్ని ఆశించి కుల వ్యవస్ధను ప్రశ్నిస్తూ సాహిత్యాన్ని ఆలంబనగా చేసుకొని అసమాన సామాజిక స్పృహతో దళితుల సమస్యలను కుల, ఆర్థిక కోణంలోనూ విస్తృతంగా పరిశీలించి మాలపల్లి అనే సుదీర్ఘ నవల (762 పేజీలు) ను రాయవెల్లూరు జైలులో వుండగా 1922లో రచించాడు. అవిశ్రాంత సంఘసంస్కర్తగా, నిష్కళంక స్వాతంత్ర్యయోధునిగా, ఆచరణవాదిగా, మేధావిగా, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా పేరుపొందిన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ సృజించిన మాలపల్లి నవలతో, తెలుగునాట సంఘసంస్కరణోద్యమకవిత్వంలో వ్యక్తమయ్యే సాహితీ దృక్కోణం ‘సానుభూతి’ నుండి ‘అభ్యుదయo’ వైపుగా మరలింది. 1920-21 కాల వ్యవధిలో గాంధీజీ దేశ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి దేశ కాల పరిస్ధితుల నేపథ్యంలో ఈ నవల రాయబడింది. ఆనాటి సమాజంలోని దళితుల దుర్భర జీవన విధానం చూసి చలించిపోయిన కవి లోని ఆంతరంగిక కల్లోల భావజాలం నుంచి ఈ నవలావిర్భవించింది. ===సాంఘిక నేపథ్యం=== నాటి సమాజంలో వర్ణ వ్యత్యాసాలు, భూస్వాముల ఆర్థిక దోపిడీ వలన [[దళితులు|దళితుల]] సాంఘిక ఆర్థిక జీవన పరిస్థితులు అత్యంత దుర్భరంగా మారాయి. దీనికి తోడు బ్రిటిష్ వలస పాలన తీరుతెన్నులలతో ఆనాటి గ్రామీణ జీవన పరిస్థితులు అస్తవ్యస్తంగా, అవ్యవస్థమై వున్న తరుణమది. ===రాజకీయ నేపథ్యం=== వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా దేశ ప్రజలలో బలీయంగా వున్న స్వాతంత్ర్య కాంక్ష, దానికోసం జాతీయోద్యమాల పరంపర కొనసాగుతుండడం, దేశ రాజకీయరంగంలో [[గాంధేయవాదులు|గాంధేయ భావాలకు]] ఆదరణ పెరుగుతుండడం కనిపిస్తుంది. నానాటికి పెరుగుతున్న జాతీయోద్యమం [[సంఘసంస్కర్త|సంఘసంస్కరణోద్యమాన్ని]] రాజకీయోద్యమంతో ఏకం చేయడానికి ప్రయాత్నిస్తున్న ఈ తరుణంలో ఒకవైపు స్వాభిమాన ఉద్యమస్ఫూర్తితో, సామాజిక అంతరాలను ప్రశ్నిస్తూ దళితులను తమవైపు ఆకర్షించడానికి [[జస్టిస్ పార్టీ]] చేసే మమ్మురయత్నాలు, మరోవైపు [[హరిజనోద్ధరణ ఉద్యమం]] పేరుతొ దళితులను జాతీయోద్యమంలో సమీకరించే లక్ష్యంతో కాంగ్రెస్ పార్టీ గాంధేయవాద భావజాలంతో జోరుగా చేసే ప్రయత్నాలు కొనసాగుతున్నాయి. అదే సమయంలో రష్యాలోని [[అక్టోబర్ విప్లవం|బోల్షెవిక్ ఉద్యమ]] ప్రేరణతో మన దేశంలో [[సోషలిజం|సోషలిస్టు వ్యవస్థ]] నిర్మాణం పట్ల మధ్యతరగతి విద్యావంతులలో నూతన ఆలోచనలు, అభ్యుదయ భావాలు రేకెత్తడం ప్రారంభమైనాయి. ===సాహిత్య నేపథ్యం=== మాలపల్లి రచనా కాలం నాటికి తెలుగు సాహిత్యంలో [[భావ కవిత్వం|భావకవిత్వ ధోరణి]] ప్రబలంగా ఉంది. దానికి సమాంతరంగా [[జాతీయోద్యమ సాహిత్యం]], [[సంఘసంస్కరణోద్యమ సాహిత్యం|సంఘసంస్కరణోద్యమ సాహిత్యాలు]] రెండు పాయలుగా ఉన్నాయి. ఒక విధంగా 1920 నాటికి ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రధానంగా మూడు దృక్పథాలున్నాయని చెప్పవచ్చు. 1. భావ దృక్పథం 2. జాతీయ దృక్పథం 3. సంఘ సంస్కరణ దృక్పథం. [[రాయప్రోలు సుబ్బారావు|రాయప్రోలు]]<nowiki/>ని శృంగార, రస సంస్కరణ దృష్టికి, [[ముసలమ్మ మరణము|ముసలమ్మ మరణం]]తో [[కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి|కట్టమంచిని]] జాతీయ దృష్టికి, ఉదాత్త రచనలతో [[గురజాడ అప్పారావు|గురజాడని]] సంఘ సంస్కరణ దృష్టికి ప్రతీకలుగా భావించవచ్చు. మాలపల్లి రచన కాలం నాటికి దళితుల సమస్యల పట్ల ఈ మూడు దృక్పథాలకు చెందిన సాహిత్య వైఖిరులును పరిశీలిస్తే – భావ కవితోద్యమం తనదైన కాల్పానిక జగత్తులో ఊహాప్రేయసిపై కవితలు అల్లుకొంటూ ఊహలలో మునిగిపోయిందే కాని సమాజంలో కళ్ళెదుట కనిపిస్తున్న అస్పృశ్యత లాంటి వాస్తవిక సమస్యల వైపు తొంగిచూసే ప్రయత్నం చేయలేదు. ఇకపోతే నాటి జాతీయోద్యమం అస్పృశ్యత సమస్యను మతస్పృహలో గుర్తించి, దాని పరిష్కార మార్గాన్నికూడా మతంలోనే వెదికే ప్రయత్నం చేసింది. దాని మూలంగా జాతీయోద్యమ సాహిత్యం, ఆనాటి దళితుల దైన్య పరిస్థితులను కొంతవరకు సానుభూతితో స్పృశించినప్పటికి, అది ప్రధానంగా అస్పృశ్యులను జాతీయోద్యమంలో సమీకరించడమే లక్ష్యంగా పనిచేసింది. మరోవేపు సంఘసంస్కరణోద్యమ సాహిత్యం ప్రధానంగా బ్రాహ్మణ వర్గ సామాజిక సమస్యలకు ఇచ్చినంత ప్రాధాన్యం అస్పృశ్యత లాంటి దళిత సామాజిక సమస్యలకు ఇవ్వలేదు. ఒక విధంగా దళితుల సమస్యకు మూలకారణాలను సామాజిక, ఆర్థిక కోణాలలో విశ్లేశించడానికి, వారి సమస్యల పరిష్కారానికి కావలిసిన అభ్యుదయ సైద్ధాంతిక భావజాలం నాటి తెలుగు సాహిత్యానికి ఇంకా చేకూరలేదు. ఈ నేపథ్యంలోనే తొలిసారిగా బోల్షెవిక్ విప్లవ ప్రేరణతో, అభ్యుదయ భావాలతో కులవివక్షత లేని సమాజాన్ని, ఆర్థిక వ్యత్యాసాలు లేని సంఘాన్ని అకాంక్షిస్తూ ఉదాత్తంగా ఉన్నవ లక్ష్మినారాయణ 1922 లో మాలపల్లిని సృజించారు. ==మాలపల్లి నవల కథా సంగ్రహం – సామాజిక చిత్రణ== ===కథా సారాంశం=== దళితులలో అట్టడుగు వర్గాలకు చెందిన ‘మాలదాసరి’ కులస్థుడైన రామదాసు సాత్వికుడు. సాంప్రదాయ పరాయణుడు. గాంధేయవాది. కథంతా అతని కుటుంబం, సమాజాన్ని అల్లుకొని సాగుతుంది. రామదాసు భార్య మహాలక్ష్మి. వీరికి ఇద్దరు కొడుకులు, ఒక కూతురు. పెద్ద కొడుకు వెంకట దాసు, చిన్న కొడుకు సంగ దాసు, కూతురు జ్యోతి. పెద్ద కొడుకు వెంకట దాసు తండ్రికి సాయంగా సేద్యం చేస్తుంటాడు. చిన్నకొడుకు సంగ దాసు ఒక భూస్వామి వద్ద పాలేరుగా పనిచేస్తుంటాడు. పొలం పనులలో కూతురు జ్యోతి సాయం చేస్తుంటుంది. రామదాసు చెల్లెలు సుబ్బలక్ష్మి. ఆమె కొడుకు అప్పాదాసు కూడా తండ్రి లేకపోవడం చేత రామదాసు ఇంటిపట్టునే పనులు చేస్తూ పెరుగుతుంటాడు. ఈ విధంగా తమకున్న కొద్దిపాటి భూమితో ‘మాలపల్లి’లో రామదాసు కుటుంబమంతా శ్రమిస్తూ జీవనం సాగించేది. ఆ వూరి మోతుబరి, 800 ఎకరాల ఆసామి అయిన చౌదరయ్య కొడుకులైన రామానాయుడు, వెంకటయ్య నాయుడు అనే అన్నదమ్ములు కూడా ఈ నవలలో ముఖ్య పాత్రలుగా వుంటారు. సంగ దాసు ఈ చౌదరయ్య వద్దనే పాలేరుగా పనిచేస్తుంటాడు. పనివాడైన సంగ దాసు, యజమాని కొడుకైన రామానాయుడుల ఇద్దరి ఆశయాలు ఒకటే కావడంతో స్నేహంగా సఖ్యతగా వుంటారు. ఒక విధంగా రామదాసు కుటుంబంలోని వాళ్ళంతా కులమతాల పట్టింపుల్ని దుయ్యబట్టినవాళ్ళే. కొడుకులు వెంకట దాసు, సంగ దాసులు సంస్కరణ భావాలు కలిగినవాళ్ళు. కరడుగట్టిన భూస్వామి చౌదరయ్య చేసే అత్యాచారాలను ప్రతిఘటించేందుకు సంగం దాసు తోటి దళిత కూలీలను సంఘటితపరచి, వారిలో చైతన్యం కలిగించి, సమ్మెలకు నాయకత్వం వహిస్తాడు. దళితులకు విద్య నేర్పడం కోసం బడులు తెరుస్తాడు. దళితుల జీవితాలను సంస్కరించడానికి ఆతను చేయని ప్రయత్నమంటూ లేదు. ఈ కృషిలో రామానాయుడు అతనికి సాయంగా వుంటూ ఆర్థికంగా చేయూతనిస్తాడు. ఇది భూస్వామికి కంటగింపుగా వుంటుంది. ఒకనాడు భూస్వామి సంగ దాసు తలపై పనిముట్టుతో గట్టిగా మోదడం వల్ల సంగ దాసు మరణించడం జరుగుతుంది. భూస్వామి పోలీసులకు లంచం ఇచ్చి విచారణ పరిది నుండి తప్పించుకొంటాడు. నష్టపరిహారంగా భూస్వామి ఇవ్వబోయిన ధనాన్ని నిరాకరించి తమ కొడుకు చంపబడ్డ విషాదాన్ని రామదాసు దంపతులు మౌనంగా భరిస్తారు. దీనితో రామానాయుడు పేద రైతులకు మరింత దగ్గరై, దళితాభ్యున్నతికి పూర్తిగా అంకితమవుతాడు. సంగ దాసు ఆదర్శభావాల వ్యాప్తి కోసం అతని స్మృతి చిహ్నంగా “సంగ పీఠం” గ్రామంలో నెలకొల్పబడుతుంది. క్రమేణా ఈ సంగ పీఠం కృషిలో దళితేతర అగ్ర కులాలు కూడా చేరతాయి. వెంకట దాసు (రామదాసు రెండవ కొడుకు) అడవులలో నివసిస్తూ తక్కెళ్ళ జగ్గడు అనే మారు పేరుతో ‘సంతాను’ లనబడే రహస్య కార్యాచరణ దళాలను ఏర్పాటు చేస్తాడు. ఈ నవలలోని ‘సంతాను’ల ప్రసక్తి బంకిమచంద్రుని ఆనందమఠం నవల లోని ‘సంతాను’లను జ్ఞప్తికి తెస్తుంది. ‘ధర్మ కన్నాలు’ వేయడం ద్వారా ధనికుల ఆస్తిని కొల్లగొట్టి పేదలకు పంచిపెట్టే ఉద్యమానికి వెంకట దాసు నాయకత్వం వహిస్తాడు. అయితే పోలీసులతో జరిగిన సాయుధ ఘర్షణలో వెంకట దాసు గాయపడి పట్టుబడి చివరకు జైలు పాలవుతాడు. ఒక వ్యాజ్యంలో ఓడిన రామదాసు తన యావదాస్తిని భూస్వామి చౌదరయ్యకు స్వాధీనం చేయవలసి వస్తుంది. తన పొలం నుండి, ఇంటి నుండి వెళ్ళగొట్టబడిన రామదాసు చివరకు ఒక సంపన్నుడి ఇంటిలో పనికి కుదురుతాడు. తక్కెళ్ళ జగ్గని సహచరులు ఆ సంపన్నుని ఇంటిని కొల్లగొట్టడంతో, ఆ “ధర్మ కన్నం”తో సంబంధం ఉందనే నెపంతో రామదాసును, అతని భార్య మహాలక్ష్మిని పోలీసులు అరెస్టుచేసి సెటిల్మెంటులో నిర్బంధ కూలీలుగా పనిచేయిస్తారు. సెంట్రల్ జైల్లో శిక్ష అనుభవిస్తున్న పెద్దకొడుకు వెంకట దాసుకు పరిచర్యల కోసం తల్లీ, తండ్రీ కొంతకాలం అక్కడుండటం జరుగుతుంది. వెంకట దాసు మరణిస్తాడు. ఈ విధంగా ఇద్దరు కొడుకులుతో పాటు కూతురు జోతి దుర్మరణం పాలవ్వడంతో అ బెంగతో భార్య మహాలక్ష్మికూడా చనిపోవడం జరుగుతుంది. ఈ బాధలన్నింటిని రామదాసు సహనంతో తన సహజ వేదాంతధోరణిలో శాంతంగానే స్వీకరిస్తాడు. క్రమేణా సంగపీఠం కృషి దినదిన ప్రవర్ధమానమవుతుంది. సహాయనిరాకరణోద్యమాలు, కార్మికోద్యమాలు, ధర్మకన్నాల వంటి ప్రజాఉద్యమాల ఫలితంగా స్వాతంత్ర్యం లభిస్తుంది. ఖైదీలు విడుదలవుతారు. వయోజన వోటింగు ద్వారా ప్రజాప్రతినిధుల ఎన్నికవుతారు. రామదాసు కూడా జైలు నుండి విడుదలై తన గ్రామానికి వస్తాడు. రామానాయుడు తన యావదాస్తిని దళితుల అభ్యుదయానికి సమర్పించి రామదాసుని గ్రామంలోనే వుండి సంగ దాసు చేసిన కృషిని కొనసాగించమని కోరతాడు. కాని రామదాసు నిరాకరించి అడవుల కేగుతాడు. ఈ విధంగా అనేకానేక అంశాలు అల్లుకుపోయిన నేపద్యంలో చివరకు భూస్వాముల మదం అణిగిపోయి వారు తమ సర్వస్వాన్ని దళితుల అభ్యుదయానికి, గ్రామాభ్యుదయానికే సమర్పించుకొని, గ్రామసేవకి అంకిత మయినట్లుగా చెప్పబడింది. ===మాలపల్లి లో ప్రధాన పాత్రలు=== * '''రామదాసు''' - ‘మాలదాసరి’ కులస్థుడైన రామదాసు సాత్వికుడు.గాంధేయవాది. * '''మహాలక్ష్మీ''' - రామదాసు భార్య * '''జ్యోతీ''' - రామదాసు కూతురు * '''సంగ దాసు''' - రామదాసు చిన్న కొడుకు. నవలలో మొదటి నాయకుడు. భూస్వామి చౌదరయ్య వద్ద పాలేరు. సంఘ చైతన్య స్ఫూర్తి కలిగిన నాయకుడిగా సంగ దాసు సమాజంలో కులపరమైన భేదాలు పోవడానికి, దళితాభ్యుదయానికి నిర్మాణాత్మకరీతిలో పాటుబడుతూ భూస్వామి చేతిలో మరణిస్తాడు. * '''వెంకట దాసు''' - రామదాసు పెద్ద కొడుకు. నవలలో రెండవ నాయకుడు. తమ్ముదు ‘సంగ దాసు’ మరణానంతరం అడవులకు పోయి తక్కెళ్ళ జగ్గడు అనే మారు పేరుతొ ‘ధర్మ కన్నాల ఉద్యమానికి (ధనికుల ఆస్తిని కొల్లగొట్టి పేదలకు పంచిపెట్టే ఉద్యమం) నాయకత్వం వహిస్తాడు. వర్గచైతన్య స్పూర్తి నిండిన కలిగిన నాయకుడిగా సమాజంలో ఆర్ధిక అంతరాల నిర్మూలన కోసం విప్లవకారుడై సాయుధ పోరాటమార్గం అవలంబిస్తాడు. పోలీసులకు పట్టుబడి జైలు పాలై చివరకు మరణిస్తాడు. * '''అప్పాదాసు ''' – రామదాసు మేనల్లుడు (చెల్లెలు కొడుకు). దళిత బడికి టీచర్ గా సేవల నందిస్తాడు. * '''చౌదరయ్య ''' – ఊరికి మోతుబరి. నిరంకుశ భూస్వామి. మార్పుకి వ్యతిరేకి * '''వెంకటయ్య నాయుడు ''' - భూస్వామి చౌదరయ్య పెద్ద కొడుకు * '''రామానాయుడు ''' – భూస్వామి చౌదరయ్య చిన్నకొడుకు. సంగ దాసు సదాశయాలతో ఏకీభవిస్తూ అతనికి సాయంగా మంచి మిత్రుడుగా ఉంటాడు. దళితాభ్యదయానికి చక్కని కృషి చేసిన దళితేతరుడు. * '''కమల ''' - రామానాయుడు భార్య. మోహనరావు తో లేచిపోతుంది. * '''తక్కెళ్ళ జగ్గడు ''' - వెంకట దాసు మారుపేరు. ఈ పేరుతొనే వెంకట దాసు ‘ధర్మ కన్నాల’ ఉద్యమానికి (ధనికుల ఆస్తిని కొల్లగొట్టి పేదలకు పంచిపెట్టే ఉద్యమం) నాయకత్వం వహిస్తాడు. ===మాలపల్లి లో ప్రభోదాత్మక గేయాలు=== మాలపల్లిలో ప్రభోదాత్మక గేయాలు అలనాటి వాడుక భాషలో రాయబడ్డాయి. ఆది కాలం నుంచి నేటి కాలం వరకు మానవ సమాజ పరిణామాన్ని విప్లవకారుడు తక్కెళ్ళ జగ్గని ధర్మ బోధలు రూపంలో వివరించబడింది. ప్రాచీన కాలంలో వర్గరహిత సమాజంలో ప్రజలందరూ అన్నదమ్ములవలె కలసి మెలసి ఆనందంగా జీవించేవారని, ప్రకృతి వనరులు, సంపద ప్రజలందరి సొత్తుగా ఉండేదని అనాటి ఆదిమ సంఘ పరిస్థితుల్ని కవి యిలా గేయరూపంలో వర్ణిస్తారు “ఆది కాలమున అందరు జనులు అన్నదమ్ము లండి,<br> నదులు వనంబులు నానా మృగములు నాల్గు సంద్రములును,<br> కొండలు బండలు జలములు పొలములు గుంటలు సెలయేళ్లు <br> కాయలు, పండ్లు పాడి పంటలు ఘనమయినా యిండ్లు, <br> అంతరువులా భేదము లేక అందరి సొమ్మండి, <br> గుడవా గట్టా వొకరికి బెట్టా కొదవే లేదండి, <br> నా నీ భేధము లేక లోకము నడుస్తు వుండేది. <br> మనసు లోపల చీకు చింతలు మందుకైన లేవు. ” ఆ తర్వాత ఏర్పడ్డ వర్గ సమాజంలో ప్రబలిన స్వార్ధపరత్వం, ధనిక పేద తారతమ్యం వల్ల కష్టజీవుల బాదలను ఇనుమడింపచేసాయని యిలా వర్ణిస్తారు. “లోకమందున చక్రవర్తియై లోభు డేలుచుండు. <br> లోకములోని ద్రవ్యమంతయు లోభుల పరమయ్యె <br> అంతా నాదే అంతా నాదే అందురు జనులండి. <br> అంతా మనదే యనెడు రోజులు అంతరించెనండి. <br> భాగ్యవంతులకు బీదలెల్లరు బానిస లయినారు. <br> పొద్దుగూకులు చాకిరి చేస్తురు బొక్కుడు కూటికిగా, <br> ఎంత చేసిన తృప్తి లేదయా యజమానులకెల్ల, <br> రోగం రానీ నొప్పి రానీ నాగా దప్పదయా. ” బోల్షెవిక్ విప్లవంతో ప్రభావితమైన ఈ నవల తెలుగు జాతీయోద్యమ చరిత్రలో మొట్టమొదటిసారిగా శ్రామిక సమస్యలకు ప్రాధాన్యమిచ్చింది. “ఉండ నిల్లా పండ నేలా–వండ పొయ్యా దండనుయ్యా-అండ లేకా మాలా లెండేరు-ఓ సంగ బావా! దండనుండా పస్తు లుండేరు.” <br> “చేతామంటే కూలీ లేదు- పోదామంటే నాలీలేదు, బిచ్చమంటే మాలీ గాదురా- ఓ సంగ దేవా దేవుడీకె జాలిలేదురా.” <br> “తినబోతే మెతుకే సున్నా- కట్టబోతో గుడ్డేదన్నా?తాగబోతే నీళ్లే సున్నరా ఓ లోకాసంగా పీల్చబోతే గాలే సున్నారా.” <br> “ఆసామిలా చెరణా కోలా - పోలీసులా పోడూ చాలా - యింత కంటే జైలూ మేలేరా ఓ గురునాధా మా జీవనమే మాకే గోలరా.” <br> “మొక్కాబోతే గుళ్లే లేవు, యెక్కాబోతే బళ్ళే రావు- కుడవ పూట కూళ్ళే లేవురా ఓ జ్ఞానా సంగా జదువనైనా బళ్లే లేవురా” ఇటువంటి దోపిడిని అరికట్టి సమసమాజ నిర్మాణ కోసం జరిపే ఉద్యమంలో శ్రామికులు ఐకమత్యంతో పోరాడాలనీ, సమ్మెలతోనే శ్రామికుల సమస్యలు పరిష్కరించబడతాయని కవి ప్రబోదిస్తారు. “కూలికి విలువగలదని మీరు గుట్టు తెలుసుకొండి <br> కూలికి దగిన విలువ పుచ్చుకొనే కూలికి మరి పొండి. <br> వీళ్ళకూలికి వొప్పుకొంటిరా నెనరు చెరవుకొంద్రు <br> పనివారందరు యేకమైతిరా ప్రపంచమే మీది. <br> ఐకమత్యమే అన్ని పనులకు ఆధారము సుండి. <br> శ్రేణులు గట్టి సమ్మెగట్టితే చెల్లును మీ మాట. <br> కొట్టావద్దు తిట్టావద్దు కోర్కెలు నెరవేరున్. <br> అసహాయ యోగము తరుణము చూచి అవలంబించండి. <br> దానికి మిగిలిన మంత్ర తంత్రములు ధరలో లేవండి. ” ===మాలపల్లి – భావన - పాత్రల చిత్రణ=== ఒక దళిత కుటుంబం సమాజంలో కలియడానికి చేసే ప్రయత్నాలు, అ ప్రయత్నంలో వారికి ఎదురైన చేదు అనుభవాలు, ఆ అనుభవాలతో రాటుదేలిన వ్యక్తులు చైతన్యమై సంఘటితమై సమాజంలో నిర్లక్షం చేయబడ్డ తమ ఉనికి కోసం, మెరుగైన స్ధానం కోసం చేసే పోరాటాలు వంటి అంశాలతో మాలపల్లి నవలలోని పాత్రలు ఉదాత్తంగా చిత్రీకరించబడ్డాయి. మానవ పరిణామ క్రమంలో ఒకానొక పరివర్తన దశలో సమాజంలో ఉత్పన్నమైన మెటా స్టేబుల్ పరిస్థితులు, ఆ పరిస్థితులలో విభిన్న శక్తుల (సామాజిక వర్గాల) మద్య పెరిగిన వైరుధ్యాలు, సంతులన శక్తి సాధనకై దిగువ శక్తులు చేసే ఆరాట ప్రయత్నాలు, వాటిని నిలువరించే ఎగువ శక్తుల వ్యతిరేక యత్నాలు ఇత్యాది అంశాలతో, మానవ పరిణామ ప్రక్రియలో సామాజిక పరివర్తన దశలో అనివార్యంగా చోటుచేసుకొనే సంక్లిష్ట సంఘర్షణను, ఆ పరివర్తన దశలో మానవ సంబంధాల తీరు తెన్నులను రాజకేయ, సామాజిక నేపథ్యంలో చక్కగా చిత్రించిన నవల మాలపల్లి. మానవ ప్రగతిశీల పరిణామ చరిత్రలో ‘మార్పు’ ప్రక్రియ చాలా కీలకమైనది. సహజమైనది. వాంచితమైనది. అనివార్యమైనది కూడా. ఎగుడుదిగుడులున్న మానవ సమాజంలో ఈ ‘మార్పు’ అనేది తప్పనిసరి అని గుర్తించి దానికి చోటిస్తేనే ఆ మానవ సమాజం సాఫీగా ఒక దశ నుండి వేరొక దశకు పరివర్తన చెందుతుంది. అలాకాకుండా అనివార్యమైన మార్పుని చూడ నిరాకరిస్తే సమాజంలో ఘర్షణ తప్పదు. సమాజంలో మార్పుని నిలువరించే శక్తుల మద్య, మార్పును కోరుకొనే శక్తుల మద్య కొనసాగుతున్న ఘర్షణ అవధులు దాటిపోయినప్పుడు, అందలి ఎగువ, దిగువ శక్తుల మద్య అంతర్గతపోరు చెలరేగి దాని మూలంగా ఆ మానవ సమాజం సంక్షోభితమవుతుంది. ఫలితంగా సఖ్యత చెదిరిపోయిన ఆ సమాజంలోని ఎగువ దిగువ శక్తుల మధ్య సంతులన శక్తి పునరుద్దారణకై జరిగే ఆధిపత్యపోరులో ఉత్పన్నమైన కల్లోలం యావత్ సమాజాన్ని అతలాకుతలం చేసి బలహీనపరుస్తుంది. ఫలితంగా బలహీనమైన ఆ సమాజం వేరొక దశకు పరివర్తన చెందే యత్నంలో తగినంత అంతర్గత బలాన్ని కూడగట్టుకోలేని కారణంగా తన పరివర్తన మార్గంలో ఎదురయ్యే బాహ్య శక్తుల నిరోద ప్రభావానికి గురై ఇక ముందుకు వెళ్ళలేక నిస్తేజనమవుతుంది. తిరిగి తొలిదశ అయిన ఆదిమ స్థితి లోనికి ప్రవేశించి ప్రగతి లేక స్తంభించిపోతుంది. ప్రధాన చోదక శక్తులైన ఎగువ శక్తుల ప్రమేయంతో ఒక వేళ ఆ సంక్షోభిత సమాజం అత్యంత ప్రయత్నంతో రెండవ దశకు పరివర్తన చెందినప్పటికి, పరివర్తన మార్గంలోని బాహ్య శక్తుల నిరోధక ప్రభావం వల్ల సమాజంలోని ఎగువ శక్తులు క్రమేణా తమ శక్తిని పోగొట్టుకొంటూ వస్తూ రెండవ దశను చేరుకొన్న పిదప ఇక ఆ రెండవ దశలో ఆధిపత్యం చెలాయించే శక్తిని కోల్పోతాయి. అంతేగాక అప్పటికే సంఘటితమవుతూ వస్తున్న దిగువ శక్తుల సాముదాయక మహా శక్తిలో విలీనమైపోయి తమ తమ ఆధిపత్య అస్తిత్వాన్ని కోల్పోతాయి. అంటే మొదటి దశలో మార్పుని వ్యతిరేకించిన ఎగువ శక్తుల వల్ల సమాజం సంక్షోభితమై రెండవదశకు చేరుకోవడం కష్టం అవుతుంది. ఒక వేళ ఆ సంక్షోభిత సమాజం అతికష్టంతో రెండవ దశకు చేరుకున్నా, ఆ రెండవ దశలో ప్రవేశించిన పిదప ఆ ఎగువ శక్తుల ఆధిపత్యానికి చరమగీతం పాడబడుతుంది. కనుక పరిణామ ప్రక్రియలో ఒకొక్క పరివర్తన దశను దాటుకుంటూ మానవ సమాజం ముందుకు పోయే ప్రయత్నంలో భాగంగా ఆ సమాజం తన అంతర్గశక్తులను (ఎగువ, దిగువ శక్తులను) కలుపుకొంటూపోవాలే కాని అంతఃకలహాలతో చిధ్రమవకూడదు. సమాజంలో నెలకొన్న అంతర్గత విభేదాలను రూపుమాపే దిశలో సఖ్యతకై ప్రయత్నించాలే గాని అంతర్గత వైమనస్యాలను పోషించే యత్నం చేయకూడదు. ఒక విధంగా చెప్పాలంటే తన అంతర్గత భేదాలను, అంతర్గత పోరును ఎంత తగ్గించుకొంటే అంత శక్తివంతంగా ఆ మానవ సమాజం రూపుదిద్దుకొని, తరువాయి రెండవ దశ (అభివృద్ధి దశ) లోనికి సాఫీగా పరివర్తన చెందగలుగుతుంది. ఎగుడు దిగుడులున్న ప్రస్తుత మానవ సమాజం అసమానతల దశ (తొలిదశ) నుండి ఆర్థికాభివృద్ధి దశ (రెండవ దశ) లోనికి సాఫీగా పరివర్తన చెందాలంటే తొలిదశ లోని విభిన్న అంతర్గత శక్తుల ( దళితులు, పేదలు, శ్రామికులు వంటి దిగువ శక్తి స్థాయిలు, అగ్రవర్ణాలు, ధనికులు, భూస్వాములు వంటి ఎగువ శక్తి స్థాయిలు) మద్య నెలకొన్న సామాజిక, ఆర్థిక అంతరాలు తగ్గిపోతూ సమాజంలో సఖ్యత పెరగాల్సివుంటుంది. అప్పుడే పరివర్తన ప్రక్రియ సాఫీగా జరిగి సమాజం ఆర్థికాభివృద్ధి అనే నూతన దశ లోనికి విజయవంతంగా ప్రవేశిస్తుంది. ఇటువంటి సామాజిక పరివర్తన అనుభావిక సిద్ధంతాల కనుగుణంగా మాలపల్లి నవల కాన్సెప్ట్ వుందని స్థూలంగా చెప్పవచ్చు. ఈ విధమైన కాన్సెప్ట్ తో పరివర్తన ప్రక్రియలో మార్పుకి సిద్దపడని, సమానత్వానికి సహకరించని ఆధిక్య శక్తులను (మార్పు నిరోధక శక్తులను) నియంత్రించేందుకు బలహీన దళితవర్గాలు,పీడిత వర్గాలు (మార్పును కోరే శక్తులు) చైతన్యంతో సుసంఘటితం కావాలని, పోరాటాలకు సిద్దపడాలని మాలపల్లి ప్రబోధించింది. ఈ భావనకు తగినట్లుగా కవి ఉన్నవ సమాజంలోని బలహీన దళితులు ఆర్థికాభివృద్ధి దశకు పరివర్తన చెందే యత్నంలో తగినంత అంతర్గత బలాన్ని కూడగట్టుకోవడానికి సంఘటితం కావాల్సిన ఆవశ్యకతను తెలియచేసారు. సమాజంలోని దిగువ స్థాయి శక్తులైన దళితులకు, పీడితులకు సంఘ పునర్నిర్మాణం కోసం అవసరమైతే పోరాటాలు చేయాల్సిన అవసరం తెలియచేసారు. తమ ఆశయాల సాధనకై నిమ్న వర్గాలకు చెందిన యువతరం చేసే సంఘటిత ప్రయత్నాలు, వాటిని నిలువరించే ఆధిక్య వర్గాల కుటిల యత్నాలను చక్కగా తెలియచేసారు. ఈ పోరాటంలో ఆధిక్యం చెలాయించే ఎగువ స్థాయి శక్తుల యొక్క కుటిల యత్నాలను నిలువరించడం కోసం గాంధేయ స్ఫూర్తితో సత్యాగ్రహలవంటి నిష్క్రియాత్మక ప్రతిఘటనలను, బోల్షెవిక్ విప్లవ స్ఫూర్తితో సమ్మెలు, కార్మిక ఉద్యమాల వంటి నూతన ప్రతిఘటనా పద్ధతులను దిగువ స్థాయి శక్తులైన దళిత, శ్రామిక వర్గాలకు పరిచయం చేసారు. ఈ విధంగా సాంఘిక, ఆర్థిక అంతరాలు లేని సమ సమాజం కోసం సంఘ పునర్నిర్మాణ జయం కోసం ప్రయత్నించిన మాలపల్లి నవలకు ‘సంగ విజయం’ అన్న మరో పేరు సార్థకనామధేయమైంది. ఈ నవలలో సాంఘిక అసమానతల విషయానికి సంగ దాసు ప్రతీకగా, ఆర్థిక అసమానత విషయాలకు వెంకట దాసు నాయకుడిగా చిత్రించబడ్డారు. ఆర్థిక స్థితిగతులలో మార్పురాకపోతే దళితుల పరిస్థితి అస్తవ్యస్తమవుతుందని వెంకట దాసు పాత్ర ద్వారా కవి తెలియచేస్థాడు. ఇంకా ఈ నవలలో వెంకటయ్య, కమల, మోహనరావు, పంతులు, పౌలు, క్రైస్తవ ఫాదరీలు తదితర పాత్రలు నాటి సమాజ తీరుతెన్నుల పరిణామంలో భాగస్వాములుగా కనిపిస్తారు. జోతి - అప్పాదాసుల నిష్కల్మష ప్రేమ, మోహనరావు – కమల (రామానాయుడు భార్య)ల అనైతిక బాంధవ్యం కథలో అంతర్భాగంగా వుంటుంది. మొత్తం మీద ఈ చైతన్యపూరిత నవలలో ఆశయాలుతో నిండిన యువతరానికి, అనుభవాలతో పండిన పెద్దతరానికి ప్రతినిధులు తర్కిస్తూ, చర్చిస్తూ కథను నడిపిస్తారు. కథలో అనేక పాత్రలు తమ అభిప్రాయాలను కథాగమనానికి సమాంతరంగా అయినప్పటికీ, కథలో అంతర్భాగంగానే చర్చిస్థాయి. కుటుంబ పెద్ద రామదాసు ప్రధానంగా గాంధేయవాదిగా చిత్రించబడ్డాడు. కుల వివక్షతకు గురైనప్పటికీ సమాజంలో మార్పుని పెద్దతరానికి ప్రతినిధిగా తనదైన రీతిలో కోరుకుంటాడు. అయితే పెద్ద కొడుకు వెంకట దాసు ‘తక్కెళ్ళ జగ్గడు’ పేరుతొ ధర్మ కన్నాలు వేస్తూ సామజిక మార్పుని తిరుగుబాటు పద్ధతిలో కోరుకుంటాడు. తన కుమారుడి తిరుగుబాటు మార్గాన్ని ఆమోదించకపోయినా సామాజిక మార్పుకి ఏ మార్గం అనుసరణీయమో భవిష్యత్తు నిర్ణయిస్తుందని భావిస్తాడు. గాంధేయ భావజాలానికి, మార్క్సిస్ట్ దృక్పధానికి మద్య గల సంఘర్షణను ఉదారవాద దృష్టితో చిత్రించబడిన ఈ నవల సామ్యవాద వర్గ పోరాట ఆవశ్యకతను తెలియచేస్తుంది. అభ్యుదయంతో కులవివక్షత లేని సమాజాన్ని, ఆర్థిక వ్యత్యాసాలు లేని సంఘాన్ని కోరుకుంటుంది. ===వాస్తవికత=== కవి ఉన్నవ లక్ష్మినారాయణ తన చుట్టూ వున్న సమాజంలోని అగ్ర వర్ణాలు, జమిందారీ వ్యవస్థలు దళితులను, పేదలను, వ్యవసాయ కూలీలను, శ్రామికులను కులపరంగాను, వర్గ పరంగాను చేస్తున్న దోపిడిని చూసి సంఘ సంస్కర్తగా చలించి ఒక మేధావిగా లోతుగా సునిశితంగా పరిశీలించడం ద్వారా కుల, వర్గ అసమానతలను, దోపిడీ అంశాలను, వాటిపై తన భావాలను సూటిగా నిష్కర్షగా నవలారూపంలో ప్రతిఫలింపచేయగలిగారు. స్వాతంత్ర్యోద్యమ పోరాటంలో పాల్గొన్న ఉన్నవ ఉద్యమకారుడిగా తాను స్వయంగా ఎదుర్కొన్న సమకాలీన బ్రిటిష్ అధికారుల జులుంను, పోలీసు చట్టాల ఉక్కు పిడికిలిని, వ్యవస్థాపరమైన దౌష్ట్యాన్ని న్యాయవాదిగా గ్రహించిన అనుభవంతో ఆనాటి న్యాయ వ్యవస్థ లోని లొసుగులను, లిటిగెంటు వ్యవహారాలను, కక్షిదారుల అవస్థలను, రాయవెల్లూరు జైలులో ఖైదీగా వున్న కాలంలో స్వానుభావంతో గ్రహించిన జైలు ఇక్కట్లను, తోటి ఖైదీల అవస్థలను ఇత్యాది పలు వాస్తవ జీవితానుభవ అంశాలను తన నవలలో పొదిగి కళ్ళకు కట్టినట్లుగా చిత్రించగలిగారు. అందువలనే నవలలో కనిపించే అనేకనేక పాత్రలు, సంఘటనలు ఆనాటి సమాజలోని వ్యవస్థావ్యవస్థలకు వాస్తవ ప్రతిరూపాలుగా కనిపిస్తాయి. ఉన్నవ సమకాలీన ఉద్యమాలచే ఎక్కువగా ప్రభావితమయ్యారు. డబ్లిన్ (ఐర్లాండ్)లో బారిస్టరు చదువుతున్నప్పుడే ఐరిష్ హోమ్ రూల్ జాతీయ నాయకుడైన ‘డీవాలేరా’వలన ప్రభావితమయ్యారు. తరువాత ముఖ్యంగా రష్యాలో విజయవంతమైన బోల్షెవిక్ విప్లవ ప్రభావాన్ని సునిశితంగా పరిశీలించారు. సోషలిస్టు ఉద్యమ ప్రభావాన్ని, అది మన దేశంలో పీడిత శ్రామికులపై తీసుకురాగల ప్రభావాన్ని ముందుగానే ఊహించారు. సోషలిస్టు ఉద్యమ పోరాట సాధనాలైన సమ్మెలు, శ్రామిక ఐక్యత, సంఘటిత పోరాటాలు మొదలగునవి విజయసాధనాలుగా నిరూపితo కావడంతో వాటిని మన దేశ కాల పరిస్థితులకనుగుణంగా అన్వయించి తెలుగు సాహిత్యంలో చిత్రించారు. మార్క్స్ వివరించిన ‘వర్గ అసమానత’ విషయానికి భారతీయ సమాజానికే ప్రత్యేకమైన ‘కులపరమైన అసమానత’ విషయాలను జోడించడం ద్వారా దేశీయ సమస్య అయిన అస్పృశ్యుల దుర్భర జీవితాలను ఇతివృత్తాంతంగా తీసుకొన్నారు. సమస్య పరిష్కారాలకై ఒకవైపు సమకాలీన జాతీయోద్యమ స్ఫూర్తితో గాంధేయ వాద సాధనాలైన ‘సత్యాగ్రహ’ఉద్యమాలను సూచించారు. మరోవైపు సమకాలీన అంతర్జాతీయ స్పూర్తితో విజయవంతమైన బోల్షెవిక్ విప్లవ సాధనాలైన ‘సమ్మెలు కట్టడం, కార్మిక సంఘటిత పోరాటాల’ను సూచించారు. అదనంగా ‘ధర్మ కన్నాల ఉద్యమo’ వంటి సాయుధ పోరాట మార్గాలను సైతం సూచించారు. ఇలా ఒక సంఘ సంస్కర్తగా, స్వాతంత్ర్యయోధునిగా, ఉద్యమకారుడిగా, న్యాయవాదిగా, జైలు ఖైదీగా, మేధావిగా... ఇలా తన జీవిత ప్రతీ దశలోను ఉన్నవ లక్ష్మినారాయణ తన సమాజంతో నెరిపిన వాస్తవిక జీవితాన్ని, జీవితానుభవాలను, సామాజిక పరిచయాలను రంగరించి మాలపల్లిని రాసారు. తనను అమితంగా ప్రభావితం చేసిన సమకాలీన జాతీయ, అంతర్జాతీయ ఉద్యమ భావజాలాన్ని, శ్రామికోద్యమ పోరాట సాధనాలను సాహిత్య రూపంలో వాస్తవిక రీతిలో ప్రతిఫలింపచేయడం ద్వారా నవలను ఉన్నత ప్రమాణాలతో తీర్చిదిద్దగలిగారు. == నవల – ప్రత్యేకతలు == తెలుగు సాహిత్యంలో ఉన్నతమైన, ఉదాత్తమైన అభ్యుదయ భావాలతో వెలువడిన తొలి నవల ఇది. సాంఘిక, ఆర్థిక అసమానతలను తొలగించి సమాజంలో సమతా ధర్మాన్ని స్థాపించడమే ప్రధాన ఉద్దేశంగా ఈ నవల రాయబడింది. ఈ నవలకు పీఠిక రాసింది దేశోద్ధారక కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులు. ఈ నవల గురించి ఆయన పీఠికలో ‘ఆంధ్ర సాహిత్య హృదయ పరిణామాన్ని గ్రహించడానికి మాలపల్లి ఉత్తమ కావ్యమని, తెలుగు విప్లవ సాహిత్యంలో వచ్చిన ప్రధమ’ అని ప్రశంసించారు. సాంఘిక చరిత్రను ఫ్రేమ్ కట్టి మనకు అందివ్వబడిన అతి కొద్ది నవలలో మాలపల్లి ముఖ్యమైనది. ముఖ్యంగా గాంధీజీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం (1920-21) నాటి తెలుగు వారి సాంఘిక పరిస్థితులకు అద్దం పట్టిన తొలి రాజకీయ నవల ఇదే. ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ, సాంస్కృతిక పరిణామాలకు చక్కగా ప్రతిబింబించిన ఈ నవలలో ఆనాటి దేశ రాజకీయ వాతావరణం, గాంధీ మహాత్ముని ఆశయాలు, సహాయ నిరాకరణోద్యమాలు, కార్మికుల సంఘటిత ఉద్యమాలు, దళితుల అంటరానితనం తదితర సమకాలీన పరిస్థితులు పొందుపరచబడ్డాయి. ముఖ్యంగా తెలుగు ప్రజల గ్రామీణ జీవితాన్ని ప్రతిభావంతకంగా చిత్రించిన నవలలో మొదటిది, ప్రామాణికమైనది కూడా ఇదే. ఈ నవలలో సాంఘిక దురాచారాలు, సామాజిక అంతరాలు, వర్ణ వ్యత్యాసాలు, క్రైస్తవ మతమార్పిడి యత్నాలు, దళితుల బాదలు, భూస్వాముల దౌర్జన్యాలు, బ్రిటిష్ అధికారుల దాష్టికాలు, పోలీస్ దమన చట్టాలు, అధికార న్యాయవ్యవస్థ సృష్టించే దుష్పరిణామాలు, న్యాయ వ్యవస్థ లోని లొసుగులు, జైళ్ళలోని ఖైదీల అవస్థలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చిత్రించారు. [[కొడవటిగంటి కుటుంబారావు]] గారి మాటల్లో చెప్పాలంటే - “ పరిపాలనలో ఉన్న భారతదేశపు కుళ్లు యావత్తూ ఈ నవలలో [[భూతద్దం]]లో చూసినట్టు కనిపిస్తుంది. ఒక చారిత్రిక గతిలో ముఖ్యమైన మలుపుల వద్ద ఒక నిర్దిష్ట కాలపు చారిత్రిక, సామాజిక, ఆర్ధిక పరిణామాలను ఉన్నతంగా చిత్రించిన మాలపల్లి నవల తిరిగి అలనాటి తెలుగు ప్రజల సామాజిక పరిశీలనకు నేటి తరం పరిశోధకులకు ప్రధాన సాహిత్యధారంగా నిలవడం ఒక విశేషం. తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో అంతకుముందేన్నడులేని విధంగా ఒక హరిజన కుటుంబ గాధను తీసుకొని, దళితుల సమస్యను ఇతివృత్తాంతంగా స్వీకరించి మాలపల్లి నవల రాయబడింది. ఒక విధంగా గాంధీ హరిజనోద్యమాన్ని ప్రారంభించకముందే హరిజన సమస్యను ఈ నవల సమగ్రంగా చిత్రించగలిగింది. జాతీయోద్యమకాలంలో సమాజం గాంధేయ భావాలతో దళితుల అభ్యుదయం పేరిట వారి సామాజిక, ఆర్ధిక సమస్యల పరిష్కారాల వైపు నిర్మాణాత్మక దృష్టి సారించకుండా, ‘దేవాలయ ప్రవేశం’, ‘సహపంక్తి భోజనాలు’ వంటి ఆదర్శ భావాల పట్లనే కేంద్రీకృతమై వున్నప్పుడు, అటువంటి పరిస్థితులలో దళితుల జీవితాలపై సానుభూతితో వెలువడిన నాటి సాహిత్యానికి విభిన్నంగా మాలపల్లి నవల దళితుల యథార్థ జీవితాలను స్పృశించడమే కాకుండా, వారెదుర్కొంటున్న సామాజిక, ఆర్థిక సమస్యలను కూడా వాస్తవిక ధోరణితో విశ్లేషిస్తూ చిత్రించగలిగింది. మాలపల్లి నవల నాటి సమాజంలోని ఆర్థిక, సాంఘిక అసమానతలను విపులంగా చిత్రించడంతోనే సరిపెట్టకుండా వాటిని రూపుమాపాలన్న సంఘ సంస్కరణాభిలాషను అభ్యుదయ దృక్పధంతో వ్యక్తం చేసింది. దీనికోసం నిజాయితీతో కార్మిక కర్షక పక్షం వహించిన, వర్గచైతన్య స్ఫూర్తి నిండిన తక్కెళ్ళ జగ్గని వంటి విప్లవపాత్రలను నాయకులుగా నిలిపింది. నిరుపేదలైన వ్యవసాయ కూలీలు [[రష్యా]] చూపించే నాటి బాటలో సంఘాలుగా సమ్మెలతో సహాయ నిరాకరణ పాటిస్తూ మాలమాదిగల హక్కుల కోసం ధర్మపోరాటాలు చేయాలని ఈ నవల పిలుపునిస్తుంది. 1922 నుండే తెలుగునాట జాతీయోద్యమంలో అంతర్భాగంగా సోషలిస్టు వ్యవస్థ నిర్మాణం గురించిన ఆలోచనలు కొనసాగాయని చెప్పడానికి మాలపల్లి నవల ఒక తార్కాణం. [[బోల్షెవిక్ విప్లవ]] ప్రభావం ఈ నవలలో ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. ఆ ప్రభావంతోనే సమాజంలో దోపిడి వర్గాలున్నాయని. వ్యవసాయ కూలీలే ఆ సామాజిక దోపిడీకి బలి అవుతున్నారని, దోపిడిని అరికట్టే క్రమంలో సాగే సమసమాజ నిర్మాణ ఉద్యమంలో శ్రామికుల పాత్ర ప్రముఖమైనదనే భావాన్ని కవి చిత్రిస్తాడు. నాయకుడైన వెంకట దాసు ఆర్థిక అసమానతల గురించి, పేదలను దోచుకొనే ధనికుల దోపిడి గురించి కోర్ట్ రూమ్ లో ఇచ్చిన ఉపన్యాస నవలా భాగాలను నాటి కమ్మూనిస్ట్ పార్టీ కూడా వుపయోగించుకొని కర్రపత్రాల రూపంలో శ్రామికులకు అందచేసింది. రైతుకూలీల సమస్యల గురించి ఆలోచించేవారు, పీడిత జనుల పక్షాన్న నిలువడేవారు మాలపల్లిని తమ ‘మేనిఫెస్టో’గా ఎంచుకున్నారని తుమ్ముల వెంకటరామయ్య వంటి వారు తెలియచేసారు. 1934 తదనంతరం ఆంధ్ర ప్రాంతంలో తలెత్తిన రైతు రక్షణ సంఘాలు, కూలీ రక్షణ సంఘాల ప్రచారానికి కవి ఉన్నవ అనుకోకుండా మాలపల్లి ద్వారా గొప్ప ఆయుధాన్ని అందించారని కె.వి. రమణారెడ్డి అభిప్రాయపడినారు. ఒక విధంగా ఇటువంటి భయాలు ఆవరించడంతోనే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మాలపల్లి నవలను నిషేదించిందని చెప్పవచ్చును. జాతీయోద్యమ కాలంలో వ్యావహారిక భాషలో వెలువడిన తొలి రాజకీయ నవలగా మాలపల్లిని పరిగణిoచవచ్చు. వాడుక భాష బొత్తిగా ప్రచారంలో లేనికాలంలో నాటి వ్యవహారిక తెలుగు భాష నడక కనుకూలకంగా ఈ నవల రాయడం విశేషం. అలనాటి వాడుక భాష, మాండలిక పద ప్రయోగాలు అర్థం చేసుకోవడం నేటి తరం పాఠకులకు కాస్త కష్టoగానే వున్నప్పటికీ తెలుగు [[జాతీయాలు]], [[సామెతలు]], [[తెలుగు పలుకుబళ్ళు]] సమృద్ధిగా పొంగి పొరలే ‘మాలపల్లి’ భావంలోను, భాషలోను విప్లవాలను ఏకకాలంలో సాధించిన రచనగా నిలిచింది. ఒక తెలుగు పల్లెటూరును వేదికగా చేసుకొని వెలువడ్డ తొలితరం తెలుగు వ్యవహారిక నవలలో మాలపల్లి దే ప్రముఖ స్థానం. కాల్పానిక సాహిత్యం విశేషప్రచారంలో వున్న నాటి కాలంలో మాలపల్లికి ముందే తల్లాప్రగడ సూర్యనారాయణ వారి ‘హేలావతి‘ (1913), వేంకటపార్వతీశ్వర కవుల ‘[[మాతృ మందిరం]]‘ (1919) వంటి నవలలు మానవత దృక్పధంతో, దళితుల సమస్యలను సానుభూతితో స్పృశించాయి. అయితే వాటికన్నాఒక అడుగు ముందుకేసి సాంఘిక ఇతివృత్తాంతాన్ని కలిగివున్న మాలపల్లి నవల సాంఘిక, ఆర్థిక కోణంలో కూడా దళిత సమస్యను విశ్లేషిస్తూ, ఆధునిక ఉదారవాద దృక్పధంతో ఒక సైద్ధాంతిక భావజాలాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని దళిత సమస్యకు పరిష్కారాన్ని సూచించింది కాబట్టే జాతీయోద్యమకాలం నాటి సంస్కరణరంగంలో ప్రామాణిక నవలగా గుర్తింపు పొందింది. ==మాలపల్లి లోని ‘అభ్యుదయత’== మాలపల్లి నవలకు కావ్యాంశ పరంగానేమి, జాతీయోద్యమ పరంగా నేమి, సంఘసంస్కరణ పరంగానేమి, సామాజిక జీవన చిత్రణ పరంగా నేమి, వాడుక భాషా పరంగా నేమి ఎన్నో ప్రత్యేకతలున్నప్పటికి నవలలో వ్యక్తమైన అభ్యుదయ దృక్పధానికి వాటిని మించిన విశిష్టత ఉంది. మార్క్స్ సిద్దాంతం [[చారిత్రక భౌతికవాదం|చారిత్రిక భౌతికవాదం]] ఆధారంగా మాలపల్లి నవలలో సామాజిక విశ్లేషణ చేయబడింది. భూస్వామ్య వ్యవస్థలో సాంప్రదాయవాదుల తిరోగామి భావజాలాన్ని నిరసించింది. దళితుల పట్ల అవలంబించే వివక్షతను, అగ్రకులాధిక్యతను సూటిగా ప్రశ్నించబడింది. పేదలపై జరుగుతున్న సాంఘిక పీడనను, దౌర్జన్యాలను, ఆర్థికపరమైన అణిచివేతను ఎండగట్టబడింది. ముఖ్యంగా వర్ణ వ్యవస్థ ఆవిర్భావం గురించి, కులమతాల పట్టింపుల గురించి, భూమి మీద ఏర్పడిన హక్కును గురించి మాలపల్లి నవలలో హేతుబద్దంగా విశ్లేషించబడింది. సంఘ చైతన్యం కలిగిన సంగ దాసు వంటి పాత్రలు, వర్గ చైతన్యం కలిగిన తక్కెళ్ళ జగ్గని వంటి పాత్రలు ఈ నవలలో చక్కగా చిత్రించబడ్డాయి. సాంఘిక అసమానత, ఆర్థిక అసమానతలు ఈ రెండూ అనాది కాలం నుండి భారతదేశాన్ని పట్టిపీడిస్తున్న ముఖ్యమైన సమస్యలు. ఈ రెండు సమస్యలను ఉన్నవ వారు మాలపల్లి నవలలో సమగ్రంగా చర్చించారు. కేవలం చర్చకే పరిమితమై పోకుండా ఆయా అసమానతల పరిష్కారాల్లను అభ్యుదయ రీతిలో సూచించారు. కుల సంబంధమైన అసమానతలున్న సంఘాన్ని 'పునర్నిర్మాణం' జయం కోసం ప్రయత్నించిన ఈ నవలకు కవి ‘సంగ విజయం’ అని మరో పేరు పెట్టారు. సంఘ నిర్మాణానికి పూనుకొన్న నాయకుడికి ‘సంగ దాసు’ అని పేరు పెట్టారు. సాంఘిక అసమానతలు అనే సమస్యకు పరిష్కారంగా సంగ దాసును నాయకుడిగా చిత్రించారు. సాంఘిక అసమానత అనే సమస్యకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యాన్నే కవి ఆర్థిక అసమానత అనే సమస్యకు కూడా ఇచ్చారు. నవలలో ఒకచోట “ .... దీనికి సాంఘికానికంటె ఆర్థికానికే ఎక్కువ సంబంధమున్నది'' అని చెప్పారు. సాంఘిక అసమానతకు వలెనే ఈ ఆర్థిక అసమానత విషయానికి కూడా ఒక నాయకుణ్ణి (వెంకట దాసు) నిలిపారు. సాంఘిక అసమానతల నిర్మూలనకు పాటుపడే సంగ దాసు మరణించిన తరువాత వెంకట దాసును ఆర్థిక అసమానతల నిర్మూలనకోసం ఉద్యమ నాయకుడిగా నిలిపి కవి కథను కొనసాగిస్థారు. చిన్నవాడైనప్పటికిని సంగ దాసును నాయకునిగా ముందు ప్రవేశపెట్టటాన్ని గమనిస్తే సామాజిక అసమానత రూపుమాపదగిన రుగ్మతే అయినప్పటికీ దానికంటే గొప్పది ఆర్థిక అసమానత అని, ఆర్థిక అసమానతను రూపుమాపగలిగితే సామాజిక రుగ్మత దానంతట అదే తొలగిపోతుందని కవి భావించినట్లు తెలుస్తుంది. మొట్టమొదట సాంఘిక అసమానత సమస్యను, ఆ పిదప ఆర్థిక అసమానత సమస్యను కవి ఎత్తుకోవటం మన భారతదేశంలో ఆయా సమస్యలు ప్రాధాన్యాన్ని వహించిన క్రమాన్ని సూచిస్థాయి. కవి ఉన్నవ తన మాలపల్లి నవలలో చరమ గీతం, సమత ధర్మం అనే రెండు గేయ కవితలను సామాన్య ప్రజల వాడుక భాషలో జానపదగేయా రీతులలో రచించారు. సంఘంలోని అసమానతలను ఎత్తి చూపుతూ 'చరమ' గీతాన్ని, దేశంలోని ఆర్థిక దుస్థితిని వివరించి ఆర్థికాభివృద్ధిని సాధించే మార్గాన్ని చూపుతూ 'సమతాధర్మం'ను రచించినట్లు తెలుస్తుంది. ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య తెలియచేసినట్లు “మాలపల్లి నవలలో, మొదటి గీతంలో సాంఘిక అసమానతలు, రెండవ గీతంలో ఆర్థిక అసమానతలు చిత్రించబడ్డాయి. ఈ రెండు గీతాల వ్యాఖ్యానమే ఈ నవల” అని చెప్పడం సహీతుకంగా వుంటుంది. ఈ విధంగా సాంఘిక అసమానతకు, ఆర్థిక అసమానతకు రెండింటికి కూడా ప్రాధాన్యం ఇస్తూ 1922 లోనే రాసిన మొదటి అభ్యుదయ కావ్యంగా ఉన్నవ ‘ మాలపల్లి ’ నవల తెలుగు సాహిత్య వికాస చరిత్రలో నిలుస్తుంది. మొత్తం మీద తమ సమస్యలకు పరిష్కార మార్గాలను వెతుక్కునే క్రమంలో సంప్రదాయ రీతులకు భిన్నంగా తమకు తామే ప్రయత్నించడం అనేది ఈ నవలలోని ఇద్దరు ‘మాల’ నాయకుల చర్యలలో కనిపిస్తుంది. సంగ దాసు కోరుకొనే సామరస్య ధోరణిలో సామాజిక మార్పు సిద్ధించకుండా విఫలమైతే, పీడితులకు సాయుధ పోరాట మార్గాలే శరణ్యమవుతాయనే సూచన వెంకట దాసు పాత్ర ద్వారా ఆనాటి సామాజిక ఆధిపత్య వర్గాలకు హెచ్చరికగా తెలియ చేయబడింది. మాలపల్లిలో వ్యక్తమైన ఈ సాహిత్య దృక్పధం నాటి ఆధిపత్యం చెలాయించే వర్గాల భావజాల ధోరణికి అడ్డుకట్టి మానవుడి ప్రగతిశీల పరిణామానికి దోహదకారిగా ఉండటంతో అభ్యుదయ రీతిలో వుందని భావించవచ్చు. తెలుగు సాహిత్యంలో శతాబ్దాలపాటు క్షత్రియులే కావ్యనాయకులుగా ఏలిన సంప్రదాయ ఆనవాయితీని తోసిరాజని నూరేళ్ళ క్రితమే అభ్యుదయ దృక్పధంతో మొట్టమొదటిసారిగా సాహిత్యంలో అట్టడుగు వర్గాల వారిని (మాలలను) నాయకులుగా నిలిపిన అభ్యుదయ నవల మాలపల్లి. ==తెలుగులో తొలి అభ్యుదయ కావ్యంగా ‘మాలపల్లి’== సాధారణంగా మహాకవి శ్రీశ్రీని ఆధునిక అభ్యుదయ సాహిత్యానికి ప్రతీకగా, అభ్యుదయ కవితోద్యమ ఆద్యుడిగా, మూలవిరాట్టుగా, ప్రవక్తగా, అభ్యుదయ కవితారీతి స్రష్టగా పేర్కొంటారు. ఈ అంచనాలు విమర్శనాత్మక దృష్టి లేనివీ, ఆరాధనా భావాలతో కూడినవీ. నిజానికి ఏ ఒక్క మనిషి ఒంటరిగా కొత్తగా ఒక ఉద్యమాన్ని కాని, ధోరణిని గాని సృష్టించజాలలేడు. శ్రీశ్రీ ముందు చెదురుమదురుగానే అయినా బలమైన అభ్యుదయ భావాలు, ధోరణిలు ఉన్నాయి. అయితే శ్రీశ్రీ అద్వితీయత ఏమిటంటే, ఆ ధోరణిని ఉద్యమంగా జ్వలింప చేసి సాహిత్య రంగంలోమహోన్నతంగా సుస్ధిరపరచడం. శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’కు ముందే వెలువడిన ‘మాలపల్లి’ని తొలి అభ్యుదయ కావ్యంగా పరిగణించినంత మాత్రాన అభ్యుదయోద్యమ కవితారీతి ప్రభంజన కర్తగా, యుగకర్తగా శ్రీశ్రీ ప్రాధాన్యతను తక్కువ చేసినట్లు కాదు. ఒకవిధంగా శ్రీశ్రీ కన్నా ముందే 1922 లోనే తెలుగులో అభ్యదయ భావాలతో ఉదాత్తంగా రచించబడ్డ మాలపల్లి నవలలో కనిపించే అభ్యుదయతను, అభ్యుదయ గీతాలును పక్కనబెట్టి, మహాకవి శ్రీశ్రీ నే అభ్యుదయ కవితోద్యమ ఆద్యుడిగా పేర్కొనడం సమంజసం కాదని, నిజానికి ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణనే తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్టమొదటిసారిగా అభ్యుదయ దృక్పథాన్ని ప్రవేశపెట్టిన కవిగా పరిగణించాల్సివుంటుందాని వారి మాలపల్లి నవలనే తొలి అభ్యుదయ మహాకావ్యంగా ప్రముఖ మౌలిక పరిశోధకులు ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య “మాలపల్లి అభ్యుదయ మహాకావ్యం“ గ్రంథంలో సోదాహరణంగా నిరూపించారు. 1) శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’ 1934-40 లలో కళ్ళు తెరుస్తే 1922 లోనే ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’ నవల అభ్యుదయ భావాలతో బోల్షెవిక్ విప్లవ ప్రేరణతో, ఆర్థిక అసమానతలను పోషించే దోపిడి వ్యవస్థలు, సాంఘిక అసమానతలకు దోహదంచేసే వర్ణ వ్యవస్థలను ప్రతిఘటించే భావజాలంతో వెలువడింది. రష్యాలో 1917 లో జరిగిన బోల్షెవిక్ విప్లవం నుండి స్ఫూర్తిని పొందిన తొలి తెలుగు కవి ఉన్నవ లక్ష్మి నారాయణయే అని చెప్పడంలో సందేహం లేదు. 2) తెలుగు సాహిత్యంలో [[భావ కవిత్వం|భావకవిత్వం]] ఉప్పెనలా ఎగసిన కాలంలోనే ఆ భావ కవితాత్మక ఒరవడిలో కొట్టుకుపోకుండా తత్వ్యతిరేకంగా పూర్తి అభ్యుదయ దృక్పథంతో రచింపబడ్డ మాలపల్లి నవల. 3) ప్రాచీనకాలం నుండి సాంఘిక పరంగా, ఆర్థికపరంగా తీవ్ర అసమానతలు నెలకొన్న భారత సమాజంలో సంఘ సంస్కరణను కోరుకొనే ఏ సాహిత్యమైన ఈ రెండు అసమానతలను అనివార్యంగా స్పృశించే ప్రయత్నం చేయవలసి వుంటుంది. ముఖ్యంగా వర్ణ వ్యవస్థ వేళ్ళూనుకొన్న పేదరిక దేశంలో సంఘ హితాన్ని ఆకాంక్షించే ఏ అభ్యుదయ సాహిత్యమైన ఈ రెండింటిని స్పృశిస్తూ, సమన్వయంతో పరిష్కారాలు సూచిస్తూ సాగితేనే అది మన దేశ కాలపరిస్థితిగతుల కనుగుణంగా సమగ్రతను సంతరించుకొంటుంది. అందువల్లనే కుల సమస్య, పేదరిక సమస్య రెండూ అనివార్యంగా పెనవేసుకొన్న భారతదేశంలో సామాజిక అసమానతలకు గీటురాయిగా వున్న ‘కులం’ ఉనికిని గుర్తించ నిరాకరించి, కుల వర్గ దృక్పధంతో నిండిన సాంఘిక అసమానతలను పట్టించుకోకుండా కేవలం ఆర్థిక అసమానతలకు మాత్రమే ప్రాధాన్యత నిస్తూ సంఘ సంస్కరణాభిలాషను వ్యక్తం చేసే సాహిత్యానికి సమగ్రత చేకూరదు. కుల అసమానతలను చూడ నిరాకరించే అటువంటి అభ్యుదయ సాహిత్యానికి, కేవలం అటువంటి దృక్పధం వున్న వర్గాల సాహితీ మద్దతు లభించవచ్చునేమో కాని సర్వజనామోదం కాబోదు. పైగా అటువంటి సాహితీ దృక్పధం, తరాలు మారినా తమ తమ ఆర్థిక స్థితిగతులు మారినా కులవివక్షతను ఎదుర్కొంటున్న దళితుల ఆత్మగౌరవానికి అర్ధంకాని ప్రశ్నగానే తొలిచివేస్తుంది. దీనికి కొంతవరకు సమాధానంగానే అభ్యుదయ సాహిత్య వుద్యమానంతరం వచ్చిన దళితసాహిత్య వికాసాన్ని పరిగణించవచ్చు. అదేవిధంగా ఆర్థిక అసమానతలను పట్టించుకోకుండా కేవలం కుల అసమానతలను మాత్రమే ప్రశ్నిస్తూ సంఘ సంస్కరణాభిలాషను వ్యక్తం చేసే సాహిత్యానికి కూడా సార్వత్రికత చేకూరదు. ఆ విధంగా సాంఘిక అసమానతకు, ఆర్థిక అసమానతకు రెండింటికి కూడా సముచిత ప్రాధాన్యం ఇస్తూ రాసిన మొదటి అభ్యుదయ కావ్యం ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’ అయితే కేవలం ఆర్థిక అసమానతలకు మాత్రమే ప్రాధాన్యం ఇస్తూ, తరువాతి కాలంలో రాయబడ్డ అభ్యుదయ కావ్యం శ్రీశ్రీ ‘మహా ప్రస్థానం’ అవుతుంది. ఒక విధంగా మాలపల్లి నవల తరువాతి కాలంలో రాబోతున్న అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమ ప్రభంజనానికి నాంది పలుకడమే కాకుండా మార్గదర్శిగా నిలిచింది. అయితే తరువాతి కాలంలో వచ్చిన అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమంలో ఆర్థిక అసమానతలకే ప్రాధాన్యతనివ్వబడి, సాంఘిక అసమానతలను పట్టించుకోకపోవడంతో ఆ ఖాళిని కాలక్రమంలో వచ్చిన దళిత కవితోద్యమం కొంతవరకు పూరించింది. అంటే ఆర్థిక అసమానత, సామాజిక అసమానతలను వేర్వేరుగా ప్రశ్నిస్తూ తదనంతర కాలంలో వచ్చిన రెండు విభిన్న ప్రముఖ సాహిత్య ఉద్యమదోరణిల అభ్యుదయతను మాలపల్లి నవల ముందుగానే తనలో ప్రతిఫలించినదని చెప్పవచ్చును. 4) మాలపల్లి నవలలో సంఘ సంస్కరణను చేపట్టింది ఇతర అగ్ర కులాలనుంచి వచ్చిన నాయకులు కాదు. దళిత అట్టడుగు వర్గాలలో పుట్టిన మాలలే తమ సంఘాన్ని సంస్కరించడానికి తమకు తామే స్వయంగా పూనుకోవడం గమనించదగిన విషయం. పైగా తెలుగు సాహిత్యంలో శతాబ్దాలపాటు క్షత్రియులే కావ్యనాయకులుగా ఏలిన ఆనవయితిని తొలిసారిగా పక్కనబెట్టి అభ్యుదయ దృక్పధంతో మొట్టమొదటిసారిగా తెలుగు సాహిత్యంలో అట్టడుగు వర్గాల వారిని (మాలలను) నాయకులుగా నిలిపిన మాలపల్లి నవల తొలి తెలుగు అభ్యుదయ కావ్యం అనడంలో సందేహం లేదు. సాధారణంగా ఆనాటి సంస్కరణ ఉద్యమాలలో సంస్కరించబడే వారు ఎవరైనప్పటికీ, సంస్కర్తలు మాత్రం అగ్రకుల మధ్యతరగతి నుంచి దిగుమతై వచ్చిన వారు కావడం ఒక ఆనవాయితీగా కనిపిస్తుంది. దళితులను ఉద్ధరించవలసిన బాధ్యతను, వారి తరుపున మాట్లాడే ప్రాతినిధ్య బాధ్యతను తమ భుజస్కందాలపై వేసుకొన్న వీరి తపన వారి సాహిత్యరచనలలో కథానాయకుల రూపంలో అడుగడుగునా ప్రతిఫలిస్తుంది. సాహిత్యరచనలలో సాధారణంగా కనిపించే అటువంటి ‘పీడితులను మేల్కొలిపే, సంస్కరించే నాయకత్వ భాద్యతను తమ భుజాలపై వేసుకొనే అగ్రవర్ణ, మధ్యతరగతి కథానాయకుల’ ధోరణులకు విరుద్దంగా సాహిత్యంలో కథానాయకులు పీడితవర్గం నుండే ఆవిర్భవించడం, తమను ఉద్దరించడానికి ఎవరో వస్తారని, ఏదో చేస్తారని ఆశించకుండా ఆ పీడితులే తమను పీడించే దోపిడిదార్లకు వ్యతిరేకంగా తమంతటతామే సంఘటితమై మేల్కొనడం, గళమెత్తడం, పోరాడడం చేయబోవడం వంటివి అభ్యుదయ పోరాటాన్ని సూచిస్థాయి. మాలపల్లిలో పీడితులైన మాలలు నడిపింది ఇటువంటి అభ్యుదయ పోరాటాన్నే. ఇది శ్రీశ్రీ ‘మహా ప్రస్థానం’ కన్నా ముందే ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’లో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ప్రాచీన సాహిత్యంలో క్షత్రియులే కథానాయకులుగా చిత్రించబడుతూ వచ్చారు. సాహిత్యం ఒక అవసరంగా కాకుండా కులవృత్తిగా మాత్రమే వున్నవారికి పోషణార్ధం ఇతరులను ఆశ్రయించాల్సినవసరం కలుగుతుంది. ముఖ్యంగా ఆశ్రితులు కవులైనప్పుడు తమ పోషకులైన క్షత్రియులనే కీర్తించడం, తమ తమ కృతులలో వారినే నాయకులుగా స్వీకరించడం పరిపాటి. అందువలన శూద్రులను నాయకులుగా నిలిపిన కావ్యాలు మచ్చుకైనా మనకు తెలుగు సాహిత్యంలో కనిపించవు. సమాజంలో అట్టడుగు వర్గానికి చెందిన ఒక ‘మాల’ను నాయకునిగా చేసి రచన చేసింది మొట్టమొదట ఉన్నవవారే. ఆధునిక సాహిత్య ప్రక్రియలను ప్రారంభించిన కందుకూరి రచనల్లో కూడా ‘శూద్రులు’, 'మాల'లు నాయకులుగా ఉండటం కనిపించదు. వారి నవల ''రాజశేఖర చరిత్ర''లో నాయకుడు రాజశేఖరుడు నియోగి బ్రాహ్మణుడు. అగ్రవర్ణాలవారిని కాకుండా శూద్రులను నాయకులుగా చేసి కావ్యం వ్రాసింది మొట్ట మొదట కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి వారే. వారి 'ముసలమ్మ మరణము' లోని నాయిక ఒక సామాన్య కాపు స్త్రీ. తదనంతర కవులు గురజాడ కాని, రాయప్రోలు కాని శూద్రులను, అట్టడుగు వర్గాల వారిని నాయకులుగా, ప్రధాన పాత్రలుగా చేసి సాంఘిక రచనలు చేసినట్లు కనిపించదు. ‘పూర్ణమ్మ’ ఒక పూజారి బిడ్డ. సాంఘికేతర ఇతివృత్తాంతంతో కూడిన ‘[[లవణరాజు కల]]’ అనే ఖండికలో రాజైన లవణుడు ఒక 'మాలెత'ను పెళ్ళి చేసికొన్నట్లు చెప్పబడినా అది కూడా ఒక 'కల' గానే మిగిలింది. 1920 నాటికి ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో రాయప్రోలుది శృంగార, రస సంస్కరణ దృష్టి, గురజాడది సంఘ సంస్కరణ దృష్టి అయితే సమష్టి ప్రయోజనం కోసం వ్యక్తీ త్యాగాన్ని కోరుకునే కట్టమంచిది ప్రధానంగా జాతీయ దృష్టి. నాటి తెలుగుసాహిత్యంలోని ఇటువంటి ప్రధాన దృక్పథాలకి విభిన్నంగా అసమానతలను రూపు మాపుకొంటూ ఆర్థికాభివృద్ధిని సాధించి దేశం ముందడుగేయాలని ‘మాలపల్లి’తో ప్రభోదిస్తున్నాడు కాబట్టి ఉన్నవది అభ్యుదయ దృష్టి. మాలపల్లిలో వ్యక్తమైన సాహిత్య దృక్పదం ఆధిపత్యం చెలాయించే వ్యవస్థల (దోపిడి వ్యవస్థల, వర్ణ వ్యవస్థల) ధోరణికి అడ్డుకట్టి మానవుడి ప్రగతిశీల పరిణామానికి దోహదపడేటట్లుగా ఉంది. దళితుల స్ధితిగతులను విశ్లేషించడం ద్వారా, సమకాలీన సాంఘిక ఆర్థిక విషయాల పరిశీలించడం ద్వారా సమాజంలో దళితుల జీవన పరిస్దితులను మెరుగుపరిచే దిశలో మానవతావాద, ఉదారవాద, సామ్యవాద భావజాలాన్ని ప్రచారం చేస్తున్నది కనుకనే మాలపల్లిలో వ్యక్త మైన సాహిత్య దృక్పధం అభ్యుదయం అని చెప్పవచ్చు. సమాజంలోని కుళ్ళును బాదలను వెతలను పట్టించుకోకుండా, కళ కళ కోసమే అన్నట్లుగా భావ కవిత్వం ఉద్యమంగా కొనసాగుతున్న రోజుల్లోనే సంఘంలోని అసమానతలను ఎత్తి చూపుతూ రూపుమాపే ప్రయత్నంలో ‘చరమ’గీతాన్ని, దేశంలోని ఆర్ధిక దుస్దితిని వివరించి ఆర్ధికాభివృద్ధిని సాధించే మార్గాన్ని చూపుతూ ‘సమతాధర్మం’ను రచించి ఆ విధంగా శ్రీశ్రీ కన్నా ఎక్కువ విషయాలను ముందుకు తెచ్చి వర్గ చైతన్యం, కులవ్యతిరేక చైతన్యానికి ఫూలేవలే కృషి చేసిన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణనే తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్టమొదటిసారిగా అభ్యుదయ దృక్పథాన్ని ప్రవేశపెట్టిన కవిగా పరిగణిoచాల్సివుంటుందని, ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య విశ్లేషిస్థారు. తెలుగు సాహిత్యంలో అభ్యుదయ సైద్ధాంతిక భావజాలమే ప్రసరించని కాలంలో, బోల్షేవిక్ విప్లవ ప్రేరణతో, అభ్యుదయ భావాలతో కులవివక్షత లేని సమాజాన్ని, ఆర్ధిక వ్యత్యాసాలు లేని సంఘాన్ని అకాంక్షిస్తూ, సాహిత్యంలో సామ్యవాద వర్గ పోరాట ఆవశ్యకతను తెలియచేస్తూ, దోపిడి వ్యవస్థలు, వర్ణ వ్యవస్థలను ప్రతిఘటించే భావజాలాన్ని ప్రవేశపెడుతూ ఉదాత్తంగా రాయబడ్డ మాలపల్లినే అభ్యుదయ సాహిత్యానికి నాంది పలికిన తొలి రచనగా పరిగణించాల్సివుంటుంది. ==మాలపల్లి లోని అభ్యుదయత పట్ల తెలుగు ఉద్యమాలలో వ్యక్తమైన నిరాసక్తత – కారణాలు== మాలపల్లి నవలకు జాతీయోద్యమ కాలంలో ప్రజల్లో ఆదరణ లభించినప్పటికీ, నవలలోని అగ్ర కులాధిక్యతను సూటిగా ప్రశ్నిస్తూ రాసిన అభ్యుదయ గీతాలకు గాని, ప్రగతిశీల అభ్యుదయ భావాలకు గాని తెలుగు జాతీయోద్యమాలలో తగినంతగా ప్రాచుర్యంగాని, ప్రాధాన్యంగాని లభించలేదు. దళితుల ఆలయ ప్రవేశం, సహపంక్తి భోజనాలు లాంటి ఆదర్శవాదాలతో దళితాభ్యుదయాన్నికాంక్షించిన నాటి సమాజంలో, దళితుల సామాజిక అంతరాలే కాకుండా ఆర్ధిక అంతరాలను కూడా పరిగణనలోనికి తీసుకొని సమస్య-పరిష్కార మార్గాలను నిర్మాణాత్మకంగా ఉద్యమరీతిలో సూచించిన మాలపల్లి నవల లోని ‘విశాల దృక్పదంతో కూడిన అభ్యుదయత’కు జాతీయోద్యమంలో ప్రాచుర్యం కలుగకపోవడం ఒకింత ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. ఉద్యమాలకు భవిష్యత్ దర్శనాన్ని సూచించిన ఈ ‘అభ్యుదయ దార్శనికత’ పట్ల వ్యక్తమైన నిరాసక్తతకు కారణాలు ఏమైనప్పటికిని ప్రధానంగా జాతీయోద్యమ నాయకత్వంలోను, సాహిత్యంలోను కొనసాగుతున్న అగ్రవర్ణ మధ్యతరగతి సామాజిక పట్టు అని భావించవచ్చు. నాడు సాంఘిక వ్యవస్థలో కొనసాగుతున్న అగ్రకుల దుర్నీతిని ఎండగట్టాలని ప్రబోధించే యత్నాలు ఆ వర్గాలకు రుచించకపోవడమేనని చెప్పవచ్చు. చరిత్ర అనేది ఆధిక్య వర్గాల కనుగుణంగా ఎప్పటికప్పుడు తిరగరాయబడుతున్నది. దీనికి సాహిత్య చరిత్ర మినహాయింపేమి కాదు. మన సాహిత్య చరిత్ర కూడా ఎప్పటికప్పుడు అగ్రకుల సామాజిక వర్గ ఆధిపత్యానికనుగుణంగానే తిరగరాయబడుతున్నది. ఎప్పుడైతే తమ వర్గ ప్రయోజనాలకు భంగకరంగా సాహిత్యం సృజించబడుతుందో, ఏ సాహిత్యమైతే తమ ఆధిక్యతామూలాలను కదిలించే ప్రయత్నానికి పూనుకొంటున్నదో అటువంటప్పుడు సమాజంలోని ఆధిక్య వర్గాలు ఆ సాహితీ సృజనను ఆలవోకగా వెనక్కి నెట్టివేస్తూ వాటి స్థానంలో తమ ఆధిక్యతను స్థిరపరుచుకోవడానికి, తమ వర్గ ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా వుండే రచనలను ముందుకు తేవడం జరుగుతుంది. ఏ దేశ చరిత్రలో చూసినా, ఏ సాహిత్య చరిత్రలో చూసినా ఇది కనిపించే సత్యమే. మాలపల్లి నవల కులవర్గ దృక్పధంతో అగ్ర కులాధిక్యతను సూటిగా ప్రశ్నిస్తూ అస్పృశ్యతపై వెలువడిన సమగ్ర అభ్యుదయ కావ్యమైనప్పటికి దీన్ని నిరాసక్తతతో వదిలేసి దాని స్థానంలో నాటి అగ్రవర్ణ సంసృతిని, వారి చాందస కుల సమస్య ప్రభావాలను చిత్రించిన కన్యాశుల్కం నాటకాన్ని ప్రశంసలతో ముందుకు తీసుకువచ్చారనే విమర్శ కూడా ఈ కోణంలోనే పరిశీలించదగిన విషయం. మన జాతీయోద్యమం అస్పృశ్యత సమస్యను మత దృక్పధంతో గుర్తించి, దాని పరిష్కారమార్గాన్ని మతంలోనే వెదికే ప్రయత్నం చేసింది. అందువలనే ఒక విధంగా మత దృక్పధంతో నిండిన బంకించంద్రుని ‘ఆనందమఠం’ నవల అగ్ర కులాధిపత్యాన్ని సవాల్ చేయకపోవడంతో, బెంగాల్ లోని అగ్ర వర్ణ మధ్య తరగతి సామాజిక వర్గం వారి నేతృత్వాన్నసాగిన జాతీయ ఉద్యమాలకు ఆ నవలలోని అభ్యుదయత ఆమోదయోగ్యమై స్వీకరించబడింది. మరి అదేవిధమైన జాతీయభావాలను కలిగివున్నప్పటికీ తెలుగులో కుల దృక్పధంతో రాయబడిన మాలపల్లికి ‘అభ్యుదయ కావ్యం’గా ప్రాచుర్యం లభించలేదు. దీనికి కారణం ఆంధ్రదేశంలో కూడా జాతీయ ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించింది అగ్ర వర్ణ మధ్య తరగతి సామాజిక వర్గమే కాబట్టి ఆ వర్గాలు మాలపల్లి నవలలోని అభ్యుదయత, అభ్యుదయ గీతాలు తమను, తమ అగ్ర కులాధిపత్యాన్ని నేరుగా ప్రశ్నించే తీరులో వుండడంతో వాటిని కావాలనే మూలన పెట్టివుoడవచ్చు. అదే మాలపల్లిలో కుల దృక్పధం కాకుండా మత దృక్పధమే ప్రతిబింబించి వుంటే నాటి అగ్ర వర్ణ మధ్యతరగతి వర్గాలకు ఈ కావ్యం ఆమోదయోగ్యమై హితకావ్యమై మరింత సముచిత స్థానం దక్కివుండేది. మాలపల్లి లోని ‘అభ్యుదయత’ పట్ల నిరాదరణ వ్యక్తం కావడానికి జాతీయోద్యమ కాలంలో కొనసాగిన జస్టిస్ పార్టీ యొక్క కుల రాజకీయాలు కూడా కొంత కారణమైనాయి. బ్రాహ్మణేతర ఉద్యమం యొక్క రాజకీయ రూపమైన స్ధానిక జస్టిస్ పార్టీని ప్రభావితం చేసిన ఆనాటి బ్రాహ్మణేతర సామాజిక వర్గం ఈ ఉదాత్త నవలలోని ప్రకటితమైన ఉన్నవ ప్రగతిశీల ఉద్దేశ్యాలను కులపరంగా శంకించారు. భూస్వామి చౌదరయ్యను దుష్టునిగా చూపడం, అతని కోడలు కమల లేచిపోవడం వంటి అంశాలను బ్రాహ్మణేతరులను అపనిందపాలు చేసే యత్నంలో భాగంగా, జస్టిస్ పార్టీని ప్రభావితం చేస్తున్న కమ్మ జమిందార్లను దుష్టులుగా చిత్రించే ప్రయత్నంలో భాగంగా, అపోహలతో ఈ నవల చూడబడింది. ఈ విధంగా మాలపల్లి నవల ఆనాడు ఆధిపత్యం చెలాయించే మూడు చోదక వ్యవస్ధలను ఏకకాలంలో దుయ్యబట్టడంతో ఆయా వ్యవస్థల నుండి బహిర్గతంగాను అంతర్గతంగాను తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నది. ఒక వైపు వలసపాలనకు వ్యతిరేకంగా నాటి రాజకీయ అధికార వ్యవస్థను విమర్శిస్తూ పీడిత శ్రామికులకు ప్రత్యామ్నాయ పోరాటపద్ధతులను సూచించడంతో ప్రభుత్వ నిషేధానికి గురైంది. మరో వైపు సామాజిక అంతరాలను నిరసిస్తూ అగ్ర వర్ణాల ఆధిపత్యాన్ని నవల సూటిగా ప్రశ్నించడంతో, వర్ణ వ్యవస్థలోని ఆధిక్య వర్గాలకు (అగ్రకుల వర్గాలకు) నవలలోని భావజాలం మింగుడుపడలేదు. ఇంకొక వైపు ఆర్థిక అంతరాలను అంతం చేసే ప్రయత్నంలో భాగంగా భూస్వాములపై సాయుధ పోరాటమార్గాలను నవల ప్రేరేపించడంతో, నాటి ఫ్యూడల్ వ్యవస్థలోని ఆధిక్య వర్గాలకు (జమిందారీ వర్గాలకు) సైతం ఈ నవలలోని అంశాలు నచ్చలేదు. అందుకే జాతీయోద్యమకాలంలో మాలపల్లి నవల లోని అభ్యుదయ భావాలు మానవుని ప్రగతిశీలక పరిణామానికి దారి తీసే భావాలైనప్పటికీ, ఆనాటి జాతీయోద్యమంలో కీలక పాత్ర వహిస్తున్న ఫ్యూడల్ ఆధారిత వర్ణ వ్యవస్థ లోని ఆధిక్య వర్గాల యొక్క అభిమతాలకు విరుద్దంగా ఉండటంతో, వారి ప్రయోజనాలకు భంగకరంగా ఉండటంతో నవలలోని అభ్యుదయ అంశాలు నిరాసక్తంగా చూడబడి పక్కన పెట్టబడ్డాయి. ఏ వ్యవస్థలైతే నవలలోని అభ్యుదతయతను చూడ నిరాకరించాయో, ఆ ప్రగతినిరోధక వ్యవస్థలకు కాలం చెల్లిన నేటి కాలంలో కూడా ఈ నవలకు ‘అభ్యుదయకావ్యం’గా రావలసినంత గుర్తింపు దక్కలేదు. దీనికి కారణం తెలుగు సాహిత్యంపై కొనసాగుతున్న అగ్ర వర్ణ మధ్య తరగతి సామాజిక పట్టు అని చెప్పాల్సివుంటుంది. ఎవరి పట్టును అయితే [[సమాజం]]లో సడలించాలని ఈ కావ్యం నేరుగా సూచించిందో వారి ఛాయ లో సాహిత్యం సేద తీరినంత కాలం ఈ మహాకావ్యానికి ‘అభ్యుదయ కావ్యం’గా రావల్సింత పేరు ప్రఖ్యాతులు దక్కలేదు. అయితే తదనంతరకాలంలో నవలలోని ‘అభ్యుదయత’ను తులనాత్మకంగా పరిశీలించాల్సిన అనివార్యత ఏర్పడినప్పుడు నవలలోని ‘సామాజిక చిత్రణ’ లాంటి అంశాలు ప్రశంసలతో ముందుకు తేబడి సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కట్టిన ‘దళితాభ్యుదయత’ను వెనుకకి నెట్టే ప్రయత్నం చేయబడింది. అయితే ముందు చెప్పినట్లుగానే మాలపల్లికి తొలి ‘అభ్యుదయ కావ్యం’గా సాహిత్య చరిత్రలో రావాల్సినంత గుర్తింపు రాకున్నా తెలుగు క్లాసిక్స్ లలో ఎన్నదగిన ఉత్తమ ఇతిహాస కావ్యంగా పేరు గాంచింది. ==నవల – ప్రచురణ - నిషేధం== కవి ఉన్నవ జైలు నుండి విడుదలైన తరువాత బెల్లంకొండ రాఘవరావుచే మాలపల్లి నవల రెండు భాగాలుగా 1922 లో ప్రచురించబడింది. ఈ నవల విడుదల ప్రగతి శీలక సాహిత్య చరిత్రలో మేలిమలుపు. మహాత్మా గాంధీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి సాంఘిక, రాజకీయ పరిస్థితులకు చిత్రించిన ఈ రాజకీయ నవలలో బోల్షెవిక్ భావాలు వున్నాయని, ప్రజల్ని రెచ్చగొట్టి ప్రభుత్వంపై దాడిచేసే విధంగా వుందని భావించిన అప్పటి బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వం కమ్యూనిస్టు సిద్ధాంతాలను ప్రచారం చేయడం, కార్మికులను భూస్వాములకు వ్యతిరేకంగా రెచ్చగొట్టడం, ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించడం అనే అభియోగాలపై 1923 ఏప్రిల్ 5 తేదీన నవలపై నిషేధించింది. మద్రాసు శాసనమండలిలో 1926 లో కాళేశ్వరరావు తదితరులచే ఆ నిషేదంపై చర్చ జరిగింది. నవల లోని కొన్ని భాగాలు తొలిగించిన పిదప మాలపల్లి ప్రచురణకు అనుమతి 1928 మార్చి 30 తేదీన లభించింది. తర్వాత ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంచే ఇంటర్ పాఠ్య గ్రంధంగా ఎంపిక కాబడింది. తిరిగి 1936 మార్చి 7 న [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] ప్రభుత్వం మాలపల్లి నవలపై రెండవసారి నిషేధం విధించి, పాఠ్య గ్రంధంగా తొలగించింది. 1937 లో రాజగోపాచారి ఆధ్వర్యంలో మద్రాసు లోని కాంగ్రెసు ప్రభుత్వం మాలపల్లి నవలపై నిషేదాన్ని రద్దు చేసింది. రెండు సార్లు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నిషేదాన్ని ఎదుర్కొన్న ఈ నవలకు ప్రజల్లో విశేష ఆదరణ లభించింది. స్వాతంత్ర్యానoతరo శ్రీ మరుపూరి కోదండరామయ్యచే క్లుప్తీకరించబడిన ఈ తెలుగు నవలను (416 పేజీలు) 1976 లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి ప్రచురించింది. క్లుప్తీకరించబడిన ఈ నవలకు బెజవాడ గోపాలరెడ్డి ముందు మాట రాసారు. ‘సహవాసి’ చే తెలుగులో మరింతగా కుదించబడిన ఈ నవల సంక్షిప్త ప్రతి (68 పేజీలు) ని [[హైదరాబాద్ బుక్ ట్రస్ట్]] ప్రచురించింది. డాII వాడపల్లి వి. బి. రామారావు చే ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడిన ఈ నవలను (403 పేజీలు) 2007 లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి ప్రచురించింది. ==నవల - నాటకీకరణ== మాలపల్లి నవలను నగ్నముని 1974లో అదే పేరుతొ నాటకీకరణ చేయగా మాలపల్లి నాటకానికి ప్రముఖ నాటకోద్యమ కర్త, పద్మభూషణ్ పురస్కార గ్రహీత శ్రీ ఎ.ఆర్. కృష్ణ దర్శకత్వం వహించి డెబ్భైమంది కళాకారులతో, సహజమైన సెట్టింగులతో ఆంధ్రదేశమంతటా నూటపదిసార్లు నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. గూడవల్లి రామబ్రహ్మం సందేశాత్మకచిత్రం ‘మాలపిల్ల’ ఉన్నవ వారి మాలపల్లి నవల ఆధారంగా రూపొందించబడినదన్న భావన నిజం కాదు. గుడిపాటి వేంకటాచలం వారి అముద్రిత కథను ఆధారంగా చేసుకొని గూడవల్లి వారు ‘మాలపిల్ల’ సామాజిక చిత్రాన్ని తీయడం జరిగింది. ==మాలపల్లికి తెలుగు సాహిత్యంలో స్థానం – అంచనా== జాతీయోద్యమకాలంలో [[వ్యావహారిక భాషోద్యమం|వ్యావహారిక భాషలో]] వెలువడిన తొలి రాజకీయ నవల 'మాలపల్లి'. నవల మార్క్సిస్టు భావజాలంతో జాతీయోద్యమ ప్రభావంతో వచ్చినా, దళితుల జీవితాన్ని స్పర్శించిన సమగ్ర నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. దేశ సామాజిక రాజకేయ వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ సంఘం లోని సామాజిక, ఆర్థిక అసమానతలను ఎత్తి చూపుదమే కాకుండా ఆ సామాజిక, ఆర్థిక అంతరాలను రూపుమాపే ప్రయత్నాలను మార్క్సిస్ట్ సైద్ధాంతిక భావజాల నేపథ్యంలో విశ్లేషిస్తూ సంఘ సంస్కరణాభిలాషను వ్యక్తం చేస్తూ 1922 లోనే అభ్యుదయ భావాలతో వ్రాయబడ్డ తొలి నవలగా ఈ మాలపల్లికి తెలుగు సాహిత్య వికాసంలో విశిష్టస్థానం ఉంది. అలనాటి తెలుగు సాహిత్యంలో కొనసాగుతున్న భావకవిత్వ ధోరణి వెల్లువలో కొట్టుకు పోకుండా దానికి విభిన్న రీతిలో స్పందిస్తూ సామాజిక అంతరాలను ప్రశ్నిస్తూ సమాజహితాన్ని కాంక్షిస్తూ వ్రాయబడ్డ తొలి అభ్యుదయ కావ్యం. అసమాన సామాజిక స్ప్రహతో అభ్యుదయ భావాలతో ఉదాత్తంగా రాయబడ్డ నాటి నవలల్లో మాలపల్లిదే అగ్రస్థానం. సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కడుతూ అస్పృశ్యుల జీవితాన్ని వాస్తవిక ధోరణిలో స్పర్శించినది, దళిత సమస్యలను సైద్ధాంతిక కోణంలో విశ్లేషించింది కాబట్టే సంస్కరణరంగంలో వచ్చిన ప్రామాణిక నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ఒక హరిజన కుటుంబ గాథని ఇతి వృత్తాంతంగా ఎన్నుకొని సమాజంలో అట్టడుగు వర్గానికి చెందిన ఒక ‘మాల’ను నాయకునిగా చేసుకొని రాయబడ్డ తొలి తెలుగు నవలగా, సాంఘిక అసమానతకు, ఆర్ధిక అసమానతకు రెండింటికి కూడా సముచిత ప్రాధాన్యం ఇస్తూ రాసిన మొదటి అభ్యుదయ కావ్యంగా ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’ తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఖ్యాతి పొందింది. ఆర్థిక అసమానత, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ తదనంతర వేర్వేరు కాలాలలో వచ్చిన రెండు విభిన్న ప్రముఖ సాహిత్య దోరిణిల అభ్యుదయతను మాలపల్లి నవల ముందుగానే తనలో అంతర్లీనం చేసుకొని, రాబోయే అభ్యుదయ సాహితీ రచనలకు మార్గదర్శిగా నిలిచింది. 1920 కాలం నాటి చారిత్రిక, సామాజిక, ఆర్థిక పరిణామాలను, తెలుగువారి జీవన విధానాన్ని, సమకాలీన పరిస్థితులను సమున్నతంగా చిత్రించిన మాలపల్లి నవల తిరిగి అలనాటి చరిత్రకు, తెలుగు ప్రజల సామాజిక పరిశీలనకు నేటి తరం పరిశోధకులకు ప్రధాన సాహిత్యధారంగా నిలవడం ఒక విశేషం. నూరేళ్ళు కావస్తున్నా మాలపల్లి పునర్ముద్రితమవుతున్నదంటే దానికి కారణం ఈ నవలలో చిత్రితమైన జీవిత వాస్తవికత, ఉదాత్త పాత్రలు, కళాత్మకత, అభ్యుదయత, ఉన్నత మానవీయ విలువలు, భవిష్యత్ దర్శనాలే. ఇటువంటి రచనలు తరాలు మారినా పాఠకులను ఆలోచింపచేస్తాయి. మానసిక సంఘర్షణను ప్రేరేపించి సమాజాన్ని ఆదర్శాల వైపు నడిపిస్తాయి. ఈ లక్షణాలే మాలపల్లి నవలను మహత్తర ఇతిహాస కావ్యంగా, [[తెలుగు సాహిత్యం]]లో క్లాసిక్స్ సరసన సమున్నతంగా నిలబెట్టాయి. ==మూలాలు== * మాలపల్లి : [[నూరేళ్ళ తెలుగు నవల]] 1878-1977 (పాతిక ప్రసిద్ధ నవలల పరిచయం - పరిశీలన), రచన: సహవాసి, సంపాదకుడు: డి.వెంకట్రామయ్య, పర్ స్పెక్టివ్స్, హైదరాబాద్, 2007. పేజీలు: 21-26. *ఆచార్య వకుళాభరణం రామకృష్ణ “ఆంధ్రదేశంలో సంఘ సంస్కరణోద్యమాలు” - హైదరాబాదు బుక్ ట్రస్ట్ ప్రచురణ *డాక్టర్. వి. వీరాచారి “ తెలుగునాట సాంస్కృతిక పునర్జీవనోద్యమాలు కవులు – రచయితలు “ *కంభంపాటి సత్యనారాయణ “అర్థ శతాబ్ద కాలంలో ఆంధ్రుల పైని అక్టోబరు విప్లవ ప్రభావం” - వికాస సమితి, మద్రాసు (1973) ప్రచురణ *డాక్టర్ కడియాల రామమోహనరాయ్ “20 వ శతాబ్ది తెలుగు కవిత్వం” – పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం (2003) ప్రచురణ *పొట్టిశ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం మాజీ వైస్ ఛాన్సలర్ ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య “మాలపల్లి అభ్యుదయ మహాకావ్యం“ - రస తరంగిణి, వరంగల్ (1990) ప్రచురణ *బి.యస్. రాములు వ్యాసం “ఎవరు ప్రజల మనిషి” [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:1923 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] 1mp5u42tmebzeafm8keutp4aj97l800 0 224575 4983298 4819492 2026-10-17T14:17:30Z Vjsuseela 35888 Synced 1 category from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]]) 4983298 wikitext text/x-wiki {{వర్గీకరణ}}[[File:Gandhi and Sadar Patel Bardoli Satyagraha.jpg|thumb|1928లో బార్డోలీ సత్యాగ్రహానికి సంబంధించిన కార్యక్రమంలో మహాత్మా గాంధీ, వల్లభ్ భాయి పటేల్ ]] '''బార్డోలీ సత్యాగ్రహం''' ప్రస్తుత [[గుజరాత్]] రాష్ట్రంలో [[1928|1928లో]] బ్రిటీష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన ప్రధానమైన సహాయ నిరాకరణోద్యమ, [[సత్యాగ్రహం|సత్యాగ్రహ ఉద్యమ]] ఘటన. [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమము|భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ]] చరిత్రలో ఇది ఒకనొక ప్రధాన ఘట్టంగా పేరొందింది. [[వల్లభ్ భాయి పటేల్]] బార్డోలీ సత్యాగ్రహాన్ని ప్రారంభించి, నేతృత్వం వహించారు. ఈ ఉద్యమ విజయంతో వల్లభ్ భాయ్ పటేల్ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ లోనూ, జాతీయోద్యమంలోనూ ప్రధాన నాయకుల్లో ఒకరిగా నిలిచారు. ==నేపథ్యం== [[బీహార్]]లోని [[చంపారన్]], [[గుజరాత్]]లోని [[ఖేడా]] ప్రాంతాల్లో పేద భారతీయ రైతులపై బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం, వారికి సన్నిహితులైన భూస్వాముల (చంపారన్ లో యూరోపియన్లు) క్రూరత్వం, నిరంకుశత్వాలను నిరసిస్తూ [[మహాత్మా గాంధీ]] అక్కడి రైతులకు నాయకత్వం వహిస్తూ రెండు గొప్ప అహింసాయుతమైన తిరుగుబాట్లకు నేతృత్వం వహించారు. రెండు పోరాటాల్లోనూ విజయం సాధించడం వల్ల అక్కడి రైతులకు ఆర్థిక, పౌర హక్కుల విషయంలో మెరుగుదల కనిపించగా, భారతదేశ ప్రజలు ఉత్తేజితులయ్యారు. 1920ల్లో గాంధీ నాయకత్వంలోని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ [[సహాయ నిరాకరణోద్యమం]] ప్రారంభించింది. లక్షలాదిగా భారతీయులు బ్రిటీష్ వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశారు. ఈ క్రమంలో న్యాయవాదులు, ప్రభుత్వ ద్యోగులు వృత్తులు వదిలేశారు. విద్యార్థులు ప్రభుత్వ పాఠశాలలు, కళాశాలల నుంచి బయటకు వచ్చారు. ప్రభుత్వం ఇచ్చిన బిరుదులు, పెన్షన్లు, విదేశీ వస్త్రాలు, సరుకలు విడిచిపెట్టారు. బ్రిటీష్ చట్టాల నియంతృత్వాన్ని శాంతియుతంగా ధిక్కరించి భారత స్వరాజ్యం కోసం పోరాడారు. వేలాదిమంది దెబ్బలు తిని, అరెస్టయ్యారు. ఈ నేపథ్యంలో 1920లో [[శాసనోల్లంఘన|శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం]]లో భాగంగా పన్నుల నిరాకరణ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించాలన్న నిర్ణయానికి గాంధీ వచ్చారు. ఐతే గతంలోలాగా ఆర్థికపరమైన కారణాలతోనూ, లక్ష్యాలతోనూ కాకుండా స్వరాజ్యం కోసం పన్నుల నిరాకరణ సత్యాగ్రహాన్ని చేయబూనారు. వల్లభ్ భాయ్ ను సంప్రదించి మహాత్మా గాంధీ ఈ ఉద్యమం బార్డోలీ తాలూకాలో కానీ, ఆనంద్ తాలూకాలో కానీ చేయవచ్చని ఆయన ప్రకటించారు. ఐతే ఇరు ప్రాంతాల నుంచి నాయకులు కోరుకున్నా, చివరకు అవకాశం బార్డోలీనే వరించింది. 1921లో వల్లభ్ భాయ్ ఈ ప్రాంతంలో నిర్మాణాత్మక కార్యక్రమాల ద్వారా, స్ఫూర్తి రగిలించడం ద్వారా సంసిద్ధపరచడం ప్రారంభించారు. ప్రధానంగా ఏమాత్రం హింసకు పాల్పడకుండా ప్రజలను ఆందోళన పథంలో నడపడంపై దృష్టి కేంద్రీకరించారు. ఉద్యమానికి సర్వం సంసిద్ధమై ఉండగా సత్యాగ్రహులైన ప్రజలు అదుపుతప్పి చౌరీచౌరా అన్న ప్రాంతంలో [[చౌరీచౌరా సంఘటన|అల్లర్లు]] చెలరేగి బ్రిటీష్ వారు, ప్రభుత్వ ఆస్తులు లక్ష్యంగా హింస జరిగింది. ప్రజలు ఇంకా సత్యాగ్రహ స్ఫూర్తిని, అహింస ఆవశ్యతను, అందుకు అవసరమైన నిగ్రహాన్ని సాధించలేదంటూ ఉద్యమాన్ని వాయిదా వేశారు.<ref name="రాజ్ మోహన్ గాంధీ - విఫల యత్నం">{{cite book|last1=గాంధీ|first1=రాజ్ మోహన్|title=వల్లభ్ భాయ్ పటేల్ జీవిత కథ|date=మే 2016|publisher=ఎమెస్కో బుక్స్|location=హైదరాబాద్|language=te|chapter=అనుచరుడు}}</ref> == సమస్య == బార్డోలీ ప్రాంతంలో పన్నులను 1922లో ప్రభుత్వం 22శాతం పెంచింది. తాలూకాలోని 22 గ్రామాలను అధిక ఆదాయ వర్గంలో చేర్చడంతో శిస్తు మరింత పెరిగింది. ఈ భారాన్ని కొందరు ప్రభుత్వాధికారులే వ్యతిరేకించినా, రైతులు తాము కట్టలేమన్నా బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీకి నాటి రెవెన్యూ కమిషనర్ ఆండర్సన్ గట్టి సంకల్పం కలవాడు కావడంతో తగ్గించలేదు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:గాంధేయవాదం]] aiotaq6delx2z3w3rptwu8gti09j8lf 4983299 4983298 2026-10-17T14:20:12Z Vjsuseela 35888 [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983299 wikitext text/x-wiki {{వర్గీకరణ}}[[File:Gandhi and Sadar Patel Bardoli Satyagraha.jpg|thumb|1928లో బార్డోలీ సత్యాగ్రహానికి సంబంధించిన కార్యక్రమంలో మహాత్మా గాంధీ, వల్లభ్ భాయి పటేల్ ]] '''బార్డోలీ సత్యాగ్రహం''' ప్రస్తుత [[గుజరాత్]] రాష్ట్రంలో [[1928|1928లో]] బ్రిటీష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన ప్రధానమైన సహాయ నిరాకరణోద్యమ, [[సత్యాగ్రహం|సత్యాగ్రహ ఉద్యమ]] ఘటన. [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమము|భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ]] చరిత్రలో ఇది ఒకనొక ప్రధాన ఘట్టంగా పేరొందింది. [[వల్లభ్ భాయి పటేల్]] బార్డోలీ సత్యాగ్రహాన్ని ప్రారంభించి, నేతృత్వం వహించారు. ఈ ఉద్యమ విజయంతో వల్లభ్ భాయ్ పటేల్ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ లోనూ, జాతీయోద్యమంలోనూ ప్రధాన నాయకుల్లో ఒకరిగా నిలిచారు. ==నేపథ్యం== [[బీహార్]]లోని [[చంపారన్]], [[గుజరాత్]]లోని [[ఖేడా]] ప్రాంతాల్లో పేద భారతీయ రైతులపై బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం, వారికి సన్నిహితులైన భూస్వాముల (చంపారన్ లో యూరోపియన్లు) క్రూరత్వం, నిరంకుశత్వాలను నిరసిస్తూ [[మహాత్మా గాంధీ]] అక్కడి రైతులకు నాయకత్వం వహిస్తూ రెండు గొప్ప అహింసాయుతమైన తిరుగుబాట్లకు నేతృత్వం వహించారు. రెండు పోరాటాల్లోనూ విజయం సాధించడం వల్ల అక్కడి రైతులకు ఆర్థిక, పౌర హక్కుల విషయంలో మెరుగుదల కనిపించగా, భారతదేశ ప్రజలు ఉత్తేజితులయ్యారు. 1920ల్లో గాంధీ నాయకత్వంలోని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ [[సహాయ నిరాకరణోద్యమం]] ప్రారంభించింది. లక్షలాదిగా భారతీయులు బ్రిటీష్ వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశారు. ఈ క్రమంలో న్యాయవాదులు, ప్రభుత్వ ద్యోగులు వృత్తులు వదిలేశారు. విద్యార్థులు ప్రభుత్వ పాఠశాలలు, కళాశాలల నుంచి బయటకు వచ్చారు. ప్రభుత్వం ఇచ్చిన బిరుదులు, పెన్షన్లు, విదేశీ వస్త్రాలు, సరుకలు విడిచిపెట్టారు. బ్రిటీష్ చట్టాల నియంతృత్వాన్ని శాంతియుతంగా ధిక్కరించి భారత స్వరాజ్యం కోసం పోరాడారు. వేలాదిమంది దెబ్బలు తిని, అరెస్టయ్యారు. ఈ నేపథ్యంలో 1920లో [[శాసనోల్లంఘన|శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం]]లో భాగంగా పన్నుల నిరాకరణ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించాలన్న నిర్ణయానికి గాంధీ వచ్చారు. ఐతే గతంలోలాగా ఆర్థికపరమైన కారణాలతోనూ, లక్ష్యాలతోనూ కాకుండా స్వరాజ్యం కోసం పన్నుల నిరాకరణ సత్యాగ్రహాన్ని చేయబూనారు. వల్లభ్ భాయ్ ను సంప్రదించి మహాత్మా గాంధీ ఈ ఉద్యమం బార్డోలీ తాలూకాలో కానీ, ఆనంద్ తాలూకాలో కానీ చేయవచ్చని ఆయన ప్రకటించారు. ఐతే ఇరు ప్రాంతాల నుంచి నాయకులు కోరుకున్నా, చివరకు అవకాశం బార్డోలీనే వరించింది. 1921లో వల్లభ్ భాయ్ ఈ ప్రాంతంలో నిర్మాణాత్మక కార్యక్రమాల ద్వారా, స్ఫూర్తి రగిలించడం ద్వారా సంసిద్ధపరచడం ప్రారంభించారు. ప్రధానంగా ఏమాత్రం హింసకు పాల్పడకుండా ప్రజలను ఆందోళన పథంలో నడపడంపై దృష్టి కేంద్రీకరించారు. ఉద్యమానికి సర్వం సంసిద్ధమై ఉండగా సత్యాగ్రహులైన ప్రజలు అదుపుతప్పి చౌరీచౌరా అన్న ప్రాంతంలో [[చౌరీచౌరా సంఘటన|అల్లర్లు]] చెలరేగి బ్రిటీష్ వారు, ప్రభుత్వ ఆస్తులు లక్ష్యంగా హింస జరిగింది. ప్రజలు ఇంకా సత్యాగ్రహ స్ఫూర్తిని, అహింస ఆవశ్యతను, అందుకు అవసరమైన నిగ్రహాన్ని సాధించలేదంటూ ఉద్యమాన్ని వాయిదా వేశారు.<ref name="రాజ్ మోహన్ గాంధీ - విఫల యత్నం">{{cite book|last1=గాంధీ|first1=రాజ్ మోహన్|title=వల్లభ్ భాయ్ పటేల్ జీవిత కథ|date=మే 2016|publisher=ఎమెస్కో బుక్స్|location=హైదరాబాద్|language=te|chapter=అనుచరుడు}}</ref> == సమస్య == బార్డోలీ ప్రాంతంలో పన్నులను 1922లో ప్రభుత్వం 22శాతం పెంచింది. తాలూకాలోని 22 గ్రామాలను అధిక ఆదాయ వర్గంలో చేర్చడంతో శిస్తు మరింత పెరిగింది. ఈ భారాన్ని కొందరు ప్రభుత్వాధికారులే వ్యతిరేకించినా, రైతులు తాము కట్టలేమన్నా బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీకి నాటి రెవెన్యూ కమిషనర్ ఆండర్సన్ గట్టి సంకల్పం కలవాడు కావడంతో తగ్గించలేదు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:గాంధేయవాదం]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం]] dwzxjkm4si74tayuokk94de5dq8q5yt 4983300 4983299 2026-10-17T14:20:43Z Vjsuseela 35888 వర్గం చేర్చి మూస తీసాను 4983300 wikitext text/x-wiki [[File:Gandhi and Sadar Patel Bardoli Satyagraha.jpg|thumb|1928లో బార్డోలీ సత్యాగ్రహానికి సంబంధించిన కార్యక్రమంలో మహాత్మా గాంధీ, వల్లభ్ భాయి పటేల్ ]] '''బార్డోలీ సత్యాగ్రహం''' ప్రస్తుత [[గుజరాత్]] రాష్ట్రంలో [[1928|1928లో]] బ్రిటీష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన ప్రధానమైన సహాయ నిరాకరణోద్యమ, [[సత్యాగ్రహం|సత్యాగ్రహ ఉద్యమ]] ఘటన. [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమము|భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ]] చరిత్రలో ఇది ఒకనొక ప్రధాన ఘట్టంగా పేరొందింది. [[వల్లభ్ భాయి పటేల్]] బార్డోలీ సత్యాగ్రహాన్ని ప్రారంభించి, నేతృత్వం వహించారు. ఈ ఉద్యమ విజయంతో వల్లభ్ భాయ్ పటేల్ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ లోనూ, జాతీయోద్యమంలోనూ ప్రధాన నాయకుల్లో ఒకరిగా నిలిచారు. ==నేపథ్యం== [[బీహార్]]లోని [[చంపారన్]], [[గుజరాత్]]లోని [[ఖేడా]] ప్రాంతాల్లో పేద భారతీయ రైతులపై బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం, వారికి సన్నిహితులైన భూస్వాముల (చంపారన్ లో యూరోపియన్లు) క్రూరత్వం, నిరంకుశత్వాలను నిరసిస్తూ [[మహాత్మా గాంధీ]] అక్కడి రైతులకు నాయకత్వం వహిస్తూ రెండు గొప్ప అహింసాయుతమైన తిరుగుబాట్లకు నేతృత్వం వహించారు. రెండు పోరాటాల్లోనూ విజయం సాధించడం వల్ల అక్కడి రైతులకు ఆర్థిక, పౌర హక్కుల విషయంలో మెరుగుదల కనిపించగా, భారతదేశ ప్రజలు ఉత్తేజితులయ్యారు. 1920ల్లో గాంధీ నాయకత్వంలోని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ [[సహాయ నిరాకరణోద్యమం]] ప్రారంభించింది. లక్షలాదిగా భారతీయులు బ్రిటీష్ వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశారు. ఈ క్రమంలో న్యాయవాదులు, ప్రభుత్వ ద్యోగులు వృత్తులు వదిలేశారు. విద్యార్థులు ప్రభుత్వ పాఠశాలలు, కళాశాలల నుంచి బయటకు వచ్చారు. ప్రభుత్వం ఇచ్చిన బిరుదులు, పెన్షన్లు, విదేశీ వస్త్రాలు, సరుకలు విడిచిపెట్టారు. బ్రిటీష్ చట్టాల నియంతృత్వాన్ని శాంతియుతంగా ధిక్కరించి భారత స్వరాజ్యం కోసం పోరాడారు. వేలాదిమంది దెబ్బలు తిని, అరెస్టయ్యారు. ఈ నేపథ్యంలో 1920లో [[శాసనోల్లంఘన|శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం]]లో భాగంగా పన్నుల నిరాకరణ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించాలన్న నిర్ణయానికి గాంధీ వచ్చారు. ఐతే గతంలోలాగా ఆర్థికపరమైన కారణాలతోనూ, లక్ష్యాలతోనూ కాకుండా స్వరాజ్యం కోసం పన్నుల నిరాకరణ సత్యాగ్రహాన్ని చేయబూనారు. వల్లభ్ భాయ్ ను సంప్రదించి మహాత్మా గాంధీ ఈ ఉద్యమం బార్డోలీ తాలూకాలో కానీ, ఆనంద్ తాలూకాలో కానీ చేయవచ్చని ఆయన ప్రకటించారు. ఐతే ఇరు ప్రాంతాల నుంచి నాయకులు కోరుకున్నా, చివరకు అవకాశం బార్డోలీనే వరించింది. 1921లో వల్లభ్ భాయ్ ఈ ప్రాంతంలో నిర్మాణాత్మక కార్యక్రమాల ద్వారా, స్ఫూర్తి రగిలించడం ద్వారా సంసిద్ధపరచడం ప్రారంభించారు. ప్రధానంగా ఏమాత్రం హింసకు పాల్పడకుండా ప్రజలను ఆందోళన పథంలో నడపడంపై దృష్టి కేంద్రీకరించారు. ఉద్యమానికి సర్వం సంసిద్ధమై ఉండగా సత్యాగ్రహులైన ప్రజలు అదుపుతప్పి చౌరీచౌరా అన్న ప్రాంతంలో [[చౌరీచౌరా సంఘటన|అల్లర్లు]] చెలరేగి బ్రిటీష్ వారు, ప్రభుత్వ ఆస్తులు లక్ష్యంగా హింస జరిగింది. ప్రజలు ఇంకా సత్యాగ్రహ స్ఫూర్తిని, అహింస ఆవశ్యతను, అందుకు అవసరమైన నిగ్రహాన్ని సాధించలేదంటూ ఉద్యమాన్ని వాయిదా వేశారు.<ref name="రాజ్ మోహన్ గాంధీ - విఫల యత్నం">{{cite book|last1=గాంధీ|first1=రాజ్ మోహన్|title=వల్లభ్ భాయ్ పటేల్ జీవిత కథ|date=మే 2016|publisher=ఎమెస్కో బుక్స్|location=హైదరాబాద్|language=te|chapter=అనుచరుడు}}</ref> == సమస్య == బార్డోలీ ప్రాంతంలో పన్నులను 1922లో ప్రభుత్వం 22శాతం పెంచింది. తాలూకాలోని 22 గ్రామాలను అధిక ఆదాయ వర్గంలో చేర్చడంతో శిస్తు మరింత పెరిగింది. ఈ భారాన్ని కొందరు ప్రభుత్వాధికారులే వ్యతిరేకించినా, రైతులు తాము కట్టలేమన్నా బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీకి నాటి రెవెన్యూ కమిషనర్ ఆండర్సన్ గట్టి సంకల్పం కలవాడు కావడంతో తగ్గించలేదు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:గాంధేయవాదం]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం]] 8unzfbuw7ejuslqdvm9mkaowh97wpp6 0 240612 4983482 4973290 2026-10-18T05:47:40Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983482 wikitext text/x-wiki ఇది హిందూ బ్రాహ్మణ కులానికి చెందిన ప్రముఖ వ్యక్తుల జాబితా. [[దస్త్రం:Deepika_Padukone_Cannes_2018_(cropped).jpg|thumb|[[దీపికా పడుకోణె|దీపికా పదుకొనే]]]] [[దస్త్రం:Bhanu_Athaiya_(nee_Rajopadhye).jpg|thumb|[[భాను అథియా|భాను అథైయా]]]] == సినిమా నటీమణులు == * [[అదా శర్మ]], ఎక్కువగా [[హిందీ సినిమా|హిందీ]], [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు సినిమాల్లో]] నటిస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Adah-Sharma-talks-about-her-roots/articleshow/47070358.cms|title=Adah Sharma talks about her roots – Times of India|date=15 January 2017|work=The Times of India|access-date=29 August 2020|language=en}}</ref> * [[దీపికా పడుకోణె]], భారతీయ మోడల్, [[బాలీవుడ్]] నటి.<ref name="Padukone">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Deepika-Padukone-Prakash-Padukone-Madhuri-Dixit/articleshow/33391212.cms|title=I don't have an issue marrying an actor: Deepika Padukone|last=Gupta|first=Priya|date=18 April 2014|work=The Times of India|access-date=29 August 2020|language=en}}</ref> * [[దివ్యాంకా త్రిపాఠి]], భారతీయ టెలివిజన్ నటి.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/divyanka-tripathi-lashes-out-at-a-woman-user-promoting-no-bindi-no-business-tweets-it-should-be-a-womans-choice-what-she-wants-to-wear/articleshow/87452452.cms|title=I'm a Brahman girl|work=The Times of India|language=en}}</ref> * [[అమృతా రావు|అమృత రావు]], భారతీయ నటి.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/did-you-know-deepika-padukone-and-amrita-rao-are-related-to-each-other-1510875-2019-04-26|title=I'm a Brahman girl|work=India Today|language=en}}</ref> * [[షర్మిల (తమిళ నటి)|డాక్టర్ షర్మిల]], భారతీయ టెలివిజన్, [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చలనచిత్ర నటి.<ref>{{Cite web|date=30 May 2021|title='என் அடையாளம் மனிதமும் சமூக நீதியும்தான்… பிராமணராக பிறந்தது அல்ல!' டாக்டர் ஷர்மிளா காரசாரம்|url=https://tamil.indianexpress.com/entertainment/dr-sharmila-reply-to-caste-related-questions-social-media-on-fire-308784/|access-date=18 November 2021|website=Indian Express Tamil|language=ta}}</ref><ref>{{Citation|title=பிராமணர்கள் சம்பளம் வாங்காம பூஜை பண்ணுவாளா ? : Dr Sharmila Interview On Non Brahmin Priests Issue|date=24 August 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=VakVnAJOLGE|language=en|access-date=18 November 2021}}</ref> * [[దుర్గాబాయి కామత్]], భారతీయ చలనచిత్ర రంగంలో మొదటి మహిళా నటి.<ref>{{Cite web|date=7 March 2018|title=Durgabai Kamat: The First Female Actor In Indian Cinema|url=https://www.idiva.com/womens-month/the-heroes/durgabai-kamat-the-first-female-actor-in-indian-cinema/17074892|access-date=20 May 2021|website=iDiva|language=en}}</ref> * [[దుర్గా ఖోటే]], [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ పురస్కారం,]] [[దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కారం|దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు]] లు అందుకున్న భారతీయ నటి.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/divas-in-a-duel/article5757026.ece|title=Divas in a duel|last=Kumar|first=Anuj|date=6 March 2014|work=The Hindu|access-date=14 July 2021|language=en|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307070239/http://www.thehindu.com/features/cinema/divas-in-a-duel/article5757026.ece|archive-date=7 మార్చి 2014|url-status=dead}}</ref> * [[గాయత్రి రఘురాం|గాయత్రి రఘురామ్]], భారతీయ నటి, కొరియోగ్రాఫర్. <ref>{{Citation|title=gayathri raghuram vs redpix reporter – heated argument|date=21 January 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=TkO-4nGCPdo|language=en|access-date=6 December 2021}}</ref> * [[హేమా మాలిని|హేమమాలిని]], [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] అందుకున్న భారతీయ నటి.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8L8aAQAAIAAJ&q=iyengar|title=India Today International|publisher=Living Media International Limited|year=2004|page=23.<br /> "''I'm a pukka Iyengar Brahmin...''"}}</ref> * [[ఇంద్రజ]], [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[మలయాళ సినిమా]] నటి.<ref>{{Cite web|date=22 April 2021|title=I Am A Telugu Brahmin .. He Is A Muslim .. It Does Not Hinder Marriage: Heroine Indraja Love Story|url=https://thenewsglory.com/i-am-a-telugu-brahmin-he-is-a-muslim-it-does-not-hinder-marriage-heroine-indraja-love-story/|access-date=22 July 2021|language=en|archive-date=30 నవంబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130095654/https://thenewsglory.com/i-am-a-telugu-brahmin-he-is-a-muslim-it-does-not-hinder-marriage-heroine-indraja-love-story/|url-status=dead}}</ref> * [[కృష్ణకుమారి (నటి)|కృష్ణ కుమారి]], పాత తరం సినిమా కథానాయిక. తెలుగు, తమిళ, [[కన్నడ సినిమా|కన్నడ]] భాషల్లో 150కి పైగా చిత్రాల్లో నటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/book-on-telugu-actor-krishna-kumari/article8660318.ece|title=Changing roles with the years|last=K|first=Bhumika|date=28 May 2016|work=The Hindu|access-date=19 April 2021|language=en}}</ref> * [[లక్ష్మీ రామకృష్ణన్]], భారతీయ నటి, దర్శకురాలు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/lakshmy-ramakrishnan-lashes-out-at-aruvi/articleshow/62131127.cms|title=Lakshmy Ramakrishnan lashes out at Aruvi – Times of India|date=19 December 2017|work=The Times of India|access-date=20 April 2021|language=en}}</ref> * [[లావణ్య త్రిపాఠి]], ఒక మోడల్, సినీ నటి. తెలుగు, తమిళ, హిందీ భాషలలో పలు చిత్రాలలో నటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/lavanya-tripathi-on-her-tweet-on-brahmin-pride-deleted-it-as-i-didn-t-want-to-hurt-anybody-1597832-2019-09-11|title=Lavanya Tripathi on her tweet on Brahmin pride: Deleted it as I didn't want to hurt anybody|date=11 September 2019|work=India Today|access-date=8 April 2021|language=en}}</ref> * [[లీలా చిట్నీస్]], భారతీయ చలనచిత్ర పరిశ్రమలో 1930 - 1980ల మధ్య చురుకుగా ఉన్న భారతీయ నటి.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ey8rDwAAQBAJ&pg=PA366|title=Gender, Culture, and Performance: Marathi Theatre and Cinema before Independence|last=Kosambi|first=Meera|date=5 July 2017|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-56590-5|language=en}}</ref> * [[మాధురీ దీక్షిత్|మాధురి దీక్షిత్]], [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] అందుకున్న భారతీయ నటి.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shah-Rukh-is-not-a-good-dancer-but-has-charisma-Madhuri/articleshow/20330177.cms|title=Shah Rukh is not a good dancer but has charisma: Madhuri – Times of India|date=30 May 2013|work=The Times of India|access-date=29 August 2020|language=en}}</ref> * [[మధువంతి అరుణ్]], ఒక భారతీయ నటి, కొరియోగ్రాఫర్, రంగస్థల దర్శకురాలు.<ref>{{Cite news|url=https://tamil.asianetnews.com/tamilnadu-salem/the-brahmin-born-madhuvanti-is-arrogant-furious-fuse-manush-pwh2m0|title=பிராமணராக பிறந்த மதுவந்திக்கு திமிரு... ஆணவம்... பொங்கியெழுந்த பியூஸ் மானுஷ்..!|last=RM|first=Thiraviaraj|date=19 August 2019|work=Asianet News|access-date=20 April 2021|language=ta|trans-title=Madhuvanthi, who was born as a Brahmin, is arrogant ... arrogant ... Pius Manush ..!...}}</ref> * [[మమతా కులకర్ణి]], [[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ]], [[హిందీ]], [[తమిళ భాష|తమిళ]], [[తెలుగు]], [[కన్నడ భాష|కన్నడ]], [[మలయాళం|మలయాళ]] చిత్రాలలో నటించింది.<ref>{{Cite web|last=Mathew|first=Suresh|date=22 July 2016|title=I Am Pure, No Desire For Sex, Films or Drugs, Says Mamta Kulkarni|url=https://www.thequint.com/entertainment/mamta-kulkarni-interview-stardust-vicky-goswami-drug-racketeering-dubai-kenya-bollywood-sex-films-drugs|access-date=29 August 2020|website=TheQuint|language=en}}</ref> * [[పల్లవి శారద]], భారతీయ ఆస్ట్రేలియన్ నటి <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/pallavi-sharda-talks-to-toi-about-her-indian-australian-upbringing-her-observation-on-her-co-star-ranbir-kapoor-and-how-the-indian-australian-issues-were-sensationalised-by-the-indian-medi/articleshow/22117248.cms|title=I always regretted not being born in India: Pallavi Sharda – Times of India|date=29 August 2013|work=The Times of India|access-date=11 July 2021|language=en}}</ref> * [[రష్మీ గౌతమ్]], ఒక సినీ నటి, టి. వి వ్యాఖ్యాత.<ref>{{Cite web|date=8 May 2020|title=Rashmi Gautam argues over being a 'privileged Brahmin' – Telugu News|url=https://www.indiaglitz.com/rashmi-gautam-argues-over-being-a-privileged-brahmin-telugu-news-259906|access-date=27 November 2021|website=IndiaGlitz.com}}</ref> * [[రసిక జోషి]], [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రకు]] చెందిన నాటకరంగ, టెలివిజన్‌, సినిమా నటి. హిందీ, మరాఠీ సినిమాలలో నటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://english.newstracklive.com/news/rasika-joshi-birthday-special-news-in-hindi-sc90-nu-1035307-1.html|title=Birthday: This actress is famous by face, not by name, died because of this reason!|date=12 September 2019|work=News Track|access-date=19 April 2021|language=en}}</ref> * [[శాంతా ఆప్టే]], [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]], [[హిందీ సినిమా]]<nowiki/>ల్లో పనిచేసిన భారతీయ నటి, గాయని. * [[శృతి హాసన్]], తెలుగు, తమిళం, హిందీ భాషల్లో నటించిన నటి, గాయని. ఈమె నటుడు [[కమల్ హాసన్]] కూతురు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/kamal-haasan-trolled-over-daughter-shrutis-i-am-iyengar-video-actor-asked-to-start-reform-at-home/articleshow/64817994.cms|title=Kamal Haasan trolled over daughter Shruti's 'I am Iyengar' video; actor asked to start reform at home|last=Kumar|first=Pradeep|date=1 July 2018|work=The Times of India|access-date=17 April 2021|language=en}}</ref> * [[శోభితా ధూళిపాళ్ల]], భారతీయ మోడల్, సినీ నటి. ఆమె 2013 [[మిస్ ఇండియా]] అందాల పోటీల్లో రెండో స్థానం సొంతం చేసుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/i-embody-the-spirit-of-vizag-sobhita-dhulipala/articleshow/19194670.cms|title=I embody the spirit of Vizag: Sobhita Dhulipala – Beauty Pageants – Indiatimes|last=Salvadore|first=Sarah|date=26 March 2013|work=The Times of India|access-date=20 April 2022|archive-date=27 నవంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127151400/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/I-embody-the-spirit-of-Vizag-Sobhita-Dhulipala/articleshow/19194670.cms|url-status=dead}}</ref> * [[సౌందర్య]], తన 12 సంవత్సరాల కెరీర్ లో తెలుగు, తమిళం, కన్నడం, మలయాళం భాషలలో మొత్తం కలిపి 100కు పైగా చిత్రాలలో నటించింది.<ref>{{Cite web|title=Exclusive biography of #Soundarya and on her life.|url=https://www.filmibeat.com/celebs/soundarya/biography.html|access-date=31 October 2021|website=FilmiBeat|language=en}}</ref> * [[సౌందర్య శర్మ]], ఒక భారతీయ నటి.<ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/soundarya-sharma-opens-up-about-objectification-of-women-on-screen-ott-boom-and-working-amidst-the-pandemic|title=Soundarya Sharma opens up about objectification of women on screen, OTT boom, and working amidst the pandemic|last=Varma|first=Lipika|date=1 June 2021|work=Free Press Journal|access-date=31 October 2021|language=en}}</ref> * [[సుమిత్రాదేవి (నటి)|సుమిత్రాదేవి]], ఒక భారతీయ నటి. ఆమె హిందీ, బెంగాలీ సినిమాల్లో తన కృషికి గుర్తింపు పొందింది.<ref>{{Cite news|url=https://photogallery.indiatimes.com/goldenframes-sumitra-devi-the-queen-bee-of-bengali-cinema-/articleshow/84667720.cms|title=#GoldenFrames: Sumitra Devi, the queen bee of Bengali cinema...|date=23 July 2021|work=The Times of India|access-date=21 August 2021}}</ref> * [[త్రిష కృష్ణన్]], తెలుగు, తమిళం సినిమా నటీమణి.<ref>{{Cite news|url=http://sify.com/movies/tamil/fullstory.php?id=14187784|title=Transcript of the chat with Trisha|date=19 April 2006|work=Sify|access-date=18 April 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080311014528/http://sify.com/movies/tamil/fullstory.php?id=14187784|archive-date=11 March 2008}}</ref> * [[వసుంధర దాస్]], భారతీయ గాయని, సంగీత విద్వాంసురాలు, నటి.<ref>{{Cite web|title=Sify Movies – Vasundhara Das Interview|url=http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=6005413&cid=2408|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151209174330/http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=6005413&cid=2408|archive-date=9 December 2015|access-date=3 August 2015|website=[[Sify]]|quote=I'm a Tamil Hebbar girl}}</ref> * [[విద్యా బాలన్]], [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] అందుకున్న భారతీయ నటి.<ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-the-right-man-hasn-t-come-along-yet-vidya-balan-1089724|title=The right man hasn't come along yet: Vidya Balan|last=IANS|date=9 April 2007|work=DNA India|access-date=18 April 2021|language=en}}</ref> * [[యామీ గౌత‌మ్]], తెలుగుతో పాటు హిందీ, కన్నడ, మలయాళ, తమిళ చిత్రాలలో నటించింది.<ref>{{Cite web|date=8 March 2014|title=Total Siyapaa: Ali Zafar and Yami Gautam at Screen Preview|url=https://www.financialexpress.com/archive/total-siyapaa-ali-zafar-and-yami-gautam-at-screen-preview/1232197/|access-date=29 August 2020|website=The Financial Express|language=en}}</ref> == సినిమా నటులు == * అతుల్ అగ్నిహోత్రి, భారతీయ హిందీ చలనచిత్ర నటుడు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Atul-Agnihotri-O-Teri-Salman-in-O-Teri-Salim-uncle-replaced-my-father-Atul-Agnihotri/articleshow/31841326.cms|title=Salim uncle replaced my father: Atul Agnihotri|last=Gupta|first=Priya|date=12 March 2014|work=The Times of India|access-date=10 August 2016|quote=We are Brahmins from Punjab.}}</ref> * క్రేజీ మోహన్, భారతీయ నటుడు, హాస్యనటుడు.<ref>{{Cite web|title=Crazy Mohan, King of One-Liners, No More|url=https://www.moneylife.in/article/crazy-mohan-king-of-one-liners-no-more/57409.html|access-date=25 November 2021|website=Moneylife NEWS & VIEWS|language=en}}</ref> * [[ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం|ధర్మవరపు సుబ్రమణ్యం]], భారతీయ నటుడు, హాస్యనటుడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2013-12-08/Dharmavarapu-passes-away/78904|title=Dharmavarapu passes away|date=8 December 2013|work=[[The Hans India]]|access-date=11 April 2022|language=en}}</ref> * [[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]], [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] అందుకున్న భారతీయ నటుడు.<ref>{{Cite web|title=Waking up to the Dosa Alarm|url=https://www.onmanorama.com/food/features/2018/06/30/waking-up-to-the-dosa-alarm.html|access-date=4 July 2021|website=Onmanorama}}</ref> * [[జీవన్]], హిందీ సినిమాలలో [[నారదుడు|నారద ముని]] పాత్రలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref>{{Cite web|date=10 June 2020|title=Remembering Jeevan, Indian cinema's favourite villain who also played Narad Muni 61 times|url=https://theprint.in/features/remembering-jeevan-indian-cinemas-favourite-villain-who-also-played-narad-muni-61-times/437769/|access-date=23 March 2022|website=ThePrint|language=en}}</ref> * మేజర్ సుందరరాజన్, తమిళ భాషా చిత్రాలు, నాటకాలలో భారతీయ నటుడు, చలనచిత్ర దర్శకుడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2003/mar/15/guardianobituaries.artsobituaries1|title=Obituary: 'Major' Sundararajan|last=Pandya|first=Haresh|date=15 March 2003|work=the Guardian|access-date=20 April 2021|language=en}}</ref> * [[మనోజ్ బాజ్‌పాయ్]], [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] పొందిన భారతీయ నటుడు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Manoj-Bajpayee-believes-in-Lord-Shiva/articleshow/9063387.cms|title=Manoj Bajpayee believes in Lord Shiva – Times of India|date=2 July 2011|work=The Times of India|access-date=4 July 2020|quote=I was born in a devout Brahmin family and so religion has always been a way of life}}</ref> * [[మోహిత్ రైనా]] , హిందీ చలనచిత్రాలు, టెలివిజన్‌లలో కనిపించే భారతీయ నటుడు.<ref>{{Cite web|date=23 June 2020|title=I am living a bairagee jeevan like Lord Shiva: Mohit Raina|url=https://www.tellychakkar.com/tv/interviews/i-am-living-bairagee-jeevan-lord-shiva-mohit-raina|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623055542/https://www.tellychakkar.com/tv/interviews/i-am-living-bairagee-jeevan-lord-shiva-mohit-raina|archive-date=23 June 2020|access-date=24 October 2021}}</ref> * [[పరేష్ రావల్]], భారతీయ నటుడు.<ref>{{Cite news|url=https://ahmedabadmirror.com/rahul-is-a-fake-brahmin-paresh-rawal/68946598.html|title=Rahul is a fake Brahmin: Paresh Rawal|work=Ahmedabad Mirror|language=en}}</ref> * [[రాజ్ కుమార్ (హిందీ నటుడు)|రాజ్ కుమార్]], [[అకాడమీ పురస్కారాలు|అకాడమీ పురస్కారాల]]<nowiki/>కు ప్రతిపాదించిన [[మదర్ ఇండియా (హిందీ సినిమా)|మదర్ ఇండియా]]<nowiki/>లో నటించిన భారతీయ నటుడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/The-true-avatar-of-lsquoMother-Indiarsquo/article15399249.ece|title=The true avatar of 'Mother India'!|date=11 July 2008|work=The Hindu|access-date=24 May 2021|language=en|issn=0971-751X}}</ref> * [[సంజీవ్ కుమార్]], భారతీయ నటుడు.<ref>{{Cite web|title="Sanjeev Kumar had lots of women around him…"|url=https://www.filmfare.com/features/sanjeev-kumar-had-lots-of-women-around-him-14412.html|access-date=6 December 2021|website=filmfare.com|language=en}}</ref> * [[శర్మాన్ జోషి]], [[భారతీయ సినిమా]] నటుడు. ఆయన ఇంగ్లీష్, హిందీ, మరాఠీ, గుజరాతీ భాషల్లో నాటకాల్లో నటించి, వాటిని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించాడు.<ref>{{Cite web|date=23 October 2011|title=A Gujarati Brahmin who experiments with crocodile meat|url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-a-gujarati-brahmin-who-experiments-with-crocodile-meat-1602242|access-date=19 June 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> * [[శంకర్ నాగ్]], భారతీయ నటుడు, స్క్రీన్ రైటర్, దర్శకుడు, నిర్మాత. ఆయన కన్నడ చలనచిత్రాలు, టెలివిజన్‌లో తన నటనకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref>{{Cite web|date=24 October 2011|title=An Actor and Visionary – Shankar Nag|url=https://www.karnataka.com/personalities/shankar-nag-kannada-actor/|access-date=28 August 2021|website=Karnataka.com|language=en}}</ref> * సిద్ధార్థ్ శుక్లా, ఒక భారతీయ నటుడు, హోస్ట్, మోడల్.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Karan-Johar-is-like-Narendra-Modi-in-my-life-Sidharth-Shukla/articleshow/36888125.cms|title=Karan Johar is like Narendra Modi in my life: Sidharth Shukla – Times of India|date=21 June 2014|work=The Times of India|access-date=4 July 2020|language=en|quote=We are Brahmins originally from Allahabad}}</ref> * [[ఉదయకిరణ్ (నటుడు)|ఉదయ్ కిరణ్]], తెలుగు, తమిళం భాషా చిత్రాల్లో ప్రసిద్ధ కథానాయకుడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/140107/news-current-affairs/article/big-4%E2%80%99-blamed-uday-kiran-suicide-0|title=Big '4' blamed for Uday Kiran suicide|date=7 January 2014|work=Deccan Chronicle|access-date=19 April 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108064444/http://deccanchronicle.com/140107/news-current-affairs/article/big-4%E2%80%99-blamed-uday-kiran-suicide-0|archive-date=8 January 2014|language=en}}</ref> * ఉన్నికృష్ణన్ నంబూద్రి, మలయాళ సినిమాకు చెందిన భారతీయ నటుడు''.''<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/21/unnikrishnan-nampoothiri-actor-pious-brahmin-equally-pious-communist-2252880.html|title=Unnikrishnan Nampoothiri: Actor, 'pious Brahmin, equally pious Communist'|date=21 January 2021|work=The New Indian Express|access-date=17 April 2021}}</ref> * [[వై.వి. రావు|వై. వి. రావు]], తెలుగు సినిమా దర్శకుడు, నిర్మాత, నటుడు. == దర్శకులు, సినిమాటోగ్రాఫర్లు, నిర్మాతలు == * [[బి.వి. కారంత్]], [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] అందుకున్న చిత్ర దర్శకుడు.<ref>{{Cite web|last=Joshi|first=Lalit Mohan|date=17 September 2002|title=Obituary: BV Karanth|url=http://www.theguardian.com/news/2002/sep/17/guardianobituaries|access-date=26 November 2021|website=the Guardian|language=en}}</ref> * [[దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే]], భారతీయ సినిమా పితామహుడు. భారతీయ సినిమాకు గణనీయమైన సేవ చేసిన వారికి ప్రతి సంవత్సరం ఇచ్చే పురస్కారం [[దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కారం|దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు]] ఆయన పేరుపై నెలకొల్పబడింది.<ref>{{Cite web|date=30 April 2018|title=Dadasaheb Phalke: Some lesser known facts about the father of Indian cinema|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/dadasaheb-phalke-some-lesser-known-facts-about-the-father-of-indian-cinema/|access-date=20 May 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref> * [[గిరీష్ కర్నాడ్]], భారతదేశపు అత్యున్నత సాహిత్య బహుమతి [[జ్ఞానపీఠ పురస్కారం|జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు]], పద్మశ్రీ పురస్కారం, పద్మభూషణ్ పురస్కారం వగైరా అందుకున్న చిత్ర దర్శకుడు. * [[జి.వి.అయ్యర్|జి. వి. అయ్యర్]], భారతీయ చిత్ర దర్శకుడు, "కన్నడ భీష్మ" అని పిలుస్తారు, అతను [[సంస్కృతం]] సినిమాలు చేసిన ఏకైక వ్యక్తి. <ref>{{Cite web|title=A file picture of the Kannada film maker G.V. Iyer who passed away in Mumbai... {{!}} The Hindu Images|url=https://www.ywc.thehindu.com/details-page.php?id=2102779|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809173213/https://www.ywc.thehindu.com/details-page.php?id=2102779|archive-date=9 August 2021|access-date=9 August 2021|website=www.ywc.thehindu.com}}</ref> * [[హృషికేష్ ముఖర్జీ]], గోల్డెన్ బేర్, పద్మవిభూషణ్, ఎన్. టి. ఆర్. జాతీయ అవార్డు, దాదా సాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు అందుకున్న చిత్ర దర్శకుడు.<ref>{{Cite web|date=22 September 2011|title=Hrishikesh Mukherjee|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/hrishikesh-mukherjee-413774.html|access-date=21 May 2021|website=The Independent|language=en}}</ref> * [[కె.విశ్వనాథ్|కె. విశ్వనాథ్]], చిత్ర దర్శకుడు. పద్మశ్రీ, రఘుపతి వెంకయ్య అవార్డు, దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు గ్రహీత.<ref>Srinivasa Rao Yenda (2022). [https://www.researchgate.net/publication/360774673_K_Viswanath's_Telugu_Films-_Tools_of_Gandhian_Reform_of_Caste_and_Culture_and_Revival_of_Classicism_and_Brahminism ''K Viswanath’s Telugu Films- Tools of Gandhian Reform of Caste and Culture and Revival of Classicism and Brahminism'']. Quarterly Review of Film and Video, DOI: 10.1080/10509208.2022.2076526</ref> * [[కైలాసం బాలచందర్|కె. బాలచందర్]], చిత్రనిర్మాత. ఆయన పద్మశ్రీ పురస్కారం, దాదా సాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=9 July 2016|title=K Balachander's 2nd death anniversary: Remembering the revolutionary filmmaker|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/k-balachander-director-birthday-328279-2016-07-09|access-date=28 August 2021|website=India Today|language=en}}</ref> * కేదార్ శర్మ, భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత, స్క్రీన్ రైటర్, హిందీ చిత్రాల గీత రచయిత.<ref>{{Cite web|title=Kidar Sharma|url=https://www.cinemaazi.com/people/kidar-sharma|access-date=16 July 2021|website=Cinemaazi|language=en}}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[కె.సుబ్రమణ్యం|కె. సుబ్రమణ్యం]], భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు.<ref>{{Cite web|last=VISWANATHAN|first=S.|date=15 July 2004|title=A progressive film-maker|url=https://frontline.thehindu.com/other/article30223402.ece|access-date=13 August 2021|website=Frontline|language=en}}</ref> * నానాభాయ్ భట్, భారతీయ చలనచిత్రంలో కవలలను ప్రదర్శించిన మొదటి చిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత. ఆయన భట్ ఫిల్మ్ ఫ్యామిలీ యొక్క పాట్రియార్క్.<ref>{{Cite web|date=15 March 2021|title=On Alia Bhatt's birthday, tracing her Kashmiri, Gujarati, German roots|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/did-you-know-birthday-girl-alia-bhatt-has-kashmiri-gujarati-german-roots-101615730031240.html|access-date=25 June 2021|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> * [[పుట్టణ్ణ కణగాల్]], కన్నడ చిత్ర దర్శకుడు. పుట్టన్న కనంగల్ అవార్డు ఆయన పేరు మీదుగా పెట్టారు.<ref>{{Cite web|title=Sandalwood Director Puttanna Kanagal Biography, News, Photos, Videos|url=https://nettv4u.com/celebrity/kannada/director/puttanna-kanagal|access-date=14 August 2021|website=nettv4u|language=en}}</ref> * [[వివేక్ అగ్నిహోత్రి]], చిత్ర దర్శకుడు.<ref>{{Cite web|title=Agnihotri's 'dalit-brahmin' tweet sparks Twitter outrage|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/agnihotri-dalit-tweet-brahmin-flight-economy-class-business-class-neeraj-ghaywan-cannes-twitter-sparks-outrage-twitter.html|access-date=20 May 2021|website=theweek.in}}</ref> * [[వి. కె. మూర్తి]], దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డుకు ఎంపికైన మొదటి [[సినిమాటోగ్రాఫర్]].<ref>{{Cite web|date=27 January 2010|title=Guru Dutt and Me|url=https://openthemagazine.com/essays/true-life/guru-dutt-and-me/|access-date=6 July 2021|website=Open The Magazine|language=en}}</ref> == కళాకారులు == * కట్టింగేరి కృష్ణ హెబ్బార్, కళాకారుడు <ref>{{Cite web|title=K K Hebbar {{!}} Indianartideas.in|url=https://indianartideas.in/artist-detail/KKHebbar|access-date=24 May 2021|website=indianartideas.in}}</ref> * ఎం. వి. ధురందర్, పోస్ట్కార్డ్ కళలకు ప్రసిద్ధి చెందిన భారతీయ కళాకారుడు <ref>{{Cite web|last=Gallery|first=Dhoomimal|date=1 November 2019|title=M. V. Dhurandhar and Post Card Art form in 20th century India|url=https://www.dhoomimalgallery.com/post.php?id=100|access-date=24 August 2021|website=Dhoomimal Gallery|archive-date=24 ఆగస్టు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824091952/https://www.dhoomimalgallery.com/post.php?id=100|url-status=dead}}</ref> * రవిశంకర్ రావల్, భారతీయ కళాకారుడు <ref>{{Cite web|last=Desai|first=Nachiketa|date=30 September 2018|title=Chhaganlal Jadhav, Dalit artist who sketched history of Gandhi's times|url=https://www.nationalheraldindia.com/opinion/dalit-artist-who-captured-history-in-his-sketchbook|access-date=24 August 2021|website=National Herald|language=en}}</ref> * [[ఎస్.రాజం]], భారతీయ కళాకారుడు, కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసుడు. ఆయన తమిళ చిత్ర దర్శకుడు, సంగీతకారుడు [[సుందరం బాలచందర్|ఎస్. బాలచందర్]], నటి [[ఎస్. జయలక్ష్మి]] సోదరుడు <ref>{{Cite web|date=6 March 2019|title=S Rajam: The Complete Aesthete|url=https://openthemagazine.com/art-culture/music/s-rajam-the-complete-aesthete/|access-date=23 June 2021|website=Open The Magazine|language=en}}</ref> * [[వై.జి. శ్రీమతి|వై. జి. శ్రీమతి]], భారతీయ కళాకారిణి, ఆమె [[హిందూ పురాణకథనాలు|హిందూ పురాణాల]] బొమ్మలు, ఆమె శైలి [[నందలాల్ బోస్]], అజంతా గుహల కుడ్యచిత్రాలచే ప్రభావితమైంది <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/art/Renaissance-woman/article17004330.ece|title=Renaissance woman|last=Melwani|first=Lavina|date=7 January 2017|work=The Hindu|access-date=28 August 2021|language=en|issn=0971-751X}}</ref> == ప్రభుత్వ అధికారులు == * [[బ్రజేశ్ మిశ్రా|బ్రజేష్ మిశ్రా]], భారతదేశపు మొదటి జాతీయ భద్రతా సలహాదారు, భారత విదేశాంగ సేవకు భారత దౌత్యవేత్త. ప్రధానమంత్రి [[అటల్ బిహారీ వాజపేయి]] ప్రధాన కార్యదర్శి.<ref>{{Cite web|date=4 October 2012|title=Brajesh Mishra: The last bureaucrat|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/the-mainstream-maverick/brajesh-mishra-the-last-bureaucrat/|access-date=29 June 2021|website=Times of India Blog|language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Joshi|first=Joshi|date=29 September 2012|title=Brajesh Mishra, former National Security Advisor, passes away|url=https://www.indiatoday.in/india/story/former-national-security-advisor-brajesh-mishra-dead-117341-2012-09-28|magazine=India Today|language=en|access-date=29 June 2021}}</ref> * [[ధన్వంతి రామరావు]], కుటుంబ ప్రణాళిక సంఘం వ్యవస్థాపకురాలు, మాజీ అధ్యక్షురాలు.<ref>{{Cite web|date=2 July 2021|title=A pioneer to remember|url=https://www.deccanherald.com/opinion/panorama/a-pioneer-to-remember-1003803.html|access-date=16 September 2021|website=Deccan Herald|language=en}}</ref> * దుర్గా ప్రసాద్ ధార్, సోవియట్ యూనియన్ కు భారత రాయబారిగా ఉన్న భారత దౌత్యవేత్త, జమ్ము కాశ్మీర్, భారత ప్రభుత్వంలో మంత్రి <ref>{{Cite web|title=DPS in Kashmir: understanding the real mission {{!}} KashmirDispatch|url=https://kashmirdispatch.com/2016/06/23/dps-in-kashmir-understanding-the-real-mission/144208/|access-date=6 August 2021|website=kashmirdispatch.com|archive-date=6 ఆగస్టు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210806092043/https://kashmirdispatch.com/2016/06/23/dps-in-kashmir-understanding-the-real-mission/144208/|url-status=dead}}</ref> * హేమంత్ కర్కరే, ముంబై యాంటీ టెర్రరిస్ట్ స్క్వాడ్ చీఫ్ అయిన [[ఇండియన్ పోలీస్ సర్వీస్]] అధికారి.<ref>{{Cite web|date=23 April 2019|title=Hemant Karkare does not need a certificate from Sadhvi who cursed him|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/hemant-karkare-sadhvi-pragya-mumbai-attack-lok-sabha-elections-5689220/|access-date=31 July 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=20 May 2019|title=Cop and an Ascetic|url=https://www.thestatesman.com/opinion/cop-and-an-ascetic-1502757260.html/amp|access-date=31 July 2021|website=www.thestatesman.com}}</ref> * [[మన్నెం నాగేశ్వరరావు]], [[కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థ|సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేషన్]] మాజీ తాత్కాలిక డైరెక్టర్ అధికారి. <ref>{{Cite news|url=https://www.nationalheraldindia.com/india/former-cbi-director-nageswara-rao-under-fire-for-rejoicing-at-the-death-of-swami-agnivesh|title=Former CBI Director Nageswara Rao under fire for rejoicing at the death of Swami Agnivesh|last=Desk|first=NH Web|date=12 September 2020|work=National Herald|access-date=20 April 2021|language=en}}</ref> * [[మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య]], భారతీయ సివిల్ ఇంజనీర్, మైసూర్ దివాన్. ఆయన [[కృష్ణ రాజ సాగర్]] ఆనకట్టకు ప్రధాన ఇంజనీర్. ఆయనను "భారతీయ సివిల్ ఇంజనీరింగ్ పితామహుడు" గా పరిగణిస్తారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pv63AAAAIAAJ|title=Mokshagundam Visvesvaraya: life and work|last=Nath, Pandri|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|year=1987|page=47}}</ref> * [[పి. ఎన్. ధర్]], [[ఇందిరా గాంధీ]] సెక్రటేరియట్ అధిపతి. ఆమె సన్నిహిత సలహాదారులలో ఒకరు అయిన భారతీయ ఆర్థికవేత్త.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/all-that-matters/remembering-sheila/articleshow/871982908.cms|title=Remembering Sheila|last=Padgaonkar|first=Dileep|date=28 July 2001|work=The Times of India|access-date=6 August 2021}}</ref> * [[పి. ఎన్. హక్సర్]], భారత ప్రధాన మంత్రి మొదటి ప్రధాన కార్యదర్శి (1971-1973). [[భారత ప్రణాళికా సంఘం|ప్రణాళికా సంఘం]] డిప్యూటీ ఛైర్మన్ (1975-1977). జవహర్లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయానికి మొదటి ఛాన్సలర్.<ref>{{Cite web|date=23 October 2011|title=Obituary: P. N. Haksar|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/obituary-p-n-haksar-1188604.html|access-date=23 July 2021|website=The Independent|language=en}}</ref> * పి. వి. గోపాలన్, జాంబియా ప్రభుత్వం సహాయక చర్యలు, శరణార్థుల డైరెక్టర్ గా పనిచేసిన భారతీయ బ్యూరోక్రాట్, జాంబియా 1వ అధ్యక్షుడు [[కెన్నెత్ కౌండ|కెన్నెత్ కౌండా]] సలహాదారు. భారత ప్రభుత్వానికి సంయుక్త కార్యదర్శిగా పనిచేసాడు. ఆయన [[కమల హారిస్|కమలా హారిస్]] తాత <ref>{{Cite web|last=Shepherd|first=Kancha Ilaiah|date=10 November 2020|title=Kamala Harris' journey from 'Brahmin' to Blackhood is rarest of the rare|url=https://theprint.in/opinion/kamala-harris-journey-from-brahmin-to-blackhood-is-rarest-of-the-rare/540624/|access-date=20 December 2021|website=ThePrint|language=en}}</ref> * [[రవీందర్ కౌశిక్|రవీంద్ర కౌశిక్]], స్పై అండ్ రా ఆపరేటివ్ బ్లాక్ టైగర్ అని ప్రసిద్ధి చెందాడు, అతను పాకిస్తాన్ సాయుధ దళాలలో రహస్య ఆపరేషన్ కు నిమగ్నమైన భారతదేశం గొప్ప గూఢచారిగా పరిగణించబడ్డాడు. <ref>{{Cite web|last=rashid|first=sumaira|date=12 April 2021|title=Ravindra Kaushik, 'The Black Tiger'- India's Greatest Spy|url=https://theindianness.com/ravindra-kaushik-the-black-tiger-indias-greatest-spy/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118034935/https://theindianness.com/ravindra-kaushik-the-black-tiger-indias-greatest-spy/|archive-date=18 November 2021|access-date=19 June 2021|website=The Indianness|language=en}}</ref> * ఆర్. ఎన్. కావో, భారతీయ గూఢచారి. భారతదేశపు బాహ్య గూఢచార సంస్థ రీసెర్చ్ అండ్ ఎనాలిసిస్ వింగ్ మొదటి వ్యవస్థాపక అధిపతి.<ref>{{Cite web|last=Pal|first=Sanchari|date=3 February 2017|title=The Secret Life of a Spymaster: Remembering R. N. Kao, the Legendary Founder Chief of RAW|url=https://www.thebetterindia.com/85102/r-n-kao-legendary-spymaster-first-intelligence-chief-founder-raw-india/|access-date=23 July 2021|website=The Better India|language=en}}</ref> * సత్యేంద్ర దూబే, ఐఇఎస్ అధికారి. [[కోడర్మా జిల్లా|కోడెర్మా]] [[భారత జాతీయ రహదారుల అధికార సంస్థ|నేషనల్ హైవేస్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా]] ప్రాజెక్ట్ డైరెక్టర్.<ref>{{Cite web|title=3 sentenced to life in Satyendra Dubey murder case – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/3-sentenced-to-life-in-satyendra-dubey-murder-case/596419/|access-date=9 July 2021|website=archive.indianexpress.com}}</ref> * [[సుకుమార్ సేన్]], భారత పౌర సేవకుడు, భారతదేశపు మొదటి ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్. [[సూడాన్]] మొదటి ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ గా పనిచేసాడు.<ref>{{Cite web|last=Lather|first=Vikas|title=The extraordinary man who set up India's extraordinary electoral system|url=https://www.rediff.com/news/special/ls-election-the-extraordinary-man-who-set-up-indias-extraordinary-electoral-system/20140409.htm|access-date=24 July 2021|website=Rediff|language=en}}</ref> * సురేష్ టెండూల్కర్, భారత ఆర్థికవేత్త. జాతీయ గణాంక కమిషన్ మాజీ చీఫ్. ఆయన ప్రధానమంత్రి [[మన్మోహన్ సింగ్]] ఆర్థిక సలహా మండలి సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Moneycontrol.com|url=https://www.moneycontrol.com/india/newsarticle/news_print.php?autono=560565&sr_no=0&classic=true|access-date=6 July 2021|website=www.moneycontrol.com}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Mitra|first=Sumit|date=15 April 1997|title=Professor Tendulkar doesn't mince words when it comes to slamming government|url=https://www.indiatoday.in/magazine/profile/story/19970415-professor-tendulkar-doesnt-mince-words-when-it-comes-to-slamming-government-831291-1997-04-15|magazine=India Today|language=en|access-date=6 July 2021}}</ref> * [[టి. ఎన్. శేషన్]], భారత 10వ ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్, 18వ క్యాబినెట్ కార్యదర్శి అయిన భారత బ్యూరోక్రాట్ <ref>{{Cite web|date=11 June 1994|title=ASIA : Film-Star Famous, Indian Reformer Is Facing a Fall : The public loves crusading election official T.N. Seshan. But his imperious ways have irked the ruling party.|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-06-11-mn-2808-story.html|access-date=12 September 2021|website=Los Angeles Times|language=en}}</ref> * [[విజయలక్ష్మి పండిట్]], భారత దౌత్యవేత్త, మహారాష్ట్రకు మొదటి మహిళా గవర్నర్, [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] సర్వసభ్య సమావేశానికి మొదటి మహిళా అధ్యక్షురాలు.<ref>{{Cite web|date=17 August 2018|title=Vijaya Lakshmi Pandit {{!}} The Great Daughter of India|url=https://prakharjeevan.com/vijaya-lakshmi-pandit-the-great-daughter-of-india/|access-date=18 July 2021|website=Prakhar Jeevan|language=en|archive-date=20 జూలై 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720050821/https://prakharjeevan.com/vijaya-lakshmi-pandit-the-great-daughter-of-india/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=3 October 2017|title=How Vijaya Lakshmi Pandit Built a Political Career in British India's Man's World|url=https://www.thebetterindia.com/117110/vijaya-lakshmi-pandit/|access-date=18 July 2021|website=The Better India|language=en}}</ref> * వి. కె. ఆర్. వి. రావు, ఢిల్లీ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ స్థాపించిన భారతీయ ఆర్థికవేత్త, విద్యావేత్త.<ref>{{Cite web|title=The Sunday Tribune – Books|url=https://www.tribuneindia.com/2008/20080824/spectrum/book6.htm|access-date=18 February 2022|website=www.tribuneindia.com}}</ref> == వ్యాపారవేత్తలు == * [[ద్వారకానాథ్ టాగూర్]], బ్రిటిష్ భాగస్వాములతో కలిసి ఒక సంస్థను ఏర్పాటు చేసిన మొదటి భారతీయ పారిశ్రామికవేత్త. ఆయన కార్, ఠాగూర్ అండ్ కంపెనీ వ్యవస్థాపకుడు.<ref>{{Cite web|title=The Sunday Tribune – Spectrum|url=https://www.tribuneindia.com/2010/20100425/spectrum/book3.htm|access-date=24 August 2021|website=www.tribuneindia.com}}</ref> * [[విజయ్ శేఖర్ శర్మ]], ఆయన ఒక భారతీయ సాంకేతిక వ్యవస్థాపకుడు, బిలియనీర్ వ్యాపారవేత్త. అతను వన్97 కమ్యూనికేషన్స్ వినియోగదారుల బ్రాండ్ పేటీఎమ్ కు ఛైర్మన్, మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ అండ్ సిఇఒ.<ref>{{Cite news|url=https://hr.economictimes.indiatimes.com/news/industry/vijay-shekhar-sharma-reappointed-as-md-ceo-of-paytm-till-dec-2027/91732089|title=Vijay Shekhar Sharma reappointed as MD & CEO of Paytm till Dec 2027|work=Economic Times}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jog|first=Natasha|date=20 August 2015|title=Began College at 15, Has Billion-Dollar Firm at 37|url=http://www.ndtv.com/india-news/at-37-he-has-a-billion-dollar-firm-what-vijay-sharma-overcame-1209157|website=NDTV.com}}</ref> * [[ఇంద్రా నూయి]], భారతీయ-అమెరికన్ వ్యాపార కార్యనిర్వాహకురాలు. పెప్సికో మాజీ సిఇఒ.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/03/21/business/indra-nooyi-corner-office-pepsi.html|title=Indra Nooyi: 'I'm Not Here to Tell You What to Eat'|last=Gelles|first=David|date=21 March 2019|work=The New York Times|access-date=19 April 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/food/personal-side-of-indra-nooyi/articleshow/1576115.cms|title=Personal side of Indra Nooyi|last=Nilekani|first=Nandan|date=7 February 2007|work=The Economic Times|access-date=19 April 2021}}</ref> * [[షీలా గౌతమ్]], షీలా ఫోమ్ లిమిటెడ్ వ్యవస్థాపకురాలు. ఆమె [[పార్లమెంటు సభ్యుడు|పార్లమెంటు సభ్యురాలిగా]] జూన్ 1991 నుండి మే 2004 వరకు పనిచేసింది.<ref>{{Cite web|last=University|first=Sheela Bhatt at the Aligarh Muslim|title=Reading the Muslim mind in UP and Bihar|url=https://www.rediff.com/election/2009/apr/22loksabhapoll-reading-the-muslim-mind-in-up-and-bihar.htm|access-date=25 July 2021|website=Rediff|language=en}}</ref> * [[ఎస్. కస్తూరి రంగ అయ్యంగార్|ఎస్. కస్తూరి రంగా అయ్యంగార్]] ఒక న్యాయవాది, భారత స్వాతంత్ర్య కార్యకర్త. [[ది హిందూ]] మేనేజింగ్ డైరెక్టర్.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.220049|title=Kasturi Ranga Iyengar|last=V K Narasimhan|date=1963}}</ref> * రాకేష్ శుక్లా, జంతు సంక్షేమ కార్యకర్త. [[బెంగళూరు]]<nowiki/>కు చెందిన వ్యవస్థాపకుడు, ప్రేరణాత్మక వక్త, జంతు సంక్షేమ కార్యకర్త, ఆయన దాదాపు వెయ్యి కుక్కల సంరక్షణ చూస్తూన్నాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.indiainfoline.com/article/news/twb-gives-chance-to-rewrite-your-success-story-5723109854_1.html|title=TWB gives chance to rewrite your success story|access-date=26 May 2017}}</ref> * ఎస్. ఎస్. వాసన్, తమిళ భాషా పత్రిక ''ఆనంద వికటన్'', చలనచిత్ర నిర్మాణ సంస్థ [[జెమినీ పిక్చర్స్|జెమిని స్టూడియోస్]] ల వ్యవస్థాపకుడు.<ref>{{Cite web|last=Admin|date=1 January 2016|title=S. S. Vasan|url=https://www.istampgallery.com/s-s-vasan/|access-date=14 August 2021|website=www.istampgallery.com|language=en}}</ref> * [[టి.టి.కృష్ణమాచారి|టి. టి. కృష్ణమాచారి]], టిటికె గ్రూప్, ప్రెస్టీజ్ వ్యవస్థాపకుడు. ఆయన ఆర్థిక మంత్రిగా 1956 నుండి 1966 వరకు కూడా పనిచేసాడు.<ref>{{Cite web|title=India Infoline – Finance-Ministers-Of-India|url=https://www.indiainfoline.com/finance-ministers-of-india/t-t-krishnamachari|access-date=11 August 2021|website=www.indiainfoline.com}}</ref> * టి. వి. రామసుబ్బయ్యర్, భారతీయ పరోపకారి. ఆయన ప్రముఖ తమిళ దినపత్రిక ''దినమలర్'' వ్యవస్థాపకుడు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=92F7DwAAQBAJ&dq=T.+V.+Ramasubbaiyer+brahmin&pg=PT226|title=INDIA'S NEW CAPITALISTS: Caste, Business, and Industry in a Modern Nation|last=Damodaran|first=Harish|date=25 November 2018|publisher=Hachette India|isbn=978-93-5195-280-0|language=en}}</ref> * [[టి.వి. సుందరం అయ్యంగార్]], టివిఎస్ కో వ్యవస్థాపకుడు.<ref>{{Cite web|date=7 October 2019|title=8 Most Successful Indian Family Businesses Running over a Century|url=https://www.marketingmind.in/8-most-successful-indian-family-businesses-running-over-a-century/|access-date=18 ఏప్రిల్ 2025|archive-date=19 ఏప్రిల్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419083238/https://www.marketingmind.in/8-most-successful-indian-family-businesses-running-over-a-century/|url-status=dead}}</ref> == నృత్యకారులు == * [[రేఖా రాజు]], [[భరతనాట్యం]], [[మోహినియాట్టం]] రెండింటిలోనూ నైపుణ్యం కలిగిన భారతీయ నృత్యకారిణి. <ref>{{Cite news|url=https://www.asianage.com/newsmakers/260518/dance-is-not-just-natyam-its-life-says-danseuse-dr-rekha-raju.html|title=Dance is not just natyam, its life, says danseuse Dr Rekha Raju|last=Gupta|first=Soumyabrata|date=26 May 2018|work=The Asian Age|access-date=21 April 2022}}</ref> * [[రుక్మిణీదేవి అరండేల్]], [[భరతనాట్యం]] పునరుజ్జీవనానికి కృషి చేసిన భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యకారిణి. [[రాజ్యసభ]] సభ్యురాలిగా నామినేట్ అయిన భారతీయులలో మొదటి మహిళ ఆమె. ఆమె [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం]] అందుకుంది.<ref>{{Cite web|date=8 March 2017|title=Know the Only Indian in Today's Google Doodle? She Could Have Been India's First Female President!|url=https://www.thebetterindia.com/90623/rukmini-devi-arundale-bharatnatyam-kalakshetra-president/|access-date=4 July 2021|website=The Better India|language=en}}</ref> * [[సితార దేవి]], శాస్త్రీయ [[కథక్]] శైలికి చెందిన ప్రముఖ భారతీయ నృత్యకారిణి. ఆమె [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] అందుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/weekend/the-unforgettable-sitara-devi|title=The Unforgettable Sitara Devi|work=Free Press Journal|access-date=25 December 2021|language=en}}</ref> * [[ఉదయ్ శంకర్]], భారతదేశంలో ఆధునిక నృత్యానికి మార్గదర్శకుడిగా పరిగణించబడే భారతీయ నృత్యకారుడు. ఆయన [[పద్మ విభూషణ్ పురస్కారం]] అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Essay, Biography of "Uday Shankar", Career Information, Achievements, Family, Marriage, Age, Facts and Other Information.|url=https://www.hindigatha.com/2021/11/essay-biography-of-uday-shankar-career.html|access-date=17 December 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kothari|first=Sunil|date=27 December 2018|title=Reliving the classic film Kalpana by dance great Uday Shankar|url=https://www.asianage.com/life/more-features/271218/reliving-the-classic-film-kalpana-by-dance-great-uday-shankar.html|access-date=17 December 2021|website=The Asian Age}}</ref> * [[వెంపటి చినసత్యం|వెంపటి చిన్న సత్యం,]] [[కూచిపూడి నృత్యం|కూచిపూడి]] నృత్య రూపానికి గురువు అయిన భారతీయ నృత్య కళాకారుడు. ఆయన [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం]] అందుకున్నాడు. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/dance-guru-chinna-satyam-passes-away/articleshow/15261890.cms|title=Dance guru Chinna Satyam passes away {{!}} Hyderabad News – Times of India|date=30 July 2012|work=The Times of India|access-date=17 December 2021|language=en}}</ref> == ఫ్యాషన్ మోడల్, డిజైనర్లు == * [[భాను అథియా]], [[అకాడమీ పురస్కారాలు|ఆస్కార్ అవార్డు]] గెలుచుకున్న మొదటి భారతీయుడు కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్.<ref>{{Cite web|title=Kolhapur residents mourn daughter who put town on world map By Nikhil Deshmukh|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2020/10/15/bom38-mh-bhanu-athaiya-memories.html|access-date=23 May 2021|website=The Week|language=en}}</ref> * [[కల్పనా అయ్యర్]], మోడల్, నటి, [[మిస్ ఇండియా]] 1978, [[మిస్ వరల్డ్]] 1978 అందాల పోటీలలో రన్నరప్ గా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|date=27 October 2019|title=Kalpana Iyer: 'I regret not getting married'|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kalpana-iyer-i-regret-not-getting-married-6435711.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20191027010810/https://www.firstpost.com/entertainment/kalpana-iyer-i-regret-not-getting-married-6435711.html|archive-date=27 October 2019|access-date=21 May 2021}}</ref> * [[నేత్ర రఘురామన్]], [[ఫెమినా (ఇండియా)|ఫెమినా మ్యాగజైన్]] లుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్ పోటీ 1997 గెలిచిన భారతీయ మోడల్.<ref>{{Cite web|title=Rediff On The Net, Movies: Meet Nethra Raghuraman, Supermodel and Bollywood wannabe|url=https://m.rediff.com/movies/1999/nov/12nethra.htm|access-date=21 May 2021|website=m.rediff.com}}</ref> * [[పూనం పాండే|పూనమ్ పాండే]], శృంగార మోడల్ అయిన ఆమె గ్లాడ్రాగ్స్ 2010, [[కింగ్ ఫిషర్ క్యాలెండర్]] గర్ల్ హంట్ 2011 టాప్ 8 పోటీదారులలో ఒకరు.<ref>{{Cite web|title=Poonam Pandey: We welcome a porn star but frown at a daughter of the nation – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/poonam-pandey-we-welcome-a-porn-star-but-frown-at-a-daughter-of-the-nation/1147810/2|access-date=21 May 2021|website=archive.indianexpress.com}}</ref> [[దస్త్రం:Pandurang_Vaman_Kane_2022_stamp_of_India.jpg|thumb|[[పాండురంగ వామన్ కాణే|పాండురంగ్ వామన్ కేన్]]]] == చరిత్రకారులు, పండితులు == * దత్తో వామన్ పోత్దార్, భారతీయ చరిత్రకారుడు, వక్త, [[పూణే విశ్వవిద్యాలయం]] వైస్ ఛాన్సలర్. ఆయన పద్మభూషణ్ పురస్కారం అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.179066|title=History Of Modern Marathi Literature|last=Govind Chimnaji Bhate|date=1860}}</ref> * [[కె.ఎ.నీలకంఠ శాస్త్రి]], దక్షిణ భారత చరిత్రపై తన రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందిన భారతీయ చరిత్రకారుడు. ఆయన [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం]] అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite paper|title=Professor K. A. Nilakanta Sastri (1892–1975)|date=1982|url=https://www.jstor.org/stable/41492918}}</ref> * [[కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు]], భారతీయ చరిత్రకారుడు <ref>{{Cite web|title=Lakshmanarao Komarraju|url=https://www.researchgate.net/publication/282506066|website=[[ResearchGate]]}}</ref> * [[మదన్ మోహన్ మాలవ్యా]], భారతీయ పండితుడు, విద్యా సంస్కర్త. ఆయనకు [[భారతరత్న|భారతరత్నపురస్కారం]] లభించింది. <ref>{{Cite web|last=Daniyal|first=Shoaib|date=30 December 2014|title=Madan Mohan Malviya: how a four-time Congress president became a BJP icon|url=http://scroll.in/article/697640/madan-mohan-malviya-how-a-four-time-congress-president-became-a-bjp-icon|access-date=23 May 2021|website=Scroll.in|language=en}}</ref> * నటేశా శాస్త్రి, బహుభాషా పండితుడు. పద్దెనిమిది భాషలలో అనేక పుస్తకాలను రచించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2N046vzK824C&dq=Natesa+Sastri+brahmin&pg=PA130|title=India's Literary History: Essays on the Nineteenth Century|last=Blackburn|first=Stuart H.|last2=Dalmia|first2=Vasudha|date=2004|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-7824-056-5|page=130|language=en}}</ref> * [[పాండురంగ వామన్ కాణే]], భారత శాస్త్రవేత్త, సంస్కృత పండితుడు. ఆయన భారతదేశ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం [[భారతరత్న]] పురస్కారం అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=13 November 2020|title=Bharat Ratna P. V. Kane: An Embodiment of Dharmasastra|url=https://starofmysore.com/bharat-ratna-p-v-kane-an-embodiment-of-dharmasastra/|access-date=23 May 2021|website=Star of Mysore|language=en}}</ref> * [[రామచంద్ర గుహ]], భారతీయ చరిత్రకారుడు, రచయిత.<ref name=":9">{{Cite web|last=Harad|first=Tejas|date=14 June 2017|title=Does Ramachandra Guha have a caste?|url=https://www.newslaundry.com/2017/06/14/response-ramchandra-guha-gandhi-caste|access-date=20 September 2020|website=[[Newslaundry]]}}</ref> * ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్, భారతీయ చరిత్రకారుడు, విద్యావేత్త. ఆయన ద్రావిడ శాస్త్రవేత్త, "[[దివాన్ బహదూర్]]" అనే బిరుదును సంపాదించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XkifYfljHP4C&dq=s+krishnaswami+aiyangar+brahmin&pg=PA188|title=Many Ramayanas: The Diversity of a Narrative Tradition in South Asia|last=Richman|first=Paula|date=29 August 1991|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-07589-4|language=en}}</ref> * యు. వి. స్వామినాథ అయ్యర్, తమిళ పండితుడు, ఆయనను తమిళ థాథ అని పిలుస్తారు.<ref name="cms.newindianexpress.com">{{Cite web|title=Dravida Nadu to Tamil Nadu: Evolution of the state's identity- The New Indian Express|url=http://cms.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2018/jan/20/dravida-nadu-to-tamil-nadu-evolution-of-the-states-identity-1759188.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195938/http://cms.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2018/jan/20/dravida-nadu-to-tamil-nadu-evolution-of-the-states-identity-1759188.html|archive-date=24 June 2021|access-date=16 June 2021|website=cms.newindianexpress.com}}</ref> [[దస్త్రం:Chanakya_artistic_depiction.jpg|thumb|[[చాణక్యుడు|చాణక్య]]]] == చరిత్ర == * [[చరకుడు]]''',''' ఒక ప్రాచీన బ్రాహ్మణ వైద్యుడు. [[భారతదేశ చరిత్ర|ప్రాచీన భారతదేశం]]<nowiki/>లో అభివృద్ధి చెందిన వైద్య వ్యవస్థ, జీవనశైలి అయిన ఆయుర్వేదానికి ప్రధాన సహకారులలో ఒకరు.<ref>{{Cite book|title=Adirondack Prints and Printmakers: The Call of the Wild|publisher=Syracuse University Press|year=1998}}</ref> * [[సుశ్రుతుడు|సుశ్రుతుడు,]] ఒక ప్రాచీన భారతీయ వైద్యుడు. ఆయన రచించిన ''[[సుశ్రుత సంహిత]]'' (సుశ్రుత సంగ్రహం), వైద్యంపై మిగిలి ఉన్న అత్యంత ముఖ్యమైన పురాతన గ్రంథాలలో ఒకటి. ఇది [[ఆయుర్వేదం]] పునాది గ్రంథంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/708372480|title=The roots of Ayurveda selections from sanskrit medical writings|last=Wujastyk|first=Dominik|date=2003|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-14-044824-5|location=London; New York|language=en|oclc=708372480}}.</ref> * [[ఆర్యభట్టు]], భారతదేశ అత్యున్నత గణిత, ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలలో అగ్రగణ్యుడు.<ref name="Aryabhata the Elder">{{Cite web|last=O'Connor|first=J J|last2=Robertson|first2=E F|title=Aryabhata the Elder|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Aryabhata_I.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711055702/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Aryabhata_I.html|archive-date=11 July 2015|access-date=18 July 2012|publisher=www-history.mcs.st-andrews.ac.uk}}</ref> * [[పాణిని]], పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో యూరోపియన్ పండితులు తన రచనను కనుగొని ప్రచురించినప్పటి నుండి, పాణినీని "మొదటి వివరణాత్మక భాషా శాస్త్రవేత్త" గా పరిగణించారు,. ఆయనను "భాషాశాస్త్ర పితామహుడు" అని కూడా పిలుస్తారు. * [[వరాహమిహిరుడు]], క్రీ. శ. 505లో జన్మించిన గణిత శాస్త్రవేత్త. ఆయన క్రీ. శ 587 లో మరణించాడు, అతను పాస్కల్ త్రిభుజం ఆవిష్కరణకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref>|Book=Sree Varaha Mihira's Brihat Jataka|Published="1986"|Page count="639"</ref> * [[బసవేశ్వరుడు]], 12వ శతాబ్దపు భారతీయ రాజనీతిజ్ఞుడు, తత్వవేత్త, కవి, సామాజిక సంస్కర్త. ఆయన మరణం తరువాత [[బసవ జయంతి|బసవ జయంతిని]] జరుపుకుంటున్నారు.<ref>{{Cite web|date=18 April 2018|title=Basavanna, the Immortal, Being Invoked by the Mortals to Achieve Political Goals|url=https://www.news18.com/news/opinion/basavanna-the-immortal-invoked-by-the-mortals-to-achieve-political-goals-1722279.html|access-date=18 September 2021|website=News18|language=en}}</ref> * భట్టదేవ (1558-1638), అస్సామీ గద్య పితామహుడిగా గుర్తించబడ్డాడు. ఆయన కథ భగవత్, కథ గీతాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref>{{Cite web|title=Bhattadeva – Assams.Info|url=https://www.assams.info/people/bhattadeva|website=www.assams.info}}</ref> * భాయ్ మతి దాస్, [[సిక్ఖు మత చరిత్ర|సిక్కు చరిత్ర]] అమరవీరుడు.<ref name="Sangat">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xCtuAAAAMAAJ&q=bhai+mati+das+brahmin|title=The Sikhs in History|last=Singh|first=Sangat|date=1995|publisher=S. Singh|isbn=978-0-9647555-0-5|page=50|language=en}}</ref><ref name="Nirankari">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fJO-ACIK_PoC&dq=bhai+mati+das+brahmin&pg=PA1|title=Sikhism, a Perspective|last=Nirankari (dr.)|first=Maan Singh|date=2008|publisher=Unistar Books|isbn=978-81-7142-621-8|page=1|language=en|access-date=18 March 2022}}</ref> * భాయ్ సతి దాస్, సోదరుడు భాయ్ మతి దాస్ తో కలిసి అమరవీరుడు అయ్యాడు.<ref name="Sangat" /><ref name="Nirankari" /> * [[చాణక్యుడు]], చంద్రగుప్త మౌర్య గురువు. ఆయన పురాతన భారతీయ తత్వవేత్త, ఆర్థికవేత్త, న్యాయవేత్త, [[మౌర్య సామ్రాజ్యం|మౌర్య సామ్రాజ్యంలో]] రాజ సలహాదారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=v3iDAAAAMAAJ|title=Kauṭilya and the Arthaśāstra: A Statistical Investigation of the Authorship and Evolution of the Text|last=Trautmann|first=Thomas R.|publisher=Brill|year=1971|page=31,32|language=en}}</ref> * [[కౌండిన్య]], గౌతమ బుద్ధుని తొలి శిష్యుడు, అనుచరుడు. <ref>{{Cite web|title=Kaundinya {{!}} First Disciple of Buddha and first to become Arhant|url=https://www.burmese-art.com/blog/kaundinya-first-disciple-buddha|access-date=4 July 2021|website=www.burmese-art.com|language=en}}</ref> * [[కుమారిల భట్టు]], ఒక హిందూ తత్వవేత్త.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/scholars-origin-caught-in-the-web/articleshow/9140813.cms|title=Scholar's origin caught in the web|date=7 July 2011|work=The Times of India|access-date=3 July 2021|language=en}}</ref> * మోహన్ లాల్ కాశ్మీరీ, మొదటి ఆంగ్లో-ఆఫ్ఘన్ యుద్ధం (1838-1842) ప్రధాన పాత్ర పోషించిన భారత దౌత్యవేత్త.<ref>{{Cite web|last=Pen|first=Kashmir|date=3 July 2017|title=PANDIT MOHAN LAL AGHA HASAN JAN KASHMIRI (1812–1877)|url=https://www.kashmirpen.com/pandit-mohan-lal-agha-hasan-jan-kashmiri-1812-1877/|access-date=1 August 2021|website=KashmirPEN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=20 February 2021|title=Explorer, Scholar, Spy: The Life and Times of Mohan Lal Kashmiri|url=https://www.livehistoryindia.com/story/cover-story/mohan-lal-kashmiri/?amp=1|access-date=1 August 2021|website=www.livehistoryindia.com}}</ref> * [[నానా ఫడ్నవిస్]], [[పీష్వా]] పరిపాలనలో [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠా సామ్రాజ్యంలో]] ప్రభావవంతమైన మంత్రి, రాజనీతిజ్ఞుడు.<ref>{{Cite web|last=ketkar|first=kumar|date=31 October 2014|title=Obediently yours|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/meet/Obediently-yours/article20900332.ece|access-date=12 July 2021|website=@businessline|language=en}}</ref> * [[సమర్థ రామదాసు]], భారతీయ హిందూ సాధువు, తత్వవేత్త, కవి, రచయిత, ఆధ్యాత్మిక గురువు.<ref>Swami Sivananda (2005). "Samartha Ramdas". Lives of Saints. Divine Life Society.</ref> * సారిపుత్ర, బుద్ధుని ఇద్దరు ప్రధాన శిష్యులలో మొదటివాడు.<ref>{{Cite web|last=B. J.|first=Journalism|title=The Life of Sariputra, One of the Chief Disciples of the Buddha|url=https://www.learnreligions.com/life-of-sariputra-449648|access-date=4 July 2021|website=Learn Religions|language=en|archive-date=9 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183329/https://www.learnreligions.com/life-of-sariputra-449648|url-status=dead}}</ref> * టి. మాధవ రావు, బరోడా, ఇండోర్, [[ట్రావన్‌కోర్|ట్రావెన్కోర్]] దివాన్.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&dq=M.+K.+Vellodi+brahmin&pg=PA374|title=A Social History of India|last=Sadasivan|first=S. N.|date=2000|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7648-170-0|language=en}}</ref> == యోగులు == * [[బి. కె. ఎస్. అయ్యంగార్|బి. కె. ఎస్. అయ్యంగార్,]] "అయ్యంగార్ యోగ శైలిని" స్థాపించిన భారతీయ యోగ గురువు. ఆయన [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]], [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం|పద్మభూషణ్]], [[పద్మ విభూషణ్ పురస్కారం|పద్మవిభూషణ్]] పురస్కారాలు అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Kadetsky|first=Elizabeth|date=20 August 2014|title=The unlikely rise and the inner turmoil of the world's best-known yogi|url=https://qz.com/india/252347/the-unlikely-rise-and-the-inner-turmoil-of-the-worlds-best-known-yogi/|access-date=23 August 2021|website=Quartz|language=en}}</ref> * [[చిదానంద సరస్వతి]], డివైన్ లైఫ్ సొసైటీ అధ్యక్షుడిగా ఉన్న భారతీయ యోగి.<ref>{{Cite web|title=An Instrument of Thy Peace: Swami Chidananda in the West {{!}} Exotic India Art|url=https://www.exoticindia.com/book/details/instrument-of-thy-peace-swami-chidananda-in-west-idj284/?currency=JPY|access-date=15 September 2021|website=www.exoticindia.com}}</ref> * [[ధీరేంద్ర బ్రహ్మచారి]]<ref>{{Cite web|title=Yogi Swami Dhirendra Brahmachari Ji {{!}} Yoga Guru of Indira Gandhi – a former prime minister of India|url=http://www.yogaguruswamidhirendrabrahmachari.absyogaindia.com/yogi_swami_dhirendra_brahmachari_ji.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116120400/http://www.yogaguruswamidhirendrabrahmachari.absyogaindia.com/yogi_swami_dhirendra_brahmachari_ji.html|archive-date=16 January 2022|access-date=23 August 2021|website=www.yogaguruswamidhirendrabrahmachari.absyogaindia.com}}</ref> * [[కె. పట్టాభి జోయిస్]]<ref>{{Cite web|title=Who is Sri K. Pattabhi Jois? – Definition from Yogapedia|url=http://www.yogapedia.com/definition/9275/sri-k-pattabhi-jois|access-date=23 August 2021|website=Yogapedia.com|language=en}}</ref> * [[లాహిరి మహాశయులు]]<ref>{{Cite web|title=Lahiri Mahasaya Biography|url=https://www.tititudorancea.com/z/lahiri_mahasaya_biography.htm|access-date=23 August 2021|website=www.tititudorancea.com}}</ref> * [[శివానంద సరస్వతి]]<ref>{{Cite web|title=His Holiness Sri Swami Sivananda Saraswati Maharaj – The Divine Life Society|url=https://www.dlshq.org/saints/his-holiness-sri-swami-sivananda-saraswati-maharaj/|access-date=22 August 2021|language=en}}</ref> * స్వామినారాయణ<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/introductiontosw0000will|title=Introduction to Swaminarayan Hinduism|last=Williams|first=Raymond|publisher=Cambridge University Press|year=2001|isbn=978-0-521-65422-7|page=[https://archive.org/details/introductiontosw0000will/page/13 13]|url-access=registration}}</ref> * స్వామి రామ<ref>{{Cite web|title=Swami Rama, Founder {{!}} Himalayan Institute Hospital Trust|url=http://hihtindia.org/founder/|access-date=14 August 2021|language=en}}</ref> * సద్గురు జగ్గీ వాసుదేవ్ పద్మ విభూషణ్ , ఇందిరాగాంధి పర్యావరణ్ పురస్కార్ * [[తిరుమలై కృష్ణమాచార్య]], "ఆధునిక యోగ పితామహుడు" గా పరిగణించబడే భారతీయ యోగ గురువు.<ref>{{Cite web|last=Skinner|first=Mel|date=24 January 2016|title=Krishnamacharya, The Father Of Modern Yoga|url=https://yogalondon.net/monkey/krishnamacharya-the-father-of-modern-yoga/|access-date=23 August 2021|website=The YogaLondon Blog|language=en|archive-date=23 ఆగస్టు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823102802/https://yogalondon.net/monkey/krishnamacharya-the-father-of-modern-yoga/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tirumalai Krishnamacharya Biography|url=https://www.tititudorancea.com/z/tirumalai_krishnamacharya_biography.htm|access-date=23 August 2021|website=www.tititudorancea.com}}</ref> [[దస్త్రం:Suresh_Raina_grace_the_'Salaam_Sachin'_conclave.jpg|thumb|[[సురేష్ రైనా|సురేశ్ రైనా]]]] == క్రీడలు == * డిబి దేవధర్, మాజీ భారత క్రికెటర్.<ref name="Kidambi">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=50KjDwAAQBAJ&pg=PA322|title=Cricket Country: An Indian Odyssey in the Age of Empire|last=Kidambi|first=Prashant|publisher=Oxford University Press|year=2019|isbn=978-0-19-884313-9|edition=1st|page=322|quote=... the ''[[The Bombay Chronicle|Bombay Chronicle]]'' carried a long article on Baloo by his erstwhile teammate D.B. Deodhar.³⁷ Ironically, a quarter of a century earlier, this Poona Brahmin had been one of the protagonists in the controversy over the captaincy of the Hindu side in the Bombay Quadrangular.}}</ref> * [[దిలీప్ సర్దేశాయ్]], భారత క్రికెటర్-పాత్రికేయుడు [[రాజ్‍దీప్ సర్దేశాయ్]] తండ్రి.<ref>{{Cite web|date=8 August 2015|title=Watch: Rajdeep Sardesai's take on his father Dilip Sardesai|url=https://www.crictracker.com/watch-rajdeep-sardesais-take-on-his-father-dilip-sardesai/|access-date=22 July 2021|website=CricTracker|language=en}}</ref> * [[కీర్తి ఆజాద్]], భారత క్రికెట్ క్రీడాకారుడు, రాజకీయ నాయకుడిగా మారిన ఆయన పార్లమెంటు సభ్యుడిగా కూడా ఉన్నాడు. <ref>{{Cite web|title=Kirti Azad Supports Suresh Raina Amid Backlash Over 'Brahmin' Comment|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/kirti-azad-supports-suresh-raina-amid-backlash-over-brahmin-comment-3992900.html|access-date=15 December 2021|website=www.news18.com|language=en}}</ref> * [[లాలా అమర్‌నాథ్|లాలా అమర్నాథ్]], టెస్ట్ క్రికెట్లో భారత్ తరఫున సెంచరీ సాధించిన తొలి బ్యాట్స్‌మన్.<ref>{{Cite web|last=Bhalerao|first=Sarang|date=10 December 2012|title=Lala Amarnath – the life and times of a legend|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/lala-amarnath-the-life-and-times-of-a-legend|access-date=22 July 2021|website=www.sportskeeda.com|language=en}}</ref> * [[మిహిర్ సేన్]], [[ఇంగ్లీషు చానల్|ఇంగ్లీష్ ఛానల్]] ఈత కొట్టిన మొదటి భారతీయుడు.<ref>{{Cite web|title=Man who swam against the tide|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/man-who-swam-against-the-tide/cid/1285287|access-date=24 July 2021|website=www.telegraphindia.com}}</ref> * ముకుందరావు పాయ్, 1911 ఇంగ్లాండ్ పర్యటనలో భారత క్రికెటర్, కెప్టెన్.<ref>{{Cite web|date=24 June 2016|title=Mukundrao Pai: First Indian to score hundred on First-Class debut|url=https://www.cricketcountry.com/articles/mukundrao-pai-first-indian-to-score-hundred-on-first-class-debut-464333|access-date=20 December 2021|website=Cricket Country|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211128202716/https://www.cricketcountry.com/articles/mukundrao-pai-first-indian-to-score-hundred-on-first-class-debut-464333|archive-date=28 నవంబరు 2021|url-status=dead}}</ref> * [[ప్రకాష్ పడుకోనె]], 1980లో ప్రపంచ నంబర్ 1 ఆటగాడిగా నిలిచిన భారత బ్యాడ్మింటన్ ఆటగాడు.<ref name="Padukone2">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Deepika-Padukone-Prakash-Padukone-Madhuri-Dixit/articleshow/33391212.cms|title=I don't have an issue marrying an actor: Deepika Padukone|last=Gupta|first=Priya|date=18 April 2014|work=The Times of India|access-date=29 August 2020|language=en}}</ref> * సుబ్రమణియన్ బద్రీనాథ్.<ref>{{Cite web|date=2 June 2017|title=Regional flavour: Cricketers pad up for microphone challenge|url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2017/jun/02/regional-flavour-cricketers-pad-up-for-microphone-challenge-1611907.html|website=The New Indian Express}}</ref> * [[సురేష్ రైనా|సురేశ్ రైనా]], భారత క్రికెటర్.<ref name="Misra">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/Raina-is-a-very-caring-husband-says-wife-Priyanka/articleshow/48739875.cms|title=Raina is a very caring husband, says wife Priyanka|last=Misra|first=Itishree|date=31 August 2015|work=The Times of India|access-date=2 March 2021|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210302203705/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/Raina-is-a-very-caring-husband-says-wife-Priyanka/articleshow/48739875.cms|archive-date=2 March 2021|quote=Raina says, " ... I'm a Kashmiri Brahmin.}}</ref> == ఇతరులు == ప్రముఖ తెలుగు జ్యోతిష్యవేత్త, జ్యోతిష్య అధ్యాపకుడు.రచయిత: డా. కొమర్రాజు భరద్వాజ్ శర్మ * [[ఎం వి కామత్]], [[ఇలస్ట్రేటెడ్ వీక్లీ ఆఫ్ ఇండియా]]<nowiki/>కి ఎడిటర్‌గా, [[ప్రసార భారతి]] ఛైర్మన్‌గా సేవలు అందించిన సీనియర్ జర్నలిస్ట్. == ఇవికూడా చూడండి == * [[కేరళ బ్రాహ్మణ సభ]] == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ ప్రజల జాబితాలు]] [[వర్గం:బ్రాహ్మణులు]] 1ya2mbvgv4k27dt5c0gd1d4awuf93l8 0 244427 4983533 4923934 2026-10-18T09:17:13Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983533 wikitext text/x-wiki '''భారతీయ జానపద నృత్యాలు''', సాధారణంగా కొన్ని సాధారణ దశలను కలిగి ఉంటాయి, కొత్త సీజన్, వివాహాలు, పండుగలు, ఇతర సామాజిక సందర్భాలను జరుపుకోవడానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రదర్శించబడతాయి.<ref>{{Cite web|last=Chahar|first=Dharmendra|date=28 January 2018|title=A complete list of folk and tribal dance in India|url=https://htoindia.com/blog/indian-folk-and-tribal-dances/|access-date=30 April 2018}}</ref> కొన్ని భారతీయ జానపద నృత్యాలలో, పురుషులు, మహిళలు వేరుగా ప్రదర్శిస్తారు, ఇతరులు కలిసి నృత్యం చేస్తారు. చాలా సందర్భాలలో, నృత్యకారులు సంగీతకారులతో కలిసి పాడతారు. చాలా జానపద నృత్యాలు క్లిష్టమైన రూపకల్పన దుస్తులను కలిగి ఉంటాయి. అనేక నిర్మాణాత్మక, పురాతన జానపద, గిరిజన నృత్యాలు ఉన్నప్పటికీ, ఇంకా చాలా నృత్యాలు అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి. == ఆంధ్రప్రదేశ్ == ''సూత్రధారి'' (సుశ్రృధారి) [[యక్షగానం]] అత్యంత ముఖ్యమైన నటుడు, బహుళ పాత్రలను పోషిస్తాడు. యక్షగానం హరికథగా పరిణామం చెందింది, వాటిని పర్యాయపదాలుగా పరిగణిస్తారు. వారి నృత్యాలు ఒక వ్యక్తి [[పాల్కురికి సోమనాథుడు|పాల్కురికి సోమనాథ]], శ్రీనాథ, ఇతరుల నుండి సారాంశాల నుండి వాయించే నృత్యాలను పోలి ఉంటాయి. హరికథలో సంవాదం, పద్యం, దరువు ఉంటాయి. ఇది సాధారణంగా "భక్తులారా! భక్తులారా, ఈ హరికథా వినండి, ఆనందించండి!" "హరికథా కళాక్షేపంలో పాల్గొన్న వారిని ''హరికథా దాసు'', ''హరికథా భాగవతర్'' అని పిలుస్తారు. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], మొదటి హరికథా కళాకారుడు రాష్ట్రంలోని ఉత్తర జిల్లాలకు చెందిన గోకులపతి కూర్మనాథకవి అని నమ్ముతారు, ఆయన మృత్యుంజయ విలాసంను రచించి, ప్రాచుర్యం పొందాడు.<ref>{{Cite web|title=Twitter|url=https://mobile.twitter.com/tuxnani/status/1142746367749545986|access-date=2020-10-25|website=mobile.twitter.com}}</ref><gallery> దస్త్రం:Kuchipudi Performance on Lord Srirama's Life at Mahathi Auditorium in Gajwel 17.jpg|శ్రీరాముడి జీవితంపై కూచిపూడి ప్రదర్శన </gallery> == అరుణాచల్ ప్రదేశ్ == అరుణాచల్ ప్రదేశ్ జానపద నృత్యాలు {| class="wikitable" !డ్యాన్స్ !సమాజం |- |అజి లాము |మోన్పా |- |చలో. |సరిగ్గా |- |హిరి ఖానింగ్ |అప్టాని |- |సింహం, నెమలి |మోన్పా |- |పాసి ఖోంగ్కి |ఆది. |- |పొంగు |ఆది. |- |పోపిర్ |గాలో |- |బుయా |మిష్మి |- |బార్డో ఛామ్ |షెర్డుక్పెన్ |- |లోకు బావాంగ్ |సరిగ్గా |- |ఒజెలె |వాన్సో |- |పక్కు ఇటు |అప్టాని |- |ఎమే రీలో |గాలో |} == అస్సాం == [[దస్త్రం:Bihu_dance_Assam._jpg.jpg|alt=Dancers and drummers in colourful costumes|thumb|బిహు నృత్యం]] * [[బిహు నృత్యం|బిహు]]<ref name=":0">{{Cite book|title=Theatre & Performance in Small Nations|last=Sharma|first=Aparna|publisher=Intellect Books|year=2013|isbn=9781841507859|editor-last=Blandford|editor-first=Steve|location=Briston, England and Chicago, IL|pages=185–197|language=en|chapter=From Springtime Erotics to Micro-nationalism: Altering Landscapes and Sentiments of the Assamese Bihu Dance in North-East India|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZbqrDwAAQBAJ&q=Bihu+dance&pg=PT269}}</ref> * బాగురుంబా * భోర్టల్ నృత్యం * బైదిమా <ref>{{Cite web|title=Dimasa Traditional Dance - BAIDIMA|url=http://bododimasaarchive.org/digital-heritage/dimasa-traditional-dance-baidima#:~:text=Baidima%20is%20a%20cultural%20folk,the%20harvesting%20festival%2C%20Busu%20festival.|website=bododimasaarchive}}</ref> * గోలిని * జుమూర్ * బోహువా నృత్యం * గుమ్రాగ్ * ఓజా పాలి * దేవధాని == బీహార్ == * బిడేసియా అనేది నృత్య-నాటక రూపంగా ఉంది, దీనిని నాటకం పట్ల మక్కువ ఉన్న మంగలి భిఖారి ఠాకూర్ సృష్టించినట్లు నమ్ముతారు.<ref>{{Cite web|date=August 26, 2020|title=Bidesia - Folk Dance Drama From Bihar|url=https://www.auchitya.com/bidesia-folk-dance-drama-from-bihar/}}</ref> ఇది సామాజిక సమస్యలు, సాంప్రదాయ, ఆధునిక, ధనిక, పేదల మధ్య సంఘర్షణలతో వ్యవహరిస్తుంది. * వివాహ వేడుకలో మహిళలు పెండ్లికుమారుడి ఇంట్లో దోమ్కాచ్ చేస్తారు. * ఫాగువా అనేది ఒక నృత్యం, [[హోళీ|హోలీ]] సమయంలో ప్రదర్శించబడే ఒక రకమైన జానపద గీతం. * జాట్-జతిన్ ఉత్తర బీహార్, ముఖ్యంగా మిథిలలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన జానపద నృత్యం. దీనిని ఒక పురుషుడు, ఒక స్త్రీ ప్రదర్శిస్తారు-పురుషుడు పనికి చాలా దూరం వెళ్తున్నాడు. ఈ నృత్యం పేదరికం, దుఃఖాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. * [[మిథిల|మిథిలా]] ప్రాంతంలో దుర్గా పూజ సమయంలో [[జిఝరి (నృత్యం)|జిజియా]] పాడతారు, నృత్యం చేస్తారు. ప్రజలు తమ తలల లోపల దీపం ఉన్న రంధ్రాలతో మట్టి కుండతో నృత్యం చేస్తారు. చెడును నివారించడానికి కూడా ఇది ప్రేరేపించబడుతుంది. * జుమ్రీ గుజరాత్ లోని గర్బా మాదిరిగానే ఉంటుంది. * బీహార్లోని [[భోజ్‌పురి భాష|భోజ్పురి]] మాట్లాడే ప్రాంతంలో కజ్రీ ప్రసిద్ధి చెందింది. వేసవి ఆకాశంలో నల్లటి రుతుపవనాల మేఘం వేలాడుతూ వర్షాకాలంలో పాడినప్పుడు ఇది తరచుగా తన ప్రేమికుడి కోసం ఒక మహిళ కోరికను వివరిస్తుంది. * పైకి పదాతిదళం యొక్క చురుకుదనం, ధైర్యం, ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తిస్తుంది. చదునైన మైదానంలో నృత్యం చేసిన ఇది నృత్యకారుల ఆయుధాలను నిర్వహించే సామర్థ్యాన్ని హైలైట్ చేస్తుంది. * సోహార్ (ఒక మైథిలి జానపద గీతం) ను మహిళలు ఒక బిడ్డ పుట్టిన రోజును జరుపుకునేందుకు పాడతారు, నృత్యం చేస్తారు. == ఛత్తీస్‌గఢ్ == రౌత్ నాచ అనేది సాధారణంగా [[యాదవ|యాదవులు]] చేసే సాంప్రదాయ జానపద నృత్యం, ఇది కృష్ణుడి వారసులుగా భావించే కులం, ఇది ఆరాధన యొక్క వ్యక్తీకరణ. దేవ్ ఉధిని ఏకాదశి (కొంత విశ్రాంతి తర్వాత దేవతల మేల్కొలుపు) కోసం ప్రదర్శించబడుతుంది, ఇది కృష్ణుడి రాస్లీలను పోలి ఉంటుంది. పాండవానీ, పంథీ, సువా నృత్యాలు కూడా జానపద నృత్యాలు.<ref>{{Cite web|title=Folk Dances of Chhattisgarh - List of Top 10 With Pictures|url=https://testbook.com/chhattisgarh-gk/folk-dances-of-chhattisgarh|access-date=2024-01-31|website=Testbook|language=en}}</ref> == గోవా == * తెలివిగలవాడు. * ధలో * హిందూ మతపరమైన పండుగలైన [[వినాయక చవితి|గణేష్ చతుర్థి]], వ్రత సమయంలో లేదా ధలో వంటి ఇతర నృత్యాల ముగింపులో [[కొంకణ్]] ప్రాంతంలోని మహిళలు ప్రదర్శించే గోవా జానపద నృత్యంలో ఫుగ్డి.<ref>{{Cite web|title=Department of Tourism, Government of Goa, India - Goan Folk Dances and Art Forms|url=http://www.goatourism.gov.in/culture/folk-dances|access-date=29 March 2018|website=www.goatourism.gov.in}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dances in Goa, Goa Dances, Folk Dances of Goa|url=http://www.goa-holidays.info/Dances_Goa.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111115314/http://www.goa-holidays.info/Dances_Goa.htm|archive-date=2013-01-11|access-date=2013-01-09}}</ref> * కోల్  * ముస్సోల్ == గుజరాత్ == [[దస్త్రం:Folk_dance_Timli_Performed_by_Adivasi_children_of_Tejgadh_tribe_academy.jpg|alt=Colourfully-dressed dancers and a young boy with a bow and arrow|thumb|తిమ్లీ, [[మహీసాగర్ జిల్లా|మహిసాగర్]] కలేశ్వరి ఆదివాసీ పిల్లలు ప్రదర్శించిన గుజరాతీ జానపద నృత్యం]] * [[దాండియా రాస్|దండియా రాస్]] అనేది [[గుజరాత్]] ఉద్భవించిన శక్తివంతమైన, శక్తివంతమైన నృత్యం. తరచుగా దీనిని "కర్ర నృత్యం" అని పిలుస్తారు, ఎందుకంటే ఇది పాలిష్ చేసిన కర్రలను ఉపయోగిస్తుంది '' (దండియా) '' ఇది [[దుర్గ|దుర్గా]], రాక్షసుడు రాజు [[మహిషాసురుడు|మహిషాసుర]] మధ్య నకిలీ పోరాటాన్ని సూచిస్తుంది. ''దండియా'' దుర్గ కత్తులను సూచిస్తుంది, కలిసి కొట్టబడతాయి కాబట్టి దీనికి "కత్తి నృత్యం" అనే మారుపేరు పెట్టారు.<ref name="raas">{{Cite web|title=Dandiya / Dandiya Sticks|url=http://www.indianwedding.com/dandia-dandiya-sticks-1-293.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309014504/http://www.indianwedding.com/dandia-dandiya-sticks-1-293.html|archive-date=2008-03-09|website=Indian Wedding}}</ref> సంయుక్త రాష్ట్రాల్లోని కళాశాల స్థాయిలో గర్బా, రాస్ కలయిక ప్రాచుర్యం పొందింది,, గర్బా-రాస్ పోటీల సంఖ్య పెరుగుతోంది. జనాదరణ పొందిన పోటీలలో రాస్ ఖోస్ (వాషింగ్టన్ డి. సి. లో), రాస్ రోడియో (ఆస్టిన్, TX లో) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Raas Chaos Website|url=http://www.raaschaos.com/|access-date=2024-11-03|archive-date=2022-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928095101/http://www.raaschaos.com/|url-status=dead}}</ref> * గర్బా సాంప్రదాయకంగా రెండు లింగాలవారు ప్రదర్శిస్తారు, కొన్నిసార్లు కర్ర నృత్యం కూడా ఉంటుంది. వృత్తాకార కదలికలు, లయబద్ధమైన చప్పట్లతో, ఇది తరచుగా [[నవరాత్రి]] సమయంలో ప్రదర్శించబడుతుంది. దీని పేరు గర్భ లోతు నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం "లోపలి ఆలయంలో కాంతి" లేదా "రంధ్రాల మట్టి కుండలో దీపం" (తరచుగా నృత్యంలో ఉపయోగిస్తారు).<ref name="dance garba">{{Cite web|title=Arts|url=http://www.webindia123.com/GUJARAT/ARTS/danmusic2.htm|website=WEBINDIA123|access-date=2024-11-03|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220155650/http://www.webindia123.com/GUJARAT/ARTS/danmusic2.htm|url-status=dead}}</ref> గుజరాత్ యొక్క ప్రసిద్ధ జానపద నృత్యమైన గర్బా నవరాత్రి వేడుకలలో అంతర్భాగం.ఇది [[యునెస్కో]] నుండి 'ఇంటాంజిబుల్ కల్చరల్ హెరిటేజ్ ఆఫ్ హ్యుమానిటీ (ఐ. సి. హెచ్.) ట్యాగ్ను సంపాదించింది. యునెస్కో జాబితాలో చెక్కబడిన భారతదేశం నుండి 15వ ఐసిహెచ్ మూలకం గుజరాత్ యొక్క గర్బా.<ref name="Unesco">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/gujarats-garba-gets-unescos-intangible-cultural-heritage-tag/articleshow/105799681.cms|title=Gujarat's garba gets Unesco's intangible cultural heritage tag|last=Rupera|first=Prashant|date=7 December 2023|work=The Times of India|access-date=7 December 2023}}</ref> * టిప్పణి నృత్యం సౌరాష్ట్ర చోర్వాడ్ ప్రాంతంలో ఉద్భవించింది. పని చేసే మహిళలు ఒక చెక్క రాడ్ (కొన్నిసార్లు ఒక చివర ఇనుముతో కొనబడి ఉంటుంది) తీసుకొని దానితో నేలను కొట్టుతారు.<ref name="Tippani dance">{{Cite web|title=Tippani Dance in India|url=http://www.india9.com/i9show/Tippani-Dance-27970.htm|access-date=29 March 2018|website=india9.com}}</ref> * పదార్ నృత్యాన్ని పదార్ సమాజం ప్రదర్శిస్తుంది. == హిమాచల్ ప్రదేశ్ == నాటి అనేది [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] [[సిర్మౌర్ జిల్లా|సిర్మౌర్]], [[కుల్లు జిల్లా|కులు]], సిమ్లా జిల్లాల సాంప్రదాయ నృత్యం. ఈ నృత్యం ''[[గిన్నీస్ ప్రపంచ రికార్డులు|గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్స్]]'' "ఒకే వేదికపై నాటి నృత్య పాఠానికి అత్యధిక సంఖ్యలో హాజరైన, పాల్గొన్న ప్రజలు" గా జాబితా చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/kullu-nati-gets-guinness-world-record-certificate/articleshow/50827926.cms|title=Kullu nati gets Guinness world record certificate {{!}} Chandigarh News - Times of India|date=3 February 2016|work=The Times of India|access-date=2021-02-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Largest Nati dance lesson|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/435723-largest-nati-dance-lesson|access-date=2021-02-11|website=Guinness World Records|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-01-12|title=Kullu Nati folk dance of Himachal Pradesh registered in Guinness Book of World Records|url=https://www.india.com/education/kullu-nati-folk-dance-of-himachal-pradesh-registered-in-guinness-book-of-world-records-1572622/|access-date=2021-02-11|website=India News, Breaking News {{!}} India.com|language=en}}</ref> == హర్యానా == [[హర్యానా]] నృత్యాలుః <ref name="harcu3">{{Cite web|title=Journal of Punjab Studies - Centre for Sikh and Punjab Studies - UC Santa Barbara|url=http://www.global.ucsb.edu/punjab/journalfall04.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213237/http://www.global.ucsb.edu/punjab/journalfall04.html|archive-date=3 March 2016|access-date=4 December 2017|website=www.global.ucsb.edu}}</ref>  {{Div col|colwidth=20em}}* రంగస్థలం ** సాంగ్: మార్గదర్శక కళాకారులు బాజే భగత్, దయాచంద్ మేనా, లక్ష్మీ చంద్ ** రాగిణి * భక్తి ** చౌపయ్య (పద్యంలో) ** రాస్లీలా ** రాగిణి * సీజనల్ ** గోగాజీ, గుగ్గా ** ఫాగ్ ** సావన్ ** [[తీజ్]] * లెజెండరీ ** కిస్సా * ప్రేమ, శృంగారం ** బీన్, దాని రూపాంతరం [[నాగిని]] నృత్యంతో సహా * వేడుక ** [[చాంగ్ డ్యాన్స్|ధమాల్ డ్యాన్స్]] ** [[ఘూమర్]] ** జూమర్ ** ఖోరియా నృత్యం ** లూర్ డ్యాన్స్ ** ఖోరియా{{Div col end}} == కర్ణాటక == * మైసూరు ప్రాంతంలో [[భరతనాట్యం]] ప్రదర్శించబడుతుంది. * బుట కోల (ఆత్మ ఆరాధన) సాధారణంగా రాత్రి సమయంలో చేయబడుతుంది. * దొల్లు కునిత అనేది ఒక డ్రమ్ నృత్యం. * హులీవేశాను తీరప్రాంతంలో పురుషులు ప్రదర్శిస్తారు. నృత్యకారులు పులుల వలె చిత్రించబడి, కోపంగా ఉన్న పులుల వలెస్ ప్రదర్శిస్తారు. * బిలీగిరిరంగా కొండల తీర్థయాత్రలలో మాలే మడేశ్వర భక్తులు ప్రదర్శించే కామస్లే, రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందింది. * కంగిలు, మండల్ సమాజ ఆధ్యాత్మిక నృత్యం. * కోలాటా * ఉత్తర సరిహద్దు ప్రాంతాలలో లావణి ప్రదర్శించబడుతుంది. * లింగద బిరాణ కునీత కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని దక్షిణ ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా వ్యాపించింది. * వీరగాసేను మహిళలు ప్రదర్శిస్తారు. హిందూ పురాణాల ఆధారంగా, ఇది ప్రధానంగా హిందూ నెలలైన [[శ్రవణ నక్షత్రము|శ్రావణ]], కార్తికాలలో పండుగల సమయంలో ప్రదర్శించబడుతుంది. * [[యక్షగానం]], రాష్ట్ర నృత్యం, అనేక రూపాలను కలిగి ఉంది, ఇవి ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటాయి. == జమ్మూ కాశ్మీర్ == జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్రాంతం సహజ, సాంస్కృతిక సౌందర్యంతో ఆశీర్వదించబడింది. కేంద్రపాలిత ప్రాంతమైన జమ్మూ కాశ్మీర్లో వివిధ సందర్భాల్లో ప్రదర్శించబడే అనేక జానపద నృత్యాలు ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రాంతంలో ప్రదర్శించబడే ప్రధాన జానపద నృత్యాలు-కుడ్ నృత్యం, చజ్జా నృత్యం, క్రో నృత్యం, డోగ్రీ భాంగ్రా మొదలైనవి. దమ్హాల్ అనేది వట్టల్ తెగకు చెందిన పురుషులు ప్రదర్శించే ఒక ఉత్సవ నృత్యం. నృత్యకారులు పొడవైన, రంగురంగుల దుస్తులు, పూసలు, గుండ్లతో నిండి ఉన్న పొడవైన శంఖాకార టోపీలను ధరిస్తారు. వారు ఒక పతాకాన్ని పట్టుకుని ఊరేగింపులో పాల్గొంటారు. పతాకాన్ని ఖననం చేసి, పురుషులు నృత్యం చేస్తారు, ఒక వృత్తాన్ని ఏర్పరుచుకుంటారు, దానితో పాటు పాడతారు, ఒక డ్రమ్ చేస్తారు. == జార్ఖండ్ == * ఝుమార్ ఒక ప్రసిద్ధ నృత్యం, ఇది పంట కోత కాలం, దాని పండుగ సమయంలో ప్రదర్శించబడుతుంది. * మర్దాని ఝుమార్ అనే నాగ్పురి నృత్యాన్ని ప్రధానంగా పురుషులు ప్రదర్శిస్తారు. * జనని ఝుమార్ అనేది ప్రధానంగా మహిళలు ప్రదర్శించే నాగ్పురి నృత్యం. * డొమ్కాచ్ అనేది వధువు, వరుడి కుటుంబంచే వివాహ వేడుకలో ప్రదర్శించబడే నృత్యం. * ఫాగువా [[హోళీ|హోలీ]] పండుగ సందర్భంగా నిర్వహిస్తారు .<ref>{{Cite web|title=Welcome :: Jharkhand Tourism Development Corporation Ltd.|url=https://tourism.jharkhand.gov.in/content/explore/art|website=tourism.jharkhand.gov.in|access-date=2024-11-03|archive-date=2021-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921171104/https://tourism.jharkhand.gov.in/content/explore/art|url-status=dead}}</ref> * పైకి అనేది నాగ్పురి యుద్ధ నృత్యం. * [[చౌ నృత్యం]] అనేది తూర్పు రాష్ట్రాలైన జార్ఖండ్, పశ్చిమ బెంగాల్, ఒడిశాలో ఉద్భవించిన జానపద సంప్రదాయాలతో కూడిన పాక్షిక-శాస్త్రీయ భారతీయ నృత్యం. బెంగాల్లోని పురులియా చౌ, జార్ఖండ్లోని సెరైకెల్లా చౌ, ఒడిశాలోని మయూర్భంజ్ చౌ అనే మూడు శైలులు ఉన్నాయి. * ఫిర్కల్ అనేది జార్ఖండ్, ఒడిశాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ప్రదర్శించబడే యుద్ధ నృత్యం. [[దస్త్రం:Kerala Traditional Look in Bhasha Vandanam Event in Ravindra Bharathi (01.07.2018) 37.jpg|thumb|కేరళ మహిళలు]] == కేరళ == [[దస్త్రం:Thirayattam_(Karumakan_Vallattu).JPG|alt=Two colourfully-dressed dancers with spears, masks and headdresses|thumb|తిరయాట్టం నృత్యకారులు]] * డఫ్ముత్తు ముస్లిం సమాజం చేత ప్రదర్శించబడుతుంది. అరబ్బులు ఉద్భవించిన ఇది అరబిక్ సంగీతంతో కలిసి ఉంటుంది. ''డఫ్ముత్తు'' అనే పేరు ''డాఫ్'' లేదా ట్యాప్ అని పిలువబడే డ్రమ్కు ఆపాదించబడింది. * మార్గంకలిని రాష్ట్రంలోని సిరియన్ క్రైస్తవులు, ప్రధానంగా వివాహ వేడుకల సమయంలో మహిళలు ప్రదర్శిస్తారు. * ఒప్పానా, మరొక ముస్లిం నృత్యం, సాధారణంగా పెళ్లికి ముందు రోజు ప్రదర్శించబడే పెళ్లి సమూహ నృత్యం, ఇది ముఖ్యంగా [[మలబార్ తీరం]] ప్రాచుర్యం పొందింది. వధువు యొక్క యువ మహిళా బంధువులు ఆమె చుట్టూ పాడతారు, నృత్యం చేస్తారు, చప్పట్లు కొడతారు. * తెయ్యం అనేది ఆచార నృత్య ఆరాధన యొక్క ఒక రూపం. ''తెయ్యం'' అనేది మలయాళం దైవము నుండి ఉద్భవించింది, ఈ నృత్యం కర్మ, సంగీతం, చిత్రలేఖనం, శిల్పం, సాహిత్యంలో భాగం. కాళి దేవతను పూజించడానికి దీనిని ప్రదర్శిస్తారు, తరచుగా షెడ్యూల్డ్ కులాలు, తెగలకు చెందిన పురుషులు దీనిని చేసే హక్కును వారసత్వంగా పొందుతారు.<ref>{{Cite web|last=KeralaTourism.Holiday|date=2019-11-20|title=Theyyam Festival — A Complete guide about Theyyam festival in Kerala|url=https://medium.com/@incrediblekerala2018/theyyam-festival-a-complete-guide-about-theyyam-festival-in-kerala-8f305e2e92f0|access-date=2021-01-30|website=Medium|language=en}}</ref> * ఉత్తర కేరళలో ప్రదర్శించబడే తిరయాట్టం, నాటక రంగం, సంగీతం, వ్యంగ్యం, ముఖం, శరీర చిత్రలేఖనం, ముసుగు, యుద్ధ కళ, ఆచారాలలో భాగం. ఇది దక్షిణ మలబార్ లోని ''కావుకల్'' (పవిత్రమైన తోటలలో, గ్రామ పుణ్యక్షేత్రాలలో ప్రదర్శించబడుతుంది.<ref>"Thirayattam" ( Folklore Text-Malayalam), State Institute of Language, Kerala, {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref><ref>{{Cite web|title=Thirayattam|url=http://www.thirayattam.com/home.html|access-date=29 March 2018|website=www.thirayattam.com|archive-date=16 ఫిబ్రవరి 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216094135/http://www.thirayattam.com/home.html|url-status=dead}}</ref> * తీతంబు నృత్యం ప్రధానంగా ఉత్తర కేరళకు చెందిన నంబూదిరి వారు చేస్తారు.<ref>{{Cite web|title=Kerala Dance, Dances of Kerala, Dance Form of Kerala, Dances in Kerela, Kerala in India Travel Tours|url=http://www.wonderfulkerala.com/kerala-dances.html|access-date=29 March 2018|website=www.wonderfulkerala.com|archive-date=31 జనవరి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131181001/http://www.wonderfulkerala.com/kerala-dances.html|url-status=dead}}</ref> * ఒట్టన్ తుల్లాల్ (సరదాగా దూకడం) 18వ శతాబ్దంలో ఉద్భవించింది, ఇది నృత్యం, పురాణాల నుండి పద్యాలలో కథలను పఠించడం కలిపిన ఒక సోలో ప్రదర్శన. * పడయాని అనేది కేరళలోని సెంట్రల్ ట్రావెన్కోర్ ప్రాంతంలోని దేవత దేవాలయాలకు సంబంధించిన ఒక ఆచార నాటక కళ. దారికన్ అనే పౌరాణిక రాక్షసుడిపై విజయం సాధించినప్పటి నుండి ఆమె కోపం తగ్గలేదు, భద్రకాళి దేవిని శాంతింపచేయడానికి ఆలయ ప్రాంగణంలో రాత్రి సమయంలో పదయాని ఆచారాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పండుగ ఏడు నుండి 28 రోజుల వరకు ఉంటుంది, ఇది పాల్గొనే, నిర్వహించే గ్రామాల సంఖ్యను బట్టి ఉంటుంది. మలయాళంలో, పదయాని పదాలు పద, అని పదాలతో కూడి ఉంటాయి, అంటే వరుసగా సైనికులు, వరుసల సమూహం అని అర్థం. ట్రావెన్కోర్ దక్షిణ భాగం నుండి తమ శత్రువులను భయపెట్టడానికి కళరిప్పయట్టులో శిక్షణ పొందిన యోధులు పాడయాని ప్రదర్శించారని నమ్ముతారు. ఫలితంగా, ఈ కళారూపాన్ని కళరిప్పయట్టు యొక్క గొప్ప యుద్ధ కళల వారసత్వం నుండి గుర్తించవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=What is Padayani? Why it is a ritual art form &#124; Kerala Tourism|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani/1}}</ref> == మధ్యప్రదేశ్ == [[దస్త్రం:Jal_Mahotsav_Dance.jpg|alt=A costumed woman balancing pots on her head on stage|thumb|2016 జల్ మహోత్సవ్ లో మట్కి నృత్యకారిణి]] * గ్రీడా నృత్యం-[[రబీ పంట|రబీ పంటలు]] వికసించినప్పుడు ప్రదర్శించబడే ఈ నృత్యం ఉదయం నుండి సాయంత్రం వరకు గ్రామ సమూహాలచే కొనసాగుతుంది. ఇది మూడు దశలు ఉన్నాయిః ** సెలా-నెమ్మదిగా, దృఢమైన పాద కదలికలు&nbsp; ** సెలాలార్కి-పాదాల కదలికలు వేగంగా మారుతాయి.&nbsp; ** సెలాభదోని-వేగం పెరిగే కొద్దీ, చేతులు, కాళ్ళు తీవ్రంగా కదులుతాయి.<ref>{{Cite web|title=Grida Dance|url=https://www.india9.com/i9show/Grida-Dance-43196.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925002229/https://www.india9.com/i9show/Grida-Dance-43196.htm|archive-date=25 September 2017|access-date=12 March 2021|website=India9}}</ref>&nbsp; * మాల్వా ప్రాంతంలో ప్రధానంగా వివాహాలకు మట్కీ నృత్యం ప్రదర్శించబడుతుంది. ముసుగు ధరించిన స్త్రీ తన తలపై మట్టి కుండ (మట్కి) తో నృత్యం చేస్తుంది, కొన్నిసార్లు ఇతర మహిళలు కూడా దానితో కలిసి ఉంటారు. భేదాలు ఆడా, ఖాడా నాచ్. <ref>{{Cite web|title=Matki Dance|url=https://www.india9.com/i9show/Matki-Dance-43181.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327112020/https://www.india9.com/i9show/Matki-Dance-43181.htm|archive-date=27 March 2019|access-date=12 March 2021|website=India9}}</ref> * ప్రకృతి వేడుకల్లో పాక్షిక గ్రామీణ, పెళ్లికాని మహిళలు ఫుల్పతి నృత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తారు.<ref>{{Cite web|title=Phulpati Dance|url=https://www.india9.com/i9show/Phulpati-Dance-43186.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001008/https://www.india9.com/i9show/Phulpati-Dance-43186.htm|archive-date=4 March 2016|access-date=12 March 2021|website=India9}}</ref> * తెర్టాలి అనేది కమార్ తెగచే ప్రదర్శించబడే ఒక ఆచార నృత్యం. దీనిని సాధారణంగా నేలపై కూర్చున్న ఇద్దరు లేదా ముగ్గురు ముసుగుగల మహిళలు ప్రదర్శిస్తారు, కొన్నిసార్లు దంతాలలో చిన్న కత్తులు, తలలపై అలంకార కుండను పట్టుకుని ఉంటారు. [[తాళాలు|మంజీరా]] (చిన్న, లోహ తాళాలు) శరీరానికి-ప్రధానంగా కాళ్ళకు-కట్టబడి ఉంటాయి, నృత్యకారులు లయబద్ధంగా చేతితో పట్టుకునే తాళంతో, డ్రమ్స్, గానం తో కలిసి కొట్టారు.<ref>{{Cite web|title=Tertali Dance|url=https://www.india9.com/i9show/Tertali-Dance-29350.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406213625/https://www.india9.com/i9show/Tertali-Dance-29350.htm|archive-date=6 April 2019|access-date=12 March 2021|website=India9}}</ref>{{Spaced ndash}}{{Spaced ndash}} == మహారాష్ట్ర == * పావ్రీ నాచ్ (లేదా తార్ఫా నాచ్) వాయవ్య [[మహారాష్ట్ర]] కొండలలో ప్రదర్శించబడే కోక్నా గిరిజన నృత్యం, ఇది తార్ఫా లేదా పావ్రీతో కలిసి ఉంటుందిః ఎండిన దోసకాయ నుండి తయారు చేసిన గాలి వాయిద్యం.<ref>{{Cite web|title=Indian Dances|url=https://www.webonautics.com/ethnicindia/dances/folk_dances6.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302095101/https://www.webonautics.com/ethnicindia/dances/folk_dances6.html|archive-date=2 March 2020|access-date=12 March 2021|website=Webonautics}}</ref> * లావణి అనేది సాంప్రదాయ పాట, నృత్యాల కలయిక, దీనిని ఢోల్కీ డ్రమ్కు ప్రదర్శిస్తారు. దాని శక్తివంతమైన లయ, శృంగారానికి ప్రసిద్ధి చెందిన లావణి మరాఠీ జానపద రంగస్థల అభివృద్ధికి దోహదపడింది, ప్రసిద్ధ పాటలు అప్సర ఆలీ, వజ్లే కీ బార<ref>{{Cite web|date=2016-12-02|title=Decoding the lavani: A symposium in the city will look into the history of the performance art|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/decoding-the-lavani-a-symposium-in-the-city-will-look-into-the-history-of-the-performance-art/story-SpsyObPLc99r3oww9u0fNJ.html|access-date=2021-01-28|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> మహారాష్ట్ర, దక్షిణ మధ్యప్రదేశ్లలో, దీనిని తొమ్మిది గజాల పొడవైన చీరలు ధరించిన మహిళలు ప్రదర్శిస్తారు.<ref name="express">{{Cite web|date=2021-01-06|title=In pandemic, Lavani dancers are reclaiming the performing art form|url=https://indianexpress.com/photos/lifestyle-gallery/in-pandemic-lavani-dancers-are-reclaiming-the-performing-art-form-7132628/|access-date=2021-01-28|website=The Indian Express|language=en}}</ref> పాటలు వేగంగా పాడబడతాయి.<ref name="express" /> == నాగాలాండ్ == చాంగ్ లో (సువా లువా అని కూడా పిలుస్తారు, దీనిని [[నాగాలాండ్]] చెందిన చాంగ్ నాగా ప్రదర్శించారు, మొదట యుద్ధంలో విజయాన్ని జరుపుకోవడానికి. ఇది ప్రస్తుతం పంట కోతకు ముందు మూడు రోజుల పండుగ అయిన పొంగెల్మ్ వంటి సామాజిక వేడుకలలో ఒక భాగం. దుస్తులలో సాంప్రదాయ నాగా యోధులు, స్త్రీల అలంకరణలు ఉంటాయి. .<ref>{{Cite web|title=Folk Dances|url=https://www.webonautics.com/ethnicindia/dances/folk_dances1.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302095053/https://www.webonautics.com/ethnicindia/dances/folk_dances1.html|archive-date=2 March 2020|access-date=12 March 2021}}</ref> == ఒడిశా == === లౌడీ ఖేలా === డోలా పండుగ సందర్భంగా సాంప్రదాయకంగా యువ గోపాల్ పురుషులు ప్రదర్శించే లౌడీ ఖేలా ప్రజాదరణ తగ్గుతోంది.<ref>{{Cite web|last=Nanda|first=Kanhu|date=6 April 2013|title=Odihsa's folk dance 'Laudi Khela' during Dola fest loses its fame and charm|url=https://www.odishaviews.com/odihsas-folk-dance-laudi-khela-during-dola-fest-loses-its-fame-and-charm/|access-date=12 March 2021|website=Odisha Views}}</ref> === బాఘా నాచ === బాఘ నాచ అనే పులి నృత్యం పండుగల సమయంలో ప్రదర్శించబడుతుంది. మగ నృత్యకారులు తమ చర్మాన్ని పులిలా పసుపు, నలుపు చారలతో చిత్రిస్తారు, తోకను జతచేస్తారు.<ref>{{Cite web|date=15 September 2016|title=10 Unique Dance Forms Of Odisha Which Are Spectacular In Their Distinctive Ways|url=https://mycitylinks.in/10-unique-dance-forms-of-odisha-which-are-spectacular-in-their-distinctive-ways/|access-date=13 March 2021|website=My City Links}}</ref> === ఘుమ్రా === మొదట సైనికులను ప్రోత్సహించడానికి యుద్ధాల సమయంలో ప్రదర్శించిన ఘుమ్రా నృత్యం, డ్రమ్ తో కలిసి ఉంటుంది, ఇది [[కలహండి జిల్లా]] ప్రాచుర్యం పొందింది. === కర్మ నృత్యం === భాద్రపద మాసంలో కర్మ పండుగ సందర్భంగా సంబల్పురి కర్మ నృత్యం ప్రదర్శించబడుతుంది. === జుమార్ === ఉత్తర, పశ్చిమ ఒడిశాలో పండుగలు, పంటకోత కాలంలో ఝుమార్ ప్రదర్శించబడుతుంది.<ref name="orissa">{{Cite web|title=Orissa|url=http://ezccindia.org/orissa.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520124721/http://ezccindia.org/orissa.html|archive-date=20 May 2012|access-date=13 March 2021|website=Eastern Zonal Cultural Centre}}</ref> === కీసాబాది === పురుషులు ప్రదర్శించిన కీసాబాది, [[రాధ]], కృష్ణుడి కథ ఆధారంగా రూపొందించబడింది, సంబల్పురి పాడారు. == పుదుచ్చేరి == [[పుదుచ్చేరి]] ప్రసిద్ధి చెందిన గరడి నృత్యాన్ని పండుగలలో ప్రదర్శిస్తారు. [[రామావతారం|రాముడు]] (రామాయణ ఇతిహాసం యొక్క హీరో) రావణుడిని ఓడించినప్పుడు, ''వానర్లు'' (కోతులు) అతని విజయాన్ని జరుపుకోవడానికి నృత్యం చేసినప్పుడు దీని మూలం పురాణాల యొక్క ఉత్పత్తి. గరది సాధారణంగా ఐదు నుండి ఎనిమిది గంటల పాటు ప్రదర్శించబడుతుంది. నృత్యకారులు వానర్ ముసుగులు ధరిస్తారు, కర్రలు తీసుకువెళతారు, పది చిమింగ్ ''అంజలి'' (ఇనుప ఉంగరాలు) ధరిస్తారు, వారు పాడుతున్నప్పుడు, పాడటం, రెండు పెద్ద రామడోలు డ్రమ్స్ తో కలిసి ఉంటారు.<ref>{{Cite web|title=Garadi Dance|url=https://www.india9.com/i9show/Garadi-Dance-29576.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120070025/https://www.india9.com/i9show/Garadi-Dance-29576.htm|archive-date=20 January 2021|access-date=13 March 2021|website=India9}}</ref> [[దస్త్రం:Punjabi Artists Performance in Independence Day Celebrations at Golconda Fort (15.08.2015).jpg|thumb|పంజాబీ నృత్య కళాకారుల ప్రదర్శన]] == పంజాబ్ == === భాంగ్రా === [[భాంగ్రా (నృత్యం)|భాంగ్రా]] [[పంజాబ్]] యొక్క అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన నృత్యాలలో ఒకటి,, ఇది ఆసియా సంస్కృతిలో భాగంగా మారింది. మొదట పంటను జరుపుకునే సిక్కు రైతులతో సంబంధం కలిగి ఉండి, ధోల్ తో కలిసి, భాంగ్రా ఇప్పుడు ఏ వేడుకలోనైనా వివిధ రకాల వాయిద్యాలతో నృత్యం చేయబడుతుంది-అనేక ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Bhangra History|url=https://gurdeep.ca/bhangra/bhangra-history/|access-date=13 March 2021|website=Gurdeep Pandher of Yukon|archive-date=28 నవంబరు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128203517/https://gurdeep.ca/bhangra/bhangra-history/|url-status=dead}}</ref> === గిద్దా === రంగురంగుల దుస్తులలో మహిళలు నృత్యం చేసే [[గిద్దా]], రింగ్ డ్యాన్స్ నుండి ఉద్భవించింది, ద్విపదలను పాడటం ([[పంజాబీ భాష|పంజాబీ]] బోలియాన్ అని పిలుస్తారు) కలిగి ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|date=15 July 2013|title=Giddha|url=https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/evergreen-folk-dance-from-punjab-giddha/|access-date=13 March 2021|website=Utsavpedia}}</ref> [[మాళ్వా(పంజాబ్)|మాల్వా]] పురుషులు మాల్వాయ్ గిద్ద నృత్యం చేస్తారు. === కిక్లి === కిక్లి రంగురంగుల దుస్తులు ధరించిన ఇద్దరు బాలికలు ప్రదర్శిస్తారు, వారు చేతులు కలిపి ఒక వృత్తంలో ఒకరినొకరు తిప్పుకుంటారు (జానపద పాటలతో పాటు వారి స్థానాలను సమతుల్యం చేసుకుంటారు).<ref>{{Cite web|title=Dances of Punjab|url=http://folkpunjab.com/encyclopedia/dances-of-punjab/|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130123124120/http://folkpunjab.com/encyclopedia/dances-of-punjab/|archive-date=23 January 2013|access-date=13 March 2021}}</ref> == రాజస్థాన్ == === ఘూమర్ === [[ఘూమర్]] అనేది [[రాజస్థాన్]], [[హర్యానా]] మహిళల సాంప్రదాయ నృత్యం. దీనిని పురుషులు, మహిళలు పాడుతూ, ఊగుతున్న స్కర్టులు ధరించిన మహిళల సమూహాలు ప్రదర్శిస్తాయి. ఈ నృత్యానికి దాని పేరును ఘూమ్నా నుండి వచ్చింది, ఇది రంగురంగుల, ప్రవహించే ఘాఘరా (పొడవైన రాజస్థానీ స్కర్ట్) ను ప్రదర్శిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Ghoomar|url=https://www.india9.com/i9show/-Rajasthan/Ghoomar-26321.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402061625/https://www.india9.com/i9show/-Rajasthan/Ghoomar-26321.htm|archive-date=2 April 2019|access-date=13 March 2021|website=India9}}</ref> ఘూమర్ డ్యాన్స్ ' === కాల్బెలియా === కాల్బెలియా నృత్యాన్ని నల్లటి, తిరుగుతున్న స్కర్టులు ధరించిన మహిళలు (పాముల వలె) మగ పాము మంత్రగత్తెలు బీస్, ఇతర వాయిద్యాలను వాయిస్తారు. 2010లో యునెస్కో యొక్క మానవత్వం యొక్క కనిపించని సాంస్కృతిక వారసత్వపు ప్రతినిధి జాబితాలో కాల్బెలియా జానపద పాటలు, నృత్యాలు చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Kalbelia folk songs and dances of Rajasthan|url=https://ich.unesco.org/en/RL/kalbelia-folk-songs-and-dances-of-rajasthan-00340|access-date=13 March 2021|website=Intangible Cultural Heritage|publisher=[[UNESCO]]}}</ref> === కచ్చి ఘోడి === [[కచ్చి ఘోడి నృత్యం|కచ్చి ఘోడా నృత్యం]] ప్రధానంగా ఈశాన్య [[రాజస్థాన్]] శేఖావతి ప్రాంతంలో ప్రదర్శించబడుతుంది. దుస్తులు ధరించిన గుర్రం, బందిపోట్ల నృత్యకారులు నకిలీ పోరాటాలు చేస్తుండగా, ఒక గాయకుడు స్థానిక బందిపోట్లు కథలను వివరిస్తాడు. దీనిని వివాహాలు, ఇతర సామాజిక సందర్భాలలో ప్రదర్శిస్తారు.<ref name="discovered">{{Cite web|title=Dance|url=http://www.discoveredindia.com/rajasthan/culture-in-rajasthan/dance-in-rajasthan/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150409190818/http://www.discoveredindia.com/rajasthan/culture-in-rajasthan/dance-in-rajasthan/|archive-date=9 April 2015|access-date=13 March 2021|website=Discovered India}}</ref> === '''సుయినీ''' === సుయిసిని అనేది మధ్యయుగ భారతదేశం నుండి ఉద్భవించిన రాజస్థాన్ కు చెందిన నృత్యం, ఇటీవలి కాలంలో ఇది దాదాపుగా కనుమరుగైంది. == సిక్కిం == [[నేపాల్]], [[డార్జిలింగ్]], [[అసోం|అస్సాం]], [[భూటాన్]], [[మయన్మార్]] కూడా ప్రాచుర్యం పొందిన మరుణి, నౌమతి బజాను వాయించే సంగీతకారులతో కలిసి ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|last=Nepal|first=Anand|date=14 March 2011|title=Musical instruments in Panche Baja and Naumati Baja – traditional Nepali music|url=https://xnepali.net/musical-instruments-in-panche-baja-and-naumati-baja-traditional-nepali-music/|access-date=14 March 2021|website=Xnepali}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ఘంటూ నృత్యం, చు ఫౌత్, సిక్మారి, డెన్జోంగ్నెన్హా, ఖుఖురి నాచ్, చట్క్కీనాచ్ వంటి అనేక ఇతర నృత్యాలు ఉన్నాయి. == తమిళనాడు == === పరాయి అట్టం లేదా తప్పట్టం === [[దస్త్రం:Parai_attam.jpg|alt=Smiling, costumed man with a drum|thumb|సాంప్రదాయ ''పరాయి ఆటం'' ప్రదర్శకులు]] ''పరాయ్ అట్టం'' అనేది పరాయ్ డ్రమ్ తో కలిసి చేసే తమిళ నృత్యం.<ref>{{Cite web|last=Latagajanan|first=Nikhil|date=1 August 2019|title=The Sound of the Fury: How an ancient art form became a symbol of resistance|url=https://caravanmagazine.in/lede/ancient-art-form-became-symbol-resistance|url-access=subscription|access-date=14 March 2021|website=[[The Caravan]]}}</ref> === కుమ్మై === [[తమిళనాడు]] పురాతన జానపద నృత్యాలలో ఒకటైన కుమ్మిలో సంగీత వాయిద్యాల కంటే చప్పట్లు కొడతారు. మహిళలు ఒక వృత్తం ఏర్పాటు చేసి, ఒకరు పాడుతూ నృత్యం చేస్తారు, ఇతర నృత్యకారులు మలుపులు తీసుకుంటారు. అనేక రకాలు ఉన్నాయి. పండుగలు, ఇతర ప్రత్యేక సందర్భాలలో కుమ్మికి నృత్యం చేస్తారు.<ref>{{Cite web|title=Kummi|url=http://india.gov.in/knowindia/kummi.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090729113554/http://india.gov.in/knowindia/kummi.php|archive-date=29 July 2009|access-date=14 March 2021|website=Know India}}</ref> === కరకట్టం === హిందూ వర్ష దేవత అయిన మరియమ్మన్ స్తుతిస్తూ కరకట్టం నృత్యం చేస్తారు. నృత్యకారులు తమ తలలపై నీటి కుండలను సమతుల్యం చేస్తారు. కారకట్టం రెండు రకాలు. నృత్యకారుల తలలపై అలంకరించిన కుండలతో ఆట కరగం నృత్యం చేయబడుతుంది, ఆనందం, ఆనందాన్ని సూచిస్తుంది-మరియమ్మన్ను స్తుతిస్తూ ఆలయాల్లో శక్తి కరగం నృత్యాలు చేస్తారు. డ్రమ్స్, గానం, పైప్ వాయిద్యాలు నృత్యకారులతో పాటు ఉంటాయి.<ref>{{Cite web|last=Abraham|first=Sonu|date=12 February 2014|title=A Cure for The Drought: Rain Dance|url=https://tamilnadu.com/arts/karakattam.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828161142/https://tamilnadu.com/arts/karakattam.html|archive-date=28 August 2018|access-date=14 March 2021|website=Tamil Nadu}}</ref> === మయిలాట్టం === [[మాయిలాట్టం|మయిలాట్టం]] లేదా నెమలి నృత్యాన్ని గ్రామ పండుగలలో నెమళ్లలాగా దుస్తులు ధరించిన బాలికలు ప్రదర్శిస్తారు. ఇలాంటి నృత్యాలు కాలాయి అట్టం (బుల్ డ్యాన్స్) కరాడి అట్టం (బేర్ డ్యాన్స్), ఆలీ అట్టం (డెమన్ డ్యాన్స్), ఇవి గ్రామ సమావేశాల సమయంలో గ్రామాల్లో ప్రదర్శించబడతాయి. వేదల ఆట్టం రాక్షసుడి ముసుగులో నృత్యం చేయబడుతుంది. === పాము నృత్యం === పాములను రక్షకులుగా భావిస్తారు. పాము చర్మం లాగా రూపొందించిన దుస్తులు ధరించిన బాలికలు పాము నృత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. నృత్యకారులు పాము లాగా కదులుతారు, తల, చేతులు పైకెత్తి, చేతులు కలిపి, పాము తలను పోలి వేగంగా కొరుకుట కదలికలు చేస్తారు. === ఓయిలాట్టం === ఓయిలాట్టం (అందం యొక్క నృత్యం) సాంప్రదాయకంగా పురుషులు ప్రదర్శించినప్పటికీ, మహిళలు కూడా నృత్యం చేయడం ప్రారంభించారు. చీలమండ గంటలు ధరించిన పాల్గొనేవారు వరుసలో నృత్యం చేస్తారు, నృత్యకారులు చేరగానే వరుస పొడవుగా ఉంటుంది. దక్షిణ జిల్లాలు, కొంగునాడు ప్రాంతంలో ఓయిలాట్టం బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది,, ఈ నృత్యంలో వివిధ శైలులు ఉన్నాయి.<ref name="carnatica">{{Cite web|title=Folk Dances of Tamil Nadu|url=http://www.carnatica.net/special/folkdances.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309164345/http://www.carnatica.net/special/folkdances.htm|archive-date=9 March 2021|access-date=14 March 2021|website=Carnatica}}</ref> === పులియాట్టం === పులియాట్టం అనేది ఒక పులి నృత్యం, దీనిలో యువకులు తమ శరీరాలను చిత్రించుకొని, తమను తాము పులులుగా ధరించుకొని, డ్రమ్స్కు నృత్యం చేస్తారు. నృత్యకారులు కొన్నిసార్లు మేకను పట్టుకున్నట్లు నటిస్తారు. ఆలయ పండుగల సమయంలో పులియాట్టం అనే ప్రసిద్ధ నృత్యం ప్రదర్శించబడుతుంది. === పొయ్కల్ కుడిరై అట్టం === పోయికల్ ఆటమ్ ను ఫాల్స్-లెగ్ డ్యాన్స్ అని పిలుస్తారు. నృత్యకారులు నడుము వద్ద ఒక నకిలీ గుర్రానికి జతచేయబడతారు, నర్తకుడి రెండు కాళ్లు, వారి శరీర ఆధారం గుర్రంపై ప్రయాణించే వ్యక్తిని పోలి ఉంటాయి. ఈ నృత్యం ప్రముఖ జానపద కథలను వివరిస్తుంది. .<ref>{{Cite web|date=11 December 2012|title=Poikkal Kuthirai Aatam - Tamilnadu|url=http://tamilnadu.com/arts/poikkal-kuthirai-aatam.html|publisher=Tamilnadu.com|access-date=3 నవంబరు 2024|archive-date=26 మార్చి 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326095931/http://tamilnadu.com/arts/poikkal-kuthirai-aatam.html|url-status=dead}}</ref> === బొమ్మలట్టం === ప్రతి గ్రామంలో పండుగలు, ఉత్సవాల సమయంలో బొమ్మలట్టాలు (పప్పెట్ ప్రదర్శనలు) జరుగుతాయి. అనేక రకాల తోలుబొమ్మలు (వస్త్రం, కలప, తోలు వంటివి), అవి తీగలు లేదా తీగలతో తారుమారు చేయబడతాయి. తోలుబొమ్మలు తెర వెనుక నిలబడి, తోలుబొమ్మల ముందు ఉంటాయి-కథలు పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, జానపద కథల నుండి వచ్చాయి.<ref>{{Cite web|date=28 November 2012|title=Bommalattam Tamilnadu|url=http://tamilnadu.com/arts/dance-bommalattam.html|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130411220231/http://tamilnadu.com/arts/dance-bommalattam.html|archive-date=11 April 2013|publisher=Tamilnadu.com}}</ref> === తెరు కూతు === తెరు కూతు సాధారణంగా పంగుని, ఆది నెలల్లో గ్రామ పండుగల సమయంలో పురుషులు ఒక కూడలి వద్ద ప్రదర్శిస్తారు. ఈ ప్రదర్శనలో కథ చెప్పడం, సంభాషణలు, పాటలు, నృత్యం ఉంటాయి. దీని కథలు పురాణాలు, ''రామాయణం'', ''మహాభారతం'' వంటి ఇతిహాసాలు, స్థానిక జానపద కథల నుండి తీసుకోబడ్డాయి. నాటకం సాయంత్రం ఆలస్యంగా ప్రారంభమై, అనేక గంటల పాటు కొనసాగుతుంది. తెరు కూతు ఉత్తర తమిళనాడులో ప్రసిద్ధి చెందింది. <ref>{{Cite web|date=16 February 2013|title=Therukoothu|url=http://tamilnadu.com/arts/therukoothu.html|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130411213929/http://tamilnadu.com/arts/therukoothu.html|archive-date=11 April 2013|publisher=Tamilnadu.com}}</ref> == తెలంగాణ == [[పేరిణి నృత్యం|పెరిని శివతాండవం]] లేదా పెరిని తాండవం అనేది ఇటీవల పునరుద్ధరించబడిన ఒక పురాతన నృత్య రూపం.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/10/16/stories/2010101653780700.htm|title=Telangana Natyam, Perini dance in temples across State|date=16 October 2010|work=[[The Hindu]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101020152919/http://www.hindu.com/2010/10/16/stories/2010101653780700.htm|archive-date=20 October 2010|location=Chennai, India}}</ref><gallery> దస్త్రం:Classical Dance Performance in Shivarathri Festival at Raja Rajeswara Temple, Vemulawada (05.03.2019) 24.jpg|వేములవాడ రాజ రాజేశ్వర దేవాలయంలో శివార్చన కార్యక్రమంలో శాస్త్రీయ నృత్య ప్రదర్శన దస్త్రం:Adivasi Kala Jathara in Adilabad (25-05- 2023) 177.jpg|ఆదివాసి కళా జాతర కార్యక్రమం. దస్త్రం:Classical Dance Performance in Bangaru Onam Festival in Ravindra Bharathi (27.08.2017) 19.jpg|బంగారు ఓనమ్ పండుగలో శాస్త్రీయ నృత్య ప్రదర్శన దస్త్రం:Perini Dance Performance on Lord Srirama's Life at Mahathi Auditorium in Gajwel 09.jpg|సాంస్కృతిక సంబరాలులో పేరిణి నాట్య ప్రదర్శన దస్త్రం:Chindu Yakshaganam Artists in Culture of Telangana Programme at Surajkund, Haryana (02.02.2016) 15.jpg|తెలంగాణ కళారూపాల కళాయాత్రలో చిందు యక్షగాన కళాకారులు దస్త్రం:Artists Performance in Independence Day Celebrations at Golconda Fort (15.08.2017) 05.jpg|తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ ఆధ్వర్యంలో కళాకారుల ప్రదర్శన దస్త్రం:Kommukoya Artists Performance in Independence Day Celebrations at Golconda Fort (15.08.2017) 05.jpg|తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ ఆధ్వర్యంలో కొమ్ముకోయ కళాకారుల నృత్యం దస్త్రం:Ramayana Play by the Myanmar Royal Pontaw Ramayana Group in Ravindra Bharathi (23.01.2018) 58.jpg|రామాయణ నృత్యరూపకంలోని దృశ్యం. </gallery> == త్రిపుర == హోజాగిరి [[త్రిపుర]] త్రిపురి రియాంగ్ (బ్రూ వంశం) నృత్యం చేస్తుంది. నలుగురు నుండి ఎనిమిది మంది మహిళలు విన్యాసాత్మకంగా నృత్యం చేస్తారు, పురుషులు చాలా వరకు సంగీతాన్ని అందిస్తారు-మహిళలు బృందగానంలో పాడతారు. నృత్యకారులు కొన్నిసార్లు మట్టి మట్టి మీద నృత్యం చేస్తూ, లేదా వారి తలలపై ఒక సీసాని దాని మీద వెలిగించిన దీపంతో సమతుల్యం చేస్తూ, మలుపు తిప్పి తిరుగుతారు.<ref>{{Cite web|title=Hojagiri Dance|url=http://www.tripura.org.in/hojagiri.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004211/http://www.tripura.org.in/hojagiri.htm|archive-date=6 August 2020|access-date=16 March 2021}}</ref> సంగ్రాయింగ్ నృత్యం అనేది [[త్రిపుర]] మొగ్ సమాజం యొక్క నృత్యం. చాలా మంది అబ్బాయిలు, అమ్మాయిలు కలిసి నృత్యం చేస్తారు, కలిసి సంతకం చేస్తారు. == ఉత్తర ప్రదేశ్ == [[ఉత్తర భారతదేశం]] (ప్రధానంగా [[ఉత్తర ప్రదేశ్]]) నృత్యం చేసిన రాస్లీలా కృష్ణుడి జీవితం ఆధారంగా రూపొందించబడింది. వ్యక్తులు, సమూహాలు పాడటం, శ్లోకాలు, వాయిద్యాలతో కలిసి నృత్యం చేస్తారు. ప్రేక్షకులు చప్పట్లు కొడతారు, పాడతారు,, ప్రతి ప్రదర్శన యొక్క పొడవు మారుతూ ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|title=Rāslīlā|url=https://www.britannica.com/art/raslila|access-date=16 March 2021|website=Britannica.com}}</ref> == పశ్చిమ బెంగాల్ == * పశ్చిమ బెంగాల్లోని మాల్దాలోని హిందూ సమాజంలో గంభీరా ఉద్భవించింది. భారతదేశ విభజన తరువాత, రాజ్షాహి చపాయి నవాబ్గంజ్ జిల్లా దాని కేంద్రంగా మారింది.<ref>{{Cite web|last=Hasan|first=Rabiul|date=20 June 2009|title=Mango festival and cultural programme in Chapainawabganj|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-93439|access-date=16 March 2021|website=[[The Daily Star (Bangladesh)]]}}</ref> గంభీర్ దాని థీమ్, ప్రదర్శన శైలి పరంగా అనేక మార్పులకు గురైంది. [[ముస్లిం|ముస్లింలు]] కూడా నృత్యానికి సంరక్షకులుగా మారారు, ఇది వారి సంస్కృతిలో అంతర్భాగంగా మారింది. గంభీర్ ఇతివృత్తాలలో సమకాలీన సామాజిక సమస్యలు, మానవ బలహీనత ఉన్నాయి. * [[బెంగాల్]], ముఖ్యంగా రాజ్షాహి, ముర్షిదాబాద్, [[మల్దా జిల్లా|మాల్దా జిల్లా]], [[జార్ఖండ్]] రాజ్మహల్ కొండలలో. ఈ పాట, నృత్య ప్రదర్శన ఏప్రిల్ మధ్యలో జరిగే గజన్ శివ పండుగకు సంబంధించినది. రాత్రి ఆలస్యంగా లాంతరు వెలుగులో బహిరంగ వేదికపై ప్రదర్శించబడే ఎక్కువగా మెరుగుపరచబడిన ప్రదర్శనలు, హాస్యభరితమైన హాస్యాన్ని, ప్రేక్షకుల భాగస్వామ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ప్రతి అల్కాప్ సమూహంలో ఒక ''సర్కార్'' (మాస్టర్) నేతృత్వంలో పది నుండి పన్నెండు మంది ప్రదర్శకులు ఉంటారు. ఇందులో ఇద్దరు లేదా ముగ్గురు మగ మగ చోక్రాలు, ఒకటి లేదా ఇద్దరు గాయన్లు (సింగర్స్) ఉంటారు.<ref>{{Cite web|title=Alkap Gan|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Alkap_Gan|access-date=16 March 2021|website=[[Banglapedia]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801134042/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Alkap_Gan|archive-date=1 ఆగస్టు 2015|url-status=dead}}</ref> * [[మల్దా జిల్లా|మాల్దా జిల్లా]] ప్రదర్శించబడే దోమ్ని, ప్రార్థనలతో ప్రారంభమవుతుంది. దీని నృత్యాలను ''నాచరి'' లేదా లచారి అని పిలుస్తారు. ఈ నాటకాలు రోజువారీ జీవితంలోని చిన్న సంఘటనల నుండి సంగ్రహించబడినవి, వీటిని వ్యంగ్యంగా ప్రదర్శిస్తారు. సామాజిక మార్పుల కారణంగా, డొమ్ని ప్రజాదరణ తగ్గుతోంది. * [[దసరా|విజయదశమి]] నాడు దుర్గాపూజ సమయంలో ''ధునుచి నృత్య'' చేయబడుతుంది. మహిళలు, పురుషులు సాంప్రదాయ బెంగాలీ దుస్తులను ధరించి, [[దుర్గ|దుర్గా]] స్తుతిస్తూ, కాలిన కొబ్బరి ముక్కలతో నిండిన మట్టి కుండతో నృత్యం చేస్తారు. == భారతీయ జానపద నృత్యాల రాష్ట్ర వారీ జాబితా == {| class="wikitable" |'''క్రమ సంఖ్య''' | === రాష్ట్రం === | === జానపద నృత్యం === | === సాంప్రదాయ నృత్యం === |- |'''1.''' |'''హిమాచల్ ప్రదేశ్''' |కిన్నౌరి, తోడా, ఝోరా, ఝాలి, ఛార్హి, ధమన్, ఛాపేలి, మహసు, డాంగి, చంబా, థాలి, ఝైన్తా, డాఫ్, కర్ర నృత్యం. | |- |'''2.''' |'''ఉత్తరాఖండ్''' |చాపేలి, గఢ్వాలి, కుమాయుని, కజరీ, ఝోరా, రాస్లీలా మొదలైనవి. | |- |'''3.''' |'''పంజాబ్''' |'''''భాంగ్రా, గిద్దా, డాఫ్''''', ధమన్, భండ్, నాక్వాల్.           | |- |'''4.''' |'''హర్యానా''' |ఝుమార్, ఫాగ్ డాన్స్, డాఫ్, ధమాల్, లూర్, గుగ్గా, ఖోర్, గగోర్. | |- |'''5.''' |'''ఉత్తర ప్రదేశ్''' |'''''నౌటంకి''''', రాస్లీలా, కజ్రీ, ఝోరా, చాపేలి, జైతా. చాపేలి, జైతా. |'''కథక్''' |- |'''6.''' |'''రాజస్థాన్''' |'''''ఘూమర్, సుయిసిని, కల్బెలియా''''', చక్రి, గణగోర్, జులన్ లీలా, జుమా, సుయిస్ని, ఘపాల్, పన్నీరి, గినాడ్ మొదలైనవి. | |- |'''7.''' |'''గుజరాత్''' |'''''గర్బా, దండియా రాస్, భవాయి''''', తిప్పని జురియున్, భవాయి. | |- |'''8.''' |'''మహారాష్ట్ర''' |'''''లావణి''''', నకటా, కోలి, లెజిమ్, గాఫా, దహిక్ల దశావతారం లేదా బోహడా, తమాషా, మౌని, పోవారా, గౌరీచా. | |- |'''9.''' |'''మధ్యప్రదేశ్''' |'''''తెర్టాలి, మాంచ్, మట్కి''''', గౌర్ మరియా, అహిరాయ్, భాదం, ఆడా, ఖాద నాచ్, ఫుల్పతి, గ్రిడా డ్యాన్స్, సెలాలార్కి, సెలాభదోని, జవారా మొదలైనవి. | |- |'''10.''' |'''ఛత్తీస్గఢ్''' |'''''గౌర్ మరియా''''', పంతి, రౌత్ నాచ, పాండ్వానీ, వేదమతి, కపాలిక్, చందైని, భారతి చారిట్, గౌడి, కర్మ, ఝుమార్, డాగ్లా, పాలి, తపాలి, నవ్రాణి, దివారి, ముండారి, ఝుమార్. | |- |'''11.''' |'''జార్ఖండ్''' |కర్మ, అగ్ని, ఝుమార్, జనని ఝుమార్, మర్దన ఝుమార్, పైకా, ఫాగువా, ఛాను, సరౌల్, జాట్-జతిన్, కర్మ, డంగా, బిడేసియా, సోహ్రాయ్, హుంటా డాన్స్, ముండారి డాన్స్, సర్హుల్, బరావ్, ఝిట్కా, డంగా ", డొమ్కాచ్, ఘోరా నాచ్. |'''చౌ''' |- |'''12.''' |'''బీహార్''' |'''''జటా-జతిన్''''', బఖో-బఖైన్, పన్వరియా, సమా-చక్వా, బిడేసియా, జాత్రా. | |- |'''13.''' |'''పశ్చిమ బెంగాల్''' |'''పురులియా చౌ''', అల్కాప్, కాథి, గంభీరా, ధాలి, జాత్రా, బౌల్, మరాసియా, మహల్, కీర్తన్, సంతాలి నృత్యం, ముండారి నృత్యం, గంభీరా. |'''చౌ''' |- |'''14.''' |'''సిక్కిం''' |చు ఫాట్, యాక్ చామ్ సిక్మారి, సింఘి చామ్ లేదా మంచు సింహం, యాక్ ఛామ్, డెన్జాంగ్ గ్నెన్హా, తాషి యాంగ్కు ఖుకురీ నాచ్, చట్కీ నాచ్, మరుని నృత్యం. | |- |'''15.''' |'''మేఘాలయ''' |లాహో, బాలా, కా షాద్ సుక్ మైన్సీమ్, నోంగ్క్రెమ్, | |- |'''16.''' |'''అస్సాం''' |'''''బిహు''''', బిచువా, నట్పుజా, మహారాస్, కాళిగోపాల్, బాగురుంబ, నాగ నృత్యం, ఖేల్ గోపాల్. తబల్ చోంగ్లీ, క్యానో, ఝుమురా హోబ్జనై మొదలైనవి. |'''సత్రియా''' |- |'''17.''' |'''అరుణాచల్ ప్రదేశ్''' |'''''ఛామ్''''', మాస్క్ డ్యాన్స్ (ముఖౌతా నృత్యం). బుయా, చలో, వాంచో, పాసి కొంగ్కి, పోనుంగ్, పోపిర్, బార్డో. | |- |'''18.''' |'''నాగాలాండ్''' |చోంగ్, ఖైవా, లిమ్, నురాలిమ్, వెదురు నృత్యం, తెమాంగ్నెటిన్, హెటాలీలీ.రంగ్మా, జెలియాంగ్, ఎన్సుయిరోలియన్స్, గెతింగ్లిమ్ | |- |'''19.''' |'''మణిపూర్''' |'''''థాంగ్ టా, లాయ్ హరోబా, పంగ్ చోలోమ్''''', రాఖల్, నాట్ రాష్, మహా రాష్, రౌఖత్, డోల్ చోలం, ఖంబా థైబి, నుపా డ్యాన్స్, రాస్లిలా, ఖుబాక్ ఇషే, లౌ షా. |'''మణిపురి''' |- |'''20.''' |'''మిజోరం''' |చేరావ్ నృత్యం, ఖువల్లం, చైలం, సావ్లాకిన్, చౌంగ్లైజాన్, జాంగ్తలం, పర్ లామ్, సరలంకై/సోలాకియా, త్లాంగ్లం, ఖానత్మ్, పఖుపిలా, చేరోకాన్ | |- |'''21.''' |'''త్రిపుర''' |'''''హోజాగిరి''''' | |- |'''22.''' |'''ఒడిశా''' |'''''ఘుమర, రాణప్ప''''', సావరి, ఘుమర, పైన్కా, మునారి, చౌ, చాడ్య దండనత, సవారి, పైన్కో, మునారి |'''ఒడిస్సీ, చౌ''' |- |'''23.''' |'''ఆంధ్ర ప్రదేశ్''' |ఘంటామర్దాల, (ఒట్టం తెడాల్, మోహినియాట్టం, కుమ్మి, సిద్ధి, మాధురి, ఛాది. విలాసిని నాట్యం, భమకల్పం, వీర నాట్యం, దప్పు, తప్పెట గుల్లు, లంబాడి, ధిమ్స, కోలాట్టం. బుట్టా బొమ్మలు. |'''కూచిపూడి''' |- |'''24.''' |'''కర్ణాటక''' |'''''యక్షగానం''''', హుట్టారి, సుగ్గి, కునీత, కార్గ, లాంబి | |- |'''25.''' |'''గోవా''' |ఫుగ్డి, ధలో, కున్బి, ధంగార్, మండి, ఝాగోర్, ఖోల్, దక్ని, తరంగమెల్, షిగ్మో, ఘోడ్, మోద్ని, సమయి నృత్య, జాగర్, రణమాలే, అమాయి నృత్య, తొన్న్యా మెల్. | |- |'''26.''' |'''తెలంగాణ''' |'''''పెరిని శివతాండవం, కీసాబాది''''' | |- |'''27.''' |'''కేరళ''' |'''''ఒట్టం తులాల్''''', కైకోట్టికలి, తప్పటికలి, కాళి ఆట్టం. |'''కథకళి, మోహినియాట్టం''' |- |'''28.''' |'''తమిళనాడు''' |'''''కరగం''''', కుమి, కోలాట్టం, కావడి, దప్పనకుట్టు |'''భరతనాట్యం''' |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారతీయ నాట్యం|భారతదేశంలో నృత్యం]] * [[భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యం]] == మూలాలు == [[వర్గం:జానపద సాహిత్యం]] [[వర్గం:జానపద నృత్యం]] [[వర్గం:జానపద కళారూపాలు]] iqfa5j4agnsoroqqfop6zte0prlrky4 0 247105 4983508 4932227 2026-10-18T06:47:45Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* పాటలు */ 4983508 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = కాసర్ల శ్యామ్‌ | residence = | other_names = | image = Kasarla Shyam with National Film Award 2023 (cropped).jpg | imagesize =300px | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[వరంగల్ జిల్లా]] [[హన్మకొండ]]లోని బ్రాహ్మణవాడ | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = | occupation = గీతరచయిత, గాయకుడు | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = రాధిక | spouse = రాధిక | children =అనిరుధ్<ref name="కొడుకు బర్త్‌ డే.. కాస్ట్ లీ గిఫ్ట్ ఇచ్చిన లిరిసిస్ట్ కాసర్ల శ్యామ్">{{cite news |title=కొడుకు బర్త్‌ డే.. కాస్ట్ లీ గిఫ్ట్ ఇచ్చిన లిరిసిస్ట్ కాసర్ల శ్యామ్ |url=https://zeenews.india.com/telugu/entertainment/tollywood-famous-lyricist-kasarla-shyam-son-birthday-special-gift-87794 |accessdate=23 December 2024 |publisher=Zee News Telugu |date=26 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241223051317/https://zeenews.india.com/telugu/entertainment/tollywood-famous-lyricist-kasarla-shyam-son-birthday-special-gift-87794 |archivedate=23 December 2024 |language=te}}</ref>, లిఖిత్ సాయిరామ్ | father = మధుసూదన్‌ రావు | mother = మాధవి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''కాసర్ల శ్యామ్''' వర్థమాన సినీ పాటల [[రచయిత]]. [[మహాత్మ (సినిమా)|మహాత్మ]] సినిమాలో ''నీలపురి గాజుల ఓ నీలవేణి'' పాటల రాసిన శ్యామ్ 2020లో వచ్చిన [[అల వైకుంఠపురములో]] సినిమాలోని ''రాములో రాములా'' పాటతో గుర్తింపు పొందాడు.<ref name="వర్మ మాటలకి కన్నీళ్లొచ్చేశాయి!">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=ఆదివారం అనుబంధం |title=వర్మ మాటలకి కన్నీళ్లొచ్చేశాయి! |url=https://www.eenadu.net/sundaymagazine/article/320000329 |accessdate=19 April 2020 |work=www.eenadu.net |date=19 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200419125006/https://www.eenadu.net/sundaymagazine/article/320000329 |archivedate=19 April 2020 |language=te |url-status=dead }}</ref><ref name="Kasarla Shyam: There’s a unique energy in the Telangana dialect">{{cite news |last1= |first1= |title=Kasarla Shyam: There’s a unique energy in the Telangana dialect |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2025/Apr/12/kasarla-shyam-theres-a-unique-energy-in-the-telangana-dialect |accessdate=12 April 2025 |publisher=The New Indian Express |date=12 April 2025 |archivedate= |language=en}}</ref><ref name="'నీలపురి టూ రాములో రాముల' వరకు కాసర్ల శ్యాం జర్నీ">{{cite news |title='నీలపురి టూ రాములో రాముల' వరకు కాసర్ల శ్యాం జర్నీ |url=https://www.chitrajyothy.com/2025/tollywood/chitchat-with-lyricist-kasarla-shyam-avm-63578.html |accessdate=9 June 2025 |publisher=Chitrajyothy |date=8 June 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250609063045/https://www.chitrajyothy.com/2025/tollywood/chitchat-with-lyricist-kasarla-shyam-avm-63578.html |archivedate=9 June 2025 |language=te}}</ref><ref name="నాతో నేనే పోటీపడతా">{{cite news |title=నాతో నేనే పోటీపడతా |url=https://www.andhrajyothy.com/2025/navya/kaasarla-shyam-voice-of-telangana-folk-1413287.html |accessdate=1 August 2025 |publisher=Andhrajyothy |date=8 June 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250801165300/https://www.andhrajyothy.com/2025/navya/kaasarla-shyam-voice-of-telangana-folk-1413287.html |archivedate=1 August 2025 |language=te}}</ref><ref name="మురిసిన ‘ఓరుగల్లు’ పల్లెపదం">{{cite news |title=మురిసిన ‘ఓరుగల్లు’ పల్లెపదం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/warangal-news/697/125139408 |accessdate=2 August 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=2 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250802034354/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/warangal-news/697/125139408 |archivedate=2 August 2025 |language=te}}</ref><ref name="నా ఫేవరెట్‌ 5">{{cite news |title=నా ఫేవరెట్‌ 5 |url=https://www.andhrajyothy.com/2025/lifestyle/kasarla-shyams-top-5-the-lyricist-behind-balagam-and-the-beauty-of-rural-life-in-telugu-songs-ksv-1437430.html |access-date=9 April 2026 |publisher=Andhrajyothy |date=17 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260409121516/https://www.andhrajyothy.com/2025/lifestyle/kasarla-shyams-top-5-the-lyricist-behind-balagam-and-the-beauty-of-rural-life-in-telugu-songs-ksv-1437430.html |archive-date=9 April 2026 |language=te}}</ref> బలగం సినిమాలో కాసర్ల శ్యామ్ రాసిన ఊరు పల్లెటూరు అనే గీతానికి గాను 71వ జాతీయ చలన చిత్ర అవార్డులలో భాగంగా ఉత్తమ గేయ రచయితగా జాతీయ అవార్డుకు ఎంపికయ్యాడు.<ref name="‘ఊరు పల్లెటూరు’ పాటకు జాతీయ స్థాయి గుర్తింపు.. అదృష్టంగా భావిస్తున్నా: కాసర్ల శ్యామ్‌">{{cite news |title=‘ఊరు పల్లెటూరు’ పాటకు జాతీయ స్థాయి గుర్తింపు.. అదృష్టంగా భావిస్తున్నా: కాసర్ల శ్యామ్‌ |url=https://www.eenadu.net/videos/playvideo/lyricis-writer-kasarla-shyam-reacts-on-national-award/2/70844 |accessdate=1 August 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=1 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250801160502/https://www.eenadu.net/videos/playvideo/lyricis-writer-kasarla-shyam-reacts-on-national-award/2/70844 |archivedate=1 August 2025 |language=te}}</ref><ref name="జాతీయ చలన చిత్ర అవార్డుల ప్రకటన">{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/national/national-film-awards-2023-winners-list-announced-vvnp-1431952.html|title=జాతీయ చలన చిత్ర అవార్డుల ప్రకటన|date=1 August 2025|accessdate=1 August 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250801141824/https://www.andhrajyothy.com/2025/national/national-film-awards-2023-winners-list-announced-vvnp-1431952.html|archivedate=1 August 2025|publisher=Andhrajyothy|language=te}}</ref><ref name="ఉత్తమ తెలుగు చిత్రం ‘భగవంత్‌ కేసరి’.. ఉత్తమ పాట ‘ఊరు పల్లెటూరు’">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/71st-national-film-awards-2023-telugu/0210/125139095|title=ఉత్తమ తెలుగు చిత్రం ‘భగవంత్‌ కేసరి’.. ఉత్తమ పాట ‘ఊరు పల్లెటూరు’|date=1 August 2025|work=|accessdate=1 August 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250801141940/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/71st-national-film-awards-2023-telugu/0210/125139095|archivedate=1 August 2025|publisher=Eenadu|language=te}}</ref> ఆయన 2025 సెప్టెంబర్ 23న ఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్‌లో జరిగిన కార్యక్రమంలో [[భారత రాష్ట్రపతి]] [[ద్రౌపది ముర్ము]] చేతుల మీదుగా అవార్డును అందుకున్నాడు.<ref name="‘బలగం’కు జాతీయ గౌరవం: రాష్ట్రపతి చేతుల మీదుగా కాసర్ల శ్యామ్ కు అవార్డు ప్రదానం">{{cite news |last1= |first1= |title=‘బలగం’కు జాతీయ గౌరవం: రాష్ట్రపతి చేతుల మీదుగా కాసర్ల శ్యామ్ కు అవార్డు ప్రదానం |url=https://www.v6velugu.com/national-award-for-balagam-kasarla-shyam-wins-best-lyricist-for-ooru-palletooru |accessdate=23 September 2025 |publisher=V6 Velugu |date=23 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250923165354/https://www.v6velugu.com/national-award-for-balagam-kasarla-shyam-wins-best-lyricist-for-ooru-palletooru |archivedate=23 September 2025 |language=te}}</ref> ==జీవిత విశేషాలు== కాసర్ల శ్యాం [[వరంగల్ జిల్లా]] [[హన్మకొండ]]లోని బ్రాహ్మణవాడలో మధుసూదన్‌ రావు, మాధవి దంపతులకు రెండోవ సంతానంగా జన్మించారు తండ్రి రంగస్థల, టీవీ, సినీనటుడు. దీంతో శ్యామ్‌కు బాల్యం నుంచే కళల పట్ల ఆసక్తి ఏర్పడింది. ఆయన లాగే నటుడు కావాలని [[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము|తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]]లో జానపద కళలశాఖ విభాగంలో ఎంఫిల్ చదివాడు. చిన్నతనం నుండే శ్యాం సాహిత్యం పట్ల అభిలాషతో వరంగల్‌లో ఎక్కడ ఏ కార్యక్రమం జరిగినా వెళ్లేవాడు. అలా పాటలు పాడడం, రాయడంలో అనుభవాన్ని సంపాదించాడు. అనేక వేదికలపై జానపదనృత్యాలు చేయడంతో పాటు, పాటలూ పాడాడు. [[వరంగల్ శంకర్]], [[సారంగపాణి]]ల బృందంతో కలసి పలు ప్రదర్శనలు ఇవ్వడంతో గాయకుడిగా, రచయితగా ఎదిగి వచ్చాడు. సినిమాలకు రాకముందు కాసర్లశ్యాం వేలాది జానపద గీతాలు రాసి పాడాడు. వాటిని ఆల్బమ్స్‌గా కూడా తీసుకువచ్చాడు. సుమారు 50పైగా ఆల్బ్‌మ్స్‌కు ఆయన పాటలు రాశారు. “కాలేజీ పిల్ల చూడరో..యమ ఖతర్నాక్‌గుందిరో..” అనే పాట శ్యాం రాసిన తొలిపాట. మస్తుగుంది పోరి, గల్ గల్ గజ్జెలు వంటి అనేక ప్రైవేటు ఆల్బమ్స్ ఆయన చేసినవే. 2003లో దర్శకురాలు [[బి. జయ|బి.జయ]] దర్శకత్వంలో వచ్చిన ‘చంటిగాడు’ సినిమాతో శ్యాంకు తొలి అవకాశం దక్కిది. ఆ చిత్రంలో ‘కోకోకో .. కొక్కొరోకో’ పాటతో సినీ గేయ రచయితగా పరిచయం అయ్యారు. ఆ తర్వాత వరుసగా అనేక సినిమాలకు సందర్భానుసారంగా తాను రాసిన పాటలతో పరిశ్రమలో గేయ రచయితగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. 2009లో శ్రీకాంత్‌ హీరోగా విడుదలైన ‘మహాత్మ’ సినిమాలో ''నీలపురి గాజుల ఓ నీలవేణి'' అంటూ రాసిన పాటకు మంచి గుర్తింపు వచ్చింది. అనిల్‌ రావిపూడి దర్శకత్వంలో కళ్యాణ్‌రామ్‌ హీరోగా వచ్చిన [[పటాస్|పటాస్‌]] లో రాసిన ఓ పాట కూడా విశేష గుర్తింపు తెచ్చింది.2017లో వచ్చిన ''[[లై (సినిమా)|లై]]'' చిత్రంలో "బొమ్మోలే ఉన్నదిరా పోరి" అంటూ తనదైన జానపద బాణీని జోడించి రాసిన పాట వైవిధ్యతతో అందరినీ ఆకట్టుకుంటుంది, అలరించింది. మాస్‌తోపాటు మెలోడీ, సందర్భోచిత [[గీతాలు]] రాయడంలో దిట్ట అని పేరు సంపాదించుకున్న శ్యాంను కొంతమంది దర్శకులు, సంగీత దర్శకులు రచయితల్లో విరాట్‌ కోహ్లీగా అభివర్ణిస్తుండడం విశేషం. కృష్ణవంశీతో మహాత్మ, నక్షత్రం సినిమాలకు పనిచేసిన శ్యామ్‌, [[రామ్ గోపాల్ వర్మ|రాంగోపాల్‌ వర్మ]]తో [[రౌడీ (2014 సినిమా)|రౌడీ]], [[అనుక్షణం]] అనే చిత్రాలు, మారుతితో 12 చిత్రాలు, జక్కన్న, [[దగ్గుబాటి వెంకటేష్|వెంకటేశ్‌]] హీరోగా వచ్చిన [[బాబు బంగారం]], [[వెంకటాద్రి ఎక్స్‌ప్రెస్]], కిక్‌.2, [[ప్రేమకథా చిత్రమ్]], గల్ఫ్‌ తదితర చిత్రాల్లో రాసిన పాటలు మంచి పేరును తెచ్చిపెట్టాయి. ఇప్పటి వరకు 100కు పైగా చిత్రాల్లో ఆయన 250 పాటలు రాసాడు. శ్రీహరి నటించిన జాబిల్లికోసం ఆకాశమల్లె సినిమాకు పాటలు రాయడంతో పాటు సంగీతాన్ని కూడా అందించాడు. <ref name="తెలంగాణ యాసే నా విజిటింగ్‌ కార్డ్‌">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=నవ్య ఓపెన్ పేజి |title=తెలంగాణ యాసే నా విజిటింగ్‌ కార్డ్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/artical?SID=950702 |accessdate=11 November 2019 |work=www.andhrajyothy.com |date=10 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191111080908/https://www.andhrajyothy.com/artical?SID=950702 |archivedate=11 November 2019 |language=te |url-status=live }}</ref> == పాటలు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !పేరు !సంగీత దర్శకుడు !పాటలు !గమనికలు !మూ |- |2003 |[[చంటిగాడు]] |[[వందేమాతరం శ్రీనివాస్]] |"కొక్కొరొకో" "సిగ్గులొలికే సీతాలు" | | |- |2005 |[[ప్రేమికులు]] |సాజన్ |"లవెరా జోరు" | | |- |2009 |[[మహాత్మ (సినిమా)|మహాత్మ]] |విజయ్ ఆంటోనీ |"నీలా పూరి" |గాయకుడిగా కూడా | |- | rowspan="2" |2012 |''బస్ స్టాప్'' |జీవన్ బాబు |"కలలకే కనులొచ్చిన" | | |- |మా అబ్బాయి ఇంజినీరింగ్‌ స్టూడెంట్‌ |చిన్ని చరణ్ |"నిన్నే నీకు చూపుదేహి" | | |- | rowspan="2" |2013 |[[ప్రేమకథా చిత్రమ్]] |జీవన్ బాబు |"ఐ జస్ట్ లవ్ యు బేబీ" "కొతగున్న హాయే" "ఓ మై లవ్" | | |- |[[వెంకటాద్రి ఎక్స్‌ప్రెస్ (సినిమా)|వెంకటాద్రి ఎక్స్‌ప్రెస్]] |[[రమణ గోగుల]] |"మెల్లమెల్లగా" | | |- | rowspan="3" |2014 |''రియల్ స్టార్'' |[[వందేమాతరం శ్రీనివాస్]] |"కండ్లల్లో చురుకుతనం" | | |- |[[లవ్ యు బంగారమ్]] |మహిత్ నారాయణ్ |"జై శంభో శంభో" "అన్నువనువునా చెలియ" | | |- |[[రౌడీ (2014 సినిమా)|రౌడీ]] |[[సాయి కార్తీక్]] |అన్ని పాటలు |గీత రచయితగా మొదటి సింగిల్ కార్డ్ | |- |2015 |[[కిక్ 2 (2015 సినిమా)|కిక్‌ 2]] |[[ఎస్.ఎస్. తమన్|థమన్ ఎస్]] |"కిక్" | | |- | rowspan="5" |2016 |మెంటల్‌ | |‘చీకటి చీల్చగ.. సూటిగ | | |- |[[సుప్రీమ్ (2016 సినిమా)|సుప్రీమ్‌]] |[[సాయి కార్తీక్]] |"ట్యాక్సీ వాలా" | | |- |[[బాబు బంగారం]] |[[జిబ్రాన్]] |టిక్కు టిక్కంటూ | | |- |[[జక్కన్న (2016 సినిమా)|జక్కన్న]] |దినేష్ |"యు ఆర్‌ మై డార్లింగో.. లింగో లింగో లింగ్‌" | | |- |[[బంతిపూల జానకి]] |భోలే |అన్ని పాటలు | | |- | rowspan="4" |2017 |[[నక్షత్రం (సినిమా)|నక్షత్రం]] |[[మణిశర్మ|మణి శర్మ]] |"లాయిరే లాయిరే" | | |- |[[గల్ఫ్ (సినిమా)|గల్ఫ్]] |ప్రవీణ్ ఇమ్మడి |'ఆశల రెక్కలు కట్టుకొని పొట్టను చేతిలో పట్టుకొని' | | |- |[[లై (సినిమా)|లై]] |[[మణిశర్మ|మణి శర్మ]] |‘బొమ్మోలే ఉన్నదిర పోరీ.. బాంభాట్‌ గుందిరా నారీ..’ | | |- |[[రాజా ది గ్రేట్]] |[[సాయి కార్తీక్]] |"రాజా రాజా రాజా.. ది గ్రేట్‌ రా" | | |- |2018 |[[నీదీ నాదీ ఒకే కథ]] |[[సురేష్ బొబ్బిలి]] |"ఏందిరా ఈ జనాల గోల?" | | |- |2019 |[[వెంకీ మామ]] |[[ఎస్.ఎస్. తమన్|థమన్ ఎస్]] |"కోకా కోలా పెప్సి" | | |- | rowspan="4" |2020 |[[అల వైకుంఠపురములో]] |[[ఎస్.ఎస్. తమన్|థమన్ ఎస్]] |‘రాములో రాములా.. నన్నాగం జేసిందిరో’ | |<ref name="ఆగం జేసిండురో!">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/sunday/%e0%b0%86%e0%b0%97%e0%b0%82-%e0%b0%9c%e0%b1%87%e0%b0%b8%e0%b0%bf%e0%b0%82%e0%b0%a1%e0%b1%81%e0%b0%b0%e0%b1%8b-69511/|title=ఆగం జేసిండురో!|last1=Namasthe Telangana|date=24 April 2021|work=Namasthe Telangana|accessdate=14 May 2021|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210514061501/https://www.ntnews.com/sunday/%E0%B0%86%E0%B0%97%E0%B0%82-%E0%B0%9C%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%8B-69511/|archivedate=14 May 2021}}</ref> |- |[[భీష్మ (2020 సినిమా)|భీష్మ]] |[[సాగర్ మహతి|మహతి స్వర సాగర్]] |వ్వాట్టే బ్యూటీ | | |- |''[[సవారి (2020 సినిమా)|సవారి]]'' |[[శేఖర్ చంద్ర]] |నీ కన్నులు | | |- |[[ఒరేయ్ బుజ్జిగా]] |[[అనూప్ రూబెన్స్]] |కురిసేనా, కలలు చూసిన కన్నులే | | |- |2021 |''[[రాబర్ట్‌ (సినిమా)|రాబర్ట్‌]]'' |[[అర్జున్ జన్య]] |"కన్నె అదిరింధి" "బేబీ డ్యాన్స్ ఫ్లోర్ రెడీ" | | |- | rowspan="4" |2022 |[[రెబెల్స్ ఆఫ్ తుపాకులగూడెం]] |[[మణిశర్మ]] |అన్ని పాటలు | | |- |''[[డీజే టిల్లు]] '' |[[శ్రీ చరణ్‌ పాకాల]] |''"డీజే టిల్లు టైటిల్ సాంగ్ "'' | | |- |''[[ఎఫ్ 3]]'' |[[ఎస్.ఎస్. తమన్|థమన్ ఎస్]] |''"లైఫ్ అంటే మినిమం ఇట్లా వుండాలా"'' | | |- |[[పంచతంత్ర కథలు (2022 సినిమా)|పంచతంత్ర కథలు]] |క‌మ్రాన్‌ |"నేనేమో మోతెవరి, నువ్వేమో తోతాపరి" | | |- | rowspan="23" |2023 |[[దసరా (2023 సినిమా)|దసరా]] |[[సంతోష్ నారాయణన్]] |"చమ్కీల అంగిలేసి ఓ వదినే" | | |- |[[దాస్‌ కా ధమ్కీ]] |లియోన్‌ జేమ్స్ |మావ బ్రో | | |- |[[కథ వెనుక కథ]] |శ్ర‌వ‌ణ్ భ‌రద్వాజ్ | | | |- |[[బలగం]] |[[భీమ్స్ సిసిరోలియో]] |"ఊరు పల్లెటూరు" |ఊరు పల్లెటూరు గీతానికి గాను జాతీయ అవార్డు అందుకున్నాడు |<ref name="విజ్ఞాన్ భవన్‌లో జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డుల ప్రదానోత్సవం..2">{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/national/71st-national-film-awards-2025-winners-list-shah-rukh-khan-rani-mukerji-mohanlal-bhagavanth-kesari-siva-1449762.html|title=విజ్ఞాన్ భవన్‌లో జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డుల ప్రదానోత్సవం..|date=23 September 2025|accessdate=23 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250923173201/https://www.andhrajyothy.com/2025/national/71st-national-film-awards-2025-winners-list-shah-rukh-khan-rani-mukerji-mohanlal-bhagavanth-kesari-siva-1449762.html|archivedate=23 September 2025|publisher=Andhrajyothy|language=te}}</ref> |- |[[రామన్న యూత్]] |కమ్రాన్‌ |"ఓఓ సుందరి" | | |- |[[అన్‌స్టాపబుల్]] |[[భీమ్స్ సిసిరోలియో]] | | | |- |[[రామబాణం (2023 సినిమా)|రామబాణం]] |[[మిక్కీ జె. మేయర్]] |ఐ ఫోన్ సాంగ్ | | |- |[[భాగ్ సాలే|భాగ్‌ సాలే]] |[[కాల భైరవ]] |"ప్రేమ కోసం" | | |- |[[ఇంటింటి రామాయణం (2023 సినిమా)|ఇంటింటి రామాయణం]] |[[కల్యాణి మాలిక్]] |అన్ని పాటలు | | |- |[[రావణాసుర]] |[[హర్షవర్ధన్ రామేశ్వర్]] |"ప్యార్ లోనా పాగల్" "దిక్కా డిషుం" | | |- |[[రంగమర్తాండ]] |[[ఇళయరాజా]] |పొదల పొదల గట్ల నడుమ | | |- |[[స్లమ్ డామ్ హస్బెండ్]] |[[భీమ్స్ సిసిరోలియో]] |"లచ్చి గాని పెళ్లి" "మేరా చోటా దిల్" | | |- |''[[భోళా శంకర్ (సినిమా)|భోళా శంకర్]]'' |[[సాగర్ మహతి|మహతి స్వర సాగర్‌]] |"జామ్ జామ్ జజ్జనక" "కొట్టర కొట్టు తీనుమారు" | | |- |''[[రూల్స్ రంజన్]]'' |అమ్రేష్ గణేష్ |"ధేఖో ముంబై" | | |- |[[రాక్షస కావ్యం]] |ఆర్‌.ఆర్‌. ధ్రువన్‌ |విలన్స్ ఆంథెమ్ | | |- |''[[ప్రేమదేశపు యువరాణి]]'' |[[అజయ్ పట్నాయక్]] |"మస్కతడి" "తోలి ముద్దు" | | |- |''[[స్కంద]]'' |[[ఎస్.ఎస్. తమన్|ఎస్.ఎస్. థమన్]] |"అలబా అలబలబా" | | |- |''[[ప్రేమ విమానం]]'' |[[అనూప్ రూబెన్స్]] |<nowiki>''అజనకబజనక''</nowiki> | | |- |''[[భగవంత్ కేసరి]]'' |[[ఎస్.ఎస్. తమన్|ఎస్.ఎస్. థమన్]] |"రోర్ ఆఫ్ కేసరి" "గణేష్ అంథెం" | | |- |''[[ఆదికేశవ]]'' |[[జి. వి. ప్రకాష్]] |"లీలమ్మ" | | |- |''[[ఎక్స్‌ట్రా ఆర్డినరీ మ్యాన్]]'' |గురురాజ్ |"పెట్టే తలం" | | |- |''[[బబుల్‌గమ్]]'' |[[శ్రీ చరణ్ పాకాల]] |"హబీబీ జిలేబీ" | | |- |[[అథర్వ]] |[[శ్రీ చరణ్ పాకాల|శ్రీచరణ్ పాకాల]] |ఛాంగు ఛాంగురే | | |- | rowspan="19" |2024 |''[[సర్కారు నౌకరి]]'' |[[సురేష్ బొబ్బిలి]] |"నీ పసుపు పాదాలే"   | | |- |''హను మాన్'' | [[హరి గౌర]] |"పూలమ్మే పిల్ల" | | |- |[[రజాకార్]] |[[భీమ్స్ సిసిరోలియో]] |భారతి భారతి ఉయ్యాలో | | |- |[[లంబసింగి (2024 తెలుగు సినిమా)|లంబసింగి]] |ఆర్.ఆర్. ధృవన్ |"వయ్యారి గోదారి" "నచ్చేసిందే నచ్చేసిందే" | | |- |''[[డబుల్ ఇస్మార్ట్]]'' |[[మణిశర్మ]] |"మార్ ముంతా చోడ్ చింతా" | | |- |''[[మిస్టర్ బచ్చన్]]'' |[[మిక్కీ జె. మేయర్]] |"రెప్పల్ డప్పుల్" | | |- |''[[భారతీయుడు-2 (సినిమా)|భారతీయుడు-2]]'' |[[అనిరుధ్ రవిచందర్]] |"తాత వస్తాడే" | | |- |[[మనమే]] |[[హేశం అబ్దుల్ వహాబ్]] |"తప్పా తప్పా" | | |- |''[[గ్యాంగ్స్ ఆఫ్ గోదావరి]]'' |[[యువన్ శంకర్ రాజా]] |"గిరి గిరి" | | |- |[[బూట్ కట్ బాలరాజు|బూట్‌కట్‌ బాలరాజు]] |[[భీమ్స్ సిసిరోలియో]] |"మల్లి మల్లి" | | |- |[[లీగల్లీ వీర్|లీగల్లీ వీర్‌]] |శంకర్‌ తమిరి | | | |- |[[రాజు యాద‌వ్|రాజు యాదవ్]] |[[హర్షవర్ధన్ రామేశ్వర్|హ‌ర్ష‌వ‌ర్ధ‌న్ రామేశ్వ‌ర్‌]] |"దిస్ ఈజ్ మై దరిద్రమ్" | | |- |[[ప్రతినిధి 2|''ప్రతినిధి'' ''2'']] |[[మహతి స్వరసాగర్‌|మహతి స్వర సాగర్]] |"గల్లా ఏత్తి" | | |- |''[[డార్లింగ్ (2024 సినిమా)|డార్లింగ్]]'' |[[వివేక్ సాగర్]] |అన్ని పాటలు | | |- |[[పొట్టెల్]] |[[శేఖర్ చంద్ర]] |అన్ని పాటలు | | |- |''[[విడుదల పార్ట్ 2]]'' |[[ఇళయరాజా]] |<nowiki>''మనసులో''</nowiki> <nowiki>''పావురమా పావురమా''</nowiki> | | |- |''[[భరతనాట్యం (2024 సినిమా)|భరతనాట్యం]]'' |[[వివేక్ సాగర్]] |<nowiki>''డుగు డుగు''</nowiki> | | |- |[[కేసీఆర్ (కేశవ చంద్ర రమావత్)|కేశవ చంద్ర రమావత్]] |[[చరణ్ అర్జున్]] |"యాది యాది" | | |- |''[[ఆయ్]]'' |[[రామ్ మిరియాల]] |<nowiki>''డైవర్షన్ బ్యూటీ''</nowiki> | | |- | rowspan="17" |2025 |''[[డాకు మహారాజ్]]'' |[[ఎస్.ఎస్. తమన్|థమన్ ఎస్]] |"దబిడి దిబిడి" "సర్కారు రా" | | |- |''[[గేమ్ ఛేంజర్]]'' |[[ఎస్.ఎస్. తమన్|థమన్ ఎస్]] |"అరుగు మీద" "కొండ దేవర" | | |- |''[[గాంధీ తాత చెట్టు]]'' |రీ |"ధగడ్ పిల్ల" "ఓలే సంధమామా" | | |- |''[[రెట్రో]]'' |[[సంతోష్ నారాయణన్]] |అన్ని పాటలు | | |- |''[[మ్యాడ్ స్క్వేర్]]'' |[[భీమ్స్ సిసిరోలియో]] |"లడ్డు గానీ పెళ్లి" | | |- |''[[భైరవం]]'' |[[శ్రీ చరణ్ పాకాల|శ్రీచరణ్ పాకాల]] |"గిచ్చమాకు" | | |- |[[సోలో బాయ్]] |జూడా సాంధీ |"సోలో బాయ్ - టైటిల్ సాంగ్" | | |- |''[[తమ్ముడు (2025 సినిమా)|తమ్ముడు]]'' |[[బి. అజనీష్ లోక్‌నాథ్]] |"చిల్లాక్స్ సాంగ్" | | |- |[[ఓ భామ అయ్యో రామ]] |[[రధన్]] |"గల్లీ స్టెప్" | | |- |[[ఒక బృందావనం (2025 సినిమా)|''ఒక బృందావనం'']] |సన్నీ - సాకేత్ |"హే కదిలే కన్నులు" | | |- |''[[కొత్తపల్లిలో ఒక్కపుడు|కొత్తపల్లిలో ఒకప్పుడు]]'' |[[రధన్]] |"యేలో యెన్నెల్లో" "జై బోలో" | | |- |[[అరి]] | | | | |- |''[[మిత్రమండలి]]'' |ఆర్.ఆర్. ధృవన్ |"క‌త్తందుకో జాన‌కి" | |<ref name="‘కత్తందుకో జానకి’.. రెబల్ స్టార్ డైలాగ్‌తో సాంగ్, మిత్రోం ఆ మాత్రం ఉండాలిగా..!">{{cite news|url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/mithra-mandali-rebel-star-iconic-kattanduko-janaki-reimagined-in-a-youthful-anthem-211472|title=‘కత్తందుకో జానకి’.. రెబల్ స్టార్ డైలాగ్‌తో సాంగ్, మిత్రోం ఆ మాత్రం ఉండాలిగా..!|date=23 June 2025|accessdate=10 October 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251010040540/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/mithra-mandali-rebel-star-iconic-kattanduko-janaki-reimagined-in-a-youthful-anthem-211472|archivedate=10 October 2025|publisher=ABP Desam|language=te}}</ref> |- |''[[కలివి వనం]]'' |మదిన్ ఎస్.కె |"ప్రాణాలు పోసే వనము" | | |- |''[[పాంచ్ మినార్]]'' |[[శేఖర్ చంద్ర]] |"మందు తేరా" | | |- |[[అఖండ 2]] |[[ఎస్.ఎస్. తమన్|థమన్ ఎస్]] |"జాజికాయ జాజికాయ" | |<ref name="అఖండ 2 నుంచి సెకండ్ సింగిల్ జాజికాయ జాజికాయ రిలీజ్.. బాలయ్య మాస్ స్టెప్పులు">{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/telugu/entertainment/akhanda-2-second-single-jajikaya-jajikaya-song-released-balakrishna-samyukta-mass-steps-261763479049429.html|title=అఖండ 2 నుంచి సెకండ్ సింగిల్ జాజికాయ జాజికాయ రిలీజ్.. బాలయ్య మాస్ స్టెప్పులు|date=18 November 2025|accessdate=19 November 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251119124310/https://www.hindustantimes.com/telugu/entertainment/akhanda-2-second-single-jajikaya-jajikaya-song-released-balakrishna-samyukta-mass-steps-261763479049429.html|archivedate=19 November 2025|publisher=Hindustan Times|language=te}}</ref> |- |[[ఛాంపియ‌న్]] |[[మిక్కీ జె. మేయర్]] |"గిర గిర గిరగింగిరాగిరే" | |<ref name="గిర గిర గిరగింగిరాగిరే.. రోష‌న్ ‘ఛాంపియన్’ నుంచి ఫ‌స్ట్ సింగిల్">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/cinema/gira-gira-gingiraagirey-lyrical-video-out-from-champion-2223927|title=గిర గిర గిరగింగిరాగిరే.. రోష‌న్ ‘ఛాంపియన్’ నుంచి ఫ‌స్ట్ సింగిల్|last1=|date=26 November 2025|work=|accessdate=10 December 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251210131755/https://www.ntnews.com/cinema/gira-gira-gingiraagirey-lyrical-video-out-from-champion-2223927|archivedate=10 December 2025|publisher=NT News|language=te}}</ref> |- | rowspan="6" |2026 |[[సీతా పయనం]] |[[అనూప్ రూబెన్స్]] |''బసవన్న'', ''ప్రయాణమే'' | | |- |''[[బ్యాండ్‌మేళం]]'' |[[విజయ్ బుల్గానిన్]] |"ఏంటో ఏమో" & "ఎక్కడి దొంగలు" | | |- |''[[శ్రీనివాస మంగాపురం (2026 సినిమా)|శ్రీనివాస మంగాపురం]]'' |[[జి. వి. ప్రకాష్ కుమార్]] |"హే మంగ మంగ" | | |- |[[కొరియన్ కనకరాజు]] |[[ఎస్.ఎస్. తమన్]] |"రాస గుమ్మడి" "కంసహంనిండా" | |<ref name="వరుణ్ తేజ్‌కు ఈసారి హిట్ గ్యారెంటీనా?.. 'కొరియన్ కనకరాజు' నుంచి 'రాస గుమ్మడి' మాస్ సాంగ్ రిలీజ్!">{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/varun-tej%E2%80%99s-korean-kanakaraju-%E2%80%98raasa-gummadi%E2%80%99-song-impresses-hopes-high-for-a-comeback#goog_rewarded|title=వరుణ్ తేజ్‌కు ఈసారి హిట్ గ్యారెంటీనా?.. 'కొరియన్ కనకరాజు' నుంచి 'రాస గుమ్మడి' మాస్ సాంగ్ రిలీజ్!|last1=|first1=|date=20 July 2026|access-date=8 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260721080403/https://www.v6velugu.com/varun-tej%E2%80%99s-korean-kanakaraju-%E2%80%98raasa-gummadi%E2%80%99-song-impresses-hopes-high-for-a-comeback#goog_rewarded#goog_rewarded|archive-date=21 July 2026|publisher=V6 Velugu|language=te}}</ref> |- |''[[ది ప్యారడైజ్]]'' |[[అనిరుధ్ రవిచందర్]] |"ఆయా షేర్" | |<ref name="నా కెరీర్‌‌కు కిక్ ఇచ్చిన పాట ఆయా షేర్‌: కాసర్ల శ్యామ్">{{cite news |last1= |first1= |title=నా కెరీర్‌‌కు కిక్ ఇచ్చిన పాట ఆయా షేర్‌: కాసర్ల శ్యామ్ |url=https://www.v6velugu.com/the-song-that-gave-a-kick-to-my-career-is-aaya-sher-kasarla-shyam |accessdate=12 March 2026 |publisher=V6 Velugu |date=12 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260312173819/https://www.v6velugu.com/the-song-that-gave-a-kick-to-my-career-is-aaya-sher-kasarla-shyam#goog_rewarded |archivedate=12 March 2026 |language=te}}</ref><ref name="ఓ రచయితకి ఇంతకంటే ఏం కావాలి?">{{cite news |title=ఓ రచయితకి ఇంతకంటే ఏం కావాలి? |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/lyricist-kasarla-shyam-chit-chat/0299/126044090 |access-date=9 April 2026 |work= |publisher=Eenadu |date=12 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260409121409/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/lyricist-kasarla-shyam-chit-chat/0299/126044090 |archive-date=9 April 2026 |language=te}}</ref><ref name="‘ఆయా షేర్‌...’కి వారం పట్టింది.. ‘జడల్‌’ లో ఎమోషన్‌ ఉంది: కాసర్ల శ్యామ్‌">{{cite news |title=‘ఆయా షేర్‌...’కి వారం పట్టింది.. ‘జడల్‌’ లో ఎమోషన్‌ ఉంది: కాసర్ల శ్యామ్‌ |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/kasarla-shyam-interesting-comments-aaya-sher-song-paradise-movie-2731259 |access-date=9 April 2026 |work= |publisher=Sakshi |date=12 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260409121425/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/kasarla-shyam-interesting-comments-aaya-sher-song-paradise-movie-2731259 |archive-date=9 April 2026 |language=te}}</ref> |- |''[[కేజ్రీ కళ్యాణం]]'' | [[సురేష్ బొబ్బిలి]] |కాకా ధూమ్ ధమాకా | | |} ==సంగీత దర్శకుడిగా== *[[జాబిల్లి కోసం ఆకాశమల్లె]] ==టెలివిజన్== * [[స రే గ మా ప - ది నెక్స్ట్ సింగింగ్ యూత్ ఐకాన్]] - న్యాయనిర్ణేతగా ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== * {{IMDb name|4682916}} * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=POTfbfvGBoc|title=బలగం సినిమాకు గాను భారత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము చేతుల మీదుగా జాతీయ అవార్డు అందుకున్న కాసర్ల శ్యామ్}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటల రచయితలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా సినిమా పాటల రచయితలు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా సినిమా సంగీత దర్శకులు]] [[వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] 5x75ya7ee16i3qby107xgs2ma8og9hy 0 262440 4983520 4939160 2026-10-18T07:46:20Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983520 wikitext text/x-wiki భారత స్వాతంత్ర్య విప్లవోద్యమం భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో భాగంగా ఉంది. ఇందులో విప్లవకారుల రహస్య చర్యలు భాగంగా ఉన్నాయి. మోహన్దాస్ కరంచంద్ గాంధీ నేతృత్వంలో జరిగిన శాంతియుత శాసనోల్లంఘన ఉద్యమవిధానాలకు ఇది వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది. ఈ వర్గంలోని ఉద్యమకారులు బ్రిటీషుపాలకుల పతనం కొరకు సాయుధ పోరాట విప్లవం అవసరమని విశ్వసించారు. విప్లవ ఉద్యమకారులు ప్రధానంగా బెంగాల్, మహారాష్ట్ర, బీహార్, యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్, పంజాబులలో కేంద్రీకృతమై ఉండేవారు. మిగతా భారతదేశంలో ఇతర ఉద్యమకారుల సమూహాలు చెదురుమదురుగా ఉండేవి. == ఆరంభం == 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి ముందు కొన్ని చెదురుమదురు సంఘటనలు మినహా బ్రిటిష్ పాలకులకు వ్యతిరేకంగా సాయుధ తిరుగుబాటు జరగలేదు. 1905 లో బెంగాల్ విభజన సమయంలో విప్లవ తత్వాల ద్వారా ఉద్యమం ఉనికిని చూపించాయి. 1906 ఏప్రిల్‌లో జుగంతర్ పార్టీని స్థాపించి అరవిందో ఘోష్, అతని సోదరుడు బరిన్ ఘోష్, [[భూపేంద్రనాథ్ దత్తా]], లాల్ బాల్ పాల్, సుబోధ్ చంద్ర మల్లిక్‌ మొదలైనవారు విప్లవోద్యమంలో తొలి అడుగులు వేసారు.<ref>{{cite web|last1=Shah|first1=Mohammad|title=Jugantar Party|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jugantar_Party|website=Banglapedia|accessdate=26 July 2015}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> జుగంతర్ అనుశీలన్ సమితికి అంతర్గత సమాజంగా సృష్టించబడింది. ఇది అప్పటికే బెంగాలులో ఒక వ్యాయామ కేంద్రంగా ఉండేది. == బెంగాల్== ===అనుశీలన్ సమితి === అనుశీలన్ సమితి ప్రమథనాథ్ మిత్రా స్థాపించాడు. ఇది బాగా వ్యవస్థీకృతంగా ఉన్న విప్లవాత్మక సంఘాల్లో ఒకటి. తూర్పు బెంగాల్లో ఢాకా అనుశీలన్ సమితి అనేక శాఖలతో ప్రధాన కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది.<ref>{{cite web|last1=Misra|first1=Chitta Ranjan|last2=Shah|first2=Mohammad|title=Anushilan Samiti|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Anushilan_Samiti|website=Banglapedia|accessdate=26 July 2015}}</ref> ప్రారంభంలో హుఘానా పల్మాచ్ లలో ఉన్న విధంగా కోలకత్తా అనుశీలన్ సమితి అంతర్గత సమాజంగా (జుగంతర్‌లో) ఏర్పడింది. 1920 లలో కోలకత్తా వర్గం గాంధీజీకి సహాయనిరాకరణోద్యమంలో (నాన్-కోపరేషన్) ఉద్యమంలో మద్దతు ఇచ్చింది. అనేకమంది నాయకులు కాంగ్రెసులో అధిక పదవులను నిర్వహించారు. అనుశీలన్ సమితికి ఐదు వందల శాఖలు ఉన్నాయి. అమెరికా, కెనడాల్లో నివసిస్తున్న భారతీయులు గదర్ సంస్థను స్థాపించారు. ===జుగంతర్=== 21 విప్లవకారులతో [[బాఘా జతిన్]] ఆయుధాలు పేలుడు పదార్ధాలు, ఆయుధాలు సేకరించడం, బాంబుల తయారుచేయడం ప్రారంభించాడు. జుగాందర్ ప్రధాన కార్యాలయం 93 / ఒక [[బౌబజార్]] స్ట్రీట్, కోల్‌కతా చిరునామాలో ఉంది. వీరిలో కొంతమంది అనుభవం కలిగిన సభ్యులు రాజకీయ, సైనిక శిక్షణ కోసం విదేశాలకు పంపబడ్డారు. వాటిలో ఒకటి హేమచంద్ర కనుంగో ప్యారిస్‌లో శిక్షణ పొందాడు. కోలకత్తాకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత కలకత్తాలోని మణికులా శివారులోని తోటలో ఒక మిశ్రమ మత పాఠశాల, బాంబు కర్మాగారాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. అయినప్పటికీ ఖుదిరామ్ బోసు, ప్రఫుల్ల చకి (1908 ఏప్రిల్ 30న) ముజాఫర్పూర్ జిల్లా జడ్జి కింగ్స్‌ఫోర్డును హత్యచేయడానికి ప్రయత్నించారు. తరువాత పోలీసు ప్రారంభించిన దర్యాప్తు అనేకమంది విప్లవకారులను అరెస్టు చేయడానికి దారితీసింది. [[File:BaghaJatin14.jpg|right|thumb|200px|1910 లో జతీంద్రనాథ్ ముఖర్జీ (బాఘా జతిన్) ]] జుగంతర్లో ఉన్న నాయకులలో బాఘా జతిన్ కూడా ఒకరు. అయనను హౌరా కుట్ర కేసుతో సంబంధించిన పలు ఇతర నాయకులతో పాటు అరెస్టు చేశారు. వారు రాజద్రోహం కోసం ప్రయత్నించారు. వారు పాలకులకు వ్యతిరేకంగా సైన్యం వివిధ రెజిమెంట్లను తయారుచేసారు.<ref>The major charge... during the trial (1910–1911) was "conspiracy to wage war against the King-Emperor" and "tampering with the loyalty of the Indian soldiers" (mainly with the [[10th Jats]] Regiment) (cf: ''Sedition Committee Report'', 1918)</ref> ఇతర విప్లవాత్మక సమూహాలతో కలిసి జుగంతర్ విదేశాలకు చెందిన భారతీయుల సహాయంతో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో బ్రిటీషు పాలకులకు వ్యతిరేకంగా సాయుధ తిరుగుబాటు చేయడానికి ప్రణాళిక చేశారు. ఈ ప్రణాళిక భారతీయ సముద్ర తీరంలో నిలిపి ఉంచిన జర్మనీ ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రిపై రహస్యంగా ఆధారపడింది.<ref>[[Rowlatt Committee|''Rowlatt Report'' (§109–110)]]</ref><ref>''First Spark of Revolution'' by A.C. Guha, pp. 424–434.</ref> ఈ ప్రణాళిక " ఇండో-జర్మన్ ప్లాట్ " అని పిలువబడింది. అయితే తిరుగుబాటు ప్రణాళిక కార్యరూపం దాల్చలేదు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత జుగాన్దార్ ఉద్యమంలో గాంధీకి మద్దతు ఇచ్చారు. వారిలో చాలా మంది నాయకులు కాంగ్రెసులో ఉన్నారు. అయినప్పటికీ ఈ బృందం దాని విప్లవాత్మక కార్యకలాపాలను కొనసాగించారు. వీరు చేసిన కార్యకలాపాలలో [[చిట్టగాంగ్ ఆయుధశాల దాడి]] ముఖ్యమైన సంఘటనగా ఉంది. బాదల్-ఫినేష్ ఇందులో సభ్యులుగా ఉన్నారు. ==ఉత్తర ప్రదేశ్== ===హిందూస్థాన్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్ === [[File:Bhagat Singh Sukh Dev Raj Guru.jpg|thumb|భగత్ సింగ్, సుఖ్‌దేవ్ థాపర్, శివరామ్ రాజ్‌గురు]] 1924 అక్టోబరు న ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని కాన్పూరులో రాంప్రసాద్ బిస్మిల్, జోగేష్ చటర్జీ, [[చంద్రశేఖర్ ఆజాద్]], [[యోగేంద్ర శుక్లా]], సచిన్ద్రాన్ సన్యాల్ వంటి విప్లవకారులచే హిందూస్తాన్ రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్ (హెచ్.ఆర్.ఎ.) స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |url=http://www.gatewayforindia.com/history/british_history4.htm |title=Gateway of India article |access-date=2018-08-10 |archive-date=2012-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120629130159/http://www.gatewayforindia.com/history/british_history4.htm |url-status=dead }}</ref> పార్టీకి వలసరాజ్యాల పాలనను ముగించడం. " ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ ఇండియా " స్థాపించడానికి సాయుధ విప్లవాన్ని నిర్వహించడం లక్ష్యంగా ఉన్నాయి. ఈ సమూహం తిరుగుబాటు ముఖ్యమైన చర్యలలో కాకోరీ రైలు దోపిడీ ఒకటి. కాకోరి కేసు అష్ఫాకుల్లా ఖాన్, రాంప్రసాద్ బిస్మిల్, రోషన్ సింగ్, రాజేంద్ర లాహిరిలను ఉరి తీయడానికి దారితీసింది. ఈ బృందానికి వెనుకడుగు వేయడానికి కాకోరి కేసు ప్రధానంగా ఉంది. అయినప్పటికీ ఈ బృందం త్వరలోనే చంద్రశేఖర్ ఆజాద్ నాయకత్వంలో భగత్ సింగ్, భగవతి చరణ్ వొహ్రా, సుఖదేవ్ వంటి సభ్యులతో 1928 సెప్టెంబరు 9, 10 తేదీల్లో " హిందూస్తాన్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్ (HSRA)"గా తిరిగి అవతరించింది. లాహోర్లో 1928 డిసెంబరు 17 న భగత్ సింగ్, ఆజాద్, [[రాజ్ గురు]], [[లాలా లజపతిరాయ్]] మీద ఘోరమైన లాఠి-ఛార్జి చేసిన పోలీసు అధికారి సౌండరు హత్యకు గురయ్యాడు. [[భగత్ సింగ్]], [[బటుకేశ్వర్ దత్]] సెంట్రల్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీలో ఒక బాంబును విసిరారు. అసెంబ్లీ బాంబ్ కేసు విచారణ జరిగిన తరువాత భగత్ సింగ్, [[సుఖ్‌దేవ్ థాపర్‌]], శివరాం రాజ్‌గురు 1931 మార్చి 23 న ఉరితీయబడ్డారు. ==మహారాష్ట్ర == ===కొత్వాల్ దస్తా === వీర్ భాయ్ కోత్వాల్ క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో థానే జిల్లాలోని కర్జాత్ తాలూకాలో ఒక సమాంతర ప్రభుత్వాన్ని "కోత్వాల్ దస్తా" అని పిలిచే రహస్య కిరాయి సైనికుల బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. వారు రైతులు, స్వచ్ఛంద పాఠశాల ఉపాధ్యాయులతో సహా సుమారు 50 మంది ఉన్నారు. ముంబై నగరానికి విద్యుత్తు సరఫరా చేసే విద్యుత్ సరఫరాలను తగ్గించాలని వారు నిర్ణయించుకున్నారు. 1942 సెప్టెంబరు నుండి 1942 నవంబరు వరకు వారు 11 విద్యుత్తు టర్లకు పడిపోయింది. ఫలితంగా పరిశ్రమలు, రైల్వేలు స్తంభించాయి. ==దక్షిణ భారతదేశం == బ్రిటీషుకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుకు హలగాలి (బాగల్కోట్ జిల్లాలోని ముదోల్ తాలూ) సాక్ష్యంగా ఉంది. ముదోల్ యువరాజు ఘొర్పాడే బ్రిటిషు అధికారాన్ని అంగీకరించాడు. కానీ ఇదుకు బెడాస్ (వేటగాళ్లు) ఒక యుద్ధ వీరులు అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేస్తూ కొత్త యుద్ధానికి అనుగుణంగా పోరాటానికి తెరతీసారు. బ్రిటిష్ 1857 లో ఆయుధాల నిరాకరణ చట్టం ప్రకటిస్తూ 1857 నవంబరు 10 వ తేదీకి ముందు ప్రమాదకరమైన ఆయుధాలు కలిగివున్న పురుషులు వాటిని నమోదు చేసుకుని లైసెన్స్ పొందాలని ఆదేశించారు. సతారా కోర్టు ఉద్యోగం నుండి బయటపడిన సైనికుడు బాబాజీ నింబాల్కర్ ఈ ప్రజలకు ఆయుధాల మీద వారి వారసత్వ హక్కును వదులుకోవద్దని సలహా ఇచ్చాడు. బెడాస్ నాయకులలో ఒకరు జాదుగిని ముడోల్ వద్ద ఉన్న నిర్వాహకుడు ఆహ్వానించాడు. నవంబరు 11 న జడ్జియా అడిగనప్పటికీ లైసెన్సు పొందటానికి ఒప్పించారు. ఇతరులు జడ్జియాను అనుసరిస్తారనే నిర్వాహకుడు ఆశలు పలికారు. అందువల్ల అతను నవంబరు 15 న, 20 న, 21 న హజగాలికి తన ఏజెంట్లను పంపించాడు. కాని ఏజెంట్ల అభ్యర్ధనలు విజయవంతం కాలేదు. నవంబరు 21 న పంపిన ఏజెంట్ల మీద జాద్గియా, బాల్యాలు దాడి చేసి వారిని బలవంతంగా తిరిగి పంపారు. నవంబరు 25 న పంపిన మరో ఏజెంట్ గ్రామంలో ప్రవేశించడానికి అనుమతించబడలేదు. ఇంతలో మండూర్, బడూనీ, అలగుండి పొరుగు గ్రామాల నుండి బెడాస్, ఇతర సాయుధ వీరులు హాలాగాలి వద్ద సమావేశమయ్యారు. నిర్వాహకుడు మేజర్ మాల్కోంకు సమీపంలోని సైన్యం ప్రధాన కార్యాలయంలో కమాండరుగా వ్యవహరించాడు. నవంబరు 29 న సెటన్ కరణను హాలాగాలికి పంపాడు. బ్రిటీషువారు హలగలికి ప్రవేశించడానికి 500 మంది తిరుగుబాటుదారులు అనుమతించలేదు. రాత్రి సమయంలో పోరాటం జరిగింది. నవంబరు 30 న మేగల్ మాల్కం బాగల్కోట్ నుండి 29 వ రెజిమెంటుతో వచ్చాడు. వారు గ్రామంలో కాల్పులు జరిపారు. బాబాజీ నింబల్కరుతో సహా పలువురు తిరుగుబాటుదారులు చనిపోయారు. బ్రిటీషు పెద్ద సైన్యం, మెరుగైన ఆయుధాలు కలిగిన 290 మంది తిరుగుబాటుదారులను అరెస్టు చేశారు. డిసెంబరు 11 న 29 మందిని విచారించి 11 మంది ముదోల్ వద్ద ఉరితీశారు. జగదీయ, బాలియాలతో సహా అదనంగా 6 మందిని 1857 డిసెంబరు 14 న హాలాగాలిలో ఉరితీయబడ్డారు. ఈ తిరుగుబాటులో ఏ రాకుమారుడు లేదా జగిర్దారు పాల్గొనలేదు. అయితే సాధారణ సైనికులు మాత్రం పాల్గొన్నారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హింసాత్మకమైన విప్లవ కార్యకలాపాలు ఎప్పటికీ రూఢి కాలేదు. తిరునెల్వేలి (తిన్నెవెల్లె) కలెక్టరు హత్యగా విప్లవకారులకు ఆపాదించబడిన ఏకైక హింసాత్మక చర్యగా పేర్కొనబడింది. 1911 జూన్ 17 న తిరునెల్వేలి కలెక్టరు రాబర్టు ఆషే ఆర్. వంచీ అయ్యరు చేత చంపబడ్డాడు. తదనంతరం ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. దక్షిణ భారతదేశంలో ఒక విప్లవాత్మక రాజకీయ హత్యకు ఇది ఏకైక ఉదాహరణగా ఉంది. ==భారతదేశం వెలుపల == ===ఇండియా హౌస్ === {{ప్రధాన వ్యాసం|ఇండియా హౌస్}} ఇండియా హౌస్ 1905 - 1910 ల మధ్య ఒక అనధికార భారతీయ జాతీయ సంస్థగా ఉనికిలో ఉంది. ఇది భారత జాతీయ విద్యార్థుల జాతీయ భావాలను, జాతీయ కార్యకలాపాలను ప్రోత్సహించడానికి మొదట శ్యామ్జీ కృష్ణవర్మ ఉత్తర లండన్లోని హైగేట్‌లో ప్రారంభమైనది. బ్రిటన్లో భారత విద్యార్థులలో భారతీయ విద్యార్థులలో విప్లవభావాలు, మేధోరాజకీయ భావాలు కలిగిన జాతీయవాదుల సమావేశ ప్రదేశంగా మారింది. ఇది భారతదేశం వెలుపల విప్లవాత్మక భారతీయ జాతీయవాదుల కొరకు అత్యంత ప్రముఖ కేంద్రంగా అవతరించింది. హౌస్ ప్రచురించిన ఇండియన్ సోషియాలజిస్ట్ సాహిత్యం వలసవాద వ్యతిరేక చర్యలకు ప్రముఖ వేదికగా ఉండేది. ఇది భారతదేశంలో "తిరుగుబాటు సాహిత్యం"గా నిషేధించబడింది. ఇండియా హౌసును అనేక ప్రసిద్ధ భారతీయ విప్లవకారులు, జాతీయవాదులు ప్రారంభించారు. అత్యంత ప్రసిద్ధ వి.డి. సావర్కర్, వి.ఎన్. ఛటర్జీ, లాలా హర దయాల్, వి.వి.ఎస్. అయ్యర్ ఇందులో పనిచేసారు. భారతీయ సెడెటియోనిస్టులకు వ్యతిరేకంగా పనిచేసిన స్కాట్లాండ్ యార్డు మీద ఇండియా హౌస్ దృష్టి కేంద్రీకరించింది. అలాగే నవజాత భారతీయ రాజకీయ ఇంటలిజెన్స్ కార్యాలయం కొరకు పని చేయడం మీద కూడా దృష్టి కేంద్రీకరించింది. ఇండియా హౌస్లో సభ్యుడు మదన్ లాల్ తింగ్గ్రా చేత " విలియం హట్ కర్జోన్ వైల్లీ " హత్య జరిగిన నేపథ్యంలో ఇండియన్ హౌస్ అధికారాన్ని కోల్పోయింది. ఈ కార్యక్రమంలో లండన్ పోలీస్ గృహ కార్యకలాపాలను కట్టడి చేసారు. తరువాత [[శ్యామ్‌జీ కృష్ణ వర్మ]], భికాజీ కామలు వంటి కార్యకర్తలు ఐరోపాకు తరలి వెళ్ళి అక్కడ నుండి భారతీయ జాతీయువాదుల కొరకు పని చేయడం ప్రారంభించారు. హర దయాల్ వంటి కొందరు భారతీయ విద్యార్థులు యునైటెడ్ స్టేట్స్కు తరలివెళ్లారు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సందర్భంగా భారతదేశంలో జాతీయవాద విప్లవాత్మక కుట్రలో (జర్మనీ, భారతీయ కుట్ర) ఈ సంస్థ నెట్వర్క్ కీలకమైంది. === గదర్ పార్టీ === {{main|గదర్ పార్టీ}} గదర్ పార్టీ ప్రధానంగా 1913 లో భారతదేశానికి బ్రిటిష్ పాలనతో సంబంధరహితంగా విదేశాల్లో పనిచేయడం ప్రారంభమైంది.<ref>''Study of Sikhism and Punjabi migration'' by Bruce La Brack, University of bcbPacifica, Stockton, California</ref> పార్టీ భారతదేశంలో విప్లవకారులతో కలిసి పనిచేసింది. వారికి ఆయుధాలను, మందుగుండు సామగ్రిని పొందడానికి సహాయపడింది. పార్టీ ప్రముఖ నాయకుడు లాలా హర్దయల్ గదర్ వార్తాపత్రిక స్థాపించాడు. 1914 లో జరిగిన " కోమాగాట మారు " సంఘటనతో ప్రేరణ పొందిన వేలమంది భారతీయులు తమ వ్యాపారాలను విక్రయించటానికి యు.ఎస్.ఎ.లో నివసిస్తూ బ్రిటిష్ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలలో పాల్గొనడానికి భారతదేశానికి తిరిగి వెళుతూ ఉండేవారు. పార్టీలో చురుకైన సభ్యులు భారతదేశం, [[మెక్సికో]], [[జపాన్]], [[చైనా]], [[సింగపూర్]], [[థాయిలాండ్]], [[ఫిలిప్పీన్స్]], మలయా, ఇండో చైనా, తూర్పు, దక్షిణ ఆఫ్రికాలో ఉన్నారు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సందర్భంగా ఇది హిందూ జర్మన్ కుట్ర ప్రధాన కార్యకలాపాలలో ఒకటిగా ఉంది. ===బెర్లిన్ కమిటీ === భూపేంద్ర నాథ్ దత్, లాలా హర్దయాల్ "జిమ్మేర్మన్ ప్రణాళిక" ఆధ్వర్యంలో జర్మన్ విదేశాంగ కార్యాలయం పూర్తి మద్దతుతో 1915 లో వీరేంద్ర నాథ్ చటోపాధ్యాయ "[[భారత స్వాతంత్ర్య కమిటీ|భారత స్వాతంత్రానికి బెర్లిన్ కమిటీ]]" స్థాపించబడింది. ప్రధానంగా క్రింది నాలుగు లక్ష్యాలు సాధించడం వారి లక్ష్యంగా ఉంది: * : విదేశాలలో భారత విప్లవకారులను సమీకరించండం. * : విదేశాల్లో ఇండియన్ దళాల మధ్య తిరుగుబాటు ప్రేరణ కలిగించడం. * : భారతదేశానికి వాలంటీర్లను, ఆయుధాలను పంపండం. * : భారత్ స్వాతంత్ర్యం పొందేందుకు బ్రిటీషు ఇండియా సాయుధ దండయాత్రను నిర్వహించేందుకు, తిరిగి బ్రిటిష్ వారిని తిరిగి పంపడం. == కాలక్రమానుసారం == ===మొదటి ప్రంపంచ యుద్ధానికి ముందు === ====అలీపోర్ బాంబు కుట్ర కేసు ==== [[File:Cellular Jail 2.JPG|thumb|250px|సెల్యులార్ జైలు విభాగం, పోర్ట్ బ్లెయిర్. (చిత్రంలో సెంట్రల్ టవర్‌ని చూడచ్చు) ]] తయారీ కార్యకలాపాలతో సంబంధాలున్న అరుబిందో ఘోషుతో సహా జుగంతర్ పార్టీలోని పలువురు నాయకులు అరెస్టయ్యారు. అనేకమంది కార్యకర్తలు అండమాన్ సెల్యులార్ జైలుకు తరలించారు. ====హౌరా గ్యాంగ్ కేస్ ==== 1910 లో షమ్సుల్ ఆలం హత్యకు సంబంధించి బఘా జతిన్ (జతీంద్ర నాథ్ అని పిలిచారు) ముఖర్జీతో సహా పలువురు ప్రముఖ జుగంధార్ నాయకులు ముందుగా ఖైదు చేయబడలేదు. వికేంద్రీకృత సమాఖ్య చర్యకు బాఘా జతిన్ క్రొత్త విధానానికి ధన్యవాదాలు. 1911 లో నిందితులు అధిక సంఖ్యలో విడుదలయ్యారు. ====డిల్లి - లాహోర్ కుట్ర కేసు ==== బ్రిటిష్ ఇండియా వైశ్రాయి లార్డ్ హర్డింగె హత్యచేయడానికి ప్రణాళిక చేసిన కేసు ఢిల్లీ కుట్ర కేసును (డిల్లి లాహోర్ కుట్ర) గా పిలువబడింది. బెంగాలులో రహస్యంగా విప్లవాత్మ ఉద్యమకారుడు రాష్బీహారీ బోస్ నేతృత్వంలో సచిన్ సన్యాల్‌తో కలిసి 1912 డిసెంబరు 23 న హత్యచేయడానికి కుట్ర చేసాడు. ఈ హత్యాప్రయత్నంలో డిల్లీ లోని చాందినీ చౌక్ ప్రాంతంలో వైస్రాయిస్ హౌడా మీద నాటు బాంబు విసిరినప్పుడు వైస్రాయ్, లేడీ హార్డింగ్‌తో కలిసి గాయాలతో తప్పించుకున్నప్పటికీ అయినప్పటికీ మహోత్ చంపబడ్డాడు. ఈ సంఘటన తరువాత బెంగాలీ, పునాబి రహస్య విప్లవాన్ని అణిచివేయడానికి ప్రయత్నాలు జరగడంతో కొంతకాలం తీవ్ర ఒత్తిడికి గురైంది. దాదాపు మూడు సంవత్సరాలుగా రష్ బిహారీ విజయవంతంగా అరెస్టు నుండి తప్పించుకున్నాడు. గదర్ కుట్రలో చురుకుగా పాల్గొని అది వెలుగులోకి వచ్చే ముందుగా 1916 లో జపానుకు పారిపోయాడు. హత్యాయత్నం తరువాత జరిగిన దర్యాప్తులు ఢిల్లీ కాన్స్పిరెస్ విచారణకు దారి తీసింది. బాంబును విసిరినందుకు బాంసింత్ కుమార్ బిశ్వాస్, అమిర్ చంద్, అవధ్ బిహారీతో కలిసి కుట్రకు పాల్పడిన వారిలో వారి పాత్రలు నిర్ధారించబడినప్పటికీ, ఈ బాంబును విసిరిన నిజమైన ఇప్పటి వరకూ గుర్తించబడలేదు. ===మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం=== ====ఇండో- జర్మన్ సమైఖ్య ఉద్యమం ==== ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో ఇండో-జర్మన్ ఉద్యమం హిందూ-జర్మన్ కుట్ర (గదర్ ఉద్యమం (లేదా గదర్ కుట్ర) ) భారతదేశం, యునైటెడ్ స్టేట్స్, జర్మనీ, ఐరిష్ రిపబ్లికన్లలో ఉన్న భారతీయ జాతీయవాదుల చేత రూపకల్పన చేయబడింది. 1914 - 1917 ల మధ్య జర్మన్ మొదటి విదేశీకార్యాలయం జర్మన్ మద్దతుతో బ్రిటిషు రాజ్‌కు వ్యతిరేకంగా పన్-ఇండియన్ తిరుగుబాటును ప్రారంభించింది.<ref name=Plowman84>{{Harvnb|Plowman|2003|p=84}}</ref><ref name=Hoover252>{{Harvnb|Hoover|1985|p=252}}</ref><ref name=GBrown300>{{Harvnb|Brown|1948|p=300}}</ref> 1915 ఫిబ్రవరిలో భారత ఉపఖండంలో బ్రిటిష్ రాజ్‌ను పడగొట్టడానికి పంజాబ్ నుండి, సింగపూర్ నుండి బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీలో పాన్-ఇండియన్ తిరుగుబాటును అసంతృప్తికి గురిచేసిన అనేక కుట్రలలో ఇది అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. బ్రిటిష్ నిఘా గదర్ ఉద్యమంలో విజయవంతంగా జోక్యం చేసుకుని కీలక వ్యక్తులను అరెస్టు చేస చివరిసారిగా కుట్రను అడ్డుకుంది. విఫలమైన సింగపూర్ తిరుగుబాటు ఈ ప్లాటులో ప్రముఖ భాగంగా ఉంది. ఇతర చిన్న విభాగాల్లోని తిరుగుబాట్లు, భారతదేశం లోపల సైనిక దళాలు కూడా ధ్వంసం చేయబడ్డాయి. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో భారతదేశ తిరుగుబాటు ఆరంభమైనప్పటికీ బ్రిటిష్ భయాలకు భిన్నంగా యునైటెడ్ కింగ్డంకు మద్దతుగా ప్రధాన రాజకీయ నాయకత్వం విశ్వసనీయత బహిర్గతమైంది. యుద్ధవీరులను, వనరులను అందించడం భారత్ బ్రిటిష్ యుద్ధ ప్రయత్నానికి భారీగా సహకరించింది. సుమారు 1.3 మిలియన్ల మంది భారతీయ సైనికులు, కార్మికులు [[ఐరోపా]], [[ఆఫ్రికా]], మధ్యప్రాచ్యంలో పనిచేశారు. భారత ప్రభుత్వాలు, రాజులు ఇద్దరూ ఆహారం, డబ్బు, మందుగుండు సామగ్రిని సరఫరా చేసారు. అయితే [[బెంగాల్]], [[పంజాబు]] కాలనీ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలు కొనసాగించారు. బెంగాల్లో తీవ్రవాదం పంజాబులో అశాంతితో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. ఇవి దాదాపుగా ప్రాంతీయ పరిపాలనను స్తంభింపచేయడానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చింది. 1912 నాటికి భారతదేశ విప్లవాత్మక ఉద్యమంతో జర్మనీ సంబంధాల రూపకల్పన చేయబడింది. యునైటెడ్ స్టేట్సులో గదర్ పార్టీ, జర్మనీలోని బెర్లిన్ కమిటీ, భారతదేశంలో రహస్య భారత విప్లవం, సిన్ ఫెయిన్, జర్మన్ ఫారిన్ కార్యాలయం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభంలో శాన్ఫ్రాన్సిస్కోలో కాన్సులేట్ కాలనీ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలలో ప్రధానపాత్ర వహించాయి. తిరుగుబాటు సమయంలో విఫలమైన అనేక తిరుగుబాటు ప్రయత్నాలు జరిగాయి. వాటిలో ఫిబ్రవరి తిరుగుబాటు ప్రణాళిక, సింగపూర్ తిరుగుబాటు ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యమం ఒక భారీ అంతర్జాతీయ ప్రతివాద-గూఢచార ఆపరేషన్ పది సంవత్సరాల పాటు కొనసాగించిన కఠినమైన రాజకీయ చర్యల (భారత రక్షణ చట్టం 1915 తో సహా) ద్వారా అణిచివేయబడింది. అన్నె లార్సెన్ ఆయుధాల ప్లాట్లు, కాబూల్ మిషన్ కూడా బ్రిటిష్ ఇండియాకు వ్యతిరేకంగా ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ర్యాలీ జరిపేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలు కాలానీవ్యతిరేక ఇతర కుట్రలలో భాగంగా ఉన్నాయి. భారతదేశంలో కన్నాట్ రేంజర్స్ తిరుగుబాటు, 1916 లో బ్లాక్ టామ్ పేలుడు కూడా కుట్రకు సంబంధించిన చిన్న సంఘటనలుగా పరిగణించబడ్డాయి. ఇండో-ఐరిష్-జర్మన్ కూటమి ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తరించిన బ్రిటిషు గూఢచార ప్రయత్నాలకు లక్ష్యంగా ఉన్నాయి. ఇది మరింతగా తమకు వ్యతిరేకంగా జరుగనున్న కుట్ర ప్రయత్నాలు, ప్రణాళికలను నివారించడంలో విజయం సాధించింది. [[ఆనీ లార్సెన్ వ్యవహారం]] తర్వాత అమెరికా గూఢచార సంస్థలు 1917 లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం లోకి ప్రవేశించిన కీలక వ్యక్తులను అరెస్టు చేయడంలో విజయం సాధించాయి. భారతదేశంలో లాహోర్ కుట్ర కేసు, యు.ఎస్.ఎ.లో హిందూ జర్మన్ కుట్ర విచారణ ఆ సమయంలో అతి ఖరీదైన అలాగే దీర్ఘకాలం కొనసాగిన విచారణగా భావించబడింది.<ref name=Plowman84/> యుధ్ధం ముగిసే నాటికి చాలా వరకు అణచివేయబడి అణగారిన ఈ ఉద్యమం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో బ్రిటిష్ ఇండియాకు ముఖ్యమైన ముప్పుగా నిలిచి రాజ్ భారత పాలసీని మార్గదర్శకత్వం చేయడానికి ప్రధాన కారణంగా మారింది. ===టెహ్రెక్ ఇ రెష్మి రుమాల్ === యుద్ధ సమయంలో పాన్-ఇస్లామిస్ట్ ఉద్యమం కూడా బ్రిటిషు రాజ్‌ను పడగొట్టడానికి ప్రయత్నించి ఇండో-జర్మన్ కుట్రతో దగ్గరి సంబంధాన్ని ఏర్పరచింది. తెబ్రేక్-ఎ-రెష్మి రుమల్ను డియోబంది ఉద్యమం తలెత్తింది. డిబో బాండి నాయకులు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ఒట్టోమన్ టర్కీ, ఇంపీరియల్ జర్మనీ, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మద్దతుతో బ్రిటిష్ ఇండియాలో పాన్-ఇస్లామిక్ తిరుగుబాటు ప్రారంభించేందుకు ప్రయత్నించారు. ఈ కుట్రలు పంజాబు సిఐడి విచారణలో ఆఫ్ఘనిస్తాన్లోని దేవోబంది నాయకులలో ఒకరు [[ఉబైదుల్లా సింధీ]] నుండి పెర్షియాలో మరొక నాయకుడైన మహ్మద్ అల్ హసన్‌కు వచ్చిన ఉత్తరాల ద్వారా వెల్లడైంది. ఈ అక్షరాలు సిల్క్ వస్త్రంలో రాయబడ్డాయి. అందుకే దీనికి సిల్క్ లెటర్ కుట్ర పేరువచ్చింది.<ref name=Qureshi>Pan-Islam in British Indian Politics: A Study of the Khilafat Movement, 1918–1924.(Social, Economic and Political Studies of the Middle East and Asia). M. Naeem Qureshi. pp. 79, 80, 81, 82.</ref><ref>Sufi Saints and State Power: The Pirs of Sind, 1843–1947. Sarah F. D. Ansari, p. 82</ref> ===యుద్ధాల మద్య === ====చిట్టగాంగ్ ఆర్మౌరీ రెయిడ్ ==== 1930 ఏప్రిల్ 30న [[చిట్టగాంగ్|సూర్య సేన్]] నాయకత్వంలో తిరుగుబాటుదారులు పోలీసులు, సహాయక దళాల ఆయుధాల దాడి చేయడానికి చిట్టగాంగ్లోని సమాచార ప్రసారాలన్నింటిని కత్తిరించారు. విప్లవకారులు దాడిన విజయవంతంగా పూర్తి చేసిన తరువాత భారతదేశంలోని ప్రాంతీయ జాతీయ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. దీని తరువాత జలాలబాద్ హిల్ సమీపంలో ప్రభుత్వ దళాలతో ఘోరమైన ఘర్షణ జరిగింది. విప్లవకారులు చిన్న సమూహాలుగా చెదిరిపోయారు. కొంతమంది విప్లవకారులు పోలీసులతో తుపాకీ పోరాటంలో చంపబడ్డారు లేదా ఖైదు చేయబడ్డారు. విప్లవకారులు ప్రభుత్వ అధికారులను, పోలీసులను హత్య చేశారు. 1932 లో చిట్టగాంగ్లో యూరోపియన్ క్లబ్బు మీద దాడికి ప్రిలిలత వడ్డాదార్ నాయకత్వం వహించాడు. సూర్య సేనును 1933 లో అరెస్టు చేసి 1934 జనవరి 8 న ఉరితీశారు. ====కేంద్ర అసెంబ్లీ బాంబు కేసు (1929)==== భగత్ సింగ్, బతుకేశ్వర్ దత్ వారి విప్లవాత్మక తత్వశాస్త్రం - "చెవిటి వినేలాచేయడానికి" అని ప్రకటించిన కరపత్రాలతో కూడిన ఒక బాంబును విసిరారు. భగత్ సింగ్, సుఖ్దేవ్, రాజ్గురులు ఉరితీయబడ్డారు. అనేక మంది ఖైదు చేయాలని తీర్పును ఎదుర్కొన్నారు. బతుకేశ్వర్ దత్ తన సహచరులతో అఙాతంలో నివసించి 1965 జూలైలో ఢిల్లీలో మరణించారు. వీరందరిని ఫిరోజ్పూర్ (పంజాబులో ఇండియా) లో దహనం చేశారు. ప్రభుత్వాధికారి అప్రూవరుగా మారిన ఫణింద్రరాన్ ఘోషును చంపినందుకు జాతీయవాది బైకుంఠ శుక్లాను ఉరితీశారు. ఫలితంగా భగత్ సింగ్, సుఖదేవ్, రాజ్గురులు ఉరితీయబడ్డారు. అతను యోగేంద్ర శుక్ల మేనల్లుడు. బైకుంఠ శుక్లా 1930 లో 'ఉప్పు సత్యాగ్రహ' లో చురుకుగా పాల్గొని స్వతంత్ర పోరాటంలో ప్రారంబించారు. ఆయన హిందూస్తాన్ సేవాదల్, హిందూస్తాన్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్ వంటి విప్లవాత్మక సంస్థలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. లాహోర్ కుట్ర కేసులో విచారణ ఫలితంగా 1931 లో గొప్ప భారతీయ విప్లవకారులైన భగత్ సింగ్, రాజ్గురు, సుఖ్దేవ్ల ఉరితీయడం జరిగింది. విప్లవ పార్టీలోని ఇప్పటివరకు కీలక సభ్యుడు అయిన ఫనుంద్రా నాథ్ ఘోష్, ఒక సాక్షిని తిరస్కరించడం ద్వారా సాక్ష్యాలను మోసం చేసిన కారణంగా ఉరితీయడం సంభవించింది. ఘోష్ను సైద్ధాంతిక చర్యగా అమలు చేయాలని బైకుంత్ నియమించబడ్డాడు. ఆయన 1932 నవంబరు 9 న విజయవంతంగా నిర్వహించారు. అతన్ని అరెస్టు చేసి చంపడం కోసం ప్రయత్నించారు. బైకుంఠ 1934 మే 14 న గయా సెంట్రల్ జైలులో దోషిగా నిర్ణ్యించి ఉరి తీయబడ్డాడు. అప్పటికి అయన వయసు కేవలం 28 సంవత్సరాలు మాత్రమే. 1931 ఫిబ్రవరి 27 న, చంద్రశేఖర్ ఆజాద్ మీద పోలీస్ కాల్పులు జరిపారు. ఇది చివరికి అసోసియేషన్ దురదృష్టమని స్పష్టంగా తెలియదు. కానీ చంద్రశేఖర్ ఆజాద్ మరణం, ప్రసిద్ధ కార్యకర్తలు: భగత్ సింగ్, సుఖ్దేవ్, రాజ్గురులను ఉరితీయడంతో సాధారణ ప్రజలు అసోసియేషన్ బలహీనపడిందని అవగాహన చేసుకున్నారు. ====డల్హౌసీ స్క్వేర్ బాంబు కేసు ==== 1930 ఆగస్టు 25 న కలకత్తా పోలీసు కమీషనర్ " చార్లెస్ టెగార్టు " మీద బాంబు విసరబడింది. ====కకొరీ ట్రెయిన్ రాబరీ ==== చంద్రశేఖర్ ఆజాద్, రాంప్రసాద్ బిస్మిల్, జోగేష్ ఛటర్జీ, అష్ఫాకుల్లా ఖాన్, బన్వారీ లాల్, వారి సహచరులు ట్రెజరీ దోపిడీలో పాల్గొన్నారు. 1925 ఆగస్టు 9 న లక్నోలో 40 మైళ్ళ (64 కిమీ) దూరంలో కకోరి స్టేషన్, అలమ్ నగర్ మధ్య దోపిడీ జరిగింది. పోలీసు తీవ్రంగా వేట ప్రారంభించి పెద్ద సంఖ్యలో తిరుగుబాటుదారులను అరెస్టు చేసి కకోరి కేసుతో సంబంధం ఉందేమో అని విచారించి అష్ఫాకుల్లా ఖాన్, రాంప్రసాద్ బిస్మిల్, రోషన్ సింగ్, రాజేంద్ర లాహిరీలను ఉరితీశారు. నలుగురిని పోర్ట్ బ్లెయిర్లోని సెల్యులర్ జైలుకు పంపారు. అండమానులో నిర్బంధజీవితం గడపాలని పదిహేడు మంది ఇతరులకు సుదీర్ఘకాలం శిక్ష విధించారు. ===రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం === సంవత్సరాలలో పరిస్థితిలో మార్పులు సంభవించాయి. బ్రిటీషూవారిలో భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టాలన్న ఆలోచిస్తున మొదలైంది. మత రాజకీయాలు రూపుదిద్దుకున్నాయి. ప్రాథమిక రాజకీయ నేపథ్యం విప్లవాత్మక భావనలు ఒక కొత్త దిశలో అభివృద్ధి చెందాయి. 1936 నాటికి వ్యవస్థీకృత విప్లవాత్మక ఉద్యమాలు దాదాపుగా తగ్గాయి. సర్ మైకెల్ ఓ'వియూర్ చంపడం లాగా కొన్ని మెరుపుదాడులు మినహాయింపుగా ఉన్నాయి. 1940 మార్చిన అమృతసర్ హత్యాకాండకు లండన్లో ఉధమ్ సింగ్ బాధ్యత వహించాడు. 1942 క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం సమయంలో భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో అనేక ఇతర కార్యకలాపాలు జరిగాయి. ఏదేమైనా అవి బ్రిటిష్ పరిపాలనను అణచివేయగలిగినంతగా బృహత్తరంగా ప్రణాళికాబద్ధమైన తీవ్రవంగా జరిగాయి. ఇంతలో సుభాష్ చంద్ర బోసు భారత్‌కు బయట భారత జాతీయ సైన్యాన్ని నిర్వహించి భారత సైన్యానికి నాయకత్వం వహించాడు. అదే సమయంలో కాంగ్రెసు బ్రిటీషువారితో చర్చలు జరిపింది. చివరగా భారతదేశానికి 1947 ఆగస్టు 15 న బ్రిటీషువారికి వ్యతిరేకంగా సాగించిన అహింసా ఉద్యమం ద్వారా స్వతంత్రం లభించినప్పటికీ రక్తపాతం అనివార్యం అయింది. విభజన సమయంలో దేశంలో (, సమీప భవిష్యత్ పొరుగువారు) జరిగిన రక్తపాతం, అల్లర్లు, హింసాత్మకచర్యలు అనేమంది ఉద్యమకారులను, గాంధీజీని దిగ్భ్రాంతికి గురిచేసింది. అనేకమంది విప్లవకారులు ప్రధాన స్రవంతి రాజకీయాలలో పాల్గొన్నారు. ముఖ్యంగా కాంగ్రెసు, కమ్యూనిస్టు పార్టీలు వంటి రాజకీయ పార్టీలలో చేరి భారతదేశ పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యంలో పాల్గొన్నారు. మరోవైపు అనేకమంది గత విప్లవకారులు, బందిఖానా నుండి విడుదలై సామాన్య ప్రజల జీవితాలను నడిపించారు. == మూలాలు == <references responsive="" /> {{సత్యాగ్రహాలు, పోరాటాలు, విప్లవాలు}} [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం]] [[వర్గం:విప్లవోద్యమాలు]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య విప్లవోద్యమం| ]] 96y3v7njzo6y2zbd8winkhataajigk2 0 288071 4983550 2933585 2026-10-18T11:02:00Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983550 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = మంచు ఎంటర్టైన్మెంట్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ | logo = | type = | parent = [[శ్రీ లక్ష్మీప్రసన్న పిక్చర్స్]] | owner = [[మంచు లక్ష్మి]] | foundation = [[హైదరాబాదు]]<ref>{{cite web|url=http://wikimapia.org/24265093/Manchu-Entertainment-Office|title=Manchu Entertainment Office|publisher= wikimapia.org|accessdate= 7 September 2019}}</ref> | founder = [[మంచు లక్ష్మి]] | location_city = [[హైదరాబాదు]] | location_country = ఇండియా | area_served = | key_people = [[మంచు లక్ష్మి]]<ref>{{cite web |url= http://www.bollywoodlife.com/celeb/lakshmi-manchu/ |title= Lakshmi Manchu |publisher= bollywoodlife.com |accessdate= 7 September 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201005054525/https://www.bollywoodlife.com/celeb/lakshmi-manchu/ |archive-date= 5 అక్టోబరు 2020 |url-status= dead }}</ref> | subsid = [[24 ఫ్రేమ్స్ ఫ్యాక్టరీ]] | industry = [[ఎంటర్టైన్మెంట్]] |services = [[చిత్ర నిర్మాణం]]<br>[[చిత్ర పంపిణీ]]<br>[[టీవి ప్రోగ్రాం నిర్మాణం]] | products = [[సినిమాలు]] | revenue = | operating_income = | homepage = }} '''మంచు ఎంటర్టైన్మెంట్''' [[భారతదేశం|భారతదేశ]] [[చలనచిత్రం|చలనచిత్ర]] నిర్మాణ సంస్థ. [[మంచు మోహన్ బాబు]] కుమార్తె [[మంచు లక్ష్మి]] ఈ సంస్థని స్థాపించింది. == నిర్మించిన చిత్రాలు== {| class="wikitable" style="font-size:90%" |- style="text-align:center;" ! style="text-align:center; background:#b0c4de;"| సంఖ్య ! style="text-align:center; background:#b0c4de;"| సంవత్సరం ! style="text-align:center; background:#b0c4de;"| చిత్రం ! style="text-align:center; background:#b0c4de;"| భాష ! style="text-align:center; background:#b0c4de;"| నటీనటులు ! style="text-align:center; background:#b0c4de;"| దర్శకుడు ! style="text-align:center; background:#b0c4de;"| ఇతరములు |- | 1 || 2012 || ''[[ఊ..కొడతారా ఉలిక్కిపడతారా]]'' || [[తెలుగు]] || [[నందమూరి బాలకృష్ణ]], [[మంచు మనోజ్ కుమార్]], [[దీక్షా సేథ్]], [[మంచు లక్ష్మి]] ||శేఖర్ రాజా|| |- | 2 || 2013 || ''[[గుండెల్లో గోదారి]]'' || తెలుగు || [[ఆది పినిశెట్టి]], [[సందీప్ కిషన్]], [[మంచు లక్ష్మి]], [[తాప్సీ]] ||కుమార్ నాగేంద్ర|| |- | 3 || 2015 || ''[[దొంగాట (2015 సినిమా)|దొంగాట]]''|| తెలుగు || [[మంచు లక్ష్మి]], [[అడివి శేష్]] || వంశీ క్రిష్ణ || |- |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:సినీ నిర్మాణ సంస్థలు]] [[వర్గం:2011 స్థాపితాలు]] alic1klpv916y5llela7dl5ukanfz24 0 296599 4983398 3499741 2026-10-17T19:38:31Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983398 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=May 2013}} {{Use Indian English|date=December 2015}} {{Infobox Former Country |name = Pundravardhana |image_map = Ancient Political Divisions.jpg |native_name = পুণ্ড্রবর্ধন |common_name = Pundravardhana |era = [[Bronze Age]], [[Iron Age]] |government_type = [[Monarchy]] |year_start = unknown (?~1280 BCE) |year_end = unknown (?~300 BCE) |s2 = Mahajanapadas, Janapadas |capital = [[Mahasthangarh]] |common_languages = [[Sanskrit]]<br>[[Pali]] |religion = [[Historical Vedic religion|Vedic]]<br>[[Hinduism]]<br>[[Buddhism]] |currency = |title_leader = |today = [[India]] ([[West Bengal]])<br>[[Bangladesh]] }} పౌడ్రవర్ధన (బెంగాలీ;পুণ্ড্রবর্ধন) (బ పునరోబోర్ధను, పుల్వర్ధనుడు), భారత ఉపఖండంలోని పురాతన కాలంలో పాలించబడిన ఒక పురాతన రాజ్యం; పురాతనకాలంలో ఇది ఉత్తర బెంగాలు ప్రాంతంలో ఉంది.<ref name = "Hossain"/><ref name = "Banglapedia">{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Pundravardhana | title = Pundravardhana | accessdate = 2007-11-10 | last = Ghosh | first = Suchandra | work = Banglapedia | publisher = Asiatic Society of Bangladesh | archive-url = https://web.archive.org/web/20170623150622/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Pundravardhana | archive-date = 2017-06-23 | url-status = dead}}</ref><ref name = "RCMajumdar">Majumdar, Dr. R.C., ''History of Ancient Bengal'', First published 1971, Reprint 2005, p. 10, Tulshi Prakashani, Kolkata, {{ISBN|81-89118-01-3}}.</ref> ==పేరువెనుక చరిత్ర== ‘పౌండ్ర’ అనే పదానికి సంబంధించి అనేక సిద్ధాంతాలు ఉన్నాయి. ఒక సిద్ధాంతం ప్రకారం ‘పౌడ్ర’ అనే పదం దాని మూలానికి ‘పాండు’ అనే వ్యాధి కారణంగా ఉంది. ఆ వ్యాధితో ఎక్కువ మంది ప్రజలు బాధపడుతున్న భూమి కనుక ఇది పౌండ్రాక్షేత్ర (పౌండ్ర భూమి) అని పిలుస్తారు. పుండా చెరకు జాతి. ఆ చెరకు జాతిని విస్తృతంగా పండించిన భూమిని పుండదేసా (పుండా భూమి) అంటారు. క్రీస్తుపూర్వం 8 వ -7 వ శతాబ్దానికి చెందిన ఐతేరేయ ఆర్యనకా వంటి తరువాత వేద గ్రంథాల ఆధారంగా పౌండ్ర అనేది సదానీరా నదికి (గండకి నది) తూర్పున నివసించిన ఆర్యేతర ప్రజల సమూహం. మహాభారతం కూడా ఇదే విధమైన సూచన చేసింది. సా.శ. 1 వ శతాబ్దంలో అశోకవదనలో ఈ భూమిని మొదటిసారి పౌడ్రద్రవర్ధనగా పేర్కొన్నారు. <ref>[[Ashokavadana]]</ref> ==భౌగోళికం== {{coord|display=title|25.50|N|81.50|E|}} పౌడ్రవర్ధన పురాతన రాజధాని మహాస్థాన్గడు. ఇది బోగ్రా-రంగ్పూరు రహదారిమీద బోగ్రాకు ఉత్తరాన 11 కి.మీ (7 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. ఫీడరు రహదారి (సిటాడెలు ప్రాకారాల తూర్పు వైపున 1.5 కిలోమీటర్ల దూరం నడుస్తుంది) జహాజ్ఘాటా, మ్యూజియం ఉన్న ప్రాంతానికి దారితీస్తుంది.<ref name = "Hossain 1">Hossain, Md. Mosharraf, pp. 14-15.</ref> ==అన్వేషణ== మహాస్థాన్గడు వద్ద శిథిలాల ఆవిష్కరణ, గుర్తింపుకు అనేక మంది వ్యక్తులు సహకరించారు. 1808 లో మహాస్థన్గడును కనుగొని సందర్శించిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ ఎఫ్. బుకానన్ హామిల్టన్, సి.జె.ఒ.డోనెల్, ఇ.వి. వెస్ట్‌ మాకోట్, బావెరిడ్జ్ అనుసరించారు. ఈ స్థలాన్ని పౌడ్రడ్రవర్ధన రాజధానిగా గుర్తించిన మొదటి వ్యక్తి అలెగ్జాండరు కన్నింగ్హం. ఆయన 1889 లో ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించాడు. <ref name = "Hossain 2">Hossain, Md. Mosharraf, pp. 16-19</ref> ==పౌండ్ర ప్రజలు== వేద గ్రంథాలలో పౌండ్ర ప్రజల ప్రస్తావన ఉంది. మహాభారతంలోని దిగ్విజయ విభాగం వారిని మొంగైరుకు తూర్పున ఉన్నారని సూచిస్తూ, కోసీనది తీరంలో ఒక యువరాజు పాలించినట్లు సూచిస్తుంది.<ref>In earlier days the Kosi used to flow through North Bengal. See [[Karatoya River]] for details</ref> గుప్తుల కాలం పురాణకథనాలు, ప్రాచీన చైనా రచయితలు పౌడ్రడ్రవర్ధన ఉత్తర బెంగాలులో ఉన్నట్లు పేర్కొన్నారు.<ref name = "RCMajumdar"/> ==పౌరాణిక కథనాలు== అసుర రాజు బాలికి రాణి ద్వారా అంగా, వంగా, సుహ్మా, పుంద్ర, కళింగ అనే ఐదుగురు కుమారులు కలిగారు. వారి పేరు మీద వారు 5 రాజ్యాలను స్థాపించారు. పౌడ్ర, వంగల భూములు శక్తివంతమైన రాజుల స్థానాలు మాత్రమే కాక బౌద్ధమతం, జైన మతం, హిందూ మతం వర్ధిల్లిన కేంద్రాలుగా కూడా మారాయి. ఇది క్రీస్తుపూర్వం 5 వ శతాబ్దం, సా.శ. 4 వ శతాబ్దం మధ్య ఆర్యుల విస్తరణ మొదటి దశను సూచిస్తుంది.<ref>Majumdar, Dr. R.C., p. 25</ref> ==సామ్రాజ్యాలు== ===పురాతన కాలం=== పౌండ్రరవర్ధన భూభాగంలో ఉన్న పౌండ్రనగర లేదా పౌండ్రవర్ధనపుర, శిథిలాలు బంగ్లాదేశులోని బోగ్రా జిల్లాలోని కరాటోయా నదీ తీరాన ఉన్నాయి.<ref name = "RCMajumdar"/> పౌడ్రప్రజలు వారి ఆవాసాలు తరువాతి వేద సాహిత్యంలో అపవిత్రమైనవిగా భావించబడ్డాయి. ఎందుకంటే అవి వేద సంస్కృతికి దూరంగా జీవనవిధానం ఆచరించారు.<ref name = "Banglapedia"/> క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం బ్రహ్మీ లిపిలో ప్రాకృతంలో వ్రాసిన ఒక శాసనం పురాతన ప్రదేశమైన మహాస్థాన్గడు వద్ద కనుగొనబడింది. పౌడ్రనగరం ఆ ప్రాంతంలోని మగధ వంటి ఆర్య సంస్కృతిలోని అనేక అంశాలను కలిగి ఉన్నట్లు సూచిస్తుంది.<ref>Majumdar, Dr. R.C., p. 27</ref> అశోకచక్రవర్తికి ముందు ఉత్తర బెంగాలులో, బెంగాలులోని ఇతర ప్రాంతాలలో బౌద్ధమతం ప్రవేశపెట్టబడింది. క్రీస్తుపూర్వం 2 వ శతాబ్దానికి చెందిన సాంచి వద్ద బౌద్ధ స్థూపం రెయిలింగు మీద రెండు శాసనాలు సూచించిన పునావధన నివాసులు ఇద్దరి బహుమతులను నమోదు చేశాయి. ఇందులో సూచించబడిన పునావధన నిస్సందేహంగా పౌడ్రవర్ధనను సూచిస్తుంది.<ref>Majumdar, Dr. R.C., p. 454</ref> ఆర్య-బ్రాహ్మణ సంస్కృతి ప్రభావం బెంగాలు, ఉత్తర భారతదేశం అంతటా వ్యాపించిన సమయంలో బెంగాలులో నివసిస్తున్న వివిధ ఆర్యేతర ప్రజలు శక్తివంతమైనవారుగా ఉన్నారు. అందువలన ఆర్య-బ్రాహ్మణ సంస్కృతి వ్యాప్తి తీవ్రంగా నిరోధించబడి సమీకరణకు చాలా సమయం పట్టింది.<ref>Roy, Niharranjan, ''Bangalir Itihas, Adi Parba'', {{in lang|bn}}, first published 1972, reprint 2005, pp. 216-217, Dey’s Publishing, 13 Bankim Chatterjee Street, Kolkata, {{ISBN|81-7079-270-3}}</ref> పురాతన భారతదేశం అంతటా విస్తరించి ఉన్న పెద్ద సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించిన మౌర్యులు రాజధాని పాటలీపుత్ర (ఆధునిక పాట్నా) వద్ద ఉంది. ఇది పౌండ్రనగరానికి సమీపంలో లేదు. అశోకవదనం రచన ఆధారంగా గౌతమ బుద్ధుడు నిర్గ్రాంత జ్ఞాతిపుత్ర పాదాల వద్ద నమస్కరిస్తున్నట్లు చూపించే చిత్రాన్ని గీసిన తరువాత మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్న అశోకచక్రవర్తి పౌడ్రరవర్ధనలోని అజీవికలందరిని చంపమని ఒక ఉత్తర్వు జారీ చేశాడు. ఈ ఉత్తర్వు ఫలితంగా అజివికశాఖకు అనుచరులు సుమారు 18,000 మంది ఉరితీయబడ్డారు.<ref name="John1989">{{cite book | author=John S. Strong | authorlink = John S. Strong | title=The Legend of King Aśoka: A Study and Translation of the Aśokāvadāna | url=https://books.google.com/books?id=Kp9uaQTQ8h8C&pg=PA232 | accessdate=30 October 2012 | year=1989 | publisher=Motilal Banarsidass Publ. | isbn=978-81-208-0616-0 | pages=232}}</ref><ref name="Beni2010">{{cite book | author=Beni Madhab Barua | title=The Ajivikas | url=https://archive.org/details/ajivikas00barurich | accessdate=30 October 2012 | date=5 May 2010 | publisher=General Books | isbn=978-1-152-74433-2 | pages=68–69}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 185 లో మౌర్య పాలన ముగిసిన తరువాత సా.శ. 4 వ శతాబ్దంలో గుప్తుల రాక వరకు చిన్న రాజ్యాలు, గందరగోళం ఏర్పడింది. గుప్తా కాలం నాటి రాగి పలకలు వారి తూర్పు విభాగాన్ని పుంద్రవర్ధన భుక్తి (భుక్తి ఒక ప్రాదేశిక విభాగం) గా పేర్కొన్నాయి. గుప్తసామ్రాజ్యం క్రీస్తుశకం 6 వ శతాబ్దంలో క్షీణతను ఎదుర్కొంది. ఈ ప్రాంతం 567-79లో టిబెట్టు రాజు సంబాట్సనుతో యుద్ధం చేయడం కారణంగా పతనమై ఉండవచ్చు. తదనంతరం బెంగాలు రెండు సామ్రాజ్యాలుగా (తూర్పున సమతతా, పశ్చిమాన గౌడ) విభజించబడింది.<ref name = "Hossain">Hossain, Md. Mosharraf, ''Mahasthan: Anecdote to History'', 2006, pp. 69-73, Dibyaprakash, 38/2 ka Bangla Bazar, Dhaka, {{ISBN|984-483-245-4}}</ref> కొన్ని పురాతన రికార్డులలో పౌడ్రవర్ధన గౌడలో భాగమైనట్లు ప్రస్తావించబడింది.<ref>Bandopadhyay, Rakhaldas, ''Bangalar Itihas'', {{in lang|bn}}, first published 1928, revised edition 1971, vol I, p 101, Nababharat Publishers, 72 Mahatma Gandhi Road, Kolkata.</ref> ఇది సా.శ. 7 వ శతాబ్దంలో శశాంక రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది.<ref>Majumdar, Dr. R.C., p. 63</ref> ===క్షీణత=== చైనా సన్యాసి, యాత్రికుడు జువాన్జాంగు (హ్యూయెన్ త్సాంగ్) 639-45లో ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించిన యాత్రా రికార్డులలో పౌడ్రవర్ధన రాజును గురించి ప్రస్తావించలేదు.<ref name = "Hossain"/> ఆయన కాజంగళ నుండి కామరూప వరకు పుంద్రవర్ధన మీదుగా ప్రయాణించాడు. <ref name = "Banglapedia"/> జువాన్జాంగ్ పౌండ్రవర్ధనను ఈ క్రింది విధంగా ప్రస్తావించారు: అక్కడ ఇరవై బౌద్ధ మఠాలు, 3,000 మందికి పైగా అనుచరులు ఉన్నారు. వీరిచే ‘గొప్ప, చిన్న వాహనాలలో అనుసరించారు; దేవ-దేవాలయాల సంఖ్య 100 వివిధ వర్గాల అనుచరులు పెల్-మెల్ నివసించారు. దిగంబర నిర్గ్రాంతలు చాలా మంది ఉన్నారు.<ref>Majumdar, Dr. R.C., p. 453</ref> 7 వ -8 వ శతాబ్దంలో పౌడ్రవర్ధన గొప్పతనాన్ని కోల్పోయిందని సూచించబడింది. మహాస్థాన్గడు పురావస్తు త్రవ్వకాలు సా.శ. 12 వ శతాబ్దానికి చెందిన పాలల కాలంలో నిర్మించబడిన కోటగోడ వాడకాన్ని సూచిస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ అవి శక్తి కేంద్రంగా లేవు.<ref name = "Hossain"/> ఇది చంద్రవంశ రాజుల పాలితప్రాంతంలో భాగంగా ఉంది.<ref>Bandopadhyay, Rakhaldas, p. 181</ref> భోజవర్మ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది.<ref>Bandopadhyay, Rakhaldas, p. 230</ref> 13 వ శతాబ్దం నుండి ప్రారంభ ముస్లిం పాలకులు ఈ భూభాగాన్ని ఉపయోగించుకుని ఉండవచ్చు. కాని అప్పటికి అది అంత ముఖ్యమైనదిగా భావించబడలేదు.<ref name = "Hossain"/> క్రమంగా దాని గుర్తింపు క్షీణించి ఇది పరిసర ప్రాంతంలో భాగమైంది. ప్రధాన నగరం లేదా రాజధాని పుంద్రవర్ధన, పుంద్రవర్ధనగరు లేదా పౌంద్రవర్ధనపూరు కూడా తన గుర్తింపును కోల్పోయి మహాస్థాను అని పిలువబడింది. ===ఇస్లాం విస్తరణ=== మహాస్తానులో ఉన్న ముస్లిమేతర ప్రజలలో ఇస్లాంను వ్యాప్తి చేయాలనే ఉద్దేశంతో మహాస్థాను ప్రాంతానికి వచ్చిన రాజ వంశానికి చెందిన షా సుల్తాను బాల్కి మహిసావరు మజారు (పవిత్ర సమాధి) ఉంది. ఆయన ఒక యుద్ధంలో స్థానిక రాజును ఓడించి ఆ ప్రాంత ప్రజలను ఇస్లాం మతంలోకి మార్చి అక్కడ స్థిరపడ్డాడు.<ref name="Hossain 1"/><ref>Khokon, Leaquat Hossain, ''64 Jela Bhraman'', 2007, p.129, Anindya Prokash, Dhaka.</ref> ==విస్తరణ== పౌండ్రవర్ధనలో ప్రస్తుత రాజ్షాహి, బోగ్రా, పబ్నా (బంగ్లాదేశులో), దీనజ్పూరు (భారతదేశం, బంగ్లాదేశులో) కలిపిన ప్రాంతం భాగంగా ఉన్నాయి. బుధగుప్తుడి కాలం నాటి దామోదర్పూరు తామ్రఫలక శాసనం ఆధారంగా (సా.శ. 476-94) పౌడ్రరవర్ధన ఉత్తర సరిహద్దున హిమాలయాలు ఉన్నాయి. పంద్రావర్ధన యొక్క పరిపాలనా, ప్రాదేశిక అధికార పరిధి పాల కాలంలో విస్తరించింది. పాలా, చంద్ర, సేన కాలాలలో పౌడ్రవర్ధనలో ఉత్తర బెంగాలు భౌగోళిక సరిహద్దుల వెలుపలి ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.<ref name = "Banglapedia"/> ఇది వారేంద్రీ లేదా వారేంద్రీ-మండలా పౌడ్రవర్ధన మహానగర కేంద్రంగా ఉంది. దీనికి అనేక శాసనాలు మద్దతు ఇస్తున్నాయి.<ref name = "RCMajumdar"/> ప్రధానంగా 10 వ శతాబ్దంలో పౌడ్రరవర్ధన క్షీణించిన సమయంలో వరేంద్ర లేదా వారేంద్ర ప్రస్తావనను ఉన్నట్లు కనుగొన్నారు.<ref>Roy, Niharranjan, p. 116.</ref> రాఖల్దాసు బండియోపాధ్యాయ ఇలా అంటాడు, “ఉత్తర బెంగాలు మాత్రమే పౌడ్రవర్ధన భూభాగం కాదు. మనం ఇప్పుడు తూర్పు బెంగాలు అని పిలుస్తున్నది కూడా పుంద్రవర్ధన లేదా పుంద్రవర్ధన భూభాగంలో ఉంది. లక్ష్మణ సేన కుమారుడు కేశవ సేన పాలనలో ఒక తామ్రఫలక శాసనంలో అనగా 12 వ శతాబ్దంలో పుంద్రవర్ధన లేదా పుంద్రవర్ధన భూభాగంలో బిక్రాంపూరు ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ”<ref>Bandopadhyay, Rakhaldas, p. 49</ref> దక్షిణ పౌడ్రవర్ధన సుందర్బను ప్రాంతాలకు విస్తరించింది.<ref>Roy, Niharranjan, p.85,</ref> ఈ ప్రాంతంలోని అనేక జలమార్గాలు రవాణాకు ప్రధాన మార్గాలుగా ఉన్నాయి. పురాతన సాహిత్యంలో కొన్ని రహదారులకు సూచనలు ఉన్నాయి. సోమదేవుని కథాసరిత్సాగరలో పౌడ్రరవర్ధన నుండి పాటలీపుత్ర వరకు ఉన్న రహదారి గురించి ప్రస్తావించబడింది. జువాన్జాంగు కాజంగళ నుండి పౌండ్రవర్ధన వరకు ప్రయాణించి ఆ తరువాత విశాలమైన నదిని దాటి కామరూపానికి వెళ్ళాడు. పౌడ్రవర్ధన నుండి మిథిలకు వెళ్లే రహదారి గురించి సూచనలు ఉన్నాయి. తరువాత పాటలీపుత్ర, బుద్ధ గయ గుండా వారణాసి, అయోధ్య వరకు వెళుతున్నాయి. చివరకు సింధు, గుజరాతు లకు వెళతాయి. ఇది ఒక ప్రధాన వాణిజ్య మార్గంగా ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.<ref>Roy, Niharranjan, pp. 91-93</ref> ==మూలాలు== {{reflist|2}} [[వర్గం:History of Bengal]] [[వర్గం:History of Bangladesh]] [[వర్గం:Historical Indian regions]] [[వర్గం:Ancient divisions in Bengal]] tntvbtn11lble92aj2x9hm4n7ekwte3 0 304838 4983531 4966662 2026-10-18T08:58:53Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983531 wikitext text/x-wiki [[File:COVID-19 Outbreak Cases in India.svg|thumb|భారతదేశంలో [[కరోనా వైరస్]] కాలక్రమం (2020)]] [[కరోనా వైరస్ 2019|కరోనా వైరస్]] [[భారతదేశంలో కరోనావైరస్ వ్యాప్తి (2020)| భారతదేశంలో]] 2020 జనవరి 30 వుహాన్ నుండి తిరిగి వచ్చిన కేరళ విద్యార్థికి మొదటి పాజిటివ్ కేసు నమోదయింది.<ref name="DelhiMarch 12">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-in-india-tracking-country-s-first-50-covid-19-cases-what-numbers-tell-1654468-2020-03-12|title=Coronavirus in India: Tracking country's first 50 COVID-19 cases; what numbers tell|last=DelhiMarch 12|first=Mukesh Rawat New|last2=March 12|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-18|last3=Ist|first3=2020 19:30}}</ref> ==జనవరి== {{Sidebar timeline | title = Major events of COVID19 pandemic in India till February | years1 = '''జనవరి 30''' | color1 = red <!--For మొదటి పాజిటివ్ కేసు నమోదు అయినది--> | events1 = మొదటి పాజిటివ్ కేసు నమోదయ్యింది }} జనవరి 30 న, వుహాన్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి [[కేరళ]]కు తిరిగి వచ్చిన విద్యార్థికి భారతదేశంలో మొదటి కేసు నిర్ధారించబడింది.<ref name="DelhiMarch 12"/> ==ఫిబ్రవరి== *ఫిబ్రవరి 2 న, కేరళలో రెండవ కేసు నిర్ధారించబడింది. వ్యక్తి భారతదేశం నుండి చైనా మధ్య క్రమం తప్పకుండా ప్రయాణించేవాడు.<ref name="DelhiMarch 12"/> * ఫిబ్రవరి 3 న కేరళలోని కాసరగోడ్‌లో మూడవ కేసు నమోదైంది. రోగి వుహాన్ నుండి ప్రయాణించాడు. అప్పటి నుండి ముగ్గురూ వైరస్ నుండి కోలుకున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://weather.com/en-IN/india/news/news/2020-02-14-kerala-defeats-coronavirus-indias-three-covid-19-patients-successfully|title=Kerala Defeats Coronavirus; India’s Three COVID-19 Patients Successfully Recover|website=The Weather Channel|language=en-US|access-date=2020-03-18}}</ref> ==మార్చి(1-31)== *'''మార్చి (1,2 ):''' కేంద్ర ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ మరో రెండు కరోనా కేసులను ధ్రువీకరించింది. <ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/coronavirus-spreads-to-agra-six-cases-detected/story/397414.html|title=Coronavirus impact: Delhi patient visited family in Agra; 6 members quarantined|website=www.businesstoday.in|access-date=2020-03-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/health/coronavirus-india-coronavirus-delhi-coronavirus-update-what-is-coronavirus-symptoms-vaccine-antidote/1886403/|title=Coronavirus Outbreak Highlights: PM Modi says no need to panic as new cases emerge in country, Navy cancels ‘ Milan 2020’ exercise|date=2020-03-03|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2020-03-20}}</ref> జైపూర్‌లోని ఒక ఇటాలియన్ పౌరుడు, కరోనావైరస్ సోకింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2020/mar/03/coronavirus-patient-dined-at-hyatt-regency-in-delhi-hotel-asks-staff-to-self-quarantine-2111619.html|title=Coronavirus patient dined at Hyatt Regency in Delhi, hotel asks staff to self-quarantine|website=The New Indian Express|access-date=2020-03-20}}</ref> *'''మార్చి 3:'''15 మంది ఇటాలియన్ పర్యాటకులకు కరోనా లక్షణాలు గుర్తించారు. జైపూర్‌లోని ఒక ఇటాలియన్ పర్యాటకుడికి కరోనావైరస్ పాజిటివ్ వచ్చిన తరువాత అతని భార్య వైరస్ కూడా ప్రారంభ లక్షణాలు కనిపించాయి. *'''మార్చి 5:''' ఇరాన్‌తో ప్రయాణ చరిత్ర కలిగిన ఘజియాబాద్‌లోని ఒక వ్యక్తికీ పరీక్షలు నిర్వహించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/coronavirus-update-new-case-reported-from-ghaziabad-india-now-has-30-patients-11583401881606.html|title=Coronavirus update: New case reported from Ghaziabad, India now has 30 patients|date=2020-03-05|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-22}}</ref> కోల్‌కతాలో ఇతర దేశాల నుండి వచ్చిన 1,200 మందికి పైగా నిర్బంధంలో ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/east-and-northeast/coronavirus-over-1200-quarantined-so-far-in-kolkata-810958.html|title=Coronavirus: Over 1,200 quarantined so far in Kolkata|date=2020-03-05|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-03-22}}</ref> *'''మార్చి 6:''' మలేషియా, థాయిలాండ్ వెళ్ళిన ఢీల్లీ నివాసికి ఈ వైరస్ ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/coronavirus-one-person-tests-positive-for-coronavirus-in-delhi-total-31-infected-in-india/story-aGhLQffahI6m4n3mvV8UII.html|title=Coronavirus: Delhi resident tests positive for coronavirus, total 31 people infected in India|date=2020-03-06|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-22}}</ref> *'''మార్చి 7 :'''జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో తొలి కరోనావైరస్ కేసు నమోదైనది.కొత్తగా ధ్రువీకరించబడిన కేసుతో, దేశంలో కరోనావైరస్ బారిన పడిన వారి సంఖ్య 32 కి చేరుకుంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/mar/07/first-case-of-coronavirus-reported-in-jammu-and-kashmir-32-infected-in-india-2113665.html|title=J&K man tests positive for coronavirus; 32 infected in India|website=The New Indian Express|access-date=2020-03-23}}</ref> *'''మార్చి 8:'''కేరళలోని పతనమిట్ట జిల్లాలోని ఒకే కుటుంబానికి చెందిన ఐదుగురికి వైరస్ సోకినట్లు నిర్ధారించారు.వారిలో ముగ్గురు ఇటలీకి వెళ్లగా, మరో ఇద్దరు వైరస్ సోకిన వారితో ప్రత్యక్ష సంబంధం కలిగి ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/5-of-family-infected-with-coronavirus-in-kerala-total-positive-cases-in-india-rise-to-39-2191757|title=Coronavirus Cases In India Rise To 39, Centre Bans Foreign Cruise Ships: 10 Points|website=NDTV.com|access-date=2020-03-23}}</ref> *'''మార్చి 9:''' ఎర్నాకుళంలో రెండు రోజుల ముందు ఇటలీ నుండి తిరిగి వచ్చిన మూడేళ్ల బాలుడికి పాజిటివ్‌గా నిర్ధారణ అయింది. పిల్లవాడి తల్లిదండ్రులను నిర్బంధంలో ఉంచారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/child-kerala-tests-positive-coronavirus-total-cases-india-1653826-2020-03-09|title=Coronavirus outbreak: 3-yr-old from Kerala, who returned from Italy, tests positive|last=KochiMarch 9|first=P. S. Gopikrishnan Unnithan|last2=March 9|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-23|last3=Ist|first3=2020 11:16}}</ref> *'''మార్చి 10:'''కేరళ ముఖ్యమంత్రి పినరయి విజయన్ పతనమిట్టలో ఆరు కొత్త కేసులను ధ్రువీకరించారు. గతంలో ధ్రువీకరించబడిన ఐదు కేసులతో సంబంధం కలిగి ఉన్నవారు.<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2020/03/10/coronavirus-holiday-for-upto-class-7-kerala.html|title=Coronavirus: Near shutdown in Kerala; schools closed; class 10, 12 exams on schedule|website=OnManorama|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> ఎర్నాకుళంలో మూడేళ్ల బాలుడు తల్లిదండ్రులు ఇద్దరికీ వైరస్ సోకినట్లు ధ్రువీకరించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/2-more-cases-of-coronavirus-in-kerala-14-infected-in-state-so-far/story-ZbTl7p3NkehEIrH6dY61iL.html|title=2 more cases of coronavirus in Kerala, 14 infected in state so far|date=2020-03-10|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *'''మార్చి 11:'''జైపూర్‌లో 85 ఏళ్ల వ్యక్తి పాజిటివ్‌గా నిర్ధారణ అయింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/live/2020/mar/08/coronavirus-live-updates--cases-reach-62-in-india-as-jaipur-person-tests-positive-one-critical-in-kerala-2113779.amp?__twitter_impression=true|title=Coronavirus HIGHLIGHTS {{!}} India registers first COVID-19 death; Canadian PM's wife tests positive - The New Indian Express|website=www.newindianexpress.com|access-date=2020-03-31|archive-date=2020-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630093432/https://www.newindianexpress.com/live/2020/mar/08/coronavirus-live-updates--cases-reach-62-in-india-as-jaipur-person-tests-positive-one-critical-in-kerala-2113779.amp?__twitter_impression=true|url-status=dead}}</ref> *'''మార్చి 12:''' కర్ణాటకలోని కలబుర్గికి చెందిన 76 ఏళ్ల వ్యక్తి దేశంలో వైరస్ బారిన పడ్డాడు .<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/india-s-first-coronavirus-death-in-karnataka-confirmed/story-2ZJ6IuxJ38EiGndBq5pfHO.html|title=India’s first coronavirus death is confirmed in Karnataka|date=2020-03-12|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> ఢిల్లీలో 69 ఏళ్ల మహిళ వైరస్ బారినపడి మరణించింది.<ref>{{Cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_2020_coronavirus_pandemic_in_India#cite_note-42|title=Timeline of the 2020 coronavirus pandemic in India - Wikipedia|website=en.m.wikipedia.org|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_2020_coronavirus_pandemic_in_India#cite_note-death2-43|title=Timeline of the 2020 coronavirus pandemic in India - Wikipedia|website=en.m.wikipedia.org|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్ మొదటి కేసు నమోదయ్యింది. ఈ వ్యక్తి ఇటలీ నుండి వచ్చాడు.అతను సంప్రదించిన ఐదుగురు వ్యక్తులను నిర్బంధించారు.<ref>{{Cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_2020_coronavirus_pandemic_in_India#cite_note-44|title=Timeline of the 2020 coronavirus pandemic in India - Wikipedia|website=en.m.wikipedia.org|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> *'''మార్చి 13:''' సౌదీ అరేబియా నుండి ఢీల్లీకి వచ్చిన 69 ఏళ్ల మహిళ దేశంలో రెండవ వైరస్ బాధితురాలు అయ్యింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/69-year-old-woman-in-delhi-dies-of-coronavirus-second-death-in-india/story-9LWfzJZoywD3VQJlf9QO1O.html|title=69-year-old woman in Delhi dies of coronavirus, second death in India|date=2020-03-13|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> మహారాష్ట్రలో, పూణేలో 1,నాగ్పూర్లో 2 మంది పాజిటివ్ గా నిర్ధారణ అయింది.రాష్ట్రంలో 17 కి చేరుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/2-more-test-positive-for-coronavirus-in-nagpur-maharashtra-count-now-16/articleshow/74611718.cms|title=2 more test positive for coronavirus in Nagpur; Maharashtra count now 17|date=2020-03-14|work=The Economic Times|access-date=2020-03-31}}</ref> *'''మార్చి 14:''' హైదరాబాద్‌లో కరోనావైరస్ రెండవ కేసు నమోదయ్యింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/second-case-of-covid-19-confirmed-in-hyderabad/articleshow/74624745.cms|title=Second coronavirus case confirmed in Hyderabad, two other suspected samples sent to lab|date=2020-03-17|work=The Economic Times|access-date=2020-03-31}}</ref> *'''మార్చి 15 :''' ఉత్తరప్రదేశ్ లో 12వ కేసు నమోదయ్యింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-in-india-one-more-covid19-case-reported-in-lucknow-uttar-pradesh-1655527-2020-03-14|title=Coronavirus in India: One more Covid-19 case reported in Lucknow|last=LucknowMarch 14|first=Shivendra Srivastava|last2=March 14|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-31|last3=Ist|first3=2020 16:32}}</ref> తెలంగాణ మూడవ కేసు నమోదయ్యింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/ten-patients-in-india-recovered-from-covid-19-govt-11584196269767.html|title=Ten patients in India recovered from Covid-19: Govt|last=Sharma|first=Neetu Chandra|date=2020-03-14|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> *'''మార్చి 16 :'''ఒడిశా మొదటి కేసు నమోదయ్యింది .<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/odisha-coronavirus-positive-case-1655901-2020-03-16|title=Odisha reports first positive coronavirus case, man returned from Italy|last=BhubaneshwarMarch 16|first=Mohammad Suffian|last2=March 16|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-31|last3=Ist|first3=2020 09:58}}</ref> మహారాష్ట్రలో మరో నాలుగు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/mumbai-navi-mumbai-reports-4-new-coronavirus-cases-11584344243955.html|title=Mumbai, Navi Mumbai reports 4 new coronavirus cases|date=2020-03-16|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> కేరళలో మరో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/coronavirus-confirmed-in-malappuram-kasaragod-total-positive-cases-rise-to-24-1.4619422|title=Coronavirus confirmed in Malappuram, Kasaragod; total positive cases rise to 24|website=Mathrubhumi|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> *'''మార్చి 17 :''' మహారాష్ట్రలోని ముంబైకి చెందిన 64 ఏళ్ల వ్యక్తి వైరస్ బారిన పడ్డాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/coronavirus-update-india-reports-third-death-11584423058483.html|title=Coronavirus update: 64-year-old dies in Mumbai, India's third casualty|date=2020-03-17|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> లడఖ్‌లో మరో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-in-india-3-new-covid-19-cases-reported-in-ladakh-1656369-2020-03-17|title=Coronavirus in India: 3 new Covid-19 cases reported in Ladakh|last=LehMarch 17|first=India Today Web Desk|last2=March 17|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-31|last3=Ist|first3=2020 13:15}}</ref> *'''మార్చి 18 :''' తెలంగాణ తన ఆరవ కేసు నమోదయ్యింది.<ref>{{Cite web|title=Telangana records sixth case of coronavirus, patient had travel history to UK|url=https://www.thenewsminute.com/article/telangana-records-sixth-case-coronavirus-patient-had-travel-history-uk-120510|access-date=2020-03-31|website=www.thenewsminute.com}}</ref> కర్ణాటకలో మరో రెండు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/two-more-positive-coronavirus-cases-reported-in-bengaluru/articleshow/74689486.cms|title=Coronavirus in Bangalore latest news: Two more positive coronavirus cases reported in Bengaluru {{!}} Bengaluru News - Times of India|last=Mar 18|first=Sunitha Rao R. {{!}} TNN {{!}} Updated:|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-03-31|last3=Ist|first3=15:12}}</ref> తమిళనాడు రెండవ కేసు నమోదైంది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/tamil-nadus-2nd-coronavirus-patient-raises-community-transmission-fears/articleshow/74702335.cms|title=Tamil Nadu's 2nd Coronavirus patient raises community transmission fears|date=2020-03-19|work=The Economic Times|access-date=2020-03-31}}</ref> *'''మార్చి 19 :''' జర్మనీ నుండి ఇటలీ మీదుగా తిరిగి వచ్చిన 72 ఏళ్ల వ్యక్తికి పంజాబ్‌ వైరస్‌ సోకింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/72-year-old-punjab-man-who-passed-away-tests-positive-for-coronavirus-he-had-returned-from-italy-1657432-2020-03-19|title=Coronavirus claims 4th life in India, 72-yr-old Punjab man who died tests positive for Covid-19|last=Ch|first=Press Trust of India|last2=igarhMarch 19|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-31|last3=March 19|first3=2020UPDATED:|last4=Ist|first4=2020 18:19}}</ref> *'''మార్చి 20 :'''లండన్ నుండి తిరిగి వచ్చిన బాలీవుడ్ గాయని కనికా కపూర్ కరుణ వైరస్ ఉందని నిర్ధారించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/baby-doll-singer-kanika-kapoor-tests-coronavirus-positive-she-hid-travel-history-threw-party-at-5-star-1657811-2020-03-20|title=Baby Doll singer Kanika Kapoor tests coronavirus positive. She hid travel history, partied at 5-star|last=DelhiMarch 20|first=India Today Web Desk New|last2=March 21|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-24|last3=Ist|first3=2020 00:16}}</ref> తెలంగాణలో పది కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/coronavirus-cases-spike-in-telangana-8-positive-in-one-day/articleshow/74701855.cms|title=Telangana Coronavirus: Corona cases spike in Telangana, 8 positive in one day {{!}} Hyderabad News - Times of India|last=Mar 19|first=Amrita Didyala {{!}} TNN {{!}} Updated:|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-03-24|last3=Ist|first3=07:03}}</ref> *'''మార్చి 21:'''పంజాబ్‌లో కరోనావైరస్ పాజిటివ్ కేసుల సంఖ్య 13 కి పెరిగింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.ptcnews.tv/coronavirus-punjab-cases-mohali-hoshiarpur-moranwali-village-amritsar-en/|title=New cases of coronavirus reported in Amritsar, Hoshiarpur; total cases in Punjab 13|last=Nath|first=Rajan|date=2020-03-21|website=PTC NEWS|language=en-US|access-date=2020-03-24|archive-date=2020-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321114934/https://www.ptcnews.tv/coronavirus-punjab-cases-mohali-hoshiarpur-moranwali-village-amritsar-en/|url-status=dead}}</ref> రాజస్థాన్‌లో ఆరు కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/west/coronavirus-6-new-cases-reported-in-rajasthan-816007.html|title=Coronavirus: 6 new cases reported in Rajasthan|date=2020-03-21|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-03-24}}</ref> కర్ణాటకలో,మరో మూడు కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/coronavirus-karnataka3-more-positive-cases-confirmed-600196|title=Coronavirus in Karnataka: 3 more positive cases confirmed, takes total to 18 cases|last=Pathak|first=Analiza|date=2020-03-21|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2020-03-24}}</ref> తమిళనాడులో మరో మూడు కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/coronavirus-3-foreign-nationals-test-positive-for-covid-19-in-tamil-nadu-tally-goes-up-to-6-600251|title=Coronavirus: 3 foreign nationals test positive for COVID-19 in Tamil Nadu, tally goes up to 6|last=Taneja|first=Nidhi|date=2020-03-21|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2020-03-24}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/coronavirus-three-more-test-positive-for-covid-19-in-tamil-nadu/article31128870.ece|title=Coronavirus {{!}} Three more test positive for COVID-19 in Tamil Nadu|date=2020-03-21|work=The Hindu|access-date=2020-03-24|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> *'''మార్చి 22 :''' ముంబైకి చెందిన 63 ఏళ్ల వయస్సు గల వ్యక్తికి,<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/covid-19-update-one-more-succumbs-to-coronavirus-in-mumbai-death-toll-reaches-5/story-IJE7BpJI2vgVfZpyOsX7jI.html|title=63-year-old Covid-19 patient dies in Mumbai, death toll in India at 5: Officials|date=2020-03-22|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-24}}</ref> పాట్నాకు చెందిన 38 ఏళ్ల వయసు గల వ్యక్తికి, సూరత్‌కు చెందిన 64 ఏళ్ల వ్యక్తి <ref>{{Cite web|url=https://www.newsnation.in/cities/ahmedabad/coronavirus-pandemic-67-year-old-man-dies-in-gujarats-surat-death-toll-in-india-rises-to-7-256813.html|title=Coronavirus Pandemic {{!}} 69-Year-Old Man Dies In Gujarat's Surat, Death Count In India Rises To 7|website=News Nation|language=en|access-date=2020-03-24}}</ref> వైరస్ సోకింది. మహారాష్ట్రలో మరో పది మంది పాజిటివ్ కేసులు నిర్ధారించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/coronavirus-10-more-people-test-positive-for-covid-19-in-maharashtra-total-jumps-to-74/story-CU1gTsDxVPMi5C2RB5WYkL.html|title=Coronavirus: 10 more test positive for Covid-19 in Maharashtra, total jumps to 74|date=2020-03-22|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-24}}</ref> పంజాబ్‌లో మరో ఏడు కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటూరు జిల్లాకు చెందిన 24 ఏళ్ల వ్యక్తి పాజిటివ్ గా నిర్ధారణ అయింది. *'''మార్చి 23:''' కేరళలో 28 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-announces-lockdown-till-march-31-as-28-fresh-covid-19-cases-reported-1658835-2020-03-23|title=Kerala announces lockdown till March 31 as 28 fresh Covid-19 cases reported|last=ThiruvanthapuramMarch 23|first=Press Trust of India|last2=March 23|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-24|last3=Ist|first3=2020 19:28}}</ref> *'''మార్చి 24 :''' కేరళలోని కోజికోడ్‌లో మరో రెండు కేసులు నమోదయ్యాయి. అబుదాబి నుండి తిరిగి వచ్చిన 42 సంవత్సరాలు గల వ్యక్తికి, చెరపురం నుండి 27 సంవత్సర గల వ్యక్తికి వైరస్ సోకింది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/two-persons-test-positive-for-coronavirus-in-kozhikode/articleshow/74762444.cms|title=Two persons test positive for coronavirus in Kozhikode {{!}} Kozhikode News - Times of India|last=Mar 22|first=Sreedevi Chitharanjan {{!}} TNN {{!}}|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-03-24|last3=Ist|first3=20:32}}</ref> మణిపూర్ ఈశాన్యంలో మొదటి కేసు నమోదయింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/first-coronavirus-cases-reported-in-northeast-manipur-1658959-2020-03-24|title=First coronavirus case reported in Northeast, Manipur youth tests positive after UK travel|last=KolkataMarch 24|first=Manogya Loiwal|last2=March 24|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-24|last3=Ist|first3=2020 10:36}}</ref> *'''మార్చి 25:'''తమిళనాడులో మదురైలో 54 ఏళ్ల మరణించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thequint.com/news/india/novel-coronavirus-covid-19-cases-death-india-world-news-live-updates-25-march-2020|title=COVID-19: Tamil Nadu Records First Death; 519 Cases so Far|date=2020-03-25|website=The Quint|language=en|access-date=2020-03-25}}</ref> గుజరాత్‌లో మరో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/3-new-covid-19-cases-in-gujarat-total-rises-to-38/articleshow/74804864.cms?from=mdr|title=3 new coronavirus cases in Gujarat; total rises to 38|date=2020-03-25|work=The Economic Times|access-date=2020-03-25}}</ref> మహారాష్ట్రలో మరో ఆరు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.devdiscourse.com/article/headlines/976134-covid-19-maharashtra-tally-122-six-more-test-positive|title=COVID-19: Maharashtra tally 122; six more test positive|website=Devdiscourse|language=en|access-date=2020-03-26|archive-date=2020-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325140755/https://www.devdiscourse.com/article/headlines/976134-covid-19-maharashtra-tally-122-six-more-test-positive|url-status=dead}}</ref> *'''మార్చి 26:''' గోవాలో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/coronavirus-three-found-positive-in-goa-youngest-is-25-years-11585174168373.html|title=Coronavirus: Three found positive in Goa, youngest is 25 years|last=Tripathi|first=Dhirendra|date=2020-03-26|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-26}}</ref> తెలంగాణలో మరో రెండు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/covid-19-positive-cases-rise-to-41-in-telangana-120032600035_1.html|title=COVID-19 positive cases rise to 41 in Telangana|last=India|first=Press Trust of|date=2020-03-26|work=Business Standard India|access-date=2020-03-26}}</ref> *'''మార్చి 27:'''ఢీల్లీ నుండి భువనేశ్వర్‌కు తిరిగి వచ్చిన వ్యక్తిపై మార్చి 27 న ఒడిశా కేసు నమోదైంది.<ref>{{Cite web|url=https://translate.google.com/translate?depth=2&hl=te&nv=1&prev=search&rurl=translate.google.com&sl=en&sp=nmt4&u=https://m.hindustantimes.com/india-news/coronavirus-update-third-covid-19-case-in-odisha-60-year-old-man-had-travelled-from-delhi/story-8B3SgyTCndhCJXVcNF1RzI.html|title=Google అనువాదం|website=translate.google.com|access-date=2020-03-27}}</ref> *'''మార్చి 28:''' మహారాష్ట్రలో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/14-new-coronavirus-cases-found-in-maharashtra-number-rises-to-167/story-4viw7bd0l3zuFOExJ0OduO.html|title=14 new coronavirus cases found in Maharashtra, number rises to 167|date=2020-03-28|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-29}}</ref> కర్ణాటకలో మరో 17 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2020/mar/28/total-cases-in-karnataka-jumps-to-81-as-five-more-test-positive-in-mysuru-2122809.html|title=Total cases in Karnataka jumps to 81 as five more test positive in Mysuru|website=The New Indian Express|access-date=2020-03-29}}</ref> జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో మరో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.thekashmirmonitor.net/covid19-huge-spike-in-cases-as-13-test-positive-in-jk-today-toll-reaches-33/|title=COVID19: Huge spike in cases as 13 test positive in J&K today, toll reaches 33|last=Bureau|first=Monitor News|date=2020-03-28|website=The Kashmir Monitor|language=en-US|access-date=2020-03-29}}</ref> మధ్యప్రదేశ్లో మరో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/india/three-more-coronavirus-cases-in-madhya-pradesh-count-29-5081971.html|title=Three more coronavirus cases in Madhya Pradesh, count 29|website=Moneycontrol|access-date=2020-03-29}}</ref> రాజస్థాన్‌లో మరో నాలుగు కేసులు నమోదయ్యాయి .<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/west/4-more-test-positive-for-covid-19-in-rajasthan-number-of-cases-touches-54-818573.html|title=4 more test positive for COVID-19 in Rajasthan; number of cases touches 54|date=2020-03-28|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-03-29}}</ref> *'''మార్చి 29 :'''మహారాష్ట్రలో మరో ఏడు కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/mumbai/article/covid-19-in-maharashtra-seven-more-positive-cases-detected-total-tally-in-state-mounts-to/570916|title=COVID-19 in Maharashtra: Seven more positive cases detected, total tally in state mounts to 193|website=www.timesnownews.com|language=en|access-date=2020-03-29}}</ref> గుజరాత్‌లో మరో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/india/news/coronavirus-cases-in-gujarat-news-and-updates/articleshow/74830845.cms|title=Coronavirus cases in Gujarat increase to 55 as eight more test positive, five deaths reported in state|website=Business Insider|access-date=2020-03-29|archive-date=2020-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327001545/https://www.businessinsider.in/india/news/coronavirus-cases-in-gujarat-news-and-updates/articleshow/74830845.cms|url-status=dead}}</ref> *'''మార్చి 30:''' రాజస్థాన్‌లోని అజ్మీర్‌లో మూడు కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|title=COVID-19 patient's family members test positive in Rajasthan|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/covid-19-patients-family-members-test-positive-in-rajasthan20200330033318/|website=aninews|author=|date=30 March 2020|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505005457/https://www.aninews.in/news/national/general-news/covid-19-patients-family-members-test-positive-in-rajasthan20200330033318/|archive-date=5 మే 2020|access-date=30 March 2020}}</ref> తెలంగాణలో మరో మూడు కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{cite web |title=Three fresh coronavirus cases in Telangana; total rises to 70| url=https://m.timesofindia.com/city/hyderabad/three-fresh-coronavirus-cases-in-telangana-total-rises-to-70/articleshow/74878954.cms|website=Timesofindia|author=| date=30 March 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=30 March 2020}}</ref> కేరళలో 32 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2020/03/30/coronavirus-covid19-kerala-pinarayi-vijayan-daily-cases.html|title=Amid 32 new COVID-19 cases, Kerala does the impossible. Brings nonagenarian back to life|website=OnManorama|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కాకినాడకు చెందిన 49 ఏళ్ల వ్యక్తి, రాజమహేంద్రవరం చెందిన 72 ఏళ్ల వ్యక్తి ఆ పాజిటివ్ గా నిర్ధారణ అయింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/ap-reports-two-more-coronavirus-cases-total-rises-to-23/1784669|title=AP reports two more coronavirus cases, total rises to 23|website=outlookindia.com/|access-date=2020-03-31|archive-date=2020-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200424193354/https://www.outlookindia.com/newsscroll/ap-reports-two-more-coronavirus-cases-total-rises-to-23/1784669|url-status=dead}}</ref> తమిళనాడులో మరో పదిహేడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|title=COVID-19 cases spike in Tamil Nadu, 17 new cases reported on Monday|url=https://www.thenewsminute.com/article/covid-19-cases-spike-tamil-nadu-17-new-cases-reported-monday-121438|access-date=2020-03-31|website=www.thenewsminute.com}}</ref> అండమాన్,నికోబార్ దీవులలో మరో కేసు నిర్ధారించబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/andaman-and-nicobar-islands-coronavirus-positive-1661335-2020-03-30|title=One more tests positive for Covid-19 in Andaman and Nicobar Islands, total cases rise to 10|last=BlairMarch 30|first=Press Trust of India Port|last2=March 30|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-31|last3=Ist|first3=2020 14:36}}</ref> గుజరాత్ మరో ఆరు కేసులను నిర్ధారించిపడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/gujarat-reports-69-coronavirus-cases-six-deaths/1784794|title=Gujarat reports 69 coronavirus cases, six deaths|website=outlookindia.com/|access-date=2020-03-31|archive-date=2020-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504193940/https://www.outlookindia.com/newsscroll/gujarat-reports-69-coronavirus-cases-six-deaths/1784794|url-status=dead}}</ref> మధ్యప్రదేశ్‌లో మరో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/madhya-pradesh-gets-8-new-covid-19-cases-total-reaches-47/article31203330.ece|title=Madhya Pradesh gets 8 new Covid-19 cases; total reaches 47|last=PTI|website=@businessline|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> పంజాబ్ మరో మూడు కేసులను నమోదు అయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana-woman-dies-of-coronavirus-punjab-toll-3-now-63172|title=Ludhiana woman dies of coronavirus; Punjab toll 3 now|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en|access-date=2020-03-31}}{{Dead link|date=మార్చి 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> జమ్మూ కాశ్మీర్లో మరో 11 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/11-test-positive-for-covid-19-in-j-k-tally-climbs-to-4920200330225635/|title=11 test positive for COVID-19 in J-K, tally climbs to 49|website=ANI News|language=en|access-date=2020-03-31|archive-date=2020-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401035240/https://www.aninews.in/news/national/general-news/11-test-positive-for-covid-19-in-j-k-tally-climbs-to-4920200330225635/|url-status=dead}}</ref> చండీగర్ లో 5 కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh-reports-five-more-coronavirus-cases-tally-now-13-63201|title=Chandigarh reports five more coronavirus cases; tally now 13|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en|access-date=2020-03-31}}{{Dead link|date=మార్చి 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''మార్చి 31:'''కేరళలో సీనియర్ సిటిజన్ జంట డిశ్చార్జ్ చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/kerala-senior-citizen-couple-discharged-after-getting-treated-from-covid-19-120033100095_1.html|title=Kerala senior citizen couple discharged after getting treated from COVID-19|last=ANI|date=2020-03-31|work=Business Standard India|access-date=2020-03-31}}</ref> మహారాష్ట్రలో 5 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_2020_coronavirus_pandemic_in_India#cite_note-230|title=Timeline of the 2020 coronavirus pandemic in India - Wikipedia|website=en.m.wikipedia.org|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> తమిళనాడులో 'తబ్లీగీ జమాత్' కరోనా కేసులు నమోదయ్యాయి.నిజాముద్దీన్ తబ్లీగీ జమాత్‌కు వెళ్లి వచ్చిన తమిళనాడు వాసులకు కూడా కరోనా ఉన్నట్టు తేలింది.ఈ కార్యక్రమానికి తమిళనాడు నుంచి 1500 మంది హాజరయ్యారు. వీరిలో 50 మందికి కరోనా పాజిటివ్ వచ్చినట్లు ఏఎన్ఐ ధ్రువీకరించింది.తమిళనాడులోని మొత్తం కరోనా పాజిటివ్ కేసుల సంఖ్య 124 నమోదయ్యాయి.మధ్యప్రదేశ్‌లో మరో 19 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/19-new-coronavirus-cases-found-in-madhya-pradesh-total-66/1786739|title=19 new coronavirus cases found in Madhya Pradesh, total 66|website=outlookindia.com/|access-date=2020-04-01|archive-date=2020-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501233108/https://www.outlookindia.com/newsscroll/19-new-coronavirus-cases-found-in-madhya-pradesh-total-66/1786739|url-status=dead}}</ref> కర్ణాటకలో మరో 7 కేసులు నమోదయ్యాయి.కాశ్మీర్‌లో 6 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/six-new-cases-of-coronavirus-in-kashmir/1786127|title=Six new cases of coronavirus in Kashmir|website=outlookindia.com/|access-date=2020-04-01|archive-date=2020-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504190349/https://www.outlookindia.com/newsscroll/six-new-cases-of-coronavirus-in-kashmir/1786127|url-status=dead}}</ref> రాజస్థాన్‌లో మరో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/coronavirus-4-more-test-positive-total-cases-rise-to-83-in-rajasthan-120033100396_1.html|title=Coronavirus: 4 more test positive, total cases rise to 83 in Rajasthan|last=India|first=Press Trust of|date=2020-03-31|work=Business Standard India|access-date=2020-04-01}}</ref> ==ఏప్రిల్(1-30)== '''ఏప్రిల్ 1:''' *ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో కొత్తగా 43 కేసులు నమోదయ్యాయి.దీంతో, రాష్ట్రంలో మొత్తం కరోనావైరస్ సోకిన వారి సంఖ్య 87కు చేరింది.ఏపీలో మరో 24 కరోనా పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో కోవిడ్ కేసుల సంఖ్య 111కు చేరింది. 24 గంటల్లో 67 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 33 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/number-of-coronavirus-cases-in-maharashtra-rises-to-335-11585749948541.html|title=Number of coronavirus cases in Maharashtra rises to 335|date=2020-04-01|website=Livemint|language=en|access-date=2020-04-02}}</ref> *కేరళలో మరో 24 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/24-more-positive-coronavirus-cases-take-the-toll-to-265-in-kerala/articleshow/74935598.cms|title=Coronavirus in Kerala: 24 more positive coronavirus cases take the toll to 265 in Kerala {{!}} Thiruvananthapuram News - Times of India|last=Apr 1|first=Rajiv G. {{!}} TNN {{!}}|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-04-02|last3=Ist|first3=20:37}}</ref> *రాజస్థాన్‌లోని జైపూర్‌లోని రామ్‌గంజ్ ప్రాంతంలో మరో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢీల్లీలో ఒకే రోజు 32 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కరోనా పాజిటివ్ కేసుల సంఖ్య 152కు చేరింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/telugu/live/international-52115664|title=కరోనావైరస్: ప్రపంచవ్యాప్తంగా 42,000 దాటిన మరణాలు, వైరస్ సోకిన వారి సంఖ్య 8.6 లక్షలు - BBC తెలుగు|website=BBC News తెలుగు|language=te-IN|access-date=2020-04-08}}</ref> '''ఏప్రిల్ 2:''' *అస్సాంలో 3 కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref> {{Cite web |url=https://thenewsmill.com/3-new-covid-19-positive-cases-from-goalpara-take-assam-tally-to-16/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430121240/https://thenewsmill.com/3-new-covid-19-positive-cases-from-goalpara-take-assam-tally-to-16/ |url-status=dead }} </ref> *మహారాష్ట్రలో నాలుగు కేసులు నమోదయ్యాయి<ref>https://www.livemint.com/news/india/maharashtra-coronavirus-positive-cases-jump-to-338-death-toll-at-16-11585799822758.html</ref> *రాజస్థాన్‌లో 9 పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 21కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.thenewsminute.com/article/andhra-reports-21-new-cases-covid-19-state-tally-now-132-121676</ref> '''ఏప్రిల్ 3:''' *ఢీల్లీలో 93 కేసులు నమోదయ్యాయి.వాటిలో డెబ్బై ఏడు కేసులు తబ్లిఘి జమాత్ వెళ్ళినవారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/delhi-reports-93-fresh-coronavirus-cases-two-more-deaths-821042.html|title=Delhi reports 93 fresh coronavirus cases, two more deaths|date=2020-04-03|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-04-07}}</ref> *తెలంగాణలో మరో 75 కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/telangana-registers-two-new-deaths-75-fresh-coronavirus-cases-2563711.html|title=Telangana Registers Two New Deaths, 75 Fresh Coronavirus Cases|website=News18|access-date=2020-04-07}}</ref> *మహారాష్ట్రలో 67 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.livemint.com/news/india/with-67-new-cases-on-friday-number-of-coronavirus-cases-in-maharashtra-jumps-to-490-11585929645343.html</ref> *మధ్యప్రదేశ్ కేసుల సంఖ్య 47 పెరిగింది.<ref>{{Cite web |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/number-of-covid19-cases-in-mp-rises-to-154/1790713 |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407165311/https://www.outlookindia.com/newsscroll/number-of-covid19-cases-in-mp-rises-to-154/1790713 |url-status=dead}}</ref> *రాజస్థాన్‌లో మరో 46 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/rajasthan-records-46-new-covid19-cases-total-up-to-179/1790712 |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407165441/https://www.outlookindia.com/newsscroll/rajasthan-records-46-new-covid19-cases-total-up-to-179/1790712 |url-status=dead}}</ref> *ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో 44 కేసులు నమోదయ్యాయి.వాటిలో నలభై రెండు నిజాముద్దీన్ మార్కాజ్ వెళ్ళినవారు.<ref name="telanganatoday.com">https://telanganatoday.com/44-new-positive-covid-19-cases-in-up-42-attended-nizamuddin-event</ref> *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మరో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://newsmeter.in/andhra-pradesh-recorded-12-new-coronavirus-cases-total-161/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |website= |archive-date=2020-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429113646/https://newsmeter.in/andhra-pradesh-recorded-12-new-coronavirus-cases-total-161/amp/ |url-status=dead }}</ref> *ఉత్తరప్రదేశ్‌లో 44 కేసులు నమోదయ్యాయి. వాటిలో 42 కేసులు నిజాముద్దీన్ సమావేశానికి హాజరైనవారు.<ref name="telanganatoday.com"/> *కేరళలో 9 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://english.mathrubhumi.com/mobile/news/kerala/9-new-covid-19-cases-in-kerala-chief-minister-1.4664282{{Dead link|date=జూలై 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''ఏప్రిల్ 4:'''విశాఖపట్నంలో 4 సా కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref> https://wap.business-standard.com/article/news-ani/four-more-test-positive-for-coronavirus-in-visakhapatnam-state-tally-at-164-120040400132_1.html{{Dead link|date=నవంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} </ref> మహారాష్ట్రలో 47 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.indiatoday.in/india/story/47-new-covid-19-patients-in-maharashtra-tally-jumps-to-537-1663242-2020-04-04</ref> అస్సాంలో 1 కేసు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.newslivetv.com/top-news/big-breaking-one-more-coronavirus-case-with-nizamuddin-link-in-golaghat-total-24-in-assam/</ref> ఉత్తరాఖండ్‌లో 6 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.livemint.com/news/india/6-new-coronavirus-cases-reported-in-uttarakhand-as-of-9-00-am-apr-04-11585981415798.html</ref> '''ఏప్రిల్ 5:'''తమిళనాడులో 86 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/tamil-nadu-reports-86-more-covid-19-cases-total-spikes-to-571/articleshow/74995566.cms</ref> ఢీల్లీ కేసుల సంఖ్య 58 కీ పెరిగింది.<ref>https://m.timesofindia.com/city/delhi/coronavirus-cases-in-delhi-climb-to-503-death-toll-rises-to-7-authorities/articleshow/74996867.cms</ref> ''''ఏప్రిల్ 6:'''మహారాష్ట్రలో 129 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref> https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/with-120-new-cases-maharashtra-covid-count-now-868/articleshow/75014970.cms</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి.విశాఖపట్నం 5, అనంతపురంలో 3, కర్నూలులో 3, గుంటూరులో 2, పశ్చిమ గోదావరిలో 1.<ref> https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/14-new-covid-19-positive-cases-in-ap/article31267689.ece</ref> పంజాబ్‌లో 7 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.ptcnews.tv/coronavirus-punjab-death-toll-confirmed-cases-amritsar-pathankot-en/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406160210/https://www.ptcnews.tv/coronavirus-punjab-death-toll-confirmed-cases-amritsar-pathankot-en/ |url-status=dead }}</ref> '''ఏప్రిల్ 7:'''మహారాష్ట్రలో 23 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://m.hindustantimes.com/mumbai-news/covid-19-cases-in-maharashtra-inch-towards-900-after-23-more-test-positive/story-EnwJSwSv4gjJWfBGA4VWLM.html{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> కర్ణాటకలో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://m.timesofindia.com/india/12-new-positive-covid-19-cases-reported-in-karnataka-tally-rises-to-175-25-discharged-so-far/articleshow/75024975.cms </ref> రాజస్థాన్‌లో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://m.republicworld.com/india-news/general-news/rajasthan-reports-3-new-cases.html |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407112321/https://m.republicworld.com/india-news/general-news/rajasthan-reports-3-new-cases.html |url-status=dead }}</ref> పంజాబ్ లో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.ptcnews.tv/coronavirus-punjab-death-toll-8-cases-in-derabassi-mohali-moga-mansa-en/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410235943/https://www.ptcnews.tv/coronavirus-punjab-death-toll-8-cases-in-derabassi-mohali-moga-mansa-en/ |url-status=dead }}</ref> '''ఏప్రిల్ 8''' మధ్యప్రదేశ్‌లో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web|title=Madhya Pradesh: Indore reports 22 new cases of COVID-19; tally reaches 173|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/madhya-pradesh-coronavirus-hotspot-indore-covid-19-cases-605562|website=indiatvnews|author=|date=8 April 2020|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408024931/https://www.indiatvnews.com/news/india/madhya-pradesh-coronavirus-hotspot-indore-covid-19-cases-605562|archive-date=8 ఏప్రిల్ 2020|access-date=8 April 2020}}</ref> ఢిల్లీలో 51 పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web |title=COVID-19 Delhi reports two more deaths, 51 new cases| url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/coronavirus-delhi-reports-51-new-cases-and-two-death/article31285896.ece|website=the hindu|author=| date= 8 April 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date= 8 April 2020}}</ref> గుజరాత్‌లో 14 నెలల బాలుడి మృతి. దీనితో గుజరాత్‌లో మొత్తం కోవిడ్-19 పాజిటివ్ కేసులు 179 చేరింది.కర్ణాటకలో 6 కేసులు నమోదయ్యాయి. రాజస్థాన్‌లో 15 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web |title=COVID-19 cases rise to 363 in Rajasthan| url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/covid-19-cases-rise-to-363-in-rajasthan/article31288966.ece|website=thehindu|author=| date= 8 April 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date= 8 April 2020}}</ref> జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి. పంజాబ్‌లో 7 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web|title=Seven more COVID-19 cases surface in Punjab; total count 106|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/seven-more-covid19-cases-surface-in-punjab-total-count-106/1795895|website=outlookindia|author=|date=8 April 2020|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809101303/https://www.outlookindia.com/newsscroll/seven-more-covid19-cases-surface-in-punjab-total-count-106/1795895|archive-date=9 ఆగస్టు 2020|access-date=8 April 2020}}</ref> '''ఏప్రిల్ 9''' దేశంలో మరణించిన వారి సంఖ్య 169కి పెరిగింది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/covid-19-death-toll-rises-to-169-number-of-cases-climbs-to-5865-in-india-union-health-ministry/articleshow/75069105.cms|title=Covid-19 death toll rises to 169, number of cases climbs to 5,865 in India: Union Health ministry {{!}} India News - Times of India|last=Apr 9|first=PTI {{!}}|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-04-10|last3=Ist|first3=19:37}}</ref> మహారాష్ట్రలో 211 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.business-standard.com/article/current-affairs/70-yr-old-covid-19-patient-dies-in-dharavi-tally-of-positive-cases-at-17-120040901618_1.html</ref> ఢీల్లీలో 51 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.aninews.in/news/national/general-news/covid-19-cases-in-delhi-reach-72020200409210150/{{Dead link|date=జూలై 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''ఏప్రిల్ 10''' ఒడిశాలో నాలుగు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://kalingatv.com/state/4-new-covid-19-positive-cases-confirmed-in-odisha-total-count-reaches-48/</ref> రాజస్థాన్‌లో 26 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://m.hindustantimes.com/jaipur/65-yr-old-woman-dies-of-covid-19-in-rajasthan-state-reports-26-fresh-cases/story-03PfDxEnX2fWHmd8QgOWEK.html{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> గుజరాత్‌లో 21 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref> https://www.indiatvnews.com/news/india/coronavirus-in-vadodara-21-new-cases-covid-19-cases-rise-to-39-606213</ref> బీహార్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://wap.business-standard.com/article/news-ani/two-more-covid-19-cases-in-bihar-state-tally-reaches-60-120041000469_1.html{{Dead link|date=నవంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> కర్ణాటకలో 10 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web |title=COVID-19: ten new cases detected in Karnataka| url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/covid-19-ten-new-cases-detected-in-karnataka/article31307304.ece|website=thehindu|author=| date= 10 April 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date= 10 April 2020}}</ref> శ్రీనగర్‌లో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web |title=COVID-19:8 new COVID-19 cases in Srinagar| url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/8-new-covid-19-cases-in-srinagar-120041001063_1.html|website=Busines Standrad|author=| date= 10 April 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date= 10 April 2020}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 16 కేసులు నమోదయ్యాయి,గుంటూరులో 7, తూర్పుగోదావరి 5, కర్నూలులో 2, ప్రకాశం జిల్లాలో రెండు కేసులు నమోదయ్యాయి.తెలంగాణలోనూ 16 నమోదయ్యాయి '''ఏప్రిల్ 11:'''ఒడిశాలో రెండు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.bignewsnetwork.com/news/264640887/2-new-covid-19-cases-in-odisha-take-state-tally-to-50|title=2 new COVID-19 cases in Odisha take state tally to 50|website=Big News Network.com|language=en|access-date=2020-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411015458/https://www.bignewsnetwork.com/news/264640887/2-new-covid-19-cases-in-odisha-take-state-tally-to-50|archive-date=2020-04-11|url-status=dead}}</ref> మహారాష్ట్రలో 92 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/maha-92-new-cases-of-covid19-take-state-tally-to-1666/1798842|title=Maha: 92 new cases of COVID-19 take state tally to 1,666|website=outlookindia.com/|access-date=2020-04-15|archive-date=2020-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411070433/https://www.outlookindia.com/newsscroll/maha-92-new-cases-of-covid19-take-state-tally-to-1666/1798842|url-status=dead}}</ref> కర్ణాటకలో ఏడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/seven-new-coronavirus-cases-reported-in-karnataka-tally-rises-to-214/articleshow/75094174.cms?from=mdr|title=Seven new coronavirus cases reported in Karnataka, tally rises to 214|date=2020-04-11|work=The Economic Times|access-date=2020-04-15}}</ref> గుజరాత్‌లో 54 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/tally-of-covid-19-patients-rises-to-432-with-54-new-cases/articleshow/75092354.cms?from=mdr|title=90 more coronavirus cases in Gujarat, tally 468; three deaths|date=2020-04-11|work=The Economic Times|access-date=2020-04-15}}</ref> రాజస్థాన్‌లో 117 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/total-covid-19-positive-cases-reach-678-in-rajasthan-120041100667_1.html|title=Total COVID-19 positive cases reach 678 in Rajasthan|last=ANI|date=2020-04-11|work=Business Standard India|access-date=2020-04-15}}</ref> హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.bignewsnetwork.com/news/264648480/himachal-pradesh-reports-2-new-coronavirus-cases-total-32|title=Himachal Pradesh reports 2 new coronavirus cases, total 32|website=Big News Network.com|language=en|access-date=2020-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411145222/https://www.bignewsnetwork.com/news/264648480/himachal-pradesh-reports-2-new-coronavirus-cases-total-32|archive-date=2020-04-11|url-status=dead}}</ref> మధ్యప్రదేశ్‌లో 62 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/madhya-pradesh-coronavirus-cases-covid-19-death-toll-district-wise-list-indore-bhopal-ujjain-jabalpur-606789|title=Coronavirus in Madhya Pradesh: 62 new COVID-19 cases confirmed; state tally at 532|last=Hardaha|first=Rashi|date=2020-04-11|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> '''ఏప్రిల్ 12 :'''రాజస్థాన్‌లో 51 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/west/coronavirus-rajasthan-records-51-new-cases-824361.html|title=Coronavirus: Rajasthan records 51 new cases|date=2020-04-12|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> ఒడిశాలో 54 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/54-covid-19-cases-reported-in-odisha-so-far-1666053-2020-04-12|title=Coronavirus in India: With 4 more Covid-19 cases, total in Odisha rises to 54|website=India Today|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> ముంబైలోని 15 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.bloombergquint.com/coronavirus-outbreak/dharavi-records-15-new-covid-19-cases-total-tally-at-43|title=Dharavi Records 15 New Covid-19 Cases, Total Tally at 43|website=BloombergQuint|language=en|access-date=2020-04-15|archive-date=2020-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412092008/https://www.bloombergquint.com/coronavirus-outbreak/dharavi-records-15-new-covid-19-cases-total-tally-at-43|url-status=dead}}</ref> గుజరాత్‌లో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/west/gujarat-covid-19-cases-go-up-by-48-to-516-govt-824389.html|title=Gujarat COVID-19 cases go up by 48 to 516: Govt|date=2020-04-12|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> కేరళలో ఒకే రోజులో 36 మంది కోలుకున్నారు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/day-of-relief-for-kerala-36-people-recover-new-infections-drop-to-two/articleshow/75110073.cms|title=Day of relief for Kerala: 36 people recover, new infections drop to two|date=2020-04-12|work=The Economic Times|access-date=2020-04-15}}</ref> ముంబైలో 217 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/india/coronavirus-news-india-live-updates-covid-19-pandemic-delhi-maharashtra-mumbai-tamil-nadu-statewise-tally-lockdown-extended-5135551.html|title=Coronavirus News India highlights: Mumbai reports 217 new cases, 16 deaths|website=Moneycontrol|access-date=2020-04-15}}</ref> జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో 21 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/jammu-and-kashmir-coronavirus-cases-covid19-607013|title=21 fresh COVID-19 cases in Jammu and Kashmir takes tally to 245|last=Pathak|first=Analiza|date=2020-04-12|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> '''ఏప్రిల్ 13:''' రాజస్థాన్‌లో 11 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/india/news/11-fresh-cases-of-coronavirus-in-rajasthan/articleshow/75116484.cms|title=11 fresh cases of coronavirus in Rajasthan|website=Business Insider|access-date=2020-04-15|archive-date=2020-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413054011/https://www.businessinsider.in/india/news/11-fresh-cases-of-coronavirus-in-rajasthan/articleshow/75116484.cms|url-status=dead}}</ref> గుజరాత్‌లో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2020/04/13/bom6-gj-virus-cases.html|title=22 new COVID-19 cases in Guj state tally mounts to 538|website=The Week|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> కాశ్మీర్‌లో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆగ్రాలో 30 కేసులు నమోదయ్యాయి.గుజరాత్‌లో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి.ముంబైలోని నాలుగు కేసులు నమోదయ్యాయి.కాశ్మీర్‌లో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''ఏప్రిల్ 14''' గుజరాత్‌లో 45 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 34 కేసులు నమోదయ్యాయి.హర్యానాలో రెండు కేసులు నమోదయ్యాయి. కేరళలో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి.ముంబైలో 204 కేసులు నమోదయ్యాయి.రాజస్థాన్‌లో 71 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''ఏప్రిల్ 15:''' కేసుల సంఖ్య భారతదేశంలో 11,000 దాటింది. ముంబైలోని ఐదు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/india/news/five-new-covid-19-cases-in-dharavi-slum-area-tally-60/articleshow/75151982.cms|title=Five new COVID-19 cases in Dharavi; slum area tally 60|website=Business Insider|access-date=2020-04-19|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304041037/https://www.businessinsider.in/india/news/five-new-covid-19-cases-in-dharavi-slum-area-tally-60/articleshow/75151982.cms|url-status=dead}}</ref> గుజరాత్‌లో 56 సానుకూల కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/2-covid-19-deaths-in-gujarat-56-new-cases-push-state-tally-to-695-120041500418_1.html|title=2 COVID-19 deaths in Gujarat, 56 new cases push state tally to 695|last=ANI|date=2020-04-15|work=Business Standard India|access-date=2020-04-19}}</ref> రాజస్థాన్‌లో 29 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/29-fresh-covid19-cases-in-rajasthan-number-rises-to-1034/1802769|title=29 fresh COVID-19 cases in Rajasthan; number rises to 1,034|website=outlookindia.com/|access-date=2020-04-19|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809135159/https://www.outlookindia.com/newsscroll/29-fresh-covid19-cases-in-rajasthan-number-rises-to-1034/1802769|url-status=dead}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 19 సానుకూల కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/andhra-pradesh-coronavirus-cases-guntur-kurnool-covid-19-death-toll-district-wise-list-607771|title=Coronavirus in Andhra: 19 new COVID-19 cases; Guntur tally reaches 118. Check district-wise list|last=Hardaha|first=Rashi|date=2020-04-15|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> ముంబైలో 183 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/183-new-coronavirus-cases-reported-in-mumbai-city-s-tally-rises-to-1-936-11586958869898.html|title=183 new coronavirus cases reported in Mumbai; city's tally rises to 1,936|date=2020-04-15|website=Livemint|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> కేరళలో ఒక సానుకూల కేసు మాత్రమే నమోదైంది.<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/1-new-covid-19-case-in-kerala-on-wednesday-pinarayi-vijayan-1.4690613|title=1 new COVID-19 case in Kerala on Wednesday: Pinarayi Vijayan|website=Mathrubhumi|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> కర్ణాటకలో 15 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/15-new-covid-19-cases-reported-in-karnataka-total-247/articleshow/75126741.cms|title=15 new Covid-19 cases reported in Karnataka, total 247|date=2020-04-16|work=The Economic Times|access-date=2020-04-19}}</ref> తమిళనాడులో 38 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/38-new-covid-19-cases-in-tamil-nadu-total-tally-1204/articleshow/75146278.cms|title=Coronavirus in Tamilnadu: 38 new Covid-19 cases in Tamil Nadu, total tally 1,204 {{!}} India News - Times of India|last=Apr 14|first=IANS {{!}}|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-04-19|last3=Ist|first3=21:31}}</ref> '''ఏప్రిల్ 16:''' ఆగ్రాలో 19 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/agra/19-more-covid-19-cases-in-agra-district-tally-reaches-167/articleshow/75173153.cms|title=Coronavirus in Agra: 19 more Covid-19 cases in Agra, district tally reaches 167 {{!}} Agra News - Times of India|last=Apr 16|first=ANI {{!}} Updated:|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-04-19|last3=Ist|first3=09:33}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/22-new-coronavirus-cases-reported-in-andhra-pradesh-as-of-8-00-am-apr-16-11587007600708.html|title=22 new coronavirus cases reported in Andhra Pradesh as of 8:00 AM - Apr 16|date=2020-04-16|website=livemint.com|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> బీహార్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/bihar-coronavirus-positive-cases-covid-19-death-toll-patna-608113|title=Coronavirus in Bihar: 2 more test positive for COVID-19, tally rises to 72|last=Jaiswal|first=Priya|date=2020-04-16|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> తమిళనాడులో 15 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/tamil-nadu-reports-25-new-coronavirus-cases/article31354705.ece|title=Tamil Nadu reports 25 new coronavirus cases|last=PTI|website=@businessline|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> కర్ణాటకలో 34 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/covid-19-one-more-dead-in-karnataka/article31353038.ece|title=Coronavirus: 34 new cases, one death in Karnataka|last=Kulkarni|first=Tanu|date=2020-04-16|work=The Hindu|access-date=2020-04-19|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ముంబైలో 107 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.wionews.com/india-news/maharashtra-reports-165-more-coronavirus-cases-107-more-in-mumbai-292910|title=Maharashtra reports 165 more coronavirus cases; 107 more in Mumbai|website=WION|language=en|access-date=2020-04-19|archive-date=2020-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416215551/https://www.wionews.com/india-news/maharashtra-reports-165-more-coronavirus-cases-107-more-in-mumbai-292910|url-status=dead}}</ref> కేరళలో 7 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/7-new-covid-19-cases-in-kerala-on-thursday-pinarayi-vijayan-1.4693380|title=7 new COVID-19 cases in Kerala on Thursday: Pinarayi Vijayan|website=Mathrubhumi|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> అస్సాంలో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. పంజాబ్‌లోని 6 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.ptcnews.tv/coronavirus-new-cases-from-jalandhar-patiala-and-pathankot-gurdaspur-death-en/|title=Punjab tally rises to 197 after Jalandhar reports fresh cases; death toll in the state 14|last=Nath|first=Rajan|date=2020-04-16|website=PTC NEWS|language=en-US|access-date=2020-04-19|archive-date=2020-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417020653/https://www.ptcnews.tv/coronavirus-new-cases-from-jalandhar-patiala-and-pathankot-gurdaspur-death-en/|url-status=dead}}</ref> '''ఏప్రిల్ 17:''' రాజస్థాన్ లో 38 కేసులు నమోదయ్యాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 5 కేసులు నమోదయ్యాయి. కర్ణాటకలో 38 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/coronavirus-karnataka-reports-38-new-cases/article31363586.ece</ref> మహారాష్ట్రలో 288 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://punemirror.indiatimes.com/pune/others/50-year-old-covid-19-positive-man-dies-in-pune-288-fresh-cases-in-state/articleshow/75196473.cms |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501053215/https://punemirror.indiatimes.com/pune/others/50-year-old-covid-19-positive-man-dies-in-pune-288-fresh-cases-in-state/articleshow/75196473.cms |url-status=dead }}</ref> తెలంగాణలో 66 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/66-new-covid-cases-in-telangana-tally-mounts-to-766/1806062 |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809084515/https://www.outlookindia.com/newsscroll/66-new-covid-cases-in-telangana-tally-mounts-to-766/1806062 |url-status=dead}}</ref> తమిళనాడులో 56 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.indiatoday.in/india/story/covid-19-cases-see-a-spike-in-tamil-nadu-with-56-fresh-cases-reported-tally-at-1-323-1668145-2020-04-17</ref> '''ఏప్రిల్ 18:''' 98 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref> https://en.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Timeline_of_the_2020_coronavirus_pandemic_in_India&mobileaction=toggle_view_mobile#cite_note-432</ref> కర్ణాటకలో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref> https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/karnataka-reports-12-new-covid-19-positive-cases-on-saturday-state-tally-climbs-to-371/articleshow/75217268.cms</ref> తమిళనాడులో 49 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/covid19-49-new-cases-as-tn-follows-multipronged-strategy/1806905 |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809112601/https://www.outlookindia.com/newsscroll/covid19-49-new-cases-as-tn-follows-multipronged-strategy/1806905 |url-status=dead}}</ref> ఉత్తరాఖండ్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/two-more-test-covid-19-positive-in-haridwar-uttarakhands-tally-climbs-to-4220200418145350/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422071322/https://www.aninews.in/news/national/general-news/two-more-test-covid-19-positive-in-haridwar-uttarakhands-tally-climbs-to-4220200418145350/ |url-status=dead }}</ref> '''ఏప్రిల్ 19:'''జార్ఖండ్ లో ఒక కేసు నమోదయ్యింది.మహారాష్ట్రలో నాగ్‌పూర్‌లో 9 కేసులు నమోదయ్యాయి.బీహార్‌లో ఒక కేసు నమోదైంది.కర్ణాటకలో మైసూరులో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లో కొత్తగా 44 కరోనావైరస్ పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి. కర్నూలు 26 కేసులు నమోదయ్యాయి. వారిలో దిల్లీ నుంచి వచ్చిన వారే 16 మంది ఉండగా వాళ్లంతా ప్రస్తుతం క్వారంటైన్‌లోనే ఉన్నారు. దీంతో రాష్ట్రంలో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 647కి చేరింది. 65 మంది డిశ్చార్జ్ కాగా, 17 మంది మరణించారు. ప్రస్తుం 565 మందికి చికిత్స అందిస్తున్నారు. '''ఏప్రిల్ 20:'''మహారాష్ట్రలో 3 కేసులు నమోదయ్యాయి.జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 75 కేసులు నమోదయ్యాయి.తెలంగాణలో ఇద్దరు మృతి చెందడంతో మరణాల సంఖ్య 23కి పెరిగింది. పాజిటివ్ కేసుల సంఖ్య 872కి చేరింది. ''''ఏప్రిల్ 21:'''దేశవ్యాప్తంగా 44 మరణాలు సంభవించాయి.మధ్యప్రదేశ్ లో 18 కేసులు నమోదయ్యాయి.రాబరేలిలో 31 కేసులు నమోదయ్యాయి.పశ్చిమ బెంగాల్ 29 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీనితో పశ్చిమబెంగాల్ రాష్ట్రంలో మొత్తం రాష్ట్రంలో 274 కు చేరుకుంది.మహారాష్ట్ర 12 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''ఏప్రిల్ 22:''' రాజస్థాన్‌లో 64 కేసులు నమోదయ్యాయి, దీంతో రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోలో కేసుల సంఖ్య 1799 కు చేరుకుంది.ఉత్తర ప్రదేశ్ లో మీరట్‌లో 6 కేసులు నమోదయ్యాయి. మహారాష్ట్రలో 9 కేసులు నమోదయ్యాయి. తమిళనాడులో రాష్ట్రంలో 33 కేసులు నమోదయ్యాయి.కేరళలో 11 కేసులు నమోదయ్యాయి.జమ్మూ కాశ్మీర్ 27 కేసులు నమోదయ్యాయి.తెలంగాణలో 15 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 56 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''ఏప్రిల్ 23:''' రాజస్థాన్ లో 47 పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి.ఉత్తర ప్రదేశ్ లో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి.కాన్పూర్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి.మహారాష్ట్రలో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆంధ్ర‌ప్ర‌దేశ్‌లో కొత్త‌గా 80 [[కరోనా వైరస్]] పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో 893కి చేరింది. కర్నూలు 31, గుంటూరు 18, చిత్తూరు 14, అనంతపురం 6, తూర్పుగోదావరి 6,కృష్ణా 2, ప్రకాశం 2, విశాఖ జిల్లాల్లో 1 కేసు చొప్పునకొత్త‌గా పాజిటివ్ కేసులు నమోదు.అత్యధికంగా కర్నూలు జిల్లాలో 234 కేసులు, గుంటూరు జిల్లాలో 195 కేసులు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/telugu/live/international-52391828|title=కరోనావైరస్: భారత్‌లో 21 వేలు దాటిన మొత్తం కేసులు; ఏపీలో 893, తెలంగాణలో 980 మందికి పాజిటివ్ - BBC తెలుగు|website=BBC News తెలుగు|language=te-IN|access-date=2020-04-23}}</ref> '''ఏప్రిల్ 24:'''రాజస్థాన్ లో కేసులు నమోదయ్యాయి.మహారాష్ట్రలో ముంబైలోని ధారావి నుండి 6 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఉత్తరాఖండ 1 కేసు నమోదైంది.తమిళనాడులో72 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి,వాటిలో 52 చెన్నైకి చెందినవి.తెలంగాణలో శుక్రవారం 13 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. మరణాలు లేవు. 29 మంది డిశ్చార్జయ్యారు.ఏపీలో కొత్తగా 62 పాజిటివ్ కేసులు న‌మోద‌ు కావడంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 955కి చేరింది.క‌ర్నూలు జిల్లాలో 27 మంది పాజ‌టివ్ గా న‌మోదు కావ‌డంతో ఆ ఒక్క జిల్లాలోనే మొత్తం కేసులు 261కి చేరాయి. '''ఏప్రిల్ 25:'''బీహార్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి.మహారాష్ట్రలో ముంబైలోని ధారావి నుండి 21 కేసులు నమోదయ్యాయి.కర్ణాటకలో రాష్ట్రంలో 26 కేసులు నమోదయ్యాయి.జార్ఖండ్ రాంచీలో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వెయ్యి దాటిన కరోనా కేసులు.61 కొత్త కరోనా పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి.జిల్లాల వారీగా చూస్తే కృష్ణా జిల్లాలో గత 24 గంటల్లో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి. కర్నూలు జిల్లాలో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి.జిల్లా వారీగా కేసుల కర్నూలు జిల్లాలో అత్యధికంగా 275 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆ తర్వాత గుంటూరు జిల్లాలో 209 కేసులు నమోదయ్యాయి. కృష్ణాలో 127, చిత్తూరులో 73, కడపలో 55, ప్రకాశంలో 53, అనంతపురంలో 51, పశ్చిమ గోదావరిలో 39, తూర్పు గోదావరిలో 37, విశాఖపట్నంలో 22, శ్రీకాకుళంలో 3 కేసులు నమోదయ్యాయి. విజయనగరం జిల్లాలో ఒక్క కేసు కూడా నమోదు కాలేదు. '''ఏప్రిల్ 26:''' *మధ్యప్రదేశ్ లో 91 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ ఒక రాష్ట్రంలో 15 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హర్యానాలో రాష్ట్రంలో 9 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో ఈరోజు 440 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. ఈరోజు రాష్ట్రంలో కొత్తగా 19 మంది కరోనా రోగులు మృతి చెందారు మహారాష్ట్రలోని ఆస్పత్రుల నుంచి 112 మంది రోగులు కూడా డిశ్చార్జ్ అయ్యారు. *తెలంగాణలో ఈరోజు కొత్తగా 11 కేసులు నమోదయ్యాయి. తెలంగాణలో మొత్తం పాజిటివ్ కేసుల సంఖ్య 1001కి చేరింది.కరోనా పాజిటివ్ రోగి, మర్కజ్‌కు వెళ్లిన వచ్చిన 75 ఏళ్ల వృద్ధుడిని ఈరోజు డిశ్చార్జ్ చేశామని ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.ఇప్పటివరకూ 316 మంది డిశ్చార్జ్ అయ్యారు. *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కొత్తగా 81 కేసులు నమోదయ్యాయి.దీంతో రాష్ట్రంలో కేసుల సంఖ్య 1097కి చేరింది. ఇప్పటి వరకూ 231 మంది డిశ్చార్జి కాగా.835 మంది వివిధ ఆస్పత్రుల్లో చికిత్స పొందుతున్నారు. *తమిళనాడులో కొత్తగా 64 కేసులు నమోదయ్యాయి.తాజాగా నమోదైన కేసులతో మొత్తం కరోనా కేసుల సంఖ్య 1,885కి చేరింది. '''ఏప్రిల్ 27:''' *ఒడిశాలో 5 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బిహార్‌లో 3 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఏపీలో 80 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''ఏప్రిల్ 28:''' *రాజస్థాన్‌లో 102 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. నమోదైన కేసుల్లో జైపూర్‌లో 26, జోధ్‌పూర్‌లో 25, కోటాలో 24, అజ్మేర్‌లో 11, టోంక్‌లో 8, డోన్‌పూర్‌లో 4, బాన్స్‌వారా, నాగ్‌పూర్‌, ఉదయ్‌పూర్‌, సికార్‌లో ఒక్కో కేసు చొప్పున నమోదైనట్లు రాష్ట్ర ఆరోగ్య శాఖ వెల్లడించింది. *ముంబయిలోని ధారవి 42 కొత్త పాజిటివ్‌ కేసులు, నాలుగు మరణాలు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 121 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం పాజిటివ్‌ కేసుల సంఖ్య 2058కి చేరినట్టు వైద్యశాఖ అధికారులు వెల్లడించారు. *పశ్చిమబెంగాల్‌లో 28 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 522కి చేరినట్టు అధికారులు వెల్లడించారు *తెలంగాణలో 6 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 1009కి పెరిగాయి. ఇప్పటివరకు ఈ వైరస్‌ బారిన పడి 25 మంది మృతిచెందగా,374మంది కోలుకున్నారు. ఈ రోజు 42మంది డిశ్చార్ చేశారు. *కేరళలో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం పాజిటివ్‌ కేసుల సంఖ్య 485కి చేరింది. *రాజస్థాన్‌లో 7 కరోనా కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కరోనా కేసుల సంఖ్య 2335కి చేరింది. *కర్ణాటకలో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం పాజిటివ్‌ కేసుల సంఖ్య 520కి పెరిగింది. *ఏపీలో 82 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 1,259కి చేరింది '''ఏప్రిల్ 29:''' *గుజరాత్‌లో 308 కొత్త కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 104 కేసులు నమోదయ్యాయి. నమోదైన కేసుల్లో 94 కేసులు చెన్నై నమోదయ్యాయి. *తెలంగాణలో కొత్తగా ఇవాళ 7 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 1016కు చేరింది. ఇప్పటి వరకు 25 మంది మరణించారు. * ముంబయిలోని అతిపెద్ద మురికివాడ అయిన ధారవిలో కొత్తగా 14 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళలో 10 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమబెంగాల్‌లో 33 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో మొత్తం పాజిటివ్‌ కేసుల సంఖ్య 550కి చేరింది. *రాజస్థాన్‌లో 29 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 2329కి చేరింది. *ఒడిశాలో 3 కరోనా కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటకలో 9 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 532కి చేరింది. *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 73 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 1332కి చేరింది. '''ఏప్రిల్ 30:''' *రాజస్థాన్‌లో 118 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 2,556కు చేరింది. *కర్ణాటకలో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో కర్ణాటకలో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 557కి పెరిగింది *రాజస్థాన్‌లో 86 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. మొత్తం కేసుల సంఖ్య 2524కి చేరాయి. *మహారాష్ట్రలో పుణె జిల్లాలో 127 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో ఆ జిల్లాలో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 1722కి చేరాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 71 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ఇప్పటివరకు నమోదైన కేసుల సంఖ్య 1,403కి చేరింది. ==మే (1-30)== '''మే 1''' *తమిళనాడులో 203 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తెలంగాణలో 6 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి.ఈ రోజు 24మంది డిశ్చార్జి అయ్యారు. *బిహార్‌లో 18 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటకలో 11 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఏపీలో కొత్తగా మరో 60 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి.దీంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 1,463కి చేరింది. '''మే 2''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 62 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ లో 195 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 11 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హర్యానా రాష్ట్రంలో 47 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశా రాష్ట్రంలో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 231 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో కొత్తగా 106 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 3''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్: రాష్ట్రంలో 58 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ,కాశ్మీర్ లో 35 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 3 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తరాఖండాలో రాష్ట్రంలో 1 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశాలో 2 కేసులు రాష్ట్రంలో నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ లో రాష్ట్రంలో 114 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 4''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్: రాష్ట్రంలో 67 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హర్యానాలో 75 కేసులు రాష్ట్రంలో నమోదయ్యాయి. *పంజాబాలో 132 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 527 కేసులు రాష్ట్రంలో నమోదయ్యాయి. *బీహార్ లో 6 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ లో రాష్ట్రంలో 175 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 5''' *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 97 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తెలంగాణలో 11 కరోనా కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 6''' *ఒడిశా రాష్ట్రంలో 1 కేసు నమోదైంది. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 122 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 1233 కేసులు, ముంబైలోని ధారావి నుండి 68 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 20 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలో 34 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 771 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 159 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 7''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 56 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలో 5 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హర్యానా రాష్ట్రంలో 31 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 580 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో రాష్ట్రంలో 1,216 కేసులు నమోదయ్యాయి. అందులో 250 పోలీసు కేసులు ముంబై నగరంలో నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 92 కేసులు నమోదయ్యాయి *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 110 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 8''' *ఒడిశా రాష్ట్రంలో 26 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 54 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 600 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ, కాశ్మీర్ 30 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 87 కేసులు నమోదయ్యాయి. ఉత్తరాఖండ రాష్ట్రంలో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 130 కేసులు నమోదయ్యాయి. రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 152 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 9''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రములో 43 కేసులు నమోదయ్యాయి. *చండీగ నగరంలో 23 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 31 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ముంబైలోని ధారావిలో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 41 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 394 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 526 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 129 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 10''' *హర్యానా రాష్ట్రంలో 20 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 53 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 669 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ముంబైలోని ధారావిలో 26 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశా రాష్ట్రంలో 23 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢీల్లీలో రాష్ట్రంలో 224 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 43 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తర ప్రదేశ్ లో 84 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ లో 106 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 11''' *[[బీహార్]] రాష్ట్రంలో 11 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[పంజాబ్]] రాష్ట్రంలో 54 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ, కాశ్మీర్ లో 18 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢీల్లీలో 310 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో 38 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[రాజస్థాన్]] రాష్ట్రంలో 174 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 12''' *[[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో 33 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలో 716 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ,కాశ్మీర్: ఒక రాష్ట్రంలో 55 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[పంజాబ్]] రాష్ట్రంలో 37 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలో 37 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[ముంబై]]లోని ధారావి నుండి 46 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[బీహార్|బీహారా]] రాష్ట్రంలో 34 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[ఢిల్లీ|ఢీల్లీ]] లో 406 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[తెలంగాణ]]లో 51 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 13''' * ఉత్తరాఖండ్‌లో 1 కేసు నమోదైంది. * మహారాష్ట్రలో 1,495 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్‌లో 364 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు గుర్తించారు. *మధ్యప్రదేశ్‌లో 187 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. *చండీగఢ్‌లో 2 కేసులే నమోదయ్యాయి. *జమ్ము,కశ్మీర్‌లో 37 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. *అసోంలో 15 కరోనా కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఝార్ఖండ్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తెలంగాణలో 41 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 509 కరోనా కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 48 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 14''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 3 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢీల్లీలో 472 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 68 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ లో 11 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ,కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 447 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 87 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 206 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 15''' *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 213 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 57 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 43 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 16 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 69 కేసులు నమోదయ్యాయి. జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 1576 కేసులు నమోదయ్యాయి. పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 84 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ లో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 16''' *ఢీల్లీ రాష్ట్రంలో 438 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ రాష్ట్రంలో 46 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 447 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 87 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 36 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 115 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 102 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 155 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ముంబై నగరంలో మహారాష్ట్రలో 884 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ కాశ్మీర్ లో 108 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 1057 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 213 కేసులు నమోదయ్యాయి.వీరిలో 119 మంది జైపూర్ జిల్లా జైలు నుండి ఖైదీలు ఉన్నారు. '''మే 17''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 54 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 639 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 18 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ రాష్ట్రంలో 58 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో రాష్ట్రంలో 2347 కేసులు నమోదయ్యాయి. జమ్మూ కాశ్మీర్ లో 62 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 242 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 18''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 1 కేసు నమోదైంది. *బీహార్ రాష్ట్రంలో 37 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 5 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 99 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 29 కేసులు నమోదయ్యాయి. *అస్సాం రాష్ట్రంలో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 536 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 16 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢీల్లీలో 299 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 366 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశా రాష్ట్రంలో 48 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 305 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో రాష్ట్రంలో 2033 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 19''' *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 127 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 57 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఛత్తీస్గఢ్ రాష్ట్రంలో 57 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హిమాచల్ ప్రదేశ్: రాష్ట్రంలో 10 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ రాష్ట్రంలో 53 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి. *అస్సాం రాష్ట్రంలో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 395 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 601 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ కాశ్మీర్ లో 28 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 136 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్‌లో రాష్ట్రంలో 338 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో రాష్ట్రంలో 2127 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 20''' *ఢీల్లీలో 534 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 18 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 67 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 24 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 398 కేసులు నమోదయ్యాయి. *అస్సాం రాష్ట్రంలో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 3 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 743 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 142 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 2250 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ కాశ్మీర్ లో 73 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''21 మే''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 10 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ రాష్ట్రంలో 96 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 776 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 23 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 143 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢీల్లీ 571 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 371 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 2345 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 212 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 22''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 5 కేసులు నమోదయ్యాయి. *చతిస్గడ్ రాష్ట్రంలో 16 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 786 కేసులు నమోదయ్యాయి. *అస్సాం రాష్ట్రంలో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ రాష్ట్రంలో 118 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 42 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 138 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 363 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 2940 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 267 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 23''' *ఢీల్లీలో 591 కేసులు నమోదయ్యాయి. *అస్సాం రాష్ట్రంలో 53 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 710 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 262 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 16 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 2608 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 248 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 24''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 53 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హర్యానా రాష్ట్రంలో 21 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 765 కేసులు నమోదయ్యాయి. *అస్సాం రాష్ట్రంలో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 3041 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 25''' * అసోంలో ఈ రోజు 2 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. * కేరళలో 53 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 69 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 805 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 21 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ లో 405 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 2436 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢిల్లీలో 635 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 272 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 26''' *కేరళ రాష్ట్రంలో 67 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 51 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 646 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 193 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 2091 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 236 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 27''' *అస్సాం రాష్ట్రంలో 18 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 38 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 817 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 122 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 68 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 2190 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 280 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 28''' *ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 54 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశా: రాష్ట్రంలో 67 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 344 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 827 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 115 కేసులు నమోదయ్యాయి. రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 251 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 29''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 102 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 248 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 874 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ,కాశ్మీర్ 128 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో రాష్ట్రంలో 2682 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ లో 298 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 30''' *బీహార్ రాష్ట్రంలో 150 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 131 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హర్యానా రాష్ట్రంలో 202 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 141 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 856 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 412 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢిల్లీలో 1163 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 2940 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 252 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తెలంగాణలో 74 కేసులు నమోదయ్యాయి. ==మే 31== *ఒడిశాలో 129 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 110 పాజిటివ్ ‌కేసులు నమోదయ్యాయి ==జూన్ 1-12== ''' జూన్ 1''' *అస్సాం రాష్ట్రంలో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశాలో 156 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢిల్లీలో 990 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 2361 కేసులు నమోదయ్యాయి. ''' జూన్ 2''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 115 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 1091 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళలోలో 86 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 3''' *తమిళనాడులో 1286 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 79 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళలో 82 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 2560 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 4''' *ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 98 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 2933 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 485 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 1373 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 5''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 50 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 24376 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 1438 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటకలో 515 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 6''' *కర్ణాటకలో నమోదయ్యాయి 378 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ లో 147 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 161 కేసులు నమోదయ్యాయి *మహారాష్ట్రలో 2,739 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ లో 498 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 7''' *ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 130 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢిల్లీలో 1,320 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 8''' *ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 125 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశాలో 138 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళలో 91 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 9''' *తమిళనాడులో 1,685 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 147 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటకలో 161 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 10''' *తమిళనాడులో 1927 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటకలో 120 కేసులు నమోదయ్యాయి. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 218 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 11''' *తమిళనాడులో 1875 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటకలో 204 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 135 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 12''' *తమిళనాడులో 1982 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ 141 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశాలో 112 కేసులు నమోదయ్యాయి. ==ఇంకా చదవండి== *[[కరోనా వైరస్ 2019|కరోనా వైరస్]] *[[భారతదేశంలో కరోనావైరస్ వ్యాప్తి (2020)]] ==మూలాలు== {{మూలాలు}} {{భారతదేశలో కోవిడ్-19 మహమ్మారి}} a7k49j9nx112gcc1fx8hyizpw6oes46 0 307987 4983509 4802144 2026-10-18T06:48:45Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* సంగీతం అందించినవి */ 4983509 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Suresh Bobbili.jpg | image_size = | name = సురేష్ బొబ్బిలి | birthname = | birth_date = జూన్ 12 | birth_place = [[గౌరారం (బయ్యారం)|గౌరారం గ్రామం]], [[బయ్యారం మండలం (మహబూబాబాద్ జిల్లా)|బయ్యారం మండలం]], [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] | Religion = | death_date = | death_place = | occupation = సంగీత దర్శకుడు, గాయకుడు | yearsactive = | parents = శంభయ్య, కాంతమ్మ | networth = | spouse = | website = | children = }} ''సురేష్ బొబ్బిలి'' [[తెలుగు చలనచిత్ర రంగం|తెలుగు చలనచిత్ర]] సంగీత దర్శకుడు.<ref name="రికార్డింగ్ స్టూడియోలో ఆఫీసు బాయ్ గా పనిచేశా">{{cite news |last1=V6 Velugu |first1= |title=రికార్డింగ్ స్టూడియోలో ఆఫీసు బాయ్ గా పనిచేశా |url=https://www.v6velugu.com/music-director-suresh-bobbili-interview |accessdate=14 December 2024 |date=21 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214090245/https://www.v6velugu.com/music-director-suresh-bobbili-interview |archivedate=14 December 2024 |language=te}}</ref><ref>https://www.filmibeat.com/celebs/suresh-bobbili/biography.html</ref> 2017లో వచ్చిన [[మా అబ్బాయి]] అనే చిత్రం ద్వారా చిత్రసీమలోకి అడుగుపెట్టాడు.<ref>https://www.filmibeat.com/celebs/suresh-bobbili/filmography.html</ref> [[వేణు ఊడుగుల]] దర్శకత్వంలో, [[సాయిపల్లవి|సాయి పల్లవి]], [[రానా దగ్గుబాటి|రానా దగ్గుపాటి]] నటిస్తూ [[శ్రీ లక్ష్మి వెంకటేశ్వర ఫిలిమ్స్]], [[సురేష్ ప్రొడక్షన్స్]] సంయుక్తంగా నిర్మిస్తున్న [[విరాట పర్వం (సినిమా)|విరాటపర్వం]] చిత్రానికీ సురేష్ బొబ్బిలి సంగీత దర్శకుడు.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/karan-johar-reveals-hes-a-big-sai-pallavi-fan/articleshow/92059046.cms</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rana-daggubati-sai-pallavi-and-venu-udugulas-virata-parvam-release-gets-preponed-to-june-17/articleshow/91888755.cms</ref><ref>https://www.v6velugu.com/music-director-suresh-bobbili-interview</ref><ref>https://www.news18.com/news/movies/sai-pallavi-praises-rana-daggubati-at-virata-parvams-promotional-event-5335075.html</ref><ref>https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/rana-daggubati-and-sai-pallavi-s-virata-parvam-to-arrive-early-film-to-release-on-june-17-1956266-2022-05-31</ref> ==జీవిత విషయాలు == సురేష్ బొబ్బిలి [[జూన్ 12]]న [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్ జిల్లా]], [[బయ్యారం మండలం (మహబూబాబాద్ జిల్లా)|బయ్యారం మండలం]], [[గౌరారం (బయ్యారం)|గౌరారం గ్రామంలో]] శంభయ్య, కాంతమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు.<ref name="యూట్యూబ్​లో చూసి నేర్చుకుని.. దుమ్ములేపే సంగీత దర్శకుడయ్యాడు..">{{cite news |last1=ETV Bharat News |first1= |title=యూట్యూబ్​లో చూసి నేర్చుకుని.. దుమ్ములేపే సంగీత దర్శకుడయ్యాడు.. |url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/state/mahabubnagar/virataparvam-and-chorbazar-movies-music-director-suresh-bobbili-story/ts20220625132315194194761 |accessdate=14 December 2024 |date=25 June 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214090616/https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/state/mahabubnagar/virataparvam-and-chorbazar-movies-music-director-suresh-bobbili-story/ts20220625132315194194761 |archivedate=14 December 2024 |language=te}}</ref> == వృత్తిరంగం == సురేష్ తొలిదశలో తెలుగు న్యూస్ ఛానల్ [[వి6 న్యూస్]]తో కలిసి [[తెలంగాణ అవతరణ దినోత్సవం|తెలంగాణ అవతరణ దినోత్సవ]], [[బతుకమ్మ]], [[బోనాలు]] పండుగలకు సంబంధించిన పాటలకు సంగీతం అందించాడు. 2015లో బతుకమ్మ పండుగకోసం సురేష్ స్వరపరిచిన ''పచ్చ పచ్చని పల్లె'' పాటకు, తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ దినోత్సవానికి స్వరపరిచిన ''జనని'' పాటకు ప్రశంసలు అందుకున్నాడు. తరువాత సినిమాలకు సంగీతం అందించాడు.<ref name="Striking the right note!">{{cite news |last1=The Hindu |first1=Telangana |title=Striking the right note! |url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/striking-the-right-note/article7804630.ece |accessdate=13 July 2020 |publisher=T. Lalith Singh |date=26 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200611230228/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/striking-the-right-note/article7804630.ece |archivedate=2020-06-11}}</ref> == సినిమాలు == === సంగీతం అందించినవి === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" class=sortable|- bgcolor="#CCCCCC" align="center"|- !సంవత్సరం ! చిత్రం ! దర్శకుడు |- |2017 |[[మా అబ్బాయి]] (2017) |కుమార్ వట్టి |- |2018 |[[నీదీ నాదీ ఒకే కథ]] (2018) | [[వేణు ఊడుగుల]] |- | rowspan="4" | 2019 |[[జార్జ్ రెడ్డి (సినిమా)|జార్జ్ రెడ్డి]] (2019)<ref>{{Cite web|url=https://open.spotify.com/album/4W5lHMWP7Nr2cr1SEc5WNP|title=George Reddy (Original Motion Picture Soundtrack), an album by Suresh Bobbili|website=Spotify|access-date=13 July 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.socialnews.xyz/2019/11/20/george-reddy-jukebox-george-reddy-songs-sandeep-madhav-suresh-bobbili-jeevan-reddy-video/|title=George Reddy Jukebox-George Reddy Songs-Sandeep Madhav-Suresh Bobbili-Jeevan Reddy|website=Socialnews.xyz|date=20 November 2019|access-date=13 July 2020}}</ref> | జీవన్ రెడ్డి |- |[[తోలుబొమ్మలాట (2019 సినిమా)|తోలుబొమ్మలాట]] |విశ్వనాథ్ మాగంటి |- |[[తిప్పరా మీసం]] (2019) |కృష్ణ విజయ్ |- |నువ్వు తోపురా (2019) |డి.హరినాథ్ బాబు |- |rowspan="2" | 2020 |ఉత్తరా |తిరుపతి |- |[[గువ్వ గోరింక]] |మోహన్ బమ్మిడి |- | rowspan="8" | 2021 |[[అక్షర (2021 సినిమా)|అక్షర]] |బి. చిన్ని కృష్ణ |- |[[ప‌వ‌ర్ ప్లే]] |విజ‌య్ కుమార్ కొండా |- |[[విరాటపర్వం]] |[[వేణు ఊడుగుల]] |- |కిరాతక |[[వీరభద్రం చౌదరి]] |- |[[సుందరి]] | కళ్యాణ్ జి. గోగణ |- |ముగ్గురు మొనగాళ్లు |అభిలాష్ రెడ్డి |- |చిల్ బ్రో |కుంచం శంక‌ర్ |- |[[ది రోజ్‌ విల్లా]] | హేమంత్‌ |- | rowspan="4" | 2022 |[[చోర్ బజార్]] |బి.జీవన్ రెడ్డి |- |2022| [[టెన్త్ క్లాస్ డైరీస్]] |గరుడవేగ అంజి |- |2022| [[బ్లాక్]] | జీ.బీ. కృష్ణ |- |2022| [[న్యూసెన్స్]] | శ్రీ ప్రవీణ్ కుమార్ |- |rowspan="3" | 2023 |[[నారాయణ & కో]] |చిన్న పాపిశెట్టి |- |[[మళ్ళీ పెళ్ళి (2023 సినిమా)|మళ్ళీ పెళ్ళి]] | ఎం. ఎస్. రాజు |- |[[తిక మక తాండ]] |వెంకట్ |- | rowspan="2" |2024 |''[[షరతులు వర్తిస్తాయి]]'' |కుమార స్వామి (అక్షర ) |- |''[[సర్కారు నౌకరి]]'' |గంగనమోని శేఖర్ |- | rowspan="3" |2025 |''[[కిల్లర్ ఆర్టిస్ట్]]'' |రతన్‌ రిషి |- |''[[జగమెరిగిన సత్యం]]'' |తిరుపతి పాలే |- |''[[రాజు వెడ్స్ రాంబాయి]]'' | సాయిలు కంపాటి |- | rowspan="2" |2026 |''[[పాపం ప్రతాప్]]'' |(బ్యాక్‌గ్రౌండ్ మ్యూజిక్) |- |[[కేజ్రీ కళ్యాణం]] |బద్రప్ప గాజుల |} === పాడినవి === {| class="wikitable" |+ గాయకుడిగా |- ! వరస సంఖ్య!! సంవత్సరం !! సినిమా పేరు !! పాట!! సంగీతం !! భాష |- | 1 ||2017 || ''నా సీత మహాలక్ష్మి ''|| వినవే వినవే <ref>{{cite web |title=Naa Seetha MahaLaxmi Vinave Vinave Vinave Music Video |url=https://www.youtube.com/watch?v=nCWAvEOG0aA |website=తెలుగు వన్ |publisher=తెలుగు వన్ |accessdate=16 June 2022}}</ref> || [[పివిఆర్ రాజా]]|| తెలుగు |- | 2|| 2020|| ''[[ప్రెషర్ కుక్కర్ (సినిమా)|ప్రెషర్ కుక్కర్]] ''|| ఓరివారి || స్మరన్ || తెలుగు |} === టెలివిజన్ === {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !సిరీస్ !ఛానెల్ !గమనికలు |- | rowspan="2" |2024 |''[[నైంటీస్]]'' | [[ఈటీవీ విన్|ఈటీవీ విన్‌]] | |- |[[హరికథ (2024 వెబ్ సిరీస్)|హరికథ]] |[[డిస్నీ+ హాట్‌స్టార్|డిస్నీ ప్లస్ హాట్‌స్టార్‌]] | |- |2025 |''[[హోమ్ టౌన్]]'' | [[ఆహా (స్ట్రీమింగ్ సేవ)|ఆహా]] | |} === ప్రైవేట్ ఆల్బమ్స్ === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సిరీస్ !పాత్ర !ఛానెల్ !గమనికలు |- |2025 |మన బతుకమ్మ | |తెలంగాణ జరూర్ ఆనా |<ref name="Telangana Tourism Releases Mana Bathukamma 2025 Promo">{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/telangana-tourism-releases-mana-bathukamma-2025-promo-1905753|title=Telangana Tourism Releases Mana Bathukamma 2025 Promo|last1=|first1=|date=24 September 2025|work=|accessdate=24 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250924135146/https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/telangana-tourism-releases-mana-bathukamma-2025-promo-1905753|archivedate=24 September 2025|publisher=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * {{IMDb name|9671867}} [[వర్గం:సినిమా సంగీత దర్శకులు]] [[వర్గం:సంగీత దర్శకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకులు]] 0egczg3brjt9uz6wo2vuk9f2wln5x5y 0 318740 4983399 4149885 2026-10-17T19:49:31Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983399 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ప్రగతి నగర్ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = నివాసప్రాంతం | image_skyline = File:Pragathi nagar kaman.jpg | image_alt = | image_caption = ప్రగతి నగర్ కమాన్ | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశంలోని తెలంగాణలో ప్రాంతం ఉనికి | coordinates = {{coord|17.5212|N|78.3964|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_type2 = [[జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[మేడ్చల్ మల్కాజిగిరి జిల్లా|మేడ్చల్ మల్కాజిగిరి]] | subdivision_type3 = [[మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం]] | subdivision_name3 = [[హైదరాబాదు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[హైదరాబాదు మహానగరపాలక సంస్థ]] | unit_pref = మెట్రిక్ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = ఆటో | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[తెలుగు]], [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.languageinindia.com/april2003/urduinap.html|title=Language in India|website=www.languageinindia.com|access-date=2021-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713110121/http://www.languageinindia.com/april2003/urduinap.html|archive-date=2015-07-13|url-status=dead}}</ref> | timezone1 = భారత కాలమానం | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్ కోడ్]] | postal_code = 500090 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 91-040 | registration_plate = టిఎస్ 07 | blank1_name_sec1 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | blank1_info_sec1 = [[మల్కాజ్‌గిరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | blank2_name_sec1 = శాసనసభ నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[కుత్బుల్లాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank3_name_sec1 = పట్టణ ప్రణాళిక సంస్థ | blank3_info_sec1 = [[హైదరాబాదు మహానగరపాలక సంస్థ]] | website = {{URL|telangana.gov.in}} | footnotes = }} '''ప్రగతి నగర్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర [[రాజధాని]] [[హైదరాబాదు]]<nowiki/>లోని ఒక [[ప్రాంతం]].<ref>{{Cite web|url=http://www.onefivenine.com/india/villages/Rangareddi/Quthbullapur/Pragathi-Nagar-Road-Kukatpally|title=Pragathi Nagar Road, Kukatpally Locality|website=www.onefivenine.com|access-date=2021-02-02}}</ref> [[కూకట్‌పల్లి (మేడ్చల్ జిల్లా)|కూకట్‌పల్లి]]<nowiki/>కి శివారు ప్రాంతంగా ఉన్న ఈ ప్రగతి నగర్, [[ముంబై]] నగరానికి వెళ్ళే 9వ జాతీయ రహదారిలోని కూకట్‌పల్లి ప్రాంతం నుండి 3.4 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇది [[జవహర్ లాల్ నెహ్రూ సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి సుమారు 2.5 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతం గ్రేటర్ హైదరాబాద్‌లో భాగం కావడం, ప్రధాన ఐటి/ఐటిఇఎస్, బయోటెక్, ఫార్మా పరిశ్రమలకు దగ్గరగా ఉండటంతో ఇక్కడ ఎక్కువమంది నివాసం ఉంటున్నారు. == భౌగోళికం == ఇది 9వ జాతీయ రహదారికి తూర్పువైపు ఉంది. సముద్రమట్టానికి 33 మీటర్లు (108 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. 9వ జాతీయ రహదారికి పశ్చిమంవైపు ఉన్న [[నిజాంపేట్ (బాచుపల్లి మండలం)|నిజాంపేట]]<nowiki/>కు 3 కిలోమీటర్లు (4.8 మైళ్ళ) దూరంలో ఉంది. ఇక్కడి సగటు ఉష్ణోగ్రత జనవరి నెలలో 35&nbsp;°C ఉండగా, జూలై నెలలో 38&nbsp;°C ఉంటుంది.<ref>{{Cite web |url=http://in.weather.com/climate/annualClimo-INXX0057?cm_ven=yahoo_in&cm_cat=citypage&cm_ite=interests&cm_pla=climate|title=Weather Information for Pragathi Nagar|access-date=2021-02-02 |publisher =The Weather Channel}}</ref> == సమీప ప్రాంతాలు == ఇక్కడికి సమీపంలో వసంతనగర్ కాలనీ, ఆదిత్య హిల్స్, [[నిజాంపేట్ (బాచుపల్లి మండలం)|నిజాంపేట]], మిథిలా నగర్, బ్లాక్ -7ఎ, జె.ఎన్.టి.యు., సాయినగర్ కాలనీ మొదలైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. == ప్రార్థనా స్థలాలు == ఇక్కడికి సమీపంలో కనకదుర్గ దేవాలయం, షిర్డీ సాయిబాబా దేవాలయం, మసీదు రహమానియా, జామియా మస్జిద్ ఉస్మానియా, ఎన్టీఆర్ కాలనీ మసీదు మొదలైన ప్రార్థనా స్థలాలు ఉన్నాయి. == రవాణా == [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] ఆధ్వర్యంలో ప్రగతి నగర్ మీదుగా సాయినగర్ కాలనీ, నిజాంపేట్, [[కూకట్‌పల్లి (మేడ్చల్ జిల్లా)|కూకట్‌పల్లి]] మొదలైన ప్రాంతాలకు బస్సులు నడుపబడుతున్నాయి.<ref>{{Cite web|url=http://www.onefivenine.com/india/BusRouteStage/bus_Hyderabad_City|title=Hyderabad Local TSRTC Bus Routes|website=www.onefivenine.com|access-date=2021-02-02}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{Neighbourhoods of Hyderabad}} [[వర్గం:హైదరాబాదులోని ప్రాంతాలు]] rymekfzdrmp0frfi0datw2dunduqtpf 0 324206 4983478 4496785 2026-10-18T05:30:49Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983478 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} [[దస్త్రం:E. coli Bacteria (16598492368).jpg|thumb|బ్యాక్టీరియల్ ఎండు తెగులు]] '''[[బాక్టీరియా|బాక్టరియా]] ఎండు తెగులు''' అనేది [[వరి]] పండించే చాలా దేశాలలో, ముఖ్యమైన వ్యాధులలో ఒకటి. బాక్టీరియల్ ముడత అధిక [[అంటువ్యాధి]] సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది. సమశీతోష్ణ, ఉష్ణమండల ప్రాంతాలలో ముఖ్యంగా [[ఆసియా]]<nowiki/>లో అధిక దిగుబడినిచ్చే సాగులకు వినాశకరమైనది. ఆఫ్రికా, అమెరికాలో 70 వ దశకంలో ఇది సంభవించడంతో దాని ప్రసారం, వ్యాప్తి ఆందోళనలకు దారితీసింది.<ref>{{Cite web|url=http://vyavasayam.telangana.gov.in/etharavishayalu/pantalayajamanyam/mirapa/tegullu/|title=తెగుళ్ల నివారణ|website=వ్యవసాయ శాఖ తెలంగాణ|url-status=dead|access-date=2021-05-16|archive-date=2021-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516152203/http://vyavasayam.telangana.gov.in/etharavishayalu/pantalayajamanyam/mirapa/tegullu/}}</ref> == లక్షణాలు == ఈ తెగులు వరి పైరును ముఖ్యంగా మూడు దశల్లో ఆశిస్తుంది. 1.[[నారుమడి|నారు మడి]] దశలో ఈ తెగులు సోకితే ఆకు చివరల నుండి క్రింది వరకు రెండు ప్రక్కల తడిసినట్లు ఉండి పసుపురంగుకు మారి ఆకులు ఎండి [[మొక్కలు]] చనిపోవును . దీనిని " క్రెసిక్ " దశ అని అంటారు . ఈ ఎండిన మచ్చలు తరంగాల మాదిరిగా ఉంటాయి.నాట్లు వేసిన ముప్పై రోజుల తరువాత కూడా ఈ క్రెసిక్ లక్షణాలు కనిపించవచ్చును . 2.వరి మొక్కలు పిలకలు పెట్టు దశలో ఆకుల చివరల నుండి క్రింది వరకు ఆకులు పసుపుపచ్చగా మారి తెగులు సోకిన భాగాలు ఎండిపోవును . ఉదయం 7 గంటల ప్రాంతాలలో తెగులు సోకిన ఆకు నుండి పచ్చని జిగురు వంటి పదార్థము పైకి వచ్చును . ఈ పచ్చటి పదార్థము [[సూర్యరశ్మి]]<nowiki/>కి గట్టి పడి చిన్న చిన్న ఉండలుగా మారి [[గాలి]] వీచినప్పుడు ఆకు నుండి దాని చేరువలో ఉన్న వీటిలో పడతాయి.నీటి [[బాక్టీరియా]] ఇతర మొక్కలకు, పొలాలకు చేరుతుంది . 3.వరివెన్ను పైకి తీయు దశలో ఈ తెగులు సోకిన ఆకులలో హరిత పదార్ధం తగ్గుట వలన కొన్ని వెన్నులు సగం మాత్రం బయటికి రావటం జరుగుతుంది గింజలు తాలుగా మారతాయి. == వ్యాప్తి == ఈ వ్యాధి "జాంతోమోనస్ కాంపిస్ట్రిస్ ఒరైజే" అనే బ్యాక్టీరియా ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. అలాగే [[ఉష్ణోగ్రత]] 30 సెం.గ్రే. ఉండి గాలిలో అధిక తేమ వర్షపు జల్లులు పడినప్పుడు ఈ తెగులు ఎక్కువగా వ్యాపిస్తుంది . ఈ బాక్టీరియా [[కలుపు మొక్క|కలుపు]] మొక్కల మీద, సాగునీటితో , గాలితో కూడిన [[వర్షం]] ద్వారా ఒక మొక్క నుండి ఇంకో మొక్కకు వ్యాప్తి చెందుతుంది . == నష్టాలు == బ్యాక్టీరియా ఎండు తెగులు వినాశకరమైన వ్యాధికి కారణమవుతుంది. సమశీతోష్ణ, ఉష్ణమండల ప్రాంతాలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా కనుగొనబడిన ఈ వ్యాధి ప్రారంభంలో అభివృద్ధి చెందితే అది 80 శాతం పంటను నాశనం చేస్తుంది. ఇది ఆలస్యంగా అభివృద్ధి చెందినా, అది ధాన్యం నాణ్యత దిగుబడిని తీవ్రంగా తగ్గిస్తుంది. బాక్టీరియ ఎండు తెగులు అనేది ప్రబలంగా విధ్వంసక వ్యాధి, ఇది ఆసియా అంతటా మిలియన్ల హెక్టార్లలో / ఎకరాలను ప్రభావితం చేస్తుంది. [[జపాన్|జపా]]<nowiki/>న్‌లో మాత్రమే, వార్షిక నష్టాలు 22,000 - 110,000 టన్నుల మధ్య ఉంటాయని అంచనా వేయబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://chaarviinnovations.com/product/brown-spot-of-rice-%E0%B0%8E%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%81-%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81/|title=ఎండు తెగుళ్లు|website=తెగుళ్లు|url-status=dead|access-date=2021-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516152201/https://chaarviinnovations.com/product/brown-spot-of-rice-%E0%B0%8E%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%81-%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81/|archive-date=2021-05-16}}</ref> == యాజమాన్య పద్ధతులు == 1.[[వ్యాధి నిరోధక శక్తి|వ్యాధి నిరోధక]] రకాలను వాడాలి. 2.వ్యవసాయ భూమి లో సరైన మోతాదు లో [[ఎరువులు|ఎరువుల]]<nowiki/>ను అందించాలి. 3.పంట మార్పిడి పద్ధతిని అవలంబించాలి. 4. [[విత్తనశుద్ధి|విత్తన శుద్ధి]] చేసిన విత్తనాలను విత్తాలి. == నివారణ పద్దతులు == === సేంద్రీయ నివారణ === 1. 4 లీటర్ల శొంఠి పాల కషాయానికి 200లీ. [[నీరు]] కలిపి ఎకరా పొలం లో పిచికారి చేయాలి. 2.10 లీటర్ల పిచ్చి తులసి కషాయానికి 200 లీ. నీరు కలిపి ఎకరా పొలం లో పిచికారి చేయాలి. 3.15 లీటర్ల లాక్టిక్ యాసిడ్ ద్రావణాన్ని 100 లీ. నీటికి కలిపి ఎకరా పొలం లో పిచికారి చేయాలి. === రసాయన నివారణ === 1."Streptomycin 200 ppm" అనే రసాయన మందును 10 - 15 రోజుల వ్యవధిలో రెండు సార్లు పిచికారి చేయాలి.<ref>{{Cite book|title=వివిధ పంటలకు వచ్చే చీడ పీడలు వాటి యాజమాన్య పద్ధతులు|publisher=ఏకలవ్య ఫౌండేషన్ - సేంద్రియ వ్యవసాయం}}</ref> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:వ్యవసాయం]] [[వర్గం:పంటలు]] [[వర్గం:వృక్ష జాతులు]] [[వర్గం:మొక్కలు]] [[వర్గం:తెగుళ్లు]] 16j6b6w4qbk82c6jyty7ye7nx29su2w 0 324324 4983388 4977223 2026-10-17T18:21:54Z డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి 106536 /* 21 వ శతాబ్దములో జరిగిన కొన్ని ముఖ్యమైన తొక్కిసలాటల మరణాలు */ మరో అంశం చేర్చాను. మూలం జతపరిచాను. 4983388 wikitext text/x-wiki '''తొక్కిసలాట మరణాలు''', (Stampede deaths) అంటే జనం విపరీతముగా గుమికూడి తోసుకోవడం వలన కలిగే ప్రమాదపు మరణాలు. తొక్కిసలాట మరణాలను ఈ విధంగా “ది డాక్టర్స్ ఫ్రీ డిక్షనరీ లో నిర్వచించారు “  మతపరమైన తీర్థయాత్రలలో, క్రీడలలో, సంగీత కార్యక్రమాల సమయంలో సంభవించే మానవ విపత్తు, పేలుడు, అగ్నిప్రమాదం లేదా తొక్కిసలాటకు కారణమయ్యే ఇతర  ఆకస్మిక  సంఘటనలన  కారణంగా, జనం తోపిడికి గురై ఇతరుల మధ్య నలిగిపోయినపుడు (క్రౌడ్ క్రష్) లేదా ఒకరిపై ఒకరు పడిపోయి నలిగిపోయినపుడు ఊపిరాడకపోవడం (క్రౌడ్ కొలాప్స్) వల్ల ఇలాంటి మరణాలు సంభవిస్థాయి<ref>{{Cite web|title=human stampede|url=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/human+stampede|access-date=2023-02-06|website=TheFreeDictionary.com}}</ref>.  “ డి డిక్షనరీ.కామ్ “  నిర్వచించిన ప్రకారం “  అకస్మాత్తుగా, ఉన్మాదంతో కూడిన హడావిడి లేదా భయానికి గురైన జంతువుల గుంపు, ముఖ్యంగా పశువులు లేదా గుర్రాల గుంపు  ఇతర జంతువులనుంచి ప్రమాదం వచ్చినప్పుడు ఒకే దిశలో పరుగెత్తితే తొక్కిసలాటలు సంభవిస్తాయి”<ref>{{Cite web|title=Definition of stampede {{!}} Dictionary.com|url=https://www.dictionary.com/browse/stampede|access-date=2023-02-06|website=www.dictionary.com}}</ref> . మనుజుల విషయంలో పెద్ద జనసమూహం ఒకే లక్ష్యంతో ఒక దిశలో తొందరపాటుతో ఒకరినొకరు తోసుకుంటూ వెళ్ళడం వలన తొక్కిసలాటలు జరుగుతాయి<ref>{{Cite web|date=2025-01-05|title=Definition of STAMPEDE|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/stampede|access-date=2025-01-08|website=www.merriam-webster.com|language=en}}</ref>. == అవలోకనం == [[దస్త్రం:Phnom Penh stampede - VOA - Buddhist Ceremony.jpg|thumb|ఫ్నోమ్ పెన్హ్ తొక్కిసలాట - బౌద్ధ సన్యాసుల వేడుక]] తొక్కిసలాట మరణాలు ప్రపంచపు నలుమూలలా జరుగుతూ ఉన్నా అవి ఎక్కువగా మూడవ ప్రపంచపు దేశాలలోనే జరుగుతాయి. అధిక జనాభా, ఎక్కువ మంది గుమికూడుట, నిర్వాహకులకు, ప్రభుత్వాధికారులకు గుంపుల నిర్వహణలలో తగిన శిక్షణ లేకపోవుట ( అందుచే వారికి ఏర్పడే అశక్తత, ఉదాసీనత ), ముందుగా తొక్కిసలాటలను నిరోధించుటకు ప్రణాళికలు, ముందు జాగ్రత్తలు లేకపోవుట, విశాలమైన దారులు ఇరుకు దారులలోనికి ప్రవేశించుట ఈ ప్రమాదాలకు కారణాలు<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/01/how-do-crowd-crushes-happen-stampede-myth-what-happened-in-the-seoul-itaewon-halloween-crush|title=Crowd crushes: how disasters like Itaewon happen, how can they be prevented, and the ‘stampede’ myth|last=Lock|first=Samantha|date=2022-11-01|work=The Guardian|access-date=2024-07-02|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>.<ref>{{Cite web|last=Nomads|first=World|title=How to Survive a Stampede|url=https://www.worldnomads.com/travel-safety/worldwide/how-to-survive-a-stampede|access-date=2023-02-06|website=www.worldnomads.com}}</ref> == బాధ్యత == తొక్కిసలాటలు జరగడంలో బాధ్యత ఆ యా వేడుకల నిర్వాహకులపైనా, ప్రాంగణపు యజమానులపైనా, ప్రణాళికను ఏర్పాటుచేసిన వారిపైనా, ప్రభుత్వాధికారులపైనా ఉమ్మడిగా ఉంటుంది. కాని ఎవరికివారు తమతప్పు లేదని తప్పించుకుని ఇతరులను నిందించడం సర్వసాధారణం.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/magazine/2011/02/07/crush-point|title=Crush Point|last=Seabrook|first=John|date=2011-01-30|work=The New Yorker|access-date=2025-01-01|language=en-US|issn=0028-792X}}</ref> గుంపులో ఉన్నవారికి వారిపైన గానీ గుంపుపై గాని ఆధీనం ఉండదు. కాబట్టి వారిని నిందించడం తగదు. '''''వేడుకల్లోను, సభల్లోను పాల్గొనేవారిని క్రమపద్ధతిలో నడిపించే బాధ్యత వేడుక నిర్వాహకుల పైన, వారికి సహకరించే రక్షకభటుల పైన ఉంటుంది'''''<ref name=":2" />'''''.''''' '''''పెద్ద పెద్ద సభలు, సమావేశాలను ఏర్పాటు చేసేటప్పుడు ప్రజల సంక్షేమం తమ ప్రథమ లక్ష్యంగా నిర్వాహకులు, ప్రభుత్వయంత్రాంగం పరిగణించాలి'''''<ref>{{Cite web|last=djd1039897909|date=2023-09-27|title=Crowd Control Barriers: Ensuring Order and Safety at Large-Scale Events|url=https://www.kingcats-fence.com/crowd-control-barriers-ensuring-order-and-safety-at-large-scale-events/|access-date=2025-02-01|website=Kingcats-fence.com|language=en-US}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://ndma.gov.in/sites/default/files/PDF/Reports/managingcrowdsguide.pdf|access-date=2025-02-01|website=ndma.gov.in}}</ref>. == జనసాంద్రత == జనసాంద్రత పెరుగుతున్నకొలది తొక్కిసలాట ప్రమాదాల అవకాశాలు పెరుగుతాయి. ఒక చదరపు మీటరులో ఇద్దఱు వ్యక్తులు స్వేచ్ఛగా ఒకరికొకరు తగలకుండా కదలగలరు. చదరపు మీటరులో ముగ్గురు , నలుగురు వ్యక్తులున్నా ప్రమాదాలకు అవకాశాలు తక్కువ<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/03/hajj-crush-how-crowd-disasters-happen-and-how-they-can-be-avoided|title=Hajj crush: how crowd disasters happen, and how they can be avoided|last=Benedictus|first=Leo|date=2015-10-03|work=The Guardian|access-date=2025-01-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. చదరపు మీటరులో ఆరుగురు కాని అంతకు మించిగాని వ్యక్తులుంటే వారి కదలికలపై వారికి ఆధీనం తప్పుతుంది. గుమితో కూడి కదలవలసి వస్తుంది. అపుడు ప్రమాదాలకు అవకాశం కలుగుతుంది. '''''చదరపు మీటరులో''''' '''''ఎనిమిదిమంది ఉంటే ప్రమాదాలకు''''', '''''ప్రాణనష్టాలకు అవకాశాలు బాగా పెరుగుతాయి'''''. గుంపులో జనసాంద్రత పెరిగి వత్తిడి పెరిగినపుడు వ్యక్తులు ఒకరికొకరు ఆధారమవుతారు. ఆ పరిస్థితిలో ఎవరైనా క్రింద పడితే, వారి ప్రక్కన ఉన్నవారు కూడా ఆధారం తప్పి పేకముక్కల్లా ఒకరిపై యింకొకరు పడిపోతారు. అప్పుడు క్రింద నున్నవారు, మధ్యలో ఉన్నవారు నలిగి ఊపిరాడక (asphyxiation) మరణించే అవకాశముంది<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/03/hajj-crush-how-crowd-disasters-happen-and-how-they-can-be-avoided|title=Hajj crush: how crowd disasters happen, and how they can be avoided|last=Benedictus|first=Leo|date=2015-10-03|work=The Guardian|access-date=2025-01-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. గుంపులో జనసాంద్రత పెరిగి, '''''ఒక చదరపు మీటరులో పదిమంది''''', '''''లేదా అంతకుమించి ఉంటే''''' ఒకరిపై ఇంకొకరి వత్తిడి పెరిగి అణిగిపోయిన వారికి ఊపిరి ఆడక శ్వాసబంధనం కలుగుతుంది. శ్వాస బంధించిపోవడం (asphyxia) వలన మరణాలు కలుగుతాయి<ref>{{Cite journal |last=Haghani |first=Milad |last2=Lovreglio |first2=Ruggiero |date=2022-12-09 |title=Data-based tools can prevent crowd crushes |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adf5949 |journal=Science |language=en |volume=378 |issue=6624 |pages=1060–1061 |doi=10.1126/science.adf5949 |issn=0036-8075}}</ref>. నవీనకాలంలో రవాణా సౌకర్యాలు బాగా పెరగడంవలన వేడుకలకు, ఉత్సవాలకు ప్రజలు అధికసంఖ్యల్లో గుమిగూడ గలుగుతున్నారు. '''''గుమిగూడిన జనులను గుంపులు, గుంపులుగా విభజిస్తూ జనసాంద్రతను అదుపులో పెట్టడంలోను''''', '''''వారి కదలికలను నియంత్రించడంలోను''''' నిర్వాహకులు విఫలమైతే తొక్కిసలాటలు జరిగే ప్రమాదం ఉంటుంది. == ప్రేరణలు == ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో గుమికూడి జనసాంద్రత ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు నటులు, పాటగాళ్లు, వక్తలు, లేక మతగురువులు, జనుల ముందుకు అకస్మాత్తుగా వస్తే, జనం మూకుమ్మడిగా ముందుకు తోసుకుపోయి తొక్కిసలాటలు ప్రారంభించగలరు. గుమిగూడిన ప్రజలను అడ్డుకొనుటకు రక్షకభటులు వారిపై బాష్పవాయువు, లాఠీచార్జీల వంటి చర్యలకు పూనుకున్నా తొక్కిసలాటలు జరగడానికి అవకాశం ఉంది<ref>{{Cite web|date=2024-12-09|title=Crowd Surges: Causes, Risks, And How To Ensure Safety At Large Events {{!}} Morris & Dewett|url=https://morrisdewett.com/crowd-surge/|access-date=2025-01-07|website=morrisdewett.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Reuters|date=2022-10-15|title=Police’s tear gas main cause of death in Indonesia soccer stampede: investigators|url=https://www.cnn.com/2022/10/14/asia/indonesia-stadium-disaster-tear-gas-investigation-intl-hnk/index.html|access-date=2025-01-08|website=CNN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Allahabad stampede kills 36 Kumbh Mela pilgrims {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/kumbh-mela-stampede-allahabad-update-idINDEE91907I20130211|access-date=2025-01-08|website=web.archive.org|archive-date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811113304/https://in.reuters.com/article/kumbh-mela-stampede-allahabad-update-idINDEE91907I20130211|url-status=dead}}</ref>.[[దస్త్రం:1988_Dasharath_Stadium_disaster.jpg|thumb|1988 దశరథ స్టేడియం ప్రమాదము ]] == 21 వ శతాబ్దములో జరిగిన కొన్ని ముఖ్యమైన తొక్కిసలాటల మరణాలు == * 2004 ఏప్రిల్ 12 లో లక్నో నగరములో ఉచిత చీరల పంపిణీలో 21 మంది స్త్రీలు మరణించారు. * 2005 జనవరి లో [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>లో ఒకగుడి వద్ద తొక్కిసలాటలో 265 మంది హిందూ యాత్రికులు మరణించారు. * 2005 డిసెంబరు లో 42 మంది వఱద బాధితులు వస్తువుల పంపిణి సందర్భములో దక్షిణ భారతములో మరణించారు. * 2007 అక్టోబర్ 3 న ఉత్తర భారతములో 14 మంది స్త్రీలు ఒక రైల్వే స్టేషనులో మరణించారు. * 2008 మార్చి 27 న ఒక గుడిలో 8 మంది మరణించారు. * 2008 ఆగష్టు 3 న [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] లో [[నైనా దేవి|నైనాదేవి]] గుడి వద్ద 162 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7539509.stm|title=India temple stampede 'kills 140'|date=2008-08-03|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref> . * 2008 సెప్టెంబరు 30 న [[జోధ్‌పూర్|జోధ్ పూరు]]లో చాముండేశ్వరి దేవి గుడి వద్ద 224 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7539851.stm|title=Timeline: Most deadly stampedes|date=2010-03-04|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref>. బాంబు ఉందనే పుకారు విని పరుగులు పెట్టడం యీ ప్రమాదం జరిగింది. * 2010 మార్చి 4 న రాం- జానకి గుడి వద్ద కుందా లో 71 మంది మరణించారు. * [[2011 శబరిమల తొక్కిసలాట|2011 జనవరి 15న]] [[శబరిమల]] గుడి వద్ద 106 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2011-01-21|title=Pullumedu Stampede Toll Climbs to 106 {{!}} Sabarimala Accident {{!}}Helpline phone numbers at Sabarimala {{!}} Pollachi News|url=http://www.pollachinews.com/2011/01/pullumedu-stampede-toll-climbs-to-106.html|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2011-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110121073000/http://www.pollachinews.com/2011/01/pullumedu-stampede-toll-climbs-to-106.html|url-status=dead}}</ref>. * 2011 నవంబరు 8 న [[హరిద్వార్]] లో గంగానదీ తీరములో 16 గురు మరణించారు. * 2013 ఫిబ్రవరి 10 న [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్]] లో [[కుంభమేళా]] ఉత్సవాల సందర్భంగా అలహాబాద్ రైల్వే స్టేషనులో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 36 గురు మరణించారు. ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనం ప్రకారం రైల్వే స్టేషనులో అధికంగా వస్తున్న ప్రజలను అదుపు చేయడానికి రైల్వే పోలీసులు జరిపిన లాఠీ చార్జిలో యాత్రికుల తొక్కిసలాట జరిగింది. * 2013 అక్టోబరు 13 న [[నవరాత్రి]] ఉత్సవాలలో రత్నాఘర్ మాత గుడి ,మధ్యప్రదేశ్ లో 115 మంది మరణించారు. * (2014 అక్టోబరు 3 న [[పాట్నా]] గాంధీ మైదానములో దశరా ఉత్సవాలలో 32 మంది మరణించారు<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/32-killed-50-injured-in-stampede-during-dussehra-celebrations-in-patnas-gandhi-maidan/articleshow/44230829.cms|title=32 killed, 50 injured in stampede during Dussehra celebrations in Patna's Gandhi Maidan|date=2014-10-03|work=The Times of India|access-date=2024-07-04|issn=0971-8257}}</ref>. * 2015 జూలై 14 న [[గోదావరి]] పుష్కరాల ప్రారంభ దినమునాడు రాజమండ్రిలో 27 మంది యాత్రికులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-33518240|title=India stampede 'kills 27 pilgrims' in Andhra Pradesh|date=2015-07-14|work=BBC News|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref>. * 2015 ఆగష్టు 10 న ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రం దియోగఢ్ లో దుర్గామాత ఆలయములో తొక్కిసలాటలో 11 మంది మృత్యువాత పడ్డారు. * 2015 సెప్టెంబరు 24 నాడు మక్కాలో 2400 మందికి పైగా హాజ్ యాత్రికులు త్రొక్కిసలాటలో మరణించారు<ref name=":0" />. 2006 తర్వాత హాజ్ యాత్రలో మరల అధిక సంఖ్యలో యింతమంది యాత్రికులు మరణించడము అనేకులు గాయపడడం జరిగింది. యాత్రికులను గుంపులుగా విభజించి, జనసందోహమును నియంత్రించడములో సౌదీ రక్షకభటులు, కార్యకర్తలు వైఫల్యము చెందారు. [[దస్త్రం:The_way_to_Jamarat_Bridge_3.JPG|thumb|జమరాట్ వంతెనకు మార్గం]] * 2017 సెప్టెంబరు 29 నాడు ముంబాయి ఎల్ఫిన్ స్టోన్ ట్రైన్ స్టేషన్ వద్ద కాలివంతెనపై జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 22 మంది మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2019-03-15|title=Mumbai bridge collapse: Here's a look back of the Elphinstone Road stampede - CNBC TV18|url=https://www.cnbctv18.com/economy/mumbai-bridge-collapse-heres-a-look-back-of-the-elphinstone-road-stampede-2610921.htm|access-date=2024-07-04|website=CNBCTV18|language=en}}</ref>. వంతెన కూలిపోతుందేమో అనే భయముతో ప్రజలు తోపులాట ప్రారంభించారు. * 2020 జనవరి 7 నాడు [[ఇరాన్]] లో ఖాసిం సోలైమని అంత్యక్రియల ఊరేగింపు త్రొక్కిసలాటలో 56 మరణించారు. 200 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|date=2020-01-08|title=Iran Gen. Qasem Soleimani Funeral Stampede: 56 Killed {{!}} Time|url=https://time.com/5760392/qasem-soleimani-funeral-stampede/|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2020-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108073444/https://time.com/5760392/qasem-soleimani-funeral-stampede/|url-status=dead}}</ref>. * 2020 ఆగష్టు 22 నాడు లాస్ ఒలివోస్ , లిమా , పెరూ లో చట్ట వ్యతిరేకముగా జనులు గుమికూడిన నైట్ క్లబ్ పై పోలీసులు దాడి చేసినపుడు త్రొక్కిసలాటలో 13 గురు చనిపోయారు<ref>{{Cite web|last=Silva|first=Jimena de la Quintana,Daniel|date=2020-08-23|title=At least 13 people die in stampede, as police raid club breaking coronavirus restrictions|url=https://www.cnn.com/2020/08/23/americas/peru-nighclub-covid-stampede-intl-scli/index.html|access-date=2024-07-04|website=CNN|language=en}}</ref>. కోవిడ్ ను నియంత్రించుటకు జనులు గుమికూడుటను అచటి ప్రభుత్వము నిషేధించింది. * 2021 ఏప్రిల్ 30, న , మౌంట్ మేరన్ , ఇజ్రాయిల్ లో మత సంబంధ ఉత్సవములో జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 45 మరణించారు, 150 మంది గాయపడ్డారు. * 2021 నవంబరు 5 , న ఉత్తర అమెరికా దేశం హ్యూష్టన్ నగరములో ‘ ఆష్ట్రో వరల్డ్ ‘ గాన కచేరీ సభలో జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 9 మంది మరణించారు , 300 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Texas A&M student hurt at Astroworld dies; death toll at 9|url=https://www.yahoo.com/entertainment/police-radioed-crushing-type-injuries-183952486.html|access-date=2023-02-07|website=www.yahoo.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bursztynsky|first=Jessica|title=Officials confirm eight people, including two teens, are among the dead after Houston music festival stampede|url=https://www.cnbc.com/2021/11/06/officials-confirm-eight-people-including-two-teens-are-among-the-dead-after-houston-music-festival-stampede.html|access-date=2023-02-07|website=CNBC}}</ref>. * 2022 అక్టోబరు 29, న దక్షిణ కొరియా, సియోల్ లో హేలొవిన్ ఉత్సవ వేడుకల సందర్భముగా జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 154 మంది మృతిచెందారు. ఒక సినిమానటి వచ్చారనే వార్తతో ఆమెను చూడటానికి ప్రజలు తోసుకొని ముందుకు వెళ్ళాలని ప్రయత్నించడము వలన ఈ ప్రమాదము జరిగింది<ref>{{Cite web|last=Yeung|first=Sophie Jeong,Gawon Bae,Paula Hancocks,Hilary Whiteman,Jessie|date=2022-10-30|title=What we know about the deadly Halloween disaster in Seoul|url=https://www.cnn.com/2022/10/30/asia/seoul-itaewon-halloween-crush-explainer-intl-hnk/index.html|access-date=2023-02-07|website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/eight-die-in-stampede-at-chandrababu-naidus-public-meeting/article66314760.ece|title=Eight die in stampede at Chandrababu Naidu’s public meeting|last=Varma|first=P. Sujatha|date=2022-12-29|work=The Hindu|access-date=2023-02-07|issn=0971-751X}}</ref>. * 2022 డిసెంబరు 28 న భారతదేశం ఆంధ్రప్రదేశ్ [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరుజిల్లా]] కందుకూరులో ఒక రాజకీయపక్ష సభలో తొక్కిసలాట వలన కొందఱు కాలువలో పడగా, ఎనమండుగురు మృతిచెందారు. మరికొందఱు గాయపడ్డారు<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/eight-die-in-stampede-at-chandrababu-naidus-public-meeting/article66314760.ece|title=Eight die in stampede at Chandrababu Naidu’s public meeting|last=Varma|first=P. Sujatha|date=2022-12-29|work=The Hindu|access-date=2023-02-07|issn=0971-751X}}</ref>. * 2023 జనవరి 1, న ఆంధ్రప్రదేశ్, [[గుంటూరు]]<nowiki/>లో ఒక రాజకీయపక్ష సభలో చీరలు, వస్తువులు కానుకలు పంపిణీ సందర్భములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో ముగ్గురు మహిళలు మృతిచెందారు<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/one-killed-several-injured-in-stampede-at-chandrababu-naidus-meeting-in-andhra-pradeshs-guntur/articleshow/96665054.cms|title=3 killed, several injured in stampede at Chandrababu Naidu's meeting in Andhra Pradesh's Guntur|date=2023-01-01|work=The Times of India|access-date=2024-07-04|issn=0971-8257}}</ref>. * 2023 ఫిబ్రవరి 4న [[చెన్నై]] తిరుపత్తూరు జిల్లాలో వాణియంబాడి ప్రాంతములో మురుగన్ తైపూసం ఉత్సవాల సందర్భములో ఒక ప్రైవేటు సంస్థ తలపెట్టిన ఉచిత చీరలు ధోవతీల పంపిణి కార్యక్రమములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో నలుగురు మహిళలు మరణించారు. పదిమంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Tamil Nadu: ఉచిత చీరల పంపిణీలో తొక్కిసలాట.. నలుగురు మహిళల మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/stampede-at-free-saree-distribution-event-in-tamil-nadu-4-women-dead/0700/123020889|access-date=2023-02-07|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2024 జూలై 2న ఉత్తరప్రదేశ్, హథ్రాస్ లో ఒక ఆధ్యాత్మిక సమావేశములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 122 మంది మరణించారు, 150 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Hathras tragedy: ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమంలో తొక్కిసలాట.. 116కి చేరిన మృతుల సంఖ్య|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/several-dead-after-stampede-broke-out-at-a-religious-event-in-up/0700/124122659|access-date=2024-07-02|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-07-02|title=హథ్రాస్‌లో 122కు చేరిన మృతులు... పరిహారం ప్రకటించిన యూపీ సీఎం|url=https://www.ap7am.com/tn/805338/cm-adityanath-announces-rs-2-lakh-ex-gratia-for-families-of-deceased|access-date=2024-07-02|website=ap7am.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2024-07-02/many-killed-in-stampede-at-religous-gathering-in-north-india/104050938|title=More than 100 killed during stampede at religious gathering in India|date=2024-07-02|work=ABC News|access-date=2024-07-04|language=en-AU}}</ref>. * 2024 డిసెంబర్ 4న [[తెలంగాణా]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాదులో]] ఒక చలనచిత్రం విడుదల సందర్భంలో చిత్రం నాయకుని చూడడానికి వచ్చిన అభిమానుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఒక స్త్రీ మరణించింది. ఆమె కుమారుడు అస్వస్థతకు గురి అయ్యాడు.<ref>{{Cite web|last=Chandra|first=Bolleddu Sarath|title=Pushpa Movie Tragedy: పుష్ప2 మూవీ రిలీజ్‌‌లో విషాదం, తొక్కిసలాటలో మహిళ మృతి..బాలుడి పరిస్థితి విషమం|url=https://telugu.hindustantimes.com/telangana/rtc-cross-roads-stampede-woman-killed-during-pushpa-2-premiere-121733357823764.html|access-date=2024-12-14|website=Hindustantimes Telugu|language=te}}</ref> * 2024 డిసెంబర్ 18న ఇబిదాన్ నగరం, నైజీరియాలో ఒక మతోత్సవంలో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 32 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite web|title=Dozens killed in stampede at youth festival in Nigeria|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/12/19/nigeria-stampede-at-youth-festival-causes-multiple-deaths|access-date=2024-12-21|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> * 2025 జనవరి 8న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తిరుపతి|తిరుపతిలో]] వైకుంఠద్వార దర్శనం టోకెన్ల కోసం వచ్చిన భక్తుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఆరుగురు మరణించారు. పలువురు గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite web|title=Tirupati: తిరుపతిలో తోపులాట.. ఆరుగురు భక్తులు మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/woman-dies-in-tirupati-at-vishnu-nivasam/1701/125005104|access-date=2025-01-08|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-01-08|title=At least 6 killed, several injured in stampede at Tirupati|url=https://indianexpress.com/article/india/four-killed-several-injured-stampede-tirupati-9767763/?ref=hometop_hp|access-date=2025-01-08|website=The Indian Express|language=en}}</ref>. * 2025 జనవరి 29న [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]] లో [[కుంభమేళా]] ఉత్సవసందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 30 మంది మరణించారు. మరో 60 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Prayagraj: ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో తొక్కిసలాట.. 30 మంది మృతి: మహాకుంభ్‌ డీఐజీ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/mahakumbh-dig-vaibhavkrishna-said-30-people-lost-their-lives-in-the-stampede-at-prayagraj/0700/125017906|access-date=2025-01-29|website=EENADU|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2025-01-29|title=Mahakumbh Mela: Thirty killed in crush at India's Kumbh Mela festival|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3rwjnr12lwo|access-date=2025-01-29|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref> * 2025 ఫిబ్రవరి 15న [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూ]] [[ఢిల్లీ]], [[భారతదేశం|భారత]] [[కేంద్రపాలిత ప్రాంతం|కేంద్ర]] పాలిత ప్రాంతం, రైల్వేస్టేషన్లో కుంభమేళాలో పాల్గొనుటకై ప్రయాగ్ రాజ్ కు వెళ్తున్న యాత్రికుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ముగ్గురు చిన్నపిల్లలతో సహా 18 మంది మరణించారు. 30 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=న్యూఢిల్లీ రైల్వేస్టేషన్‌ తొక్కిసలాట ఘటన.. ద్విసభ్య కమిటీ విచారణ ప్రారంభం {{!}} Delhi Railway Station stampede live updates {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/national/delhi-railway-station-stampede-live-updates-2365329|access-date=2025-02-16|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/delhi-railway-station-stampede-maha-kumbh-mela-updates-february-16/article69225392.ece|title=Delhi Railway station stampede highlights: 18 dead, several injured; two-member committee formed to probe|last=Bureau|first=The Hindu|date=2025-02-16|work=The Hindu|access-date=2025-02-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>. * 2025 మే 3 న [[గోవా]], శిర్గావ్ లో గల శ్రీ లైరాదేవి ఆలయంలో జాతర సందర్భంగా చేరిన భక్తులమధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఆరుగురు మరణించారు. 70 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|last=Team|first=Herald|date=2025-05-03|title=Shirgao stampede: How the Lairai Devi festival spiralled into disaster|url=https://www.heraldgoa.in/goa/goa/shirgao-stampede-how-the-lairai-devi-festival-spiralled-into-disaster/422344|access-date=2025-05-03|website=Herald Goa|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517185011/https://www.heraldgoa.in/goa/goa/shirgao-stampede-how-the-lairai-devi-festival-spiralled-into-disaster/422344|archive-date=2025-05-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Pioneer|first=The|title=Six killed, 30 injured in stampede at temple festival in North Goa|url=https://www.dailypioneer.com/2025/trending-news/six-killed--30-injured-in-stampede-at-temple-festival-in-north-goa.html|access-date=2025-05-03|website=The Pioneer|language=en|archive-date=2025-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503065901/http://www.dailypioneer.com/2025/trending-news/six-killed--30-injured-in-stampede-at-temple-festival-in-north-goa.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Stampede in Temple: ఘోరం: ఆలయంలో తొక్కిసలాట.. ఆరుగురి మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/several-dead-in-a-stampede-occurred-at-the-temple-in-goa/0700/125079686|access-date=2025-05-03|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2025 జూన్ 4న [[కర్ణాటక]], [[బెంగళూరు|బెంగుళూరులో]] [[ఎం. చిన్నస్వామి స్టేడియం|ఎం]]. చిన్నస్వామి స్టేడియంలో ఆర్సీబీ ([[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్|రాయల్]] ఛాలెంజర్స్ బెంగుళూర్) క్రికెట్ విజయోత్సవాల సందర్భంగా గుమిగూడిన [[2025 బెంగళూరు తొక్కిసలాట|అభిమానుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో]] 11 మంది మరణించారు. పలువురు గాయపడ్డారు<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/chaos-outside-bengalurus-chinnaswamy-stampede-scare-as-thousands-gather-police-conduct-lathicharge-101749037946147.html|title=Stampede-like scenes outside Bengaluru's Chinnaswamy during RCB celebrations, police conduct lathi-charge|date=2025-06-04|work=Hindustan Times|access-date=2025-06-04|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|title=RCB: బెంగళూరు చిన్నస్వామి స్టేడియం వద్ద విషాదం .. తొక్కిసలాటలో 11 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/rcb-victory-parade-in-bengaluru/0400/125100146|access-date=2025-06-04|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2025 సెప్టెంబర్ 28 న తమిళనాడు, [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] లో తమిళ చలనచిత్ర నటుడు , [[తమిళగ వెట్రి కళగం|తమిళగ]] వెట్రి కళగం అధ్యక్షుడు విజయ్ ప్రచారసభ సందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 41 మంది మరణించారు. 124 మంది గాయపడి ఆసుపత్రికి తరలింపబడ్డారు.<ref>{{Cite web|date=2025-09-28|title=Vijay Rally Stampede highlights: BJP backs TVK's CBI probe demand, blames DMK|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/vijay-rally-stampede-live-update-actor-vijay-thalapathy-karur-stampede-victims-minister-senthil-balaji-tamil-nadu-news-101759039298603.html|access-date=2025-09-28|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=TVK Vijay: విజయ్‌ ప్రచారసభలో తొక్కిసలాట|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/38-die-in-stampede-during-tvk-leader-vijay-karur-rally/0700/125177530|access-date=2025-09-28|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/27/dead-and-injured-in-stampede-at-vijay-rally-in-india|title=At least 40 dead and 124 injured in crush at Vijay rally in India|last=Rankin|first=Jennifer|date=2025-09-28|work=The Guardian|access-date=2025-09-28|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-09-29|title=Karur stampede: Nirmala Sitharaman meets affected families, says ‘no words to describe their sorrow’|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karur-stampede-nirmala-sitharaman-meets-affected-families-says-no-words-to-describe-their-sorrow-101759154505084.html|access-date=2025-10-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref>. * 2025 నవంబర్ 1 న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[పలాస కాశీబుగ్గ|కాశీబుగ్గలో]] స్థానిక వేంకటేశ్వరస్వామి వారి ఆలయంలో భక్తుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో 9 మంది మరణించారు, 25 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=kasibugga stampede: కాశీబుగ్గలో తొక్కిసలాట.. 9 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/srikakulam-stampede-in-kasibugga/10/125200692|access-date=2025-11-01|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-11-01|title=One entry, over 15,000 turned up: What led to the deadly Andhra Pradesh temple stampede|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/private-temple-one-entry-what-led-to-the-deadly-andhra-pradesh-srikakulam-temple-stampede-101761991923492.html|access-date=2025-11-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/andhra-pradesh-stampede-what-triggered-kasibugga-temple-tragedy-overcrowding-poor-crowd-management/articleshow/125012407.cms|title=Andhra Pradesh stampede: How sudden crowd triggered Kasibugga temple tragedy, killing 9 devotees|date=2025-11-01|work=The Times of India|access-date=2025-11-01|issn=0971-8257}}</ref>. * 2026 అక్టోబర్ 17 న పశ్చిమ బెంగాల్ , కోల్ కతాలో చోర్ బగాన్ లో దుర్గాపూజ మండపంలో సామూహిక దుర్గాపూజలో పాల్గొనుటకు వచ్చిన భక్తులమధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో 17 మంది మరణించారు, 25 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Durga Puja pandal: దుర్గాపూజ మండపంలో అపశ్రుతి.. 17 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal/0701/126188777|access-date=2026-10-17|website=EENADU|language=te}}</ref>. * == నివారణ == ఇలాంటి ప్రమాదాలలో కొన్ని అనివార్యమైనా , చాలా త్రొక్కిసలాటలను ముందు జాగ్రత్త చర్యలతో నివారించ వచ్చును . * అధికారులకు, స్వయంసేవకులకు ముందుగానే జనసందోహాలను గౌరవపూర్వకముగా నిర్వహించడంలోను, నియంత్రించడంలోను తగిన శిక్షణలు ఇచ్చి వారిని గుంపుల నిర్వహణకు నియంత్రణకు నియోగించుకోవాలి.. సమావేశాలకు, వేడుకలకు ప్రణాళికలు ఏర్పాటు చేయడం, ప్రాంగణాలను ఏర్పాటు చేయడం, సభ్యులను, సందర్శకులను, వరుసలలో వారి కదలికలను పర్యవేక్షించడం, జనసాంద్రతను అదుపులో ఉంచడం జనసందోహ నిర్వహణలో భాగము. అడ్డుకట్టలతోను, తాళ్ళతోను జనులను విభజించడం, అవసరమైతే కొత్తవారు రాకుండా రహదారులను మూసివేయడం వంటి చర్యలు జనసమూహాల నియంత్రణలో భాగము. * అట్టి శిక్షణ గల అధికారులను ప్రజలు గుమికూడే సందర్భాలలో తప్పక వినియోగించుకోవాలి. * సభలు జరిపేటప్పుడు, జనసందోహమును సమీకరించేటప్పుడు విశాలమైన ప్రదేశాలను ఎన్నుకొని జన సాంద్రతను నియంత్రించాలి. * సమావేశాలలో ప్రజలు ప్రవేశించడానికి, బయటపడడానికి చాలా ప్రవేశ, నిర్గమ ద్వారాలను (entrances and exits) ఏర్పాటు చెయ్యాలి. * వరుసలలో నిలబడుట ఇష్టము లేనివారు బయట పడడానికి అవకాశాలు కల్పించాలి. * '''''జనసందోహాలను నిర్ణీత సమయాల్లో, నిర్ణీత స్థలాల్లో, నియమిత సంఖ్యల్లో గుంపులు గుంపులుగా విభజించి ఒక క్రమపద్ధతిలో ముందుకు నడిపించాలి'''''. * యాత్రికులు వారంతట వారొక చోటికి చేరుకోలేరు. '''''కాబట్టి''''' '''''అదుపులో ఉంచగలిగినంత మందినే''''' నిర్వాహకుకులు ఆ యా స్థలములకు నిర్ణీత సమయాలలో విభజించి చేర్చాలి. '''''చదరపు మీటరుకు ఐదుగురు వ్యక్తులు మించకుండా జనసాంద్రతను నియంత్రించాలి.''''' * తగిన ఉక్కు అడ్డుకట్టలు, త్రాళ్ళుతో, గుంపులను విభజించి నియంత్రించి, నిర్వహించాలి. * అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు గుమికూడిన సభలు, సమావేశాల్లో ప్రముఖులు తొక్కిసలాటలకు దారితీసే చర్యలకు పూనుకోకూడదు<ref>{{Cite web|title=Proactive Disaster Management Strategies for Mass Gatherings, Stampedes|url=https://finsindia.org/proactive-disaster-management-strategies-for-49-mass-gatherings-stampedes.html|access-date=2025-01-16|website=finsindia.org}}</ref>. * విపరీతమైన ఎండ, చలి వంటి వాతావరణ పరిస్థితుల నుంచి కొంత రక్షణ కలిపించాలి. * ప్రజలు అసహనానికి లోనవకుండా చూసుకోవాలి. * పిల్లా పాప ఉన్నవారిని, వృద్థులను, వికలాంగులను గౌరవముతో పరిరక్షించుకోవాలని ప్రజలకు హెచ్చరికలు చేస్తూ ఉండాలి. స్వయంసేవకులు గాని, రక్షకభటులు గాని వారి రక్షణకు పూనుకోవాలి. * ఉచితాలు పంచిపెడతామని నియంత్రించలేని సంఖ్యలలో ప్రజలను ఒకచోట సమీకరించడాన్ని ప్రభుత్వాలు నిషేధించాలి. * ప్రమాదాలు జరిగినపుడు రాజకీయాలు, పరస్పర నిందలు చేస్తే సాధించేది లేదు. * గుమిలో జనసాంద్రత పెరిగి, గుంపులో ముందున్న వారు వెనుకనుండి వత్తిడి పెరిగి ముందుకు నెట్టబడినప్పుడు రక్షకభటులు, నిర్వాహకులు ముందున్నవారిని నిలువరించుటకు గాని వారిపై వత్తిడి పెంచుటకు గాని ప్రయత్నించకూడదు. గుంపుకు అడ్డంకులు తొలగించి, దారులు పెంచి జనులను చెదరగొట్టాలి. గుంపులను వెనుకకు నెట్టడం వలన తొక్కిసలాటలు పెరుగుతాయి<ref>{{Cite web|title=The secret science that rules crowds|url=https://www.bbc.com/future/article/20180312-the-secret-science-that-rules-crowds|access-date=2025-01-04|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref>. * '''''విహంగ వీక్షణ:''''' జనసమూహాలు గుమికట్టే ప్రదేశాలను రక్షకభటులు ''''''డ్రోన్స్'''''<nowiki/>' అనే సాంకేతిక పరికరాలు ఉపయోగించి నిరంతరం పర్యవేక్షించవచ్చు. సమూహంలో జనసాంద్రత ప్రమాదకరంగా మారుతున్నప్పుడు, ప్రవేశ, నిర్గమ ద్వారాలలో గుమి ఎక్కువయి అవరోధాలు ఏర్పడుతున్నప్పుడు, భద్రతాసిబ్బంది ఆ సమాచారాన్ని డ్రోన్స్ ద్వారా ఎప్పటికప్పుడు గ్రహిస్తూ తగిన చర్యలు తీసుకుంటూ ప్రమాదాలను తోపులాటలను నివారించగలుగుతారు. అందిన సమాచారాన్ని వారిలో వారు పంచుకొనుటకు కూడా అవకాశం ఉంటుంది<ref>{{Cite web|date=2023-10-16|title=Crowd Monitoring: Utilizing Drones for Public Event Security|url=https://futuramo.com/blog/crowd-monitoring-utilizing-drones-for-public-event-security/|access-date=2025-01-09|website=Team Collaboration, Work Effectiveness & Creativity Tips {{!}} Futuramo Blog|language=en-US}}</ref>. * అధికారులు, నిర్వాహకులు సమాచారాలను, సూచనలను, ఆదేశాలను పరస్పరంగాను, చేరిన ప్రజలతోను ఎప్పటికప్పుడు లౌడ్ స్పీకర్ల ద్వారాను, దూరదర్శినుల తెరల ద్వారాను అందించుకుంటూ ఉండాలి<ref>{{Cite web|last=Desk|first=India TV News|last2=News|first2=India TV|date=2024-07-03|title=Follow these 5 safety measures to avoid stampede at mass gatherings|url=https://www.indiatvnews.com/lifestyle/news/follow-these-5-safety-measures-to-avoid-stampede-at-mass-gatherings-2024-07-03-940150|access-date=2025-01-14|website=www.indiatvnews.com|language=en}}</ref>. * జనసాంద్రత ప్రమాదకర పరిమితులకు చేరుతున్నపుడు కొత్తవారు చేరకుండా ప్రవేశమార్గాలను, అవసరమైతే రహదారులను మూసివేయాలి, వివిధ రవాణా సౌకర్యాలను కూడా నిలిపివేసి '''''జనసాంద్రత సురక్షిత పరిమితులను దాటకుండా జాగ్రత్త వహించాలి'''''<ref name=":1">{{Cite web|title=Stampedes and NDMA guidelines on crowd management|url=https://ilearncana.com/details/Stampedes-and-NDMA-guidelines-on-crowd-management/3949|access-date=2025-06-07|website=ilearncana.com|archive-date=2025-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421071435/https://ilearncana.com/details/Stampedes-and-NDMA-guidelines-on-crowd-management/3949|url-status=dead}}</ref>'''''.''''' '''''ఈ ప్రమాదాలను అరికట్టే సత్తా ప్రభుత్వ యంత్రాంగాలకే ఉంటుంది కాబట్టి ప్రజలకు క్రమశిక్షణ లేదని నిందిస్తే ప్రయోజనం ఉండదు. వ్యక్తిగతంగా బాధ్యతాపరులైనా గుంపులో ఉన్న జనులకు వారిపైన వారికి కాని గుంపుపైన కానీ ఆధీనము ఉండదు. ఆ భావనతోనే అధికారులు, నిర్వాహకులు బాధ్యత వహించి ముందు జాగ్రత్తలు తీసుకొని తొక్కిసలాటలు నివారించాలి.''''' ఈ త్రొక్కిసలాటలను కావాలని ఎవరూ ప్రారంభించరు. ముందుకు పోదామని వెనుక ఉన్నవారు తొందఱపడుతారు. మనుజుల వత్తిడితో ముందున్నవారు ఉక్కిరి బిక్కిరయి ఊపిరి ఆడక ( Compressive Asphyxiation ) మరణించడమో , సొమ్మసిల్లడమో జరుగుతుంది. మనుష్యులపై మనుష్యులు పడినప్పుడు కూడా క్రిందవారికి ఊపిరి ఆడదు. పడిపోవుట వలన గాయాలు తగులుతాయి. ముందున్నవారి పరిస్థితి వెనుక ఉన్నవారికి తెలియదు. వెనుక ఉన్నవారికి ముందున్న వారి పరిస్థితిని తెలియ పఱచి తోపులాటలు అరికట్టాలి. ముఖ్యముగా ప్రజలను చిన్న చిన్న గుంపులుగా విభజించాలి. == వైద్యసదుపాయాలు == సభలు, వేడుకలు, ఉత్సవాలు నిర్వహించేటప్పుడు అస్వస్థతకు, ప్రమాదాలకు గురైన వారికి ప్రాథమిక చికిత్స, గుండె, శ్వాసక్రియలు ఆగిపోయిన వారికి [[హృదయశ్వాసకోశ పునరుజ్జీవనం|హృదయశ్వాసకోశ]] పునరుజ్జీవన చికిత్స (కార్డియో పల్మనరీ రిససిటేషన్), గాయపడినవారి గాయాలకు చికిత్స చేయడానికి వైద్యబృందాలను సిద్ధపఱచుకోవాలి. ఆంబులెన్సులను, దగ్గఱలో ఉన్న వైద్యాలయాలను కూడా సంసిద్ధం చేసుకోవాలి<ref name=":1" />. సొమ్మసిల్లిన వారికి, ఊపిరి తీసుకోవడంలో యిబ్బందిపడుతున్నవారికి '''''ప్రాణవాయువు''''' (ఆక్సిజన్) అందించు ఏర్పాట్లు ముందుగా చేసుకోవాలి. == 1900- 2015 ల మధ్య విపత్తులు (ప్రపంచం) == తొక్కిసలాట కదలడానికి తక్కువ స్థలం ఉన్న ఒక మార్గంలో  ఒక పెద్ద గుంపు తొందరలో ఉన్నప్పుడు  ప్రమాదాలు సంభవిస్తాయి. 1943 లో బెత్నాల్ గ్రీన్ ట్యూబ్ డయాస్టర్ గురించి ఒక రచయిత పేర్కొన్న దాని ప్రకారం , "మంద-ప్రవృత్తి ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేయబడిన జంతువులు గ్రహించిన ప్రమాదం నుండి గ్రహించిన భద్రత వైపు వెళ్ళినప్పుడు అడవిలో తొక్కిసలాటలు ప్రారంభమవుతాయి. ప్రజలు మరింత హేతుబద్ధమైన జీవులుగా భావించబడుతున్నప్పటికీ, అదే కారణంతో తొక్కిసలాటలలో గుంపులతో రావడం వల్ల జరుగుతాయి. [[దస్త్రం:Deaths due to crowd crush and other injuries at Global Mass Gathering Events over 32 years (1990–2022).jpg|thumb|32 సంవత్సరాలలో (1990–2022) తొక్కిసలాటలో జరిగిన మరణాలు, ఇతర గాయాల కారణంగా మరణాలు ]] వంతెనలు, సొరంగాలు వంటి స్థానిక నిర్మాణాలను భారీ జనసమూహంతో తరచుగా ఉన్నప్పుడు, భయాలు, పుకార్లు  ప్రారంభించినప్పుడు, విషాదం జరుగుతాయి.  సౌదీ అరేబియాలోని మినాలో 2015లో జరిగిన తొక్కిసలాట దీనికి ఉదాహరణ. సాకర్ ఆటలు, పండుగలు, సెలవులు, నైట్ క్లబ్బులు, థియేటర్లు, మతపరమైన ఉత్సవాలు, సరైన భద్రత లేకపోవడం, నియంత్రణ లేకపోవడం, మనుషుల ఆందోళన కారణాలుగా అన్నీ తొక్కిసలాటలకు మూలకారణాలుగా పేర్కొనవచ్చును. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో భద్రతా నిబంధనలు ప్రస్తుతం  ప్రపంచంలోనే కఠినంగా ఉన్నాయి<ref>{{Cite web|title=The Worst Human Stampedes|url=https://www.ranker.com/list/worst-human-stampedes-092415/mike-rothschild|access-date=2023-02-06|website=Ranker|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-11819540|title=Timeline: Deadliest stampedes|date=2010-11-23|work=BBC News|access-date=2023-02-06}}</ref>. * 1903 ఇరోక్వోయిస్ థియేటర్ అగ్నిప్రమాదం - యుఎస్ చరిత్రలో అత్యంత ఘోరమైన సింగిల్ బిల్డింగ్ అగ్నిప్రమాదాలలో ఒకటైన ఇరోక్వోయిస్ థియేటర్ అగ్నిప్రమాదం నిర్లక్ష్య అగ్ని రక్షణ, పేలవమైన భద్రతా ప్రమాణాలు, రద్దీ, ఆదిమ అగ్నిమాపక సాంకేతికత  ప్రాణాంతక కలయిక వల్ల సంభవించింది<ref>{{Cite web|title=Fire breaks out in Chicago theater {{!}} December 30, 1903|url=https://www.history.com/this-day-in-history/fire-breaks-out-in-chicago-theater|access-date=2024-07-04|website=HISTORY|language=en}}</ref>. * 1913 ఇటాలియన్ హాల్ విపత్తు - 1913 క్రిస్మస్ రోజున, మిచిగాన్ లోని కాపర్ కంట్రీలో సమ్మె చేస్తున్న గని కార్మికులు, వారి కుటుంబాలు స్థానిక ఇటాలియన్ హాల్ లో యూనియన్ ప్రాయోజిత [[క్రిస్మస్]] వేడుకకు హాజరయ్యారు. ఆ రోజు సాయంత్రం 500 మందికి పైగా హాజరవుతారని భావించిన గని కార్మికుల యూనియన్ వ్యతిరేక వ్యక్తి "ఫైర్!" అని అరవడంతో, మంటలు లేకపోయినా జనం భయాందోళనకు గురై, మొదటి అంతస్తు మెట్ల వైపు పరుగులు తీశారు. జరిగిన తొక్కిసలాటలో 59 మంది చిన్నారులతో సహా మొత్తం 73 మంది మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2013-11-04|title=The Italian Hall Disaster, Calumet, Michigan|url=http://www.genealogia.fi/emi/emi3d31e.htm|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2013-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104163625/http://www.genealogia.fi/emi/emi3d31e.htm|url-status=dead}}</ref> * 1942 కోకోనట్ గ్రోవ్ అగ్నిప్రమాదం- అలంకరణతో నిండిన నైట్ క్లబ్ లో 1942 నవంబరులో 15 నిమిషాల్లో మంటలు చెలరేగి, కాలిన గాయాలు, ఊపిరాడక, తొక్కివేయడంతో సుమారు 490 మంది మరణించారు. * 1943 బెత్నాల్ గ్రీన్ ట్యూబ్ స్టేషన్ విపత్తు - 1943 మార్చి 1 న బెర్లిన్ పై ఒక పెద్ద ఆర్ఎఎఫ్ బాంబు దాడి రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో జర్మన్ ప్రతీకార చర్యల పుకార్లకు దారితీసింది. ఎక్కువమంది చీకట్లో నేలమీద గుంపులుగా ఇరుక్కుపోయి కింద ఉన్న 170 మందికి పైగా చనిపోయారు. ఈ  విపత్తు జరిగిన డెబ్బై నాలుగు సంవత్సరాల తరువాత, మరణించిన వారి గౌరవార్థం ఒక స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించారు. * 1954 [[కుంభమేళా]] తొక్కిసలాట- [[అలహాబాదు|అలహాబాద్]] - భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత మొదటి అమావాస్య పండుగ (మౌని అమావాస్య) అలహాబాద్ లో భయంకరమైన తొక్కిసలాట లో  [[గంగా నది]]<nowiki/>పై ఉన్న ఒక చిన్న భూభాగంలో ప్రజలు గుమిగూడి ఉన్నారు, ఆ తర్వాత జరిగిన తొక్కిసలాటలో సుమారు 800 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2003/aug/28/india.maseehrahman|title=Holy man's gift blamed for 39 dead in stampede|last=Rahman|first=Maseeh|date=2003-08-28|work=The Guardian|access-date=2024-07-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>2013లో అలహాబాద్ లో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 36 మంది చనిపోయారు. * 1989 హిల్స్ బరో విపత్తు- ఏప్రిల్ 15, 1989న లివర్ పూల్, నాటింగ్ హామ్ ఫారెస్ట్ మధ్య జరిగిన ఫుట్ బాల్ మ్యాచ్ [[బ్రిటిష్]] క్రీడా చరిత్రలో అతిపెద్ద విపత్తుగా మారింది. కేవలం 1,600 మంది సేఫ్టీ కెపాసిటీ ఉన్న స్టాండింగ్ రూమ్ ఓన్లీ ఏరియాలోకి 3,000 మందికి పైగా అభిమానులు తరలిరావడంతో స్టేడియం వెలుపల భారీ జనసందోహం తొక్కిసలాటగా మారింది. * 1990 [[హజ్]] తొక్కిసలాట - 1990లో [[సౌదీ అరేబియా]]<nowiki/>లోని మక్కా సమీపంలో "దెయ్యం రాళ్లతో కొట్టడం" ఆచారం సందర్భంగా భారీగా రద్దీగా ఉండే పాదచారుల సొరంగంలో తొక్కిసలాట జరిగింది. పక్కనే ఉన్న వంతెన కూలిపోవడంతో సొరంగంలోకి వెళ్తున్న జనంలో ఏడుగురు పడిపోయారు. తొక్కిసలాటలో 1,426 మంది యాత్రికులు మరణించారు. * 2001 అక్రా స్పోర్ట్స్ స్టేడియం తొక్కిసలాట- ఘనాలోని రెండు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సాకర్ జట్లైన అక్రా హార్ట్స్ ఆఫ్ ఓక్ స్పోర్టింగ్ క్లబ్, అసంటే కొటోకో మధ్య జరిగిన మ్యాచ్ విషాదంగా మారింది,  అల్లర్ల నియంత్రణ అధికారులు మైదానంలోకి బాటిళ్లు, రాళ్లను విసురుతున్న భారీ గుంపుపై బాష్పవాయువును ప్రయోగించారు. దీంతో తొక్కిసలాట జరిగి 127 మంది అభిమానులు చనిపోయారు. [[ఆఫ్రికా]] చరిత్రలోనే అత్యంత ఘోరమైన స్టేడియం విపత్తుల్లో ఇదొకటి. * 2003 స్టేషన్ నైట్ క్లబ్ అగ్నిప్రమాదం - హెవీ మెటల్ బ్యాండ్ గ్రేట్ వైట్ ఫిబ్రవరి 2003 క్లబ్ ప్రదర్శన రోడ్ ఐలాండ్ లోని వెస్ట్ వార్విక్ లోని స్టేషన్ నైట్ క్లబ్ పైకప్పుపై అక్రమ పైరోటెక్నిక్స్ ధ్వని ఇన్సులేషన్ నురగను కాల్చడంతో తొక్కిసలాటగా మారింది. ఐదు నిమిషాల్లో క్లబ్ గుండా మంటలు వ్యాపించాయి, ప్రేక్షకులు (సామర్థ్యానికి మించి) ముందు ద్వారం వైపు దూసుకొచ్చారు. తొక్కిసలాట, మంటలు, పొగ పీల్చడంతో 100 మంది మృతి చెందగా, 200 మంది గాయపడ్డారు. * 2004 జమారత్ బ్రిడ్జి తొక్కిసలాట- 2004లో జమారత్ బ్రిడ్జిపై మరో 'దెయ్యం రాళ్లదాడి' తొక్కిసలాట జరిగి 250 మంది యాత్రికులు మరణించారు. ఈ ఘటన తర్వాత బ్రిడ్జి డిజైన్లో పలు భద్రతా చర్యలు చేపట్టారు. 2006లో మరో తొక్కిసలాట జరిగి 380 మంది చనిపోయారు. * 2005 [[బాగ్దాద్]] వంతెన తొక్కిసలాట -ఆగస్టు 31, 2005 న, ఉత్తర బాగ్దాద్ లో ఉన్న ఒక పుణ్యక్షేత్రం వైపు సుమారు పది లక్షల మంది యాత్రికులు ఉన్నారు . జనం టైగ్రిస్ నదిపై ఉన్న వంతెనను దాటాల్సి వచ్చింది. ఆ రోజు మోర్టార్ దాడి జరగడంతో అప్పటికే జనసమూహం ఉద్రిక్తంగా ఉంది, మూతపడిన వంతెన వైపు వేలాది మంది పరుగులు తీయడంతో భారీ ప్రమాదం సంభవించింది. ప్రజలు వంతెనకు ఇరువైపులా నలిగిపోయారు, నదిలో పడిపోయారు. మొత్తంగా 965 మంది నీటమునిగి చనిపోయారు. * 2010 ప్నోమ్ పెన్హ్ తొక్కిసలాట -2010లో [[కంబోడియా]]<nowiki/>లోని ప్నోమ్ పెన్ లో బోన్ ఓం టౌక్ గా పిలిచే మూడు రోజుల వాటర్ ఫెస్టివల్ సందర్భంగా (వంతెన కూలిపోబోతోందన్న వార్త జనంలో వ్యాపించడంతో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 340 మందికి పైగా మరణించారు కచ్చితమైన కారణాలు తెలియరాలేదు. * 2015 మినా తొక్కిసలాట - 2015 సెప్టెంబరు 24న హజ్ యాత్ర సందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 2400 మందికి పైగా ముస్లిం యాత్రికులు మరణించారు<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-12-10|title=AP count: Over 2,400 killed in Saudi hajj stampede, crush|url=https://apnews.com/general-news-3a42a7733a8b476889bb4b7b3be3560e|access-date=2024-07-04|website=AP News|language=en}}</ref>. మక్కాకు కేవలం మూడు మైళ్ల దూరంలో ఉన్న మినా లోయలో రెండు మిలియన్ల మంది యాత్రికులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. మినా జమారత్ ప్రదేశం, ఇక్కడ నాలుగు-అంతస్తుల పాదచారుల వంతెనలో స్తంభాలను ఏర్పాటు చేస్తారు, యాత్రికులు దెయ్యాన్ని  గులకరాళ్ళతో స్తంభాలను కొట్టడం జరుగుతుంది == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:త్రొక్కిసలాట మరణాలు]] ifmts62yqy0stb22h2wpf2ex2h7djkc 4983389 4983388 2026-10-17T18:34:13Z డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి 106536 /* 21 వ శతాబ్దములో జరిగిన కొన్ని ముఖ్యమైన తొక్కిసలాటల మరణాలు */ మరో మూలం చేర్చాను 4983389 wikitext text/x-wiki '''తొక్కిసలాట మరణాలు''', (Stampede deaths) అంటే జనం విపరీతముగా గుమికూడి తోసుకోవడం వలన కలిగే ప్రమాదపు మరణాలు. తొక్కిసలాట మరణాలను ఈ విధంగా “ది డాక్టర్స్ ఫ్రీ డిక్షనరీ లో నిర్వచించారు “  మతపరమైన తీర్థయాత్రలలో, క్రీడలలో, సంగీత కార్యక్రమాల సమయంలో సంభవించే మానవ విపత్తు, పేలుడు, అగ్నిప్రమాదం లేదా తొక్కిసలాటకు కారణమయ్యే ఇతర  ఆకస్మిక  సంఘటనలన  కారణంగా, జనం తోపిడికి గురై ఇతరుల మధ్య నలిగిపోయినపుడు (క్రౌడ్ క్రష్) లేదా ఒకరిపై ఒకరు పడిపోయి నలిగిపోయినపుడు ఊపిరాడకపోవడం (క్రౌడ్ కొలాప్స్) వల్ల ఇలాంటి మరణాలు సంభవిస్థాయి<ref>{{Cite web|title=human stampede|url=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/human+stampede|access-date=2023-02-06|website=TheFreeDictionary.com}}</ref>.  “ డి డిక్షనరీ.కామ్ “  నిర్వచించిన ప్రకారం “  అకస్మాత్తుగా, ఉన్మాదంతో కూడిన హడావిడి లేదా భయానికి గురైన జంతువుల గుంపు, ముఖ్యంగా పశువులు లేదా గుర్రాల గుంపు  ఇతర జంతువులనుంచి ప్రమాదం వచ్చినప్పుడు ఒకే దిశలో పరుగెత్తితే తొక్కిసలాటలు సంభవిస్తాయి”<ref>{{Cite web|title=Definition of stampede {{!}} Dictionary.com|url=https://www.dictionary.com/browse/stampede|access-date=2023-02-06|website=www.dictionary.com}}</ref> . మనుజుల విషయంలో పెద్ద జనసమూహం ఒకే లక్ష్యంతో ఒక దిశలో తొందరపాటుతో ఒకరినొకరు తోసుకుంటూ వెళ్ళడం వలన తొక్కిసలాటలు జరుగుతాయి<ref>{{Cite web|date=2025-01-05|title=Definition of STAMPEDE|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/stampede|access-date=2025-01-08|website=www.merriam-webster.com|language=en}}</ref>. == అవలోకనం == [[దస్త్రం:Phnom Penh stampede - VOA - Buddhist Ceremony.jpg|thumb|ఫ్నోమ్ పెన్హ్ తొక్కిసలాట - బౌద్ధ సన్యాసుల వేడుక]] తొక్కిసలాట మరణాలు ప్రపంచపు నలుమూలలా జరుగుతూ ఉన్నా అవి ఎక్కువగా మూడవ ప్రపంచపు దేశాలలోనే జరుగుతాయి. అధిక జనాభా, ఎక్కువ మంది గుమికూడుట, నిర్వాహకులకు, ప్రభుత్వాధికారులకు గుంపుల నిర్వహణలలో తగిన శిక్షణ లేకపోవుట ( అందుచే వారికి ఏర్పడే అశక్తత, ఉదాసీనత ), ముందుగా తొక్కిసలాటలను నిరోధించుటకు ప్రణాళికలు, ముందు జాగ్రత్తలు లేకపోవుట, విశాలమైన దారులు ఇరుకు దారులలోనికి ప్రవేశించుట ఈ ప్రమాదాలకు కారణాలు<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/01/how-do-crowd-crushes-happen-stampede-myth-what-happened-in-the-seoul-itaewon-halloween-crush|title=Crowd crushes: how disasters like Itaewon happen, how can they be prevented, and the ‘stampede’ myth|last=Lock|first=Samantha|date=2022-11-01|work=The Guardian|access-date=2024-07-02|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>.<ref>{{Cite web|last=Nomads|first=World|title=How to Survive a Stampede|url=https://www.worldnomads.com/travel-safety/worldwide/how-to-survive-a-stampede|access-date=2023-02-06|website=www.worldnomads.com}}</ref> == బాధ్యత == తొక్కిసలాటలు జరగడంలో బాధ్యత ఆ యా వేడుకల నిర్వాహకులపైనా, ప్రాంగణపు యజమానులపైనా, ప్రణాళికను ఏర్పాటుచేసిన వారిపైనా, ప్రభుత్వాధికారులపైనా ఉమ్మడిగా ఉంటుంది. కాని ఎవరికివారు తమతప్పు లేదని తప్పించుకుని ఇతరులను నిందించడం సర్వసాధారణం.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/magazine/2011/02/07/crush-point|title=Crush Point|last=Seabrook|first=John|date=2011-01-30|work=The New Yorker|access-date=2025-01-01|language=en-US|issn=0028-792X}}</ref> గుంపులో ఉన్నవారికి వారిపైన గానీ గుంపుపై గాని ఆధీనం ఉండదు. కాబట్టి వారిని నిందించడం తగదు. '''''వేడుకల్లోను, సభల్లోను పాల్గొనేవారిని క్రమపద్ధతిలో నడిపించే బాధ్యత వేడుక నిర్వాహకుల పైన, వారికి సహకరించే రక్షకభటుల పైన ఉంటుంది'''''<ref name=":2" />'''''.''''' '''''పెద్ద పెద్ద సభలు, సమావేశాలను ఏర్పాటు చేసేటప్పుడు ప్రజల సంక్షేమం తమ ప్రథమ లక్ష్యంగా నిర్వాహకులు, ప్రభుత్వయంత్రాంగం పరిగణించాలి'''''<ref>{{Cite web|last=djd1039897909|date=2023-09-27|title=Crowd Control Barriers: Ensuring Order and Safety at Large-Scale Events|url=https://www.kingcats-fence.com/crowd-control-barriers-ensuring-order-and-safety-at-large-scale-events/|access-date=2025-02-01|website=Kingcats-fence.com|language=en-US}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://ndma.gov.in/sites/default/files/PDF/Reports/managingcrowdsguide.pdf|access-date=2025-02-01|website=ndma.gov.in}}</ref>. == జనసాంద్రత == జనసాంద్రత పెరుగుతున్నకొలది తొక్కిసలాట ప్రమాదాల అవకాశాలు పెరుగుతాయి. ఒక చదరపు మీటరులో ఇద్దఱు వ్యక్తులు స్వేచ్ఛగా ఒకరికొకరు తగలకుండా కదలగలరు. చదరపు మీటరులో ముగ్గురు , నలుగురు వ్యక్తులున్నా ప్రమాదాలకు అవకాశాలు తక్కువ<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/03/hajj-crush-how-crowd-disasters-happen-and-how-they-can-be-avoided|title=Hajj crush: how crowd disasters happen, and how they can be avoided|last=Benedictus|first=Leo|date=2015-10-03|work=The Guardian|access-date=2025-01-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. చదరపు మీటరులో ఆరుగురు కాని అంతకు మించిగాని వ్యక్తులుంటే వారి కదలికలపై వారికి ఆధీనం తప్పుతుంది. గుమితో కూడి కదలవలసి వస్తుంది. అపుడు ప్రమాదాలకు అవకాశం కలుగుతుంది. '''''చదరపు మీటరులో''''' '''''ఎనిమిదిమంది ఉంటే ప్రమాదాలకు''''', '''''ప్రాణనష్టాలకు అవకాశాలు బాగా పెరుగుతాయి'''''. గుంపులో జనసాంద్రత పెరిగి వత్తిడి పెరిగినపుడు వ్యక్తులు ఒకరికొకరు ఆధారమవుతారు. ఆ పరిస్థితిలో ఎవరైనా క్రింద పడితే, వారి ప్రక్కన ఉన్నవారు కూడా ఆధారం తప్పి పేకముక్కల్లా ఒకరిపై యింకొకరు పడిపోతారు. అప్పుడు క్రింద నున్నవారు, మధ్యలో ఉన్నవారు నలిగి ఊపిరాడక (asphyxiation) మరణించే అవకాశముంది<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/03/hajj-crush-how-crowd-disasters-happen-and-how-they-can-be-avoided|title=Hajj crush: how crowd disasters happen, and how they can be avoided|last=Benedictus|first=Leo|date=2015-10-03|work=The Guardian|access-date=2025-01-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. గుంపులో జనసాంద్రత పెరిగి, '''''ఒక చదరపు మీటరులో పదిమంది''''', '''''లేదా అంతకుమించి ఉంటే''''' ఒకరిపై ఇంకొకరి వత్తిడి పెరిగి అణిగిపోయిన వారికి ఊపిరి ఆడక శ్వాసబంధనం కలుగుతుంది. శ్వాస బంధించిపోవడం (asphyxia) వలన మరణాలు కలుగుతాయి<ref>{{Cite journal |last=Haghani |first=Milad |last2=Lovreglio |first2=Ruggiero |date=2022-12-09 |title=Data-based tools can prevent crowd crushes |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adf5949 |journal=Science |language=en |volume=378 |issue=6624 |pages=1060–1061 |doi=10.1126/science.adf5949 |issn=0036-8075}}</ref>. నవీనకాలంలో రవాణా సౌకర్యాలు బాగా పెరగడంవలన వేడుకలకు, ఉత్సవాలకు ప్రజలు అధికసంఖ్యల్లో గుమిగూడ గలుగుతున్నారు. '''''గుమిగూడిన జనులను గుంపులు, గుంపులుగా విభజిస్తూ జనసాంద్రతను అదుపులో పెట్టడంలోను''''', '''''వారి కదలికలను నియంత్రించడంలోను''''' నిర్వాహకులు విఫలమైతే తొక్కిసలాటలు జరిగే ప్రమాదం ఉంటుంది. == ప్రేరణలు == ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో గుమికూడి జనసాంద్రత ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు నటులు, పాటగాళ్లు, వక్తలు, లేక మతగురువులు, జనుల ముందుకు అకస్మాత్తుగా వస్తే, జనం మూకుమ్మడిగా ముందుకు తోసుకుపోయి తొక్కిసలాటలు ప్రారంభించగలరు. గుమిగూడిన ప్రజలను అడ్డుకొనుటకు రక్షకభటులు వారిపై బాష్పవాయువు, లాఠీచార్జీల వంటి చర్యలకు పూనుకున్నా తొక్కిసలాటలు జరగడానికి అవకాశం ఉంది<ref>{{Cite web|date=2024-12-09|title=Crowd Surges: Causes, Risks, And How To Ensure Safety At Large Events {{!}} Morris & Dewett|url=https://morrisdewett.com/crowd-surge/|access-date=2025-01-07|website=morrisdewett.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Reuters|date=2022-10-15|title=Police’s tear gas main cause of death in Indonesia soccer stampede: investigators|url=https://www.cnn.com/2022/10/14/asia/indonesia-stadium-disaster-tear-gas-investigation-intl-hnk/index.html|access-date=2025-01-08|website=CNN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Allahabad stampede kills 36 Kumbh Mela pilgrims {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/kumbh-mela-stampede-allahabad-update-idINDEE91907I20130211|access-date=2025-01-08|website=web.archive.org|archive-date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811113304/https://in.reuters.com/article/kumbh-mela-stampede-allahabad-update-idINDEE91907I20130211|url-status=dead}}</ref>.[[దస్త్రం:1988_Dasharath_Stadium_disaster.jpg|thumb|1988 దశరథ స్టేడియం ప్రమాదము ]] == 21 వ శతాబ్దములో జరిగిన కొన్ని ముఖ్యమైన తొక్కిసలాటల మరణాలు == * 2004 ఏప్రిల్ 12 లో లక్నో నగరములో ఉచిత చీరల పంపిణీలో 21 మంది స్త్రీలు మరణించారు. * 2005 జనవరి లో [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>లో ఒకగుడి వద్ద తొక్కిసలాటలో 265 మంది హిందూ యాత్రికులు మరణించారు. * 2005 డిసెంబరు లో 42 మంది వఱద బాధితులు వస్తువుల పంపిణి సందర్భములో దక్షిణ భారతములో మరణించారు. * 2007 అక్టోబర్ 3 న ఉత్తర భారతములో 14 మంది స్త్రీలు ఒక రైల్వే స్టేషనులో మరణించారు. * 2008 మార్చి 27 న ఒక గుడిలో 8 మంది మరణించారు. * 2008 ఆగష్టు 3 న [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] లో [[నైనా దేవి|నైనాదేవి]] గుడి వద్ద 162 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7539509.stm|title=India temple stampede 'kills 140'|date=2008-08-03|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref> . * 2008 సెప్టెంబరు 30 న [[జోధ్‌పూర్|జోధ్ పూరు]]లో చాముండేశ్వరి దేవి గుడి వద్ద 224 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7539851.stm|title=Timeline: Most deadly stampedes|date=2010-03-04|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref>. బాంబు ఉందనే పుకారు విని పరుగులు పెట్టడం యీ ప్రమాదం జరిగింది. * 2010 మార్చి 4 న రాం- జానకి గుడి వద్ద కుందా లో 71 మంది మరణించారు. * [[2011 శబరిమల తొక్కిసలాట|2011 జనవరి 15న]] [[శబరిమల]] గుడి వద్ద 106 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2011-01-21|title=Pullumedu Stampede Toll Climbs to 106 {{!}} Sabarimala Accident {{!}}Helpline phone numbers at Sabarimala {{!}} Pollachi News|url=http://www.pollachinews.com/2011/01/pullumedu-stampede-toll-climbs-to-106.html|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2011-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110121073000/http://www.pollachinews.com/2011/01/pullumedu-stampede-toll-climbs-to-106.html|url-status=dead}}</ref>. * 2011 నవంబరు 8 న [[హరిద్వార్]] లో గంగానదీ తీరములో 16 గురు మరణించారు. * 2013 ఫిబ్రవరి 10 న [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్]] లో [[కుంభమేళా]] ఉత్సవాల సందర్భంగా అలహాబాద్ రైల్వే స్టేషనులో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 36 గురు మరణించారు. ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనం ప్రకారం రైల్వే స్టేషనులో అధికంగా వస్తున్న ప్రజలను అదుపు చేయడానికి రైల్వే పోలీసులు జరిపిన లాఠీ చార్జిలో యాత్రికుల తొక్కిసలాట జరిగింది. * 2013 అక్టోబరు 13 న [[నవరాత్రి]] ఉత్సవాలలో రత్నాఘర్ మాత గుడి ,మధ్యప్రదేశ్ లో 115 మంది మరణించారు. * (2014 అక్టోబరు 3 న [[పాట్నా]] గాంధీ మైదానములో దశరా ఉత్సవాలలో 32 మంది మరణించారు<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/32-killed-50-injured-in-stampede-during-dussehra-celebrations-in-patnas-gandhi-maidan/articleshow/44230829.cms|title=32 killed, 50 injured in stampede during Dussehra celebrations in Patna's Gandhi Maidan|date=2014-10-03|work=The Times of India|access-date=2024-07-04|issn=0971-8257}}</ref>. * 2015 జూలై 14 న [[గోదావరి]] పుష్కరాల ప్రారంభ దినమునాడు రాజమండ్రిలో 27 మంది యాత్రికులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-33518240|title=India stampede 'kills 27 pilgrims' in Andhra Pradesh|date=2015-07-14|work=BBC News|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref>. * 2015 ఆగష్టు 10 న ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రం దియోగఢ్ లో దుర్గామాత ఆలయములో తొక్కిసలాటలో 11 మంది మృత్యువాత పడ్డారు. * 2015 సెప్టెంబరు 24 నాడు మక్కాలో 2400 మందికి పైగా హాజ్ యాత్రికులు త్రొక్కిసలాటలో మరణించారు<ref name=":0" />. 2006 తర్వాత హాజ్ యాత్రలో మరల అధిక సంఖ్యలో యింతమంది యాత్రికులు మరణించడము అనేకులు గాయపడడం జరిగింది. యాత్రికులను గుంపులుగా విభజించి, జనసందోహమును నియంత్రించడములో సౌదీ రక్షకభటులు, కార్యకర్తలు వైఫల్యము చెందారు. [[దస్త్రం:The_way_to_Jamarat_Bridge_3.JPG|thumb|జమరాట్ వంతెనకు మార్గం]] * 2017 సెప్టెంబరు 29 నాడు ముంబాయి ఎల్ఫిన్ స్టోన్ ట్రైన్ స్టేషన్ వద్ద కాలివంతెనపై జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 22 మంది మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2019-03-15|title=Mumbai bridge collapse: Here's a look back of the Elphinstone Road stampede - CNBC TV18|url=https://www.cnbctv18.com/economy/mumbai-bridge-collapse-heres-a-look-back-of-the-elphinstone-road-stampede-2610921.htm|access-date=2024-07-04|website=CNBCTV18|language=en}}</ref>. వంతెన కూలిపోతుందేమో అనే భయముతో ప్రజలు తోపులాట ప్రారంభించారు. * 2020 జనవరి 7 నాడు [[ఇరాన్]] లో ఖాసిం సోలైమని అంత్యక్రియల ఊరేగింపు త్రొక్కిసలాటలో 56 మరణించారు. 200 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|date=2020-01-08|title=Iran Gen. Qasem Soleimani Funeral Stampede: 56 Killed {{!}} Time|url=https://time.com/5760392/qasem-soleimani-funeral-stampede/|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2020-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108073444/https://time.com/5760392/qasem-soleimani-funeral-stampede/|url-status=dead}}</ref>. * 2020 ఆగష్టు 22 నాడు లాస్ ఒలివోస్ , లిమా , పెరూ లో చట్ట వ్యతిరేకముగా జనులు గుమికూడిన నైట్ క్లబ్ పై పోలీసులు దాడి చేసినపుడు త్రొక్కిసలాటలో 13 గురు చనిపోయారు<ref>{{Cite web|last=Silva|first=Jimena de la Quintana,Daniel|date=2020-08-23|title=At least 13 people die in stampede, as police raid club breaking coronavirus restrictions|url=https://www.cnn.com/2020/08/23/americas/peru-nighclub-covid-stampede-intl-scli/index.html|access-date=2024-07-04|website=CNN|language=en}}</ref>. కోవిడ్ ను నియంత్రించుటకు జనులు గుమికూడుటను అచటి ప్రభుత్వము నిషేధించింది. * 2021 ఏప్రిల్ 30, న , మౌంట్ మేరన్ , ఇజ్రాయిల్ లో మత సంబంధ ఉత్సవములో జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 45 మరణించారు, 150 మంది గాయపడ్డారు. * 2021 నవంబరు 5 , న ఉత్తర అమెరికా దేశం హ్యూష్టన్ నగరములో ‘ ఆష్ట్రో వరల్డ్ ‘ గాన కచేరీ సభలో జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 9 మంది మరణించారు , 300 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Texas A&M student hurt at Astroworld dies; death toll at 9|url=https://www.yahoo.com/entertainment/police-radioed-crushing-type-injuries-183952486.html|access-date=2023-02-07|website=www.yahoo.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bursztynsky|first=Jessica|title=Officials confirm eight people, including two teens, are among the dead after Houston music festival stampede|url=https://www.cnbc.com/2021/11/06/officials-confirm-eight-people-including-two-teens-are-among-the-dead-after-houston-music-festival-stampede.html|access-date=2023-02-07|website=CNBC}}</ref>. * 2022 అక్టోబరు 29, న దక్షిణ కొరియా, సియోల్ లో హేలొవిన్ ఉత్సవ వేడుకల సందర్భముగా జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 154 మంది మృతిచెందారు. ఒక సినిమానటి వచ్చారనే వార్తతో ఆమెను చూడటానికి ప్రజలు తోసుకొని ముందుకు వెళ్ళాలని ప్రయత్నించడము వలన ఈ ప్రమాదము జరిగింది<ref>{{Cite web|last=Yeung|first=Sophie Jeong,Gawon Bae,Paula Hancocks,Hilary Whiteman,Jessie|date=2022-10-30|title=What we know about the deadly Halloween disaster in Seoul|url=https://www.cnn.com/2022/10/30/asia/seoul-itaewon-halloween-crush-explainer-intl-hnk/index.html|access-date=2023-02-07|website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/eight-die-in-stampede-at-chandrababu-naidus-public-meeting/article66314760.ece|title=Eight die in stampede at Chandrababu Naidu’s public meeting|last=Varma|first=P. Sujatha|date=2022-12-29|work=The Hindu|access-date=2023-02-07|issn=0971-751X}}</ref>. * 2022 డిసెంబరు 28 న భారతదేశం ఆంధ్రప్రదేశ్ [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరుజిల్లా]] కందుకూరులో ఒక రాజకీయపక్ష సభలో తొక్కిసలాట వలన కొందఱు కాలువలో పడగా, ఎనమండుగురు మృతిచెందారు. మరికొందఱు గాయపడ్డారు<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/eight-die-in-stampede-at-chandrababu-naidus-public-meeting/article66314760.ece|title=Eight die in stampede at Chandrababu Naidu’s public meeting|last=Varma|first=P. Sujatha|date=2022-12-29|work=The Hindu|access-date=2023-02-07|issn=0971-751X}}</ref>. * 2023 జనవరి 1, న ఆంధ్రప్రదేశ్, [[గుంటూరు]]<nowiki/>లో ఒక రాజకీయపక్ష సభలో చీరలు, వస్తువులు కానుకలు పంపిణీ సందర్భములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో ముగ్గురు మహిళలు మృతిచెందారు<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/one-killed-several-injured-in-stampede-at-chandrababu-naidus-meeting-in-andhra-pradeshs-guntur/articleshow/96665054.cms|title=3 killed, several injured in stampede at Chandrababu Naidu's meeting in Andhra Pradesh's Guntur|date=2023-01-01|work=The Times of India|access-date=2024-07-04|issn=0971-8257}}</ref>. * 2023 ఫిబ్రవరి 4న [[చెన్నై]] తిరుపత్తూరు జిల్లాలో వాణియంబాడి ప్రాంతములో మురుగన్ తైపూసం ఉత్సవాల సందర్భములో ఒక ప్రైవేటు సంస్థ తలపెట్టిన ఉచిత చీరలు ధోవతీల పంపిణి కార్యక్రమములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో నలుగురు మహిళలు మరణించారు. పదిమంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Tamil Nadu: ఉచిత చీరల పంపిణీలో తొక్కిసలాట.. నలుగురు మహిళల మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/stampede-at-free-saree-distribution-event-in-tamil-nadu-4-women-dead/0700/123020889|access-date=2023-02-07|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2024 జూలై 2న ఉత్తరప్రదేశ్, హథ్రాస్ లో ఒక ఆధ్యాత్మిక సమావేశములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 122 మంది మరణించారు, 150 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Hathras tragedy: ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమంలో తొక్కిసలాట.. 116కి చేరిన మృతుల సంఖ్య|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/several-dead-after-stampede-broke-out-at-a-religious-event-in-up/0700/124122659|access-date=2024-07-02|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-07-02|title=హథ్రాస్‌లో 122కు చేరిన మృతులు... పరిహారం ప్రకటించిన యూపీ సీఎం|url=https://www.ap7am.com/tn/805338/cm-adityanath-announces-rs-2-lakh-ex-gratia-for-families-of-deceased|access-date=2024-07-02|website=ap7am.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2024-07-02/many-killed-in-stampede-at-religous-gathering-in-north-india/104050938|title=More than 100 killed during stampede at religious gathering in India|date=2024-07-02|work=ABC News|access-date=2024-07-04|language=en-AU}}</ref>. * 2024 డిసెంబర్ 4న [[తెలంగాణా]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాదులో]] ఒక చలనచిత్రం విడుదల సందర్భంలో చిత్రం నాయకుని చూడడానికి వచ్చిన అభిమానుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఒక స్త్రీ మరణించింది. ఆమె కుమారుడు అస్వస్థతకు గురి అయ్యాడు.<ref>{{Cite web|last=Chandra|first=Bolleddu Sarath|title=Pushpa Movie Tragedy: పుష్ప2 మూవీ రిలీజ్‌‌లో విషాదం, తొక్కిసలాటలో మహిళ మృతి..బాలుడి పరిస్థితి విషమం|url=https://telugu.hindustantimes.com/telangana/rtc-cross-roads-stampede-woman-killed-during-pushpa-2-premiere-121733357823764.html|access-date=2024-12-14|website=Hindustantimes Telugu|language=te}}</ref> * 2024 డిసెంబర్ 18న ఇబిదాన్ నగరం, నైజీరియాలో ఒక మతోత్సవంలో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 32 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite web|title=Dozens killed in stampede at youth festival in Nigeria|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/12/19/nigeria-stampede-at-youth-festival-causes-multiple-deaths|access-date=2024-12-21|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> * 2025 జనవరి 8న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తిరుపతి|తిరుపతిలో]] వైకుంఠద్వార దర్శనం టోకెన్ల కోసం వచ్చిన భక్తుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఆరుగురు మరణించారు. పలువురు గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite web|title=Tirupati: తిరుపతిలో తోపులాట.. ఆరుగురు భక్తులు మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/woman-dies-in-tirupati-at-vishnu-nivasam/1701/125005104|access-date=2025-01-08|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-01-08|title=At least 6 killed, several injured in stampede at Tirupati|url=https://indianexpress.com/article/india/four-killed-several-injured-stampede-tirupati-9767763/?ref=hometop_hp|access-date=2025-01-08|website=The Indian Express|language=en}}</ref>. * 2025 జనవరి 29న [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]] లో [[కుంభమేళా]] ఉత్సవసందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 30 మంది మరణించారు. మరో 60 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Prayagraj: ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో తొక్కిసలాట.. 30 మంది మృతి: మహాకుంభ్‌ డీఐజీ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/mahakumbh-dig-vaibhavkrishna-said-30-people-lost-their-lives-in-the-stampede-at-prayagraj/0700/125017906|access-date=2025-01-29|website=EENADU|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2025-01-29|title=Mahakumbh Mela: Thirty killed in crush at India's Kumbh Mela festival|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3rwjnr12lwo|access-date=2025-01-29|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref> * 2025 ఫిబ్రవరి 15న [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూ]] [[ఢిల్లీ]], [[భారతదేశం|భారత]] [[కేంద్రపాలిత ప్రాంతం|కేంద్ర]] పాలిత ప్రాంతం, రైల్వేస్టేషన్లో కుంభమేళాలో పాల్గొనుటకై ప్రయాగ్ రాజ్ కు వెళ్తున్న యాత్రికుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ముగ్గురు చిన్నపిల్లలతో సహా 18 మంది మరణించారు. 30 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=న్యూఢిల్లీ రైల్వేస్టేషన్‌ తొక్కిసలాట ఘటన.. ద్విసభ్య కమిటీ విచారణ ప్రారంభం {{!}} Delhi Railway Station stampede live updates {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/national/delhi-railway-station-stampede-live-updates-2365329|access-date=2025-02-16|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/delhi-railway-station-stampede-maha-kumbh-mela-updates-february-16/article69225392.ece|title=Delhi Railway station stampede highlights: 18 dead, several injured; two-member committee formed to probe|last=Bureau|first=The Hindu|date=2025-02-16|work=The Hindu|access-date=2025-02-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>. * 2025 మే 3 న [[గోవా]], శిర్గావ్ లో గల శ్రీ లైరాదేవి ఆలయంలో జాతర సందర్భంగా చేరిన భక్తులమధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఆరుగురు మరణించారు. 70 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|last=Team|first=Herald|date=2025-05-03|title=Shirgao stampede: How the Lairai Devi festival spiralled into disaster|url=https://www.heraldgoa.in/goa/goa/shirgao-stampede-how-the-lairai-devi-festival-spiralled-into-disaster/422344|access-date=2025-05-03|website=Herald Goa|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517185011/https://www.heraldgoa.in/goa/goa/shirgao-stampede-how-the-lairai-devi-festival-spiralled-into-disaster/422344|archive-date=2025-05-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Pioneer|first=The|title=Six killed, 30 injured in stampede at temple festival in North Goa|url=https://www.dailypioneer.com/2025/trending-news/six-killed--30-injured-in-stampede-at-temple-festival-in-north-goa.html|access-date=2025-05-03|website=The Pioneer|language=en|archive-date=2025-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503065901/http://www.dailypioneer.com/2025/trending-news/six-killed--30-injured-in-stampede-at-temple-festival-in-north-goa.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Stampede in Temple: ఘోరం: ఆలయంలో తొక్కిసలాట.. ఆరుగురి మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/several-dead-in-a-stampede-occurred-at-the-temple-in-goa/0700/125079686|access-date=2025-05-03|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2025 జూన్ 4న [[కర్ణాటక]], [[బెంగళూరు|బెంగుళూరులో]] [[ఎం. చిన్నస్వామి స్టేడియం|ఎం]]. చిన్నస్వామి స్టేడియంలో ఆర్సీబీ ([[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్|రాయల్]] ఛాలెంజర్స్ బెంగుళూర్) క్రికెట్ విజయోత్సవాల సందర్భంగా గుమిగూడిన [[2025 బెంగళూరు తొక్కిసలాట|అభిమానుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో]] 11 మంది మరణించారు. పలువురు గాయపడ్డారు<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/chaos-outside-bengalurus-chinnaswamy-stampede-scare-as-thousands-gather-police-conduct-lathicharge-101749037946147.html|title=Stampede-like scenes outside Bengaluru's Chinnaswamy during RCB celebrations, police conduct lathi-charge|date=2025-06-04|work=Hindustan Times|access-date=2025-06-04|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|title=RCB: బెంగళూరు చిన్నస్వామి స్టేడియం వద్ద విషాదం .. తొక్కిసలాటలో 11 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/rcb-victory-parade-in-bengaluru/0400/125100146|access-date=2025-06-04|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2025 సెప్టెంబర్ 28 న తమిళనాడు, [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] లో తమిళ చలనచిత్ర నటుడు , [[తమిళగ వెట్రి కళగం|తమిళగ]] వెట్రి కళగం అధ్యక్షుడు విజయ్ ప్రచారసభ సందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 41 మంది మరణించారు. 124 మంది గాయపడి ఆసుపత్రికి తరలింపబడ్డారు.<ref>{{Cite web|date=2025-09-28|title=Vijay Rally Stampede highlights: BJP backs TVK's CBI probe demand, blames DMK|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/vijay-rally-stampede-live-update-actor-vijay-thalapathy-karur-stampede-victims-minister-senthil-balaji-tamil-nadu-news-101759039298603.html|access-date=2025-09-28|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=TVK Vijay: విజయ్‌ ప్రచారసభలో తొక్కిసలాట|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/38-die-in-stampede-during-tvk-leader-vijay-karur-rally/0700/125177530|access-date=2025-09-28|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/27/dead-and-injured-in-stampede-at-vijay-rally-in-india|title=At least 40 dead and 124 injured in crush at Vijay rally in India|last=Rankin|first=Jennifer|date=2025-09-28|work=The Guardian|access-date=2025-09-28|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-09-29|title=Karur stampede: Nirmala Sitharaman meets affected families, says ‘no words to describe their sorrow’|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karur-stampede-nirmala-sitharaman-meets-affected-families-says-no-words-to-describe-their-sorrow-101759154505084.html|access-date=2025-10-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref>. * 2025 నవంబర్ 1 న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[పలాస కాశీబుగ్గ|కాశీబుగ్గలో]] స్థానిక వేంకటేశ్వరస్వామి వారి ఆలయంలో భక్తుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో 9 మంది మరణించారు, 25 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=kasibugga stampede: కాశీబుగ్గలో తొక్కిసలాట.. 9 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/srikakulam-stampede-in-kasibugga/10/125200692|access-date=2025-11-01|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-11-01|title=One entry, over 15,000 turned up: What led to the deadly Andhra Pradesh temple stampede|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/private-temple-one-entry-what-led-to-the-deadly-andhra-pradesh-srikakulam-temple-stampede-101761991923492.html|access-date=2025-11-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/andhra-pradesh-stampede-what-triggered-kasibugga-temple-tragedy-overcrowding-poor-crowd-management/articleshow/125012407.cms|title=Andhra Pradesh stampede: How sudden crowd triggered Kasibugga temple tragedy, killing 9 devotees|date=2025-11-01|work=The Times of India|access-date=2025-11-01|issn=0971-8257}}</ref>. * 2026 అక్టోబర్ 17 న పశ్చిమ బెంగాల్ , కోల్ కతాలో చోర్ బగాన్ లో దుర్గాపూజ మండపంలో సామూహిక దుర్గాపూజలో పాల్గొనుటకు వచ్చిన భక్తులమధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో 17 మంది మరణించారు, 25 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|date=2026-10-17|title=17 feared dead after stampede at Kolkata Durga Puja pandal, many others injured|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal-many-injured-10926129/|access-date=2026-10-17|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Durga Puja pandal: దుర్గాపూజ మండపంలో అపశ్రుతి.. 17 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal/0701/126188777|access-date=2026-10-17|website=EENADU|language=te}}</ref>. * == నివారణ == ఇలాంటి ప్రమాదాలలో కొన్ని అనివార్యమైనా , చాలా త్రొక్కిసలాటలను ముందు జాగ్రత్త చర్యలతో నివారించ వచ్చును . * అధికారులకు, స్వయంసేవకులకు ముందుగానే జనసందోహాలను గౌరవపూర్వకముగా నిర్వహించడంలోను, నియంత్రించడంలోను తగిన శిక్షణలు ఇచ్చి వారిని గుంపుల నిర్వహణకు నియంత్రణకు నియోగించుకోవాలి.. సమావేశాలకు, వేడుకలకు ప్రణాళికలు ఏర్పాటు చేయడం, ప్రాంగణాలను ఏర్పాటు చేయడం, సభ్యులను, సందర్శకులను, వరుసలలో వారి కదలికలను పర్యవేక్షించడం, జనసాంద్రతను అదుపులో ఉంచడం జనసందోహ నిర్వహణలో భాగము. అడ్డుకట్టలతోను, తాళ్ళతోను జనులను విభజించడం, అవసరమైతే కొత్తవారు రాకుండా రహదారులను మూసివేయడం వంటి చర్యలు జనసమూహాల నియంత్రణలో భాగము. * అట్టి శిక్షణ గల అధికారులను ప్రజలు గుమికూడే సందర్భాలలో తప్పక వినియోగించుకోవాలి. * సభలు జరిపేటప్పుడు, జనసందోహమును సమీకరించేటప్పుడు విశాలమైన ప్రదేశాలను ఎన్నుకొని జన సాంద్రతను నియంత్రించాలి. * సమావేశాలలో ప్రజలు ప్రవేశించడానికి, బయటపడడానికి చాలా ప్రవేశ, నిర్గమ ద్వారాలను (entrances and exits) ఏర్పాటు చెయ్యాలి. * వరుసలలో నిలబడుట ఇష్టము లేనివారు బయట పడడానికి అవకాశాలు కల్పించాలి. * '''''జనసందోహాలను నిర్ణీత సమయాల్లో, నిర్ణీత స్థలాల్లో, నియమిత సంఖ్యల్లో గుంపులు గుంపులుగా విభజించి ఒక క్రమపద్ధతిలో ముందుకు నడిపించాలి'''''. * యాత్రికులు వారంతట వారొక చోటికి చేరుకోలేరు. '''''కాబట్టి''''' '''''అదుపులో ఉంచగలిగినంత మందినే''''' నిర్వాహకుకులు ఆ యా స్థలములకు నిర్ణీత సమయాలలో విభజించి చేర్చాలి. '''''చదరపు మీటరుకు ఐదుగురు వ్యక్తులు మించకుండా జనసాంద్రతను నియంత్రించాలి.''''' * తగిన ఉక్కు అడ్డుకట్టలు, త్రాళ్ళుతో, గుంపులను విభజించి నియంత్రించి, నిర్వహించాలి. * అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు గుమికూడిన సభలు, సమావేశాల్లో ప్రముఖులు తొక్కిసలాటలకు దారితీసే చర్యలకు పూనుకోకూడదు<ref>{{Cite web|title=Proactive Disaster Management Strategies for Mass Gatherings, Stampedes|url=https://finsindia.org/proactive-disaster-management-strategies-for-49-mass-gatherings-stampedes.html|access-date=2025-01-16|website=finsindia.org}}</ref>. * విపరీతమైన ఎండ, చలి వంటి వాతావరణ పరిస్థితుల నుంచి కొంత రక్షణ కలిపించాలి. * ప్రజలు అసహనానికి లోనవకుండా చూసుకోవాలి. * పిల్లా పాప ఉన్నవారిని, వృద్థులను, వికలాంగులను గౌరవముతో పరిరక్షించుకోవాలని ప్రజలకు హెచ్చరికలు చేస్తూ ఉండాలి. స్వయంసేవకులు గాని, రక్షకభటులు గాని వారి రక్షణకు పూనుకోవాలి. * ఉచితాలు పంచిపెడతామని నియంత్రించలేని సంఖ్యలలో ప్రజలను ఒకచోట సమీకరించడాన్ని ప్రభుత్వాలు నిషేధించాలి. * ప్రమాదాలు జరిగినపుడు రాజకీయాలు, పరస్పర నిందలు చేస్తే సాధించేది లేదు. * గుమిలో జనసాంద్రత పెరిగి, గుంపులో ముందున్న వారు వెనుకనుండి వత్తిడి పెరిగి ముందుకు నెట్టబడినప్పుడు రక్షకభటులు, నిర్వాహకులు ముందున్నవారిని నిలువరించుటకు గాని వారిపై వత్తిడి పెంచుటకు గాని ప్రయత్నించకూడదు. గుంపుకు అడ్డంకులు తొలగించి, దారులు పెంచి జనులను చెదరగొట్టాలి. గుంపులను వెనుకకు నెట్టడం వలన తొక్కిసలాటలు పెరుగుతాయి<ref>{{Cite web|title=The secret science that rules crowds|url=https://www.bbc.com/future/article/20180312-the-secret-science-that-rules-crowds|access-date=2025-01-04|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref>. * '''''విహంగ వీక్షణ:''''' జనసమూహాలు గుమికట్టే ప్రదేశాలను రక్షకభటులు ''''''డ్రోన్స్'''''<nowiki/>' అనే సాంకేతిక పరికరాలు ఉపయోగించి నిరంతరం పర్యవేక్షించవచ్చు. సమూహంలో జనసాంద్రత ప్రమాదకరంగా మారుతున్నప్పుడు, ప్రవేశ, నిర్గమ ద్వారాలలో గుమి ఎక్కువయి అవరోధాలు ఏర్పడుతున్నప్పుడు, భద్రతాసిబ్బంది ఆ సమాచారాన్ని డ్రోన్స్ ద్వారా ఎప్పటికప్పుడు గ్రహిస్తూ తగిన చర్యలు తీసుకుంటూ ప్రమాదాలను తోపులాటలను నివారించగలుగుతారు. అందిన సమాచారాన్ని వారిలో వారు పంచుకొనుటకు కూడా అవకాశం ఉంటుంది<ref>{{Cite web|date=2023-10-16|title=Crowd Monitoring: Utilizing Drones for Public Event Security|url=https://futuramo.com/blog/crowd-monitoring-utilizing-drones-for-public-event-security/|access-date=2025-01-09|website=Team Collaboration, Work Effectiveness & Creativity Tips {{!}} Futuramo Blog|language=en-US}}</ref>. * అధికారులు, నిర్వాహకులు సమాచారాలను, సూచనలను, ఆదేశాలను పరస్పరంగాను, చేరిన ప్రజలతోను ఎప్పటికప్పుడు లౌడ్ స్పీకర్ల ద్వారాను, దూరదర్శినుల తెరల ద్వారాను అందించుకుంటూ ఉండాలి<ref>{{Cite web|last=Desk|first=India TV News|last2=News|first2=India TV|date=2024-07-03|title=Follow these 5 safety measures to avoid stampede at mass gatherings|url=https://www.indiatvnews.com/lifestyle/news/follow-these-5-safety-measures-to-avoid-stampede-at-mass-gatherings-2024-07-03-940150|access-date=2025-01-14|website=www.indiatvnews.com|language=en}}</ref>. * జనసాంద్రత ప్రమాదకర పరిమితులకు చేరుతున్నపుడు కొత్తవారు చేరకుండా ప్రవేశమార్గాలను, అవసరమైతే రహదారులను మూసివేయాలి, వివిధ రవాణా సౌకర్యాలను కూడా నిలిపివేసి '''''జనసాంద్రత సురక్షిత పరిమితులను దాటకుండా జాగ్రత్త వహించాలి'''''<ref name=":1">{{Cite web|title=Stampedes and NDMA guidelines on crowd management|url=https://ilearncana.com/details/Stampedes-and-NDMA-guidelines-on-crowd-management/3949|access-date=2025-06-07|website=ilearncana.com|archive-date=2025-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421071435/https://ilearncana.com/details/Stampedes-and-NDMA-guidelines-on-crowd-management/3949|url-status=dead}}</ref>'''''.''''' '''''ఈ ప్రమాదాలను అరికట్టే సత్తా ప్రభుత్వ యంత్రాంగాలకే ఉంటుంది కాబట్టి ప్రజలకు క్రమశిక్షణ లేదని నిందిస్తే ప్రయోజనం ఉండదు. వ్యక్తిగతంగా బాధ్యతాపరులైనా గుంపులో ఉన్న జనులకు వారిపైన వారికి కాని గుంపుపైన కానీ ఆధీనము ఉండదు. ఆ భావనతోనే అధికారులు, నిర్వాహకులు బాధ్యత వహించి ముందు జాగ్రత్తలు తీసుకొని తొక్కిసలాటలు నివారించాలి.''''' ఈ త్రొక్కిసలాటలను కావాలని ఎవరూ ప్రారంభించరు. ముందుకు పోదామని వెనుక ఉన్నవారు తొందఱపడుతారు. మనుజుల వత్తిడితో ముందున్నవారు ఉక్కిరి బిక్కిరయి ఊపిరి ఆడక ( Compressive Asphyxiation ) మరణించడమో , సొమ్మసిల్లడమో జరుగుతుంది. మనుష్యులపై మనుష్యులు పడినప్పుడు కూడా క్రిందవారికి ఊపిరి ఆడదు. పడిపోవుట వలన గాయాలు తగులుతాయి. ముందున్నవారి పరిస్థితి వెనుక ఉన్నవారికి తెలియదు. వెనుక ఉన్నవారికి ముందున్న వారి పరిస్థితిని తెలియ పఱచి తోపులాటలు అరికట్టాలి. ముఖ్యముగా ప్రజలను చిన్న చిన్న గుంపులుగా విభజించాలి. == వైద్యసదుపాయాలు == సభలు, వేడుకలు, ఉత్సవాలు నిర్వహించేటప్పుడు అస్వస్థతకు, ప్రమాదాలకు గురైన వారికి ప్రాథమిక చికిత్స, గుండె, శ్వాసక్రియలు ఆగిపోయిన వారికి [[హృదయశ్వాసకోశ పునరుజ్జీవనం|హృదయశ్వాసకోశ]] పునరుజ్జీవన చికిత్స (కార్డియో పల్మనరీ రిససిటేషన్), గాయపడినవారి గాయాలకు చికిత్స చేయడానికి వైద్యబృందాలను సిద్ధపఱచుకోవాలి. ఆంబులెన్సులను, దగ్గఱలో ఉన్న వైద్యాలయాలను కూడా సంసిద్ధం చేసుకోవాలి<ref name=":1" />. సొమ్మసిల్లిన వారికి, ఊపిరి తీసుకోవడంలో యిబ్బందిపడుతున్నవారికి '''''ప్రాణవాయువు''''' (ఆక్సిజన్) అందించు ఏర్పాట్లు ముందుగా చేసుకోవాలి. == 1900- 2015 ల మధ్య విపత్తులు (ప్రపంచం) == తొక్కిసలాట కదలడానికి తక్కువ స్థలం ఉన్న ఒక మార్గంలో  ఒక పెద్ద గుంపు తొందరలో ఉన్నప్పుడు  ప్రమాదాలు సంభవిస్తాయి. 1943 లో బెత్నాల్ గ్రీన్ ట్యూబ్ డయాస్టర్ గురించి ఒక రచయిత పేర్కొన్న దాని ప్రకారం , "మంద-ప్రవృత్తి ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేయబడిన జంతువులు గ్రహించిన ప్రమాదం నుండి గ్రహించిన భద్రత వైపు వెళ్ళినప్పుడు అడవిలో తొక్కిసలాటలు ప్రారంభమవుతాయి. ప్రజలు మరింత హేతుబద్ధమైన జీవులుగా భావించబడుతున్నప్పటికీ, అదే కారణంతో తొక్కిసలాటలలో గుంపులతో రావడం వల్ల జరుగుతాయి. [[దస్త్రం:Deaths due to crowd crush and other injuries at Global Mass Gathering Events over 32 years (1990–2022).jpg|thumb|32 సంవత్సరాలలో (1990–2022) తొక్కిసలాటలో జరిగిన మరణాలు, ఇతర గాయాల కారణంగా మరణాలు ]] వంతెనలు, సొరంగాలు వంటి స్థానిక నిర్మాణాలను భారీ జనసమూహంతో తరచుగా ఉన్నప్పుడు, భయాలు, పుకార్లు  ప్రారంభించినప్పుడు, విషాదం జరుగుతాయి.  సౌదీ అరేబియాలోని మినాలో 2015లో జరిగిన తొక్కిసలాట దీనికి ఉదాహరణ. సాకర్ ఆటలు, పండుగలు, సెలవులు, నైట్ క్లబ్బులు, థియేటర్లు, మతపరమైన ఉత్సవాలు, సరైన భద్రత లేకపోవడం, నియంత్రణ లేకపోవడం, మనుషుల ఆందోళన కారణాలుగా అన్నీ తొక్కిసలాటలకు మూలకారణాలుగా పేర్కొనవచ్చును. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో భద్రతా నిబంధనలు ప్రస్తుతం  ప్రపంచంలోనే కఠినంగా ఉన్నాయి<ref>{{Cite web|title=The Worst Human Stampedes|url=https://www.ranker.com/list/worst-human-stampedes-092415/mike-rothschild|access-date=2023-02-06|website=Ranker|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-11819540|title=Timeline: Deadliest stampedes|date=2010-11-23|work=BBC News|access-date=2023-02-06}}</ref>. * 1903 ఇరోక్వోయిస్ థియేటర్ అగ్నిప్రమాదం - యుఎస్ చరిత్రలో అత్యంత ఘోరమైన సింగిల్ బిల్డింగ్ అగ్నిప్రమాదాలలో ఒకటైన ఇరోక్వోయిస్ థియేటర్ అగ్నిప్రమాదం నిర్లక్ష్య అగ్ని రక్షణ, పేలవమైన భద్రతా ప్రమాణాలు, రద్దీ, ఆదిమ అగ్నిమాపక సాంకేతికత  ప్రాణాంతక కలయిక వల్ల సంభవించింది<ref>{{Cite web|title=Fire breaks out in Chicago theater {{!}} December 30, 1903|url=https://www.history.com/this-day-in-history/fire-breaks-out-in-chicago-theater|access-date=2024-07-04|website=HISTORY|language=en}}</ref>. * 1913 ఇటాలియన్ హాల్ విపత్తు - 1913 క్రిస్మస్ రోజున, మిచిగాన్ లోని కాపర్ కంట్రీలో సమ్మె చేస్తున్న గని కార్మికులు, వారి కుటుంబాలు స్థానిక ఇటాలియన్ హాల్ లో యూనియన్ ప్రాయోజిత [[క్రిస్మస్]] వేడుకకు హాజరయ్యారు. ఆ రోజు సాయంత్రం 500 మందికి పైగా హాజరవుతారని భావించిన గని కార్మికుల యూనియన్ వ్యతిరేక వ్యక్తి "ఫైర్!" అని అరవడంతో, మంటలు లేకపోయినా జనం భయాందోళనకు గురై, మొదటి అంతస్తు మెట్ల వైపు పరుగులు తీశారు. జరిగిన తొక్కిసలాటలో 59 మంది చిన్నారులతో సహా మొత్తం 73 మంది మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2013-11-04|title=The Italian Hall Disaster, Calumet, Michigan|url=http://www.genealogia.fi/emi/emi3d31e.htm|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2013-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104163625/http://www.genealogia.fi/emi/emi3d31e.htm|url-status=dead}}</ref> * 1942 కోకోనట్ గ్రోవ్ అగ్నిప్రమాదం- అలంకరణతో నిండిన నైట్ క్లబ్ లో 1942 నవంబరులో 15 నిమిషాల్లో మంటలు చెలరేగి, కాలిన గాయాలు, ఊపిరాడక, తొక్కివేయడంతో సుమారు 490 మంది మరణించారు. * 1943 బెత్నాల్ గ్రీన్ ట్యూబ్ స్టేషన్ విపత్తు - 1943 మార్చి 1 న బెర్లిన్ పై ఒక పెద్ద ఆర్ఎఎఫ్ బాంబు దాడి రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో జర్మన్ ప్రతీకార చర్యల పుకార్లకు దారితీసింది. ఎక్కువమంది చీకట్లో నేలమీద గుంపులుగా ఇరుక్కుపోయి కింద ఉన్న 170 మందికి పైగా చనిపోయారు. ఈ  విపత్తు జరిగిన డెబ్బై నాలుగు సంవత్సరాల తరువాత, మరణించిన వారి గౌరవార్థం ఒక స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించారు. * 1954 [[కుంభమేళా]] తొక్కిసలాట- [[అలహాబాదు|అలహాబాద్]] - భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత మొదటి అమావాస్య పండుగ (మౌని అమావాస్య) అలహాబాద్ లో భయంకరమైన తొక్కిసలాట లో  [[గంగా నది]]<nowiki/>పై ఉన్న ఒక చిన్న భూభాగంలో ప్రజలు గుమిగూడి ఉన్నారు, ఆ తర్వాత జరిగిన తొక్కిసలాటలో సుమారు 800 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2003/aug/28/india.maseehrahman|title=Holy man's gift blamed for 39 dead in stampede|last=Rahman|first=Maseeh|date=2003-08-28|work=The Guardian|access-date=2024-07-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>2013లో అలహాబాద్ లో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 36 మంది చనిపోయారు. * 1989 హిల్స్ బరో విపత్తు- ఏప్రిల్ 15, 1989న లివర్ పూల్, నాటింగ్ హామ్ ఫారెస్ట్ మధ్య జరిగిన ఫుట్ బాల్ మ్యాచ్ [[బ్రిటిష్]] క్రీడా చరిత్రలో అతిపెద్ద విపత్తుగా మారింది. కేవలం 1,600 మంది సేఫ్టీ కెపాసిటీ ఉన్న స్టాండింగ్ రూమ్ ఓన్లీ ఏరియాలోకి 3,000 మందికి పైగా అభిమానులు తరలిరావడంతో స్టేడియం వెలుపల భారీ జనసందోహం తొక్కిసలాటగా మారింది. * 1990 [[హజ్]] తొక్కిసలాట - 1990లో [[సౌదీ అరేబియా]]<nowiki/>లోని మక్కా సమీపంలో "దెయ్యం రాళ్లతో కొట్టడం" ఆచారం సందర్భంగా భారీగా రద్దీగా ఉండే పాదచారుల సొరంగంలో తొక్కిసలాట జరిగింది. పక్కనే ఉన్న వంతెన కూలిపోవడంతో సొరంగంలోకి వెళ్తున్న జనంలో ఏడుగురు పడిపోయారు. తొక్కిసలాటలో 1,426 మంది యాత్రికులు మరణించారు. * 2001 అక్రా స్పోర్ట్స్ స్టేడియం తొక్కిసలాట- ఘనాలోని రెండు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సాకర్ జట్లైన అక్రా హార్ట్స్ ఆఫ్ ఓక్ స్పోర్టింగ్ క్లబ్, అసంటే కొటోకో మధ్య జరిగిన మ్యాచ్ విషాదంగా మారింది,  అల్లర్ల నియంత్రణ అధికారులు మైదానంలోకి బాటిళ్లు, రాళ్లను విసురుతున్న భారీ గుంపుపై బాష్పవాయువును ప్రయోగించారు. దీంతో తొక్కిసలాట జరిగి 127 మంది అభిమానులు చనిపోయారు. [[ఆఫ్రికా]] చరిత్రలోనే అత్యంత ఘోరమైన స్టేడియం విపత్తుల్లో ఇదొకటి. * 2003 స్టేషన్ నైట్ క్లబ్ అగ్నిప్రమాదం - హెవీ మెటల్ బ్యాండ్ గ్రేట్ వైట్ ఫిబ్రవరి 2003 క్లబ్ ప్రదర్శన రోడ్ ఐలాండ్ లోని వెస్ట్ వార్విక్ లోని స్టేషన్ నైట్ క్లబ్ పైకప్పుపై అక్రమ పైరోటెక్నిక్స్ ధ్వని ఇన్సులేషన్ నురగను కాల్చడంతో తొక్కిసలాటగా మారింది. ఐదు నిమిషాల్లో క్లబ్ గుండా మంటలు వ్యాపించాయి, ప్రేక్షకులు (సామర్థ్యానికి మించి) ముందు ద్వారం వైపు దూసుకొచ్చారు. తొక్కిసలాట, మంటలు, పొగ పీల్చడంతో 100 మంది మృతి చెందగా, 200 మంది గాయపడ్డారు. * 2004 జమారత్ బ్రిడ్జి తొక్కిసలాట- 2004లో జమారత్ బ్రిడ్జిపై మరో 'దెయ్యం రాళ్లదాడి' తొక్కిసలాట జరిగి 250 మంది యాత్రికులు మరణించారు. ఈ ఘటన తర్వాత బ్రిడ్జి డిజైన్లో పలు భద్రతా చర్యలు చేపట్టారు. 2006లో మరో తొక్కిసలాట జరిగి 380 మంది చనిపోయారు. * 2005 [[బాగ్దాద్]] వంతెన తొక్కిసలాట -ఆగస్టు 31, 2005 న, ఉత్తర బాగ్దాద్ లో ఉన్న ఒక పుణ్యక్షేత్రం వైపు సుమారు పది లక్షల మంది యాత్రికులు ఉన్నారు . జనం టైగ్రిస్ నదిపై ఉన్న వంతెనను దాటాల్సి వచ్చింది. ఆ రోజు మోర్టార్ దాడి జరగడంతో అప్పటికే జనసమూహం ఉద్రిక్తంగా ఉంది, మూతపడిన వంతెన వైపు వేలాది మంది పరుగులు తీయడంతో భారీ ప్రమాదం సంభవించింది. ప్రజలు వంతెనకు ఇరువైపులా నలిగిపోయారు, నదిలో పడిపోయారు. మొత్తంగా 965 మంది నీటమునిగి చనిపోయారు. * 2010 ప్నోమ్ పెన్హ్ తొక్కిసలాట -2010లో [[కంబోడియా]]<nowiki/>లోని ప్నోమ్ పెన్ లో బోన్ ఓం టౌక్ గా పిలిచే మూడు రోజుల వాటర్ ఫెస్టివల్ సందర్భంగా (వంతెన కూలిపోబోతోందన్న వార్త జనంలో వ్యాపించడంతో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 340 మందికి పైగా మరణించారు కచ్చితమైన కారణాలు తెలియరాలేదు. * 2015 మినా తొక్కిసలాట - 2015 సెప్టెంబరు 24న హజ్ యాత్ర సందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 2400 మందికి పైగా ముస్లిం యాత్రికులు మరణించారు<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-12-10|title=AP count: Over 2,400 killed in Saudi hajj stampede, crush|url=https://apnews.com/general-news-3a42a7733a8b476889bb4b7b3be3560e|access-date=2024-07-04|website=AP News|language=en}}</ref>. మక్కాకు కేవలం మూడు మైళ్ల దూరంలో ఉన్న మినా లోయలో రెండు మిలియన్ల మంది యాత్రికులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. మినా జమారత్ ప్రదేశం, ఇక్కడ నాలుగు-అంతస్తుల పాదచారుల వంతెనలో స్తంభాలను ఏర్పాటు చేస్తారు, యాత్రికులు దెయ్యాన్ని  గులకరాళ్ళతో స్తంభాలను కొట్టడం జరుగుతుంది == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:త్రొక్కిసలాట మరణాలు]] c9gl3runzsdxhhi5khknacpg444h4hu 4983446 4983389 2026-10-18T01:29:22Z డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి 106536 /* 21 వ శతాబ్దములో జరిగిన కొన్ని ముఖ్యమైన తొక్కిసలాటల మరణాలు */ లంకె కలిపాను 4983446 wikitext text/x-wiki '''తొక్కిసలాట మరణాలు''', (Stampede deaths) అంటే జనం విపరీతముగా గుమికూడి తోసుకోవడం వలన కలిగే ప్రమాదపు మరణాలు. తొక్కిసలాట మరణాలను ఈ విధంగా “ది డాక్టర్స్ ఫ్రీ డిక్షనరీ లో నిర్వచించారు “  మతపరమైన తీర్థయాత్రలలో, క్రీడలలో, సంగీత కార్యక్రమాల సమయంలో సంభవించే మానవ విపత్తు, పేలుడు, అగ్నిప్రమాదం లేదా తొక్కిసలాటకు కారణమయ్యే ఇతర  ఆకస్మిక  సంఘటనలన  కారణంగా, జనం తోపిడికి గురై ఇతరుల మధ్య నలిగిపోయినపుడు (క్రౌడ్ క్రష్) లేదా ఒకరిపై ఒకరు పడిపోయి నలిగిపోయినపుడు ఊపిరాడకపోవడం (క్రౌడ్ కొలాప్స్) వల్ల ఇలాంటి మరణాలు సంభవిస్థాయి<ref>{{Cite web|title=human stampede|url=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/human+stampede|access-date=2023-02-06|website=TheFreeDictionary.com}}</ref>.  “ డి డిక్షనరీ.కామ్ “  నిర్వచించిన ప్రకారం “  అకస్మాత్తుగా, ఉన్మాదంతో కూడిన హడావిడి లేదా భయానికి గురైన జంతువుల గుంపు, ముఖ్యంగా పశువులు లేదా గుర్రాల గుంపు  ఇతర జంతువులనుంచి ప్రమాదం వచ్చినప్పుడు ఒకే దిశలో పరుగెత్తితే తొక్కిసలాటలు సంభవిస్తాయి”<ref>{{Cite web|title=Definition of stampede {{!}} Dictionary.com|url=https://www.dictionary.com/browse/stampede|access-date=2023-02-06|website=www.dictionary.com}}</ref> . మనుజుల విషయంలో పెద్ద జనసమూహం ఒకే లక్ష్యంతో ఒక దిశలో తొందరపాటుతో ఒకరినొకరు తోసుకుంటూ వెళ్ళడం వలన తొక్కిసలాటలు జరుగుతాయి<ref>{{Cite web|date=2025-01-05|title=Definition of STAMPEDE|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/stampede|access-date=2025-01-08|website=www.merriam-webster.com|language=en}}</ref>. == అవలోకనం == [[దస్త్రం:Phnom Penh stampede - VOA - Buddhist Ceremony.jpg|thumb|ఫ్నోమ్ పెన్హ్ తొక్కిసలాట - బౌద్ధ సన్యాసుల వేడుక]] తొక్కిసలాట మరణాలు ప్రపంచపు నలుమూలలా జరుగుతూ ఉన్నా అవి ఎక్కువగా మూడవ ప్రపంచపు దేశాలలోనే జరుగుతాయి. అధిక జనాభా, ఎక్కువ మంది గుమికూడుట, నిర్వాహకులకు, ప్రభుత్వాధికారులకు గుంపుల నిర్వహణలలో తగిన శిక్షణ లేకపోవుట ( అందుచే వారికి ఏర్పడే అశక్తత, ఉదాసీనత ), ముందుగా తొక్కిసలాటలను నిరోధించుటకు ప్రణాళికలు, ముందు జాగ్రత్తలు లేకపోవుట, విశాలమైన దారులు ఇరుకు దారులలోనికి ప్రవేశించుట ఈ ప్రమాదాలకు కారణాలు<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/01/how-do-crowd-crushes-happen-stampede-myth-what-happened-in-the-seoul-itaewon-halloween-crush|title=Crowd crushes: how disasters like Itaewon happen, how can they be prevented, and the ‘stampede’ myth|last=Lock|first=Samantha|date=2022-11-01|work=The Guardian|access-date=2024-07-02|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>.<ref>{{Cite web|last=Nomads|first=World|title=How to Survive a Stampede|url=https://www.worldnomads.com/travel-safety/worldwide/how-to-survive-a-stampede|access-date=2023-02-06|website=www.worldnomads.com}}</ref> == బాధ్యత == తొక్కిసలాటలు జరగడంలో బాధ్యత ఆ యా వేడుకల నిర్వాహకులపైనా, ప్రాంగణపు యజమానులపైనా, ప్రణాళికను ఏర్పాటుచేసిన వారిపైనా, ప్రభుత్వాధికారులపైనా ఉమ్మడిగా ఉంటుంది. కాని ఎవరికివారు తమతప్పు లేదని తప్పించుకుని ఇతరులను నిందించడం సర్వసాధారణం.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/magazine/2011/02/07/crush-point|title=Crush Point|last=Seabrook|first=John|date=2011-01-30|work=The New Yorker|access-date=2025-01-01|language=en-US|issn=0028-792X}}</ref> గుంపులో ఉన్నవారికి వారిపైన గానీ గుంపుపై గాని ఆధీనం ఉండదు. కాబట్టి వారిని నిందించడం తగదు. '''''వేడుకల్లోను, సభల్లోను పాల్గొనేవారిని క్రమపద్ధతిలో నడిపించే బాధ్యత వేడుక నిర్వాహకుల పైన, వారికి సహకరించే రక్షకభటుల పైన ఉంటుంది'''''<ref name=":2" />'''''.''''' '''''పెద్ద పెద్ద సభలు, సమావేశాలను ఏర్పాటు చేసేటప్పుడు ప్రజల సంక్షేమం తమ ప్రథమ లక్ష్యంగా నిర్వాహకులు, ప్రభుత్వయంత్రాంగం పరిగణించాలి'''''<ref>{{Cite web|last=djd1039897909|date=2023-09-27|title=Crowd Control Barriers: Ensuring Order and Safety at Large-Scale Events|url=https://www.kingcats-fence.com/crowd-control-barriers-ensuring-order-and-safety-at-large-scale-events/|access-date=2025-02-01|website=Kingcats-fence.com|language=en-US}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://ndma.gov.in/sites/default/files/PDF/Reports/managingcrowdsguide.pdf|access-date=2025-02-01|website=ndma.gov.in}}</ref>. == జనసాంద్రత == జనసాంద్రత పెరుగుతున్నకొలది తొక్కిసలాట ప్రమాదాల అవకాశాలు పెరుగుతాయి. ఒక చదరపు మీటరులో ఇద్దఱు వ్యక్తులు స్వేచ్ఛగా ఒకరికొకరు తగలకుండా కదలగలరు. చదరపు మీటరులో ముగ్గురు , నలుగురు వ్యక్తులున్నా ప్రమాదాలకు అవకాశాలు తక్కువ<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/03/hajj-crush-how-crowd-disasters-happen-and-how-they-can-be-avoided|title=Hajj crush: how crowd disasters happen, and how they can be avoided|last=Benedictus|first=Leo|date=2015-10-03|work=The Guardian|access-date=2025-01-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. చదరపు మీటరులో ఆరుగురు కాని అంతకు మించిగాని వ్యక్తులుంటే వారి కదలికలపై వారికి ఆధీనం తప్పుతుంది. గుమితో కూడి కదలవలసి వస్తుంది. అపుడు ప్రమాదాలకు అవకాశం కలుగుతుంది. '''''చదరపు మీటరులో''''' '''''ఎనిమిదిమంది ఉంటే ప్రమాదాలకు''''', '''''ప్రాణనష్టాలకు అవకాశాలు బాగా పెరుగుతాయి'''''. గుంపులో జనసాంద్రత పెరిగి వత్తిడి పెరిగినపుడు వ్యక్తులు ఒకరికొకరు ఆధారమవుతారు. ఆ పరిస్థితిలో ఎవరైనా క్రింద పడితే, వారి ప్రక్కన ఉన్నవారు కూడా ఆధారం తప్పి పేకముక్కల్లా ఒకరిపై యింకొకరు పడిపోతారు. అప్పుడు క్రింద నున్నవారు, మధ్యలో ఉన్నవారు నలిగి ఊపిరాడక (asphyxiation) మరణించే అవకాశముంది<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/03/hajj-crush-how-crowd-disasters-happen-and-how-they-can-be-avoided|title=Hajj crush: how crowd disasters happen, and how they can be avoided|last=Benedictus|first=Leo|date=2015-10-03|work=The Guardian|access-date=2025-01-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. గుంపులో జనసాంద్రత పెరిగి, '''''ఒక చదరపు మీటరులో పదిమంది''''', '''''లేదా అంతకుమించి ఉంటే''''' ఒకరిపై ఇంకొకరి వత్తిడి పెరిగి అణిగిపోయిన వారికి ఊపిరి ఆడక శ్వాసబంధనం కలుగుతుంది. శ్వాస బంధించిపోవడం (asphyxia) వలన మరణాలు కలుగుతాయి<ref>{{Cite journal |last=Haghani |first=Milad |last2=Lovreglio |first2=Ruggiero |date=2022-12-09 |title=Data-based tools can prevent crowd crushes |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adf5949 |journal=Science |language=en |volume=378 |issue=6624 |pages=1060–1061 |doi=10.1126/science.adf5949 |issn=0036-8075}}</ref>. నవీనకాలంలో రవాణా సౌకర్యాలు బాగా పెరగడంవలన వేడుకలకు, ఉత్సవాలకు ప్రజలు అధికసంఖ్యల్లో గుమిగూడ గలుగుతున్నారు. '''''గుమిగూడిన జనులను గుంపులు, గుంపులుగా విభజిస్తూ జనసాంద్రతను అదుపులో పెట్టడంలోను''''', '''''వారి కదలికలను నియంత్రించడంలోను''''' నిర్వాహకులు విఫలమైతే తొక్కిసలాటలు జరిగే ప్రమాదం ఉంటుంది. == ప్రేరణలు == ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో గుమికూడి జనసాంద్రత ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు నటులు, పాటగాళ్లు, వక్తలు, లేక మతగురువులు, జనుల ముందుకు అకస్మాత్తుగా వస్తే, జనం మూకుమ్మడిగా ముందుకు తోసుకుపోయి తొక్కిసలాటలు ప్రారంభించగలరు. గుమిగూడిన ప్రజలను అడ్డుకొనుటకు రక్షకభటులు వారిపై బాష్పవాయువు, లాఠీచార్జీల వంటి చర్యలకు పూనుకున్నా తొక్కిసలాటలు జరగడానికి అవకాశం ఉంది<ref>{{Cite web|date=2024-12-09|title=Crowd Surges: Causes, Risks, And How To Ensure Safety At Large Events {{!}} Morris & Dewett|url=https://morrisdewett.com/crowd-surge/|access-date=2025-01-07|website=morrisdewett.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Reuters|date=2022-10-15|title=Police’s tear gas main cause of death in Indonesia soccer stampede: investigators|url=https://www.cnn.com/2022/10/14/asia/indonesia-stadium-disaster-tear-gas-investigation-intl-hnk/index.html|access-date=2025-01-08|website=CNN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Allahabad stampede kills 36 Kumbh Mela pilgrims {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/kumbh-mela-stampede-allahabad-update-idINDEE91907I20130211|access-date=2025-01-08|website=web.archive.org|archive-date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811113304/https://in.reuters.com/article/kumbh-mela-stampede-allahabad-update-idINDEE91907I20130211|url-status=dead}}</ref>.[[దస్త్రం:1988_Dasharath_Stadium_disaster.jpg|thumb|1988 దశరథ స్టేడియం ప్రమాదము ]] == 21 వ శతాబ్దములో జరిగిన కొన్ని ముఖ్యమైన తొక్కిసలాటల మరణాలు == * 2004 ఏప్రిల్ 12 లో లక్నో నగరములో ఉచిత చీరల పంపిణీలో 21 మంది స్త్రీలు మరణించారు. * 2005 జనవరి లో [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>లో ఒకగుడి వద్ద తొక్కిసలాటలో 265 మంది హిందూ యాత్రికులు మరణించారు. * 2005 డిసెంబరు లో 42 మంది వఱద బాధితులు వస్తువుల పంపిణి సందర్భములో దక్షిణ భారతములో మరణించారు. * 2007 అక్టోబర్ 3 న ఉత్తర భారతములో 14 మంది స్త్రీలు ఒక రైల్వే స్టేషనులో మరణించారు. * 2008 మార్చి 27 న ఒక గుడిలో 8 మంది మరణించారు. * 2008 ఆగష్టు 3 న [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] లో [[నైనా దేవి|నైనాదేవి]] గుడి వద్ద 162 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7539509.stm|title=India temple stampede 'kills 140'|date=2008-08-03|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref> . * 2008 సెప్టెంబరు 30 న [[జోధ్‌పూర్|జోధ్ పూరు]]లో చాముండేశ్వరి దేవి గుడి వద్ద 224 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7539851.stm|title=Timeline: Most deadly stampedes|date=2010-03-04|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref>. బాంబు ఉందనే పుకారు విని పరుగులు పెట్టడం యీ ప్రమాదం జరిగింది. * 2010 మార్చి 4 న రాం- జానకి గుడి వద్ద కుందా లో 71 మంది మరణించారు. * [[2011 శబరిమల తొక్కిసలాట|2011 జనవరి 15న]] [[శబరిమల]] గుడి వద్ద 106 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2011-01-21|title=Pullumedu Stampede Toll Climbs to 106 {{!}} Sabarimala Accident {{!}}Helpline phone numbers at Sabarimala {{!}} Pollachi News|url=http://www.pollachinews.com/2011/01/pullumedu-stampede-toll-climbs-to-106.html|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2011-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110121073000/http://www.pollachinews.com/2011/01/pullumedu-stampede-toll-climbs-to-106.html|url-status=dead}}</ref>. * 2011 నవంబరు 8 న [[హరిద్వార్]] లో గంగానదీ తీరములో 16 గురు మరణించారు. * 2013 ఫిబ్రవరి 10 న [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్]] లో [[కుంభమేళా]] ఉత్సవాల సందర్భంగా అలహాబాద్ రైల్వే స్టేషనులో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 36 గురు మరణించారు. ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనం ప్రకారం రైల్వే స్టేషనులో అధికంగా వస్తున్న ప్రజలను అదుపు చేయడానికి రైల్వే పోలీసులు జరిపిన లాఠీ చార్జిలో యాత్రికుల తొక్కిసలాట జరిగింది. * 2013 అక్టోబరు 13 న [[నవరాత్రి]] ఉత్సవాలలో రత్నాఘర్ మాత గుడి ,మధ్యప్రదేశ్ లో 115 మంది మరణించారు. * (2014 అక్టోబరు 3 న [[పాట్నా]] గాంధీ మైదానములో దశరా ఉత్సవాలలో 32 మంది మరణించారు<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/32-killed-50-injured-in-stampede-during-dussehra-celebrations-in-patnas-gandhi-maidan/articleshow/44230829.cms|title=32 killed, 50 injured in stampede during Dussehra celebrations in Patna's Gandhi Maidan|date=2014-10-03|work=The Times of India|access-date=2024-07-04|issn=0971-8257}}</ref>. * 2015 జూలై 14 న [[గోదావరి]] పుష్కరాల ప్రారంభ దినమునాడు రాజమండ్రిలో 27 మంది యాత్రికులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-33518240|title=India stampede 'kills 27 pilgrims' in Andhra Pradesh|date=2015-07-14|work=BBC News|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref>. * 2015 ఆగష్టు 10 న ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రం దియోగఢ్ లో దుర్గామాత ఆలయములో తొక్కిసలాటలో 11 మంది మృత్యువాత పడ్డారు. * 2015 సెప్టెంబరు 24 నాడు మక్కాలో 2400 మందికి పైగా హాజ్ యాత్రికులు త్రొక్కిసలాటలో మరణించారు<ref name=":0" />. 2006 తర్వాత హాజ్ యాత్రలో మరల అధిక సంఖ్యలో యింతమంది యాత్రికులు మరణించడము అనేకులు గాయపడడం జరిగింది. యాత్రికులను గుంపులుగా విభజించి, జనసందోహమును నియంత్రించడములో సౌదీ రక్షకభటులు, కార్యకర్తలు వైఫల్యము చెందారు. [[దస్త్రం:The_way_to_Jamarat_Bridge_3.JPG|thumb|జమరాట్ వంతెనకు మార్గం]] * 2017 సెప్టెంబరు 29 నాడు ముంబాయి ఎల్ఫిన్ స్టోన్ ట్రైన్ స్టేషన్ వద్ద కాలివంతెనపై జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 22 మంది మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2019-03-15|title=Mumbai bridge collapse: Here's a look back of the Elphinstone Road stampede - CNBC TV18|url=https://www.cnbctv18.com/economy/mumbai-bridge-collapse-heres-a-look-back-of-the-elphinstone-road-stampede-2610921.htm|access-date=2024-07-04|website=CNBCTV18|language=en}}</ref>. వంతెన కూలిపోతుందేమో అనే భయముతో ప్రజలు తోపులాట ప్రారంభించారు. * 2020 జనవరి 7 నాడు [[ఇరాన్]] లో ఖాసిం సోలైమని అంత్యక్రియల ఊరేగింపు త్రొక్కిసలాటలో 56 మరణించారు. 200 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|date=2020-01-08|title=Iran Gen. Qasem Soleimani Funeral Stampede: 56 Killed {{!}} Time|url=https://time.com/5760392/qasem-soleimani-funeral-stampede/|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2020-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108073444/https://time.com/5760392/qasem-soleimani-funeral-stampede/|url-status=dead}}</ref>. * 2020 ఆగష్టు 22 నాడు లాస్ ఒలివోస్ , లిమా , పెరూ లో చట్ట వ్యతిరేకముగా జనులు గుమికూడిన నైట్ క్లబ్ పై పోలీసులు దాడి చేసినపుడు త్రొక్కిసలాటలో 13 గురు చనిపోయారు<ref>{{Cite web|last=Silva|first=Jimena de la Quintana,Daniel|date=2020-08-23|title=At least 13 people die in stampede, as police raid club breaking coronavirus restrictions|url=https://www.cnn.com/2020/08/23/americas/peru-nighclub-covid-stampede-intl-scli/index.html|access-date=2024-07-04|website=CNN|language=en}}</ref>. కోవిడ్ ను నియంత్రించుటకు జనులు గుమికూడుటను అచటి ప్రభుత్వము నిషేధించింది. * 2021 ఏప్రిల్ 30, న , మౌంట్ మేరన్ , ఇజ్రాయిల్ లో మత సంబంధ ఉత్సవములో జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 45 మరణించారు, 150 మంది గాయపడ్డారు. * 2021 నవంబరు 5 , న ఉత్తర అమెరికా దేశం హ్యూష్టన్ నగరములో ‘ ఆష్ట్రో వరల్డ్ ‘ గాన కచేరీ సభలో జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 9 మంది మరణించారు , 300 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Texas A&M student hurt at Astroworld dies; death toll at 9|url=https://www.yahoo.com/entertainment/police-radioed-crushing-type-injuries-183952486.html|access-date=2023-02-07|website=www.yahoo.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bursztynsky|first=Jessica|title=Officials confirm eight people, including two teens, are among the dead after Houston music festival stampede|url=https://www.cnbc.com/2021/11/06/officials-confirm-eight-people-including-two-teens-are-among-the-dead-after-houston-music-festival-stampede.html|access-date=2023-02-07|website=CNBC}}</ref>. * 2022 అక్టోబరు 29, న దక్షిణ కొరియా, సియోల్ లో హేలొవిన్ ఉత్సవ వేడుకల సందర్భముగా జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 154 మంది మృతిచెందారు. ఒక సినిమానటి వచ్చారనే వార్తతో ఆమెను చూడటానికి ప్రజలు తోసుకొని ముందుకు వెళ్ళాలని ప్రయత్నించడము వలన ఈ ప్రమాదము జరిగింది<ref>{{Cite web|last=Yeung|first=Sophie Jeong,Gawon Bae,Paula Hancocks,Hilary Whiteman,Jessie|date=2022-10-30|title=What we know about the deadly Halloween disaster in Seoul|url=https://www.cnn.com/2022/10/30/asia/seoul-itaewon-halloween-crush-explainer-intl-hnk/index.html|access-date=2023-02-07|website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/eight-die-in-stampede-at-chandrababu-naidus-public-meeting/article66314760.ece|title=Eight die in stampede at Chandrababu Naidu’s public meeting|last=Varma|first=P. Sujatha|date=2022-12-29|work=The Hindu|access-date=2023-02-07|issn=0971-751X}}</ref>. * 2022 డిసెంబరు 28 న భారతదేశం ఆంధ్రప్రదేశ్ [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరుజిల్లా]] కందుకూరులో ఒక రాజకీయపక్ష సభలో తొక్కిసలాట వలన కొందఱు కాలువలో పడగా, ఎనమండుగురు మృతిచెందారు. మరికొందఱు గాయపడ్డారు<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/eight-die-in-stampede-at-chandrababu-naidus-public-meeting/article66314760.ece|title=Eight die in stampede at Chandrababu Naidu’s public meeting|last=Varma|first=P. Sujatha|date=2022-12-29|work=The Hindu|access-date=2023-02-07|issn=0971-751X}}</ref>. * 2023 జనవరి 1, న ఆంధ్రప్రదేశ్, [[గుంటూరు]]<nowiki/>లో ఒక రాజకీయపక్ష సభలో చీరలు, వస్తువులు కానుకలు పంపిణీ సందర్భములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో ముగ్గురు మహిళలు మృతిచెందారు<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/one-killed-several-injured-in-stampede-at-chandrababu-naidus-meeting-in-andhra-pradeshs-guntur/articleshow/96665054.cms|title=3 killed, several injured in stampede at Chandrababu Naidu's meeting in Andhra Pradesh's Guntur|date=2023-01-01|work=The Times of India|access-date=2024-07-04|issn=0971-8257}}</ref>. * 2023 ఫిబ్రవరి 4న [[చెన్నై]] తిరుపత్తూరు జిల్లాలో వాణియంబాడి ప్రాంతములో మురుగన్ తైపూసం ఉత్సవాల సందర్భములో ఒక ప్రైవేటు సంస్థ తలపెట్టిన ఉచిత చీరలు ధోవతీల పంపిణి కార్యక్రమములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో నలుగురు మహిళలు మరణించారు. పదిమంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Tamil Nadu: ఉచిత చీరల పంపిణీలో తొక్కిసలాట.. నలుగురు మహిళల మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/stampede-at-free-saree-distribution-event-in-tamil-nadu-4-women-dead/0700/123020889|access-date=2023-02-07|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2024 జూలై 2న ఉత్తరప్రదేశ్, హథ్రాస్ లో ఒక ఆధ్యాత్మిక సమావేశములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 122 మంది మరణించారు, 150 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Hathras tragedy: ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమంలో తొక్కిసలాట.. 116కి చేరిన మృతుల సంఖ్య|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/several-dead-after-stampede-broke-out-at-a-religious-event-in-up/0700/124122659|access-date=2024-07-02|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-07-02|title=హథ్రాస్‌లో 122కు చేరిన మృతులు... పరిహారం ప్రకటించిన యూపీ సీఎం|url=https://www.ap7am.com/tn/805338/cm-adityanath-announces-rs-2-lakh-ex-gratia-for-families-of-deceased|access-date=2024-07-02|website=ap7am.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2024-07-02/many-killed-in-stampede-at-religous-gathering-in-north-india/104050938|title=More than 100 killed during stampede at religious gathering in India|date=2024-07-02|work=ABC News|access-date=2024-07-04|language=en-AU}}</ref>. * 2024 డిసెంబర్ 4న [[తెలంగాణా]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాదులో]] ఒక చలనచిత్రం విడుదల సందర్భంలో చిత్రం నాయకుని చూడడానికి వచ్చిన అభిమానుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఒక స్త్రీ మరణించింది. ఆమె కుమారుడు అస్వస్థతకు గురి అయ్యాడు.<ref>{{Cite web|last=Chandra|first=Bolleddu Sarath|title=Pushpa Movie Tragedy: పుష్ప2 మూవీ రిలీజ్‌‌లో విషాదం, తొక్కిసలాటలో మహిళ మృతి..బాలుడి పరిస్థితి విషమం|url=https://telugu.hindustantimes.com/telangana/rtc-cross-roads-stampede-woman-killed-during-pushpa-2-premiere-121733357823764.html|access-date=2024-12-14|website=Hindustantimes Telugu|language=te}}</ref> * 2024 డిసెంబర్ 18న ఇబిదాన్ నగరం, నైజీరియాలో ఒక మతోత్సవంలో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 32 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite web|title=Dozens killed in stampede at youth festival in Nigeria|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/12/19/nigeria-stampede-at-youth-festival-causes-multiple-deaths|access-date=2024-12-21|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> * 2025 జనవరి 8న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తిరుపతి|తిరుపతిలో]] వైకుంఠద్వార దర్శనం టోకెన్ల కోసం వచ్చిన భక్తుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఆరుగురు మరణించారు. పలువురు గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite web|title=Tirupati: తిరుపతిలో తోపులాట.. ఆరుగురు భక్తులు మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/woman-dies-in-tirupati-at-vishnu-nivasam/1701/125005104|access-date=2025-01-08|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-01-08|title=At least 6 killed, several injured in stampede at Tirupati|url=https://indianexpress.com/article/india/four-killed-several-injured-stampede-tirupati-9767763/?ref=hometop_hp|access-date=2025-01-08|website=The Indian Express|language=en}}</ref>. * 2025 జనవరి 29న [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]] లో [[కుంభమేళా]] ఉత్సవసందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 30 మంది మరణించారు. మరో 60 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Prayagraj: ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో తొక్కిసలాట.. 30 మంది మృతి: మహాకుంభ్‌ డీఐజీ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/mahakumbh-dig-vaibhavkrishna-said-30-people-lost-their-lives-in-the-stampede-at-prayagraj/0700/125017906|access-date=2025-01-29|website=EENADU|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2025-01-29|title=Mahakumbh Mela: Thirty killed in crush at India's Kumbh Mela festival|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3rwjnr12lwo|access-date=2025-01-29|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref> * 2025 ఫిబ్రవరి 15న [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూ]] [[ఢిల్లీ]], [[భారతదేశం|భారత]] [[కేంద్రపాలిత ప్రాంతం|కేంద్ర]] పాలిత ప్రాంతం, రైల్వేస్టేషన్లో కుంభమేళాలో పాల్గొనుటకై ప్రయాగ్ రాజ్ కు వెళ్తున్న యాత్రికుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ముగ్గురు చిన్నపిల్లలతో సహా 18 మంది మరణించారు. 30 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=న్యూఢిల్లీ రైల్వేస్టేషన్‌ తొక్కిసలాట ఘటన.. ద్విసభ్య కమిటీ విచారణ ప్రారంభం {{!}} Delhi Railway Station stampede live updates {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/national/delhi-railway-station-stampede-live-updates-2365329|access-date=2025-02-16|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/delhi-railway-station-stampede-maha-kumbh-mela-updates-february-16/article69225392.ece|title=Delhi Railway station stampede highlights: 18 dead, several injured; two-member committee formed to probe|last=Bureau|first=The Hindu|date=2025-02-16|work=The Hindu|access-date=2025-02-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>. * 2025 మే 3 న [[గోవా]], శిర్గావ్ లో గల శ్రీ లైరాదేవి ఆలయంలో జాతర సందర్భంగా చేరిన భక్తులమధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఆరుగురు మరణించారు. 70 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|last=Team|first=Herald|date=2025-05-03|title=Shirgao stampede: How the Lairai Devi festival spiralled into disaster|url=https://www.heraldgoa.in/goa/goa/shirgao-stampede-how-the-lairai-devi-festival-spiralled-into-disaster/422344|access-date=2025-05-03|website=Herald Goa|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517185011/https://www.heraldgoa.in/goa/goa/shirgao-stampede-how-the-lairai-devi-festival-spiralled-into-disaster/422344|archive-date=2025-05-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Pioneer|first=The|title=Six killed, 30 injured in stampede at temple festival in North Goa|url=https://www.dailypioneer.com/2025/trending-news/six-killed--30-injured-in-stampede-at-temple-festival-in-north-goa.html|access-date=2025-05-03|website=The Pioneer|language=en|archive-date=2025-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503065901/http://www.dailypioneer.com/2025/trending-news/six-killed--30-injured-in-stampede-at-temple-festival-in-north-goa.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Stampede in Temple: ఘోరం: ఆలయంలో తొక్కిసలాట.. ఆరుగురి మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/several-dead-in-a-stampede-occurred-at-the-temple-in-goa/0700/125079686|access-date=2025-05-03|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2025 జూన్ 4న [[కర్ణాటక]], [[బెంగళూరు|బెంగుళూరులో]] [[ఎం. చిన్నస్వామి స్టేడియం|ఎం]]. చిన్నస్వామి స్టేడియంలో ఆర్సీబీ ([[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్|రాయల్]] ఛాలెంజర్స్ బెంగుళూర్) క్రికెట్ విజయోత్సవాల సందర్భంగా గుమిగూడిన [[2025 బెంగళూరు తొక్కిసలాట|అభిమానుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో]] 11 మంది మరణించారు. పలువురు గాయపడ్డారు<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/chaos-outside-bengalurus-chinnaswamy-stampede-scare-as-thousands-gather-police-conduct-lathicharge-101749037946147.html|title=Stampede-like scenes outside Bengaluru's Chinnaswamy during RCB celebrations, police conduct lathi-charge|date=2025-06-04|work=Hindustan Times|access-date=2025-06-04|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|title=RCB: బెంగళూరు చిన్నస్వామి స్టేడియం వద్ద విషాదం .. తొక్కిసలాటలో 11 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/rcb-victory-parade-in-bengaluru/0400/125100146|access-date=2025-06-04|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2025 సెప్టెంబర్ 28 న తమిళనాడు, [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] లో తమిళ చలనచిత్ర నటుడు , [[తమిళగ వెట్రి కళగం|తమిళగ]] వెట్రి కళగం అధ్యక్షుడు విజయ్ ప్రచారసభ సందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 41 మంది మరణించారు. 124 మంది గాయపడి ఆసుపత్రికి తరలింపబడ్డారు.<ref>{{Cite web|date=2025-09-28|title=Vijay Rally Stampede highlights: BJP backs TVK's CBI probe demand, blames DMK|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/vijay-rally-stampede-live-update-actor-vijay-thalapathy-karur-stampede-victims-minister-senthil-balaji-tamil-nadu-news-101759039298603.html|access-date=2025-09-28|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=TVK Vijay: విజయ్‌ ప్రచారసభలో తొక్కిసలాట|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/38-die-in-stampede-during-tvk-leader-vijay-karur-rally/0700/125177530|access-date=2025-09-28|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/27/dead-and-injured-in-stampede-at-vijay-rally-in-india|title=At least 40 dead and 124 injured in crush at Vijay rally in India|last=Rankin|first=Jennifer|date=2025-09-28|work=The Guardian|access-date=2025-09-28|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-09-29|title=Karur stampede: Nirmala Sitharaman meets affected families, says ‘no words to describe their sorrow’|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karur-stampede-nirmala-sitharaman-meets-affected-families-says-no-words-to-describe-their-sorrow-101759154505084.html|access-date=2025-10-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref>. * 2025 నవంబర్ 1 న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[పలాస కాశీబుగ్గ|కాశీబుగ్గలో]] స్థానిక వేంకటేశ్వరస్వామి వారి ఆలయంలో భక్తుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో 9 మంది మరణించారు, 25 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=kasibugga stampede: కాశీబుగ్గలో తొక్కిసలాట.. 9 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/srikakulam-stampede-in-kasibugga/10/125200692|access-date=2025-11-01|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-11-01|title=One entry, over 15,000 turned up: What led to the deadly Andhra Pradesh temple stampede|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/private-temple-one-entry-what-led-to-the-deadly-andhra-pradesh-srikakulam-temple-stampede-101761991923492.html|access-date=2025-11-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/andhra-pradesh-stampede-what-triggered-kasibugga-temple-tragedy-overcrowding-poor-crowd-management/articleshow/125012407.cms|title=Andhra Pradesh stampede: How sudden crowd triggered Kasibugga temple tragedy, killing 9 devotees|date=2025-11-01|work=The Times of India|access-date=2025-11-01|issn=0971-8257}}</ref>. * 2026 అక్టోబర్ 17 న [[పశ్చిమ బెంగాల్|పశ్చిమ]] బెంగాల్ , కోల్ కతాలో చోర్ బగాన్ లో దుర్గాపూజ మండపంలో సామూహిక దుర్గాపూజలో పాల్గొనుటకు వచ్చిన భక్తులమధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో 17 మంది మరణించారు, 25 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|date=2026-10-17|title=17 feared dead after stampede at Kolkata Durga Puja pandal, many others injured|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal-many-injured-10926129/|access-date=2026-10-17|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Durga Puja pandal: దుర్గాపూజ మండపంలో అపశ్రుతి.. 17 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal/0701/126188777|access-date=2026-10-17|website=EENADU|language=te}}</ref>. * == నివారణ == ఇలాంటి ప్రమాదాలలో కొన్ని అనివార్యమైనా , చాలా త్రొక్కిసలాటలను ముందు జాగ్రత్త చర్యలతో నివారించ వచ్చును . * అధికారులకు, స్వయంసేవకులకు ముందుగానే జనసందోహాలను గౌరవపూర్వకముగా నిర్వహించడంలోను, నియంత్రించడంలోను తగిన శిక్షణలు ఇచ్చి వారిని గుంపుల నిర్వహణకు నియంత్రణకు నియోగించుకోవాలి.. సమావేశాలకు, వేడుకలకు ప్రణాళికలు ఏర్పాటు చేయడం, ప్రాంగణాలను ఏర్పాటు చేయడం, సభ్యులను, సందర్శకులను, వరుసలలో వారి కదలికలను పర్యవేక్షించడం, జనసాంద్రతను అదుపులో ఉంచడం జనసందోహ నిర్వహణలో భాగము. అడ్డుకట్టలతోను, తాళ్ళతోను జనులను విభజించడం, అవసరమైతే కొత్తవారు రాకుండా రహదారులను మూసివేయడం వంటి చర్యలు జనసమూహాల నియంత్రణలో భాగము. * అట్టి శిక్షణ గల అధికారులను ప్రజలు గుమికూడే సందర్భాలలో తప్పక వినియోగించుకోవాలి. * సభలు జరిపేటప్పుడు, జనసందోహమును సమీకరించేటప్పుడు విశాలమైన ప్రదేశాలను ఎన్నుకొని జన సాంద్రతను నియంత్రించాలి. * సమావేశాలలో ప్రజలు ప్రవేశించడానికి, బయటపడడానికి చాలా ప్రవేశ, నిర్గమ ద్వారాలను (entrances and exits) ఏర్పాటు చెయ్యాలి. * వరుసలలో నిలబడుట ఇష్టము లేనివారు బయట పడడానికి అవకాశాలు కల్పించాలి. * '''''జనసందోహాలను నిర్ణీత సమయాల్లో, నిర్ణీత స్థలాల్లో, నియమిత సంఖ్యల్లో గుంపులు గుంపులుగా విభజించి ఒక క్రమపద్ధతిలో ముందుకు నడిపించాలి'''''. * యాత్రికులు వారంతట వారొక చోటికి చేరుకోలేరు. '''''కాబట్టి''''' '''''అదుపులో ఉంచగలిగినంత మందినే''''' నిర్వాహకుకులు ఆ యా స్థలములకు నిర్ణీత సమయాలలో విభజించి చేర్చాలి. '''''చదరపు మీటరుకు ఐదుగురు వ్యక్తులు మించకుండా జనసాంద్రతను నియంత్రించాలి.''''' * తగిన ఉక్కు అడ్డుకట్టలు, త్రాళ్ళుతో, గుంపులను విభజించి నియంత్రించి, నిర్వహించాలి. * అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు గుమికూడిన సభలు, సమావేశాల్లో ప్రముఖులు తొక్కిసలాటలకు దారితీసే చర్యలకు పూనుకోకూడదు<ref>{{Cite web|title=Proactive Disaster Management Strategies for Mass Gatherings, Stampedes|url=https://finsindia.org/proactive-disaster-management-strategies-for-49-mass-gatherings-stampedes.html|access-date=2025-01-16|website=finsindia.org}}</ref>. * విపరీతమైన ఎండ, చలి వంటి వాతావరణ పరిస్థితుల నుంచి కొంత రక్షణ కలిపించాలి. * ప్రజలు అసహనానికి లోనవకుండా చూసుకోవాలి. * పిల్లా పాప ఉన్నవారిని, వృద్థులను, వికలాంగులను గౌరవముతో పరిరక్షించుకోవాలని ప్రజలకు హెచ్చరికలు చేస్తూ ఉండాలి. స్వయంసేవకులు గాని, రక్షకభటులు గాని వారి రక్షణకు పూనుకోవాలి. * ఉచితాలు పంచిపెడతామని నియంత్రించలేని సంఖ్యలలో ప్రజలను ఒకచోట సమీకరించడాన్ని ప్రభుత్వాలు నిషేధించాలి. * ప్రమాదాలు జరిగినపుడు రాజకీయాలు, పరస్పర నిందలు చేస్తే సాధించేది లేదు. * గుమిలో జనసాంద్రత పెరిగి, గుంపులో ముందున్న వారు వెనుకనుండి వత్తిడి పెరిగి ముందుకు నెట్టబడినప్పుడు రక్షకభటులు, నిర్వాహకులు ముందున్నవారిని నిలువరించుటకు గాని వారిపై వత్తిడి పెంచుటకు గాని ప్రయత్నించకూడదు. గుంపుకు అడ్డంకులు తొలగించి, దారులు పెంచి జనులను చెదరగొట్టాలి. గుంపులను వెనుకకు నెట్టడం వలన తొక్కిసలాటలు పెరుగుతాయి<ref>{{Cite web|title=The secret science that rules crowds|url=https://www.bbc.com/future/article/20180312-the-secret-science-that-rules-crowds|access-date=2025-01-04|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref>. * '''''విహంగ వీక్షణ:''''' జనసమూహాలు గుమికట్టే ప్రదేశాలను రక్షకభటులు ''''''డ్రోన్స్'''''<nowiki/>' అనే సాంకేతిక పరికరాలు ఉపయోగించి నిరంతరం పర్యవేక్షించవచ్చు. సమూహంలో జనసాంద్రత ప్రమాదకరంగా మారుతున్నప్పుడు, ప్రవేశ, నిర్గమ ద్వారాలలో గుమి ఎక్కువయి అవరోధాలు ఏర్పడుతున్నప్పుడు, భద్రతాసిబ్బంది ఆ సమాచారాన్ని డ్రోన్స్ ద్వారా ఎప్పటికప్పుడు గ్రహిస్తూ తగిన చర్యలు తీసుకుంటూ ప్రమాదాలను తోపులాటలను నివారించగలుగుతారు. అందిన సమాచారాన్ని వారిలో వారు పంచుకొనుటకు కూడా అవకాశం ఉంటుంది<ref>{{Cite web|date=2023-10-16|title=Crowd Monitoring: Utilizing Drones for Public Event Security|url=https://futuramo.com/blog/crowd-monitoring-utilizing-drones-for-public-event-security/|access-date=2025-01-09|website=Team Collaboration, Work Effectiveness & Creativity Tips {{!}} Futuramo Blog|language=en-US}}</ref>. * అధికారులు, నిర్వాహకులు సమాచారాలను, సూచనలను, ఆదేశాలను పరస్పరంగాను, చేరిన ప్రజలతోను ఎప్పటికప్పుడు లౌడ్ స్పీకర్ల ద్వారాను, దూరదర్శినుల తెరల ద్వారాను అందించుకుంటూ ఉండాలి<ref>{{Cite web|last=Desk|first=India TV News|last2=News|first2=India TV|date=2024-07-03|title=Follow these 5 safety measures to avoid stampede at mass gatherings|url=https://www.indiatvnews.com/lifestyle/news/follow-these-5-safety-measures-to-avoid-stampede-at-mass-gatherings-2024-07-03-940150|access-date=2025-01-14|website=www.indiatvnews.com|language=en}}</ref>. * జనసాంద్రత ప్రమాదకర పరిమితులకు చేరుతున్నపుడు కొత్తవారు చేరకుండా ప్రవేశమార్గాలను, అవసరమైతే రహదారులను మూసివేయాలి, వివిధ రవాణా సౌకర్యాలను కూడా నిలిపివేసి '''''జనసాంద్రత సురక్షిత పరిమితులను దాటకుండా జాగ్రత్త వహించాలి'''''<ref name=":1">{{Cite web|title=Stampedes and NDMA guidelines on crowd management|url=https://ilearncana.com/details/Stampedes-and-NDMA-guidelines-on-crowd-management/3949|access-date=2025-06-07|website=ilearncana.com|archive-date=2025-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421071435/https://ilearncana.com/details/Stampedes-and-NDMA-guidelines-on-crowd-management/3949|url-status=dead}}</ref>'''''.''''' '''''ఈ ప్రమాదాలను అరికట్టే సత్తా ప్రభుత్వ యంత్రాంగాలకే ఉంటుంది కాబట్టి ప్రజలకు క్రమశిక్షణ లేదని నిందిస్తే ప్రయోజనం ఉండదు. వ్యక్తిగతంగా బాధ్యతాపరులైనా గుంపులో ఉన్న జనులకు వారిపైన వారికి కాని గుంపుపైన కానీ ఆధీనము ఉండదు. ఆ భావనతోనే అధికారులు, నిర్వాహకులు బాధ్యత వహించి ముందు జాగ్రత్తలు తీసుకొని తొక్కిసలాటలు నివారించాలి.''''' ఈ త్రొక్కిసలాటలను కావాలని ఎవరూ ప్రారంభించరు. ముందుకు పోదామని వెనుక ఉన్నవారు తొందఱపడుతారు. మనుజుల వత్తిడితో ముందున్నవారు ఉక్కిరి బిక్కిరయి ఊపిరి ఆడక ( Compressive Asphyxiation ) మరణించడమో , సొమ్మసిల్లడమో జరుగుతుంది. మనుష్యులపై మనుష్యులు పడినప్పుడు కూడా క్రిందవారికి ఊపిరి ఆడదు. పడిపోవుట వలన గాయాలు తగులుతాయి. ముందున్నవారి పరిస్థితి వెనుక ఉన్నవారికి తెలియదు. వెనుక ఉన్నవారికి ముందున్న వారి పరిస్థితిని తెలియ పఱచి తోపులాటలు అరికట్టాలి. ముఖ్యముగా ప్రజలను చిన్న చిన్న గుంపులుగా విభజించాలి. == వైద్యసదుపాయాలు == సభలు, వేడుకలు, ఉత్సవాలు నిర్వహించేటప్పుడు అస్వస్థతకు, ప్రమాదాలకు గురైన వారికి ప్రాథమిక చికిత్స, గుండె, శ్వాసక్రియలు ఆగిపోయిన వారికి [[హృదయశ్వాసకోశ పునరుజ్జీవనం|హృదయశ్వాసకోశ]] పునరుజ్జీవన చికిత్స (కార్డియో పల్మనరీ రిససిటేషన్), గాయపడినవారి గాయాలకు చికిత్స చేయడానికి వైద్యబృందాలను సిద్ధపఱచుకోవాలి. ఆంబులెన్సులను, దగ్గఱలో ఉన్న వైద్యాలయాలను కూడా సంసిద్ధం చేసుకోవాలి<ref name=":1" />. సొమ్మసిల్లిన వారికి, ఊపిరి తీసుకోవడంలో యిబ్బందిపడుతున్నవారికి '''''ప్రాణవాయువు''''' (ఆక్సిజన్) అందించు ఏర్పాట్లు ముందుగా చేసుకోవాలి. == 1900- 2015 ల మధ్య విపత్తులు (ప్రపంచం) == తొక్కిసలాట కదలడానికి తక్కువ స్థలం ఉన్న ఒక మార్గంలో  ఒక పెద్ద గుంపు తొందరలో ఉన్నప్పుడు  ప్రమాదాలు సంభవిస్తాయి. 1943 లో బెత్నాల్ గ్రీన్ ట్యూబ్ డయాస్టర్ గురించి ఒక రచయిత పేర్కొన్న దాని ప్రకారం , "మంద-ప్రవృత్తి ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేయబడిన జంతువులు గ్రహించిన ప్రమాదం నుండి గ్రహించిన భద్రత వైపు వెళ్ళినప్పుడు అడవిలో తొక్కిసలాటలు ప్రారంభమవుతాయి. ప్రజలు మరింత హేతుబద్ధమైన జీవులుగా భావించబడుతున్నప్పటికీ, అదే కారణంతో తొక్కిసలాటలలో గుంపులతో రావడం వల్ల జరుగుతాయి. [[దస్త్రం:Deaths due to crowd crush and other injuries at Global Mass Gathering Events over 32 years (1990–2022).jpg|thumb|32 సంవత్సరాలలో (1990–2022) తొక్కిసలాటలో జరిగిన మరణాలు, ఇతర గాయాల కారణంగా మరణాలు ]] వంతెనలు, సొరంగాలు వంటి స్థానిక నిర్మాణాలను భారీ జనసమూహంతో తరచుగా ఉన్నప్పుడు, భయాలు, పుకార్లు  ప్రారంభించినప్పుడు, విషాదం జరుగుతాయి.  సౌదీ అరేబియాలోని మినాలో 2015లో జరిగిన తొక్కిసలాట దీనికి ఉదాహరణ. సాకర్ ఆటలు, పండుగలు, సెలవులు, నైట్ క్లబ్బులు, థియేటర్లు, మతపరమైన ఉత్సవాలు, సరైన భద్రత లేకపోవడం, నియంత్రణ లేకపోవడం, మనుషుల ఆందోళన కారణాలుగా అన్నీ తొక్కిసలాటలకు మూలకారణాలుగా పేర్కొనవచ్చును. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో భద్రతా నిబంధనలు ప్రస్తుతం  ప్రపంచంలోనే కఠినంగా ఉన్నాయి<ref>{{Cite web|title=The Worst Human Stampedes|url=https://www.ranker.com/list/worst-human-stampedes-092415/mike-rothschild|access-date=2023-02-06|website=Ranker|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-11819540|title=Timeline: Deadliest stampedes|date=2010-11-23|work=BBC News|access-date=2023-02-06}}</ref>. * 1903 ఇరోక్వోయిస్ థియేటర్ అగ్నిప్రమాదం - యుఎస్ చరిత్రలో అత్యంత ఘోరమైన సింగిల్ బిల్డింగ్ అగ్నిప్రమాదాలలో ఒకటైన ఇరోక్వోయిస్ థియేటర్ అగ్నిప్రమాదం నిర్లక్ష్య అగ్ని రక్షణ, పేలవమైన భద్రతా ప్రమాణాలు, రద్దీ, ఆదిమ అగ్నిమాపక సాంకేతికత  ప్రాణాంతక కలయిక వల్ల సంభవించింది<ref>{{Cite web|title=Fire breaks out in Chicago theater {{!}} December 30, 1903|url=https://www.history.com/this-day-in-history/fire-breaks-out-in-chicago-theater|access-date=2024-07-04|website=HISTORY|language=en}}</ref>. * 1913 ఇటాలియన్ హాల్ విపత్తు - 1913 క్రిస్మస్ రోజున, మిచిగాన్ లోని కాపర్ కంట్రీలో సమ్మె చేస్తున్న గని కార్మికులు, వారి కుటుంబాలు స్థానిక ఇటాలియన్ హాల్ లో యూనియన్ ప్రాయోజిత [[క్రిస్మస్]] వేడుకకు హాజరయ్యారు. ఆ రోజు సాయంత్రం 500 మందికి పైగా హాజరవుతారని భావించిన గని కార్మికుల యూనియన్ వ్యతిరేక వ్యక్తి "ఫైర్!" అని అరవడంతో, మంటలు లేకపోయినా జనం భయాందోళనకు గురై, మొదటి అంతస్తు మెట్ల వైపు పరుగులు తీశారు. జరిగిన తొక్కిసలాటలో 59 మంది చిన్నారులతో సహా మొత్తం 73 మంది మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2013-11-04|title=The Italian Hall Disaster, Calumet, Michigan|url=http://www.genealogia.fi/emi/emi3d31e.htm|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2013-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104163625/http://www.genealogia.fi/emi/emi3d31e.htm|url-status=dead}}</ref> * 1942 కోకోనట్ గ్రోవ్ అగ్నిప్రమాదం- అలంకరణతో నిండిన నైట్ క్లబ్ లో 1942 నవంబరులో 15 నిమిషాల్లో మంటలు చెలరేగి, కాలిన గాయాలు, ఊపిరాడక, తొక్కివేయడంతో సుమారు 490 మంది మరణించారు. * 1943 బెత్నాల్ గ్రీన్ ట్యూబ్ స్టేషన్ విపత్తు - 1943 మార్చి 1 న బెర్లిన్ పై ఒక పెద్ద ఆర్ఎఎఫ్ బాంబు దాడి రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో జర్మన్ ప్రతీకార చర్యల పుకార్లకు దారితీసింది. ఎక్కువమంది చీకట్లో నేలమీద గుంపులుగా ఇరుక్కుపోయి కింద ఉన్న 170 మందికి పైగా చనిపోయారు. ఈ  విపత్తు జరిగిన డెబ్బై నాలుగు సంవత్సరాల తరువాత, మరణించిన వారి గౌరవార్థం ఒక స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించారు. * 1954 [[కుంభమేళా]] తొక్కిసలాట- [[అలహాబాదు|అలహాబాద్]] - భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత మొదటి అమావాస్య పండుగ (మౌని అమావాస్య) అలహాబాద్ లో భయంకరమైన తొక్కిసలాట లో  [[గంగా నది]]<nowiki/>పై ఉన్న ఒక చిన్న భూభాగంలో ప్రజలు గుమిగూడి ఉన్నారు, ఆ తర్వాత జరిగిన తొక్కిసలాటలో సుమారు 800 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2003/aug/28/india.maseehrahman|title=Holy man's gift blamed for 39 dead in stampede|last=Rahman|first=Maseeh|date=2003-08-28|work=The Guardian|access-date=2024-07-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>2013లో అలహాబాద్ లో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 36 మంది చనిపోయారు. * 1989 హిల్స్ బరో విపత్తు- ఏప్రిల్ 15, 1989న లివర్ పూల్, నాటింగ్ హామ్ ఫారెస్ట్ మధ్య జరిగిన ఫుట్ బాల్ మ్యాచ్ [[బ్రిటిష్]] క్రీడా చరిత్రలో అతిపెద్ద విపత్తుగా మారింది. కేవలం 1,600 మంది సేఫ్టీ కెపాసిటీ ఉన్న స్టాండింగ్ రూమ్ ఓన్లీ ఏరియాలోకి 3,000 మందికి పైగా అభిమానులు తరలిరావడంతో స్టేడియం వెలుపల భారీ జనసందోహం తొక్కిసలాటగా మారింది. * 1990 [[హజ్]] తొక్కిసలాట - 1990లో [[సౌదీ అరేబియా]]<nowiki/>లోని మక్కా సమీపంలో "దెయ్యం రాళ్లతో కొట్టడం" ఆచారం సందర్భంగా భారీగా రద్దీగా ఉండే పాదచారుల సొరంగంలో తొక్కిసలాట జరిగింది. పక్కనే ఉన్న వంతెన కూలిపోవడంతో సొరంగంలోకి వెళ్తున్న జనంలో ఏడుగురు పడిపోయారు. తొక్కిసలాటలో 1,426 మంది యాత్రికులు మరణించారు. * 2001 అక్రా స్పోర్ట్స్ స్టేడియం తొక్కిసలాట- ఘనాలోని రెండు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సాకర్ జట్లైన అక్రా హార్ట్స్ ఆఫ్ ఓక్ స్పోర్టింగ్ క్లబ్, అసంటే కొటోకో మధ్య జరిగిన మ్యాచ్ విషాదంగా మారింది,  అల్లర్ల నియంత్రణ అధికారులు మైదానంలోకి బాటిళ్లు, రాళ్లను విసురుతున్న భారీ గుంపుపై బాష్పవాయువును ప్రయోగించారు. దీంతో తొక్కిసలాట జరిగి 127 మంది అభిమానులు చనిపోయారు. [[ఆఫ్రికా]] చరిత్రలోనే అత్యంత ఘోరమైన స్టేడియం విపత్తుల్లో ఇదొకటి. * 2003 స్టేషన్ నైట్ క్లబ్ అగ్నిప్రమాదం - హెవీ మెటల్ బ్యాండ్ గ్రేట్ వైట్ ఫిబ్రవరి 2003 క్లబ్ ప్రదర్శన రోడ్ ఐలాండ్ లోని వెస్ట్ వార్విక్ లోని స్టేషన్ నైట్ క్లబ్ పైకప్పుపై అక్రమ పైరోటెక్నిక్స్ ధ్వని ఇన్సులేషన్ నురగను కాల్చడంతో తొక్కిసలాటగా మారింది. ఐదు నిమిషాల్లో క్లబ్ గుండా మంటలు వ్యాపించాయి, ప్రేక్షకులు (సామర్థ్యానికి మించి) ముందు ద్వారం వైపు దూసుకొచ్చారు. తొక్కిసలాట, మంటలు, పొగ పీల్చడంతో 100 మంది మృతి చెందగా, 200 మంది గాయపడ్డారు. * 2004 జమారత్ బ్రిడ్జి తొక్కిసలాట- 2004లో జమారత్ బ్రిడ్జిపై మరో 'దెయ్యం రాళ్లదాడి' తొక్కిసలాట జరిగి 250 మంది యాత్రికులు మరణించారు. ఈ ఘటన తర్వాత బ్రిడ్జి డిజైన్లో పలు భద్రతా చర్యలు చేపట్టారు. 2006లో మరో తొక్కిసలాట జరిగి 380 మంది చనిపోయారు. * 2005 [[బాగ్దాద్]] వంతెన తొక్కిసలాట -ఆగస్టు 31, 2005 న, ఉత్తర బాగ్దాద్ లో ఉన్న ఒక పుణ్యక్షేత్రం వైపు సుమారు పది లక్షల మంది యాత్రికులు ఉన్నారు . జనం టైగ్రిస్ నదిపై ఉన్న వంతెనను దాటాల్సి వచ్చింది. ఆ రోజు మోర్టార్ దాడి జరగడంతో అప్పటికే జనసమూహం ఉద్రిక్తంగా ఉంది, మూతపడిన వంతెన వైపు వేలాది మంది పరుగులు తీయడంతో భారీ ప్రమాదం సంభవించింది. ప్రజలు వంతెనకు ఇరువైపులా నలిగిపోయారు, నదిలో పడిపోయారు. మొత్తంగా 965 మంది నీటమునిగి చనిపోయారు. * 2010 ప్నోమ్ పెన్హ్ తొక్కిసలాట -2010లో [[కంబోడియా]]<nowiki/>లోని ప్నోమ్ పెన్ లో బోన్ ఓం టౌక్ గా పిలిచే మూడు రోజుల వాటర్ ఫెస్టివల్ సందర్భంగా (వంతెన కూలిపోబోతోందన్న వార్త జనంలో వ్యాపించడంతో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 340 మందికి పైగా మరణించారు కచ్చితమైన కారణాలు తెలియరాలేదు. * 2015 మినా తొక్కిసలాట - 2015 సెప్టెంబరు 24న హజ్ యాత్ర సందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 2400 మందికి పైగా ముస్లిం యాత్రికులు మరణించారు<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-12-10|title=AP count: Over 2,400 killed in Saudi hajj stampede, crush|url=https://apnews.com/general-news-3a42a7733a8b476889bb4b7b3be3560e|access-date=2024-07-04|website=AP News|language=en}}</ref>. మక్కాకు కేవలం మూడు మైళ్ల దూరంలో ఉన్న మినా లోయలో రెండు మిలియన్ల మంది యాత్రికులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. మినా జమారత్ ప్రదేశం, ఇక్కడ నాలుగు-అంతస్తుల పాదచారుల వంతెనలో స్తంభాలను ఏర్పాటు చేస్తారు, యాత్రికులు దెయ్యాన్ని  గులకరాళ్ళతో స్తంభాలను కొట్టడం జరుగుతుంది == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:త్రొక్కిసలాట మరణాలు]] q0r468xsuxnhpb3th94ces572qhdrw0 4983447 4983446 2026-10-18T01:31:45Z డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి 106536 /* 21 వ శతాబ్దములో జరిగిన కొన్ని ముఖ్యమైన తొక్కిసలాటల మరణాలు */ లంకె కలిపాను 4983447 wikitext text/x-wiki '''తొక్కిసలాట మరణాలు''', (Stampede deaths) అంటే జనం విపరీతముగా గుమికూడి తోసుకోవడం వలన కలిగే ప్రమాదపు మరణాలు. తొక్కిసలాట మరణాలను ఈ విధంగా “ది డాక్టర్స్ ఫ్రీ డిక్షనరీ లో నిర్వచించారు “  మతపరమైన తీర్థయాత్రలలో, క్రీడలలో, సంగీత కార్యక్రమాల సమయంలో సంభవించే మానవ విపత్తు, పేలుడు, అగ్నిప్రమాదం లేదా తొక్కిసలాటకు కారణమయ్యే ఇతర  ఆకస్మిక  సంఘటనలన  కారణంగా, జనం తోపిడికి గురై ఇతరుల మధ్య నలిగిపోయినపుడు (క్రౌడ్ క్రష్) లేదా ఒకరిపై ఒకరు పడిపోయి నలిగిపోయినపుడు ఊపిరాడకపోవడం (క్రౌడ్ కొలాప్స్) వల్ల ఇలాంటి మరణాలు సంభవిస్థాయి<ref>{{Cite web|title=human stampede|url=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/human+stampede|access-date=2023-02-06|website=TheFreeDictionary.com}}</ref>.  “ డి డిక్షనరీ.కామ్ “  నిర్వచించిన ప్రకారం “  అకస్మాత్తుగా, ఉన్మాదంతో కూడిన హడావిడి లేదా భయానికి గురైన జంతువుల గుంపు, ముఖ్యంగా పశువులు లేదా గుర్రాల గుంపు  ఇతర జంతువులనుంచి ప్రమాదం వచ్చినప్పుడు ఒకే దిశలో పరుగెత్తితే తొక్కిసలాటలు సంభవిస్తాయి”<ref>{{Cite web|title=Definition of stampede {{!}} Dictionary.com|url=https://www.dictionary.com/browse/stampede|access-date=2023-02-06|website=www.dictionary.com}}</ref> . మనుజుల విషయంలో పెద్ద జనసమూహం ఒకే లక్ష్యంతో ఒక దిశలో తొందరపాటుతో ఒకరినొకరు తోసుకుంటూ వెళ్ళడం వలన తొక్కిసలాటలు జరుగుతాయి<ref>{{Cite web|date=2025-01-05|title=Definition of STAMPEDE|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/stampede|access-date=2025-01-08|website=www.merriam-webster.com|language=en}}</ref>. == అవలోకనం == [[దస్త్రం:Phnom Penh stampede - VOA - Buddhist Ceremony.jpg|thumb|ఫ్నోమ్ పెన్హ్ తొక్కిసలాట - బౌద్ధ సన్యాసుల వేడుక]] తొక్కిసలాట మరణాలు ప్రపంచపు నలుమూలలా జరుగుతూ ఉన్నా అవి ఎక్కువగా మూడవ ప్రపంచపు దేశాలలోనే జరుగుతాయి. అధిక జనాభా, ఎక్కువ మంది గుమికూడుట, నిర్వాహకులకు, ప్రభుత్వాధికారులకు గుంపుల నిర్వహణలలో తగిన శిక్షణ లేకపోవుట ( అందుచే వారికి ఏర్పడే అశక్తత, ఉదాసీనత ), ముందుగా తొక్కిసలాటలను నిరోధించుటకు ప్రణాళికలు, ముందు జాగ్రత్తలు లేకపోవుట, విశాలమైన దారులు ఇరుకు దారులలోనికి ప్రవేశించుట ఈ ప్రమాదాలకు కారణాలు<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/01/how-do-crowd-crushes-happen-stampede-myth-what-happened-in-the-seoul-itaewon-halloween-crush|title=Crowd crushes: how disasters like Itaewon happen, how can they be prevented, and the ‘stampede’ myth|last=Lock|first=Samantha|date=2022-11-01|work=The Guardian|access-date=2024-07-02|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>.<ref>{{Cite web|last=Nomads|first=World|title=How to Survive a Stampede|url=https://www.worldnomads.com/travel-safety/worldwide/how-to-survive-a-stampede|access-date=2023-02-06|website=www.worldnomads.com}}</ref> == బాధ్యత == తొక్కిసలాటలు జరగడంలో బాధ్యత ఆ యా వేడుకల నిర్వాహకులపైనా, ప్రాంగణపు యజమానులపైనా, ప్రణాళికను ఏర్పాటుచేసిన వారిపైనా, ప్రభుత్వాధికారులపైనా ఉమ్మడిగా ఉంటుంది. కాని ఎవరికివారు తమతప్పు లేదని తప్పించుకుని ఇతరులను నిందించడం సర్వసాధారణం.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/magazine/2011/02/07/crush-point|title=Crush Point|last=Seabrook|first=John|date=2011-01-30|work=The New Yorker|access-date=2025-01-01|language=en-US|issn=0028-792X}}</ref> గుంపులో ఉన్నవారికి వారిపైన గానీ గుంపుపై గాని ఆధీనం ఉండదు. కాబట్టి వారిని నిందించడం తగదు. '''''వేడుకల్లోను, సభల్లోను పాల్గొనేవారిని క్రమపద్ధతిలో నడిపించే బాధ్యత వేడుక నిర్వాహకుల పైన, వారికి సహకరించే రక్షకభటుల పైన ఉంటుంది'''''<ref name=":2" />'''''.''''' '''''పెద్ద పెద్ద సభలు, సమావేశాలను ఏర్పాటు చేసేటప్పుడు ప్రజల సంక్షేమం తమ ప్రథమ లక్ష్యంగా నిర్వాహకులు, ప్రభుత్వయంత్రాంగం పరిగణించాలి'''''<ref>{{Cite web|last=djd1039897909|date=2023-09-27|title=Crowd Control Barriers: Ensuring Order and Safety at Large-Scale Events|url=https://www.kingcats-fence.com/crowd-control-barriers-ensuring-order-and-safety-at-large-scale-events/|access-date=2025-02-01|website=Kingcats-fence.com|language=en-US}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://ndma.gov.in/sites/default/files/PDF/Reports/managingcrowdsguide.pdf|access-date=2025-02-01|website=ndma.gov.in}}</ref>. == జనసాంద్రత == జనసాంద్రత పెరుగుతున్నకొలది తొక్కిసలాట ప్రమాదాల అవకాశాలు పెరుగుతాయి. ఒక చదరపు మీటరులో ఇద్దఱు వ్యక్తులు స్వేచ్ఛగా ఒకరికొకరు తగలకుండా కదలగలరు. చదరపు మీటరులో ముగ్గురు , నలుగురు వ్యక్తులున్నా ప్రమాదాలకు అవకాశాలు తక్కువ<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/03/hajj-crush-how-crowd-disasters-happen-and-how-they-can-be-avoided|title=Hajj crush: how crowd disasters happen, and how they can be avoided|last=Benedictus|first=Leo|date=2015-10-03|work=The Guardian|access-date=2025-01-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. చదరపు మీటరులో ఆరుగురు కాని అంతకు మించిగాని వ్యక్తులుంటే వారి కదలికలపై వారికి ఆధీనం తప్పుతుంది. గుమితో కూడి కదలవలసి వస్తుంది. అపుడు ప్రమాదాలకు అవకాశం కలుగుతుంది. '''''చదరపు మీటరులో''''' '''''ఎనిమిదిమంది ఉంటే ప్రమాదాలకు''''', '''''ప్రాణనష్టాలకు అవకాశాలు బాగా పెరుగుతాయి'''''. గుంపులో జనసాంద్రత పెరిగి వత్తిడి పెరిగినపుడు వ్యక్తులు ఒకరికొకరు ఆధారమవుతారు. ఆ పరిస్థితిలో ఎవరైనా క్రింద పడితే, వారి ప్రక్కన ఉన్నవారు కూడా ఆధారం తప్పి పేకముక్కల్లా ఒకరిపై యింకొకరు పడిపోతారు. అప్పుడు క్రింద నున్నవారు, మధ్యలో ఉన్నవారు నలిగి ఊపిరాడక (asphyxiation) మరణించే అవకాశముంది<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/03/hajj-crush-how-crowd-disasters-happen-and-how-they-can-be-avoided|title=Hajj crush: how crowd disasters happen, and how they can be avoided|last=Benedictus|first=Leo|date=2015-10-03|work=The Guardian|access-date=2025-01-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. గుంపులో జనసాంద్రత పెరిగి, '''''ఒక చదరపు మీటరులో పదిమంది''''', '''''లేదా అంతకుమించి ఉంటే''''' ఒకరిపై ఇంకొకరి వత్తిడి పెరిగి అణిగిపోయిన వారికి ఊపిరి ఆడక శ్వాసబంధనం కలుగుతుంది. శ్వాస బంధించిపోవడం (asphyxia) వలన మరణాలు కలుగుతాయి<ref>{{Cite journal |last=Haghani |first=Milad |last2=Lovreglio |first2=Ruggiero |date=2022-12-09 |title=Data-based tools can prevent crowd crushes |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adf5949 |journal=Science |language=en |volume=378 |issue=6624 |pages=1060–1061 |doi=10.1126/science.adf5949 |issn=0036-8075}}</ref>. నవీనకాలంలో రవాణా సౌకర్యాలు బాగా పెరగడంవలన వేడుకలకు, ఉత్సవాలకు ప్రజలు అధికసంఖ్యల్లో గుమిగూడ గలుగుతున్నారు. '''''గుమిగూడిన జనులను గుంపులు, గుంపులుగా విభజిస్తూ జనసాంద్రతను అదుపులో పెట్టడంలోను''''', '''''వారి కదలికలను నియంత్రించడంలోను''''' నిర్వాహకులు విఫలమైతే తొక్కిసలాటలు జరిగే ప్రమాదం ఉంటుంది. == ప్రేరణలు == ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో గుమికూడి జనసాంద్రత ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు నటులు, పాటగాళ్లు, వక్తలు, లేక మతగురువులు, జనుల ముందుకు అకస్మాత్తుగా వస్తే, జనం మూకుమ్మడిగా ముందుకు తోసుకుపోయి తొక్కిసలాటలు ప్రారంభించగలరు. గుమిగూడిన ప్రజలను అడ్డుకొనుటకు రక్షకభటులు వారిపై బాష్పవాయువు, లాఠీచార్జీల వంటి చర్యలకు పూనుకున్నా తొక్కిసలాటలు జరగడానికి అవకాశం ఉంది<ref>{{Cite web|date=2024-12-09|title=Crowd Surges: Causes, Risks, And How To Ensure Safety At Large Events {{!}} Morris & Dewett|url=https://morrisdewett.com/crowd-surge/|access-date=2025-01-07|website=morrisdewett.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Reuters|date=2022-10-15|title=Police’s tear gas main cause of death in Indonesia soccer stampede: investigators|url=https://www.cnn.com/2022/10/14/asia/indonesia-stadium-disaster-tear-gas-investigation-intl-hnk/index.html|access-date=2025-01-08|website=CNN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Allahabad stampede kills 36 Kumbh Mela pilgrims {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/kumbh-mela-stampede-allahabad-update-idINDEE91907I20130211|access-date=2025-01-08|website=web.archive.org|archive-date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811113304/https://in.reuters.com/article/kumbh-mela-stampede-allahabad-update-idINDEE91907I20130211|url-status=dead}}</ref>.[[దస్త్రం:1988_Dasharath_Stadium_disaster.jpg|thumb|1988 దశరథ స్టేడియం ప్రమాదము ]] == 21 వ శతాబ్దములో జరిగిన కొన్ని ముఖ్యమైన తొక్కిసలాటల మరణాలు == * 2004 ఏప్రిల్ 12 లో లక్నో నగరములో ఉచిత చీరల పంపిణీలో 21 మంది స్త్రీలు మరణించారు. * 2005 జనవరి లో [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>లో ఒకగుడి వద్ద తొక్కిసలాటలో 265 మంది హిందూ యాత్రికులు మరణించారు. * 2005 డిసెంబరు లో 42 మంది వఱద బాధితులు వస్తువుల పంపిణి సందర్భములో దక్షిణ భారతములో మరణించారు. * 2007 అక్టోబర్ 3 న ఉత్తర భారతములో 14 మంది స్త్రీలు ఒక రైల్వే స్టేషనులో మరణించారు. * 2008 మార్చి 27 న ఒక గుడిలో 8 మంది మరణించారు. * 2008 ఆగష్టు 3 న [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] లో [[నైనా దేవి|నైనాదేవి]] గుడి వద్ద 162 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7539509.stm|title=India temple stampede 'kills 140'|date=2008-08-03|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref> . * 2008 సెప్టెంబరు 30 న [[జోధ్‌పూర్|జోధ్ పూరు]]లో చాముండేశ్వరి దేవి గుడి వద్ద 224 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7539851.stm|title=Timeline: Most deadly stampedes|date=2010-03-04|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref>. బాంబు ఉందనే పుకారు విని పరుగులు పెట్టడం యీ ప్రమాదం జరిగింది. * 2010 మార్చి 4 న రాం- జానకి గుడి వద్ద కుందా లో 71 మంది మరణించారు. * [[2011 శబరిమల తొక్కిసలాట|2011 జనవరి 15న]] [[శబరిమల]] గుడి వద్ద 106 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2011-01-21|title=Pullumedu Stampede Toll Climbs to 106 {{!}} Sabarimala Accident {{!}}Helpline phone numbers at Sabarimala {{!}} Pollachi News|url=http://www.pollachinews.com/2011/01/pullumedu-stampede-toll-climbs-to-106.html|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2011-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110121073000/http://www.pollachinews.com/2011/01/pullumedu-stampede-toll-climbs-to-106.html|url-status=dead}}</ref>. * 2011 నవంబరు 8 న [[హరిద్వార్]] లో గంగానదీ తీరములో 16 గురు మరణించారు. * 2013 ఫిబ్రవరి 10 న [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్]] లో [[కుంభమేళా]] ఉత్సవాల సందర్భంగా అలహాబాద్ రైల్వే స్టేషనులో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 36 గురు మరణించారు. ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనం ప్రకారం రైల్వే స్టేషనులో అధికంగా వస్తున్న ప్రజలను అదుపు చేయడానికి రైల్వే పోలీసులు జరిపిన లాఠీ చార్జిలో యాత్రికుల తొక్కిసలాట జరిగింది. * 2013 అక్టోబరు 13 న [[నవరాత్రి]] ఉత్సవాలలో రత్నాఘర్ మాత గుడి ,మధ్యప్రదేశ్ లో 115 మంది మరణించారు. * (2014 అక్టోబరు 3 న [[పాట్నా]] గాంధీ మైదానములో దశరా ఉత్సవాలలో 32 మంది మరణించారు<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/32-killed-50-injured-in-stampede-during-dussehra-celebrations-in-patnas-gandhi-maidan/articleshow/44230829.cms|title=32 killed, 50 injured in stampede during Dussehra celebrations in Patna's Gandhi Maidan|date=2014-10-03|work=The Times of India|access-date=2024-07-04|issn=0971-8257}}</ref>. * 2015 జూలై 14 న [[గోదావరి]] పుష్కరాల ప్రారంభ దినమునాడు రాజమండ్రిలో 27 మంది యాత్రికులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-33518240|title=India stampede 'kills 27 pilgrims' in Andhra Pradesh|date=2015-07-14|work=BBC News|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref>. * 2015 ఆగష్టు 10 న ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రం దియోగఢ్ లో దుర్గామాత ఆలయములో తొక్కిసలాటలో 11 మంది మృత్యువాత పడ్డారు. * 2015 సెప్టెంబరు 24 నాడు మక్కాలో 2400 మందికి పైగా హాజ్ యాత్రికులు త్రొక్కిసలాటలో మరణించారు<ref name=":0" />. 2006 తర్వాత హాజ్ యాత్రలో మరల అధిక సంఖ్యలో యింతమంది యాత్రికులు మరణించడము అనేకులు గాయపడడం జరిగింది. యాత్రికులను గుంపులుగా విభజించి, జనసందోహమును నియంత్రించడములో సౌదీ రక్షకభటులు, కార్యకర్తలు వైఫల్యము చెందారు. [[దస్త్రం:The_way_to_Jamarat_Bridge_3.JPG|thumb|జమరాట్ వంతెనకు మార్గం]] * 2017 సెప్టెంబరు 29 నాడు ముంబాయి ఎల్ఫిన్ స్టోన్ ట్రైన్ స్టేషన్ వద్ద కాలివంతెనపై జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 22 మంది మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2019-03-15|title=Mumbai bridge collapse: Here's a look back of the Elphinstone Road stampede - CNBC TV18|url=https://www.cnbctv18.com/economy/mumbai-bridge-collapse-heres-a-look-back-of-the-elphinstone-road-stampede-2610921.htm|access-date=2024-07-04|website=CNBCTV18|language=en}}</ref>. వంతెన కూలిపోతుందేమో అనే భయముతో ప్రజలు తోపులాట ప్రారంభించారు. * 2020 జనవరి 7 నాడు [[ఇరాన్]] లో ఖాసిం సోలైమని అంత్యక్రియల ఊరేగింపు త్రొక్కిసలాటలో 56 మరణించారు. 200 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|date=2020-01-08|title=Iran Gen. Qasem Soleimani Funeral Stampede: 56 Killed {{!}} Time|url=https://time.com/5760392/qasem-soleimani-funeral-stampede/|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2020-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108073444/https://time.com/5760392/qasem-soleimani-funeral-stampede/|url-status=dead}}</ref>. * 2020 ఆగష్టు 22 నాడు లాస్ ఒలివోస్ , లిమా , పెరూ లో చట్ట వ్యతిరేకముగా జనులు గుమికూడిన నైట్ క్లబ్ పై పోలీసులు దాడి చేసినపుడు త్రొక్కిసలాటలో 13 గురు చనిపోయారు<ref>{{Cite web|last=Silva|first=Jimena de la Quintana,Daniel|date=2020-08-23|title=At least 13 people die in stampede, as police raid club breaking coronavirus restrictions|url=https://www.cnn.com/2020/08/23/americas/peru-nighclub-covid-stampede-intl-scli/index.html|access-date=2024-07-04|website=CNN|language=en}}</ref>. కోవిడ్ ను నియంత్రించుటకు జనులు గుమికూడుటను అచటి ప్రభుత్వము నిషేధించింది. * 2021 ఏప్రిల్ 30, న , మౌంట్ మేరన్ , ఇజ్రాయిల్ లో మత సంబంధ ఉత్సవములో జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 45 మరణించారు, 150 మంది గాయపడ్డారు. * 2021 నవంబరు 5 , న ఉత్తర అమెరికా దేశం హ్యూష్టన్ నగరములో ‘ ఆష్ట్రో వరల్డ్ ‘ గాన కచేరీ సభలో జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 9 మంది మరణించారు , 300 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Texas A&M student hurt at Astroworld dies; death toll at 9|url=https://www.yahoo.com/entertainment/police-radioed-crushing-type-injuries-183952486.html|access-date=2023-02-07|website=www.yahoo.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bursztynsky|first=Jessica|title=Officials confirm eight people, including two teens, are among the dead after Houston music festival stampede|url=https://www.cnbc.com/2021/11/06/officials-confirm-eight-people-including-two-teens-are-among-the-dead-after-houston-music-festival-stampede.html|access-date=2023-02-07|website=CNBC}}</ref>. * 2022 అక్టోబరు 29, న దక్షిణ కొరియా, సియోల్ లో హేలొవిన్ ఉత్సవ వేడుకల సందర్భముగా జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 154 మంది మృతిచెందారు. ఒక సినిమానటి వచ్చారనే వార్తతో ఆమెను చూడటానికి ప్రజలు తోసుకొని ముందుకు వెళ్ళాలని ప్రయత్నించడము వలన ఈ ప్రమాదము జరిగింది<ref>{{Cite web|last=Yeung|first=Sophie Jeong,Gawon Bae,Paula Hancocks,Hilary Whiteman,Jessie|date=2022-10-30|title=What we know about the deadly Halloween disaster in Seoul|url=https://www.cnn.com/2022/10/30/asia/seoul-itaewon-halloween-crush-explainer-intl-hnk/index.html|access-date=2023-02-07|website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/eight-die-in-stampede-at-chandrababu-naidus-public-meeting/article66314760.ece|title=Eight die in stampede at Chandrababu Naidu’s public meeting|last=Varma|first=P. Sujatha|date=2022-12-29|work=The Hindu|access-date=2023-02-07|issn=0971-751X}}</ref>. * 2022 డిసెంబరు 28 న భారతదేశం ఆంధ్రప్రదేశ్ [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరుజిల్లా]] కందుకూరులో ఒక రాజకీయపక్ష సభలో తొక్కిసలాట వలన కొందఱు కాలువలో పడగా, ఎనమండుగురు మృతిచెందారు. మరికొందఱు గాయపడ్డారు<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/eight-die-in-stampede-at-chandrababu-naidus-public-meeting/article66314760.ece|title=Eight die in stampede at Chandrababu Naidu’s public meeting|last=Varma|first=P. Sujatha|date=2022-12-29|work=The Hindu|access-date=2023-02-07|issn=0971-751X}}</ref>. * 2023 జనవరి 1, న ఆంధ్రప్రదేశ్, [[గుంటూరు]]<nowiki/>లో ఒక రాజకీయపక్ష సభలో చీరలు, వస్తువులు కానుకలు పంపిణీ సందర్భములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో ముగ్గురు మహిళలు మృతిచెందారు<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/one-killed-several-injured-in-stampede-at-chandrababu-naidus-meeting-in-andhra-pradeshs-guntur/articleshow/96665054.cms|title=3 killed, several injured in stampede at Chandrababu Naidu's meeting in Andhra Pradesh's Guntur|date=2023-01-01|work=The Times of India|access-date=2024-07-04|issn=0971-8257}}</ref>. * 2023 ఫిబ్రవరి 4న [[చెన్నై]] తిరుపత్తూరు జిల్లాలో వాణియంబాడి ప్రాంతములో మురుగన్ తైపూసం ఉత్సవాల సందర్భములో ఒక ప్రైవేటు సంస్థ తలపెట్టిన ఉచిత చీరలు ధోవతీల పంపిణి కార్యక్రమములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో నలుగురు మహిళలు మరణించారు. పదిమంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Tamil Nadu: ఉచిత చీరల పంపిణీలో తొక్కిసలాట.. నలుగురు మహిళల మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/stampede-at-free-saree-distribution-event-in-tamil-nadu-4-women-dead/0700/123020889|access-date=2023-02-07|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2024 జూలై 2న ఉత్తరప్రదేశ్, హథ్రాస్ లో ఒక ఆధ్యాత్మిక సమావేశములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 122 మంది మరణించారు, 150 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Hathras tragedy: ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమంలో తొక్కిసలాట.. 116కి చేరిన మృతుల సంఖ్య|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/several-dead-after-stampede-broke-out-at-a-religious-event-in-up/0700/124122659|access-date=2024-07-02|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-07-02|title=హథ్రాస్‌లో 122కు చేరిన మృతులు... పరిహారం ప్రకటించిన యూపీ సీఎం|url=https://www.ap7am.com/tn/805338/cm-adityanath-announces-rs-2-lakh-ex-gratia-for-families-of-deceased|access-date=2024-07-02|website=ap7am.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2024-07-02/many-killed-in-stampede-at-religous-gathering-in-north-india/104050938|title=More than 100 killed during stampede at religious gathering in India|date=2024-07-02|work=ABC News|access-date=2024-07-04|language=en-AU}}</ref>. * 2024 డిసెంబర్ 4న [[తెలంగాణా]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాదులో]] ఒక చలనచిత్రం విడుదల సందర్భంలో చిత్రం నాయకుని చూడడానికి వచ్చిన అభిమానుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఒక స్త్రీ మరణించింది. ఆమె కుమారుడు అస్వస్థతకు గురి అయ్యాడు.<ref>{{Cite web|last=Chandra|first=Bolleddu Sarath|title=Pushpa Movie Tragedy: పుష్ప2 మూవీ రిలీజ్‌‌లో విషాదం, తొక్కిసలాటలో మహిళ మృతి..బాలుడి పరిస్థితి విషమం|url=https://telugu.hindustantimes.com/telangana/rtc-cross-roads-stampede-woman-killed-during-pushpa-2-premiere-121733357823764.html|access-date=2024-12-14|website=Hindustantimes Telugu|language=te}}</ref> * 2024 డిసెంబర్ 18న ఇబిదాన్ నగరం, నైజీరియాలో ఒక మతోత్సవంలో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 32 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite web|title=Dozens killed in stampede at youth festival in Nigeria|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/12/19/nigeria-stampede-at-youth-festival-causes-multiple-deaths|access-date=2024-12-21|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> * 2025 జనవరి 8న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తిరుపతి|తిరుపతిలో]] వైకుంఠద్వార దర్శనం టోకెన్ల కోసం వచ్చిన భక్తుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఆరుగురు మరణించారు. పలువురు గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite web|title=Tirupati: తిరుపతిలో తోపులాట.. ఆరుగురు భక్తులు మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/woman-dies-in-tirupati-at-vishnu-nivasam/1701/125005104|access-date=2025-01-08|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-01-08|title=At least 6 killed, several injured in stampede at Tirupati|url=https://indianexpress.com/article/india/four-killed-several-injured-stampede-tirupati-9767763/?ref=hometop_hp|access-date=2025-01-08|website=The Indian Express|language=en}}</ref>. * 2025 జనవరి 29న [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]] లో [[కుంభమేళా]] ఉత్సవసందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 30 మంది మరణించారు. మరో 60 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Prayagraj: ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో తొక్కిసలాట.. 30 మంది మృతి: మహాకుంభ్‌ డీఐజీ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/mahakumbh-dig-vaibhavkrishna-said-30-people-lost-their-lives-in-the-stampede-at-prayagraj/0700/125017906|access-date=2025-01-29|website=EENADU|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2025-01-29|title=Mahakumbh Mela: Thirty killed in crush at India's Kumbh Mela festival|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3rwjnr12lwo|access-date=2025-01-29|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref> * 2025 ఫిబ్రవరి 15న [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూ]] [[ఢిల్లీ]], [[భారతదేశం|భారత]] [[కేంద్రపాలిత ప్రాంతం|కేంద్ర]] పాలిత ప్రాంతం, రైల్వేస్టేషన్లో కుంభమేళాలో పాల్గొనుటకై ప్రయాగ్ రాజ్ కు వెళ్తున్న యాత్రికుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ముగ్గురు చిన్నపిల్లలతో సహా 18 మంది మరణించారు. 30 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=న్యూఢిల్లీ రైల్వేస్టేషన్‌ తొక్కిసలాట ఘటన.. ద్విసభ్య కమిటీ విచారణ ప్రారంభం {{!}} Delhi Railway Station stampede live updates {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/national/delhi-railway-station-stampede-live-updates-2365329|access-date=2025-02-16|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/delhi-railway-station-stampede-maha-kumbh-mela-updates-february-16/article69225392.ece|title=Delhi Railway station stampede highlights: 18 dead, several injured; two-member committee formed to probe|last=Bureau|first=The Hindu|date=2025-02-16|work=The Hindu|access-date=2025-02-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>. * 2025 మే 3 న [[గోవా]], శిర్గావ్ లో గల శ్రీ లైరాదేవి ఆలయంలో జాతర సందర్భంగా చేరిన భక్తులమధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఆరుగురు మరణించారు. 70 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|last=Team|first=Herald|date=2025-05-03|title=Shirgao stampede: How the Lairai Devi festival spiralled into disaster|url=https://www.heraldgoa.in/goa/goa/shirgao-stampede-how-the-lairai-devi-festival-spiralled-into-disaster/422344|access-date=2025-05-03|website=Herald Goa|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517185011/https://www.heraldgoa.in/goa/goa/shirgao-stampede-how-the-lairai-devi-festival-spiralled-into-disaster/422344|archive-date=2025-05-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Pioneer|first=The|title=Six killed, 30 injured in stampede at temple festival in North Goa|url=https://www.dailypioneer.com/2025/trending-news/six-killed--30-injured-in-stampede-at-temple-festival-in-north-goa.html|access-date=2025-05-03|website=The Pioneer|language=en|archive-date=2025-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503065901/http://www.dailypioneer.com/2025/trending-news/six-killed--30-injured-in-stampede-at-temple-festival-in-north-goa.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Stampede in Temple: ఘోరం: ఆలయంలో తొక్కిసలాట.. ఆరుగురి మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/several-dead-in-a-stampede-occurred-at-the-temple-in-goa/0700/125079686|access-date=2025-05-03|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2025 జూన్ 4న [[కర్ణాటక]], [[బెంగళూరు|బెంగుళూరులో]] [[ఎం. చిన్నస్వామి స్టేడియం|ఎం]]. చిన్నస్వామి స్టేడియంలో ఆర్సీబీ ([[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్|రాయల్]] ఛాలెంజర్స్ బెంగుళూర్) క్రికెట్ విజయోత్సవాల సందర్భంగా గుమిగూడిన [[2025 బెంగళూరు తొక్కిసలాట|అభిమానుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో]] 11 మంది మరణించారు. పలువురు గాయపడ్డారు<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/chaos-outside-bengalurus-chinnaswamy-stampede-scare-as-thousands-gather-police-conduct-lathicharge-101749037946147.html|title=Stampede-like scenes outside Bengaluru's Chinnaswamy during RCB celebrations, police conduct lathi-charge|date=2025-06-04|work=Hindustan Times|access-date=2025-06-04|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|title=RCB: బెంగళూరు చిన్నస్వామి స్టేడియం వద్ద విషాదం .. తొక్కిసలాటలో 11 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/rcb-victory-parade-in-bengaluru/0400/125100146|access-date=2025-06-04|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2025 సెప్టెంబర్ 28 న తమిళనాడు, [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] లో తమిళ చలనచిత్ర నటుడు , [[తమిళగ వెట్రి కళగం|తమిళగ]] వెట్రి కళగం అధ్యక్షుడు విజయ్ ప్రచారసభ సందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 41 మంది మరణించారు. 124 మంది గాయపడి ఆసుపత్రికి తరలింపబడ్డారు.<ref>{{Cite web|date=2025-09-28|title=Vijay Rally Stampede highlights: BJP backs TVK's CBI probe demand, blames DMK|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/vijay-rally-stampede-live-update-actor-vijay-thalapathy-karur-stampede-victims-minister-senthil-balaji-tamil-nadu-news-101759039298603.html|access-date=2025-09-28|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=TVK Vijay: విజయ్‌ ప్రచారసభలో తొక్కిసలాట|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/38-die-in-stampede-during-tvk-leader-vijay-karur-rally/0700/125177530|access-date=2025-09-28|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/27/dead-and-injured-in-stampede-at-vijay-rally-in-india|title=At least 40 dead and 124 injured in crush at Vijay rally in India|last=Rankin|first=Jennifer|date=2025-09-28|work=The Guardian|access-date=2025-09-28|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-09-29|title=Karur stampede: Nirmala Sitharaman meets affected families, says ‘no words to describe their sorrow’|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karur-stampede-nirmala-sitharaman-meets-affected-families-says-no-words-to-describe-their-sorrow-101759154505084.html|access-date=2025-10-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref>. * 2025 నవంబర్ 1 న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[పలాస కాశీబుగ్గ|కాశీబుగ్గలో]] స్థానిక వేంకటేశ్వరస్వామి వారి ఆలయంలో భక్తుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో 9 మంది మరణించారు, 25 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=kasibugga stampede: కాశీబుగ్గలో తొక్కిసలాట.. 9 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/srikakulam-stampede-in-kasibugga/10/125200692|access-date=2025-11-01|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-11-01|title=One entry, over 15,000 turned up: What led to the deadly Andhra Pradesh temple stampede|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/private-temple-one-entry-what-led-to-the-deadly-andhra-pradesh-srikakulam-temple-stampede-101761991923492.html|access-date=2025-11-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/andhra-pradesh-stampede-what-triggered-kasibugga-temple-tragedy-overcrowding-poor-crowd-management/articleshow/125012407.cms|title=Andhra Pradesh stampede: How sudden crowd triggered Kasibugga temple tragedy, killing 9 devotees|date=2025-11-01|work=The Times of India|access-date=2025-11-01|issn=0971-8257}}</ref>. * 2026 అక్టోబర్ 17 న [[పశ్చిమ బెంగాల్|పశ్చిమ]] బెంగాల్ , [[కోల్‌కాతా|కోల్]] కతాలో చోర్ బగాన్ లో దుర్గాపూజ మండపంలో సామూహిక దుర్గాపూజలో పాల్గొనుటకు వచ్చిన భక్తులమధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో 17 మంది మరణించారు, 25 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|date=2026-10-17|title=17 feared dead after stampede at Kolkata Durga Puja pandal, many others injured|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal-many-injured-10926129/|access-date=2026-10-17|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Durga Puja pandal: దుర్గాపూజ మండపంలో అపశ్రుతి.. 17 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal/0701/126188777|access-date=2026-10-17|website=EENADU|language=te}}</ref>. * == నివారణ == ఇలాంటి ప్రమాదాలలో కొన్ని అనివార్యమైనా , చాలా త్రొక్కిసలాటలను ముందు జాగ్రత్త చర్యలతో నివారించ వచ్చును . * అధికారులకు, స్వయంసేవకులకు ముందుగానే జనసందోహాలను గౌరవపూర్వకముగా నిర్వహించడంలోను, నియంత్రించడంలోను తగిన శిక్షణలు ఇచ్చి వారిని గుంపుల నిర్వహణకు నియంత్రణకు నియోగించుకోవాలి.. సమావేశాలకు, వేడుకలకు ప్రణాళికలు ఏర్పాటు చేయడం, ప్రాంగణాలను ఏర్పాటు చేయడం, సభ్యులను, సందర్శకులను, వరుసలలో వారి కదలికలను పర్యవేక్షించడం, జనసాంద్రతను అదుపులో ఉంచడం జనసందోహ నిర్వహణలో భాగము. అడ్డుకట్టలతోను, తాళ్ళతోను జనులను విభజించడం, అవసరమైతే కొత్తవారు రాకుండా రహదారులను మూసివేయడం వంటి చర్యలు జనసమూహాల నియంత్రణలో భాగము. * అట్టి శిక్షణ గల అధికారులను ప్రజలు గుమికూడే సందర్భాలలో తప్పక వినియోగించుకోవాలి. * సభలు జరిపేటప్పుడు, జనసందోహమును సమీకరించేటప్పుడు విశాలమైన ప్రదేశాలను ఎన్నుకొని జన సాంద్రతను నియంత్రించాలి. * సమావేశాలలో ప్రజలు ప్రవేశించడానికి, బయటపడడానికి చాలా ప్రవేశ, నిర్గమ ద్వారాలను (entrances and exits) ఏర్పాటు చెయ్యాలి. * వరుసలలో నిలబడుట ఇష్టము లేనివారు బయట పడడానికి అవకాశాలు కల్పించాలి. * '''''జనసందోహాలను నిర్ణీత సమయాల్లో, నిర్ణీత స్థలాల్లో, నియమిత సంఖ్యల్లో గుంపులు గుంపులుగా విభజించి ఒక క్రమపద్ధతిలో ముందుకు నడిపించాలి'''''. * యాత్రికులు వారంతట వారొక చోటికి చేరుకోలేరు. '''''కాబట్టి''''' '''''అదుపులో ఉంచగలిగినంత మందినే''''' నిర్వాహకుకులు ఆ యా స్థలములకు నిర్ణీత సమయాలలో విభజించి చేర్చాలి. '''''చదరపు మీటరుకు ఐదుగురు వ్యక్తులు మించకుండా జనసాంద్రతను నియంత్రించాలి.''''' * తగిన ఉక్కు అడ్డుకట్టలు, త్రాళ్ళుతో, గుంపులను విభజించి నియంత్రించి, నిర్వహించాలి. * అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు గుమికూడిన సభలు, సమావేశాల్లో ప్రముఖులు తొక్కిసలాటలకు దారితీసే చర్యలకు పూనుకోకూడదు<ref>{{Cite web|title=Proactive Disaster Management Strategies for Mass Gatherings, Stampedes|url=https://finsindia.org/proactive-disaster-management-strategies-for-49-mass-gatherings-stampedes.html|access-date=2025-01-16|website=finsindia.org}}</ref>. * విపరీతమైన ఎండ, చలి వంటి వాతావరణ పరిస్థితుల నుంచి కొంత రక్షణ కలిపించాలి. * ప్రజలు అసహనానికి లోనవకుండా చూసుకోవాలి. * పిల్లా పాప ఉన్నవారిని, వృద్థులను, వికలాంగులను గౌరవముతో పరిరక్షించుకోవాలని ప్రజలకు హెచ్చరికలు చేస్తూ ఉండాలి. స్వయంసేవకులు గాని, రక్షకభటులు గాని వారి రక్షణకు పూనుకోవాలి. * ఉచితాలు పంచిపెడతామని నియంత్రించలేని సంఖ్యలలో ప్రజలను ఒకచోట సమీకరించడాన్ని ప్రభుత్వాలు నిషేధించాలి. * ప్రమాదాలు జరిగినపుడు రాజకీయాలు, పరస్పర నిందలు చేస్తే సాధించేది లేదు. * గుమిలో జనసాంద్రత పెరిగి, గుంపులో ముందున్న వారు వెనుకనుండి వత్తిడి పెరిగి ముందుకు నెట్టబడినప్పుడు రక్షకభటులు, నిర్వాహకులు ముందున్నవారిని నిలువరించుటకు గాని వారిపై వత్తిడి పెంచుటకు గాని ప్రయత్నించకూడదు. గుంపుకు అడ్డంకులు తొలగించి, దారులు పెంచి జనులను చెదరగొట్టాలి. గుంపులను వెనుకకు నెట్టడం వలన తొక్కిసలాటలు పెరుగుతాయి<ref>{{Cite web|title=The secret science that rules crowds|url=https://www.bbc.com/future/article/20180312-the-secret-science-that-rules-crowds|access-date=2025-01-04|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref>. * '''''విహంగ వీక్షణ:''''' జనసమూహాలు గుమికట్టే ప్రదేశాలను రక్షకభటులు ''''''డ్రోన్స్'''''<nowiki/>' అనే సాంకేతిక పరికరాలు ఉపయోగించి నిరంతరం పర్యవేక్షించవచ్చు. సమూహంలో జనసాంద్రత ప్రమాదకరంగా మారుతున్నప్పుడు, ప్రవేశ, నిర్గమ ద్వారాలలో గుమి ఎక్కువయి అవరోధాలు ఏర్పడుతున్నప్పుడు, భద్రతాసిబ్బంది ఆ సమాచారాన్ని డ్రోన్స్ ద్వారా ఎప్పటికప్పుడు గ్రహిస్తూ తగిన చర్యలు తీసుకుంటూ ప్రమాదాలను తోపులాటలను నివారించగలుగుతారు. అందిన సమాచారాన్ని వారిలో వారు పంచుకొనుటకు కూడా అవకాశం ఉంటుంది<ref>{{Cite web|date=2023-10-16|title=Crowd Monitoring: Utilizing Drones for Public Event Security|url=https://futuramo.com/blog/crowd-monitoring-utilizing-drones-for-public-event-security/|access-date=2025-01-09|website=Team Collaboration, Work Effectiveness & Creativity Tips {{!}} Futuramo Blog|language=en-US}}</ref>. * అధికారులు, నిర్వాహకులు సమాచారాలను, సూచనలను, ఆదేశాలను పరస్పరంగాను, చేరిన ప్రజలతోను ఎప్పటికప్పుడు లౌడ్ స్పీకర్ల ద్వారాను, దూరదర్శినుల తెరల ద్వారాను అందించుకుంటూ ఉండాలి<ref>{{Cite web|last=Desk|first=India TV News|last2=News|first2=India TV|date=2024-07-03|title=Follow these 5 safety measures to avoid stampede at mass gatherings|url=https://www.indiatvnews.com/lifestyle/news/follow-these-5-safety-measures-to-avoid-stampede-at-mass-gatherings-2024-07-03-940150|access-date=2025-01-14|website=www.indiatvnews.com|language=en}}</ref>. * జనసాంద్రత ప్రమాదకర పరిమితులకు చేరుతున్నపుడు కొత్తవారు చేరకుండా ప్రవేశమార్గాలను, అవసరమైతే రహదారులను మూసివేయాలి, వివిధ రవాణా సౌకర్యాలను కూడా నిలిపివేసి '''''జనసాంద్రత సురక్షిత పరిమితులను దాటకుండా జాగ్రత్త వహించాలి'''''<ref name=":1">{{Cite web|title=Stampedes and NDMA guidelines on crowd management|url=https://ilearncana.com/details/Stampedes-and-NDMA-guidelines-on-crowd-management/3949|access-date=2025-06-07|website=ilearncana.com|archive-date=2025-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421071435/https://ilearncana.com/details/Stampedes-and-NDMA-guidelines-on-crowd-management/3949|url-status=dead}}</ref>'''''.''''' '''''ఈ ప్రమాదాలను అరికట్టే సత్తా ప్రభుత్వ యంత్రాంగాలకే ఉంటుంది కాబట్టి ప్రజలకు క్రమశిక్షణ లేదని నిందిస్తే ప్రయోజనం ఉండదు. వ్యక్తిగతంగా బాధ్యతాపరులైనా గుంపులో ఉన్న జనులకు వారిపైన వారికి కాని గుంపుపైన కానీ ఆధీనము ఉండదు. ఆ భావనతోనే అధికారులు, నిర్వాహకులు బాధ్యత వహించి ముందు జాగ్రత్తలు తీసుకొని తొక్కిసలాటలు నివారించాలి.''''' ఈ త్రొక్కిసలాటలను కావాలని ఎవరూ ప్రారంభించరు. ముందుకు పోదామని వెనుక ఉన్నవారు తొందఱపడుతారు. మనుజుల వత్తిడితో ముందున్నవారు ఉక్కిరి బిక్కిరయి ఊపిరి ఆడక ( Compressive Asphyxiation ) మరణించడమో , సొమ్మసిల్లడమో జరుగుతుంది. మనుష్యులపై మనుష్యులు పడినప్పుడు కూడా క్రిందవారికి ఊపిరి ఆడదు. పడిపోవుట వలన గాయాలు తగులుతాయి. ముందున్నవారి పరిస్థితి వెనుక ఉన్నవారికి తెలియదు. వెనుక ఉన్నవారికి ముందున్న వారి పరిస్థితిని తెలియ పఱచి తోపులాటలు అరికట్టాలి. ముఖ్యముగా ప్రజలను చిన్న చిన్న గుంపులుగా విభజించాలి. == వైద్యసదుపాయాలు == సభలు, వేడుకలు, ఉత్సవాలు నిర్వహించేటప్పుడు అస్వస్థతకు, ప్రమాదాలకు గురైన వారికి ప్రాథమిక చికిత్స, గుండె, శ్వాసక్రియలు ఆగిపోయిన వారికి [[హృదయశ్వాసకోశ పునరుజ్జీవనం|హృదయశ్వాసకోశ]] పునరుజ్జీవన చికిత్స (కార్డియో పల్మనరీ రిససిటేషన్), గాయపడినవారి గాయాలకు చికిత్స చేయడానికి వైద్యబృందాలను సిద్ధపఱచుకోవాలి. ఆంబులెన్సులను, దగ్గఱలో ఉన్న వైద్యాలయాలను కూడా సంసిద్ధం చేసుకోవాలి<ref name=":1" />. సొమ్మసిల్లిన వారికి, ఊపిరి తీసుకోవడంలో యిబ్బందిపడుతున్నవారికి '''''ప్రాణవాయువు''''' (ఆక్సిజన్) అందించు ఏర్పాట్లు ముందుగా చేసుకోవాలి. == 1900- 2015 ల మధ్య విపత్తులు (ప్రపంచం) == తొక్కిసలాట కదలడానికి తక్కువ స్థలం ఉన్న ఒక మార్గంలో  ఒక పెద్ద గుంపు తొందరలో ఉన్నప్పుడు  ప్రమాదాలు సంభవిస్తాయి. 1943 లో బెత్నాల్ గ్రీన్ ట్యూబ్ డయాస్టర్ గురించి ఒక రచయిత పేర్కొన్న దాని ప్రకారం , "మంద-ప్రవృత్తి ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేయబడిన జంతువులు గ్రహించిన ప్రమాదం నుండి గ్రహించిన భద్రత వైపు వెళ్ళినప్పుడు అడవిలో తొక్కిసలాటలు ప్రారంభమవుతాయి. ప్రజలు మరింత హేతుబద్ధమైన జీవులుగా భావించబడుతున్నప్పటికీ, అదే కారణంతో తొక్కిసలాటలలో గుంపులతో రావడం వల్ల జరుగుతాయి. [[దస్త్రం:Deaths due to crowd crush and other injuries at Global Mass Gathering Events over 32 years (1990–2022).jpg|thumb|32 సంవత్సరాలలో (1990–2022) తొక్కిసలాటలో జరిగిన మరణాలు, ఇతర గాయాల కారణంగా మరణాలు ]] వంతెనలు, సొరంగాలు వంటి స్థానిక నిర్మాణాలను భారీ జనసమూహంతో తరచుగా ఉన్నప్పుడు, భయాలు, పుకార్లు  ప్రారంభించినప్పుడు, విషాదం జరుగుతాయి.  సౌదీ అరేబియాలోని మినాలో 2015లో జరిగిన తొక్కిసలాట దీనికి ఉదాహరణ. సాకర్ ఆటలు, పండుగలు, సెలవులు, నైట్ క్లబ్బులు, థియేటర్లు, మతపరమైన ఉత్సవాలు, సరైన భద్రత లేకపోవడం, నియంత్రణ లేకపోవడం, మనుషుల ఆందోళన కారణాలుగా అన్నీ తొక్కిసలాటలకు మూలకారణాలుగా పేర్కొనవచ్చును. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో భద్రతా నిబంధనలు ప్రస్తుతం  ప్రపంచంలోనే కఠినంగా ఉన్నాయి<ref>{{Cite web|title=The Worst Human Stampedes|url=https://www.ranker.com/list/worst-human-stampedes-092415/mike-rothschild|access-date=2023-02-06|website=Ranker|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-11819540|title=Timeline: Deadliest stampedes|date=2010-11-23|work=BBC News|access-date=2023-02-06}}</ref>. * 1903 ఇరోక్వోయిస్ థియేటర్ అగ్నిప్రమాదం - యుఎస్ చరిత్రలో అత్యంత ఘోరమైన సింగిల్ బిల్డింగ్ అగ్నిప్రమాదాలలో ఒకటైన ఇరోక్వోయిస్ థియేటర్ అగ్నిప్రమాదం నిర్లక్ష్య అగ్ని రక్షణ, పేలవమైన భద్రతా ప్రమాణాలు, రద్దీ, ఆదిమ అగ్నిమాపక సాంకేతికత  ప్రాణాంతక కలయిక వల్ల సంభవించింది<ref>{{Cite web|title=Fire breaks out in Chicago theater {{!}} December 30, 1903|url=https://www.history.com/this-day-in-history/fire-breaks-out-in-chicago-theater|access-date=2024-07-04|website=HISTORY|language=en}}</ref>. * 1913 ఇటాలియన్ హాల్ విపత్తు - 1913 క్రిస్మస్ రోజున, మిచిగాన్ లోని కాపర్ కంట్రీలో సమ్మె చేస్తున్న గని కార్మికులు, వారి కుటుంబాలు స్థానిక ఇటాలియన్ హాల్ లో యూనియన్ ప్రాయోజిత [[క్రిస్మస్]] వేడుకకు హాజరయ్యారు. ఆ రోజు సాయంత్రం 500 మందికి పైగా హాజరవుతారని భావించిన గని కార్మికుల యూనియన్ వ్యతిరేక వ్యక్తి "ఫైర్!" అని అరవడంతో, మంటలు లేకపోయినా జనం భయాందోళనకు గురై, మొదటి అంతస్తు మెట్ల వైపు పరుగులు తీశారు. జరిగిన తొక్కిసలాటలో 59 మంది చిన్నారులతో సహా మొత్తం 73 మంది మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2013-11-04|title=The Italian Hall Disaster, Calumet, Michigan|url=http://www.genealogia.fi/emi/emi3d31e.htm|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2013-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104163625/http://www.genealogia.fi/emi/emi3d31e.htm|url-status=dead}}</ref> * 1942 కోకోనట్ గ్రోవ్ అగ్నిప్రమాదం- అలంకరణతో నిండిన నైట్ క్లబ్ లో 1942 నవంబరులో 15 నిమిషాల్లో మంటలు చెలరేగి, కాలిన గాయాలు, ఊపిరాడక, తొక్కివేయడంతో సుమారు 490 మంది మరణించారు. * 1943 బెత్నాల్ గ్రీన్ ట్యూబ్ స్టేషన్ విపత్తు - 1943 మార్చి 1 న బెర్లిన్ పై ఒక పెద్ద ఆర్ఎఎఫ్ బాంబు దాడి రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో జర్మన్ ప్రతీకార చర్యల పుకార్లకు దారితీసింది. ఎక్కువమంది చీకట్లో నేలమీద గుంపులుగా ఇరుక్కుపోయి కింద ఉన్న 170 మందికి పైగా చనిపోయారు. ఈ  విపత్తు జరిగిన డెబ్బై నాలుగు సంవత్సరాల తరువాత, మరణించిన వారి గౌరవార్థం ఒక స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించారు. * 1954 [[కుంభమేళా]] తొక్కిసలాట- [[అలహాబాదు|అలహాబాద్]] - భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత మొదటి అమావాస్య పండుగ (మౌని అమావాస్య) అలహాబాద్ లో భయంకరమైన తొక్కిసలాట లో  [[గంగా నది]]<nowiki/>పై ఉన్న ఒక చిన్న భూభాగంలో ప్రజలు గుమిగూడి ఉన్నారు, ఆ తర్వాత జరిగిన తొక్కిసలాటలో సుమారు 800 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2003/aug/28/india.maseehrahman|title=Holy man's gift blamed for 39 dead in stampede|last=Rahman|first=Maseeh|date=2003-08-28|work=The Guardian|access-date=2024-07-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>2013లో అలహాబాద్ లో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 36 మంది చనిపోయారు. * 1989 హిల్స్ బరో విపత్తు- ఏప్రిల్ 15, 1989న లివర్ పూల్, నాటింగ్ హామ్ ఫారెస్ట్ మధ్య జరిగిన ఫుట్ బాల్ మ్యాచ్ [[బ్రిటిష్]] క్రీడా చరిత్రలో అతిపెద్ద విపత్తుగా మారింది. కేవలం 1,600 మంది సేఫ్టీ కెపాసిటీ ఉన్న స్టాండింగ్ రూమ్ ఓన్లీ ఏరియాలోకి 3,000 మందికి పైగా అభిమానులు తరలిరావడంతో స్టేడియం వెలుపల భారీ జనసందోహం తొక్కిసలాటగా మారింది. * 1990 [[హజ్]] తొక్కిసలాట - 1990లో [[సౌదీ అరేబియా]]<nowiki/>లోని మక్కా సమీపంలో "దెయ్యం రాళ్లతో కొట్టడం" ఆచారం సందర్భంగా భారీగా రద్దీగా ఉండే పాదచారుల సొరంగంలో తొక్కిసలాట జరిగింది. పక్కనే ఉన్న వంతెన కూలిపోవడంతో సొరంగంలోకి వెళ్తున్న జనంలో ఏడుగురు పడిపోయారు. తొక్కిసలాటలో 1,426 మంది యాత్రికులు మరణించారు. * 2001 అక్రా స్పోర్ట్స్ స్టేడియం తొక్కిసలాట- ఘనాలోని రెండు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సాకర్ జట్లైన అక్రా హార్ట్స్ ఆఫ్ ఓక్ స్పోర్టింగ్ క్లబ్, అసంటే కొటోకో మధ్య జరిగిన మ్యాచ్ విషాదంగా మారింది,  అల్లర్ల నియంత్రణ అధికారులు మైదానంలోకి బాటిళ్లు, రాళ్లను విసురుతున్న భారీ గుంపుపై బాష్పవాయువును ప్రయోగించారు. దీంతో తొక్కిసలాట జరిగి 127 మంది అభిమానులు చనిపోయారు. [[ఆఫ్రికా]] చరిత్రలోనే అత్యంత ఘోరమైన స్టేడియం విపత్తుల్లో ఇదొకటి. * 2003 స్టేషన్ నైట్ క్లబ్ అగ్నిప్రమాదం - హెవీ మెటల్ బ్యాండ్ గ్రేట్ వైట్ ఫిబ్రవరి 2003 క్లబ్ ప్రదర్శన రోడ్ ఐలాండ్ లోని వెస్ట్ వార్విక్ లోని స్టేషన్ నైట్ క్లబ్ పైకప్పుపై అక్రమ పైరోటెక్నిక్స్ ధ్వని ఇన్సులేషన్ నురగను కాల్చడంతో తొక్కిసలాటగా మారింది. ఐదు నిమిషాల్లో క్లబ్ గుండా మంటలు వ్యాపించాయి, ప్రేక్షకులు (సామర్థ్యానికి మించి) ముందు ద్వారం వైపు దూసుకొచ్చారు. తొక్కిసలాట, మంటలు, పొగ పీల్చడంతో 100 మంది మృతి చెందగా, 200 మంది గాయపడ్డారు. * 2004 జమారత్ బ్రిడ్జి తొక్కిసలాట- 2004లో జమారత్ బ్రిడ్జిపై మరో 'దెయ్యం రాళ్లదాడి' తొక్కిసలాట జరిగి 250 మంది యాత్రికులు మరణించారు. ఈ ఘటన తర్వాత బ్రిడ్జి డిజైన్లో పలు భద్రతా చర్యలు చేపట్టారు. 2006లో మరో తొక్కిసలాట జరిగి 380 మంది చనిపోయారు. * 2005 [[బాగ్దాద్]] వంతెన తొక్కిసలాట -ఆగస్టు 31, 2005 న, ఉత్తర బాగ్దాద్ లో ఉన్న ఒక పుణ్యక్షేత్రం వైపు సుమారు పది లక్షల మంది యాత్రికులు ఉన్నారు . జనం టైగ్రిస్ నదిపై ఉన్న వంతెనను దాటాల్సి వచ్చింది. ఆ రోజు మోర్టార్ దాడి జరగడంతో అప్పటికే జనసమూహం ఉద్రిక్తంగా ఉంది, మూతపడిన వంతెన వైపు వేలాది మంది పరుగులు తీయడంతో భారీ ప్రమాదం సంభవించింది. ప్రజలు వంతెనకు ఇరువైపులా నలిగిపోయారు, నదిలో పడిపోయారు. మొత్తంగా 965 మంది నీటమునిగి చనిపోయారు. * 2010 ప్నోమ్ పెన్హ్ తొక్కిసలాట -2010లో [[కంబోడియా]]<nowiki/>లోని ప్నోమ్ పెన్ లో బోన్ ఓం టౌక్ గా పిలిచే మూడు రోజుల వాటర్ ఫెస్టివల్ సందర్భంగా (వంతెన కూలిపోబోతోందన్న వార్త జనంలో వ్యాపించడంతో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 340 మందికి పైగా మరణించారు కచ్చితమైన కారణాలు తెలియరాలేదు. * 2015 మినా తొక్కిసలాట - 2015 సెప్టెంబరు 24న హజ్ యాత్ర సందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 2400 మందికి పైగా ముస్లిం యాత్రికులు మరణించారు<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-12-10|title=AP count: Over 2,400 killed in Saudi hajj stampede, crush|url=https://apnews.com/general-news-3a42a7733a8b476889bb4b7b3be3560e|access-date=2024-07-04|website=AP News|language=en}}</ref>. మక్కాకు కేవలం మూడు మైళ్ల దూరంలో ఉన్న మినా లోయలో రెండు మిలియన్ల మంది యాత్రికులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. మినా జమారత్ ప్రదేశం, ఇక్కడ నాలుగు-అంతస్తుల పాదచారుల వంతెనలో స్తంభాలను ఏర్పాటు చేస్తారు, యాత్రికులు దెయ్యాన్ని  గులకరాళ్ళతో స్తంభాలను కొట్టడం జరుగుతుంది == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:త్రొక్కిసలాట మరణాలు]] pm7hbluxz7f0lo0sosf46gqdwoyvwtv 4983448 4983447 2026-10-18T01:34:12Z డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి 106536 /* 21 వ శతాబ్దములో జరిగిన కొన్ని ముఖ్యమైన తొక్కిసలాటల మరణాలు */ ఖాళీ తొలగింపు 4983448 wikitext text/x-wiki '''తొక్కిసలాట మరణాలు''', (Stampede deaths) అంటే జనం విపరీతముగా గుమికూడి తోసుకోవడం వలన కలిగే ప్రమాదపు మరణాలు. తొక్కిసలాట మరణాలను ఈ విధంగా “ది డాక్టర్స్ ఫ్రీ డిక్షనరీ లో నిర్వచించారు “  మతపరమైన తీర్థయాత్రలలో, క్రీడలలో, సంగీత కార్యక్రమాల సమయంలో సంభవించే మానవ విపత్తు, పేలుడు, అగ్నిప్రమాదం లేదా తొక్కిసలాటకు కారణమయ్యే ఇతర  ఆకస్మిక  సంఘటనలన  కారణంగా, జనం తోపిడికి గురై ఇతరుల మధ్య నలిగిపోయినపుడు (క్రౌడ్ క్రష్) లేదా ఒకరిపై ఒకరు పడిపోయి నలిగిపోయినపుడు ఊపిరాడకపోవడం (క్రౌడ్ కొలాప్స్) వల్ల ఇలాంటి మరణాలు సంభవిస్థాయి<ref>{{Cite web|title=human stampede|url=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/human+stampede|access-date=2023-02-06|website=TheFreeDictionary.com}}</ref>.  “ డి డిక్షనరీ.కామ్ “  నిర్వచించిన ప్రకారం “  అకస్మాత్తుగా, ఉన్మాదంతో కూడిన హడావిడి లేదా భయానికి గురైన జంతువుల గుంపు, ముఖ్యంగా పశువులు లేదా గుర్రాల గుంపు  ఇతర జంతువులనుంచి ప్రమాదం వచ్చినప్పుడు ఒకే దిశలో పరుగెత్తితే తొక్కిసలాటలు సంభవిస్తాయి”<ref>{{Cite web|title=Definition of stampede {{!}} Dictionary.com|url=https://www.dictionary.com/browse/stampede|access-date=2023-02-06|website=www.dictionary.com}}</ref> . మనుజుల విషయంలో పెద్ద జనసమూహం ఒకే లక్ష్యంతో ఒక దిశలో తొందరపాటుతో ఒకరినొకరు తోసుకుంటూ వెళ్ళడం వలన తొక్కిసలాటలు జరుగుతాయి<ref>{{Cite web|date=2025-01-05|title=Definition of STAMPEDE|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/stampede|access-date=2025-01-08|website=www.merriam-webster.com|language=en}}</ref>. == అవలోకనం == [[దస్త్రం:Phnom Penh stampede - VOA - Buddhist Ceremony.jpg|thumb|ఫ్నోమ్ పెన్హ్ తొక్కిసలాట - బౌద్ధ సన్యాసుల వేడుక]] తొక్కిసలాట మరణాలు ప్రపంచపు నలుమూలలా జరుగుతూ ఉన్నా అవి ఎక్కువగా మూడవ ప్రపంచపు దేశాలలోనే జరుగుతాయి. అధిక జనాభా, ఎక్కువ మంది గుమికూడుట, నిర్వాహకులకు, ప్రభుత్వాధికారులకు గుంపుల నిర్వహణలలో తగిన శిక్షణ లేకపోవుట ( అందుచే వారికి ఏర్పడే అశక్తత, ఉదాసీనత ), ముందుగా తొక్కిసలాటలను నిరోధించుటకు ప్రణాళికలు, ముందు జాగ్రత్తలు లేకపోవుట, విశాలమైన దారులు ఇరుకు దారులలోనికి ప్రవేశించుట ఈ ప్రమాదాలకు కారణాలు<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/01/how-do-crowd-crushes-happen-stampede-myth-what-happened-in-the-seoul-itaewon-halloween-crush|title=Crowd crushes: how disasters like Itaewon happen, how can they be prevented, and the ‘stampede’ myth|last=Lock|first=Samantha|date=2022-11-01|work=The Guardian|access-date=2024-07-02|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>.<ref>{{Cite web|last=Nomads|first=World|title=How to Survive a Stampede|url=https://www.worldnomads.com/travel-safety/worldwide/how-to-survive-a-stampede|access-date=2023-02-06|website=www.worldnomads.com}}</ref> == బాధ్యత == తొక్కిసలాటలు జరగడంలో బాధ్యత ఆ యా వేడుకల నిర్వాహకులపైనా, ప్రాంగణపు యజమానులపైనా, ప్రణాళికను ఏర్పాటుచేసిన వారిపైనా, ప్రభుత్వాధికారులపైనా ఉమ్మడిగా ఉంటుంది. కాని ఎవరికివారు తమతప్పు లేదని తప్పించుకుని ఇతరులను నిందించడం సర్వసాధారణం.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/magazine/2011/02/07/crush-point|title=Crush Point|last=Seabrook|first=John|date=2011-01-30|work=The New Yorker|access-date=2025-01-01|language=en-US|issn=0028-792X}}</ref> గుంపులో ఉన్నవారికి వారిపైన గానీ గుంపుపై గాని ఆధీనం ఉండదు. కాబట్టి వారిని నిందించడం తగదు. '''''వేడుకల్లోను, సభల్లోను పాల్గొనేవారిని క్రమపద్ధతిలో నడిపించే బాధ్యత వేడుక నిర్వాహకుల పైన, వారికి సహకరించే రక్షకభటుల పైన ఉంటుంది'''''<ref name=":2" />'''''.''''' '''''పెద్ద పెద్ద సభలు, సమావేశాలను ఏర్పాటు చేసేటప్పుడు ప్రజల సంక్షేమం తమ ప్రథమ లక్ష్యంగా నిర్వాహకులు, ప్రభుత్వయంత్రాంగం పరిగణించాలి'''''<ref>{{Cite web|last=djd1039897909|date=2023-09-27|title=Crowd Control Barriers: Ensuring Order and Safety at Large-Scale Events|url=https://www.kingcats-fence.com/crowd-control-barriers-ensuring-order-and-safety-at-large-scale-events/|access-date=2025-02-01|website=Kingcats-fence.com|language=en-US}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://ndma.gov.in/sites/default/files/PDF/Reports/managingcrowdsguide.pdf|access-date=2025-02-01|website=ndma.gov.in}}</ref>. == జనసాంద్రత == జనసాంద్రత పెరుగుతున్నకొలది తొక్కిసలాట ప్రమాదాల అవకాశాలు పెరుగుతాయి. ఒక చదరపు మీటరులో ఇద్దఱు వ్యక్తులు స్వేచ్ఛగా ఒకరికొకరు తగలకుండా కదలగలరు. చదరపు మీటరులో ముగ్గురు , నలుగురు వ్యక్తులున్నా ప్రమాదాలకు అవకాశాలు తక్కువ<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/03/hajj-crush-how-crowd-disasters-happen-and-how-they-can-be-avoided|title=Hajj crush: how crowd disasters happen, and how they can be avoided|last=Benedictus|first=Leo|date=2015-10-03|work=The Guardian|access-date=2025-01-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. చదరపు మీటరులో ఆరుగురు కాని అంతకు మించిగాని వ్యక్తులుంటే వారి కదలికలపై వారికి ఆధీనం తప్పుతుంది. గుమితో కూడి కదలవలసి వస్తుంది. అపుడు ప్రమాదాలకు అవకాశం కలుగుతుంది. '''''చదరపు మీటరులో''''' '''''ఎనిమిదిమంది ఉంటే ప్రమాదాలకు''''', '''''ప్రాణనష్టాలకు అవకాశాలు బాగా పెరుగుతాయి'''''. గుంపులో జనసాంద్రత పెరిగి వత్తిడి పెరిగినపుడు వ్యక్తులు ఒకరికొకరు ఆధారమవుతారు. ఆ పరిస్థితిలో ఎవరైనా క్రింద పడితే, వారి ప్రక్కన ఉన్నవారు కూడా ఆధారం తప్పి పేకముక్కల్లా ఒకరిపై యింకొకరు పడిపోతారు. అప్పుడు క్రింద నున్నవారు, మధ్యలో ఉన్నవారు నలిగి ఊపిరాడక (asphyxiation) మరణించే అవకాశముంది<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/03/hajj-crush-how-crowd-disasters-happen-and-how-they-can-be-avoided|title=Hajj crush: how crowd disasters happen, and how they can be avoided|last=Benedictus|first=Leo|date=2015-10-03|work=The Guardian|access-date=2025-01-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. గుంపులో జనసాంద్రత పెరిగి, '''''ఒక చదరపు మీటరులో పదిమంది''''', '''''లేదా అంతకుమించి ఉంటే''''' ఒకరిపై ఇంకొకరి వత్తిడి పెరిగి అణిగిపోయిన వారికి ఊపిరి ఆడక శ్వాసబంధనం కలుగుతుంది. శ్వాస బంధించిపోవడం (asphyxia) వలన మరణాలు కలుగుతాయి<ref>{{Cite journal |last=Haghani |first=Milad |last2=Lovreglio |first2=Ruggiero |date=2022-12-09 |title=Data-based tools can prevent crowd crushes |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adf5949 |journal=Science |language=en |volume=378 |issue=6624 |pages=1060–1061 |doi=10.1126/science.adf5949 |issn=0036-8075}}</ref>. నవీనకాలంలో రవాణా సౌకర్యాలు బాగా పెరగడంవలన వేడుకలకు, ఉత్సవాలకు ప్రజలు అధికసంఖ్యల్లో గుమిగూడ గలుగుతున్నారు. '''''గుమిగూడిన జనులను గుంపులు, గుంపులుగా విభజిస్తూ జనసాంద్రతను అదుపులో పెట్టడంలోను''''', '''''వారి కదలికలను నియంత్రించడంలోను''''' నిర్వాహకులు విఫలమైతే తొక్కిసలాటలు జరిగే ప్రమాదం ఉంటుంది. == ప్రేరణలు == ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో గుమికూడి జనసాంద్రత ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు నటులు, పాటగాళ్లు, వక్తలు, లేక మతగురువులు, జనుల ముందుకు అకస్మాత్తుగా వస్తే, జనం మూకుమ్మడిగా ముందుకు తోసుకుపోయి తొక్కిసలాటలు ప్రారంభించగలరు. గుమిగూడిన ప్రజలను అడ్డుకొనుటకు రక్షకభటులు వారిపై బాష్పవాయువు, లాఠీచార్జీల వంటి చర్యలకు పూనుకున్నా తొక్కిసలాటలు జరగడానికి అవకాశం ఉంది<ref>{{Cite web|date=2024-12-09|title=Crowd Surges: Causes, Risks, And How To Ensure Safety At Large Events {{!}} Morris & Dewett|url=https://morrisdewett.com/crowd-surge/|access-date=2025-01-07|website=morrisdewett.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Reuters|date=2022-10-15|title=Police’s tear gas main cause of death in Indonesia soccer stampede: investigators|url=https://www.cnn.com/2022/10/14/asia/indonesia-stadium-disaster-tear-gas-investigation-intl-hnk/index.html|access-date=2025-01-08|website=CNN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Allahabad stampede kills 36 Kumbh Mela pilgrims {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/kumbh-mela-stampede-allahabad-update-idINDEE91907I20130211|access-date=2025-01-08|website=web.archive.org|archive-date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811113304/https://in.reuters.com/article/kumbh-mela-stampede-allahabad-update-idINDEE91907I20130211|url-status=dead}}</ref>.[[దస్త్రం:1988_Dasharath_Stadium_disaster.jpg|thumb|1988 దశరథ స్టేడియం ప్రమాదము ]] == 21 వ శతాబ్దములో జరిగిన కొన్ని ముఖ్యమైన తొక్కిసలాటల మరణాలు == * 2004 ఏప్రిల్ 12 లో లక్నో నగరములో ఉచిత చీరల పంపిణీలో 21 మంది స్త్రీలు మరణించారు. * 2005 జనవరి లో [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>లో ఒకగుడి వద్ద తొక్కిసలాటలో 265 మంది హిందూ యాత్రికులు మరణించారు. * 2005 డిసెంబరు లో 42 మంది వఱద బాధితులు వస్తువుల పంపిణి సందర్భములో దక్షిణ భారతములో మరణించారు. * 2007 అక్టోబర్ 3 న ఉత్తర భారతములో 14 మంది స్త్రీలు ఒక రైల్వే స్టేషనులో మరణించారు. * 2008 మార్చి 27 న ఒక గుడిలో 8 మంది మరణించారు. * 2008 ఆగష్టు 3 న [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] లో [[నైనా దేవి|నైనాదేవి]] గుడి వద్ద 162 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7539509.stm|title=India temple stampede 'kills 140'|date=2008-08-03|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref> . * 2008 సెప్టెంబరు 30 న [[జోధ్‌పూర్|జోధ్ పూరు]]లో చాముండేశ్వరి దేవి గుడి వద్ద 224 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7539851.stm|title=Timeline: Most deadly stampedes|date=2010-03-04|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref>. బాంబు ఉందనే పుకారు విని పరుగులు పెట్టడం యీ ప్రమాదం జరిగింది. * 2010 మార్చి 4 న రాం- జానకి గుడి వద్ద కుందా లో 71 మంది మరణించారు. * [[2011 శబరిమల తొక్కిసలాట|2011 జనవరి 15న]] [[శబరిమల]] గుడి వద్ద 106 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2011-01-21|title=Pullumedu Stampede Toll Climbs to 106 {{!}} Sabarimala Accident {{!}}Helpline phone numbers at Sabarimala {{!}} Pollachi News|url=http://www.pollachinews.com/2011/01/pullumedu-stampede-toll-climbs-to-106.html|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2011-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110121073000/http://www.pollachinews.com/2011/01/pullumedu-stampede-toll-climbs-to-106.html|url-status=dead}}</ref>. * 2011 నవంబరు 8 న [[హరిద్వార్]] లో గంగానదీ తీరములో 16 గురు మరణించారు. * 2013 ఫిబ్రవరి 10 న [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్]] లో [[కుంభమేళా]] ఉత్సవాల సందర్భంగా అలహాబాద్ రైల్వే స్టేషనులో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 36 గురు మరణించారు. ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనం ప్రకారం రైల్వే స్టేషనులో అధికంగా వస్తున్న ప్రజలను అదుపు చేయడానికి రైల్వే పోలీసులు జరిపిన లాఠీ చార్జిలో యాత్రికుల తొక్కిసలాట జరిగింది. * 2013 అక్టోబరు 13 న [[నవరాత్రి]] ఉత్సవాలలో రత్నాఘర్ మాత గుడి ,మధ్యప్రదేశ్ లో 115 మంది మరణించారు. * (2014 అక్టోబరు 3 న [[పాట్నా]] గాంధీ మైదానములో దశరా ఉత్సవాలలో 32 మంది మరణించారు<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/32-killed-50-injured-in-stampede-during-dussehra-celebrations-in-patnas-gandhi-maidan/articleshow/44230829.cms|title=32 killed, 50 injured in stampede during Dussehra celebrations in Patna's Gandhi Maidan|date=2014-10-03|work=The Times of India|access-date=2024-07-04|issn=0971-8257}}</ref>. * 2015 జూలై 14 న [[గోదావరి]] పుష్కరాల ప్రారంభ దినమునాడు రాజమండ్రిలో 27 మంది యాత్రికులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-33518240|title=India stampede 'kills 27 pilgrims' in Andhra Pradesh|date=2015-07-14|work=BBC News|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref>. * 2015 ఆగష్టు 10 న ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రం దియోగఢ్ లో దుర్గామాత ఆలయములో తొక్కిసలాటలో 11 మంది మృత్యువాత పడ్డారు. * 2015 సెప్టెంబరు 24 నాడు మక్కాలో 2400 మందికి పైగా హాజ్ యాత్రికులు త్రొక్కిసలాటలో మరణించారు<ref name=":0" />. 2006 తర్వాత హాజ్ యాత్రలో మరల అధిక సంఖ్యలో యింతమంది యాత్రికులు మరణించడము అనేకులు గాయపడడం జరిగింది. యాత్రికులను గుంపులుగా విభజించి, జనసందోహమును నియంత్రించడములో సౌదీ రక్షకభటులు, కార్యకర్తలు వైఫల్యము చెందారు. [[దస్త్రం:The_way_to_Jamarat_Bridge_3.JPG|thumb|జమరాట్ వంతెనకు మార్గం]] * 2017 సెప్టెంబరు 29 నాడు ముంబాయి ఎల్ఫిన్ స్టోన్ ట్రైన్ స్టేషన్ వద్ద కాలివంతెనపై జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 22 మంది మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2019-03-15|title=Mumbai bridge collapse: Here's a look back of the Elphinstone Road stampede - CNBC TV18|url=https://www.cnbctv18.com/economy/mumbai-bridge-collapse-heres-a-look-back-of-the-elphinstone-road-stampede-2610921.htm|access-date=2024-07-04|website=CNBCTV18|language=en}}</ref>. వంతెన కూలిపోతుందేమో అనే భయముతో ప్రజలు తోపులాట ప్రారంభించారు. * 2020 జనవరి 7 నాడు [[ఇరాన్]] లో ఖాసిం సోలైమని అంత్యక్రియల ఊరేగింపు త్రొక్కిసలాటలో 56 మరణించారు. 200 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|date=2020-01-08|title=Iran Gen. Qasem Soleimani Funeral Stampede: 56 Killed {{!}} Time|url=https://time.com/5760392/qasem-soleimani-funeral-stampede/|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2020-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108073444/https://time.com/5760392/qasem-soleimani-funeral-stampede/|url-status=dead}}</ref>. * 2020 ఆగష్టు 22 నాడు లాస్ ఒలివోస్ , లిమా , పెరూ లో చట్ట వ్యతిరేకముగా జనులు గుమికూడిన నైట్ క్లబ్ పై పోలీసులు దాడి చేసినపుడు త్రొక్కిసలాటలో 13 గురు చనిపోయారు<ref>{{Cite web|last=Silva|first=Jimena de la Quintana,Daniel|date=2020-08-23|title=At least 13 people die in stampede, as police raid club breaking coronavirus restrictions|url=https://www.cnn.com/2020/08/23/americas/peru-nighclub-covid-stampede-intl-scli/index.html|access-date=2024-07-04|website=CNN|language=en}}</ref>. కోవిడ్ ను నియంత్రించుటకు జనులు గుమికూడుటను అచటి ప్రభుత్వము నిషేధించింది. * 2021 ఏప్రిల్ 30, న , మౌంట్ మేరన్ , ఇజ్రాయిల్ లో మత సంబంధ ఉత్సవములో జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 45 మరణించారు, 150 మంది గాయపడ్డారు. * 2021 నవంబరు 5 , న ఉత్తర అమెరికా దేశం హ్యూష్టన్ నగరములో ‘ ఆష్ట్రో వరల్డ్ ‘ గాన కచేరీ సభలో జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 9 మంది మరణించారు , 300 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Texas A&M student hurt at Astroworld dies; death toll at 9|url=https://www.yahoo.com/entertainment/police-radioed-crushing-type-injuries-183952486.html|access-date=2023-02-07|website=www.yahoo.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bursztynsky|first=Jessica|title=Officials confirm eight people, including two teens, are among the dead after Houston music festival stampede|url=https://www.cnbc.com/2021/11/06/officials-confirm-eight-people-including-two-teens-are-among-the-dead-after-houston-music-festival-stampede.html|access-date=2023-02-07|website=CNBC}}</ref>. * 2022 అక్టోబరు 29, న దక్షిణ కొరియా, సియోల్ లో హేలొవిన్ ఉత్సవ వేడుకల సందర్భముగా జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 154 మంది మృతిచెందారు. ఒక సినిమానటి వచ్చారనే వార్తతో ఆమెను చూడటానికి ప్రజలు తోసుకొని ముందుకు వెళ్ళాలని ప్రయత్నించడము వలన ఈ ప్రమాదము జరిగింది<ref>{{Cite web|last=Yeung|first=Sophie Jeong,Gawon Bae,Paula Hancocks,Hilary Whiteman,Jessie|date=2022-10-30|title=What we know about the deadly Halloween disaster in Seoul|url=https://www.cnn.com/2022/10/30/asia/seoul-itaewon-halloween-crush-explainer-intl-hnk/index.html|access-date=2023-02-07|website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/eight-die-in-stampede-at-chandrababu-naidus-public-meeting/article66314760.ece|title=Eight die in stampede at Chandrababu Naidu’s public meeting|last=Varma|first=P. Sujatha|date=2022-12-29|work=The Hindu|access-date=2023-02-07|issn=0971-751X}}</ref>. * 2022 డిసెంబరు 28 న భారతదేశం ఆంధ్రప్రదేశ్ [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరుజిల్లా]] కందుకూరులో ఒక రాజకీయపక్ష సభలో తొక్కిసలాట వలన కొందఱు కాలువలో పడగా, ఎనమండుగురు మృతిచెందారు. మరికొందఱు గాయపడ్డారు<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/eight-die-in-stampede-at-chandrababu-naidus-public-meeting/article66314760.ece|title=Eight die in stampede at Chandrababu Naidu’s public meeting|last=Varma|first=P. Sujatha|date=2022-12-29|work=The Hindu|access-date=2023-02-07|issn=0971-751X}}</ref>. * 2023 జనవరి 1, న ఆంధ్రప్రదేశ్, [[గుంటూరు]]<nowiki/>లో ఒక రాజకీయపక్ష సభలో చీరలు, వస్తువులు కానుకలు పంపిణీ సందర్భములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో ముగ్గురు మహిళలు మృతిచెందారు<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/one-killed-several-injured-in-stampede-at-chandrababu-naidus-meeting-in-andhra-pradeshs-guntur/articleshow/96665054.cms|title=3 killed, several injured in stampede at Chandrababu Naidu's meeting in Andhra Pradesh's Guntur|date=2023-01-01|work=The Times of India|access-date=2024-07-04|issn=0971-8257}}</ref>. * 2023 ఫిబ్రవరి 4న [[చెన్నై]] తిరుపత్తూరు జిల్లాలో వాణియంబాడి ప్రాంతములో మురుగన్ తైపూసం ఉత్సవాల సందర్భములో ఒక ప్రైవేటు సంస్థ తలపెట్టిన ఉచిత చీరలు ధోవతీల పంపిణి కార్యక్రమములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో నలుగురు మహిళలు మరణించారు. పదిమంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Tamil Nadu: ఉచిత చీరల పంపిణీలో తొక్కిసలాట.. నలుగురు మహిళల మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/stampede-at-free-saree-distribution-event-in-tamil-nadu-4-women-dead/0700/123020889|access-date=2023-02-07|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2024 జూలై 2న ఉత్తరప్రదేశ్, హథ్రాస్ లో ఒక ఆధ్యాత్మిక సమావేశములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 122 మంది మరణించారు, 150 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Hathras tragedy: ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమంలో తొక్కిసలాట.. 116కి చేరిన మృతుల సంఖ్య|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/several-dead-after-stampede-broke-out-at-a-religious-event-in-up/0700/124122659|access-date=2024-07-02|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-07-02|title=హథ్రాస్‌లో 122కు చేరిన మృతులు... పరిహారం ప్రకటించిన యూపీ సీఎం|url=https://www.ap7am.com/tn/805338/cm-adityanath-announces-rs-2-lakh-ex-gratia-for-families-of-deceased|access-date=2024-07-02|website=ap7am.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2024-07-02/many-killed-in-stampede-at-religous-gathering-in-north-india/104050938|title=More than 100 killed during stampede at religious gathering in India|date=2024-07-02|work=ABC News|access-date=2024-07-04|language=en-AU}}</ref>. * 2024 డిసెంబర్ 4న [[తెలంగాణా]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాదులో]] ఒక చలనచిత్రం విడుదల సందర్భంలో చిత్రం నాయకుని చూడడానికి వచ్చిన అభిమానుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఒక స్త్రీ మరణించింది. ఆమె కుమారుడు అస్వస్థతకు గురి అయ్యాడు.<ref>{{Cite web|last=Chandra|first=Bolleddu Sarath|title=Pushpa Movie Tragedy: పుష్ప2 మూవీ రిలీజ్‌‌లో విషాదం, తొక్కిసలాటలో మహిళ మృతి..బాలుడి పరిస్థితి విషమం|url=https://telugu.hindustantimes.com/telangana/rtc-cross-roads-stampede-woman-killed-during-pushpa-2-premiere-121733357823764.html|access-date=2024-12-14|website=Hindustantimes Telugu|language=te}}</ref> * 2024 డిసెంబర్ 18న ఇబిదాన్ నగరం, నైజీరియాలో ఒక మతోత్సవంలో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 32 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite web|title=Dozens killed in stampede at youth festival in Nigeria|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/12/19/nigeria-stampede-at-youth-festival-causes-multiple-deaths|access-date=2024-12-21|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> * 2025 జనవరి 8న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తిరుపతి|తిరుపతిలో]] వైకుంఠద్వార దర్శనం టోకెన్ల కోసం వచ్చిన భక్తుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఆరుగురు మరణించారు. పలువురు గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite web|title=Tirupati: తిరుపతిలో తోపులాట.. ఆరుగురు భక్తులు మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/woman-dies-in-tirupati-at-vishnu-nivasam/1701/125005104|access-date=2025-01-08|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-01-08|title=At least 6 killed, several injured in stampede at Tirupati|url=https://indianexpress.com/article/india/four-killed-several-injured-stampede-tirupati-9767763/?ref=hometop_hp|access-date=2025-01-08|website=The Indian Express|language=en}}</ref>. * 2025 జనవరి 29న [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]] లో [[కుంభమేళా]] ఉత్సవసందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 30 మంది మరణించారు. మరో 60 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Prayagraj: ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో తొక్కిసలాట.. 30 మంది మృతి: మహాకుంభ్‌ డీఐజీ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/mahakumbh-dig-vaibhavkrishna-said-30-people-lost-their-lives-in-the-stampede-at-prayagraj/0700/125017906|access-date=2025-01-29|website=EENADU|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2025-01-29|title=Mahakumbh Mela: Thirty killed in crush at India's Kumbh Mela festival|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3rwjnr12lwo|access-date=2025-01-29|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref> * 2025 ఫిబ్రవరి 15న [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూ]] [[ఢిల్లీ]], [[భారతదేశం|భారత]] [[కేంద్రపాలిత ప్రాంతం|కేంద్ర]] పాలిత ప్రాంతం, రైల్వేస్టేషన్లో కుంభమేళాలో పాల్గొనుటకై ప్రయాగ్ రాజ్ కు వెళ్తున్న యాత్రికుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ముగ్గురు చిన్నపిల్లలతో సహా 18 మంది మరణించారు. 30 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=న్యూఢిల్లీ రైల్వేస్టేషన్‌ తొక్కిసలాట ఘటన.. ద్విసభ్య కమిటీ విచారణ ప్రారంభం {{!}} Delhi Railway Station stampede live updates {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/national/delhi-railway-station-stampede-live-updates-2365329|access-date=2025-02-16|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/delhi-railway-station-stampede-maha-kumbh-mela-updates-february-16/article69225392.ece|title=Delhi Railway station stampede highlights: 18 dead, several injured; two-member committee formed to probe|last=Bureau|first=The Hindu|date=2025-02-16|work=The Hindu|access-date=2025-02-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>. * 2025 మే 3 న [[గోవా]], శిర్గావ్ లో గల శ్రీ లైరాదేవి ఆలయంలో జాతర సందర్భంగా చేరిన భక్తులమధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఆరుగురు మరణించారు. 70 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|last=Team|first=Herald|date=2025-05-03|title=Shirgao stampede: How the Lairai Devi festival spiralled into disaster|url=https://www.heraldgoa.in/goa/goa/shirgao-stampede-how-the-lairai-devi-festival-spiralled-into-disaster/422344|access-date=2025-05-03|website=Herald Goa|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517185011/https://www.heraldgoa.in/goa/goa/shirgao-stampede-how-the-lairai-devi-festival-spiralled-into-disaster/422344|archive-date=2025-05-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Pioneer|first=The|title=Six killed, 30 injured in stampede at temple festival in North Goa|url=https://www.dailypioneer.com/2025/trending-news/six-killed--30-injured-in-stampede-at-temple-festival-in-north-goa.html|access-date=2025-05-03|website=The Pioneer|language=en|archive-date=2025-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503065901/http://www.dailypioneer.com/2025/trending-news/six-killed--30-injured-in-stampede-at-temple-festival-in-north-goa.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Stampede in Temple: ఘోరం: ఆలయంలో తొక్కిసలాట.. ఆరుగురి మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/several-dead-in-a-stampede-occurred-at-the-temple-in-goa/0700/125079686|access-date=2025-05-03|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2025 జూన్ 4న [[కర్ణాటక]], [[బెంగళూరు|బెంగుళూరులో]] [[ఎం. చిన్నస్వామి స్టేడియం|ఎం]]. చిన్నస్వామి స్టేడియంలో ఆర్సీబీ ([[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్|రాయల్]] ఛాలెంజర్స్ బెంగుళూర్) క్రికెట్ విజయోత్సవాల సందర్భంగా గుమిగూడిన [[2025 బెంగళూరు తొక్కిసలాట|అభిమానుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో]] 11 మంది మరణించారు. పలువురు గాయపడ్డారు<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/chaos-outside-bengalurus-chinnaswamy-stampede-scare-as-thousands-gather-police-conduct-lathicharge-101749037946147.html|title=Stampede-like scenes outside Bengaluru's Chinnaswamy during RCB celebrations, police conduct lathi-charge|date=2025-06-04|work=Hindustan Times|access-date=2025-06-04|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|title=RCB: బెంగళూరు చిన్నస్వామి స్టేడియం వద్ద విషాదం .. తొక్కిసలాటలో 11 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/rcb-victory-parade-in-bengaluru/0400/125100146|access-date=2025-06-04|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2025 సెప్టెంబర్ 28 న తమిళనాడు, [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] లో తమిళ చలనచిత్ర నటుడు , [[తమిళగ వెట్రి కళగం|తమిళగ]] వెట్రి కళగం అధ్యక్షుడు విజయ్ ప్రచారసభ సందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 41 మంది మరణించారు. 124 మంది గాయపడి ఆసుపత్రికి తరలింపబడ్డారు.<ref>{{Cite web|date=2025-09-28|title=Vijay Rally Stampede highlights: BJP backs TVK's CBI probe demand, blames DMK|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/vijay-rally-stampede-live-update-actor-vijay-thalapathy-karur-stampede-victims-minister-senthil-balaji-tamil-nadu-news-101759039298603.html|access-date=2025-09-28|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=TVK Vijay: విజయ్‌ ప్రచారసభలో తొక్కిసలాట|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/38-die-in-stampede-during-tvk-leader-vijay-karur-rally/0700/125177530|access-date=2025-09-28|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/27/dead-and-injured-in-stampede-at-vijay-rally-in-india|title=At least 40 dead and 124 injured in crush at Vijay rally in India|last=Rankin|first=Jennifer|date=2025-09-28|work=The Guardian|access-date=2025-09-28|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-09-29|title=Karur stampede: Nirmala Sitharaman meets affected families, says ‘no words to describe their sorrow’|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karur-stampede-nirmala-sitharaman-meets-affected-families-says-no-words-to-describe-their-sorrow-101759154505084.html|access-date=2025-10-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref>. * 2025 నవంబర్ 1 న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[పలాస కాశీబుగ్గ|కాశీబుగ్గలో]] స్థానిక వేంకటేశ్వరస్వామి వారి ఆలయంలో భక్తుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో 9 మంది మరణించారు, 25 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=kasibugga stampede: కాశీబుగ్గలో తొక్కిసలాట.. 9 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/srikakulam-stampede-in-kasibugga/10/125200692|access-date=2025-11-01|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-11-01|title=One entry, over 15,000 turned up: What led to the deadly Andhra Pradesh temple stampede|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/private-temple-one-entry-what-led-to-the-deadly-andhra-pradesh-srikakulam-temple-stampede-101761991923492.html|access-date=2025-11-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/andhra-pradesh-stampede-what-triggered-kasibugga-temple-tragedy-overcrowding-poor-crowd-management/articleshow/125012407.cms|title=Andhra Pradesh stampede: How sudden crowd triggered Kasibugga temple tragedy, killing 9 devotees|date=2025-11-01|work=The Times of India|access-date=2025-11-01|issn=0971-8257}}</ref>. * 2026 అక్టోబర్ 17 న [[పశ్చిమ బెంగాల్|పశ్చిమ]]<nowiki/>బెంగాల్, [[కోల్‌కాతా|కోల్]] కతాలో చోర్ బగాన్ లో దుర్గాపూజ మండపంలో సామూహిక దుర్గాపూజలో పాల్గొనుటకు వచ్చిన భక్తులమధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో 17 మంది మరణించారు, 25 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|date=2026-10-17|title=17 feared dead after stampede at Kolkata Durga Puja pandal, many others injured|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal-many-injured-10926129/|access-date=2026-10-17|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Durga Puja pandal: దుర్గాపూజ మండపంలో అపశ్రుతి.. 17 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal/0701/126188777|access-date=2026-10-17|website=EENADU|language=te}}</ref>. * == నివారణ == ఇలాంటి ప్రమాదాలలో కొన్ని అనివార్యమైనా , చాలా త్రొక్కిసలాటలను ముందు జాగ్రత్త చర్యలతో నివారించ వచ్చును . * అధికారులకు, స్వయంసేవకులకు ముందుగానే జనసందోహాలను గౌరవపూర్వకముగా నిర్వహించడంలోను, నియంత్రించడంలోను తగిన శిక్షణలు ఇచ్చి వారిని గుంపుల నిర్వహణకు నియంత్రణకు నియోగించుకోవాలి.. సమావేశాలకు, వేడుకలకు ప్రణాళికలు ఏర్పాటు చేయడం, ప్రాంగణాలను ఏర్పాటు చేయడం, సభ్యులను, సందర్శకులను, వరుసలలో వారి కదలికలను పర్యవేక్షించడం, జనసాంద్రతను అదుపులో ఉంచడం జనసందోహ నిర్వహణలో భాగము. అడ్డుకట్టలతోను, తాళ్ళతోను జనులను విభజించడం, అవసరమైతే కొత్తవారు రాకుండా రహదారులను మూసివేయడం వంటి చర్యలు జనసమూహాల నియంత్రణలో భాగము. * అట్టి శిక్షణ గల అధికారులను ప్రజలు గుమికూడే సందర్భాలలో తప్పక వినియోగించుకోవాలి. * సభలు జరిపేటప్పుడు, జనసందోహమును సమీకరించేటప్పుడు విశాలమైన ప్రదేశాలను ఎన్నుకొని జన సాంద్రతను నియంత్రించాలి. * సమావేశాలలో ప్రజలు ప్రవేశించడానికి, బయటపడడానికి చాలా ప్రవేశ, నిర్గమ ద్వారాలను (entrances and exits) ఏర్పాటు చెయ్యాలి. * వరుసలలో నిలబడుట ఇష్టము లేనివారు బయట పడడానికి అవకాశాలు కల్పించాలి. * '''''జనసందోహాలను నిర్ణీత సమయాల్లో, నిర్ణీత స్థలాల్లో, నియమిత సంఖ్యల్లో గుంపులు గుంపులుగా విభజించి ఒక క్రమపద్ధతిలో ముందుకు నడిపించాలి'''''. * యాత్రికులు వారంతట వారొక చోటికి చేరుకోలేరు. '''''కాబట్టి''''' '''''అదుపులో ఉంచగలిగినంత మందినే''''' నిర్వాహకుకులు ఆ యా స్థలములకు నిర్ణీత సమయాలలో విభజించి చేర్చాలి. '''''చదరపు మీటరుకు ఐదుగురు వ్యక్తులు మించకుండా జనసాంద్రతను నియంత్రించాలి.''''' * తగిన ఉక్కు అడ్డుకట్టలు, త్రాళ్ళుతో, గుంపులను విభజించి నియంత్రించి, నిర్వహించాలి. * అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు గుమికూడిన సభలు, సమావేశాల్లో ప్రముఖులు తొక్కిసలాటలకు దారితీసే చర్యలకు పూనుకోకూడదు<ref>{{Cite web|title=Proactive Disaster Management Strategies for Mass Gatherings, Stampedes|url=https://finsindia.org/proactive-disaster-management-strategies-for-49-mass-gatherings-stampedes.html|access-date=2025-01-16|website=finsindia.org}}</ref>. * విపరీతమైన ఎండ, చలి వంటి వాతావరణ పరిస్థితుల నుంచి కొంత రక్షణ కలిపించాలి. * ప్రజలు అసహనానికి లోనవకుండా చూసుకోవాలి. * పిల్లా పాప ఉన్నవారిని, వృద్థులను, వికలాంగులను గౌరవముతో పరిరక్షించుకోవాలని ప్రజలకు హెచ్చరికలు చేస్తూ ఉండాలి. స్వయంసేవకులు గాని, రక్షకభటులు గాని వారి రక్షణకు పూనుకోవాలి. * ఉచితాలు పంచిపెడతామని నియంత్రించలేని సంఖ్యలలో ప్రజలను ఒకచోట సమీకరించడాన్ని ప్రభుత్వాలు నిషేధించాలి. * ప్రమాదాలు జరిగినపుడు రాజకీయాలు, పరస్పర నిందలు చేస్తే సాధించేది లేదు. * గుమిలో జనసాంద్రత పెరిగి, గుంపులో ముందున్న వారు వెనుకనుండి వత్తిడి పెరిగి ముందుకు నెట్టబడినప్పుడు రక్షకభటులు, నిర్వాహకులు ముందున్నవారిని నిలువరించుటకు గాని వారిపై వత్తిడి పెంచుటకు గాని ప్రయత్నించకూడదు. గుంపుకు అడ్డంకులు తొలగించి, దారులు పెంచి జనులను చెదరగొట్టాలి. గుంపులను వెనుకకు నెట్టడం వలన తొక్కిసలాటలు పెరుగుతాయి<ref>{{Cite web|title=The secret science that rules crowds|url=https://www.bbc.com/future/article/20180312-the-secret-science-that-rules-crowds|access-date=2025-01-04|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref>. * '''''విహంగ వీక్షణ:''''' జనసమూహాలు గుమికట్టే ప్రదేశాలను రక్షకభటులు ''''''డ్రోన్స్'''''<nowiki/>' అనే సాంకేతిక పరికరాలు ఉపయోగించి నిరంతరం పర్యవేక్షించవచ్చు. సమూహంలో జనసాంద్రత ప్రమాదకరంగా మారుతున్నప్పుడు, ప్రవేశ, నిర్గమ ద్వారాలలో గుమి ఎక్కువయి అవరోధాలు ఏర్పడుతున్నప్పుడు, భద్రతాసిబ్బంది ఆ సమాచారాన్ని డ్రోన్స్ ద్వారా ఎప్పటికప్పుడు గ్రహిస్తూ తగిన చర్యలు తీసుకుంటూ ప్రమాదాలను తోపులాటలను నివారించగలుగుతారు. అందిన సమాచారాన్ని వారిలో వారు పంచుకొనుటకు కూడా అవకాశం ఉంటుంది<ref>{{Cite web|date=2023-10-16|title=Crowd Monitoring: Utilizing Drones for Public Event Security|url=https://futuramo.com/blog/crowd-monitoring-utilizing-drones-for-public-event-security/|access-date=2025-01-09|website=Team Collaboration, Work Effectiveness & Creativity Tips {{!}} Futuramo Blog|language=en-US}}</ref>. * అధికారులు, నిర్వాహకులు సమాచారాలను, సూచనలను, ఆదేశాలను పరస్పరంగాను, చేరిన ప్రజలతోను ఎప్పటికప్పుడు లౌడ్ స్పీకర్ల ద్వారాను, దూరదర్శినుల తెరల ద్వారాను అందించుకుంటూ ఉండాలి<ref>{{Cite web|last=Desk|first=India TV News|last2=News|first2=India TV|date=2024-07-03|title=Follow these 5 safety measures to avoid stampede at mass gatherings|url=https://www.indiatvnews.com/lifestyle/news/follow-these-5-safety-measures-to-avoid-stampede-at-mass-gatherings-2024-07-03-940150|access-date=2025-01-14|website=www.indiatvnews.com|language=en}}</ref>. * జనసాంద్రత ప్రమాదకర పరిమితులకు చేరుతున్నపుడు కొత్తవారు చేరకుండా ప్రవేశమార్గాలను, అవసరమైతే రహదారులను మూసివేయాలి, వివిధ రవాణా సౌకర్యాలను కూడా నిలిపివేసి '''''జనసాంద్రత సురక్షిత పరిమితులను దాటకుండా జాగ్రత్త వహించాలి'''''<ref name=":1">{{Cite web|title=Stampedes and NDMA guidelines on crowd management|url=https://ilearncana.com/details/Stampedes-and-NDMA-guidelines-on-crowd-management/3949|access-date=2025-06-07|website=ilearncana.com|archive-date=2025-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421071435/https://ilearncana.com/details/Stampedes-and-NDMA-guidelines-on-crowd-management/3949|url-status=dead}}</ref>'''''.''''' '''''ఈ ప్రమాదాలను అరికట్టే సత్తా ప్రభుత్వ యంత్రాంగాలకే ఉంటుంది కాబట్టి ప్రజలకు క్రమశిక్షణ లేదని నిందిస్తే ప్రయోజనం ఉండదు. వ్యక్తిగతంగా బాధ్యతాపరులైనా గుంపులో ఉన్న జనులకు వారిపైన వారికి కాని గుంపుపైన కానీ ఆధీనము ఉండదు. ఆ భావనతోనే అధికారులు, నిర్వాహకులు బాధ్యత వహించి ముందు జాగ్రత్తలు తీసుకొని తొక్కిసలాటలు నివారించాలి.''''' ఈ త్రొక్కిసలాటలను కావాలని ఎవరూ ప్రారంభించరు. ముందుకు పోదామని వెనుక ఉన్నవారు తొందఱపడుతారు. మనుజుల వత్తిడితో ముందున్నవారు ఉక్కిరి బిక్కిరయి ఊపిరి ఆడక ( Compressive Asphyxiation ) మరణించడమో , సొమ్మసిల్లడమో జరుగుతుంది. మనుష్యులపై మనుష్యులు పడినప్పుడు కూడా క్రిందవారికి ఊపిరి ఆడదు. పడిపోవుట వలన గాయాలు తగులుతాయి. ముందున్నవారి పరిస్థితి వెనుక ఉన్నవారికి తెలియదు. వెనుక ఉన్నవారికి ముందున్న వారి పరిస్థితిని తెలియ పఱచి తోపులాటలు అరికట్టాలి. ముఖ్యముగా ప్రజలను చిన్న చిన్న గుంపులుగా విభజించాలి. == వైద్యసదుపాయాలు == సభలు, వేడుకలు, ఉత్సవాలు నిర్వహించేటప్పుడు అస్వస్థతకు, ప్రమాదాలకు గురైన వారికి ప్రాథమిక చికిత్స, గుండె, శ్వాసక్రియలు ఆగిపోయిన వారికి [[హృదయశ్వాసకోశ పునరుజ్జీవనం|హృదయశ్వాసకోశ]] పునరుజ్జీవన చికిత్స (కార్డియో పల్మనరీ రిససిటేషన్), గాయపడినవారి గాయాలకు చికిత్స చేయడానికి వైద్యబృందాలను సిద్ధపఱచుకోవాలి. ఆంబులెన్సులను, దగ్గఱలో ఉన్న వైద్యాలయాలను కూడా సంసిద్ధం చేసుకోవాలి<ref name=":1" />. సొమ్మసిల్లిన వారికి, ఊపిరి తీసుకోవడంలో యిబ్బందిపడుతున్నవారికి '''''ప్రాణవాయువు''''' (ఆక్సిజన్) అందించు ఏర్పాట్లు ముందుగా చేసుకోవాలి. == 1900- 2015 ల మధ్య విపత్తులు (ప్రపంచం) == తొక్కిసలాట కదలడానికి తక్కువ స్థలం ఉన్న ఒక మార్గంలో  ఒక పెద్ద గుంపు తొందరలో ఉన్నప్పుడు  ప్రమాదాలు సంభవిస్తాయి. 1943 లో బెత్నాల్ గ్రీన్ ట్యూబ్ డయాస్టర్ గురించి ఒక రచయిత పేర్కొన్న దాని ప్రకారం , "మంద-ప్రవృత్తి ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేయబడిన జంతువులు గ్రహించిన ప్రమాదం నుండి గ్రహించిన భద్రత వైపు వెళ్ళినప్పుడు అడవిలో తొక్కిసలాటలు ప్రారంభమవుతాయి. ప్రజలు మరింత హేతుబద్ధమైన జీవులుగా భావించబడుతున్నప్పటికీ, అదే కారణంతో తొక్కిసలాటలలో గుంపులతో రావడం వల్ల జరుగుతాయి. [[దస్త్రం:Deaths due to crowd crush and other injuries at Global Mass Gathering Events over 32 years (1990–2022).jpg|thumb|32 సంవత్సరాలలో (1990–2022) తొక్కిసలాటలో జరిగిన మరణాలు, ఇతర గాయాల కారణంగా మరణాలు ]] వంతెనలు, సొరంగాలు వంటి స్థానిక నిర్మాణాలను భారీ జనసమూహంతో తరచుగా ఉన్నప్పుడు, భయాలు, పుకార్లు  ప్రారంభించినప్పుడు, విషాదం జరుగుతాయి.  సౌదీ అరేబియాలోని మినాలో 2015లో జరిగిన తొక్కిసలాట దీనికి ఉదాహరణ. సాకర్ ఆటలు, పండుగలు, సెలవులు, నైట్ క్లబ్బులు, థియేటర్లు, మతపరమైన ఉత్సవాలు, సరైన భద్రత లేకపోవడం, నియంత్రణ లేకపోవడం, మనుషుల ఆందోళన కారణాలుగా అన్నీ తొక్కిసలాటలకు మూలకారణాలుగా పేర్కొనవచ్చును. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో భద్రతా నిబంధనలు ప్రస్తుతం  ప్రపంచంలోనే కఠినంగా ఉన్నాయి<ref>{{Cite web|title=The Worst Human Stampedes|url=https://www.ranker.com/list/worst-human-stampedes-092415/mike-rothschild|access-date=2023-02-06|website=Ranker|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-11819540|title=Timeline: Deadliest stampedes|date=2010-11-23|work=BBC News|access-date=2023-02-06}}</ref>. * 1903 ఇరోక్వోయిస్ థియేటర్ అగ్నిప్రమాదం - యుఎస్ చరిత్రలో అత్యంత ఘోరమైన సింగిల్ బిల్డింగ్ అగ్నిప్రమాదాలలో ఒకటైన ఇరోక్వోయిస్ థియేటర్ అగ్నిప్రమాదం నిర్లక్ష్య అగ్ని రక్షణ, పేలవమైన భద్రతా ప్రమాణాలు, రద్దీ, ఆదిమ అగ్నిమాపక సాంకేతికత  ప్రాణాంతక కలయిక వల్ల సంభవించింది<ref>{{Cite web|title=Fire breaks out in Chicago theater {{!}} December 30, 1903|url=https://www.history.com/this-day-in-history/fire-breaks-out-in-chicago-theater|access-date=2024-07-04|website=HISTORY|language=en}}</ref>. * 1913 ఇటాలియన్ హాల్ విపత్తు - 1913 క్రిస్మస్ రోజున, మిచిగాన్ లోని కాపర్ కంట్రీలో సమ్మె చేస్తున్న గని కార్మికులు, వారి కుటుంబాలు స్థానిక ఇటాలియన్ హాల్ లో యూనియన్ ప్రాయోజిత [[క్రిస్మస్]] వేడుకకు హాజరయ్యారు. ఆ రోజు సాయంత్రం 500 మందికి పైగా హాజరవుతారని భావించిన గని కార్మికుల యూనియన్ వ్యతిరేక వ్యక్తి "ఫైర్!" అని అరవడంతో, మంటలు లేకపోయినా జనం భయాందోళనకు గురై, మొదటి అంతస్తు మెట్ల వైపు పరుగులు తీశారు. జరిగిన తొక్కిసలాటలో 59 మంది చిన్నారులతో సహా మొత్తం 73 మంది మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2013-11-04|title=The Italian Hall Disaster, Calumet, Michigan|url=http://www.genealogia.fi/emi/emi3d31e.htm|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2013-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104163625/http://www.genealogia.fi/emi/emi3d31e.htm|url-status=dead}}</ref> * 1942 కోకోనట్ గ్రోవ్ అగ్నిప్రమాదం- అలంకరణతో నిండిన నైట్ క్లబ్ లో 1942 నవంబరులో 15 నిమిషాల్లో మంటలు చెలరేగి, కాలిన గాయాలు, ఊపిరాడక, తొక్కివేయడంతో సుమారు 490 మంది మరణించారు. * 1943 బెత్నాల్ గ్రీన్ ట్యూబ్ స్టేషన్ విపత్తు - 1943 మార్చి 1 న బెర్లిన్ పై ఒక పెద్ద ఆర్ఎఎఫ్ బాంబు దాడి రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో జర్మన్ ప్రతీకార చర్యల పుకార్లకు దారితీసింది. ఎక్కువమంది చీకట్లో నేలమీద గుంపులుగా ఇరుక్కుపోయి కింద ఉన్న 170 మందికి పైగా చనిపోయారు. ఈ  విపత్తు జరిగిన డెబ్బై నాలుగు సంవత్సరాల తరువాత, మరణించిన వారి గౌరవార్థం ఒక స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించారు. * 1954 [[కుంభమేళా]] తొక్కిసలాట- [[అలహాబాదు|అలహాబాద్]] - భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత మొదటి అమావాస్య పండుగ (మౌని అమావాస్య) అలహాబాద్ లో భయంకరమైన తొక్కిసలాట లో  [[గంగా నది]]<nowiki/>పై ఉన్న ఒక చిన్న భూభాగంలో ప్రజలు గుమిగూడి ఉన్నారు, ఆ తర్వాత జరిగిన తొక్కిసలాటలో సుమారు 800 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2003/aug/28/india.maseehrahman|title=Holy man's gift blamed for 39 dead in stampede|last=Rahman|first=Maseeh|date=2003-08-28|work=The Guardian|access-date=2024-07-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>2013లో అలహాబాద్ లో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 36 మంది చనిపోయారు. * 1989 హిల్స్ బరో విపత్తు- ఏప్రిల్ 15, 1989న లివర్ పూల్, నాటింగ్ హామ్ ఫారెస్ట్ మధ్య జరిగిన ఫుట్ బాల్ మ్యాచ్ [[బ్రిటిష్]] క్రీడా చరిత్రలో అతిపెద్ద విపత్తుగా మారింది. కేవలం 1,600 మంది సేఫ్టీ కెపాసిటీ ఉన్న స్టాండింగ్ రూమ్ ఓన్లీ ఏరియాలోకి 3,000 మందికి పైగా అభిమానులు తరలిరావడంతో స్టేడియం వెలుపల భారీ జనసందోహం తొక్కిసలాటగా మారింది. * 1990 [[హజ్]] తొక్కిసలాట - 1990లో [[సౌదీ అరేబియా]]<nowiki/>లోని మక్కా సమీపంలో "దెయ్యం రాళ్లతో కొట్టడం" ఆచారం సందర్భంగా భారీగా రద్దీగా ఉండే పాదచారుల సొరంగంలో తొక్కిసలాట జరిగింది. పక్కనే ఉన్న వంతెన కూలిపోవడంతో సొరంగంలోకి వెళ్తున్న జనంలో ఏడుగురు పడిపోయారు. తొక్కిసలాటలో 1,426 మంది యాత్రికులు మరణించారు. * 2001 అక్రా స్పోర్ట్స్ స్టేడియం తొక్కిసలాట- ఘనాలోని రెండు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సాకర్ జట్లైన అక్రా హార్ట్స్ ఆఫ్ ఓక్ స్పోర్టింగ్ క్లబ్, అసంటే కొటోకో మధ్య జరిగిన మ్యాచ్ విషాదంగా మారింది,  అల్లర్ల నియంత్రణ అధికారులు మైదానంలోకి బాటిళ్లు, రాళ్లను విసురుతున్న భారీ గుంపుపై బాష్పవాయువును ప్రయోగించారు. దీంతో తొక్కిసలాట జరిగి 127 మంది అభిమానులు చనిపోయారు. [[ఆఫ్రికా]] చరిత్రలోనే అత్యంత ఘోరమైన స్టేడియం విపత్తుల్లో ఇదొకటి. * 2003 స్టేషన్ నైట్ క్లబ్ అగ్నిప్రమాదం - హెవీ మెటల్ బ్యాండ్ గ్రేట్ వైట్ ఫిబ్రవరి 2003 క్లబ్ ప్రదర్శన రోడ్ ఐలాండ్ లోని వెస్ట్ వార్విక్ లోని స్టేషన్ నైట్ క్లబ్ పైకప్పుపై అక్రమ పైరోటెక్నిక్స్ ధ్వని ఇన్సులేషన్ నురగను కాల్చడంతో తొక్కిసలాటగా మారింది. ఐదు నిమిషాల్లో క్లబ్ గుండా మంటలు వ్యాపించాయి, ప్రేక్షకులు (సామర్థ్యానికి మించి) ముందు ద్వారం వైపు దూసుకొచ్చారు. తొక్కిసలాట, మంటలు, పొగ పీల్చడంతో 100 మంది మృతి చెందగా, 200 మంది గాయపడ్డారు. * 2004 జమారత్ బ్రిడ్జి తొక్కిసలాట- 2004లో జమారత్ బ్రిడ్జిపై మరో 'దెయ్యం రాళ్లదాడి' తొక్కిసలాట జరిగి 250 మంది యాత్రికులు మరణించారు. ఈ ఘటన తర్వాత బ్రిడ్జి డిజైన్లో పలు భద్రతా చర్యలు చేపట్టారు. 2006లో మరో తొక్కిసలాట జరిగి 380 మంది చనిపోయారు. * 2005 [[బాగ్దాద్]] వంతెన తొక్కిసలాట -ఆగస్టు 31, 2005 న, ఉత్తర బాగ్దాద్ లో ఉన్న ఒక పుణ్యక్షేత్రం వైపు సుమారు పది లక్షల మంది యాత్రికులు ఉన్నారు . జనం టైగ్రిస్ నదిపై ఉన్న వంతెనను దాటాల్సి వచ్చింది. ఆ రోజు మోర్టార్ దాడి జరగడంతో అప్పటికే జనసమూహం ఉద్రిక్తంగా ఉంది, మూతపడిన వంతెన వైపు వేలాది మంది పరుగులు తీయడంతో భారీ ప్రమాదం సంభవించింది. ప్రజలు వంతెనకు ఇరువైపులా నలిగిపోయారు, నదిలో పడిపోయారు. మొత్తంగా 965 మంది నీటమునిగి చనిపోయారు. * 2010 ప్నోమ్ పెన్హ్ తొక్కిసలాట -2010లో [[కంబోడియా]]<nowiki/>లోని ప్నోమ్ పెన్ లో బోన్ ఓం టౌక్ గా పిలిచే మూడు రోజుల వాటర్ ఫెస్టివల్ సందర్భంగా (వంతెన కూలిపోబోతోందన్న వార్త జనంలో వ్యాపించడంతో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 340 మందికి పైగా మరణించారు కచ్చితమైన కారణాలు తెలియరాలేదు. * 2015 మినా తొక్కిసలాట - 2015 సెప్టెంబరు 24న హజ్ యాత్ర సందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 2400 మందికి పైగా ముస్లిం యాత్రికులు మరణించారు<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-12-10|title=AP count: Over 2,400 killed in Saudi hajj stampede, crush|url=https://apnews.com/general-news-3a42a7733a8b476889bb4b7b3be3560e|access-date=2024-07-04|website=AP News|language=en}}</ref>. మక్కాకు కేవలం మూడు మైళ్ల దూరంలో ఉన్న మినా లోయలో రెండు మిలియన్ల మంది యాత్రికులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. మినా జమారత్ ప్రదేశం, ఇక్కడ నాలుగు-అంతస్తుల పాదచారుల వంతెనలో స్తంభాలను ఏర్పాటు చేస్తారు, యాత్రికులు దెయ్యాన్ని  గులకరాళ్ళతో స్తంభాలను కొట్టడం జరుగుతుంది == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:త్రొక్కిసలాట మరణాలు]] 6w7gf6dgde3yuhvahdradkmhnmazc51 4983474 4983448 2026-10-18T05:23:02Z డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి 106536 /* 21 వ శతాబ్దములో జరిగిన కొన్ని ముఖ్యమైన తొక్కిసలాటల మరణాలు */ మరణించిన వారి సంఖ్య సవరించాను. మూలం చేర్చాను. 4983474 wikitext text/x-wiki '''తొక్కిసలాట మరణాలు''', (Stampede deaths) అంటే జనం విపరీతముగా గుమికూడి తోసుకోవడం వలన కలిగే ప్రమాదపు మరణాలు. తొక్కిసలాట మరణాలను ఈ విధంగా “ది డాక్టర్స్ ఫ్రీ డిక్షనరీ లో నిర్వచించారు “  మతపరమైన తీర్థయాత్రలలో, క్రీడలలో, సంగీత కార్యక్రమాల సమయంలో సంభవించే మానవ విపత్తు, పేలుడు, అగ్నిప్రమాదం లేదా తొక్కిసలాటకు కారణమయ్యే ఇతర  ఆకస్మిక  సంఘటనలన  కారణంగా, జనం తోపిడికి గురై ఇతరుల మధ్య నలిగిపోయినపుడు (క్రౌడ్ క్రష్) లేదా ఒకరిపై ఒకరు పడిపోయి నలిగిపోయినపుడు ఊపిరాడకపోవడం (క్రౌడ్ కొలాప్స్) వల్ల ఇలాంటి మరణాలు సంభవిస్థాయి<ref>{{Cite web|title=human stampede|url=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/human+stampede|access-date=2023-02-06|website=TheFreeDictionary.com}}</ref>.  “ డి డిక్షనరీ.కామ్ “  నిర్వచించిన ప్రకారం “  అకస్మాత్తుగా, ఉన్మాదంతో కూడిన హడావిడి లేదా భయానికి గురైన జంతువుల గుంపు, ముఖ్యంగా పశువులు లేదా గుర్రాల గుంపు  ఇతర జంతువులనుంచి ప్రమాదం వచ్చినప్పుడు ఒకే దిశలో పరుగెత్తితే తొక్కిసలాటలు సంభవిస్తాయి”<ref>{{Cite web|title=Definition of stampede {{!}} Dictionary.com|url=https://www.dictionary.com/browse/stampede|access-date=2023-02-06|website=www.dictionary.com}}</ref> . మనుజుల విషయంలో పెద్ద జనసమూహం ఒకే లక్ష్యంతో ఒక దిశలో తొందరపాటుతో ఒకరినొకరు తోసుకుంటూ వెళ్ళడం వలన తొక్కిసలాటలు జరుగుతాయి<ref>{{Cite web|date=2025-01-05|title=Definition of STAMPEDE|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/stampede|access-date=2025-01-08|website=www.merriam-webster.com|language=en}}</ref>. == అవలోకనం == [[దస్త్రం:Phnom Penh stampede - VOA - Buddhist Ceremony.jpg|thumb|ఫ్నోమ్ పెన్హ్ తొక్కిసలాట - బౌద్ధ సన్యాసుల వేడుక]] తొక్కిసలాట మరణాలు ప్రపంచపు నలుమూలలా జరుగుతూ ఉన్నా అవి ఎక్కువగా మూడవ ప్రపంచపు దేశాలలోనే జరుగుతాయి. అధిక జనాభా, ఎక్కువ మంది గుమికూడుట, నిర్వాహకులకు, ప్రభుత్వాధికారులకు గుంపుల నిర్వహణలలో తగిన శిక్షణ లేకపోవుట ( అందుచే వారికి ఏర్పడే అశక్తత, ఉదాసీనత ), ముందుగా తొక్కిసలాటలను నిరోధించుటకు ప్రణాళికలు, ముందు జాగ్రత్తలు లేకపోవుట, విశాలమైన దారులు ఇరుకు దారులలోనికి ప్రవేశించుట ఈ ప్రమాదాలకు కారణాలు<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/01/how-do-crowd-crushes-happen-stampede-myth-what-happened-in-the-seoul-itaewon-halloween-crush|title=Crowd crushes: how disasters like Itaewon happen, how can they be prevented, and the ‘stampede’ myth|last=Lock|first=Samantha|date=2022-11-01|work=The Guardian|access-date=2024-07-02|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>.<ref>{{Cite web|last=Nomads|first=World|title=How to Survive a Stampede|url=https://www.worldnomads.com/travel-safety/worldwide/how-to-survive-a-stampede|access-date=2023-02-06|website=www.worldnomads.com}}</ref> == బాధ్యత == తొక్కిసలాటలు జరగడంలో బాధ్యత ఆ యా వేడుకల నిర్వాహకులపైనా, ప్రాంగణపు యజమానులపైనా, ప్రణాళికను ఏర్పాటుచేసిన వారిపైనా, ప్రభుత్వాధికారులపైనా ఉమ్మడిగా ఉంటుంది. కాని ఎవరికివారు తమతప్పు లేదని తప్పించుకుని ఇతరులను నిందించడం సర్వసాధారణం.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/magazine/2011/02/07/crush-point|title=Crush Point|last=Seabrook|first=John|date=2011-01-30|work=The New Yorker|access-date=2025-01-01|language=en-US|issn=0028-792X}}</ref> గుంపులో ఉన్నవారికి వారిపైన గానీ గుంపుపై గాని ఆధీనం ఉండదు. కాబట్టి వారిని నిందించడం తగదు. '''''వేడుకల్లోను, సభల్లోను పాల్గొనేవారిని క్రమపద్ధతిలో నడిపించే బాధ్యత వేడుక నిర్వాహకుల పైన, వారికి సహకరించే రక్షకభటుల పైన ఉంటుంది'''''<ref name=":2" />'''''.''''' '''''పెద్ద పెద్ద సభలు, సమావేశాలను ఏర్పాటు చేసేటప్పుడు ప్రజల సంక్షేమం తమ ప్రథమ లక్ష్యంగా నిర్వాహకులు, ప్రభుత్వయంత్రాంగం పరిగణించాలి'''''<ref>{{Cite web|last=djd1039897909|date=2023-09-27|title=Crowd Control Barriers: Ensuring Order and Safety at Large-Scale Events|url=https://www.kingcats-fence.com/crowd-control-barriers-ensuring-order-and-safety-at-large-scale-events/|access-date=2025-02-01|website=Kingcats-fence.com|language=en-US}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://ndma.gov.in/sites/default/files/PDF/Reports/managingcrowdsguide.pdf|access-date=2025-02-01|website=ndma.gov.in}}</ref>. == జనసాంద్రత == జనసాంద్రత పెరుగుతున్నకొలది తొక్కిసలాట ప్రమాదాల అవకాశాలు పెరుగుతాయి. ఒక చదరపు మీటరులో ఇద్దఱు వ్యక్తులు స్వేచ్ఛగా ఒకరికొకరు తగలకుండా కదలగలరు. చదరపు మీటరులో ముగ్గురు , నలుగురు వ్యక్తులున్నా ప్రమాదాలకు అవకాశాలు తక్కువ<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/03/hajj-crush-how-crowd-disasters-happen-and-how-they-can-be-avoided|title=Hajj crush: how crowd disasters happen, and how they can be avoided|last=Benedictus|first=Leo|date=2015-10-03|work=The Guardian|access-date=2025-01-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. చదరపు మీటరులో ఆరుగురు కాని అంతకు మించిగాని వ్యక్తులుంటే వారి కదలికలపై వారికి ఆధీనం తప్పుతుంది. గుమితో కూడి కదలవలసి వస్తుంది. అపుడు ప్రమాదాలకు అవకాశం కలుగుతుంది. '''''చదరపు మీటరులో''''' '''''ఎనిమిదిమంది ఉంటే ప్రమాదాలకు''''', '''''ప్రాణనష్టాలకు అవకాశాలు బాగా పెరుగుతాయి'''''. గుంపులో జనసాంద్రత పెరిగి వత్తిడి పెరిగినపుడు వ్యక్తులు ఒకరికొకరు ఆధారమవుతారు. ఆ పరిస్థితిలో ఎవరైనా క్రింద పడితే, వారి ప్రక్కన ఉన్నవారు కూడా ఆధారం తప్పి పేకముక్కల్లా ఒకరిపై యింకొకరు పడిపోతారు. అప్పుడు క్రింద నున్నవారు, మధ్యలో ఉన్నవారు నలిగి ఊపిరాడక (asphyxiation) మరణించే అవకాశముంది<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/03/hajj-crush-how-crowd-disasters-happen-and-how-they-can-be-avoided|title=Hajj crush: how crowd disasters happen, and how they can be avoided|last=Benedictus|first=Leo|date=2015-10-03|work=The Guardian|access-date=2025-01-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. గుంపులో జనసాంద్రత పెరిగి, '''''ఒక చదరపు మీటరులో పదిమంది''''', '''''లేదా అంతకుమించి ఉంటే''''' ఒకరిపై ఇంకొకరి వత్తిడి పెరిగి అణిగిపోయిన వారికి ఊపిరి ఆడక శ్వాసబంధనం కలుగుతుంది. శ్వాస బంధించిపోవడం (asphyxia) వలన మరణాలు కలుగుతాయి<ref>{{Cite journal |last=Haghani |first=Milad |last2=Lovreglio |first2=Ruggiero |date=2022-12-09 |title=Data-based tools can prevent crowd crushes |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adf5949 |journal=Science |language=en |volume=378 |issue=6624 |pages=1060–1061 |doi=10.1126/science.adf5949 |issn=0036-8075}}</ref>. నవీనకాలంలో రవాణా సౌకర్యాలు బాగా పెరగడంవలన వేడుకలకు, ఉత్సవాలకు ప్రజలు అధికసంఖ్యల్లో గుమిగూడ గలుగుతున్నారు. '''''గుమిగూడిన జనులను గుంపులు, గుంపులుగా విభజిస్తూ జనసాంద్రతను అదుపులో పెట్టడంలోను''''', '''''వారి కదలికలను నియంత్రించడంలోను''''' నిర్వాహకులు విఫలమైతే తొక్కిసలాటలు జరిగే ప్రమాదం ఉంటుంది. == ప్రేరణలు == ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో గుమికూడి జనసాంద్రత ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు నటులు, పాటగాళ్లు, వక్తలు, లేక మతగురువులు, జనుల ముందుకు అకస్మాత్తుగా వస్తే, జనం మూకుమ్మడిగా ముందుకు తోసుకుపోయి తొక్కిసలాటలు ప్రారంభించగలరు. గుమిగూడిన ప్రజలను అడ్డుకొనుటకు రక్షకభటులు వారిపై బాష్పవాయువు, లాఠీచార్జీల వంటి చర్యలకు పూనుకున్నా తొక్కిసలాటలు జరగడానికి అవకాశం ఉంది<ref>{{Cite web|date=2024-12-09|title=Crowd Surges: Causes, Risks, And How To Ensure Safety At Large Events {{!}} Morris & Dewett|url=https://morrisdewett.com/crowd-surge/|access-date=2025-01-07|website=morrisdewett.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Reuters|date=2022-10-15|title=Police’s tear gas main cause of death in Indonesia soccer stampede: investigators|url=https://www.cnn.com/2022/10/14/asia/indonesia-stadium-disaster-tear-gas-investigation-intl-hnk/index.html|access-date=2025-01-08|website=CNN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Allahabad stampede kills 36 Kumbh Mela pilgrims {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/kumbh-mela-stampede-allahabad-update-idINDEE91907I20130211|access-date=2025-01-08|website=web.archive.org|archive-date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811113304/https://in.reuters.com/article/kumbh-mela-stampede-allahabad-update-idINDEE91907I20130211|url-status=dead}}</ref>.[[దస్త్రం:1988_Dasharath_Stadium_disaster.jpg|thumb|1988 దశరథ స్టేడియం ప్రమాదము ]] == 21 వ శతాబ్దములో జరిగిన కొన్ని ముఖ్యమైన తొక్కిసలాటల మరణాలు == * 2004 ఏప్రిల్ 12 లో లక్నో నగరములో ఉచిత చీరల పంపిణీలో 21 మంది స్త్రీలు మరణించారు. * 2005 జనవరి లో [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>లో ఒకగుడి వద్ద తొక్కిసలాటలో 265 మంది హిందూ యాత్రికులు మరణించారు. * 2005 డిసెంబరు లో 42 మంది వఱద బాధితులు వస్తువుల పంపిణి సందర్భములో దక్షిణ భారతములో మరణించారు. * 2007 అక్టోబర్ 3 న ఉత్తర భారతములో 14 మంది స్త్రీలు ఒక రైల్వే స్టేషనులో మరణించారు. * 2008 మార్చి 27 న ఒక గుడిలో 8 మంది మరణించారు. * 2008 ఆగష్టు 3 న [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] లో [[నైనా దేవి|నైనాదేవి]] గుడి వద్ద 162 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7539509.stm|title=India temple stampede 'kills 140'|date=2008-08-03|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref> . * 2008 సెప్టెంబరు 30 న [[జోధ్‌పూర్|జోధ్ పూరు]]లో చాముండేశ్వరి దేవి గుడి వద్ద 224 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7539851.stm|title=Timeline: Most deadly stampedes|date=2010-03-04|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref>. బాంబు ఉందనే పుకారు విని పరుగులు పెట్టడం యీ ప్రమాదం జరిగింది. * 2010 మార్చి 4 న రాం- జానకి గుడి వద్ద కుందా లో 71 మంది మరణించారు. * [[2011 శబరిమల తొక్కిసలాట|2011 జనవరి 15న]] [[శబరిమల]] గుడి వద్ద 106 మంది భక్తులు మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2011-01-21|title=Pullumedu Stampede Toll Climbs to 106 {{!}} Sabarimala Accident {{!}}Helpline phone numbers at Sabarimala {{!}} Pollachi News|url=http://www.pollachinews.com/2011/01/pullumedu-stampede-toll-climbs-to-106.html|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2011-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110121073000/http://www.pollachinews.com/2011/01/pullumedu-stampede-toll-climbs-to-106.html|url-status=dead}}</ref>. * 2011 నవంబరు 8 న [[హరిద్వార్]] లో గంగానదీ తీరములో 16 గురు మరణించారు. * 2013 ఫిబ్రవరి 10 న [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్]] లో [[కుంభమేళా]] ఉత్సవాల సందర్భంగా అలహాబాద్ రైల్వే స్టేషనులో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 36 గురు మరణించారు. ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనం ప్రకారం రైల్వే స్టేషనులో అధికంగా వస్తున్న ప్రజలను అదుపు చేయడానికి రైల్వే పోలీసులు జరిపిన లాఠీ చార్జిలో యాత్రికుల తొక్కిసలాట జరిగింది. * 2013 అక్టోబరు 13 న [[నవరాత్రి]] ఉత్సవాలలో రత్నాఘర్ మాత గుడి ,మధ్యప్రదేశ్ లో 115 మంది మరణించారు. * (2014 అక్టోబరు 3 న [[పాట్నా]] గాంధీ మైదానములో దశరా ఉత్సవాలలో 32 మంది మరణించారు<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/32-killed-50-injured-in-stampede-during-dussehra-celebrations-in-patnas-gandhi-maidan/articleshow/44230829.cms|title=32 killed, 50 injured in stampede during Dussehra celebrations in Patna's Gandhi Maidan|date=2014-10-03|work=The Times of India|access-date=2024-07-04|issn=0971-8257}}</ref>. * 2015 జూలై 14 న [[గోదావరి]] పుష్కరాల ప్రారంభ దినమునాడు రాజమండ్రిలో 27 మంది యాత్రికులు మరణించారు<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-33518240|title=India stampede 'kills 27 pilgrims' in Andhra Pradesh|date=2015-07-14|work=BBC News|access-date=2024-07-04|language=en-GB}}</ref>. * 2015 ఆగష్టు 10 న ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రం దియోగఢ్ లో దుర్గామాత ఆలయములో తొక్కిసలాటలో 11 మంది మృత్యువాత పడ్డారు. * 2015 సెప్టెంబరు 24 నాడు మక్కాలో 2400 మందికి పైగా హాజ్ యాత్రికులు త్రొక్కిసలాటలో మరణించారు<ref name=":0" />. 2006 తర్వాత హాజ్ యాత్రలో మరల అధిక సంఖ్యలో యింతమంది యాత్రికులు మరణించడము అనేకులు గాయపడడం జరిగింది. యాత్రికులను గుంపులుగా విభజించి, జనసందోహమును నియంత్రించడములో సౌదీ రక్షకభటులు, కార్యకర్తలు వైఫల్యము చెందారు. [[దస్త్రం:The_way_to_Jamarat_Bridge_3.JPG|thumb|జమరాట్ వంతెనకు మార్గం]] * 2017 సెప్టెంబరు 29 నాడు ముంబాయి ఎల్ఫిన్ స్టోన్ ట్రైన్ స్టేషన్ వద్ద కాలివంతెనపై జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 22 మంది మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2019-03-15|title=Mumbai bridge collapse: Here's a look back of the Elphinstone Road stampede - CNBC TV18|url=https://www.cnbctv18.com/economy/mumbai-bridge-collapse-heres-a-look-back-of-the-elphinstone-road-stampede-2610921.htm|access-date=2024-07-04|website=CNBCTV18|language=en}}</ref>. వంతెన కూలిపోతుందేమో అనే భయముతో ప్రజలు తోపులాట ప్రారంభించారు. * 2020 జనవరి 7 నాడు [[ఇరాన్]] లో ఖాసిం సోలైమని అంత్యక్రియల ఊరేగింపు త్రొక్కిసలాటలో 56 మరణించారు. 200 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|date=2020-01-08|title=Iran Gen. Qasem Soleimani Funeral Stampede: 56 Killed {{!}} Time|url=https://time.com/5760392/qasem-soleimani-funeral-stampede/|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2020-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108073444/https://time.com/5760392/qasem-soleimani-funeral-stampede/|url-status=dead}}</ref>. * 2020 ఆగష్టు 22 నాడు లాస్ ఒలివోస్ , లిమా , పెరూ లో చట్ట వ్యతిరేకముగా జనులు గుమికూడిన నైట్ క్లబ్ పై పోలీసులు దాడి చేసినపుడు త్రొక్కిసలాటలో 13 గురు చనిపోయారు<ref>{{Cite web|last=Silva|first=Jimena de la Quintana,Daniel|date=2020-08-23|title=At least 13 people die in stampede, as police raid club breaking coronavirus restrictions|url=https://www.cnn.com/2020/08/23/americas/peru-nighclub-covid-stampede-intl-scli/index.html|access-date=2024-07-04|website=CNN|language=en}}</ref>. కోవిడ్ ను నియంత్రించుటకు జనులు గుమికూడుటను అచటి ప్రభుత్వము నిషేధించింది. * 2021 ఏప్రిల్ 30, న , మౌంట్ మేరన్ , ఇజ్రాయిల్ లో మత సంబంధ ఉత్సవములో జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 45 మరణించారు, 150 మంది గాయపడ్డారు. * 2021 నవంబరు 5 , న ఉత్తర అమెరికా దేశం హ్యూష్టన్ నగరములో ‘ ఆష్ట్రో వరల్డ్ ‘ గాన కచేరీ సభలో జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 9 మంది మరణించారు , 300 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Texas A&M student hurt at Astroworld dies; death toll at 9|url=https://www.yahoo.com/entertainment/police-radioed-crushing-type-injuries-183952486.html|access-date=2023-02-07|website=www.yahoo.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bursztynsky|first=Jessica|title=Officials confirm eight people, including two teens, are among the dead after Houston music festival stampede|url=https://www.cnbc.com/2021/11/06/officials-confirm-eight-people-including-two-teens-are-among-the-dead-after-houston-music-festival-stampede.html|access-date=2023-02-07|website=CNBC}}</ref>. * 2022 అక్టోబరు 29, న దక్షిణ కొరియా, సియోల్ లో హేలొవిన్ ఉత్సవ వేడుకల సందర్భముగా జరిగిన త్రొక్కిసలాటలో 154 మంది మృతిచెందారు. ఒక సినిమానటి వచ్చారనే వార్తతో ఆమెను చూడటానికి ప్రజలు తోసుకొని ముందుకు వెళ్ళాలని ప్రయత్నించడము వలన ఈ ప్రమాదము జరిగింది<ref>{{Cite web|last=Yeung|first=Sophie Jeong,Gawon Bae,Paula Hancocks,Hilary Whiteman,Jessie|date=2022-10-30|title=What we know about the deadly Halloween disaster in Seoul|url=https://www.cnn.com/2022/10/30/asia/seoul-itaewon-halloween-crush-explainer-intl-hnk/index.html|access-date=2023-02-07|website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/eight-die-in-stampede-at-chandrababu-naidus-public-meeting/article66314760.ece|title=Eight die in stampede at Chandrababu Naidu’s public meeting|last=Varma|first=P. Sujatha|date=2022-12-29|work=The Hindu|access-date=2023-02-07|issn=0971-751X}}</ref>. * 2022 డిసెంబరు 28 న భారతదేశం ఆంధ్రప్రదేశ్ [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరుజిల్లా]] కందుకూరులో ఒక రాజకీయపక్ష సభలో తొక్కిసలాట వలన కొందఱు కాలువలో పడగా, ఎనమండుగురు మృతిచెందారు. మరికొందఱు గాయపడ్డారు<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/eight-die-in-stampede-at-chandrababu-naidus-public-meeting/article66314760.ece|title=Eight die in stampede at Chandrababu Naidu’s public meeting|last=Varma|first=P. Sujatha|date=2022-12-29|work=The Hindu|access-date=2023-02-07|issn=0971-751X}}</ref>. * 2023 జనవరి 1, న ఆంధ్రప్రదేశ్, [[గుంటూరు]]<nowiki/>లో ఒక రాజకీయపక్ష సభలో చీరలు, వస్తువులు కానుకలు పంపిణీ సందర్భములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో ముగ్గురు మహిళలు మృతిచెందారు<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/one-killed-several-injured-in-stampede-at-chandrababu-naidus-meeting-in-andhra-pradeshs-guntur/articleshow/96665054.cms|title=3 killed, several injured in stampede at Chandrababu Naidu's meeting in Andhra Pradesh's Guntur|date=2023-01-01|work=The Times of India|access-date=2024-07-04|issn=0971-8257}}</ref>. * 2023 ఫిబ్రవరి 4న [[చెన్నై]] తిరుపత్తూరు జిల్లాలో వాణియంబాడి ప్రాంతములో మురుగన్ తైపూసం ఉత్సవాల సందర్భములో ఒక ప్రైవేటు సంస్థ తలపెట్టిన ఉచిత చీరలు ధోవతీల పంపిణి కార్యక్రమములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో నలుగురు మహిళలు మరణించారు. పదిమంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Tamil Nadu: ఉచిత చీరల పంపిణీలో తొక్కిసలాట.. నలుగురు మహిళల మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/stampede-at-free-saree-distribution-event-in-tamil-nadu-4-women-dead/0700/123020889|access-date=2023-02-07|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2024 జూలై 2న ఉత్తరప్రదేశ్, హథ్రాస్ లో ఒక ఆధ్యాత్మిక సమావేశములో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 122 మంది మరణించారు, 150 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Hathras tragedy: ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమంలో తొక్కిసలాట.. 116కి చేరిన మృతుల సంఖ్య|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/several-dead-after-stampede-broke-out-at-a-religious-event-in-up/0700/124122659|access-date=2024-07-02|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-07-02|title=హథ్రాస్‌లో 122కు చేరిన మృతులు... పరిహారం ప్రకటించిన యూపీ సీఎం|url=https://www.ap7am.com/tn/805338/cm-adityanath-announces-rs-2-lakh-ex-gratia-for-families-of-deceased|access-date=2024-07-02|website=ap7am.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2024-07-02/many-killed-in-stampede-at-religous-gathering-in-north-india/104050938|title=More than 100 killed during stampede at religious gathering in India|date=2024-07-02|work=ABC News|access-date=2024-07-04|language=en-AU}}</ref>. * 2024 డిసెంబర్ 4న [[తెలంగాణా]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాదులో]] ఒక చలనచిత్రం విడుదల సందర్భంలో చిత్రం నాయకుని చూడడానికి వచ్చిన అభిమానుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఒక స్త్రీ మరణించింది. ఆమె కుమారుడు అస్వస్థతకు గురి అయ్యాడు.<ref>{{Cite web|last=Chandra|first=Bolleddu Sarath|title=Pushpa Movie Tragedy: పుష్ప2 మూవీ రిలీజ్‌‌లో విషాదం, తొక్కిసలాటలో మహిళ మృతి..బాలుడి పరిస్థితి విషమం|url=https://telugu.hindustantimes.com/telangana/rtc-cross-roads-stampede-woman-killed-during-pushpa-2-premiere-121733357823764.html|access-date=2024-12-14|website=Hindustantimes Telugu|language=te}}</ref> * 2024 డిసెంబర్ 18న ఇబిదాన్ నగరం, నైజీరియాలో ఒక మతోత్సవంలో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 32 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite web|title=Dozens killed in stampede at youth festival in Nigeria|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/12/19/nigeria-stampede-at-youth-festival-causes-multiple-deaths|access-date=2024-12-21|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> * 2025 జనవరి 8న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తిరుపతి|తిరుపతిలో]] వైకుంఠద్వార దర్శనం టోకెన్ల కోసం వచ్చిన భక్తుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఆరుగురు మరణించారు. పలువురు గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite web|title=Tirupati: తిరుపతిలో తోపులాట.. ఆరుగురు భక్తులు మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/woman-dies-in-tirupati-at-vishnu-nivasam/1701/125005104|access-date=2025-01-08|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-01-08|title=At least 6 killed, several injured in stampede at Tirupati|url=https://indianexpress.com/article/india/four-killed-several-injured-stampede-tirupati-9767763/?ref=hometop_hp|access-date=2025-01-08|website=The Indian Express|language=en}}</ref>. * 2025 జనవరి 29న [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]] లో [[కుంభమేళా]] ఉత్సవసందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 30 మంది మరణించారు. మరో 60 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Prayagraj: ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో తొక్కిసలాట.. 30 మంది మృతి: మహాకుంభ్‌ డీఐజీ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/mahakumbh-dig-vaibhavkrishna-said-30-people-lost-their-lives-in-the-stampede-at-prayagraj/0700/125017906|access-date=2025-01-29|website=EENADU|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2025-01-29|title=Mahakumbh Mela: Thirty killed in crush at India's Kumbh Mela festival|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3rwjnr12lwo|access-date=2025-01-29|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref> * 2025 ఫిబ్రవరి 15న [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూ]] [[ఢిల్లీ]], [[భారతదేశం|భారత]] [[కేంద్రపాలిత ప్రాంతం|కేంద్ర]] పాలిత ప్రాంతం, రైల్వేస్టేషన్లో కుంభమేళాలో పాల్గొనుటకై ప్రయాగ్ రాజ్ కు వెళ్తున్న యాత్రికుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ముగ్గురు చిన్నపిల్లలతో సహా 18 మంది మరణించారు. 30 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=న్యూఢిల్లీ రైల్వేస్టేషన్‌ తొక్కిసలాట ఘటన.. ద్విసభ్య కమిటీ విచారణ ప్రారంభం {{!}} Delhi Railway Station stampede live updates {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/national/delhi-railway-station-stampede-live-updates-2365329|access-date=2025-02-16|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/delhi-railway-station-stampede-maha-kumbh-mela-updates-february-16/article69225392.ece|title=Delhi Railway station stampede highlights: 18 dead, several injured; two-member committee formed to probe|last=Bureau|first=The Hindu|date=2025-02-16|work=The Hindu|access-date=2025-02-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>. * 2025 మే 3 న [[గోవా]], శిర్గావ్ లో గల శ్రీ లైరాదేవి ఆలయంలో జాతర సందర్భంగా చేరిన భక్తులమధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో ఆరుగురు మరణించారు. 70 మందికి పైగా గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|last=Team|first=Herald|date=2025-05-03|title=Shirgao stampede: How the Lairai Devi festival spiralled into disaster|url=https://www.heraldgoa.in/goa/goa/shirgao-stampede-how-the-lairai-devi-festival-spiralled-into-disaster/422344|access-date=2025-05-03|website=Herald Goa|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517185011/https://www.heraldgoa.in/goa/goa/shirgao-stampede-how-the-lairai-devi-festival-spiralled-into-disaster/422344|archive-date=2025-05-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Pioneer|first=The|title=Six killed, 30 injured in stampede at temple festival in North Goa|url=https://www.dailypioneer.com/2025/trending-news/six-killed--30-injured-in-stampede-at-temple-festival-in-north-goa.html|access-date=2025-05-03|website=The Pioneer|language=en|archive-date=2025-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503065901/http://www.dailypioneer.com/2025/trending-news/six-killed--30-injured-in-stampede-at-temple-festival-in-north-goa.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Stampede in Temple: ఘోరం: ఆలయంలో తొక్కిసలాట.. ఆరుగురి మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/several-dead-in-a-stampede-occurred-at-the-temple-in-goa/0700/125079686|access-date=2025-05-03|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2025 జూన్ 4న [[కర్ణాటక]], [[బెంగళూరు|బెంగుళూరులో]] [[ఎం. చిన్నస్వామి స్టేడియం|ఎం]]. చిన్నస్వామి స్టేడియంలో ఆర్సీబీ ([[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్|రాయల్]] ఛాలెంజర్స్ బెంగుళూర్) క్రికెట్ విజయోత్సవాల సందర్భంగా గుమిగూడిన [[2025 బెంగళూరు తొక్కిసలాట|అభిమానుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో]] 11 మంది మరణించారు. పలువురు గాయపడ్డారు<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/chaos-outside-bengalurus-chinnaswamy-stampede-scare-as-thousands-gather-police-conduct-lathicharge-101749037946147.html|title=Stampede-like scenes outside Bengaluru's Chinnaswamy during RCB celebrations, police conduct lathi-charge|date=2025-06-04|work=Hindustan Times|access-date=2025-06-04|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|title=RCB: బెంగళూరు చిన్నస్వామి స్టేడియం వద్ద విషాదం .. తొక్కిసలాటలో 11 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/rcb-victory-parade-in-bengaluru/0400/125100146|access-date=2025-06-04|website=EENADU|language=te}}</ref>. * 2025 సెప్టెంబర్ 28 న తమిళనాడు, [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] లో తమిళ చలనచిత్ర నటుడు , [[తమిళగ వెట్రి కళగం|తమిళగ]] వెట్రి కళగం అధ్యక్షుడు విజయ్ ప్రచారసభ సందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 41 మంది మరణించారు. 124 మంది గాయపడి ఆసుపత్రికి తరలింపబడ్డారు.<ref>{{Cite web|date=2025-09-28|title=Vijay Rally Stampede highlights: BJP backs TVK's CBI probe demand, blames DMK|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/vijay-rally-stampede-live-update-actor-vijay-thalapathy-karur-stampede-victims-minister-senthil-balaji-tamil-nadu-news-101759039298603.html|access-date=2025-09-28|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=TVK Vijay: విజయ్‌ ప్రచారసభలో తొక్కిసలాట|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/38-die-in-stampede-during-tvk-leader-vijay-karur-rally/0700/125177530|access-date=2025-09-28|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/27/dead-and-injured-in-stampede-at-vijay-rally-in-india|title=At least 40 dead and 124 injured in crush at Vijay rally in India|last=Rankin|first=Jennifer|date=2025-09-28|work=The Guardian|access-date=2025-09-28|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-09-29|title=Karur stampede: Nirmala Sitharaman meets affected families, says ‘no words to describe their sorrow’|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karur-stampede-nirmala-sitharaman-meets-affected-families-says-no-words-to-describe-their-sorrow-101759154505084.html|access-date=2025-10-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref>. * 2025 నవంబర్ 1 న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[పలాస కాశీబుగ్గ|కాశీబుగ్గలో]] స్థానిక వేంకటేశ్వరస్వామి వారి ఆలయంలో భక్తుల మధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో 9 మంది మరణించారు, 25 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=kasibugga stampede: కాశీబుగ్గలో తొక్కిసలాట.. 9 మంది మృతి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/srikakulam-stampede-in-kasibugga/10/125200692|access-date=2025-11-01|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-11-01|title=One entry, over 15,000 turned up: What led to the deadly Andhra Pradesh temple stampede|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/private-temple-one-entry-what-led-to-the-deadly-andhra-pradesh-srikakulam-temple-stampede-101761991923492.html|access-date=2025-11-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/andhra-pradesh-stampede-what-triggered-kasibugga-temple-tragedy-overcrowding-poor-crowd-management/articleshow/125012407.cms|title=Andhra Pradesh stampede: How sudden crowd triggered Kasibugga temple tragedy, killing 9 devotees|date=2025-11-01|work=The Times of India|access-date=2025-11-01|issn=0971-8257}}</ref>. * 2026 అక్టోబర్ 17 న [[పశ్చిమ బెంగాల్|పశ్చిమ]]<nowiki/>బెంగాల్, [[కోల్‌కాతా|కోల్]] కతాలో చోర్ బగాన్ లో దుర్గాపూజ మండపంలో సామూహిక దుర్గాపూజలో పాల్గొనుటకు వచ్చిన భక్తులమధ్య జరిగిన తొక్కిసలాటలో 19 మంది మరణించారు, 25 మంది గాయపడ్డారు<ref>{{Cite web|title=Kolkata pandal stampede: కోల్‌కతా తొక్కిసలాట ఘటన..మృతుల కుటుంబాలకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/case-lodged-organisers-among-7-arrested-after-kolkata-pandal-stampede/0701/126189302|access-date=2026-10-18|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-10-17|title=17 feared dead after stampede at Kolkata Durga Puja pandal, many others injured|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal-many-injured-10926129/|access-date=2026-10-17|website=The Indian Express|language=en}}</ref>. * == నివారణ == ఇలాంటి ప్రమాదాలలో కొన్ని అనివార్యమైనా , చాలా త్రొక్కిసలాటలను ముందు జాగ్రత్త చర్యలతో నివారించ వచ్చును . * అధికారులకు, స్వయంసేవకులకు ముందుగానే జనసందోహాలను గౌరవపూర్వకముగా నిర్వహించడంలోను, నియంత్రించడంలోను తగిన శిక్షణలు ఇచ్చి వారిని గుంపుల నిర్వహణకు నియంత్రణకు నియోగించుకోవాలి.. సమావేశాలకు, వేడుకలకు ప్రణాళికలు ఏర్పాటు చేయడం, ప్రాంగణాలను ఏర్పాటు చేయడం, సభ్యులను, సందర్శకులను, వరుసలలో వారి కదలికలను పర్యవేక్షించడం, జనసాంద్రతను అదుపులో ఉంచడం జనసందోహ నిర్వహణలో భాగము. అడ్డుకట్టలతోను, తాళ్ళతోను జనులను విభజించడం, అవసరమైతే కొత్తవారు రాకుండా రహదారులను మూసివేయడం వంటి చర్యలు జనసమూహాల నియంత్రణలో భాగము. * అట్టి శిక్షణ గల అధికారులను ప్రజలు గుమికూడే సందర్భాలలో తప్పక వినియోగించుకోవాలి. * సభలు జరిపేటప్పుడు, జనసందోహమును సమీకరించేటప్పుడు విశాలమైన ప్రదేశాలను ఎన్నుకొని జన సాంద్రతను నియంత్రించాలి. * సమావేశాలలో ప్రజలు ప్రవేశించడానికి, బయటపడడానికి చాలా ప్రవేశ, నిర్గమ ద్వారాలను (entrances and exits) ఏర్పాటు చెయ్యాలి. * వరుసలలో నిలబడుట ఇష్టము లేనివారు బయట పడడానికి అవకాశాలు కల్పించాలి. * '''''జనసందోహాలను నిర్ణీత సమయాల్లో, నిర్ణీత స్థలాల్లో, నియమిత సంఖ్యల్లో గుంపులు గుంపులుగా విభజించి ఒక క్రమపద్ధతిలో ముందుకు నడిపించాలి'''''. * యాత్రికులు వారంతట వారొక చోటికి చేరుకోలేరు. '''''కాబట్టి''''' '''''అదుపులో ఉంచగలిగినంత మందినే''''' నిర్వాహకుకులు ఆ యా స్థలములకు నిర్ణీత సమయాలలో విభజించి చేర్చాలి. '''''చదరపు మీటరుకు ఐదుగురు వ్యక్తులు మించకుండా జనసాంద్రతను నియంత్రించాలి.''''' * తగిన ఉక్కు అడ్డుకట్టలు, త్రాళ్ళుతో, గుంపులను విభజించి నియంత్రించి, నిర్వహించాలి. * అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు గుమికూడిన సభలు, సమావేశాల్లో ప్రముఖులు తొక్కిసలాటలకు దారితీసే చర్యలకు పూనుకోకూడదు<ref>{{Cite web|title=Proactive Disaster Management Strategies for Mass Gatherings, Stampedes|url=https://finsindia.org/proactive-disaster-management-strategies-for-49-mass-gatherings-stampedes.html|access-date=2025-01-16|website=finsindia.org}}</ref>. * విపరీతమైన ఎండ, చలి వంటి వాతావరణ పరిస్థితుల నుంచి కొంత రక్షణ కలిపించాలి. * ప్రజలు అసహనానికి లోనవకుండా చూసుకోవాలి. * పిల్లా పాప ఉన్నవారిని, వృద్థులను, వికలాంగులను గౌరవముతో పరిరక్షించుకోవాలని ప్రజలకు హెచ్చరికలు చేస్తూ ఉండాలి. స్వయంసేవకులు గాని, రక్షకభటులు గాని వారి రక్షణకు పూనుకోవాలి. * ఉచితాలు పంచిపెడతామని నియంత్రించలేని సంఖ్యలలో ప్రజలను ఒకచోట సమీకరించడాన్ని ప్రభుత్వాలు నిషేధించాలి. * ప్రమాదాలు జరిగినపుడు రాజకీయాలు, పరస్పర నిందలు చేస్తే సాధించేది లేదు. * గుమిలో జనసాంద్రత పెరిగి, గుంపులో ముందున్న వారు వెనుకనుండి వత్తిడి పెరిగి ముందుకు నెట్టబడినప్పుడు రక్షకభటులు, నిర్వాహకులు ముందున్నవారిని నిలువరించుటకు గాని వారిపై వత్తిడి పెంచుటకు గాని ప్రయత్నించకూడదు. గుంపుకు అడ్డంకులు తొలగించి, దారులు పెంచి జనులను చెదరగొట్టాలి. గుంపులను వెనుకకు నెట్టడం వలన తొక్కిసలాటలు పెరుగుతాయి<ref>{{Cite web|title=The secret science that rules crowds|url=https://www.bbc.com/future/article/20180312-the-secret-science-that-rules-crowds|access-date=2025-01-04|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref>. * '''''విహంగ వీక్షణ:''''' జనసమూహాలు గుమికట్టే ప్రదేశాలను రక్షకభటులు ''''''డ్రోన్స్'''''<nowiki/>' అనే సాంకేతిక పరికరాలు ఉపయోగించి నిరంతరం పర్యవేక్షించవచ్చు. సమూహంలో జనసాంద్రత ప్రమాదకరంగా మారుతున్నప్పుడు, ప్రవేశ, నిర్గమ ద్వారాలలో గుమి ఎక్కువయి అవరోధాలు ఏర్పడుతున్నప్పుడు, భద్రతాసిబ్బంది ఆ సమాచారాన్ని డ్రోన్స్ ద్వారా ఎప్పటికప్పుడు గ్రహిస్తూ తగిన చర్యలు తీసుకుంటూ ప్రమాదాలను తోపులాటలను నివారించగలుగుతారు. అందిన సమాచారాన్ని వారిలో వారు పంచుకొనుటకు కూడా అవకాశం ఉంటుంది<ref>{{Cite web|date=2023-10-16|title=Crowd Monitoring: Utilizing Drones for Public Event Security|url=https://futuramo.com/blog/crowd-monitoring-utilizing-drones-for-public-event-security/|access-date=2025-01-09|website=Team Collaboration, Work Effectiveness & Creativity Tips {{!}} Futuramo Blog|language=en-US}}</ref>. * అధికారులు, నిర్వాహకులు సమాచారాలను, సూచనలను, ఆదేశాలను పరస్పరంగాను, చేరిన ప్రజలతోను ఎప్పటికప్పుడు లౌడ్ స్పీకర్ల ద్వారాను, దూరదర్శినుల తెరల ద్వారాను అందించుకుంటూ ఉండాలి<ref>{{Cite web|last=Desk|first=India TV News|last2=News|first2=India TV|date=2024-07-03|title=Follow these 5 safety measures to avoid stampede at mass gatherings|url=https://www.indiatvnews.com/lifestyle/news/follow-these-5-safety-measures-to-avoid-stampede-at-mass-gatherings-2024-07-03-940150|access-date=2025-01-14|website=www.indiatvnews.com|language=en}}</ref>. * జనసాంద్రత ప్రమాదకర పరిమితులకు చేరుతున్నపుడు కొత్తవారు చేరకుండా ప్రవేశమార్గాలను, అవసరమైతే రహదారులను మూసివేయాలి, వివిధ రవాణా సౌకర్యాలను కూడా నిలిపివేసి '''''జనసాంద్రత సురక్షిత పరిమితులను దాటకుండా జాగ్రత్త వహించాలి'''''<ref name=":1">{{Cite web|title=Stampedes and NDMA guidelines on crowd management|url=https://ilearncana.com/details/Stampedes-and-NDMA-guidelines-on-crowd-management/3949|access-date=2025-06-07|website=ilearncana.com|archive-date=2025-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421071435/https://ilearncana.com/details/Stampedes-and-NDMA-guidelines-on-crowd-management/3949|url-status=dead}}</ref>'''''.''''' '''''ఈ ప్రమాదాలను అరికట్టే సత్తా ప్రభుత్వ యంత్రాంగాలకే ఉంటుంది కాబట్టి ప్రజలకు క్రమశిక్షణ లేదని నిందిస్తే ప్రయోజనం ఉండదు. వ్యక్తిగతంగా బాధ్యతాపరులైనా గుంపులో ఉన్న జనులకు వారిపైన వారికి కాని గుంపుపైన కానీ ఆధీనము ఉండదు. ఆ భావనతోనే అధికారులు, నిర్వాహకులు బాధ్యత వహించి ముందు జాగ్రత్తలు తీసుకొని తొక్కిసలాటలు నివారించాలి.''''' ఈ త్రొక్కిసలాటలను కావాలని ఎవరూ ప్రారంభించరు. ముందుకు పోదామని వెనుక ఉన్నవారు తొందఱపడుతారు. మనుజుల వత్తిడితో ముందున్నవారు ఉక్కిరి బిక్కిరయి ఊపిరి ఆడక ( Compressive Asphyxiation ) మరణించడమో , సొమ్మసిల్లడమో జరుగుతుంది. మనుష్యులపై మనుష్యులు పడినప్పుడు కూడా క్రిందవారికి ఊపిరి ఆడదు. పడిపోవుట వలన గాయాలు తగులుతాయి. ముందున్నవారి పరిస్థితి వెనుక ఉన్నవారికి తెలియదు. వెనుక ఉన్నవారికి ముందున్న వారి పరిస్థితిని తెలియ పఱచి తోపులాటలు అరికట్టాలి. ముఖ్యముగా ప్రజలను చిన్న చిన్న గుంపులుగా విభజించాలి. == వైద్యసదుపాయాలు == సభలు, వేడుకలు, ఉత్సవాలు నిర్వహించేటప్పుడు అస్వస్థతకు, ప్రమాదాలకు గురైన వారికి ప్రాథమిక చికిత్స, గుండె, శ్వాసక్రియలు ఆగిపోయిన వారికి [[హృదయశ్వాసకోశ పునరుజ్జీవనం|హృదయశ్వాసకోశ]] పునరుజ్జీవన చికిత్స (కార్డియో పల్మనరీ రిససిటేషన్), గాయపడినవారి గాయాలకు చికిత్స చేయడానికి వైద్యబృందాలను సిద్ధపఱచుకోవాలి. ఆంబులెన్సులను, దగ్గఱలో ఉన్న వైద్యాలయాలను కూడా సంసిద్ధం చేసుకోవాలి<ref name=":1" />. సొమ్మసిల్లిన వారికి, ఊపిరి తీసుకోవడంలో యిబ్బందిపడుతున్నవారికి '''''ప్రాణవాయువు''''' (ఆక్సిజన్) అందించు ఏర్పాట్లు ముందుగా చేసుకోవాలి. == 1900- 2015 ల మధ్య విపత్తులు (ప్రపంచం) == తొక్కిసలాట కదలడానికి తక్కువ స్థలం ఉన్న ఒక మార్గంలో  ఒక పెద్ద గుంపు తొందరలో ఉన్నప్పుడు  ప్రమాదాలు సంభవిస్తాయి. 1943 లో బెత్నాల్ గ్రీన్ ట్యూబ్ డయాస్టర్ గురించి ఒక రచయిత పేర్కొన్న దాని ప్రకారం , "మంద-ప్రవృత్తి ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేయబడిన జంతువులు గ్రహించిన ప్రమాదం నుండి గ్రహించిన భద్రత వైపు వెళ్ళినప్పుడు అడవిలో తొక్కిసలాటలు ప్రారంభమవుతాయి. ప్రజలు మరింత హేతుబద్ధమైన జీవులుగా భావించబడుతున్నప్పటికీ, అదే కారణంతో తొక్కిసలాటలలో గుంపులతో రావడం వల్ల జరుగుతాయి. [[దస్త్రం:Deaths due to crowd crush and other injuries at Global Mass Gathering Events over 32 years (1990–2022).jpg|thumb|32 సంవత్సరాలలో (1990–2022) తొక్కిసలాటలో జరిగిన మరణాలు, ఇతర గాయాల కారణంగా మరణాలు ]] వంతెనలు, సొరంగాలు వంటి స్థానిక నిర్మాణాలను భారీ జనసమూహంతో తరచుగా ఉన్నప్పుడు, భయాలు, పుకార్లు  ప్రారంభించినప్పుడు, విషాదం జరుగుతాయి.  సౌదీ అరేబియాలోని మినాలో 2015లో జరిగిన తొక్కిసలాట దీనికి ఉదాహరణ. సాకర్ ఆటలు, పండుగలు, సెలవులు, నైట్ క్లబ్బులు, థియేటర్లు, మతపరమైన ఉత్సవాలు, సరైన భద్రత లేకపోవడం, నియంత్రణ లేకపోవడం, మనుషుల ఆందోళన కారణాలుగా అన్నీ తొక్కిసలాటలకు మూలకారణాలుగా పేర్కొనవచ్చును. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో భద్రతా నిబంధనలు ప్రస్తుతం  ప్రపంచంలోనే కఠినంగా ఉన్నాయి<ref>{{Cite web|title=The Worst Human Stampedes|url=https://www.ranker.com/list/worst-human-stampedes-092415/mike-rothschild|access-date=2023-02-06|website=Ranker|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-11819540|title=Timeline: Deadliest stampedes|date=2010-11-23|work=BBC News|access-date=2023-02-06}}</ref>. * 1903 ఇరోక్వోయిస్ థియేటర్ అగ్నిప్రమాదం - యుఎస్ చరిత్రలో అత్యంత ఘోరమైన సింగిల్ బిల్డింగ్ అగ్నిప్రమాదాలలో ఒకటైన ఇరోక్వోయిస్ థియేటర్ అగ్నిప్రమాదం నిర్లక్ష్య అగ్ని రక్షణ, పేలవమైన భద్రతా ప్రమాణాలు, రద్దీ, ఆదిమ అగ్నిమాపక సాంకేతికత  ప్రాణాంతక కలయిక వల్ల సంభవించింది<ref>{{Cite web|title=Fire breaks out in Chicago theater {{!}} December 30, 1903|url=https://www.history.com/this-day-in-history/fire-breaks-out-in-chicago-theater|access-date=2024-07-04|website=HISTORY|language=en}}</ref>. * 1913 ఇటాలియన్ హాల్ విపత్తు - 1913 క్రిస్మస్ రోజున, మిచిగాన్ లోని కాపర్ కంట్రీలో సమ్మె చేస్తున్న గని కార్మికులు, వారి కుటుంబాలు స్థానిక ఇటాలియన్ హాల్ లో యూనియన్ ప్రాయోజిత [[క్రిస్మస్]] వేడుకకు హాజరయ్యారు. ఆ రోజు సాయంత్రం 500 మందికి పైగా హాజరవుతారని భావించిన గని కార్మికుల యూనియన్ వ్యతిరేక వ్యక్తి "ఫైర్!" అని అరవడంతో, మంటలు లేకపోయినా జనం భయాందోళనకు గురై, మొదటి అంతస్తు మెట్ల వైపు పరుగులు తీశారు. జరిగిన తొక్కిసలాటలో 59 మంది చిన్నారులతో సహా మొత్తం 73 మంది మరణించారు<ref>{{Cite web|date=2013-11-04|title=The Italian Hall Disaster, Calumet, Michigan|url=http://www.genealogia.fi/emi/emi3d31e.htm|access-date=2024-07-04|website=web.archive.org|archive-date=2013-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104163625/http://www.genealogia.fi/emi/emi3d31e.htm|url-status=dead}}</ref> * 1942 కోకోనట్ గ్రోవ్ అగ్నిప్రమాదం- అలంకరణతో నిండిన నైట్ క్లబ్ లో 1942 నవంబరులో 15 నిమిషాల్లో మంటలు చెలరేగి, కాలిన గాయాలు, ఊపిరాడక, తొక్కివేయడంతో సుమారు 490 మంది మరణించారు. * 1943 బెత్నాల్ గ్రీన్ ట్యూబ్ స్టేషన్ విపత్తు - 1943 మార్చి 1 న బెర్లిన్ పై ఒక పెద్ద ఆర్ఎఎఫ్ బాంబు దాడి రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో జర్మన్ ప్రతీకార చర్యల పుకార్లకు దారితీసింది. ఎక్కువమంది చీకట్లో నేలమీద గుంపులుగా ఇరుక్కుపోయి కింద ఉన్న 170 మందికి పైగా చనిపోయారు. ఈ  విపత్తు జరిగిన డెబ్బై నాలుగు సంవత్సరాల తరువాత, మరణించిన వారి గౌరవార్థం ఒక స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించారు. * 1954 [[కుంభమేళా]] తొక్కిసలాట- [[అలహాబాదు|అలహాబాద్]] - భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత మొదటి అమావాస్య పండుగ (మౌని అమావాస్య) అలహాబాద్ లో భయంకరమైన తొక్కిసలాట లో  [[గంగా నది]]<nowiki/>పై ఉన్న ఒక చిన్న భూభాగంలో ప్రజలు గుమిగూడి ఉన్నారు, ఆ తర్వాత జరిగిన తొక్కిసలాటలో సుమారు 800 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2003/aug/28/india.maseehrahman|title=Holy man's gift blamed for 39 dead in stampede|last=Rahman|first=Maseeh|date=2003-08-28|work=The Guardian|access-date=2024-07-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>2013లో అలహాబాద్ లో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 36 మంది చనిపోయారు. * 1989 హిల్స్ బరో విపత్తు- ఏప్రిల్ 15, 1989న లివర్ పూల్, నాటింగ్ హామ్ ఫారెస్ట్ మధ్య జరిగిన ఫుట్ బాల్ మ్యాచ్ [[బ్రిటిష్]] క్రీడా చరిత్రలో అతిపెద్ద విపత్తుగా మారింది. కేవలం 1,600 మంది సేఫ్టీ కెపాసిటీ ఉన్న స్టాండింగ్ రూమ్ ఓన్లీ ఏరియాలోకి 3,000 మందికి పైగా అభిమానులు తరలిరావడంతో స్టేడియం వెలుపల భారీ జనసందోహం తొక్కిసలాటగా మారింది. * 1990 [[హజ్]] తొక్కిసలాట - 1990లో [[సౌదీ అరేబియా]]<nowiki/>లోని మక్కా సమీపంలో "దెయ్యం రాళ్లతో కొట్టడం" ఆచారం సందర్భంగా భారీగా రద్దీగా ఉండే పాదచారుల సొరంగంలో తొక్కిసలాట జరిగింది. పక్కనే ఉన్న వంతెన కూలిపోవడంతో సొరంగంలోకి వెళ్తున్న జనంలో ఏడుగురు పడిపోయారు. తొక్కిసలాటలో 1,426 మంది యాత్రికులు మరణించారు. * 2001 అక్రా స్పోర్ట్స్ స్టేడియం తొక్కిసలాట- ఘనాలోని రెండు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సాకర్ జట్లైన అక్రా హార్ట్స్ ఆఫ్ ఓక్ స్పోర్టింగ్ క్లబ్, అసంటే కొటోకో మధ్య జరిగిన మ్యాచ్ విషాదంగా మారింది,  అల్లర్ల నియంత్రణ అధికారులు మైదానంలోకి బాటిళ్లు, రాళ్లను విసురుతున్న భారీ గుంపుపై బాష్పవాయువును ప్రయోగించారు. దీంతో తొక్కిసలాట జరిగి 127 మంది అభిమానులు చనిపోయారు. [[ఆఫ్రికా]] చరిత్రలోనే అత్యంత ఘోరమైన స్టేడియం విపత్తుల్లో ఇదొకటి. * 2003 స్టేషన్ నైట్ క్లబ్ అగ్నిప్రమాదం - హెవీ మెటల్ బ్యాండ్ గ్రేట్ వైట్ ఫిబ్రవరి 2003 క్లబ్ ప్రదర్శన రోడ్ ఐలాండ్ లోని వెస్ట్ వార్విక్ లోని స్టేషన్ నైట్ క్లబ్ పైకప్పుపై అక్రమ పైరోటెక్నిక్స్ ధ్వని ఇన్సులేషన్ నురగను కాల్చడంతో తొక్కిసలాటగా మారింది. ఐదు నిమిషాల్లో క్లబ్ గుండా మంటలు వ్యాపించాయి, ప్రేక్షకులు (సామర్థ్యానికి మించి) ముందు ద్వారం వైపు దూసుకొచ్చారు. తొక్కిసలాట, మంటలు, పొగ పీల్చడంతో 100 మంది మృతి చెందగా, 200 మంది గాయపడ్డారు. * 2004 జమారత్ బ్రిడ్జి తొక్కిసలాట- 2004లో జమారత్ బ్రిడ్జిపై మరో 'దెయ్యం రాళ్లదాడి' తొక్కిసలాట జరిగి 250 మంది యాత్రికులు మరణించారు. ఈ ఘటన తర్వాత బ్రిడ్జి డిజైన్లో పలు భద్రతా చర్యలు చేపట్టారు. 2006లో మరో తొక్కిసలాట జరిగి 380 మంది చనిపోయారు. * 2005 [[బాగ్దాద్]] వంతెన తొక్కిసలాట -ఆగస్టు 31, 2005 న, ఉత్తర బాగ్దాద్ లో ఉన్న ఒక పుణ్యక్షేత్రం వైపు సుమారు పది లక్షల మంది యాత్రికులు ఉన్నారు . జనం టైగ్రిస్ నదిపై ఉన్న వంతెనను దాటాల్సి వచ్చింది. ఆ రోజు మోర్టార్ దాడి జరగడంతో అప్పటికే జనసమూహం ఉద్రిక్తంగా ఉంది, మూతపడిన వంతెన వైపు వేలాది మంది పరుగులు తీయడంతో భారీ ప్రమాదం సంభవించింది. ప్రజలు వంతెనకు ఇరువైపులా నలిగిపోయారు, నదిలో పడిపోయారు. మొత్తంగా 965 మంది నీటమునిగి చనిపోయారు. * 2010 ప్నోమ్ పెన్హ్ తొక్కిసలాట -2010లో [[కంబోడియా]]<nowiki/>లోని ప్నోమ్ పెన్ లో బోన్ ఓం టౌక్ గా పిలిచే మూడు రోజుల వాటర్ ఫెస్టివల్ సందర్భంగా (వంతెన కూలిపోబోతోందన్న వార్త జనంలో వ్యాపించడంతో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 340 మందికి పైగా మరణించారు కచ్చితమైన కారణాలు తెలియరాలేదు. * 2015 మినా తొక్కిసలాట - 2015 సెప్టెంబరు 24న హజ్ యాత్ర సందర్భంగా జరిగిన తొక్కిసలాటలో 2400 మందికి పైగా ముస్లిం యాత్రికులు మరణించారు<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-12-10|title=AP count: Over 2,400 killed in Saudi hajj stampede, crush|url=https://apnews.com/general-news-3a42a7733a8b476889bb4b7b3be3560e|access-date=2024-07-04|website=AP News|language=en}}</ref>. మక్కాకు కేవలం మూడు మైళ్ల దూరంలో ఉన్న మినా లోయలో రెండు మిలియన్ల మంది యాత్రికులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. మినా జమారత్ ప్రదేశం, ఇక్కడ నాలుగు-అంతస్తుల పాదచారుల వంతెనలో స్తంభాలను ఏర్పాటు చేస్తారు, యాత్రికులు దెయ్యాన్ని  గులకరాళ్ళతో స్తంభాలను కొట్టడం జరుగుతుంది == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:త్రొక్కిసలాట మరణాలు]] b5aas4khvqshqfmkka1gnim5epi46rs 0 332241 4983396 4811162 2026-10-17T19:16:21Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983396 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = పోచయ్య కృష్ణమూర్తి | image = Pochiah Krishnamurthy.jpg | country = భారతదేశం | batting = కుడిచేతి బ్యాటింగ్ | bowling = లెగ్ బ్రేక్ | role = వికెట్-కీపర్ | columns = 4 | column1 = [[టెస్ట్ క్రికెట్]] | matches1 = 5 | runs1 = 33 | bat avg1 = 5.50 | 100s/50s1 = -/- | top score1 = 20 | deliveries1 = - | wickets1 = - | bowl avg1 = - | fivefor1 = - | tenfor1 = - | best bowling1 = - | catches/stumpings1 = 7/1 | column2 = [[అంతర్జాతీయ వన్డే]] | matches2 = 1 | runs2 = 6 | bat avg2 = 6.00 | 100s/50s2 = -/- | top score2 = 6 | deliveries2 = - | wickets2 = - | bowl avg2 = - | fivefor2 = - | tenfor2 = n/a | best bowling2 = - | catches/stumpings2 = 1/1 | column3 = [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్]] | matches3 = 108 | runs3 = 1558 | bat avg3 = 14.98 | 100s/50s3 = -/8 | top score3 = 82 | deliveries3 = 36 | wickets3 = 0 | bowl avg3 = - | fivefor3 = - | tenfor3 = - | best bowling3 = - | catches/stumpings3 = 150/68 | column4 = లిస్ట్ ఏ | matches4 = 4 | runs4 = 44 | bat avg4 = 14.66 | 100s/50s4 = -/- | top score4 = 22 | deliveries4 = - | wickets4 = - | bowl avg4 = - | fivefor4 = - | tenfor4 = n/a | best bowling4 = - | catches/stumpings4 = 2/2 | date = మార్చి 13 | year = 2014 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/30135.html }} '''పోచయ్య కృష్ణమూర్తి''' (12 జూలై 1947 - 28 జనవరి 1999) [[తెలంగాణ]]కు చెందిన [[భారత దేశం|భారత]] [[క్రికెట్|క్రికెటర్]].<ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/cricket/players/41007-pochiah-pallemoni-krishnamurthy-playerprofile|title=Pochiah Pallemoni Krishnamurthy Profile|website=NDTVSports.com|language=en|url-status=live|access-date=23 జూలై 2021}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1971లో వెస్టిండీస్ జట్టుతో 5 [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]], 1976లో [[న్యూజిలాండ్]] జట్టుతో ఒక [[అంతర్జాతీయ వన్డే]] ఆడాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.cricketcountry.com/articles/pochiah-krishnamurthy-indias-gloveman-from-the-west-indies-tour-of-1971-156892|title=Pochiah Krishnamurthy: India’s gloveman from the West Indies tour of 1971|date=2014-07-12|website=Cricket Country|language=en-US|access-date=23 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723144642/https://www.cricketcountry.com/articles/pochiah-krishnamurthy-indias-gloveman-from-the-west-indies-tour-of-1971-156892|archive-date=2021-07-23|url-status=dead}}</ref> పల్లెమోని కృష్ణమూర్తి అని కూడా పిలుస్తారు. == జననం == కృష్ణమూర్తి 1947, జూలై 12న [[తెలంగాణ]]<nowiki/>లోని [[హైదరాబాదు]]<nowiki/>లో జన్మించాడు.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/profiles/3834/pochiah-krishnamurthy|title=Pochiah Krishnamurthy Profile|website=Cricbuzz|language=en|url-status=live|access-date= 23 జూలై 2021}}</ref> [[స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా]]<nowiki/>లో కూడా పనిచేశాడు. == క్రీడారంగం == 1971లో ఫరోఖ్ ఇంజనీర్ బ్యాకప్‌గా [[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లాండ్‌]]<nowiki/>లో, 1976లో న్యూజిలాండ్, వెస్టిండీస్‌లలో కిర్మానీ డిప్యూటీగా పర్యటించాడు. 1967లో అరంగేట్రం చేసిన తరువాత 1970లలో హైదరాబాదు తరఫున ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్ ఆడాడు. రంజీ ట్రోఫీలో మొత్తం 11 స్లాట్లలో బ్యాటింగ్ చేశాడు. సెంచరీ పార్టనర్‌షిప్ బ్యాటింగ్‌లో నంబరు 1 గా, 11వ స్థానంలో ఉన్న ఏకైక బ్యాట్స్ మన్ ఇతడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/krishnamurthy-india-s-wicketkeeper-dies-28-january-1999-80290|title=Krishnamurthy, India's wicketkeeper dies (జనవరి 28 1999)|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date= 23 జూలై 2021}}</ref> == మరణం == కృష్ణమూర్తి 1999, జనవరి 27న [[హైదరాబాదు]]లో మరణించాడు.<ref name=":0" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * {{Cricinfo|id=30135}} * [https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1374/1374.html క్రికెట్ ఆర్కైవ్‌లో పోచయ్య కృష్ణమూర్తి] [[వర్గం:1947 జననాలు]] [[వర్గం:1999 మరణాలు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] quast46i1uhy79xu0r0st94wjmx43au 0 333671 4983568 4783246 2026-10-18T11:43:59Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983568 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = మథిలుకల్ | image = Mathilukal Movie Poster.png | caption = మథిలుకల్ సినిమా పోస్టర్ | producer = అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్ | director = [[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్]] | writer = అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్ | based_on = [[వైకోమ్ ముహమ్మద్ బషీర్]] ''మథిలుకల్'' నవల అధారంగా | starring = [[మమ్ముట్టి]]<br>మురళి<br>రవి వల్లథోల్<br>శ్రీనాథ్ | distributor = జూబ్లీ ప్రొడక్షన్స్ | music = విజయ రామన్ | cinematography = మంకాడ రవివర్మ | editing = ఎం. మణి | released = 1990, మే 18 | runtime = 120 నిముషాలు | country = భారతదేశం | language = మలయాళం }} '''మథిలుకల్''', 1990 మే 18న విడుదలైన [[మలయాళ భాష|మలయాళ]] [[సినిమా]]. [[వైకోమ్ ముహమ్మద్ బషీర్]] స్వీయచరిత్ర మథిలుకల్ నవల అధారంగా [[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్]] రచించి, దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించిన సినిమా ఇది.<ref name="Novel">P.K.Ajith Kumar. [https://web.archive.org/web/20121108145954/http://www.hindu.com/fr/2010/05/14/stories/2010051451370300.htm "Romantic interlude"]. ''The Hindu''. 14 May 2010.</ref> వైకుం మహమ్మద్ బషీర్ పాత్రలో మమ్ముట్టి నటించగా, కెపిఎసి లలిత కథానాయిక నారాయణికి గాత్రదానం చేసింది. మురళి, రవి వల్లథోల్, శ్రీనాథ్ తదితరులు ఇతర ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు. ఈ సినిమా వెనిస్ చలన చిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించబడింది. 1990లో జరిగిన [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు|భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలలో]] ఈ సినిమా నాలుగు అవార్డులను గెలుచుకుంది. 2013, ఏప్రిల్ నెలలలో జరిగిన భారతీయ సినిమా శతదినోత్సవం సందర్భంగా, ''ఫోర్బ్స్'' పత్రిక ఈ సినిమాలోని మమ్ముట్టి నటనను "భారతీయ సినిమాలోని 25 గొప్ప నటనా ప్రదర్శనల" జాబితాలో చేర్చింది.<ref>{{Cite web|url=http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|title=25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema|last=Prasad|first=Shishir|last2=Ramnath|first2=N. S.|date=27 April 2013|access-date=21 August 2021|last3=Mitter|first3=Sohini|archive-date=12 జనవరి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112014841/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|url-status=dead}}</ref> == కథా నేపథ్యం == వైకం ముహమ్మద్ బషీర్ జైలు జీవితం, జైలులోని మహిళా ఖైదీ నారాయణి మధ్య ప్రేమపై నేపథ్యంలో రూపొందిన సినిమా ఇది. ఆమె సినిమా అంతటా కనిపించకుండా ఉంటుంది.<ref>P.M.Girish. [http://www.languageinindia.com/march2008/pmgirishtextreading.pdf "A Brief Examination of Three Widely-Acclaimed Malayalam Novels"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210810151052/http://www.languageinindia.com/march2008/pmgirishtextreading.pdf |date=2021-08-10 }}. Languageinindia.com. 3 March 2008.</ref> == నటవర్గం == * [[మమ్ముట్టి]] (వైకం మహమ్మద్ బషీర్) * మురళి (బషీర్ స్నేహితుడు) * రవి వల్లథోల్ (రజాక్) * శ్రీనాథ్ (అనియన్‌) * కరమణ జనార్దనన్ నాయర్ (ఖైదీ) * [[తిలకన్]] (వార్డెన్‌) * ఎంఆర్ గోపకుమార్ * అజీజ్ (ఇన్‌స్పెక్టర్‌) * బాబు నంబూతిరి == అవార్డులు == ఈ సినిమా విడుదలైనప్పటి నుండి ఈ క్రింది అవార్డులను గెలుచుకుంది: ; 1989 వెనిస్ చలన చిత్రోత్సవం ([[ఇటలీ]] ) * ఎఫ్.ఐ.పి.ఆర్.ఈ.ఎస్.సి.ఐ. అవార్డు - [[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్]] * [[యునిసెఫ్]] అవార్డు - [[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్]] ; '''1989 [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు]]'''<ref>{{Cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm37NFAAward.aspx|title=37th National Film Awards|publisher=International Film Festival of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505161946/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm37NFAAward.aspx|archive-date=5 May 2014|access-date=21 August 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://dff.nic.in/2011/37nfa.pdf|title=37th National Film Awards (PDF)|publisher=Directorate of Film Festivals|access-date=21 August 2021|website=|archive-date=2 అక్టోబరు 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002235001/http://dff.nic.in/2011/37nfa.pdf|url-status=dead}}</ref> * [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ దర్శకుడు|జాతీయ ఉత్తమ దర్శకుడు]] - అడూర్ గోపాలకృష్ణన్ * [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటుడు|జాతీయ ఉత్తమ నటుడు]] - [[మమ్ముట్టి]] (<small>''ఒరు వడక్కన్ వీరగాథ''</small>) సినిమాకి కూడా * జాతీయ ఉత్తమ ఆడియోగ్రఫీ - ఎన్. హరికుమార్ * ఉత్తమ ప్రాంతీయ చిత్రం (మలయాళం) ; '''1990 కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు'''<ref>[http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm "Kerala State Film Awards"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234213/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|date=3 March 2016}}</ref> * ఉత్తమ కథ - వైకోమ్ మహమ్మద్ బషీర్ ; '''1990 ఏమియన్స్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ([[ఫ్రాన్సు|ఫ్రాన్స్]])'''<ref name="a"/> * ఓసిఐసి అవార్డు - [[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్]] ; '''2002 ఆబర్‌విలియర్స్ ఇంటర్నేషనల్ చిల్డ్రన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ([[ఫ్రాన్సు|ఫ్రాన్స్]])''' <ref>{{Cite web|url=http://in.rediff.com/movies/2002/nov/21mal.htm|title=Adoor Gopalakrishnan wins Best Director Award in France|date=21 November 2002|website=Rediff.com|access-date=21 August 2021}}</ref> <ref name="a">{{cite web | last=Arora | first=Riya | title=Must Watch International Award Winning Malayalam Films | website=The Times of India | date=2016-05-13 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255775.cms | access-date=2025-11-04}}</ref> * ఉత్తమ చిత్రం * ఉత్తమ దర్శకుడికి గ్రాండ్ ప్రైజ్ - [[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * {{IMDb title|id=0097851|title=మథిలుకల్}} * [https://web.archive.org/web/20120309034506/http://www.cinemaofmalayalam.net/adoor_df9.html ''మథిలుకల్'' మీద అడూర్ ఇంటర్వ్యూ] [[వర్గం:1989 సినిమాలు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమాలు]] [[వర్గం:1990 సినిమాలు]] ry1o6p1odfg02jvt7pli0vvq2ypjkj6 0 340476 4983287 4896960 2026-10-17T14:10:08Z Vjsuseela 35888 [[వర్గం:ఫుట్]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983287 wikitext text/x-wiki {{వర్గం}}[[File:Asean_Football_Federation_countries.PNG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Asean_Football_Federation_countries.PNG|thumb|250x250px|AFC రిజనల్ ఫెడరేషన్స్]] [[File:AFC_Headquarters.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AFC_Headquarters.jpg|thumb|250x250px|AFC ప్రధాన కార్యాలయం, కౌలాలంపూర్‌, మలేషియా]] '''ఆసియన్ ఫుట్‌బాల్ కాన్ఫెడరేషన్''' (ఆంగ్లం: Asian Football Confederation)(అరబిక్: الاتحاد الآسيوي لكرة القدم) - [[అంతర్జాతీయ ఫుట్‌బాల్ క్రీడా సమాఖ్య]](FIFA) లోని ఆరు సమాఖ్యలలో ఒకటి. ఇది [[ఆసియా]], [[ఆస్ట్రేలియా]]<nowiki/>లో అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్ పాలక మండలి. ఇందులో 47 సభ్య దేశాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఎక్కువ భాగం ఆసియాలో ఉన్నాయి. గతంలో [[ఓషియానియా ఫుట్‌బాల్ కాన్ఫెడరేషన్]] (OFC)లో ఉన్న ఆస్ట్రేలియా, 2006లో [[ఆసియా ఫుట్‌బాల్ కాన్ఫెడరేషన్‌]]<nowiki/>లో చేరింది. గ్వామ్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ టెరిటరీ, ఉత్తర మరియానా దీవులు, ఒకటి రెండు యునైటెడ్ స్టేట్స్ కామన్వెల్త్స్ అయిన AFC సభ్యులు కూడా భౌగోళికంగా ఓషియానియాలో ఉన్నారు. [[హాంగ్‌కాంగ్|హాంకాంగ్]], [[మకావు]], స్వతంత్ర దేశాలు కానప్పటికీ (రెండూ [[చైనా]] ప్రత్యేక పరిపాలనా ప్రాంతాలు), AFCలో కూడా సభ్యులు.<ref>香港足球總會九十週年紀念特刊 (Hong Kong Football Association 90th Anniversary Booklet) 2004</ref><ref>{{cite web|url=http://www.the-afc.com/60th-anniversary/afc-60th-anniversary-back-to-where-it-all-began|title=AFC 60th Anniversary: Back to where it all began|publisher=Asian Football Confederation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928182644/http://www.the-afc.com/60th-anniversary/afc-60th-anniversary-back-to-where-it-all-began|archive-date=28 September 2018}}</ref> AFC అధికారికంగా [[ఫిలిప్పీన్స్|ఫిలిప్పీన్స్‌]]<nowiki/>లోని [[మనీలా]]<nowiki/>లో 7 మే 1954న స్థాపించబడింది. [[క్వాల లంపుర్]], [[మలేషియా]]<nowiki/>లో ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.<ref>{{cite news|url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/freepress19540508-1.2.111?ST=1&AT=filter&DF=&DT=&AO=true&NPT=&L=&CTA=&NID=&CT=&WC=&YR=&k=philippines+football%26ka%3dphilippines+football&P=2&Display=0&filterS=0&QT=philippines,football&oref=article|title=All-Asia football association|date=8 May 1954|work=The Straits Times|access-date=21 November 2020|quote=The Asian Games (sic) Football Confederation was formed in Manila yesterday.}}</ref> ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు [[బహ్రయిన్|బహ్రెయిన్‌]]<nowiki/>కు చెందిన [[సల్మాన్ బిన్ ఇబ్రహీం అల్-ఖలీఫా]].<ref>{{Cite web|url=http://www.the-afc.com/asiancup/news/the-remarkable-rise-of-asia-s-greatest-showpiece|title=The remarkable rise of Asia's greatest showpiece|publisher=Asian Football Confederation|language=en-GB|access-date=24 April 2019}}</ref> {{See also|అఖిల భారత ఫుట్‌బాల్ సమాఖ్య}} == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:ఫుట్]] 4xipwaxks64b6unk304rjfzccglud3e 4983288 4983287 2026-10-17T14:10:22Z Vjsuseela 35888 [[వర్గం:ఫుట్]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:ఫుట్‌బాల్]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983288 wikitext text/x-wiki {{వర్గం}}[[File:Asean_Football_Federation_countries.PNG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Asean_Football_Federation_countries.PNG|thumb|250x250px|AFC రిజనల్ ఫెడరేషన్స్]] [[File:AFC_Headquarters.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AFC_Headquarters.jpg|thumb|250x250px|AFC ప్రధాన కార్యాలయం, కౌలాలంపూర్‌, మలేషియా]] '''ఆసియన్ ఫుట్‌బాల్ కాన్ఫెడరేషన్''' (ఆంగ్లం: Asian Football Confederation)(అరబిక్: الاتحاد الآسيوي لكرة القدم) - [[అంతర్జాతీయ ఫుట్‌బాల్ క్రీడా సమాఖ్య]](FIFA) లోని ఆరు సమాఖ్యలలో ఒకటి. ఇది [[ఆసియా]], [[ఆస్ట్రేలియా]]<nowiki/>లో అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్ పాలక మండలి. ఇందులో 47 సభ్య దేశాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఎక్కువ భాగం ఆసియాలో ఉన్నాయి. గతంలో [[ఓషియానియా ఫుట్‌బాల్ కాన్ఫెడరేషన్]] (OFC)లో ఉన్న ఆస్ట్రేలియా, 2006లో [[ఆసియా ఫుట్‌బాల్ కాన్ఫెడరేషన్‌]]<nowiki/>లో చేరింది. గ్వామ్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ టెరిటరీ, ఉత్తర మరియానా దీవులు, ఒకటి రెండు యునైటెడ్ స్టేట్స్ కామన్వెల్త్స్ అయిన AFC సభ్యులు కూడా భౌగోళికంగా ఓషియానియాలో ఉన్నారు. [[హాంగ్‌కాంగ్|హాంకాంగ్]], [[మకావు]], స్వతంత్ర దేశాలు కానప్పటికీ (రెండూ [[చైనా]] ప్రత్యేక పరిపాలనా ప్రాంతాలు), AFCలో కూడా సభ్యులు.<ref>香港足球總會九十週年紀念特刊 (Hong Kong Football Association 90th Anniversary Booklet) 2004</ref><ref>{{cite web|url=http://www.the-afc.com/60th-anniversary/afc-60th-anniversary-back-to-where-it-all-began|title=AFC 60th Anniversary: Back to where it all began|publisher=Asian Football Confederation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928182644/http://www.the-afc.com/60th-anniversary/afc-60th-anniversary-back-to-where-it-all-began|archive-date=28 September 2018}}</ref> AFC అధికారికంగా [[ఫిలిప్పీన్స్|ఫిలిప్పీన్స్‌]]<nowiki/>లోని [[మనీలా]]<nowiki/>లో 7 మే 1954న స్థాపించబడింది. [[క్వాల లంపుర్]], [[మలేషియా]]<nowiki/>లో ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.<ref>{{cite news|url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/freepress19540508-1.2.111?ST=1&AT=filter&DF=&DT=&AO=true&NPT=&L=&CTA=&NID=&CT=&WC=&YR=&k=philippines+football%26ka%3dphilippines+football&P=2&Display=0&filterS=0&QT=philippines,football&oref=article|title=All-Asia football association|date=8 May 1954|work=The Straits Times|access-date=21 November 2020|quote=The Asian Games (sic) Football Confederation was formed in Manila yesterday.}}</ref> ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు [[బహ్రయిన్|బహ్రెయిన్‌]]<nowiki/>కు చెందిన [[సల్మాన్ బిన్ ఇబ్రహీం అల్-ఖలీఫా]].<ref>{{Cite web|url=http://www.the-afc.com/asiancup/news/the-remarkable-rise-of-asia-s-greatest-showpiece|title=The remarkable rise of Asia's greatest showpiece|publisher=Asian Football Confederation|language=en-GB|access-date=24 April 2019}}</ref> {{See also|అఖిల భారత ఫుట్‌బాల్ సమాఖ్య}} == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:ఫుట్‌బాల్]] qg8o5nobaup3d4lyx9pjutuac0a3v64 4983289 4983288 2026-10-17T14:11:09Z Vjsuseela 35888 4983289 wikitext text/x-wiki [[File:Asean_Football_Federation_countries.PNG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Asean_Football_Federation_countries.PNG|thumb|250x250px|AFC రిజనల్ ఫెడరేషన్స్]] [[File:AFC_Headquarters.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AFC_Headquarters.jpg|thumb|250x250px|AFC ప్రధాన కార్యాలయం, కౌలాలంపూర్‌, మలేషియా]] '''ఆసియన్ ఫుట్‌బాల్ కాన్ఫెడరేషన్''' (ఆంగ్లం: Asian Football Confederation)(అరబిక్: الاتحاد الآسيوي لكرة القدم) - [[అంతర్జాతీయ ఫుట్‌బాల్ క్రీడా సమాఖ్య]](FIFA) లోని ఆరు సమాఖ్యలలో ఒకటి. ఇది [[ఆసియా]], [[ఆస్ట్రేలియా]]<nowiki/>లో అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్ పాలక మండలి. ఇందులో 47 సభ్య దేశాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఎక్కువ భాగం ఆసియాలో ఉన్నాయి. గతంలో [[ఓషియానియా ఫుట్‌బాల్ కాన్ఫెడరేషన్]] (OFC)లో ఉన్న ఆస్ట్రేలియా, 2006లో [[ఆసియా ఫుట్‌బాల్ కాన్ఫెడరేషన్‌]]<nowiki/>లో చేరింది. గ్వామ్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ టెరిటరీ, ఉత్తర మరియానా దీవులు, ఒకటి రెండు యునైటెడ్ స్టేట్స్ కామన్వెల్త్స్ అయిన AFC సభ్యులు కూడా భౌగోళికంగా ఓషియానియాలో ఉన్నారు. [[హాంగ్‌కాంగ్|హాంకాంగ్]], [[మకావు]], స్వతంత్ర దేశాలు కానప్పటికీ (రెండూ [[చైనా]] ప్రత్యేక పరిపాలనా ప్రాంతాలు), AFCలో కూడా సభ్యులు.<ref>香港足球總會九十週年紀念特刊 (Hong Kong Football Association 90th Anniversary Booklet) 2004</ref><ref>{{cite web|url=http://www.the-afc.com/60th-anniversary/afc-60th-anniversary-back-to-where-it-all-began|title=AFC 60th Anniversary: Back to where it all began|publisher=Asian Football Confederation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928182644/http://www.the-afc.com/60th-anniversary/afc-60th-anniversary-back-to-where-it-all-began|archive-date=28 September 2018}}</ref> AFC అధికారికంగా [[ఫిలిప్పీన్స్|ఫిలిప్పీన్స్‌]]<nowiki/>లోని [[మనీలా]]<nowiki/>లో 7 మే 1954న స్థాపించబడింది. [[క్వాల లంపుర్]], [[మలేషియా]]<nowiki/>లో ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.<ref>{{cite news|url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/freepress19540508-1.2.111?ST=1&AT=filter&DF=&DT=&AO=true&NPT=&L=&CTA=&NID=&CT=&WC=&YR=&k=philippines+football%26ka%3dphilippines+football&P=2&Display=0&filterS=0&QT=philippines,football&oref=article|title=All-Asia football association|date=8 May 1954|work=The Straits Times|access-date=21 November 2020|quote=The Asian Games (sic) Football Confederation was formed in Manila yesterday.}}</ref> ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు [[బహ్రయిన్|బహ్రెయిన్‌]]<nowiki/>కు చెందిన [[సల్మాన్ బిన్ ఇబ్రహీం అల్-ఖలీఫా]].<ref>{{Cite web|url=http://www.the-afc.com/asiancup/news/the-remarkable-rise-of-asia-s-greatest-showpiece|title=The remarkable rise of Asia's greatest showpiece|publisher=Asian Football Confederation|language=en-GB|access-date=24 April 2019}}</ref> {{See also|అఖిల భారత ఫుట్‌బాల్ సమాఖ్య}} == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:ఫుట్‌బాల్]] 9x9ci3b3aukxzai59ln5uy1tb4bxtfw 0 348907 4983559 3938965 2026-10-18T11:17:46Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983559 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = మందాకిని | image = Mandakini01.jpg | caption = డిసెంబర్ 2012లో మందాకిని | other_names = మందాకిని జోసెఫ్ ఠాకూర్ | birth_name = యాస్మీన్ జోసెఫ్ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1963|07|30}} | birth_place = [[మీరట్]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | nationality = ఇండియన్ | occupation = [[నటి]] | yearsactive = 1985–1996 | notable_works = [[రామ్ తేరీ గంగా మైలీ]] (1985) | spouse = {{marriage|Dr. కాగ్యుర్ టి. రింపోచే ఠాకూర్|1990}} | children = 2 | website = }} '''మందాకిని''' (యాస్మీన్ జోసెఫ్) బాలీవుడ్ మాజీ నటి. 1985లో విడుదలైన చిత్రం [[రామ్ తేరీ గంగా మైలీ]]<nowiki/>లో ఆమె నటనతో అందరిని ఆకర్షించింది. == జీవిత విశేషాలు == యాస్మీన్ జోసెఫ్ 1963 జూలై 30న మీరట్‌లో యాస్మీన్ జోసెఫ్‌గా బ్రిటిష్ తండ్రి, కాశ్మీరీ తల్లికి జన్మించింది.<ref>{{cite web|date=30 July 2012|title=Mandakini, happy birthday|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip-buzz/mandakini-happy-birthday-129359/|access-date=23 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817224127/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip-buzz/mandakini-happy-birthday-129359/|archive-date=17 ఆగస్టు 2022|url-status=dead}}</ref> 22 సంవత్సరాల వయస్సులో ఆమెను గుర్తించిన చలనచిత్ర దర్శకుడు [[రాజ్ కపూర్]] మందాకిని అనే స్క్రీన్ పేరు పెట్టారు.<ref>{{cite web|date=30 July 2017|title=Happy Birthday Mandakini 7 lesser-known facts about the Ram Teri Ganga Maili actor|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/happy-birthday-mandakini-7-lesser-known-facts-about-the-ram-teri-ganga-maili-actor/story-yh913ZwrBRWRqjGCIpcTUO.html|access-date=23 March 2022}}</ref> తెలుగులో 70 ఎం.ఎం.లో నిర్మించిన మొదటి సినిమా [[సింహాసనం (సినిమా)|సింహాసనం]]. పద్మాలయా సంస్థ నిర్మించిన ఈ చిత్రంతో [[కృష్ణ (నటుడు)|కృష్ణ]] దర్శకునిగా పరిచయమయ్యారు. 1986లో వచ్చిన సింహాసనం చిత్రంలో కృష్ణ, [[జయప్రద]], [[రాధ (నటి)|రాధ]] హీరో హీరోయిన్ లు కాగా మందాకిని మరో ప్రధాన పాత్రలో నటించి మెప్పించారు. అలాగే [[భార్గవ రాముడు|భార్గవరాముడు]] తోనూ తెలుగు ప్రేక్షకుల హృదయాల్లో చెరగని ముద్రవేశారు. మందాకిని చివరిసారిగా 1996లో జోర్దార్ చిత్రంలో నటించారు. == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:1963 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] 0h3wxux24kowagr5iacgm83mcll09pv 0 356405 4983437 4842871 2026-10-18T00:33:19Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983437 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox company | name = బర్గర్ పెయింట్స్ | logo = Berger.png | logo_size = 250px | type = [[పబ్లిక్ కంపెనీ|పబ్లిక్]] | traded_as = {{plainlist| *{{BSE|509480}} *{{NSE|BERGEPAINT}}}} | ISIN = INE463A01038 | industry = [[రసాయన పరిశ్రమ|రసాయనాలు]] | foundation = {{Start date and years ago|1923|12|17}} | founder = లూయిస్ బర్గర్ | location_city = [[కోల్ కతా, పశ్చిమ బెంగాల్l]] | location_country = [[భారతదేశం]] | key_people = {{plainlist| *కుల్దీప్ సింగ్ ధింగ్రా<br />([[చైర్మన్]]) *అభిజిత్ రాయ్ ([[మేనేజింగ్ డైరెక్టర్|మేనేజింగ్ డైరెక్టర్]] & [[ముఖ్య నిర్వహణ అధికారి ]]) }} | products = {{plainlist| *[[రసాయనిక పదార్థం|రసాయనాలు]] *[[పెయింట్స్|డెకరేటివ్ పెయింట్స్]] *[[ఆటోమోటివ్ రిస్టోరేషన్ |ఇండస్ట్రియల్ ఫినిషింగ్ ప్రోడక్ట్స్]] *[[ఇండస్ట్రియల్ కోటింగ్|కోటింగ్స్]]}} | revenue = {{increase}}{{INRConvert|8826|c}} (2022)<ref>{{cite web|url=http://www.moneycontrol.com/financials/berger%20paints/consolidated-profit-lossVI/BPI02|title=Berger Paints India Balance Sheet, Berger Paints India Financial Statement & Accounts|work=moneycontrol.com}}</ref> | operating_income = {{increase}}{{INRConvert|1118|c}} (2022)<ref>{{Cite web|url=https://www.bseindia.com/|title=BSE Ltd. (Bombay Stock Exchange) &#124; Live Stock Market updates for S&P BSE SENSEX, Stock Price, Company News & Results|website=www.bseindia.com|access-date=2022-08-24|archive-date=2021-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210905144543/https://www.bseindia.com/|url-status=dead}}</ref> | net_income = {{increase}}{{INRConvert|829|c}} (2022)<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/financials/berger+paints/consolidated-profit-lossVI/BPI02/|title=Berger Paints India Consolidated Profit & Loss account, Berger Paints India Financial Statement & Accounts|website=www.moneycontrol.com}}</ref> | assets = {{increase}}{{INRConvert|7212|c}} (2022)<ref>{{cite web|url=http://www.moneycontrol.com/financials/bergerpaintsindia/balance-sheetVI/BPI02#BPI02|title=Berger Paints India Balance Sheet, Berger Paints India Financial Statement & Accounts|work=moneycontrol.com}}</ref> | equity = {{increase}}{{INRConvert|3926|c}} (2022)<ref>{{cite web|url=http://www.moneycontrol.com/financials/bergerpaintsindia/balance-sheetVI/BPI02#BPI02|title=Berger Paints India Balance Sheet, Berger Paints India Financial Statement & Accounts|work=moneycontrol.com}}</ref> | num_employees = 3,600 (2020) | homepage = {{URL|http://www.bergerpaints.com/|bergerpaints.com}} }} '''బర్గర్ పెయింట్స్ లిమిటెడ్''' ('''Berger Paints Ltd)''' భారతీయ బహుళజాతి పెయింట్ కంపెనీ, భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాజధాని [[కోల్‌కతా|కోల్ కతా]] లో ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది. ఈ కంపెనీకి భారతదేశంలో 16 తయారీ యూనిట్లు ఉన్నాయి,<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/company/berger-paints-64/information/company-history|title=Berger Paints India Ltd.|work=Business Standard India|access-date=2022-08-24}}</ref> [[నేపాల్]] లో 2, [[పోలాండ్]][[రష్యా|,రష్యా]]<nowiki/>లలో ఒక్కొక్కటి చొప్పున ఉన్నాయి. హౌరా- రిష్రా వద్ద తయారీ యూనిట్లను కలిగి ఉంది<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/business/Industry/berger-paints-plans-60-cr-for-howrah-rishra-units/article19429268.ece|title=Berger Paints plans ₹60 cr. for Howrah, Rishra units|date=2017-08-04|work=The Hindu|access-date=2022-08-24|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>, అరింసో, తలోజా, నాల్టోలి, [[గోవా]], దేవ్లా, [[హిందూపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిందూపూర్]],<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/chem-/-fertilisers/berger-paints-opens-hindupur-plant-in-andhra-pradesh/articleshow/29673615.cms|title=Berger Paints opens Hindupur plant in Andhra Pradesh|work=The Economic Times|access-date=2022-08-24}}</ref> జెజురి,<ref>{{Cite web|title=Berger Paints commences commercial production at Jejuri plant - Berger Paints India Ltd. Latest News|url=https://www.moneyworks4me.com/company/news/index/id/245030|access-date=2022-08-24|website=www.moneyworks4me.com|archive-date=2022-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220824081720/https://www.moneyworks4me.com/company/news/index/id/245030|url-status=dead}}</ref> [[జమ్మూ]],<ref>{{Cite web|title=Berger Paints India Ltd. in Samba, Jammu and Kashmir, India - Company Profile|url=https://www.tradeindia.com/berger-paints-india-ltd-5772109/|access-date=2022-08-24|website=www.tradeindia.com}}</ref> [[పుదుచ్చేరి]], ఉద్యోగ్ నగర్ లలో తయారీ యూనిట్లను కలిగి ఉంది. భారత్, రష్యా, పోలాండ్, నేపాల్, బంగ్లాదేశ్ వంటి ఐదు దేశాల్లో ఈ సంస్థ ఉనికిని కలిగి ఉంది. బర్గర్ పెయింట్స్ లో 3931 మందికి పైగా ఉద్యోగులతో, భారతదేశం అంతటా 50000 పైగా పంపిణీ దారులతో, 180 గోదాములతో భారతదేశంలో రెండవ అతి పెద్ద పెయింటింగ్ పరిశ్రమ గా ఉన్నది. యూ కె పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ ఈ కంపెనీలో 50.09 %వాటాను కలిగి ఉన్నది<ref name=":1">{{Cite web|title=About {{!}} Company information {{!}} capitalmarket|url=https://www.capitalmarket.com/Company-Information/Information/About-Company/Berger-Paints-India-Ltd/64|access-date=2022-08-24|website=www.capitalmarket.com}}</ref>. == యూరోపియన్ == బెర్జర్ పెయింట్స్ స్థాపకుడు లూయిస్ బర్గర్. అతడు 1760 సంవత్సరంలో [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|బ్రిటన్]] లో పునాదులను వేశాడు.1923 సంవత్సరంలో భారతదేశంలో ప్రారంభించి, ప్రస్తుతం బర్గర్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ 16 ప్లాంట్ల తయారీ యూనిట్లతో, గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా దేశంలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న పెయింట్ కంపెనీల్లో ఒకటిగా, త్రైమాసికంలో, స్థిరమైన మార్కెట్ ట్రాక్ రికార్డ్ తో దేశంలో రెండవ అతిపెద్ద పెయింట్ కంపెనీగా ఉంది<ref>{{Cite web|title=Berger Paints India Limited - Manufacturer from Park Street, Kolkata, India {{!}} About Us|url=https://www.indiamart.com/berger-paints/profile.html|access-date=2022-08-24|website=www.indiamart.com}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == భారతదేశంలో == ఈ సంస్థ 17 డిసెంబరు 1923 రోజు కోల్ కతాలో హాడ్ ఫీల్డ్స్ (ఇండియా) లిమిటెడ్ గా స్థాపించబడింది. 12 డిసెంబర్, 1947లో బ్రిటిష్ పెయింట్స్ హోల్డింగ్స్ ఈ సంస్థను స్వాధీనం చేసుకొని, బ్రిటిష్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ గా మార్చారు.1965 సంవత్సరంలో బ్రిటిష్ పెయింట్స్ (హోల్డింగ్స్) లిమిటెడ్ బ్రిటన్ సెలనీస్ కార్పొరేషన్ అమెరికా స్వాధీనం చేసుకుంది, దీనితో కంపెనీ నియంత్రణ CELEURO NV హాలండ్ కు బదిలీ చేయబడింది. 1969 సంవత్సరంలో సెలనీస్ కార్పొరేషన్ భారతీయ కంపెనీపై తమకున్న ఆసక్తిని బెర్గర్ జెన్సన్ నికల్సన్ లిమిటెడ్ , బ్రిటన్ కు విక్రయించింది.1983 సంవత్సరం డిసెంబర్) లో కంపెనీ పేరు బర్గర్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ గా మార్చబడింది. 983 సంవత్సరం నుంచి ఇప్పటి వరకు కంపెనీ భారతదేశంలో బర్గర్ పేరు సంస్థ ట్రేడ్ మార్క్ గా, ఇతర వేరియెంట్ లను మాత్రమే ఉపయోగించి, అభివృద్ధి చేసింది. కంపెనీ కలర్ బ్యాంక్ టింటింగ్ సిస్టమ్ ను ప్రారంభించింది, దీని ద్వారా వినియోగదారుడు 5000 కంటే ఎక్కువ రంగుల శ్రేణిని ఎంచుకోవచ్చు, తరువాత వాటిని తొందరగా అందుబాటులో ఉంచవచ్చు<ref name=":0" />. == అభివృద్ధి == 1997 సంవత్సరంలో పాండిచ్చేరిలో ఒక కొత్త పెయింట్ తయారీ యూనిట్ ప్రారంభించబడింది. 1999 సంవత్సరంలో రాజ్ దూత్ పెయింట్స్ లిమిటెడ్ ఈ సంస్థలో విలీనం చేయబడింది. 2000 సంవత్సరంలో జెన్సన్ & నికోలోసన్ నేపాల్ ప్రయివేట్ లిమిటెడ్ లో 100% వాటాను కంపెనీ కొనుగోలు చేసింది, ఇది జెన్సన్ & నికల్సన్ ఇండియా లిమిటెడ్ పూర్తిగా స్వంత సబ్సిడరీగా ఉంది, బెర్జర్ జెన్సన్ & నికల్సన్ నేపాల్ గా పేరు మార్చబడింది. 2001-02 సంవత్సరంలో ఐసిఐ ఇండియా మోటార్స్ & ఇండస్ట్రియల్ పెయింట్స్ వ్యాపారాన్ని వారి అనుబంధ సంస్థ బెర్జర్ ఆటో & ఇండస్ట్రియల్ కోటింగ్స్ లిమిటెడ్ ద్వారా కొనుగోలు చేశారు. 2003-04 సంవత్సరంలో జమ్మూలో ఒక కొత్త యూనిట్ వాణిజ్య ఉత్పత్తిని ప్రారంభించింది. ప్రిన్సిపల్ ఫైనాన్షియల్ గ్రూప్ USA పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్, [[విజయా బ్యాంక్]] ఫర్ పెన్షన్ ఫండ్, ఇన్స్యూరెన్స్ బిజినెస్ లతో కంపెనీ జాయింట్ వెంచర్ కుదుర్చుకుంది. బెర్గర్ ఆటో & ఇండస్ట్రియల్ కోటింగ్స్ లిమిటెడ్ అనేది పూర్తిగా స్వంతమైన అనుబంధ సంస్థ, ఏప్రిల్ 1, 2004 నుంచి కంపెనీతో విలీనం చేయబడి, కంపెనీ BAICL డివిజన్ గా పనిచేస్తుంది. రష్యాలో పెయింట్ తయారీ కర్మాగారాన్ని ఏర్పాటు చేసే ఉద్దేశ్యం కోసం 2005 ఫిబ్రవరి 3 న సైప్రస్ లో స్థాపించబడిన బెర్గర్ సైప్రస్ అనే సంస్థలో ఈ సంస్థ పెట్టుబడి పెట్టింది. 2005-06 సంవత్సరంలో కంపెనీ జమ్మూలోని తమ కొత్త 2400 MTPA పౌడర్ కోటింగ్ ప్లాంట్ లో వాణిజ్య ఉత్పత్తిని ప్రారంభించింది. 2007 సంవత్సరం(ఏప్రిల్)లో 9000 MTPA సామర్ధ్యం కలిగిన కంపెనీకి చెందిన జమ్మూ రెసిన్ ప్లాంట్ ఉత్పత్తిని ప్రారంభించింది. భారతదేశంలో ఆటోమొబైల్స్, విడిభాగాల్లో ఉపయోగించే ప్లాస్టిక్ సబ్ స్ట్రేట్ ల కొరకు కోటింగ్ ల తయారీ, అమ్మకం కొరకు ఒక కంపెనీని ఏర్పాటు చేయడం, నిప్పాన్ బీ కెమికల్ కంపెనీ లిమిటెడ్ జపాన్ తో కంపెనీ జాయింట్ వెంచర్ అగ్రిమెంట్ కుదుర్చుకుంది<ref name=":1" />. == అవార్డులు == ఈ సంస్థ అభివృద్ధి తో పాటు దేశంలో ఉన్న ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర సంస్థల నుంచి అవార్డులను పొందింది<ref name=":0" />. * ముంబైలో ప్రతిష్టాత్మక మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ సప్లై చైన్ ఎక్సలెన్స్ అవార్డు 2020. * బర్గర్ వీవీఎన్ ప్లాంట్ కు సీఐఐ ఎన్విరాన్మెంటల్ బెస్ట్ ప్రాక్టీసెస్ అవార్డు 2020 లభించింది. * ముంబైలో ప్రతిష్టాత్మక మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ సప్లై చైన్ ఎక్సలెన్స్ అవార్డు 2020 గ్రహీత. * బర్గర్ సంస్థకు చెందిన వీవీఎన్ ప్లాంట్ 7వ ఓవర్ ఎన్విరాన్మెంట్ గోల్డ్ అవార్డు 2020ని పర్యావరణ, అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ (ఎంఓఈఎఫ్) నుంచి గెలుచుకుంది. * == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:1923 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:స్వాతంత్ర్య పూర్వ సంస్థలు]] [[వర్గం:రసాయన పరిశ్రమ]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ పరిశ్రమలు]] [[వర్గం:ప్రైవేట్ పరిశ్రమలు]] [[వర్గం:పెయింట్స్]] p6uqsq1xkq0xqqqfysnhki4d019i57f 0 367202 4983444 4942783 2026-10-18T01:17:49Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983444 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''బాగ్‌ముండి శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[పురూలియా జిల్లా]], [[పురూలియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఏడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref name="delimitation">{{Cite web|title=Delimitation Commission Order No. 18 dated 15 February 2006|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/WestBengal/FINAL%20ORDER%20NOTIFICATION_English.pdf|access-date=25 July 2015|website=West Bengal|publisher=Election Commission of India}}</ref> ==ఎన్నికైన సభ్యులు== {| class="wikitable" !సంవత్సరం !నియోజకవర్గం !ఎమ్మెల్యే !పార్టీ |- |1951 |బాగ్ముండి |శిరీష్ చంద్ర బెనర్జీ |లోక్ సేవక్ సంఘ్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1951 to the Legislative Assembly of Bihar|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatisticalReports_51_BIHAR.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006121833/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatisticalReports_51_BIHAR.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 335|publisher=Election Commission of India}}</ref><ref>{{Cite web|title=Statistical Reports of Assembly Elections|url=http://eci.nic.in/eci_main/statisticalreports/electionstatistics.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101005110118/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/ElectionStatistics.asp|archive-date=2010-10-05|access-date=21 May 2021|website=General Election Results and Statistics|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1951 |ఝల్దా |దేవేంద్రనాథ్ మహతో |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1951 to the Legislative Assembly of Bihar|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatisticalReports_51_BIHAR.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006121833/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatisticalReports_51_BIHAR.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 335|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1957 | |దేబేంద్ర నాథ్ మహతో |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1957 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_WB_1957.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006032945/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_WB_1957.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 222|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1962 | |దేబేంద్ర నాథ్ మహతో |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1962 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_WB_1962.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006192934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_WB_1962.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 294|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1967 | |సి. మహతో |[[ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1967 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20report%20WB1967.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006080357/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20report%20WB1967.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 324|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1969 | |దేబేంద్ర నాథ్ మహతో |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1969 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1969/StatReport_WB_69.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112051819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1969/StatReport_WB_69.pdf|archive-date=12 January 2012|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 324|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1971 | |కింకర్ మహతో |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1971 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_WB_71.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112052412/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_WB_71.pdf|archive-date=12 January 2012|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 327|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1972 | |కింకర్ మహతో |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1972 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatReport_WB_72.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007094829/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatReport_WB_72.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 320|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1977 | |సత్య రంజన్ మహతో |ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1977 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportWestBengal77.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007062834/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportWestBengal77.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 348|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1982 | |సుభాష్ చంద్ర మహతో |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1982 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1982/StatisticalReportWestBengal82.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006142613/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1982/StatisticalReportWestBengal82.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 341|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1987 | |సత్య రంజన్ మహాతా |ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1987 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1987/StatisticalReportWestBengal87.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006063052/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1987/StatisticalReportWestBengal87.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 348|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1991 | |సత్య రంజన్ మహాతా |ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1991 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-West%20Bengal91.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006200136/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-West%20Bengal91.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 356|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1996 | |సత్య రంజన్ మహాతా |ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1996 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-WB96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007113156/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-WB96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 364|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |2001 | |నేపాల్ మహాతా |స్వతంత్ర <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 2001 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/StatRept_WB_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007212034/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/StatRept_WB_2001.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 356|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |2006 | |నేపాల్ మహాతా |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 2006 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_WB_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006232430/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_WB_2006.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 552|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |2011 |బాగ్‌ముండి |నేపాల్ మహాతా |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=West Bengal Assembly Election Results in 2011|url=https://www.elections.in/west-bengal/assembly-constituencies/2011-election-results.html|access-date=18 May 2021|website=Baghmundi|publisher=Elections.in}}</ref> |- |2016 |బాగ్‌ముండి |నేపాల్ మహాతా |ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ <ref name="1vidhansabha2016">{{Cite web|title=Balarmpur|url=https://resultuniversity.com/election/baghmundi-west-bengal-assembly-constituency|access-date=18 May 2021|website=2016 Legislative Assembly Election|publisher=Result University|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521112314/https://resultuniversity.com/election/baghmundi-west-bengal-assembly-constituency|archive-date=21 మే 2021|url-status=dead}}</ref><ref name="2vidhansabha2016">{{Cite web|title=Baghmundi|url=http://infoelections.com/infoelection/electionresult/index.php/home/state-assembly-constituency/west-bengal-election-result/862-Baghmundiassembly_election_result_2016.html|access-date=18 May 2021|website=Assembly Election Result 2016 Live|publisher=InfoElections}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2021 |బాగ్‌ముండి |సుశాంత మహతో |[[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] <ref name="1vidhansabha2021">{{Cite web|title=Baghmundi Election Result 2021|url=https://www.timesnownews.com/elections/baghmundi-west-bengal-election-result-2021|access-date=18 May 2021|publisher=Times Now News.com|archive-date=22 మే 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522011708/https://www.timesnownews.com/elections/baghmundi-west-bengal-election-result-2021|url-status=dead}}</ref><ref name="2vidhansabha2021">{{Cite web|title=Assembly Election Result 2021 – West Bengal, Baghmundi|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25240.htm?ac=240|access-date=18 May 2021|publisher=Election Commission of India}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 7qerakpe9vfkz2t93ry2n3xhtoodxut 0 367249 4983439 4897664 2026-10-18T00:46:20Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983439 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = బలరాంపూర్ <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> | official_name = | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | pushpin_map = India West Bengal#India | map_caption = [[పశ్చిమ బెంగాల్]] లోని ప్రదేశం | coordinates = {{coord|23|07|0|N|86|13|0|E|region:IN-{{IndAbbr|[[West Bengal]]}}|display=inline,title}} <!-- Location ------------------>| subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[పశ్చిమ బెంగాల్]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[పురూలియా జిల్లా]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = 239 | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = జనరల్ | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[పురూలియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పురూలియా]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }} '''బలరాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[పురూలియా జిల్లా]], [[పురూలియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఏడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref name="delimitation">{{Cite web|title=Delimitation Commission Order No. 18 dated 15 February 2006|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/WestBengal/FINAL%20ORDER%20NOTIFICATION_English.pdf|access-date=25 July 2015|website=West Bengal|publisher=Election Commission of India}}</ref> ==ఎన్నికైన సభ్యులు== {| class="wikitable" !సంవత్సరం !నియోజకవర్గం !ఎమ్మెల్యే !పార్టీ |- |1951 |బారాబజార్ కమ్ చండిల్ |భీమ్ చంద్ర మహతో, అతుల్ చంద్ర సింగ్ భూయా |లోక్ సేవక్ సంఘ్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1951 to the Legislative Assembly of Bihar|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatisticalReports_51_BIHAR.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006121833/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatisticalReports_51_BIHAR.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 335|publisher=Election Commission of India}}</ref><ref>{{Cite web|title=Statistical Reports of Assembly Elections|url=http://eci.nic.in/eci_main/statisticalreports/electionstatistics.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101005110118/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/ElectionStatistics.asp|archive-date=2010-10-05|access-date=21 May 2021|website=General Election Results and Statistics|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1957 |బలరాంపూర్ |భీమ్ చంద్ర మహతో |స్వతంత్ర (లోక్ సేవక్ సంఘ్) <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1957 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_WB_1957.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006032945/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_WB_1957.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 222|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1962 | |పదక్ మహాత |లోక్ సేవక్ సంఘ్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1962 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_WB_1962.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006192934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_WB_1962.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 293|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1967 | |గోబర్ధన్ మాఝీ |స్వతంత్ర (లోక్ సేవక్ సంఘ్) <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1967 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20report%20WB1967.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006080357/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20report%20WB1967.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 324|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1969 | |గోబర్ధన్ మాఝీ |లోక్ సేవక్ సంఘ్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1969 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1969/StatReport_WB_69.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112051819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1969/StatReport_WB_69.pdf|archive-date=12 January 2012|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 324|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1971 | |బిక్రమ్ తుడు |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1971 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_WB_71.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112052412/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_WB_71.pdf|archive-date=12 January 2012|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 327|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1972 | |రూప్ సింగ్ మాఝీ | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1972 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatReport_WB_72.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007094829/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatReport_WB_72.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 319|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1977 | |బిక్రమ్ తుడు |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1977 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportWestBengal77.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007062834/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportWestBengal77.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 348|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1982 | |బిక్రమ్ తుడు |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1982 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1982/StatisticalReportWestBengal82.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006142613/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1982/StatisticalReportWestBengal82.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 340-341|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1987 | |బిక్రమ్ తుడు |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1987 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1987/StatisticalReportWestBengal87.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006063052/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1987/StatisticalReportWestBengal87.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 347|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1991 | |భందు మాఝీ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1991 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-West%20Bengal91.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006200136/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-West%20Bengal91.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 356|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1996 | |భందు మాఝీ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1996 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-WB96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007113156/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-WB96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 363|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |2001 | |భందు మాఝీ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 2001 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/StatRept_WB_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007212034/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/StatRept_WB_2001.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 356|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |2006 | |భందు మాఝీ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 2006 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_WB_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006232430/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_WB_2006.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 550|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |2011 | |శాంతిరామ్ మహతో |[[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] <ref>{{Cite web|title=West Bengal Assembly Election Results in 2011|url=https://www.elections.in/west-bengal/assembly-constituencies/2011-election-results.html|access-date=18 May 2021|website=Bandwan|publisher=Elections.in}}</ref> |- |2016 | |శాంతిరామ్ మహతో |[[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] <ref name="1vidhansabha2016">{{Cite web|title=Balarmpur|url=https://resultuniversity.com/election/balarampur-west-bengal-assembly-constituency|access-date=18 May 2021|website=2016 Legislative Assembly Election|publisher=Result University}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="2vidhansabha2016">{{Cite web|title=Balarampur|url=http://infoelections.com/infoelection/electionresult/index.php/home/state-assembly-constituency/west-bengal-election-result/861-Balarampurassembly_election_result_2016.html|access-date=18 May 2021|website=Assembly Election Result 2016 Live|publisher=InfoElections}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2021 | |బనేశ్వర్ మహతో |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] <ref name="1vidhansabha2021">{{Cite web|title=Balarampur Election Result 2021|url=https://www.timesnownews.com/elections/balarampur-west-bengal-election-result-2021|access-date=18 May 2021|publisher=Times Now News.com}}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="2vidhansabha2021">{{Cite web|title=Assembly Election Result 2021 – West Bengal, Balarampur|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25239.htm?ac=239|access-date=18 May 2021|publisher=Election Commission of India}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 5j56yzpve057l7u1t754wvyu68dpzmc 0 367344 4983438 4962341 2026-10-18T00:38:02Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983438 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''బర్ధమాన్ దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[బర్ధామన్ జిల్లా|పుర్బా బర్ధమాన్ జిల్లా]], [[బర్ధమాన్ దుర్గాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఏడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref name="delimitation">{{Cite web|title=Delimitation Commission Order No. 18 dated 15 February 2006|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/WestBengal/FINAL%20ORDER%20NOTIFICATION_English.pdf|access-date=25 July 2015|website=West Bengal|publisher=Election Commission of India}}</ref> ==ఎన్నికైన సభ్యులు== {| class="wikitable" !సంవత్సరం !నియోజకవర్గం !ఎమ్మెల్యే !పార్టీ |- |1951 |బుర్ద్వాన్ |బెనోయ్ చౌదరి |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1951 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/STATISTICALREPORTS_51_WestBengal.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114095211/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/STATISTICALREPORTS_51_WestBengal.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 218|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1957 | |బెనోయ్ చౌదరి |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1957 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_WB_1957.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006032945/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_WB_1957.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 219|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1962 | |రాధారాణి మహాతాబ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1962 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_WB_1962.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006192934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_WB_1962.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 298|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1967 |బుర్ద్వాన్ సౌత్ |ఎస్.బి. చోదరి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1967 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20report%20WB1967.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006080357/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20report%20WB1967.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 328|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1969 | |బెనోయ్ చౌదరి |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1969 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1969/StatReport_WB_69.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112051819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1969/StatReport_WB_69.pdf|archive-date=12 January 2012|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 329|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1971 | |బెనోయ్ చౌదరి |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1971 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_WB_71.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112052412/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_WB_71.pdf|archive-date=12 January 2012|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 333|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1972 | |ప్రదీప్ భట్టాచార్య |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1972 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatReport_WB_72.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007094829/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatReport_WB_72.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 323|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1977 | |బెనోయ్ చౌదరి |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1977 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportWestBengal77.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007062834/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportWestBengal77.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 353|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1982 | |బెనోయ్ చౌదరి |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]]<ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1982 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1982/StatisticalReportWestBengal82.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006142613/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1982/StatisticalReportWestBengal82.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 346|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1987 | |నిరుపమ్ సేన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1987 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1987/StatisticalReportWestBengal87.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006063052/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1987/StatisticalReportWestBengal87.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 353|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1991 | |శ్యామా ప్రసాద్ బోస్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1991 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-West%20Bengal91.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006200136/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-West%20Bengal91.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 363|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1996 | |శ్యామా ప్రసాద్ బోస్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]]<ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1996 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-WB96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007113156/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-WB96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 371|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |2001 | |నిరుపమ్ సేన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 2001 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/StatRept_WB_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007212034/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/StatRept_WB_2001.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 362|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |2006 | |నిరుపమ్ సేన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]]<ref>{{Cite web|title=List of Successful Candidates in West Bengal Assembly Election in 2006|url=http://in.rediff.com/election/wbdetail06.htm|access-date=13 May 2021|website=Burdwan South|publisher=rediff.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=List of successful candidates - West Bengal Assembly Election|url=http://eci.gov.in/States%20Htmls/WestBengalResults.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060520105555if_/http://eci.gov.in/States%20Htmls/WestBengalResults.htm|archive-date=20 May 2006|access-date=13 May 2021|website=Burdwan South|publisher=Elections.in}}</ref> |- |2011 |బుర్ద్వాన్ దక్షిణ్ |రబీ రంజన్ చటోపాధ్యాయ |[[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] <ref>{{Cite web|title=West Bengal Assembly Election Results in 2011|url=https://www.elections.in/west-bengal/assembly-constituencies/2011-election-results.html|access-date=13 May 2021|website=Burdwan Dakshin|publisher=Elections.in}}</ref> |- |2016 | |రబీ రంజన్ చటోపాధ్యాయ |[[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] <ref name="1vidhansabha2016">{{Cite web|title=Bardhaman Dakshin|url=https://resultuniversity.com/election/bardhamandakshin-west-bengal-assembly-constituency|access-date=13 May 2021|website=2016 Legislative Assembly Election|publisher=Result University}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="2vidhansabha2016">{{Cite web|title=Bardhaman Dakshin|url=http://infoelections.com/infoelection/electionresult/index.php/home/state-assembly-constituency/west-bengal-election-result/882-Bardhaman_Dakshiassembly_election_result_2016.html|access-date=13 May 2021|website=Assembly Election Result 2016 Live|publisher=InfoElections}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2021 | |ఖోకన్ దాస్ |[[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] <ref name="vidhansabha2021">{{Cite web|title=Bardhaman Dakshin Election Result 2021|url=https://www.timesnownews.com/elections/bardhaman-dakshin-west-bengal-election-result-2021|access-date=13 May 2021|publisher=Times Now News.com|archive-date=18 మే 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518060516/https://www.timesnownews.com/elections/bardhaman-dakshin-west-bengal-election-result-2021|url-status=dead}}</ref> |- |2026 | |[[మౌమితా బిశ్వాస్ మిశ్రా]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} ipkl5easepx5n79f7otj2hbcsgp6oa8 0 368243 4983445 4565506 2026-10-18T01:25:04Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983445 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = బాదామి <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |image = 23-Badami constituency.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[కర్ణాటక]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[బాగల్‌కోట్ జిల్లా|బాగల్‌కోట్]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[బాగల్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాగల్‌కోట్]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }}'''బాదామి శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[బాగల్‌కోట్ జిల్లా]], [[బాగల్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. ==ఎన్నికైన సభ్యులు== ==== బొంబాయి రాష్ట్రం ==== 1951: వెంకనగౌడ హన్మంతగౌడ్ పాటిల్, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] <ref>https://eci.gov.in/files/file/4107-bombay-1951/ Bombay, 1951</ref> ==== మైసూర్ రాష్ట్రం ==== * 1957: వెంకనగౌడ హన్మంతగౌడ్ పాటిల్, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] <ref>https://eci.gov.in/files/file/3772-karnataka-1957/ Karnataka 1957</ref> * 1962: మడివలప్ప రుద్రప్ప, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] <ref>https://eci.gov.in/files/file/3773-karnataka-1962/ Karnataka 1962</ref> * 1967: పికె మహాగుండప్ప, [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రుడు]] * 1972: రావుసాహెబ్ దేశాయ్, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] ==== కర్ణాటక రాష్ట్రం ==== * 1978: [[బి. బి. చిమ్మనకట్టి|బిబి చిమ్మనకట్టి]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ (ఇందిర) ]] <ref>https://eci.gov.in/files/file/3776-karnataka-1978/ Karnataka 1978</ref> * 1983: బిబి చిమ్మనకట్టి, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] * 1985: దేశాయ్ రవసాహెబ్ తులసిగెరప్ప, [[జనతా పార్టీ]] <ref>http://kla.kar.nic.in/assembly/member/members.htm members</ref> * 1989: పట్టనశెట్టి మహాగిందప్ పా. కల్లప్ప, జనతాదళ్ <ref>https://eci.gov.in/files/file/3779-karnataka-1989/ Karnataka 1989</ref> * 1994: [[బి. బి. చిమ్మనకట్టి|బిబి చిమ్మనకట్టి]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] <ref>Karnataka 1994 https://eci.gov.in/files/file/3780-karnataka-1994/</ref> * 1999: [[బి. బి. చిమ్మనకట్టి|బిబి చిమ్మనకట్టి]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] <ref>https://resultuniversity.com/election/badami-karnataka-assembly-constituency {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106174454/https://resultuniversity.com/election/badami-karnataka-assembly-constituency |date=2023-01-06 }} Badami Assembly constituency Election Result</ref> * 2004: మహాగుండప్ప కల్లప్ప పట్టంశెట్టి, [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] <ref>https://www.elections.in/karnataka/assembly-constituencies/2004-election-results.html List of Successful Candidates in Karnataka Assembly Election in 2004</ref> * 2008: మహాగుండప్ప కల్లప్ప పట్టంశెట్టి, [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] <ref>https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/badami-in-Karnataka{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Previous Year's Election Results in badami, Karnataka</ref> * 2013: [[బి. బి. చిమ్మనకట్టి|బిబి చిమ్మనకట్టి]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]]<ref>{{Cite web|title=Assembly Election Results in 2013, Karnataka|url=https://elections.traceall.in/Karnataka-vidhan-sabha-assembly-election-results/2013|website=traceall.in|access-date=2023-01-06|archive-date=2023-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103081426/https://elections.traceall.in/Karnataka-vidhan-sabha-assembly-election-results/2013|url-status=dead}}</ref> * 2018: [[సిద్దరామయ్య]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]]<ref name="Karnataka election results 2018: Full list of constituency wise winners and losers from BJP, Congress, JD(S) in Karnataka assembly elections">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/elections/karnataka-election-results-2018-full-list-of-winners-losers-from-bjp-congress-jds/1167608/|title=Karnataka election results 2018: Full list of constituency wise winners and losers from BJP, Congress, JD(S) in Karnataka assembly elections|last1=Financialexpress|date=16 May 2018|accessdate=4 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230104174553/https://www.financialexpress.com/elections/karnataka-election-results-2018-full-list-of-winners-losers-from-bjp-congress-jds/1167608/|archivedate=4 January 2023|language=en}}</ref> * 2023: [[బి. బి. చిమ్మనకట్టి|బిబి చిమ్మనకట్టి]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]]<ref name="Karnataka Assembly Elections 2023: Badami">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS1023.htm?ac=23|title=Karnataka Assembly Elections 2023: Badami|access-date=16 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516154744/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS1023.htm?ac=23|archive-date=16 May 2025|publisher=Election Commission of India}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} nzylr8xle5b06g4sdbhjil5zmeexoia 0 368244 4983443 4363051 2026-10-18T01:12:38Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983443 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = బాగల్‌కోట్ <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> | image = 24-Bagalkot constituency.svg | other_name = | native_name = <!-- if different from the English name --> | settlement_type = శాసనసభ నియోజకవర్గం<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | map_caption = | pushpin_map = | coordinates = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[కర్ణాటక]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[బాగల్‌కోట్ జిల్లా|బాగల్‌కోట్]] | subdivision_type3 = నియోజకవర్గం సంఖ్య | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = రిజర్వేషన్ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | subdivision_name5 = [[బాగల్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాగల్‌కోట్]] | subdivision_type6 = | subdivision_name6 = | MLA_name = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code = | website = | footnotes = }} '''బాగల్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[బాగల్‌కోట్ జిల్లా]], [[బాగల్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. ==ఎన్నికైన సభ్యులు== ==== బొంబాయి రాష్ట్రం ==== 1951: మురనల్ బసప్ప తమ్మన్న, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] <ref>https://eci.gov.in/files/file/4107-bombay-1951/ Bombay, 1951</ref> ==== మైసూర్ రాష్ట్రం ==== * 1957: మురనల్ బసప్ప తమ్మన్న, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] * 1962: మురనల్ బసప్ప తమ్మన్న, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] * 1962 (ఉప ఎన్నిక) : S. నిజలింగప్ప, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] <ref>{{Cite web|title=Third Karnataka Legislative Assembly|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/3assemblymemberslist.htm|access-date=2021-11-06|website=kla.kar.nic.in}}</ref> * 1967: మురనల్ బసప్ప తమ్మన్న, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] * 1972: మురనల్ బసప్ప తమ్మన్న, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] ==== కర్ణాటక రాష్ట్రం ==== * 1978: కల్లిగడ్డ పరప్ప కరబసప్ప, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ (ఇందిర) ]] * 1983: మంటూరు గుళప్ప వెంకప్ప, [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] * 1985: మంటూరు గుళప్ప వెంకప్ప, [[జనతా పార్టీ]] * 1989: అజయ్‌కుమార్ సాంబసదాశివ సర్నాయక్, జనతాదళ్ * 1994: అజయ్‌కుమార్ సాంబసదాశివ సర్నాయక్, జనతాదళ్ * 1998 (బై-పోల్) : పూజారి ప్రహ్లాద్ హనమంతప్ప, [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] <ref>https://web.archive.org/web/20090108190849/https://eci.gov.in/ByeElection/ByeFeb1998/S10/KT-213-LA.HTML BYE - ELECTIONS - June, 1998 Legislative Assembly of Karnataka Code - S10 Assembly Constituency - 213-Bagalkot</ref> * 1999: పూజారి ప్రహ్లాద్ హనమంతప్ప, [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] <ref>https://resultuniversity.com/election/bagalkot-karnataka-assembly-constituency {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106174041/https://resultuniversity.com/election/bagalkot-karnataka-assembly-constituency |date=2023-01-06 }} Bagalkot Assembly constituency Election Result</ref> * 2004: [[వీరభద్రయ్య చరంతిమఠ్]], [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] <ref>https://www.elections.in/karnataka/assembly-constituencies/2004-election-results.html List of Successful Candidates in Karnataka Assembly Election in 2004</ref> * 2008: [[వీరభద్రయ్య చరంతిమఠ్]], [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] <ref>https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Bagalkot-in-Karnataka {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103081439/https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Bagalkot-in-Karnataka |date=2023-01-03 }} Previous Year's Election Results in Bagalkot, Karnataka</ref> * 2013: [[హెచ్.వై. మేటి]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] <ref>https://www.elections.in/karnataka/assembly-constituencies/bagalkot.html Sitting and previous MLAs from Bagalkot Assembly constituency</ref> * [[2018 కర్నాటక శాసనసభ ఎన్నికలు|2018]]: [[వీరభద్రయ్య చరంతిమఠ్]], [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] <ref name="Karnataka election results 2018: Full list of constituency wise winners and losers from BJP, Congress, JD(S) in Karnataka assembly elections">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/elections/karnataka-election-results-2018-full-list-of-winners-losers-from-bjp-congress-jds/1167608/|title=Karnataka election results 2018: Full list of constituency wise winners and losers from BJP, Congress, JD(S) in Karnataka assembly elections|last1=Financialexpress|date=16 May 2018|accessdate=4 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230104174553/https://www.financialexpress.com/elections/karnataka-election-results-2018-full-list-of-winners-losers-from-bjp-congress-jds/1167608/|archivedate=4 January 2023|language=en}}</ref> * [[2023 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు|2023]]: [[హెచ్.వై. మేటి]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] <ref name="Karnataka election 2023 results: List of winners from Hassan area constituencies">{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karnataka-polls-live-results-for-kadur-shravanabelagola-arsikere-belur-hassan-holenarasipur-arkalgud-sakleshpur-101683894373862.html|title=Karnataka election 2023 results: List of winners from Hassan area constituencies|last1=Hindustan Times|date=13 May 2023|work=|accessdate=14 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514101814/https://www.hindustantimes.com/india-news/karnataka-polls-live-results-for-kadur-shravanabelagola-arsikere-belur-hassan-holenarasipur-arkalgud-sakleshpur-101683894373862.html|archivedate=14 May 2023|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 05tykznnrc6i9nivhq9ddi9prrv1e9n 0 375561 4983360 4857246 2026-10-17T16:36:31Z ~2026-55465-43 155540 /* Career */ 4983360 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actress and model}} {{Infobox person | name = ప్రగ్యా నయన్ | image = Pragynayan.jpg | image_upright = | other_names = ప్రజ్ఞా | birth_date = {{Birth date and age|1998|08|17}} | birth_name = Pragya Nayan Sinha | birth_place = Giridih, Jharkhand, India | nationality = Indian | occupation = Actress, Model | years_active = 2019–present | alma_mater = Birla Institute of Technology and Science, Pilani | known_for = [[Kalinga]], [[Chakravyuham: The Trap]], [[Match Fixing]] | notable_works = ''Kalinga'', ''Chakravyuham: The Trap'', ''Match Fixing'' }} '''Pragya Nayan''' is an Indian actress and model who primarily works in Telugu cinema. She is known for her performances in ''Chakravyuham: The Trap'' (2023) and ''Kalinga'' (2024). She gained wider recognition after portraying the role of “Paddu” in the Telugu fantasy horror drama ''Kalinga''.<ref>{{cite web |title=Kalinga Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/kalinga/movie-review/113367055.cms |website=The Times of India |access-date=16 May 2026}}</ref> == Early life and education == Pragya Nayan was born in Giridih, Jharkhand, India. She completed her undergraduate and postgraduate studies from the Birla Institute of Technology and Science (BITS), Pilani. Before entering the film industry, she worked professionally as an engineer at Wipro.<ref>{{cite web |title=Pragya Nayan Biography |url=https://www.profileage.com/profile/pragya-nayan/ |website=Profileage |access-date=16 May 2026}}</ref> == Career == Pragya Nayan started her career in modelling before transitioning into films. She appeared in Telugu projects including ''Suraapanam'', ''Match Fixing'', and ''Chakravyuham: The Trap'', where she portrayed the role of Shilpa.<ref>{{cite web |title=Pragya Nayan IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm11215955/ |website=IMDb |access-date=16 May 2026}}</ref> In 2024, she appeared opposite Dhruva Vaayu in the Telugu fantasy horror drama ''Kalinga'', portraying the role of Paddu. The film received attention for its blend of horror, thriller, and village drama elements.<ref>{{cite web |title=Kalinga Review |url=https://www.firstshowz.com/2024/09/kalinga-movie-review.html |website=Firstshowz |access-date=16 May 2026}}</ref> She later appeared in films including ''We Love Bad Boys'', ''Fauji'', and ''Mad Square''.Her recent release are ''Mission C1000'' , ''Ugly Story''and ''4 idiots ''. She has also been associated with upcoming projects including ''Vishwambara'', & ''2 more projects''. == Media appearances == Pragya Nayan has appeared in several promotional interviews, digital media interactions, and film press meets related to Telugu cinema. She participated in promotional interviews for ''Kalinga'' alongside actor-director Dhruva Vaayu on Telugu entertainment platforms and YouTube channels.<ref>{{cite web |title=Dhruva Vaayu & Pragya Nayan Interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=PgUEXofAKBI |website=YouTube |access-date=16 May 2026}}</ref> == Filmography == {| class="wikitable" ! Year ! Film ! Role ! Language ! Production house / Platform |- | 2022 | ''Suraapanam'' | Parvati | Telugu | Telugu Film Industry |- | 2023 | ''Match Fixing'' | Actress | Telugu | ETV Win Originals |- | 2023 | ''Chakravyuham: The Trap'' | Shilpa | Telugu | Sahasra Creations |- | 2023 | ''Janam'' | Actress | Telugu | Telugu Film Industry |- | 2023 | ''Badmash Gallaki Bumper Offer'' | Actress | Telugu | Telugu Film Industry |- | 2024 | ''Kalinga'' | Paddu | Telugu | Big Hit Productions |- | 2024 | ''We Love Bad Boys'' | Actress | Telugu | Pulse Media Productions |- | 2024 | ''Fauji'' | Actress | marathi | marathi industry |- | 2025 | ''Mad Square'' | special appearance | Telugu | Sithara Entertainments |- | 2026 | ''Mission C1000'' | Actress | Telugu | Sv creation |- | Upcoming | ''4 Idiots'' | Actress | Tamil | lakshmi movie makers (LMM production) |- | Upcoming | ''Vishwambhara'' | special appearance | Telugu | UV creation |- | 2026 | ''Ugly Story'' | Actress | Telugu | Riya Jiya Productions |- | Upcoming | ''DGP Kashmir'' | Actress | Hindi | Vardhan film Productions |} == External links == * {{IMDb name|11215955|Pragya Nayan}} * [https://www.instagram.com/ Official Instagram account] == References == {{Reflist}} [[Category:Indian film actresses]] [[Category:Actresses in Telugu cinema]] [[Category:Indian models]] [[Category:Living people]] == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == ఆమె 1998 ఆగస్టు 17న [[జార్ఖండ్|జార్ఖండ్‌]]లోని గిరిదిహ్‌లో జన్మించింది. అయినా ఆమె [[బెంగుళూరు|బెంగళూరు]]లో పెరిగింది. తన పాఠశాల విద్య బి.ఎన్.ఎస్ డిఏవి స్కూల్ లో కొనసాగింది. పిలానీలోని [[బిట్స్, పిలానీ|బిర్లా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ అండ్ సైన్స్]] నుండి తన బ్యాచిలర్స్ అలాగే మాస్టర్స్ డిగ్రీని పొందింది. == కెరీర్ == చదువు పూర్తికాగానే ఒక ఐటీ సంస్థలో పని చేసేది, కానీ ఆమె దృష్టి మోడలింగ్‌పై మళ్ళింది. అలాగే తక్కువకాలంలోనే నటనపై ఆసక్తిచూపింది. ఆమె 2018 కన్నడ చిత్రం ఎస్కేప్‌తో అరంగేట్రం చేసింది.<ref>{{Cite web|date=2023-05-07|title=Pragya Nayan Says I Want To Act With Vijay Deverakonda - Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/i-want-act-vijay-deverakonda-pragya-nayan-1524840|access-date=2023-05-07|website=web.archive.org|archive-date=2023-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507024036/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/i-want-act-vijay-deverakonda-pragya-nayan-1524840|url-status=bot: unknown}}</ref> ఆమె [[ఒడియా భాష|ఒడియా]]. [[హిందీ సినిమా|హిందీ]] వంటి ఇతర భాషా చిత్రాలలో కూడా నటించింది. తెలుగులో 2022లో వచ్చిన ''[[సురాపానం (సినిమా)|సురాపానం]]'', సమరం (2019), ఇన్ సెక్యూర్, మ్యాచ్‌ ఫిక్సింగ్‌, [[కళింగ (2024 తెలుగు సినిమా)|కళింగ]] తదితర చిత్రాలలో నటించింది.<ref>{{Cite web|date=2023-05-07|title=ఈటీవీ విన్‌లో మ్యాచ్‌ ఫిక్సింగ్‌ {{!}}|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0201/123081405|access-date=2023-05-07|website=web.archive.org|archive-date=2023-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507022530/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0201/123081405|url-status=bot: unknown}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:1995 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:ఒడియా సినిమా నటులు]] 25dqin9s3ouc63314sjyj6fqvek7120 4983361 4983360 2026-10-17T16:39:44Z ~2026-55465-43 155540 /* Filmography */ 4983361 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actress and model}} {{Infobox person | name = ప్రగ్యా నయన్ | image = Pragynayan.jpg | image_upright = | other_names = ప్రజ్ఞా | birth_date = {{Birth date and age|1998|08|17}} | birth_name = Pragya Nayan Sinha | birth_place = Giridih, Jharkhand, India | nationality = Indian | occupation = Actress, Model | years_active = 2019–present | alma_mater = Birla Institute of Technology and Science, Pilani | known_for = [[Kalinga]], [[Chakravyuham: The Trap]], [[Match Fixing]] | notable_works = ''Kalinga'', ''Chakravyuham: The Trap'', ''Match Fixing'' }} '''Pragya Nayan''' is an Indian actress and model who primarily works in Telugu cinema. She is known for her performances in ''Chakravyuham: The Trap'' (2023) and ''Kalinga'' (2024). She gained wider recognition after portraying the role of “Paddu” in the Telugu fantasy horror drama ''Kalinga''.<ref>{{cite web |title=Kalinga Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/kalinga/movie-review/113367055.cms |website=The Times of India |access-date=16 May 2026}}</ref> == Early life and education == Pragya Nayan was born in Giridih, Jharkhand, India. She completed her undergraduate and postgraduate studies from the Birla Institute of Technology and Science (BITS), Pilani. Before entering the film industry, she worked professionally as an engineer at Wipro.<ref>{{cite web |title=Pragya Nayan Biography |url=https://www.profileage.com/profile/pragya-nayan/ |website=Profileage |access-date=16 May 2026}}</ref> == Career == Pragya Nayan started her career in modelling before transitioning into films. She appeared in Telugu projects including ''Suraapanam'', ''Match Fixing'', and ''Chakravyuham: The Trap'', where she portrayed the role of Shilpa.<ref>{{cite web |title=Pragya Nayan IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm11215955/ |website=IMDb |access-date=16 May 2026}}</ref> In 2024, she appeared opposite Dhruva Vaayu in the Telugu fantasy horror drama ''Kalinga'', portraying the role of Paddu. The film received attention for its blend of horror, thriller, and village drama elements.<ref>{{cite web |title=Kalinga Review |url=https://www.firstshowz.com/2024/09/kalinga-movie-review.html |website=Firstshowz |access-date=16 May 2026}}</ref> She later appeared in films including ''We Love Bad Boys'', ''Fauji'', and ''Mad Square''.Her recent release are ''Mission C1000'' , ''Ugly Story''and ''4 idiots ''. She has also been associated with upcoming projects including ''Vishwambara'', & ''2 more projects''. == Media appearances == Pragya Nayan has appeared in several promotional interviews, digital media interactions, and film press meets related to Telugu cinema. She participated in promotional interviews for ''Kalinga'' alongside actor-director Dhruva Vaayu on Telugu entertainment platforms and YouTube channels.<ref>{{cite web |title=Dhruva Vaayu & Pragya Nayan Interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=PgUEXofAKBI |website=YouTube |access-date=16 May 2026}}</ref> == Filmography == {| class="wikitable" ! Year ! Film ! Role ! Language ! Production house / Platform |- | 2022 | ''Suraapanam'' | Parvati | Telugu | Telugu Film Industry |- | 2023 | ''Match Fixing'' | Actress | Telugu | ETV Win Originals |- | 2023 | ''Chakravyuham: The Trap'' | Shilpa | Telugu | Sahasra Creations |- | 2023 | ''Janam'' | Actress | Telugu | Telugu Film Industry |- | 2023 | ''Badmash Gallaki Bumper Offer'' | Actress | Telugu | Telugu Film Industry |- | 2024 | ''Kalinga'' | Paddu | Telugu | Big Hit Productions |- | 2024 | ''We Love Bad Boys'' | Actress | Telugu | Pulse Media Productions |- | 2024 | ''Fauji'' | Actress | marathi | marathi industry |- | 2025 | ''Mad Square'' | special appearance | Telugu | Sithara Entertainments |- | 2026 | ''Mission C1000'' | Actress | Telugu | Sv creation |- | 2026 | ''4 Idiots'' | Actress | Tamil | lakshmi movie makers (LMM production) |- | Upcoming | ''Vishwambhara'' | special appearance | Telugu | UV creation |- | 2026 | ''Ugly Story'' | Actress | Telugu | Riya Jiya Productions |- | upcoming | ''TBD'' | Actress | Telugu | Big hit Productions |- | Upcoming | ''DGP Kashmir'' | Actress | Hindi | Vardhan film Productions |} == External links == * {{IMDb name|11215955|Pragya Nayan}} * [https://www.instagram.com/ Official Instagram account] == References == {{Reflist}} [[Category:Indian film actresses]] [[Category:Actresses in Telugu cinema]] [[Category:Indian models]] [[Category:Living people]] == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == ఆమె 1998 ఆగస్టు 17న [[జార్ఖండ్|జార్ఖండ్‌]]లోని గిరిదిహ్‌లో జన్మించింది. అయినా ఆమె [[బెంగుళూరు|బెంగళూరు]]లో పెరిగింది. తన పాఠశాల విద్య బి.ఎన్.ఎస్ డిఏవి స్కూల్ లో కొనసాగింది. పిలానీలోని [[బిట్స్, పిలానీ|బిర్లా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ అండ్ సైన్స్]] నుండి తన బ్యాచిలర్స్ అలాగే మాస్టర్స్ డిగ్రీని పొందింది. == కెరీర్ == చదువు పూర్తికాగానే ఒక ఐటీ సంస్థలో పని చేసేది, కానీ ఆమె దృష్టి మోడలింగ్‌పై మళ్ళింది. అలాగే తక్కువకాలంలోనే నటనపై ఆసక్తిచూపింది. ఆమె 2018 కన్నడ చిత్రం ఎస్కేప్‌తో అరంగేట్రం చేసింది.<ref>{{Cite web|date=2023-05-07|title=Pragya Nayan Says I Want To Act With Vijay Deverakonda - Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/i-want-act-vijay-deverakonda-pragya-nayan-1524840|access-date=2023-05-07|website=web.archive.org|archive-date=2023-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507024036/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/i-want-act-vijay-deverakonda-pragya-nayan-1524840|url-status=bot: unknown}}</ref> ఆమె [[ఒడియా భాష|ఒడియా]]. [[హిందీ సినిమా|హిందీ]] వంటి ఇతర భాషా చిత్రాలలో కూడా నటించింది. తెలుగులో 2022లో వచ్చిన ''[[సురాపానం (సినిమా)|సురాపానం]]'', సమరం (2019), ఇన్ సెక్యూర్, మ్యాచ్‌ ఫిక్సింగ్‌, [[కళింగ (2024 తెలుగు సినిమా)|కళింగ]] తదితర చిత్రాలలో నటించింది.<ref>{{Cite web|date=2023-05-07|title=ఈటీవీ విన్‌లో మ్యాచ్‌ ఫిక్సింగ్‌ {{!}}|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0201/123081405|access-date=2023-05-07|website=web.archive.org|archive-date=2023-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507022530/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0201/123081405|url-status=bot: unknown}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:1995 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:ఒడియా సినిమా నటులు]] ml877420nrr1th1kji9vz4ddyelf6up 0 381056 4983356 4748160 2026-10-17T16:08:29Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983356 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=పాలీ ఉమ్రిగర్|image=Pollyumrigar.jpg|caption=|full_name=పహ్లాన్ రతన్‌జీ ఉమ్రిగర్|birth_date={{Birth date|1926|3|28|df=yes}}|birth_place=బొంబాయి లేదా [[సోలాపూర్]], [[మహారాష్ట్ర]] (<ref name="pob" />)|death_date={{Death date and age|2006|11|7|1926|3|28|df=yes}}|death_place=[[ముంబై]]|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=కుడిచేతి వాటం ఆఫ్‌బ్రేక్|role=[[ఆల్ రౌండరు]]|international=true|country=ఇండియా|testcap=47|testdebutagainst=వెస్టిండీస్|testdebutdate=డిసెంబరు 9|testdebutyear=1948|lasttestdate=ఏప్రిల్ 13|lasttestfor=ఇండియా|lasttestagainst=వెస్టిండీస్|lasttestyear=1962|columns=2|column1=[[టెస్టు క్రికెట్|టెస్టులు]]|matches1=59|runs1=3,631|bat avg1=42.22|100s/50s1=12/14|top score1=223|deliveries1=4,725|wickets1=35|bowl avg1=42.08|fivefor1=2|tenfor1=0|best bowling1=6/74|catches/stumpings1=33/–|column2 = [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫక్లా]]|matches2=243|runs2=16,155|bat avg2=52.28|100s/50s2=49/80|top score2=252*|deliveries2=25,297|wickets2=325|bowl avg2=25.68|fivefor2=14|tenfor2=2|best bowling2=7/32|catches/stumpings2=217/–|source=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/player/35577.html CricInfo|date=అక్టోబరు 31|year=2021}} '''పహ్లాన్ రతన్జీ''' "'''పాలీ'''" '''ఉమ్రిగర్''' (1926 మార్చి 28 - 2006 నవంబరు 7) భారతీయ [[క్రికెట్|క్రికెట్ ఆటగాడు]]. అతను [[భారత క్రికెట్ జట్టు|భారత క్రికెట్ జట్టులో]] 1948 - 1962 మధ్య ఆడాడు. బొంబాయి, గుజరాత్ తరపున ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్ ఆడాడు. ఉమ్రిగర్ ప్రధానంగా మిడిల్ ఆర్డర్ బ్యాట్స్‌మన్‌గా ఆడాడు. అప్పుడప్పుడు మీడియం పేస్, ఆఫ్ స్పిన్ బౌలింగ్ చేసేవాడు. 1955 నుండి 1958 వరకు ఎనిమిది టెస్టు మ్యాచ్‌లకు కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించాడు. 1962లో పదవీ విరమణ చేసినప్పటికి, భారత ఆటగాళ్ళలో కెల్లా అత్యధిక టెస్టులు (59) ఆడిన రికార్డు, అత్యధిక టెస్ట్ పరుగులు (3,631), అత్యధిక టెస్ట్ సెంచరీల (12) రికార్డులు అతని పేరిట ఉండేవి. [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌లో]] న్యూజిలాండ్‌తో జరిగిన టెస్టు క్రికెట్‌లో అతను తొలి డబుల్ సెంచరీ సాధించాడు. <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/in-pictures-parsi-cricketers-who-have-played-for-india/article34519324.ece|title=In pictures {{!}} Parsi cricketers who have played for India|date=2021-05-09|work=The Hindu|access-date=2023-04-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> 1998లో, అతను CK నాయుడు లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డును అందుకున్నాడు. ఇది [[బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ఫర్ క్రికెట్ ఇన్ ఇండియా ( బిసిసిఐ )|భారత క్రికెట్ బోర్డు]] మాజీ ఆటగాడికి అందించే అత్యున్నత గౌరవం. <ref name=":02">{{Cite web|last=Mukherjee|first=Abhishek|date=7 June 2018|title=Full list of CK Nayudu Lifetime Achievement Awards|url=https://www.cricketcountry.com/articles/facts-and-figures/sunil-gavaskar-kapil-dev-and-other-ck-nayudu-lifetime-achievement-awards-winners-718766|access-date=25 April 2023|website=[[Cricket Country]]|language=en}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == జీవితం తొలి దశలో == పాలీ ఉమ్రిగర్ [[ముంబై|బొంబాయిలో]] జన్మించి ఉండవచ్చు గానీ [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] [[సోలాపూర్|షోలాపూర్‌]] అని కూడా చెబుతారు.<ref name="pob">A majority of the references cite S(h)olapur as Umrigar's place of birth. But in the interview ''A chat with midwicket explorer'' in Sportstar, 14 October 1989, p.49, Umrigar said : "Let me correct the notion that I was born in Sholapur and not in Bombay. The fact is I was born in Bombay, but learnt my cricket in Sholapur till pre-metric days". Another dissenter is Richard Cashman, Patrons, Players and the Crowd, p.76 : "For years Polly Umrigar was listed as 'born in Sholapur' whereas it is now known that he was born in Bombay". Umrigar's family and study details are from the Sportstar interview.</ref> తండ్రి బట్టల కంపెనీ నడిపేవాడు. అతను షోలాపూర్‌లో పెరిగాడు. పాఠశాలలో ఉన్నప్పుడు అతని కుటుంబం బొంబాయికి తరలి వెళ్లింది. <ref name="pob" /> అతను పార్సీ (జొరాస్ట్రియన్). ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు తొలి దశాబ్దాలలో బాంబే క్రికెట్‌పై ఆధిపత్యం వహించిన సమాజం అది. <ref>Cashman, Patrons, Players and the Crowd, p.81. Of the early Test cricketers from Bombay, [[Dattaram Hindlekar]] and [[Janardan Navle]] were the only Marathi speakers. Others – [[Sorabji Colah]], [[Jenni Irani]], [[Rustomji Jamshedji]], [[Khershed Meherhomji]], [[Rusi Modi]], [[Phiroze Palia]], [[Vijay Merchant]], [[L. P. Jai]] and [[Buck Divecha|Ramesh Divecha]] – were all Gujarati Parsees or Gujarati Hindus.</ref> <ref name=":0"/> అతను 1944లో బొంబాయి పెంటాంగ్యులర్‌లో 18 సంవత్సరాల వయస్సులో పార్సీల కోసం తన మొదటి ఫస్ట్ క్లాస్ మ్యాచ్ ఆడాడు. సెయింట్ జేవియర్స్ కాలేజీలో BSc చదివాడు. బాంబే యూనివర్సిటీ జట్టుకు కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించాడు. అతను [[మైదాన హాకీ|హాకీ]], [[ఫుట్‌బాల్]] కూడా ఆడాడు. <ref name="pob">A majority of the references cite S(h)olapur as Umrigar's place of birth. But in the interview ''A chat with midwicket explorer'' in Sportstar, 14 October 1989, p.49, Umrigar said : "Let me correct the notion that I was born in Sholapur and not in Bombay. The fact is I was born in Bombay, but learnt my cricket in Sholapur till pre-metric days". Another dissenter is Richard Cashman, Patrons, Players and the Crowd, p.76 : "For years Polly Umrigar was listed as 'born in Sholapur' whereas it is now known that he was born in Bombay". Umrigar's family and study details are from the Sportstar interview.</ref> == కెరీర్ == === తొలి టెస్టు కెరీర్ === 1948 అక్టోబరులో పర్యటనకు వచ్చిన వెస్ట్ ఇండియన్స్‌పై కంబైన్డ్ యూనివర్శిటీస్ <ref>Partab Ramchand, ''Great Indian batsmen'', p.63</ref> తరపున అతను 115* పరుగులు చేశాడు. ఈ ప్రదర్శనతో అతను జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించాడు. ఏడు వారాల తర్వాత బొంబాయిలో అదే జట్టుతో జరిగిన 2వ టెస్టులో అతనికి అవకాశం కలిగించింది. 1949-50, 1950-51లో రెండు కామన్వెల్త్ జట్లు భారతదేశాన్ని సందర్శించే సమయానికి, ఉమ్రిగర్ జట్టులో రెగ్యులర్‌గా మారాడు. అతను మొదటి జట్టుపై అనధికారిక టెస్టుల్లో 276 పరుగులు, రెండో జట్టుపై 562 పరుగులు చేశాడు. మద్రాస్ టెస్టులో, అతను ఫ్రాంక్ వోరెల్‌ బౌలింగులో ఆడుతూ 90 నుండి 102కి వరుసగా రెండు సిక్సర్లతో చేరుకున్నాడు. <ref>Great Indian batsmen, p. 104. [[Vijay Hazare]], in his autobiography ''My story'' states that the sixes took Umrigar from 88 to 100.</ref> ఒక సంవత్సరం తర్వాత స్వదేశంలో బలహీనమైన ఇంగ్లండ్ జట్టుతో జరిగిన మొదటి నాలుగు టెస్టుల్లో అతను 113 పరుగులు మాత్రమే చేశాడు. ఐదవ టెస్టు జట్టు నుండి తొలగించారు గానీ హేమూ అధికారికి గాయం అవడంతో చివరి నిమిషంలో మళ్ళీ చేర్చారు. 7వ స్థానంలో ఆడుతూ అతను 130 పరుగులతో నాటౌట్‌గా నిలిచాడు. భారతదేశం తన మొట్టమొదటి టెస్ట్ మ్యాచ్‌లో విజయం సాధించింది. బౌలింగ్ అంత నాణ్యమైనది కానప్పటికీ, ఉమ్రిగర్ దానిని తన జీవితంలో అత్యుత్తమ ఇన్నింగ్స్‌గా భావించాడు. <ref>Polly Umrigar, "Oh, the first sight of clear skies", [[Outlook (Indian magazine)|''Outlook'']] Special issue on the 75 years of Indian cricket (2005), p.69 : "This innings ranks as the best of my life, though the 170-odd that I got in the Caribbean in 1961–62 was perhaps my best in terms of quality."</ref> <ref>In its December 2004 issue, [[Wisden Asia Cricket]] conducted a poll among cricketers and cricket writers to select the best innings by an Indian. The 130* was ranked 29th while Umrigar's 172* at Port of Spain in 1961–62 came 45th</ref> === 1952 లో ఇంగ్లండ్ === 1952 లో ఇంగ్లండ్‌లో, ఉమ్రిగర్ టెస్టులు కాకుండా ఇతర మ్యాచ్‌లలో భారీ స్కోర్లు చేశాడు గానీ టెస్టుల్లో పూర్తిగా విఫలమయ్యాడు. అతని మొత్తం స్కోరు 1,688, ఆ సీజన్‌లో భారత జట్టులోనే అత్యధికం. మే నెలలో అతను 800 పైచిలుకు పరుగులు చేశాడు. ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్శిటీ, లాంకషైర్, కెంట్‌లపై డబుల్ సెంచరీలు చేశాడు. కేంబ్రిడ్జ్‌కు చెందిన ఫాస్ట్ బౌలర్ కువాన్ మెక్‌కార్తీ <ref>Partab Ramchand, Great Feats of Indian Cricket, p.102</ref> బౌలింగులో ఇబ్బంది పడ్డట్లు కనిపించాడు. అయితే, అతను ఏడు టెస్టు ఇన్నింగ్స్‌ల్లో 6.14 సగటుతో 43 పరుగులు మాత్రమే చేశాడు. అయితే పరుగుల లేమి కంటే అతడు బ్యాటింగ్ చేసిన తీరు కలవరపెట్టింది. ఫ్రెడ్ ట్రూమాన్‌తో తలపడుతున్నప్పుడు, అతను పదేపదే స్క్వేర్ లెగ్ వైపు తిరిగి "ప్రతి బంతికి బ్యాట్‌ను చాపి పెట్టేవాడు, ఏదో కొత్త బ్యాట్స్‌మన్‌లాగా మిస్సయ్యేవాడు". <ref>Great Feats of Indian Cricket, p.101, quoting [[S. K. Gurunathan]]'s report from [[Old Trafford (cricket ground)|Manchester]]</ref> బెడ్సర్ అతనిని రెండుసార్లు ఔట్ చేసాడు; ట్రూమన్ నాలుగు సార్లు ఔట్ చేసాడు మూడు సందర్భాలలో అతను బౌల్డ్ అయ్యాడు. <ref>[[John Arlott]] in his biography of [[Fred Trueman]] tells of Umrigar "who at one point retreated so far back that [[Tony Lock|(Tony) Lock]], at backward short-leg, said "I say, Polly, do you mind going back. I can't see the bowler when you stand there" ".</ref> ఉమ్రిగర్ కెరీర్‌లోని మరే ఇతర దశల కంటే కూడా ఈ సిరీస్ గురించే ఎక్కువగా వ్రాయబడి ఉండవచ్చు. <ref>Some writers have gone further on the impact of Umrigar's failures and attributed the bad reputation that Indian batsmen once had against fast bowlers to it : " .. but it was the deeper wound that Trueman had inflicted on Indian cricket that could never be healed. Trueman became an ogre India could not cope with and a whole generation of Indian batsmen were branded as cowards, men who ran away to square-leg at the first sight of a fast bowler. Not all Indian batsman ran away from Trueman and it is a canard to suggest that. However, one man did. " etc. (Mihir Bose, A History of Indian Cricket, p.181)</ref> ఉమ్రిగర్ ఫాస్ట్ బౌలర్‌లతో ఇతర సందర్భాల్లో చాలా ఎక్కువ విజయాలు సాధించాడు. 1959లో ట్రూమన్‌తో తన తదుపరి ఆటలో మాంచెస్టర్‌లో శతకం సాధించాడు. వెస్టిండీస్‌తో జరిగిన మూడు సిరీస్‌లలో భారతదేశం తరపున అగ్రస్థానంలో ఉన్నాడు. వివిధ సమయాల్లో ఫ్రాంక్ కింగ్, వెస్ హాల్, రాయ్ గిల్‌క్రిస్ట్, [[చార్లీ స్టేయర్స్]]‌లను ఎదుర్కొన్నాడు. హాల్, స్టేయర్స్ బౌలింగులో అతను తన కెరీర్‌లోనే అత్యుత్తమ ఇన్నింగ్స్‌లలో ఒకటి ఆడాడు. అతను 1952-53లో స్వదేశంలో పాకిస్తాన్‌పై ఆడినపుడు తిరిగి ఫామ్‌లోకి వచ్చాడు. వెస్టిండీస్‌లో 1953 ప్రారంభంలో రెండు సెంచరీలు, నాలుగు అర్ధసెంచరీలతో 560 పరుగులు చేశాడు. <ref> Umrigar's 560 runs in the 1952–53 series equalled [[Rusi Modi]]'s identical tally against West Indies at home in 1948–49. This stood as an Indian record till [[Vijay Manjrekar]] scored 586 runs against England in 1961–62, and the highest abroad till [[Dilip Sardesai]] and [[Sunil Gavaskar]] made 642 and 774 runs in West Indies in 1970–71.</ref> పోర్ట్ ఆఫ్ స్పెయిన్‌లో సోనీ రామధిన్ బౌలింగ్‌లో సిక్సర్‌తో సెంచరీకి చేరుకున్నాడు. <ref>Umrigar was the first Indian batsman to reach a century with a six, a feat that has since been emulated by [[Kapil Dev]], [[Sachin Tendulkar]], [[Mohammad Azharuddin]], [[Rahul Dravid]] and [[Virender Sehwag]].</ref> 1955-56లో [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి స్టేడియం, హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌లో]] న్యూజిలాండ్‌పై అతను చేసిన 223, భారత్‌ తరపున నమోదైన మొట్టమొదటి డబుల్ సెంచరీ. <ref>{{Cite web|date=28 March 2017|title=The first Indian to hit a double century: 'Polly' Umrigar was born on this day almost a century ago|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/polly-umrigar-first-indian-double-century-968094-2017-03-28|access-date=2020-09-24|website=India Today|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Full Scorecard of India vs New Zealand 1st Test 1955|url=https://www.espncricinfo.com/series/17421/scorecard/62802/india-vs-new-zealand-1st-test-new-zealand-tour-of-india-1955-56|access-date=2020-09-24|website=espncricinfo.com|language=en}}</ref> === టెస్ట్ కెప్టెనుగా === ఉమ్రిగర్ 1953-54లో కామన్వెల్త్ XI తో జరిగిన రెండు అనధికారిక టెస్టుల్లో ఒకదానిని గెలిచిన భారత్‌ జట్టుకు నాయకత్వం వహించాడు. 1955-56లో న్యూజిలాండ్‌తో జరిగిన రెండవ టెస్ట్ మ్యాచ్ నుండి మూడు సంవత్సరాల తర్వాత వెస్టిండీస్‌తో జరిగిన మొదటి టెస్ట్ వరకు, అతను వరుసగా ఎనిమిది టెస్ట్ మ్యాచ్‌లకు కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించాడు. న్యూజిలాండ్‌లో జరిగిన రెండు టెస్టుల్లో భారత్, ఇన్నింగ్స్ తేడాతో విజయం సాధించింది. 1958-59లో వెస్టిండీస్‌తో జరిగిన ఒక టెస్టు తర్వాత, అతని స్థానంలో [[గులాం అహ్మద్]] కెప్టెన్‌గా నియమితుడయ్యాడు. రెండు వరుస పరాజయాల తర్వాత గులాం అహ్మద్, టెస్ట్ క్రికెట్‌కు రిటైర్మెంట్ ప్రకటించాడు. మద్రాస్‌లో జరిగే నాల్గవ టెస్టుకు ఉమ్రీగర్ మళ్లీ కెప్టెన్‌గా ఎంపికయ్యాడు. అయితే గులాం అహ్మద్, గాయపడిన విజయ్ మంజ్రేకర్‌ల స్థానంలో ఎవర్ని తీసుకోవాలనే విషయంలో గందరగోళం ఏర్పడింది. మంజ్రేకర్ స్థానంలో మరో బ్యాట్స్‌మెన్ మనోహర్ హార్దికర్‌ని తీసుకోవాలని ఉమ్రీగర్ కోరాడు. అయితే ఆఫ్ స్పిన్నర్ జాసూ పటేల్ ఆడాలని [[బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ఫర్ క్రికెట్ ఇన్ ఇండియా ( బిసిసిఐ )|BCCI]] అధ్యక్షుడు రతీభాయ్ పటేల్ పట్టుబట్టాడు. <ref>While the BCCI President certainly went beyond his brief in insisting for Patel, Rajan Bala in ''The Covers are Off'' places some part of the blame in Umrigar's insistence on a Bombay man (Hardikar) as the replacement for Manjrekar.</ref> దాంతో టెస్టుకు ముందు రోజు రాత్రి ఉమ్రీగర్ కెప్టెన్సీకి రాజీనామా చేశాడు. <ref>Most sources agree that Umrigar resigned that night but Rajan Bala quotes Umrigar (The Covers are Off, p.71) as saying that he does not remember whether the decision to quit was taken during the night or in the morning after discussion with the selection committee chairman [[Lala Amarnath]].</ref> ఆ తరువాత అతను మరో మూడు సంవత్సరాలు భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు గానీ మళ్లీ కెప్టెన్‌గా మాత్రం వ్యవహరించలేదు. సిరీస్‌లోని ఐదు టెస్టుల్లో అతని 337 పరుగులే భారత్‌కు అత్యధికం. === టెస్టు కెరీర్ చివరి అంకం === 1959లో ఇంగ్లండ్ పర్యటనలో, అతను మళ్లీ ఇతర మ్యాచ్‌లలో భారీగా స్కోర్ చేశాడు గానీ, టెస్టుల్లో మళ్లీ నాలుగో టెస్టు వరకూ ట్రూమాన్, బ్రియాన్ స్టాథమ్ బౌలింగులో కష్టపడ్డాడు. అతను టూర్ మ్యాచ్‌లలో మూడు డబుల్ సెంచరీలు చేశాడు. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్శిటీపై 252* విదేశాల్లో ఒక భారతీయుడు చేసిన అత్యధిక పరుగులు. <ref>Excepting [[Duleepsinhji]] and [[Ranjitsinhji]] who are English for cricketing purposes. Duleep scored 333 for [[Sussex County Cricket Club|Sussex]] against [[Northamptonshire County Cricket Club|Northamptonshire]] in 1930 while Ranji's highest was 285* for Sussex v [[Somerset County Cricket Club|Somerset]] in 1901. Umrigar's score was the highest by an Indian abroad till [[Navjot Sidhu]] made 286 against Jamaica at Kingston in 1988–89. As of 2015, it is still the highest by an Indian in England.</ref> చివరి మ్యాచ్‌లో ఓల్డ్ ట్రాఫోర్డ్ టెస్టులో ట్రూమాన్‌ బౌలింగును ఎదుర్కొంటూ 118 చేసాడు. మొత్తం నాలుగు టెస్ట్ మ్యాచ్‌ల్లో 230 పరుగులు చేశాడు. 1959-60లో కాన్పూర్‌లో ఆస్ట్రేలియాపై భారతదేశం సాధించిన మొదటి విజయంలో ఉమ్రిగర్ ఆఫ్-స్పిన్, జాసూ పటేల్‌కు ముఖ్యమైన సహాయక పాత్రను పోషించింది. అయితే అతని బ్యాటింగ్ అంతంత మాత్రంగానే ఉంది. అతను వెన్ను గాయంతో సిరీస్‌లోని చివరి రెండు టెస్టులకు దూరమయ్యాడు. 1960-61లో పాకిస్తాన్‌తో జరిగిన సిరీస్‌లో మూడు సెంచరీలు, 1961-62లో స్వదేశంలో ఇంగ్లండ్‌పై మరొక సెంచరీని సాధించాడు (మూడు టెస్టు ఇన్నింగ్స్‌లలో మూడు సెంచరీలు). [[దస్త్రం:Polly_Umrigar_graph.png|ఎడమ|thumb|350x350px| పాలీ ఉమ్రిగర్ కెరీర్ గ్రాఫ్.]] కొన్ని వారాల తర్వాత, వెస్టిండీస్‌లో జరిగిన ఐదు టెస్టుల సిరీస్‌లో భారత్ అన్ని మ్యాచ్‌లలో ఓడిపోయింది. పోర్ట్ ఆఫ్ స్పెయిన్‌లో జరిగిన నాల్గవ టెస్ట్‌లో, ఉమ్రిగర్ 56, 172 నాటౌట్‌లు చేశాడు. వెస్టిండీస్ మొదటి ఇన్నింగ్స్‌లో 107 పరుగులకు 5 వికెట్లు తీసుకున్నాడు. <ref>The only other Indian cricketer to score a century and take five wickets in an innings was [[Vinoo Mankad]] who scored 72 & 184 and took 5 for 196 against [[English cricket team|England]] at [[Lord's]] in 1952. In 2011/12 v West Indies at Mumbai, [[Ravichandran Ashwin]] scored 103 and took 5/156 to become the third.</ref> తొలి ఇన్నింగ్స్‌లో భారత్ 30 పరుగులకే తొలి ఐదు వికెట్లు కోల్పోయిన తర్వాత, అతను యాభై పరుగులు చేసాడు. భారత్ ఫాలో ఆన్‌లో ఉంది. ఉమ్రిగర్ 156 నిమిషాల్లో శతకాన్ని, 203లో 150కి చేరుకున్నాడు. వెస్ హాల్ రెండో కొత్త బంతిని తీసుకున్నప్పుడు, ఉమ్రీగర్ ఒకే ఓవర్‌లో నాలుగు ఫోర్లు కొట్టాడు. <ref>Great Feats of Indian Cricket, p.117</ref> చివరి రెండు భారత వికెట్లకు 144 పరుగులు జోడించారు. 248 నిమిషాల్లో భారత్ చేసిన 230 పరుగుల్లో ఉమ్రిగర్ చేసినది 172* . అతను 445 పరుగులు, తొమ్మిది వికెట్లతో సిరీస్‌ను ముగించాడు. అతని దీర్ఘకాలిక వెన్నునొప్పి కారణంగా ఇంటికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత టెస్టు క్రికెట్ నుండి రిటైర్మెంట్ ప్రకటించాడు. ఉమ్రిగర్ మరొక సీజన్ కోసం బొంబాయి తరపున ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్ ఆడాడు. 1967-68లో తన చివరి ఫస్ట్ క్లాస్ మ్యాచ్ ఆడాడు. == తరువాతి జీవితంలో == ఉమ్రిగర్ 1970వ దశకం చివరలో న్యూజిలాండ్, [[వెస్టిండీస్]], ఆస్ట్రేలియా పర్యటనకు వెళ్లే భారత జట్లకు మేనేజర్‌గా ఉన్నాడు. అతను 1978, 1982 మధ్య జాతీయ సెలక్షన్ కమిటీకి చైర్మన్‌గా, [[బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ఫర్ క్రికెట్ ఇన్ ఇండియా ( బిసిసిఐ )|BCCI]] ఎగ్జిక్యూటివ్ సెక్రటరీగా, ముంబై క్రికెట్ అసోసియేషన్ కార్యదర్శిగా పనిచేసాడు. అతను క్రికెట్ కోచింగ్‌పై ఒక పుస్తకాన్ని వ్రాసాడు. కొంతకాలం వాంఖడే స్టేడియంలోని పిచ్‌కు క్యూరేటర్‌గా ఉన్నాడు. అతను 1962లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]], 1998-99లో CK నాయుడు ట్రోఫీని అందుకున్నాడు. జాతీయ అండర్-15 ఛాంపియన్‌షిప్ విజేతకు పాలీ ఉమ్రిగర్ ట్రోఫీ బహూకరిస్తారు. ఉమ్రిగర్ శోషరస క్యాన్సర్‌తో బాధపడుతూ, 2006 మధ్యలో కీమోథెరపీ చేయించుకున్నాడు. <ref>[https://web.archive.org/web/20071001091125/http://www.hindu.com/2006/07/01/stories/2006070109231900.htm Hindu report on Umrigar's illness]</ref> అతను 2006 నవంబరు 7 న అనారోగ్యంతో ముంబైలో మరణించాడు <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/other_international/india/6126152.stm Former India skipper Umrigar dies] bbc.co.uk, accessed 7 November 2006</ref> అతను 1951లో తన దీనుని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆయనకు భార్య, ఇద్దరు కుమారులు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు. == వారసత్వం == * అతని గౌరవార్థం బీసీసీఐ పాలీ ఉమ్రిగర్ అవార్డును ఏర్పాటు చేసింది. == మూలాలు == <references group="" responsive="1"></references> [[వర్గం:గుజరాత్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2006 మరణాలు]] [[వర్గం:1926 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hAudio microformats]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ కెప్టెన్లు]] [[వర్గం:క్రీడారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] mhdols3oqrw3w6wvyaz6777o69l81db 0 381066 4983449 4748241 2026-10-18T02:22:32Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983449 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer||name=బి.ఎస్. చంద్రశేఖర్|image=|full_name=భగవత్ సుబ్రమణ్య చంద్రశేఖర్|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1945|05|17}}|birth_place=[[మైసూరు]], [[మైసూరు సామ్రాజ్యం]]|death_date=|death_place=|nickname=|heightft=|heightm=|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=లెగ్‌బ్రేక్|role=|family=|heightinch=|heightcm=|international=true|country=ఇండియా|testcap=106|testdebutagainst=ఇంగ్లాండు|testdebutdate=జనవరి 21|testdebutyear=1964|lasttestagainst=ఇంగ్లాండు|lasttestdate=జూలై 12|lasttestyear=1979|odicap=20|odidebutagainst=న్యూజీలాండ్|odidebutdate=ఫిబ్రవరి 22|odidebutyear=1976|odishirt=|oneodi=true|club1=|year1=|clubnumber1=|year2=|club2=|clubnumber2=|year3=|club3=|clubnumber3=|year4=|club4=|clubnumber4=|columns=4|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|column2=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|ODI]]|column3 = [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫక్లా]]|column4=లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|matches1=58|matches2=1|matches3=246|matches4=7|runs1=167|runs2=11|runs3=600|runs4=25|bat avg1=4.07|bat avg2=–|bat avg3=4.61|bat avg4=25.00|100s/50s1=0/0|100s/50s2=0/0|100s/50s3=0/0|100s/50s4=0/0|top score1=22|top score2=11[[Not out|*]]|top score3=25|top score4=14[[Not out|*]]|deliveries1=15,963|deliveries2=56|deliveries3=53,817|deliveries4=420|wickets1=242|wickets2=3|wickets3=1,063|wickets4=8|bowl avg1=29.74|bowl avg2=12.00|bowl avg3=24.03|bowl avg4=38.87|fivefor1=16|fivefor2=0|fivefor3=75|fivefor4=0|tenfor1=2|tenfor2=0|tenfor3=19|tenfor4=0|best bowling1=8/79|best bowling2=3/36|best bowling3=9/72|best bowling4=4/61|catches/stumpings1=25/–|catches/stumpings2=0/–|catches/stumpings3=107/–|catches/stumpings4=1/–|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/27591.html ESPNcricinfo|date=నవంబరు 10|year=2014}} '''భగవత్ సుబ్రమణ్య చంద్రశేఖర్''' (జననం 1945 మే 17) భారత మాజీ [[క్రికెట్|క్రికెట్ ఆటగాడు]]. లెగ్ స్పిన్నర్లలో అగ్రశ్రేణి ఆటగాడిగా పరిగణించబడే చంద్రశేఖర్, [[ఎర్రపల్లి ప్రసన్న|EAS ప్రసన్న]], బిషెన్ సింగ్ బేడీ, [[వెంకట రాఘవన్|శ్రీనివాసరాఘవన్ వెంకటరాఘవన్‌లతో]] కలిసి 1960లు, 1970లలో స్పిన్ బౌలింగ్‌లో ఆధిపత్యం వహించిన భారత స్పిన్ చతుష్టయంలో భాగం. <ref name="rajesh">{{Cite web|last=S Rajesh|date=12 September 2011|title=When spin was king|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/531827.html|access-date=8 February 2014|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> చాలా చిన్న వయస్సులో [[పోలియో]] వలన అతని కుడి చేయి వంగిపోయింది. చంద్రశేఖర్ తన పదహారేళ్ల కెరీర్‌లో 58 టెస్టు మ్యాచ్‌లు ఆడి, 29.74 సగటుతో 242 వికెట్లు తీశాడు. <ref name="rajesh" /> బ్యాట్స్‌మన్‌గా చేసిన పరుగుల కంటే బౌలరుగా తీసిన వికెట్లే ఎక్కువ అనే రికార్డు సాధించిన ఇద్దరు టెస్ట్ క్రికెటర్లలో అతను ఒకడు. మరొకరు క్రిస్ మార్టిన్. చంద్రశేఖర్‌కి 1972లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] పురస్కారం లభించింది.<ref>{{Cite web|title=Padma Awards Directory (1954-2011)|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=10 May 2013|access-date=18 April 2013|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}</ref> అతను 1972లో <nowiki><i id="mwHw">విస్డెన్</i></nowiki> క్రికెటర్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌గా ఎంపికయ్యాడు; అతను 1971లో ఓవల్‌లో ఇంగ్లండ్‌పై 38 పరుగులకు ఆరు వికెట్లు తీసిన అతని ప్రదర్శనను<ref name="WisdenICoC">{{Cite news|url=http://www.tssonnet.com/tss2531/25310120.htm|title=This is my finest hour: Kapil Dev|date=8 March 2002|work=[[The Sportstar]] Vol. 25 No. 31|access-date=8 February 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060514214418/http://www.tssonnet.com/tss2531/25310120.htm|archive-date=14 May 2006}}</ref> భారతదేశం తరపున "ఈ శతాబ్దపు అత్యుత్తమ ప్రదర్శన" గా 2002 లో విజ్డెన్ అవార్డును చంద్ర గెలుచుకున్నాడు. అతను 2004లో సికె నాయుడు లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డును అందుకున్నాడు. ఇది మాజీ క్రికెట్ ఆటగాడికి [[బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ఫర్ క్రికెట్ ఇన్ ఇండియా ( బిసిసిఐ )|బిసిసిఐ]] అందించే అత్యున్నత గౌరవం.<ref name=":5">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/ck-nayudu-award-for-kapil-dev/article5474173.ece|title=C.K. Nayudu award for Kapil Dev|date=2013-12-18|work=The Hindu|access-date=2023-04-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == జీవిత చరిత్ర == చంద్రశేఖర్ 1945లో [[మైసూరు|మైసూరులో]] జన్మించాడు. అక్కడే ప్రాథమిక విద్య అభ్యసించాడు. <ref name="raggie">{{Cite web|last=Muddie|first=Raggi|date=27 September 2011|title=The Spin Wizard – B S Chandrashekhar|url=http://www.karnataka.com/personalities/bs-chandrashekhar/|access-date=14 April 2013|publisher=Karnataka.com}}</ref> ఆస్ట్రేలియన్ లెగ్ స్పిన్నర్ రిచీ బెనాడ్ ఆటను చూడడంతో క్రికెట్‌పై ఆసక్తి కలిగింది. ఆరేళ్ల వయసులో పోలియో సోకి అతని కుడి చేయి పడిపోయింది. 10 సంవత్సరాల వయస్సులో ఆ చేయి కోలుకోవడంతో చంద్రశేఖర్ క్రికెట్ ఆడటం ప్రారంభించాడు. <ref name="raggie" /> ఆ సమయానికి అతని కుటుంబం [[బెంగళూరు|బెంగళూరుకు]] మకాం మార్చింది. అతనికి "సిటీ క్రికెటర్స్" కోసం ఆడే అవకాశం వచ్చింది. <ref name="raggie"/> ప్రధానంగా తాను లెదర్ బాల్‌తో ఆడే అవకాశం కోసం తాను అక్కడ చేరినట్లు చంద్రశేఖర్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో చెప్పాడు. <ref name="raggie" /> బెంగుళూరు వీధుల్లో ఆడుతున్నప్పుడు అతను ప్రధానంగా రబ్బరు బంతిని ఉపయోగించేవాడు. క్లబ్ కోసం ఆడుతున్నప్పుడు, చంద్రశేఖర్ ఫాస్ట్ బౌలింగ్‌తో సహా విభిన్న బౌలింగ్ శైలులను ప్రయత్నించాడు. <ref name="raggie" /> 1963లో లెగ్ స్పిన్ బౌలర్‌గా ఆడాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. త్వరలోనే జాతీయ జట్టుకు ఎంపికవడం, అతని ఆలోచన సరైనదని నిరూపితమైంది. <ref name="raggie" /> 1964లో బాంబేలో ఇంగ్లండ్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో భారత్ తరఫున టెస్టుల్లో అరంగేట్రం చేసిన అతను ఆ మ్యాచ్‌లో నాలుగు వికెట్లు తీశాడు. అదే సంవత్సరం ''ఇండియన్ క్రికెట్'' క్రికెటర్ ఆఫ్ ద ఇయర్ గా ఎంపికయ్యాడు. 1971లో ది ఓవల్‌లో 38 పరుగులకు ఆరు వికెట్లు తీసి ఇంగ్లండ్‌లో భారతదేశం తన మొదటి విజయాన్ని సాధించడంలో తోడ్పడ్డాడు; 2002లో ''విజ్డెన్'' ఈ బౌలింగును "శతాబ్దపు భారత బౌలింగ్ ప్రదర్శన"గా పేర్కొంది <ref name="profile">{{Cite web|last=H Natarajan|title=Players / India / Bhagwath Chandrasekhar|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/27591.html|access-date=14 April 2013|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ''విస్డెన్'' "అతని తరహా బౌలింగులో అతను చూపే ఖచ్చితత్వం అద్భుతమైనది. మందకొడిగా ఉండే ఓవల్ పిచ్‌లో కూడా అతని అదనపు పేస్, బలీయమైన ప్రభావం చూపింది." <ref name="martin">{{Cite web|last=Williamson|first=Martin|date=13 August 2011|title=India's day of glory|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/527248.html|access-date=14 April 2013|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> 1971లో అతని స్థిరమైన బౌలింగ్ ప్రదర్శనల కారణంగా, 1972లో అతను ఐదుగురు ''విస్డెన్'' క్రికెటర్లలో ఒకడుగా పేరుపొందాడు. <ref name="profile" /> 1976లో న్యూజిలాండ్‌తో జరిగిన టెస్టులో చంద్రశేఖర్, ప్రసన్న 19 వికెట్లు పడగొట్టి భారత విజయంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఒక అంపైరును ఉద్దేశీంచి చంద్ర చేసిన వ్యాఖ్య బహు ప్రసిద్ధి గాంచింది. న్యూజిలాండ్‌లో జరిగిన ఒక మ్యాచ్‌లో అతను చేసిన అనేక ఎల్‌బిడబ్ల్యు అప్పీళ్ళను అంపైరు నాటౌట్‌గా ఇచ్చారు. ఒక బ్యాట్స్‌మన్‌ బౌల్డ్అ అయినపుడు అతను అంపైరుతో ఇలా అన్నాడు: "అతను బౌల్డ్ అయ్యాడని నాకు తెలుసులే. కానీ, అతను అవుట్ అయ్యాడంటారా?"<ref>{{Citation|title=India's Aussie tour: Sissy Australians and dumb umpires|date=6 January 2008|url=http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=129115|work=Merinews|access-date=1 ఆగస్టు 2023|archive-date=9 నవంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109001955/http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=129115|url-status=dead}}</ref><ref>{{Citation|last=Dilip Vengsarkar|title=Nothing to Crowe about|date=23 October 1999|url=http://www.rediff.com/sports/1999/oct/23dilip.htm|work=Rediff}}</ref> 1977-78లో ఆస్ట్రేలియాలో భారత్ విజయంలో కూడా చంద్రశేఖర్ ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు.<ref name="rajesh"/> ఆ సిరీస్‌లో అతను ఓ టెస్టులోని రెండు ఇన్నింగ్స్‌లోనూ ఒకే విధమైన గణాంకాలను నమోదు చేసిన మొదటి బౌలర్‌గా నిలిచాడు (52కి 6).<ref>{{Cite news|url=http://www.cricketcountry.com/articles/steve-okeefe-turns-india-australia-test-into-a-cricket-statisticians-delight-580461|title=Steve O'Keefe turns India-Australia Test into a cricket statistician's delight|last=Kumar|first=Abhishek|date=25 February 2017|work=Cricket Country|access-date=29 March 2017|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304194029/http://www.cricketcountry.com/articles/steve-okeefe-turns-india-australia-test-into-a-cricket-statisticians-delight-580461|archive-date=4 మార్చి 2017|url-status=dead}}</ref> చంద్రశేఖర్ బ్యాటింగ్ నైపుణ్యం గురించి పెద్దగా చెప్పుకునేది ఏమీ లేదు. అతని టెస్ట్ సగటు 4.07. <ref name="Beard">{{Cite book|title=Ask Bearders|url=https://archive.org/details/askbearders0000frin|last=Frindall|first=Bill|publisher=[[BBC Books]]|year=2009|isbn=978-1-84607-880-4|pages=[https://archive.org/details/askbearders0000frin/page/44 44]–45|author-link=Bill Frindall}}</ref> 1977-78 ఆస్ట్రేలియన్ టూర్‌లో అతను సాధించిన నాలుగు డకౌట్ల (సున్నా స్కోరు) జ్ఞాపకార్థం చిల్లు ఉన్న ఒక ప్రత్యేకమైన గ్రే-నికోల్స్ బ్యాట్‌ను బహూకరించారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/sport/cricket/polio-clean-bowled-20111111-1nbil.html|title=Polio clean bowled|last=Hanon|first=Peter|date=12 November 2011|work=[[The Age]]|access-date=18 April 2013}}</ref> అతని ఖాతాలో మొత్తం 23 టెస్ట్ డకౌట్లు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|title=Records / Test matches / Batting records / Most ducks in career|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283087.html|access-date=18 April 2013|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> అతను టెస్ట్ క్రికెట్‌లో తీసిన వికెట్ల (242) కంటే అతని బ్యాటింగులో చేసిన పరుగులు తక్కువ. (167) <ref name="Beard" /> ఈ ప్రత్యేకత కలిగిన మరొక క్రికెటర్ న్యూజిలాండ్ ఫాస్ట్ బౌలర్ క్రిస్ మార్టిన్ . <ref>{{Cite web|last=Steven Lynch|date=20 December 2011|title=Hughes' familiar problem, and Steyn's wickets|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/546146.html|access-date=18 April 2013|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> == గౌరవాలు, గుర్తింపులు == * 1964లో ''భారత క్రికెట్'' క్రికెటర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ * 1972లో <nowiki><i id="mwZw">విస్డెన్</i></nowiki> క్రికెటర్స్ ఆఫ్ ది ఇయర్ * 1972లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] <ref>{{Cite web|title=Padma Awards Directory (1954-2011)|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=10 May 2013|access-date=18 April 2013|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}</ref> * 1972లో [[అర్జున అవార్డు]] <ref>{{Cite web|title=List of Arjuna Award Winners|url=http://yas.nic.in/yasroot/awards/arjuna.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071225221945/http://yas.nic.in/yasroot/awards/arjuna.htm|archive-date=25 December 2007|access-date=18 April 2013|publisher=[[Ministry of Youth Affairs and Sports]]}}</ref> * 2004లో సికె నాయుడు అవార్డు <ref name=":5"/> == ఇవి కూడా చూడండి == * అంతర్జాతీయ క్రికెట్లో BS చంద్రశేఖర్ సాధించిన ఇన్న్ంగ్సులో ఐదు వికెట్ల జాబితా == మూలాలు == <references group="" responsive="1"></references> [[వర్గం:అర్జున అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1945 జననాలు]] [[వర్గం:క్రీడారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] 6h08xl28h54q91u6uas7eo5jurezt9l 0 381541 4983400 3957744 2026-10-17T19:52:49Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983400 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=ప్రణబ్ రాయ్|full_name=పంకజ్ రాయ్|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1957|2|10}}|birth_place=[[కోల్‌కతా]]|image=|caption=|family={{ubl|[[పంకజ్ రాయ్]] (తండ్రి)|[[అంబర్ రాయ్]] (కజిన్)}}|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=కుడిచేతి మీడియం పేస్|columns=2|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|matches1=2|runs1=71|bat avg1=35.50|100s/50s1=0/1|top score1=60*|deliveries1=230|wickets1=0|bowl avg1=–|fivefor1=–|tenfor1=–|best bowling1=–|catches/stumpings1=1/–|column2=[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫ.క్లా]]|matches2=72|runs2=4,056|bat avg2=40.96|100s/50s2=13/11|top score2=230*|deliveries2=241|wickets2=79|bowl avg2=134.00|fivefor2=0|tenfor2=0|best bowling2=3/19|catches/stumpings2=42/–|international=true|country=ఇండియా|testcap=156|testdebutagainst=ఇంగ్లాండ్|testdebutdate=జనవరి 13|testdebutyear=1981|lasttestdate=ఫిబ్రవరి 4|lasttestagainst=ఇంగ్లాండ్|lasttestyear=1981|source=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/player/33187.html CricInfo|date=నవంబరు 17|year=2022}} '''ప్రణబ్ రాయ్''' (జననం 1963 ఫిబ్రవరి 10) [[భారత క్రికెట్ జట్టు|భారతదేశం]] తరపున రెండు [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు]] ఆడిన భారతీయ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]].<ref>{{Cite web|title=Pranab Roy profile and biography, stats, records, averages, photos and videos|url=https://www.espncricinfo.com/player/pranab-roy-33187|access-date=2022-02-11|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> == జీవితం తొలి దశలో == అతను [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతాలోని]] రామచంద్ర పాఠశాలలో తన ప్రాథమిక విద్యను అభ్యసించాడు. అతని తండ్రి [[పంకజ్ రాయ్]] అతనికి 5 సంవత్సరాల వయస్సులో [[క్రికెట్]] నేర్పించాడు. 9 ఏళ్ల వయసులో [[క్రికెట్|క్రికెట్‌పై]] ఆసక్తి పెంచుకున్నాడు. కోచ్ సుందర్ బిస్వాస్ అతనికి శిక్షణ ఇచ్చాడు. అతను తన అద్భుతమైన బ్యాటింగ్‌కు పేరుగాంచాడు. అతని ఆరాధ్య దైవం ముస్తాక్ అలీ. <ref>{{Cite web|last=Bharatvarsh|first=TV9|date=2021-02-10|title=भारतीय क्रिकेटर के मुंह पर लगी गेंद, नाक से खून बहा, दांत टूटे, करानी पड़ी चेहरे की सर्जरी|url=https://www.tv9hindi.com/sports/indian-cricketer-pranab-roy-son-of-pankaj-roy-birthday-on-this-day-531637.html|access-date=2022-02-11|website=TV9 Bharatvarsh|language=hi}}</ref> ప్రణబ్ 18 సంవత్సరాల వయస్సులో తన స్నేహితులతో క్రికెట్ ఆడుతున్నప్పుడు 1975 నవంబరు 5 న ప్రమాదానికి గురయ్యాడు. బంతి అతని ముఖానికి తగిలి, పళ్ళు ఊడిపోయాయి. ముక్కు నుండి భారీగా రక్తం కారింది. అతడిని కోల్‌కతాలోని సిటీ ఆసుపత్రికి తరలించి ముఖానికి శస్త్రచికిత్స చేశారు. ప్రస్తుతం అతను సాల్ట్ లేక్‌లో పంకజ్ రాయ్ క్రికెట్ అకాడమీ నడుపుతున్నాడు. <ref>{{Cite web|date=2014-02-10|title=Pranab Roy: The last of Bengal's greatest cricket dynasty|url=https://www.cricketcountry.com/articles/pranab-roy-the-last-of-bengals-greatest-cricket-dynasty-95652|access-date=2022-02-11|website=Cricket Country|language=en-US}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1963 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hAudio microformats]] gqlexfccxcmkf8cs1zux428nqxp5tic 0 382547 4983493 3958547 2026-10-18T05:59:47Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983493 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = బ్రెండన్ కురుప్పు | image = | fullname = డాన్ సార్ధ బ్రెండన్ ప్రియంత కురుప్పు | birth_date = {{birth-date and age|5 January 1962}} | birth_place = [[కొలంబో]], శ్రీలంక | batting = కుడిచేతి వాటం | bowling = | role = [[వికెట్-కీపర్|వికెట్ కీపర్]], [[బ్యాటింగ్ (క్రికెట్)|బ్యాట్స్‌మెన్‌]] | international = true | country = శ్రీలంక | internationalspan = 1983–1991 | testdebutdate = ఏప్రిల్ 16 | testdebutyear = 1987 | testdebutagainst = న్యూజీలాండ్ | testcap = 132 | lasttestdate = ఆగస్టు 22 | lasttestyear = 1991 | lasttestagainst = ఇంగ్లాండ్ | odidebutdate = ఏప్రిల్ 30 | odidebutyear = 1983 | odidebutagainst = ఆస్ట్రేలియా | odicap = 35 | lastodidate = మే 2 | lastodiyear = 1990 | lastodiagainst = ఆస్ట్రేలియా | hidedeliveries = true | columns = 2 | column1 = [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్]] | column2 = [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్ డే]] | matches1 = 4 | matches2 = 54 | runs1 = 320 | runs2 = 1022 | bat avg1 = 53.33 | bat avg2 = 20.03 | 100s/50s1 = 1/0 | 100s/50s2 = 0/4 | top score1 = 201* | top score2 = 72 | catches/stumpings1 = 1/0 | catches/stumpings2 = 30/8 | source = http://content.cricinfo.com/srilanka/content/player/49368.html Cricinfo | date = ఆగస్టు 14 | year = 2005 }} '''డాన్ సార్ధ బ్రెండన్ ప్రియంత కురుప్పు''', [[శ్రీలంక]] మాజీ క్రికెటర్. [[వికెట్-కీపర్|వికెట్ కీపర్]], ఓపెనింగ్ [[బ్యాటింగ్ (క్రికెట్)|బ్యాట్స్‌మెన్‌గా]] రాణించాడు. అరంగేట్రంలోనే డబుల్ సెంచరీ సాధించిన ప్రపంచంలోని అతికొద్ది మంది బ్యాట్స్‌మెన్‌లలో ఇతను ఒకడు. బ్రెండన్ 1983 నుండి 1990 వరకు జాతీయ జట్టు కోసం 54 [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్స్‌]] మ్యాచ్‌లు ఆడాడు. టెస్ట్ కెరీర్ పెద్దగా చెప్పుకోదగ్గది [[కొలంబో|కొలంబోలో]] ఒక ఇన్నింగ్స్‌లో 201 పరుగులు చేసి, శ్రీలంక తరఫున అరంగేట్రం టెస్ట్ సెంచరీ చేసిన మొదటి బ్యాట్స్‌మన్ గా నిలిచాడు.<ref name="cricpro">{{Cite web|last=Smyth|first=Rob|title=Player Profile: Brendon Kuruppu|url=http://www.cricinfo.com/srilanka/content/player/49368.html|access-date=2023-08-16|publisher=CricInfo}}</ref><ref>{{Cite web|title=Basin Reserve a field of dreams for Tom Blundell after New Zealand century on test debut|url=http://www.stuff.co.nz/sport/cricket/99486102/basin-reserve-a-field-of-dreams-for-tom-blundell-after-new-zealand-century-on-test-debut|access-date=2023-08-16|website=Stuff}}</ref> కురుప్పు మాల్దీవుల జాతీయ క్రికెట్ జట్టు కోచ్‌గా పనిచేశాడు. 2018 నవంబరులో శ్రీలంక క్రికెట్ నేషనల్ సెలక్షన్ ప్యానెల్‌లో ఎంపికయ్యాడు. <ref>{{Cite web|title=Sri Lanka Cricket announce new selection panel|url=https://www.icc-cricket.com/news/921396|access-date=2023-08-16|website=International Cricket Council}}</ref> == తొలి జీవితం == కురుప్పు 1962, జనవరి5న శ్రీలంకలోని కొలంబోలో జన్మించాడు. ఆనంద కళాశాల కోసం స్కూల్ క్రికెట్, బ్లూమ్‌ఫీల్డ్ క్రికెట్, అథ్లెటిక్, బర్గర్ రిక్రియేషన్ క్లబ్‌ల కోసం క్లబ్ క్రికెట్ ఆడాడు.<ref name="cricpro2">{{cite web|last=Smyth|first=Rob|title=Player Profile: Brendon Kuruppu|url=http://www.cricinfo.com/srilanka/content/player/49368.html|publisher=CricInfo|accessdate=2023-08-16}}</ref> == అంతర్జాతీయ కెరీర్ == [[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983 ఇంగ్లాండ్‌లో జరిగిన ప్రపంచ కప్‌లో]] ఇతని అంతర్జాతీయ కెరీర్ ప్రారంభమైంది. అక్కడ అతను పాకిస్తాన్‌పై కెరీర్‌లో అత్యుత్తమ 72 పరుగులు చేయడంలో రెండు సిక్స్‌లు, ఏడు ఫోర్లు కొట్టాడు. శ్రీలంక 50 పరుగుల తేడాతో ఓడిపోయింది. న్యూజిలాండ్‌తో జరిగిన డెర్బీలో 62 పరుగులతో మళ్ళీ ఫామ్‌లోకి వచ్చాడు. == రికార్డులు == కురుప్పు తక్కువ టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు ఆడాడు.<ref name="cricpro" /> బంతులు (548), నిమిషాల (777) పరంగా నెమ్మదిగా టెస్ట్ మ్యాచ్ డబుల్ సెంచరీ చేసిన రికార్డును కలిగి ఉన్నాడు.<ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284129.html|title=Records {{!}} Test matches {{!}} Batting records {{!}} Slowest double hundreds {{!}} ESPN Cricinfo|work=Cricinfo|access-date=2023-08-16}}</ref> అరంగేట్రంలోనే డబుల్ సెంచరీ చేసిన మొదటి ఓపెనింగ్ బ్యాట్స్‌మన్ గా, ఆర్ఈ ఫోస్టర్, లారెన్స్ రోవ్ తర్వాత అలా చేసిన మూడవ ఆటగాడిగా రికార్డు సాధించాడు. టెస్ట్ అరంగేట్రం (777 నిమిషాలు)గా సుదీర్ఘ ఇన్నింగ్స్‌లు ఆడిన రికార్డును కలిగి ఉన్నాడు,<ref>{{Cite news|url=http://www.cricketcountry.com/articles/brendon-kuruppu-scores-the-slowest-double-hundred-of-all-time-127117|title=Brendon Kuruppu scores the slowest double-hundred of all time|last=Mukherjee|first=Abhishek|date=2014-04-19|work=Cricket Country|access-date=2023-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307203907/http://www.cricketcountry.com/articles/brendon-kuruppu-scores-the-slowest-double-hundred-of-all-time-127117|archive-date=2017-03-07|url-status=dead}}</ref> టెస్ట్ అరంగేట్రంలో సెంచరీ చేసిన మొదటి వికెట్ కీపర్.<ref>{{Cite web|title=Devon Conway, the oldest man to score a double ton on debut|url=https://www.espncricinfo.com/story/eng-vs-nz-1st-test-records-devon-conway-the-oldest-man-to-score-a-double-ton-on-debut-1265047|access-date=2023-08-16|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Batting records {{!}} Test matches {{!}} Cricinfo Statsguru {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?batting_positionmax1=2;batting_positionmin1=1;batting_positionval1=batting_position;class=1;debut_or_last=1;filter=advanced;orderby=batted_score;template=results;type=batting;view=innings|access-date=2023-08-16|website=Cricinfo}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ప్రస్తావనలు == * [http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1980S/1986-87/NZ_IN_SL/NZ_SL_T1_16-21APR1987_MR కురుప్పు తొలి టెస్టుపై మ్యాచ్ రిపోర్ట్] == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=49368}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1962 జననాలు]] [[వర్గం:వికెట్ కీపర్లు]] [[వర్గం:శ్రీలంక క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:శ్రీలంక టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:శ్రీలంక వ్యక్తులు]] h0dbjyvu3wtepwfhlsc3b99pytnms1w 0 383099 4983317 4682656 2026-10-17T14:47:20Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983317 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team|name=Pondicherry cricket team|image=|captain=[[Damodaren Rohit]]|coach=[[Dishant Yagnik]]|colors=|owner=[[Cricket Association of Pondicherry]]|founded=2018|ground=Cricket Association Pondicherry Siechem Ground|capacity=|title1=[[Ranji Trophy]]|title1wins=0|title2=[[Vijay Hazare Trophy]]|title2wins=0|title3=[[Syed Mushtaq Ali Trophy]]|title3wins=0|website=[https://cap-cricket.com/ CAP]}} '''పాండిచ్చేరి క్రికెట్ జట్టు''' భారత దేశీయ పోటీలలో [[పుదుచ్చేరి]] కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే [[క్రికెట్]] జట్టు. <ref name="OI">{{Cite web|title=A Well-Deserved Opportunity For Northeastern States, Bihar, Puducherry|url=https://www.outlookindia.com/website/story/a-well-deserved-opportunity-for-northeastern-states-bihar-puducherry-to-exhibit-/313770|access-date=10 August 2018|website=Outlook India}}</ref> 2018 జూలైలో, [[బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ఫర్ క్రికెట్ ఇన్ ఇండియా|భారత క్రికెట్ నియంత్రణ మండలి]] (BCCI) రంజీ ట్రోఫీ, విజయ్ హజారే ట్రోఫీతో సహా 2018–19 సీజన్ కోసం దేశీయ టోర్నమెంట్‌లలో పాల్గొనే తొమ్మిది కొత్త జట్లలో ఒకటిగా ఈ జట్టును ప్రకటించింది. <ref name="CI39">{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24129178/nine-new-teams-ranji-trophy-2018-19|title=Nine new teams in Ranji Trophy 2018–19|access-date=18 July 2018|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> <ref name="IE39">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/bcci-schedule-2018-19-domestic-games-5265019/|title=Logistical nightmare on cards as BCCI announces 37-team Ranji Trophy for 2018–19 season|access-date=18 July 2018|publisher=Indian Express}}</ref> <ref name="BCCI">{{Cite web|title=BCCI to host over 2000 matches in the upcoming 2018–19 domestic season|url=http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17462/bcci-to-host-over-2000-matches-in-the-upcoming-2018-19-domestic-season|access-date=19 June 2018|website=BCCI|archive-date=19 జూలై 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180719115433/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17462/bcci-to-host-over-2000-matches-in-the-upcoming-2018-19-domestic-season|url-status=dead}}</ref> 2018 ఆగస్టులో, గతంలో [[ముంబై క్రికెట్ జట్టు|ముంబై]] తరపున ఆడిన [[అభిషేక్ నాయర్]] ఈ జట్టులో చేరాడు.<ref>{{Cite web|title=Abhishek Nayar moves to Pondicherry in search of special 100|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24422572/abhishek-nayar-moves-pondicherry-search-special-100|access-date=21 August 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> 2018 సెప్టెంబరులో, వారు మణిపూర్‌ను 8 వికెట్ల తేడాతో ఓడించి 2018–19 విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో తమ ప్రారంభ మ్యాచ్‌ని గెలుచుకున్నారు. <ref>{{Cite web|title=Vijay Hazare Trophy: Bihar make winning return to domestic cricket|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/vijay-hazare-trophy-bihar-make-winning-return-to-domestic-cricket/articleshow/65873882.cms|access-date=19 September 2018|website=Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Plate, Vijay Hazare Trophy at Vadodara, Sep 19 2018|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1156796.html|access-date=19 September 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> అయితే, మరుసటి రోజు, స్థానిక క్రికెటర్లు ఎవరూ మ్యాచ్‌లో ఆడలేదని ఆందోళనలు రావడంతో, జట్టు ఉన్న రాష్ట్రం బయటి నుండి వచ్చిన ఆటగాళ్లకు సంబంధించిన భత్యాన్ని BCCI రద్దు చేసింది. <ref>{{Cite web|title=BCCI revokes eligibility 'allowance' to Puducherry|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24740968/bcci-revokes-eligibility-allowance-puducherry|access-date=20 September 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ఎనిమిది మంది ఆటగాళ్లు బీసీసీఐ అర్హత ప్రమాణాలకు వెలుపల ఉన్నట్లు తేలింది. <ref>{{Cite web|title=BCCI cancels registration of 8 Puducherry players for flouting eligibility criteria|url=https://www.cricketcountry.com/news/bcci-cancels-registration-of-8-puducherry-players-for-flouting-eligibility-criteria-747833|access-date=20 September 2018|website=Cricket Country|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234551/https://www.cricketcountry.com/news/bcci-cancels-registration-of-8-puducherry-players-for-flouting-eligibility-criteria-747833|archive-date=20 సెప్టెంబరు 2018|url-status=dead}}</ref> విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో తమ మొదటి సీజన్‌లో జట్టు, తమ ఎనిమిది మ్యాచ్‌లలో ఐదు విజయాలు, రెండు ఓటములతో ప్లేట్ గ్రూప్‌లో మూడవ స్థానంలో నిలిచారు. మిగిలిన రెండు మ్యాచ్‌లు ఫలితం లేకుండా ముగిశాయి. <ref>{{Cite web|title=2018–19 Vijay Hazare Trophy Table|url=http://www.espncricinfo.com/table/series/8890/vijay-hazare-trophy|access-date=8 October 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> పారస్ డోగ్రా 257 పరుగులతో అత్యధిక పరుగుల స్కోరర్‌గా నిలిచాడు. ఫాబిద్ అహ్మద్ పదకొండు ఔట్‌లతో జట్టు తరఫున అత్యధిక వికెట్లు తీసిన బౌలర్‌గా నిలిచాడు. <ref>{{Cite web|title=Vijay Hazare Trophy, 2018/19 – Puducherry: Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12591;team=6562;type=tournament|access-date=8 October 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> 2018 నవంబరులో, వారు 2018–19 టోర్నమెంట్‌లో మేఘాలయతో జరిగిన [[రంజీ ట్రోఫీ|రంజీ ట్రోఫీలో]] తమ మొదటి మ్యాచ్‌లో ఆడారు. <ref>{{Cite web|title=Historic moment awaits Nayar as Puducherry makes Ranji Trophy debut|url=https://www.sportstarlive.com/cricket/indian/ranji-trophy-2018-19-puducherry-meghalaya-abhishek-nayar-plate-group/article25470627.ece|access-date=12 November 2018|website=Sport Star Live}}</ref> టోర్నీలో తమ ప్రారంభ మ్యాచ్‌లో, పాండిచ్చేరి తరఫున రంజీ ట్రోఫీలో సెంచరీ చేసిన తొలి బ్యాట్స్‌మెన్‌గా పారస్ డోగ్రా నిలిచాడు. <ref>{{Cite web|title=Ranji Highlights: Jadeja shines, Yusuf tumbles on 99|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/105078/ranji-trophy-2018-19-highlights-ravindra-jadeja-shines-yusuf-pathan-tumbles-on-99|access-date=12 November 2018|website=CricBuzz}}</ref> వర్షం కారణంగా మ్యాచ్ డ్రాగా ముగిసింది. <ref>{{Cite web|title=Ranji Trophy Round-up: Sheldon Jackson, Ravindra Jadeja star in Saurashtra’s win, Puducherry get three points|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ranji-trophy-round-up-sheldon-jackson-ravindra-jadeja-star-in-saurashtras-win-puducherry-get-three-points-5448658/|access-date=15 November 2018|website=The Indian Express}}</ref> వారు తమ ఎనిమిది మ్యాచ్‌లలో నాలుగు విజయాలతో 2018–19 టోర్నమెంట్‌ను పట్టికలో మూడవ స్థానంలో ముగించారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/table/series/8050/ranji-trophy|title=Ranji Trophy Table – 2018–19|access-date=10 January 2019|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> 2019 మార్చిలో, పాండిచ్చేరి తమ ఏడు మ్యాచ్‌లలో ఒక విజయంతో 2018–19 సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీలో గ్రూప్ E లో ఏడవ స్థానంలో నిలిచింది. <ref>{{Cite web|title=Syed Mushtaq Ali Trophy 2019: Points Table|url=http://www.espncricinfo.com/table/series/8661/season/2019/india-dom-t20|access-date=2 March 2019|website=ESPN Cricinfo}}</ref> పారస్ డోగ్రా 255 పరుగులతో టోర్నమెంట్‌లో జట్టు తరఫున అత్యధిక పరుగులు చేసిన బ్యాటరుగా నిలవగా, [[పరందమాన్ తమరైకన్నన్|పరందామన్ తామరైకన్నన్]] ఏడు ఔట్‌లతో అత్యధిక వికెట్లు తీసిన బౌలరుగా నిలిచాడు. <ref>{{Cite web|title=Syed Mushtaq Ali Trophy, 2018/19 – Puducherry: Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12593;team=6562;type=tournament|access-date=2 March 2019|website=ESPN Cricinfo}}</ref> == స్క్వాడ్ == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !పేరు !పుట్టినరోజు !బ్యాఅటింగు శైలి !బౌలింగు శైలి !గమనికలు |- ! colspan="5" |బ్యాటర్లు |- |పరాస్ డోగ్రా |{{Birth date and age|1984|11|19|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి లెగ్ బ్రేక్ | |- |[[విక్నేశ్వరన్ మారిముత్తు]] |{{Birth date and age|1992|8|30|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి మీడియం | |- |నేయన్ కంగయన్ |{{Birth date and age|2003|5|17|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి లెగ్ బ్రేక్ | |- |పరమేశ్వరన్ శివరామన్ |{{Birth date and age|2000|2|21|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి మీడియం | |- |అరవింద్ కోతండపాణి |{{Birth date and age|1993|1|13|df=y}} |కుడిచేతి వాటం | | |- |[[జై పాండే]] |{{Birth date and age|1994|9|20|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి ఆఫ్ బ్రేక్ | |- |ఆకాష్ కర్గవే | |Left-handed |కుడిచేతి ఆఫ్ బ్రేక్ | |- |పరాస్ రత్నపార్ఖే |{{Birth date and age|1998|5|7|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి లెగ్ బ్రేక్ | |- ! colspan="5" |ఆల్ రౌండర్లు |- |[[అంకిత్ శర్మ]] |{{Birth date and age|1991|4|20|df=y}} |Left-handed |ఎడమచేతి స్లో ఆర్థడాక్స్ | |- |శ్రీధర్ అశ్వత్ |{{Birth date and age|1993|5|13|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి మీడియం ఫాస్ట్ | |- |దామోదరన్ రోహిత్ |{{Birth date and age|1992|5|28|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి ఆఫ్ బ్రేక్ |Captain |- |గొన్నాబత్తుల చిరంజీవి |{{Birth date and age|1992|6|18|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి మీడియం | |- |కృష్ణ పాండే |{{Birth date and age|1994|9|17|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి మీడియం | |- |మోహిత్ మిట్టన్ |{{Birth date and age|1998|12|19|df=y}} |కుడిచేతి వాటం | | |- ! colspan="5" |వికెట్ కీపర్లు |- |[[అరుణ్ కార్తిక్]] |{{Birth date and age|1986|2|15|df=y}} |కుడిచేతి వాటం | | |- |[[రామచంద్రన్ రఘుపతి]] |{{Birth date and age|1996|5|12|df=y}} |కుడిచేతి వాటం | |Vice-captain |- ! colspan="5" |స్పిన్ బౌలర్లు |- |సాగర్ ఉదేశీ |{{Birth date and age|1986|10|14|df=y}} |Left-handed |[[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్|ఎడమచేతి స్లో ఆర్థడాక్స్]] | |- |భరత్ శర్మ |{{Birth date and age|1995|11|15|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి ఆఫ్ బ్రేక్ | |- |రోహన్ సురేష్ |{{Birth date and age|2003|1|7|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి లెగ్ బ్రేక్ | |- ! colspan="5" |ఫాస్ట్ బౌలర్లు |- |అబిన్ మాథ్యూ |{{Birth date and age|1997|11|5|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి మీడియం ఫాస్ట్ | |- |విజయ్ రాజా |{{Birth date and age|1999|1|1|df=y}} |Left-handed |ఎడమచేతి మీడియం | |- |[[ఎ. అరవిందరాజ్]] |{{Birth date and age|1996|6|9|df=y}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి మీడియం | |} == ప్రముఖ క్రీడాకారులు == {{Main|పాండిచ్చేరి క్రికెటర్ల జాబితా}} * [[సుబోత్ భాటి]] * [[సెల్వం సురేష్ కుమార్]] == కోచింగ్ స్టాఫ్ == * '''ప్రధాన కోచ్''' - దిశాంత్ యాగ్నిక్ * '''బౌలింగ్ కోచ్''' - షాన్ టైట్ * '''మేనేజర్, కండిషనింగ్ కోచ్''' - కల్పేంద్ర ఝా == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:భారతదేశం లోని దేశీయ క్రికెట్ జట్లు]] cocidnungpn5twb9axlveudkyysg2of 0 384152 4983342 3964356 2026-10-17T15:33:52Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983342 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=పానన్‌మల్ పంజాబీ|image=|caption=|full_name=పానన్‌మల్ హోత్‌చంద్ పంజాబీ|birth_date={{Birth date|1921|9|20|df=yes}}|birth_place=[[కరాచీ]], [[బ్రిటిషు భారతదేశం]]|death_date={{Death date and age|2011|10|4|1921|9|20|df=yes}}|death_place=[[ముంబై]]|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=|columns=2|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|matches1=5|runs1=164|bat avg1=16.40|100s/50s1=0/0|top score1=33|deliveries1=–|wickets1=–|bowl avg1=–|fivefor1=–|tenfor1=–|best bowling1=–|catches/stumpings1=5/–|column2=[[First-class cricket|First-class]]|matches2=32|runs2=1,953|bat avg2=38.29|100s/50s2=6/5|top score2=224*|deliveries2=132|wickets2=2|bowl avg2=50.00|fivefor2=0|tenfor2=0|best bowling2=1/10|catches/stumpings2=16/–|international=true|country=ఇండియా|testcap=71|testdebutagainst=పాకిస్తాన్|testdebutdate=జనవరి 1|testdebutyear=1955|lasttestdate=ఫిబ్రవరి 26|lasttestagainst=పాకిస్తాన్|lasttestyear=1955|source=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/player/32371.html CricInfo|date=నవంబరు 20|year=2022}} '''పనన్మల్ హాట్‌చంద్ పంజాబీ''' (1921 సెప్టెంబరు 20 &#x2013; 2011 అక్టోబరు 4) <ref>{{Cite web|title=Pananmal Punjabi|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1001/1001.html|access-date=2011-09-23|publisher=www.cricketarchive.com}}</ref> 1955 లో ఐదు [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు]] ఆడిన భారతీయ [[క్రికెట్|క్రికెటరు]]. పంజాబీ కుడిచేతి వాటపు ఓపెనింగ్ బ్యాట్స్‌మన్. సుదీర్ఘమైనదే గానీ, మధ్య మధ్య అంతరాయాలతో కూడిన [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్]] కెరీర్‌ అతనిది. విభజనకు ముందు సింద్‌కు రెండు మ్యాచ్‌లూ ఆడ్దంతో మొదలుపెట్టి, 1951 నుండి [[గుజరాత్ క్రికెట్ జట్టు|గుజరాత్‌కు]] మరింత క్రమంగా ఆడాడు. 1953-54 సీజన్‌లో, అతను మూడు మ్యాచ్‌లలో మూడు సెంచరీలు సాధించాడు. తరువాతి సీజన్‌లో, 1954-55లో పాకిస్తాన్ పర్యటనకు ఎంపికయ్యాడు. అతను [[పంకజ్ రాయ్|పంకజ్ రాయ్‌తో]] కలిసి మొత్తం ఐదు టెస్టుల్లో బ్యాటింగ్ ప్రారంభించి, 164 పరుగులు చేశాడు. ఇది జట్టులో నాల్గవ అత్యధిక స్కోరు. కానీ సిరీస్‌లో అతని అత్యధిక స్కోరు 33 మాత్రమే. ఎక్కువగా డిఫెన్సివుగా ఆడిన ఆ సీరీస్‌లో అన్ని టెస్ట్‌లూ డ్రా అయ్యాయి. ఐదు మ్యాచ్‌ల సిరీస్‌లో ఇలా జరగడం ఇదే మొదటిసారి. అతను 1959-60 వరకు భారత దేశీయ క్రికెట్‌లో ఆడాడు. అతని చివరి ఆటలో అతని అత్యధిక స్కోరు, అజేయంగా 224 పరుగులు చేశాడు. కానీ మళ్లీ టెస్టు క్రికెట్‌కు ఎంపిక కాలేదు. పేరులో పంజాబీ ఉన్నప్పటికీ, అతను [[కరాచీ]] కి చెందినవాడు, [[సింధీ భాష|సింధీ]] మాట్లాడేవాడు. అతని ఫస్ట్ క్లాస్ కెరీర్‌లో ఎక్కువ భాగం [[గుజరాత్ క్రికెట్ జట్టు|గుజరాత్‌కు]] ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. బర్మా షెల్‌లో సూపర్‌వైజర్‌గా ఉద్యోగం చేసాడు. <ref>Richard Cashman, ''Patrons, Players and the Crowd.'', Orient Longman (1980)</ref> పంజాబీ 2011లో మరణించాడు. అయితే అతని మరణం గురించి క్రికెట్ వర్గాల్లో <ref>[https://www.cricketcountry.com/news/deepak-shodhan-not-pananmal-punjabi-is-the-oldest-living-indian-test-cricketer-141527 ''Deepak Shodhan, not Pananmal Punjabi is the oldest living Indian Test cricketer'', Cricketcountry, 25 May 2014] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2014 వరకూ తెలియలేదు. == మూలాలు == <references group="" responsive="1"></references> [[వర్గం:గుజరాత్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2011 మరణాలు]] [[వర్గం:1921 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hAudio microformats]] bjpqg80gvy1i3pmf56s4a0b1dunk8s0 0 384399 4983416 4977635 2026-10-17T20:34:12Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983416 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=ప్రమోద్య విక్రమసింఘే|alt=|caption=|full_name=విక్రమసింఘే గల్లాగే ప్రమోద్య|birth_date={{birth-date and age|August 14, 1971}}|birth_place=మాతర, [[సిలోన్]]|death_date=|death_place=|nickname=విక్కీ|height=|country=శ్రీలంక|international=true|internationalspan=1990–2002|testdebutdate=డిసెంబరు 12|testdebutyear=1991|testdebutagainst=పాకిస్తాన్|testcap=51|lasttestdate=జనవరి 20|lasttestyear=2001|lasttestagainst=దక్షిణాఫ్రికా|odidebutdate=డిసెంబరు 31|odidebutyear=1990|odidebutagainst=బంగ్లాదేశ్|odicap=64|lastodidate=జూలై 7|lastodiyear=2002|lastodiagainst=ఇంగ్లాండ్|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=కుడిచేతి ఫాస్ట్|role=బౌలరు|columns=2|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|matches1=40|runs1=555|bat avg1=9.40|100s/50s1=0/1|top score1=51|deliveries1=7,260|wickets1=85|bowl avg1=41.87|fivefor1=3|tenfor1=0|best bowling1=6/60|catches/stumpings1=18/–|column2=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డేలు]]|matches2=134|runs2=344|bat avg2=8.59|100s/50s2=0/0|top score2=32|deliveries2=5,720|wickets2=109|bowl avg2=39.64|fivefor2=0|tenfor2=0|best bowling2=4/48|catches/stumpings2=26/–|date=ఫిబ్రవరి 9|year=2017|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/50848.html ESPNcricinfo}} '''విక్రమసింఘే గల్లాగే ప్రమోద్య''' (జననం 1971, ఆగస్టు 14) [[శ్రీలంక]] మాజీ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]].<ref>{{Cite web|title=Pramodya Wickramasinghe profile and biography, stats, records, averages, photos and videos|url=https://www.espncricinfo.com/player/pramodya-wickramasinghe-50848|access-date=2023-08-31|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్‌మన్, కుడిచేతి-ఫాస్ట్ బౌలర్ గా రాణించాడు. 1990లలో వేగవంతమైన బౌలర్లలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు.<ref>{{Cite web|last=Lalotra|first=Gautam|date=2018-07-04|title=Top 10 Fast Bowlers in ODI cricket during the 1990s|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/top-10-fast-bowlers-in-odi-cricket-during-the-90s|access-date=2023-08-31|website=www.sportskeeda.com}}</ref> [[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] గెలిచిన జట్టులో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=‘1996’ – a dream year overall|url=http://www.sundaytimes.lk/210314/sports/1996-a-dream-year-overall-436400.html|access-date=2023-08-31|website=Print Edition - The Sunday Times, Sri Lanka}}</ref> [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంక పురుషుల]], మహిళల క్రికెట్ జట్లకు ప్రస్తుత జాతీయ చీఫ్ సెలెక్టర్ గా ఉన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Pramodya Wickramasinghe to head Sri Lanka men's and women's selection committee|url=https://www.espncricinfo.com/story/slc-pramodya-wickramasinghe-to-head-sri-lanka-men-and-women-selection-committee-1258292|access-date=2023-08-31|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> == దేశీయ క్రికెట్ == క్లబ్ క్రికెట్ పోటీల్లో సింహళీస్ స్పోర్ట్స్ క్లబ్ తరపున ఆడాడు.<ref>{{Cite web|date=2015-08-14|title=Pramodya Wickramasinghe: Six facts about the Sri Lankan fast bowler|url=https://www.cricketcountry.com/criclife/pramodya-wickramasinghe-six-facts-about-the-sri-lankan-fast-bowler-507021|access-date=2023-08-31|website=Cricket Country}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1988లో సింహళీస్ స్పోర్ట్స్ క్లబ్‌కు ఆడుతూ ఫస్ట్-క్లాస్ అరంగేట్రం చేశాడు. యూత్ ఆసియా కప్ ఛాంపియన్‌షిప్ తర్వాత 1989లో అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందాడు. 1991లో శ్రీలంక బి జట్టుతో కలిసి [[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లాండ్‌లో]] పర్యటించాడు.<ref>{{Cite web|title=Pramodya Wickramasinghe Profile - ICC Ranking, Age, Career Info & Stats|url=https://www.cricbuzz.com/profiles/3558/pramodya-wickramasinghe|access-date=2023-08-31|website=Cricbuzz|language=en}}</ref> అదే సంవత్సరం నవంబరులో [[కొలంబో|కొలంబోలోని]] కలుతర ఫిజికల్ కల్చర్ క్లబ్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో 41 పరుగులకు 10 వికెట్లతో ఒకే ఇన్నింగ్స్‌లో మొత్తం పది వికెట్లు పడగొట్టిన శ్రీలంక దేశీయ క్రికెట్‌లో మొదటి బౌలర్‌గా నిలిచాడు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=opCSAwAAQBAJ|title=10 for 10: Hedley Verity and the Story of Cricket’s Greatest Bowling Feat|last=Waters|first=Chris|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=9781472908919|page=215|language=en|access-date=2023-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sinhalese Sports Club v Kalutara Physical Culture Centre|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1991-92/SL_LOCAL/SARA/SSC_KPCC_SARA_15-17NOV1991.html|access-date=2023-08-31|website=ESPNcricinfo}}</ref> == అంతర్జాతీయ క్రికెట్ == 1990–91 ఆసియా కప్‌లో 1990 డిసెంబరు 31న బంగ్లాదేశ్‌తో జరిగిన మ్యాచ్ తో తన వన్డే క్రికెట్ కు అరంగేట్రం చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Full Scorecard of Sri Lanka vs Bangladesh 3rd Match 1990/91 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://www.espncricinfo.com/series/asia-cup-1990-91-60913/bangladesh-vs-sri-lanka-3rd-match-65683/full-scorecard|access-date=2023-08-31|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> 1991 డిసెంబరు 12న పాకిస్థాన్‌పై టెస్టుల్లో అరంగేట్రం చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Full Scorecard of Sri Lanka vs Pakistan 1st Test 1991/92 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-tour-of-pakistan-1991-92-61628/pakistan-vs-sri-lanka-1st-test-63568/full-scorecard|access-date=2023-08-31|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> 1995-96లో పాకిస్తాన్ పర్యటనలో శ్రీలంక మొట్టమొదటి మూడు మ్యాచ్‌ల టెస్ట్ సిరీస్ విజయంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు.<ref>{{Cite web|date=2013-09-26|title=Sri Lanka beat Pakistan in Sialkot to win their first-ever 3-match Test series away from home|url=https://www.cricketcountry.com/articles/sri-lanka-beat-pakistan-in-sialkot-to-win-their-first-ever-3-match-test-series-away-from-home-31378|access-date=2023-08-31|website=Cricket Country}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఈ సిరీస్‌లో అతను ఎనిమిది వికెట్లు తీశాడు. శ్రీలంక పాకిస్తాన్‌ను 2-1 తేడాతో ఓడించి పాకిస్తాన్‌లో పాకిస్తాన్‌పై వారి మొదటి టెస్ట్ సిరీస్ విజయాన్ని సాధించింది.<ref>{{Cite web|title=Sri Lanka in Pakistan Test Series, 1995/96 Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=362&type=series|access-date=2023-08-31|website=Cricinfo}}</ref> 1992, 1996, 1999 ప్రపంచ కప్ టోర్నమెంట్లలో శ్రీలంకకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. 1996 ప్రపంచ కప్ క్యాంపెయిన్‌లో క్వార్టర్‌ఫైనల్, సెమీఫైనల్, ఫైనల్‌తో సహా నాలుగు మ్యాచ్‌లలో పాల్గొన్నాడు, అక్కడ శ్రీలంక మొదటిసారి ట్రోఫీని గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|last=Doshi|first=Pratik|date=2018-09-17|title=Sri Lanka of the 1996 World Cup: Tribute to the side that revolutionized cricket|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/sri-lanka-of-the-1996-wc-a-tribute-to-the-game-changing-side-far-ahead-of-its-times|access-date=2023-08-31|website=www.sportskeeda.com}}</ref> 1998 లో శ్రీలంక సెమీఫైనల్‌కు చేరిన ఐసీసీ పురుషుల ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ ప్రారంభ ఎడిషన్‌లో అతను శ్రీలంక జట్టులో కూడా సభ్యుడు. 1999 లో జింబాబ్వేతో జరిగిన వన్డేలో [[ఆండీ ఫ్లవర్|ఆండీ ఫ్లవర్‌ను]] ఔట్ చేయడం ద్వారా తన 100వ వన్డే వికెట్‌ని సాధించాడు. == చీఫ్ సెలెక్టర్ == శ్రీలంక క్రికెట్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడయ్యాడు. తర్వాత 2004లో అశాంత డి మెల్ నేతృత్వంలోని శ్రీలంక జాతీయ సెలక్షన్ కమిటీలో చేరాడు.<ref>{{Cite web|title=Sri Lanka Cricketers' Association announce new awards|url=https://www.espncricinfo.com/story/sri-lanka-cricketers-association-announce-new-awards-266371|access-date=2023-08-31|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ashantha de Mel to head selection panel|url=https://www.espncricinfo.com/story/ashantha-de-mel-to-head-selection-panel-141125|access-date=2023-08-31|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jayasuriya named chairman of selectors|url=https://www.espncricinfo.com/story/sanath-jayasuriya-named-sri-lanka-s-chairman-of-selectors-602547|access-date=2023-08-31|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> [[సనత్ జయసూర్య]] నేతృత్వంలో కొత్తగా నియమించబడిన సెలెక్షన్ ప్యానెల్‌లో కూడా అతను చేర్చబడ్డాడు. 2020 డిసెంబరులో [[అశాంత డి మెల్]] నేతృత్వంలోని ఏడుగురు సభ్యుల ఎంపిక ప్యానెల్‌లో కూడా చేర్చబడ్డాడు.<ref>{{Cite web|last=Sportstar|first=Team|title=Ashantha de Mel named chairman of national selection committee in SLC|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ashantha-de-mel-selector-sri-lanka-cricket-chairman-chaminda-vaas-sports-news/article33251983.ece|access-date=2023-08-31|website=Sportstar|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pramodya likely to be the fourth selector|url=https://www.dailymirror.lk/print/sports/Pramodya-likely-to-be-the-fourth-selector/244-196087|access-date=2023-08-31|website=www.dailymirror.lk|language=en}}</ref> 2021 ఏప్రిల్ 8న అశాంత డి మెల్ స్థానంలో క్రీడా మంత్రి నమల్ రాజపక్సే సిఫార్సుపై శ్రీలంక క్రికెట్ అతన్ని జాతీయ సెలక్షన్ కమిటీ ఛైర్మన్‌గా నియమించింది.<ref>{{Cite web|last=Welagedara|first=Indika|title=Pramodya to be new Chief Selector?|url=http://www.dailynews.lk/2021/01/30/sports/240233/pramodya-be-new-chief-selector|access-date=2023-08-31|website=Daily News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-01-29|title=PRAMODYA WICKRAMASINGHE TO REPLACE DE MEL?|url=http://www.themorning.lk/pramodya-wickramasinghe-to-replace-de-mel/|access-date=2023-08-31|website=The Morning - Sri Lanka News}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sri Lanka Cricket appoints new Selection Committee|url=https://www.newsfirst.lk/2021/04/08/sri-lanka-cricket-appoints-new-selection-committee/|access-date=2023-08-31|website=Sri Lanka News - Newsfirst|language=en}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=50848}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1971 జననాలు]] [[వర్గం:శ్రీలంక వ్యక్తులు]] [[వర్గం:శ్రీలంక వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:శ్రీలంక టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:శ్రీలంక క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] c4xf38tn3zukjahxw8r2tgs7cycsbgd 0 384429 4983433 3967285 2026-10-18T00:00:50Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983433 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=బందుల వర్ణపుర|image=|country=శ్రీలంక|full_name=బందుల వర్ణపుర|birth_date=1 March 1953|birth_place=[[రంబుక్కన]], శ్రీలంక|death_date={{death date and age|2021|10|18|1953|3|1|df=yes}}|death_place=[[కొలంబో]], శ్రీలంక|nickname=|heightft=|heightinch=|heightm=|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=కుడిచేతి మీడియం|role=[[ఆల్ రౌండర్]]|family={{ubl|[[మాదావ వర్ణపుర]] (కొడుకు)|[[మలిందా వర్ణపుర]] (మేనల్లుడు)}}|international=yes|internationalspan=1975–1982|testdebutdate=ఫిబ్రవరి 17|testdebutyear=1982|testdebutagainst=ఇంగ్లాండ్|testcap=10|lasttestdate=సెప్టెంబరు 17|lasttestyear=1982|lasttestagainst=ఇండియా|odidebutdate=జూన్ 7|odidebutyear=1975|odidebutagainst=వెస్టిండీస్|odicap=11|lastodidate=సెప్టెంబరు 26|lastodiyear=1982|lastodiagainst=ఇండియా|odishirt=|club1=[[Bloomfield Cricket and Athletic Club|Bloomfield]]|year1=1990–1991|columns=4|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|matches1=4|runs1=96|bat avg1=12.00|100s/50s1=0/0|top score1=38|deliveries1=90|wickets1=0|bowl avg1=–|fivefor1=–|tenfor1=–|best bowling1=–|catches/stumpings1=2/–|column2=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డేలు]]|matches2=12|runs2=180|bat avg2=15.00|100s/50s2=0/1|top score2=77|deliveries2=414|wickets2=8|bowl avg2=39.50|fivefor2=0|tenfor2=0|best bowling2=3/42|catches/stumpings2=5/–|column3=[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫక్లా]]|matches3=57|runs3=2,280|bat avg3=25.05|100s/50s3=2/10|top score3=154|deliveries3=1,211|wickets3=13|bowl avg3=48.30|fivefor3=0|tenfor3=0|best bowling3=2/33|catches/stumpings3=23/–|column4=[[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిఎ]]|matches4=33|runs4=579|bat avg4=19.30|100s/50s4=1/3|top score4=106|deliveries4=1,018|wickets4=21|bowl avg4=37.42|fivefor4=0|tenfor4=0|best bowling4=3/21|catches/stumpings4=13/–|date=జనవరి 31|year=2009|source=http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50835.html Cricinfo}} '''బందుల వర్ణపుర''' (1953, మార్చి 1 - 2021, అక్టోబరు 18) శ్రీలంక [[క్రికెట్|క్రికెట్ ఆటగాడు]], [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు]] మాజీ కెప్టెన్. 1975 నుండి 1982 వరకు తన అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్‌లో నాలుగు [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు]], పన్నెండు [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్స్]] వన్డే ఆడాడు.<ref>{{Cite web|title=ICC expresses sadness at the passing of Bandula Warnapura|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2296823|access-date=2023-09-01|website=International Cricket Council}}</ref> కుడిచేతి ఓపెనింగ్ [[బ్యాటింగ్ (క్రికెట్)|బ్యాట్స్‌మన్]], కుడిచేతి మీడియం పేస్ [[బౌలింగ్ (క్రికెట్)|బౌలర్]] గా రాణించాడు.<ref>{{Cite web|date=2023-09-01|title=Sri Lanka's first Test captain Bandula Warnapura passes away|url=https://www.thepapare.com/sri-lankas-first-test-captain-bandula-warnapura-passes-away/|access-date=2023-09-01|website=The Papare}}</ref> శ్రీలంక మొదటి టెస్ట్ మ్యాచ్‌కు వర్ణపుర కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించాడు. మొదటి బంతిని ఎదుర్కొని తన జట్టుకు మొదటి పరుగు చేశాడు.<ref name="ofage">{{Cite web|last=Frith|first=David|date=April 1982|title=Sri Lanka come of age|url=http://www.cricinfo.com/wcm/content/story/247624.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100328021244/http://www.cricinfo.com/wcm/content/story/247624.html|archive-date=28 March 2010|access-date=2023-09-01|website=Wisden Cricket Monthly|publisher=Cricinfo.com}}</ref> శ్రీలంకతో జరిగిన తొలి టెస్టు మ్యాచ్‌లో శ్రీలంక తరఫున రెండో ఇన్నింగ్స్‌లో బౌలింగ్‌ను ప్రారంభించి, బ్యాటింగ్‌ను ప్రారంభించిన అరుదైన ఘనతను, ఖ్యాతిని పొందాడు.<ref name=":0">{{Cite web|title=Sri Lanka's first Test captain Bandula Warnapura passes away|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/119459/sri-lankas-first-test-captain-bandula-warnapura-passes-away|access-date=2023-09-01|website=Cricbuzz|language=en}}</ref> ఇతను ఆడిన అన్ని టెస్టుల్లోనూ శ్రీలంకకు కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించాడు. కానీ, ఒక్క మ్యాచ్ లో కూడా తన జట్టును గెలిపించలేకపోయాడు. ఇతను కెప్టెన్సీ వహించిన తొలి వన్డే మ్యాచ్‌లో శ్రీలంక విజయం సాధించింది. వన్డే క్రికెట్‌లో ఒక అర్ధ సెంచరీ సాధించాడు. == వ్యక్తిగత జీవితం == బందుల వర్ణపుర 1953, మార్చి 1న [[శ్రీలంక]]<nowiki/>లోని రంబుక్కనలో జన్మించాడు.<ref name="profile">{{Cite web|title=Bandula Warnapura|url=http://www.cricinfo.com/srilanka/content/player/50835.html|access-date=2023-09-01|publisher=Cricinfo}}</ref> ఇతను [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంక జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు]] ఆడిన [[మలిందా వర్ణపుర]] మేనల్లుడు.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/7523492.stm|title=Sri Lanka batsmen dominate India|date=24 July 2008|work=BBC Sport|access-date=2023-09-01}}</ref> కొలంబోలోని నలంద కళాశాలలో చదివాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.sundayobserver.lk/2005/02/27/spo09.html|title=Ananda-Nalanda on quiet note this year|last=Anandappa|first=Ranjan|date=27 February 2005|work=Sunday Observer|access-date=2023-09-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605165538/http://www.sundayobserver.lk/2005/02/27/spo09.html|archive-date=5 June 2011}}</ref> 1971లో నలంద కాలేజ్ కొలంబో మొదటి XI క్రికెట్ జట్టుకు కెప్టెన్‌గా ఉన్నాడు. వర్ణపుర ఐసీసీ మ్యాచ్ రిఫరీగా, అంపైర్‌గా పనిచేశాడు. సర్టిఫైడ్ క్రికెట్ కోచ్‌గా కూడా ఉన్నాడు. 1994లో డైరెక్టర్ ఆఫ్ కోచింగ్‌గా నియమించబడటానికి ముందు శ్రీలంక జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు కోచ్‌గా పనిచేశాడు. 2001లో శ్రీలంక క్రికెట్ ఆపరేషన్స్ డైరెక్టర్ అయ్యాడు.<ref name="acc">{{Cite web|title=Bandula Warnapura: Managing Development|url=http://www.asiancricket.org/index.php/the-big-interview/1354|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100310111922/http://www.asiancricket.org/index.php/the-big-interview/1354|archive-date=10 March 2010|access-date=2023-09-01|publisher=Asian Cricket Council}}</ref> 2008లో రాజీనామా చేశాడు.<ref name="nation">{{Cite news|url=http://www.nation.lk/2008/06/08/sports4.htm|title=Warnapura joins ACC|last=Thawfeeq|first=Sa'adi|date=8 June 2008|work=The Nation|access-date=2023-09-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718045327/http://www.nation.lk/2008/06/08/sports4.htm|archive-date=18 July 2011}}</ref> ఆసియా క్రికెట్ కౌన్సిల్ డెవలప్‌మెంట్ మేనేజర్‌గా ఉన్నాడు.<ref name="acc" /> 2001లో రెండు టెస్టులు, మూడు వన్డేలకు కూడా రిఫరీగా వ్యవహరించాడు.<ref name="profile" /> == దేశీయ క్రికెట్ == 1970లో ఇండియన్ యూనివర్శిటీలపై ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్ లోకి అరంగేట్రం చేశాడు. 1973-74 సీజన్‌లో పాకిస్తాన్ అండర్-25స్‌పై 154 పరుగులతో మెరుగ్గా కొట్టినందుకు ఫస్ట్-క్లాస్ స్థాయిలో ప్రాముఖ్యతను పొందాడు.<ref name=":0"/> == అంతర్జాతీయ క్రికెట్ == === టెస్ట్ కెరీర్ === వర్ణపుర మొదటి శ్రీలంక టెస్ట్ క్రికెట్ క్యాప్,<ref>{{Cite web|title=Sri Lanka Players by Caps (Tests)|url=http://www.cricinfo.com/srilanka/content/player/caps.html?country=8;class=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100424034619/http://www.cricinfo.com/srilanka/content/player/caps.html?country=8%3Bclass%3D1|archive-date=24 April 2010|access-date=2023-09-01|publisher=Cricinfo.com}}</ref> 1982లో [[ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్టు|ఇంగ్లండ్‌తో]] జరిగిన మొదటి [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ మ్యాచ్‌లో]] [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంక జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు]] నాయకత్వం వహించే అవకాశాన్ని పొందాడు. ఐదు రోజుల మ్యాచ్ 1982 ఫిబ్రవరి 17న పైకియసోతి శరవణముట్టు స్టేడియంలో ప్రారంభమైంది. వర్ణపుర, ఇంగ్లీష్ కెప్టెన్ కీత్ ఫ్లెచర్ ఉదయం టాస్ చేశారు, వర్ణపుర గెలిచింది. అతను మొదట బ్యాటింగ్ ఎంచుకున్నాడు. [[సిదత్ వెట్టిముని|సిదత్ వెట్టిమునితో]] కలిసి శ్రీలంకకు బ్యాటింగ్ ప్రారంభించాడు. మ్యాచ్ మొదటి డెలివరీని ఎదుర్కొన్నాడు, మొదటి టెస్ట్ రన్ చేశాడు. అయితే, అతను కేవలం 2 పరుగుల వద్ద ఔట్ అయ్యాడు, బాబ్ విల్లీస్ బౌలింగ్‌లో [[డేవిడ్ గోవర్|డేవిడ్ గోవర్‌కి]] క్యాచ్ ఇచ్చాడు.<ref name="ofage"/><ref name="birth">{{Cite web|last=Williamson|first=Martin|date=26 May 2006|title=The birth of a nation|url=http://www.cricinfo.com/magazine/content/story/248290.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304131722/http://www.cricinfo.com/magazine/content/story/248290.html|archive-date=4 March 2010|access-date=2023-09-01|publisher=Cricinfo.com}}</ref> శ్రీలంక తరఫున టెస్ట్ మ్యాచ్‌లో బ్యాటింగ్ చేసిన మొదటి ఆటగాడు అతను బ్యాటింగ్ చేసిన 35 నిమిషాల్లో 25 బంతులు ఎదుర్కొన్నాడు. శ్రీలంక రెండో ఇన్నింగ్స్‌లో, వర్ణపుర 155 బంతుల్లో 38 పరుగులు చేశాడు - ఆ ఇన్నింగ్స్‌లో రెండో అత్యధిక స్కోరు. ఇంగ్లాండ్ మ్యాచ్ గెలిచింది,<ref name="1test">{{Cite web|title=England in Sri Lanka (1981–82): Scorecard of Only Test|url=http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/63307.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420121408/http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/63307.html|archive-date=20 April 2010|access-date=2023-09-01|publisher=Cricinfo.com}}</ref> వర్ణపుర 38 అతని అత్యధిక టెస్ట్ వ్యక్తిగత స్కోరుగా మిగిలిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=B Warnapura: High scores in Test matches|url=http://stats.cricinfo.com/ci/engine/player/50835.html?class=1;orderby=batted_score;template=results;type=batting;view=innings|access-date=2023-09-01|publisher=Cricinfo.com}}</ref> === వన్డే కెరీర్ === వర్ణపుర 11వ శ్రీలంక వన్డే క్రికెట్ క్యాప్.<ref>{{Cite web|title=Sri Lanka Players by Caps (ODI)|url=http://www.cricinfo.com/srilanka/content/player/caps.html?country=8;class=2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100424032259/http://www.cricinfo.com/srilanka/content/player/caps.html?country=8%3Bclass%3D2|archive-date=24 April 2010|access-date=2023-09-01|publisher=Cricinfo.com}}</ref> 1975, జూన్ 7న వెస్టిండీస్‌తో [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే అంతర్జాతీయ]] క్రికెట్ లోకి అరంగేట్రం చేశాడు. [[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] మ్యాచ్‌లో అది శ్రీలంక మొదటి వన్డే. ఆ మ్యాచ్‌లో అతను 8 పరుగులకే ఔటయ్యాడు, శ్రీలంక ఓడిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=Prudential World Cup (1975): Scorecard of 4th match, Group B|url=http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/65038.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420075231/http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/65038.html|archive-date=20 April 2010|access-date=2023-09-01|publisher=Cricinfo.com}}</ref> 54 బంతుల్లో 8 పరుగులు చేసి వన్డేలో అరంగేట్రం చేసాడు, వన్డేలో బౌండరీ సాధించిన మొదటి శ్రీలంక బ్యాట్స్‌మెన్‌గా నిలిచాడు అలాగే ప్రపంచ కప్ మ్యాచ్‌లో శ్రీలంక తరపున ఒక బ్యాట్స్‌మెన్ సాధించిన మొదటి బౌండరీగా నిలిచాడు.<ref>{{Cite web|last=Dhambarage|first=Chris|title=When Sri Lanka made their ODI debut at 1975 Prudential World Cup|url=https://www.dailynews.lk/2021/06/07/sports/250997/when-sri-lanka-made-their-odi-debut-1975-prudential-world-cup|access-date=2023-09-01|website=Daily News|language=en}}</ref> == విరమణ తరువాత == విరమణ తరువాత ఇతను శ్రీలంక జట్టుకు కోచ్‌గా పనిచేశాడు. నలంద కళాశాలలో [[మహేలా జయవర్థనే|మహేల జయవర్ధనేకు]] శిక్షణ ఇచ్చాడు. రస్సెల్ ఆర్నాల్డ్ కు అండర్-19 జాతీయ కోచ్‌గా కూడా ఉన్నాడు. నిషేధం ముగిసిన తర్వాత 1991లో బ్లూమ్‌ఫీల్డ్ క్లబ్‌లో నిర్వాహకుడు అయ్యాడు. 1982లో శ్రీలంక దక్షిణాఫ్రికా పర్యటనలో భాగంగా పనిచేశాడు.<ref>{{Cite web|last=bugsbunny|date=2023-09-01|title=Sri Lanka's first Test cricket captain Bandula Warnapura passed away|url=https://colombogazette.com/2021/10/18/sri-lankas-first-test-cricket-captain-bandula-warnapura-passed-away/|access-date=2023-09-01|website=Colombo Gazette|language=en-US}}</ref> == మరణం == మధుమేహం సమస్య కారణంగా 2021 అక్టోబరులో ఆసుపత్రిలో చేరాడు. ఆ సమయంలో వైద్యులు ఇతని ఎడమ కాలును తొలగించారు.<ref>{{Cite web|title=Bandula Warnupura hospitalized, critically ill|url=https://www.thepapare.com/bandula-warnupura-hospitalized-critically-ill/|access-date=2023-09-01|website=The Papare}}</ref><ref>{{Cite web|date=9 October 2021|title=Warnapura has right leg amputated|url=https://www.sundayobserver.lk/2021/10/10/warnapura-has-right-leg-amputated|access-date=2023-09-01|website=Sunday Observer|language=en}}</ref> [[కొలంబో]]<nowiki/>లోని ఒక ప్రైవేట్ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 2021, అక్టోబరు 18న మరణించాడు.<ref>{{Cite web |url=https://www.newsfirst.lk/2021/10/18/bandula-warnapura-sri-lankas-first-test-cricket-captain-has-passed-away/ |title=Bandula Warnapura, Sri Lanka's first Test Cricket Captain has passed away |access-date=2023-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019054816/https://www.newsfirst.lk/2021/10/18/bandula-warnapura-sri-lankas-first-test-cricket-captain-has-passed-away/ |archive-date=2021-10-19 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sportstar|first=Team|title=Sri Lanka's first Test captain Bandula Warnapura passes away|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/bandula-warnapura-sri-lanka-cricket-first-ever-test-captain-passes-away-cricket-news/article37050279.ece|access-date=2023-09-01|website=Sportstar|language=en}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:2021 మరణాలు]] [[వర్గం:1953 జననాలు]] [[వర్గం:శ్రీలంక వ్యక్తులు]] [[వర్గం:శ్రీలంక టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:శ్రీలంక వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] ejfmgzw9oxcu0wpxctqre1pja4zwnji 0 384486 4983234 4855766 2026-10-17T12:01:11Z ~2026-52539-36 155085 4983234 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team|name=వెస్టిండీస్|image=Cricket West Indies Logo 2017.png|nickname=విండీస్|coach=ఆండ్రె కోలీ (టెస్టులు)<br /> [[దారెన్ సమీ]] (పరిమిత ఓవర్లు)<ref name="Coach">{{Cite web |title=Daren Sammy appointed West Indies white-ball coach; Andre Coley to take charge of Test team |url=https://www.espncricinfo.com/story/daren-sammy-appointed-west-indies-white-ball-coach-andre-coley-to-take-charge-of-test-team-1375104 |access-date=2023-05-12 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref>|image_size=|association=క్రికెట్ వెస్టిండీస్|test_captain=క్రేగ్ బ్రాత్‌వైట్|od_captain=[[షాయ్ హోప్]]|t20i_captain=[[రోవ్‌మన్ పొవెల్]]|test_status_year=1928|icc_status=Full Member|icc_member_year=1926|icc_region=ఐసిసి అమెరికాస్|test_rank=8th|odi_rank=10వ|t20i_rank=7వ|test_rank_best=మొదటి <small>(1964 జనవరి 1)</small><!-- Date when team reached its all time best ranking for the first time -->|odi_rank_best=మొదటి <small>(1 June 1981)</small><!-- Date when team reached its all time best ranking for the first time -->|t20i_rank_best=1st <small>(2016 జనవరి 10)</small><!-- Date when team reached its all time best ranking for the first time --><ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/west-indies-number-one-twenty20-team-icc-ranking-australia-sri-lanka-world-t20/2016-01-11 |title=West Indies secure no 1 T20 rankings|publisher=cricket.com.au|date=11 January 2016|access-date=12 July 2020}}</ref>|first_test=v. {{cr|ENG}} [[లార్డ్స్]], [[లండన్]]; 1928 జూన్ 23-26|most_recent_test=v. {{cr|IND}} క్వీన్స్‌పార్క్ ఓవల్, పోర్ట్ ఆఫ్ స్పెయిన్; 2023 జూలై 20-24|num_tests=573|num_tests_this_year=6|test_record=182/209<br/>(181 డ్రాలు, 1 టై)|test_record_this_year=1/3 (2 డ్రాలు)|wtc_apps=2|wtc_first=2019–2021 ఐసిసి ప్రపంచ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్|wtc_best=8వ స్థానం (2019–2021 ఐసిసి ప్రపంచ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్, 2021–2023 ఐసిసి ప్రపంచ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్)|first_odi=v. {{cr|ENG}} [[హెండింగ్లే క్రికెట్ గ్రౌండ్]], [[లీడ్స్]]; 1973 సెప్టెంబరు 5|most_recent_odi=v. {{cr|IND}} at బ్రయన్ లారా క్రికెట్ అకాడమీ, శాన్ ఫెర్నాండో; 2023 ఆగస్టు 1|num_odis=867|num_odis_this_year=15|odi_record=418/408<br/>(11 టైలు, 30 ఫలితం తేలనివి)|odi_record_this_year=8/6<br/>(1 టై, 0 ఫలితం తేలనివి)|wc_apps=12|wc_first=[[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]]|wc_best=ఛాంపియన్లు ([[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]], [[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]])|wcq_apps=2|wcq_best=రన్నరప్ (2018 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫయర్)|wcq_first=2018 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫయర్|first_t20i=v. {{cr|NZ}} [[ఈడెన్ పార్క్]], [[ఆక్లండ్]]; 2006 ఫిబ్రవరి 16|most_recent_t20i=v. {{cr|IND}} సెంట్రల్ బ్రోవార్డ్ పార్క్, లాడర్‌హిల్; 2023 ఆగస్టు 13|num_t20is=184|num_t20is_this_year=8|t20i_record=76/95<br/>(3 టైలు, 10 ఫలితం తేలనివి)|t20i_record_this_year=5/3<br/>(0 టైలు, 0 ఫలితం తేలనివి)|wt20_apps=8|wt20_first=2007 ఐసిసి ప్రపంచ ట్వంటీ20|wt20_best=ఛాంపియన్లు (2012 ఐసిసి ప్రపంచ ట్వంటీ20, 2016 ఐసిసి ప్రపంచ ట్వంటీ20)|h_pattern_la=|h_pattern_b=_win_test26|h_pattern_ra=|h_pattern_pants=_maroonsides|h_leftarm=FFFFFF|h_body=FFFFFF|h_rightarm=FFFFFF|h_pants=FFFFFF|a_pattern_la=_win_odi26|a_pattern_b=_win_odi26|a_pattern_ra=_win_odi26|a_pattern_pants=_yellowsides|a_leftarm=720524|a_body=720524|a_rightarm=720524|a_pants=720524|t_pattern_la=_yellow_thin_border|t_pattern_b=_win_t20wc26|t_pattern_ra=_yellow_thin_border|t_pattern_pants=_yellowsides|t_leftarm=720524|t_body=720524|t_rightarm=720524|t_pants=720524|asofdate=2023 ఆగస్టు 12}} '''వెస్టిండీస్ పురుషుల క్రికెట్ జట్టు''' కరీబియన్ ప్రాంతంలో ప్రధానంగా ఇంగ్లీష్ మాట్లాడే దేశాలు, భూభాగాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న పురుషుల [[క్రికెట్]] జట్టు. దీన్ని క్రికెట్ వెస్టిండీస్ నిర్వహిస్తుంది. ఈ జట్టును '''ది విండీస్''' అని కూడా అంటారు.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/west-indies-cricket-team-officially-renamed-to-windies-4685387/|title=West Indies Cricket team officially renamed to 'Windies'|date=2 June 2017|access-date=12 July 2020|publisher=[[Indian Express]]}}</ref> ఈ మిశ్రమ జట్టులోని ఆటగాళ్లను పదిహేను కరేబియన్ దేశ-రాజ్యాలు, భూభాగాల నుండి ఎంపిక చేస్తారు. 2022 నవంబరు 26 నాటికి, వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు అధికారిక [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్|ICC]] ర్యాంకింగ్స్‌లో [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్‌లలో]] ఎనిమిదో స్థానంలోను, [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డేలలో]] పది, T20I లలో ఏడవ స్థానంలోనూ ఉంది.<ref name="ICC rankings - ICC Test, ODI and Twenty20 rankings">{{Cite web|title=ICC rankings – ICC Test, ODI and Twenty20 rankings – ESPN Cricinfo|url=http://www.espncricinfo.com/rankings/content/page/211271.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150303202904/http://www.espncricinfo.com/rankings/content/page/211271.html|archive-date=3 March 2015|access-date=2 March 2015|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> 1970ల చివరి నుండి 1990ల ప్రారంభం వరకు, వెస్టిండీస్ జట్టు [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]], [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్]] రెండింటిలోనూ ప్రపంచంలోనే అత్యంత పటిష్ఠంగా ఉండేది. వెస్టిండీస్ నుండి ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ క్రికెటర్లుగా పరిగణించబడుతున్న అనేక మంది క్రికెటర్లు వచ్చారు. వీరిలో [[గార్‌ఫీల్డ్ సోబర్స్|గార్ఫీల్డ్ సోబర్స్]], [[లాన్స్ గిబ్స్]], జార్జ్ హెడ్లీ, [[బ్రియాన్ లారా]], [[వివియన్ రిచర్డ్స్]], [[క్లైవ్ లాయిడ్]], [[మాల్కం మార్షల్|మాల్కం]] మార్షల్, ఆల్విన్ కల్లిచరణ్, [[ఆండీ రాబర్ట్స్]], [[రోహన్ కన్హాయ్|రోహన్ కన్హై]], ఫ్రాంక్ వోరెల్, [[గార్డన్ గ్రీనిడ్జ్|గోర్డాన్ గ్రీనిడ్జ్]], క్లైడ్ వాల్కాట్, ఎవర్టన్ వీక్స్, [[కర్ట్‌లీ ఆంబ్రోస్|కర్ట్లీ ఆంబ్రోస్]], [[డెస్మండ్ హేన్స్]], మైఖేల్ [[మైకెల్ హోల్డింగ్|హోల్డింగ్]], కోర్ట్నీ వాల్ష్, [[శివనారాయణ్ చంద్రపాల్|శివనారాయణ్ చందర్‌పాల్]], జోయెల్ గార్నర్, '''[[దేవేంద్ర బిషూ|దేవేంద్ర బిషూ,]]''' వెస్ హాల్ మొదలైనవారు ఉన్నారు. వీళ్ళందరికీ ICC క్రికెట్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్‌లో చోటు లభించింది.<ref>{{Cite web|title=ICC Hall of Fame|url=http://www.catchthespirit.com/hall_of_fame/hall_of_famers.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090209081021/http://catchthespirit.com/hall_of_fame/hall_of_famers.aspx|archive-date=9 February 2009|access-date=23 September 2009|publisher=ICC}}</ref><ref>{{Cite web|title=Live Cricket Scores & News International Cricket Council|url=https://www.icc-cricket.com/hall-of-fame/hall-of-famers|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704045535/https://www.icc-cricket.com/hall-of-fame/hall-of-famers|archive-date=4 July 2017|access-date=6 February 2019|website=www.icc-cricket.com|language=en}}</ref> వెస్టిండీస్ ఐసిసి [[క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌ను]] రెండుసార్లు (1975, 1979, ప్రుడెన్షియల్ కప్‌), [[ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్|ఐసిసి టి 20 ప్రపంచ కప్‌ను]] రెండుసార్లు (2012,2016, వరల్డ్ ట్వంటీ 20గా మార్చినప్పుడు), ఐసిసి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీని ఒకసారి (2004), ICC అండర్ 19 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ ఒకసారి (2016),,క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ (1983), [[అండర్-19 పురుషుల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|అండర్ 19 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] (2004), ICC ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ (2006)లో కూడా రన్నరప్‌గా నిలిచింది. వెస్టిండీస్ వరుసగా మూడు ప్రపంచ కప్ ఫైనల్స్‌లో (1975, 1979,1983) ఆడింది. వెంటవెంటనే ప్రపంచ కప్‌లను గెలుచుకున్న మొదటి జట్టు (1975, 1979). ఈ రెండు రికార్డులను ఆస్ట్రేలియా అధిగమించింది. ఆస్ట్రేలియా వరుసగా 4 ప్రపంచ కప్ ఫైనల్స్‌లో (1996, 1999, 2003, 2007) ఆడి, మూడింటిని (1999, 2003, 2007) గెలుచుకుంది. == సభ్యులుగా ఉన్న దేశాలు, డిపెండెన్సీలు == * '''[[సార్వభౌమ రాజ్యాల జాబితా|సార్వభౌమ రాష్ట్రాలు]]''' ** {{పతాకం|Antigua and Barbuda}} ^{'''ఎల్'''} ** {{పతాకం|Barbados}} ** {{పతాకం|Dominica}} ^'''W''' ** {{పతాకం|Grenada}} ^'''W''' ** {{పతాకం|Guyana}} ** {{పతాకం|Jamaica}} ** {{పతాకం|Saint Kitts and Nevis}} {{Efn|[[Saint Kitts]] and [[Nevis]] are separately represented in the [[Leeward Islands Cricket Association]].}} *** {{పతాకం|Nevis}} ^{'''ఎల్'''} *** {{పతాకం|Saint Kitts}} ^{'''ఎల్'''} ** {{పతాకం|Saint Lucia}} ^'''W''' ** {{పతాకం|Saint Vincent and the Grenadines}} ^'''W''' ** {{పతాకం|Trinidad and Tobago}} * '''{{పతాకం|Kingdom of the Netherlands}}''' కు చెందిన '''భూభాగం''' ** {{పతాకం|Sint Maarten}} ^{'''ఎల్'''} * '''{{పతాకం|United Kingdom}}''' కు చెందిన '''విదేశీ భూభాగాలు''' ** {{పతాకం|Anguilla}} ^{'''ఎల్'''} ** {{పతాకం|British Virgin Islands}} ^{'''ఎల్'''} ** {{పతాకం|Montserrat}} ^{'''ఎల్'''} * '''{{పతాకం|United States}}''' కు చెందిన '''భూభాగం''' ** {{పతాకం|U.S. Virgin Islands}} ^'''L''' {{smalldiv|1=; Legends : '''L''' = Affiliate of the [[Leeward Islands Cricket Association]] : '''W''' = Affiliate of the [[Windward Islands Cricket Board of Control]]}} === క్రికెట్ వెస్టిండీస్‌లో అనుబంధ సంస్థలు === [[దస్త్రం:Cricket_West_Indies_members_and_affiliates.svg|thumb|500x500px| క్రికెట్ వెస్టిండీస్ సభ్యులు, అనుబంధ సంస్థల మ్యాప్. పూర్తి స్థాయి సభ్యుల పేర్లను '''బొద్దుగా''' చూపించాం., ఉప సభ్యులు అనుబంధ సభ్యుల పేర్లు ''వాలుగానూ'' ఉంటాయి.]] జట్టు గవర్నింగ్ బాడీ అయిన క్రికెట్ వెస్టిండీస్లో బార్బడోస్, గయానా, జమైకా, లీవార్డ్ దీవులు, ట్రినిడాడ్ అండ్ టొబాగో, విండ్‌వార్డ్ దీవులకు చెందిన ఆరు క్రికెట్ సంఘాలు సభ్యులు. లీవార్డ్ ఐలాండ్స్ క్రికెట్ అసోసియేషన్‌లో రెండు సార్వభౌమ దేశాలకు చెందిన మూడు క్రికెట్ సంఘాలు సభ్యులుగా ఉన్నాయి (ఆంటిగ్వా అండ్ బార్బుడా నుండి ఒకటి, సెయింట్ కిట్స్ అండ్ నెవిస్ నుండి రెండు), మూడు బ్రిటిష్ ఓవర్సీస్ టెరిటరీలు (అంగ్విల్లా, బ్రిటిష్ వర్జిన్ ఐలాండ్స్, మోంట్‌సెరాట్), ఒక US భూభాగం (US వర్జిన్ దీవులు), ఒక డచ్ రాజ్య భాగం (సింట్ మార్టెన్). విండ్‌వర్డ్ ఐలాండ్స్ క్రికెట్ బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్‌లో నాలుగు సార్వభౌమ దేశాలకు (డొమినికా, గ్రెనడా, సెయింట్ లూసియా, సెయింట్ విన్సెంట్ అండ్ గ్రెనడైన్స్) చెందిన సంఘాలు ఉన్నాయి. క్రికెట్ వెస్టిండీస్ లోని సభ్య సంఘాలు: * బార్బడోస్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ (BCA) * గయానా క్రికెట్ బోర్డు (GCB) * జమైకా క్రికెట్ అసోసియేషన్ (JCA) * లీవార్డ్ ఐలాండ్స్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ (LICA); ఇందులో కింది సంఘాలు సభ్యులు: ** అంగుయిలా క్రికెట్ అసోసియేషన్ ** ఆంటిగ్వా అండ్ బార్బుడా క్రికెట్ అసోసియేషన్ ** బ్రిటిష్ వర్జిన్ ఐలాండ్స్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ ** మోంట్‌సెరాట్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ ** నెవిస్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ (ఒక్క నెవిస్ ద్వీపం కోసం) ** సెయింట్ కిట్స్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ ([[సెయంట్ కిట్స్, నెవిస్|సెయింట్ కిట్స్]] ద్వీపం కోసం మాత్రమే) ** సింట్ మార్టెన్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ ** యునైటెడ్ స్టేట్స్ వర్జిన్ ఐలాండ్స్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ * ట్రినిడాడ్ అండ్ టొబాగో క్రికెట్ బోర్డు (TTCB) * విండ్‌వర్డ్ ఐలాండ్స్ క్రికెట్ బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ (WICBC); ఇందులో కింది సంఘాలు సభ్యులు: ** డొమినికా క్రికెట్ అసోసియేషన్ ** గ్రెనడా క్రికెట్ అసోసియేషన్ ** సెయింట్ లూసియా క్రికెట్ అసోసియేషన్ ** సెయింట్ విన్సెంట్ అండ్ గ్రెనడైన్స్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ === భవిష్యత్తులో సభ్యులు కాగల దేశాలు === * [[బహామాస్|బహమాస్]] * [[ఫ్రాన్సు|ఫ్రాన్స్]] యొక్క విదేశీ కలెక్టివిటీస్ ** సెయింట్ బార్తెలెమీ ^{'''ఎల్'''} ** సెయింట్ మార్టిన్ ^{'''ఎల్'''} * ఫ్రెంచ్ రిపబ్లిక్ యొక్క విదేశీ ప్రాంతాలు ** [[గ్వాడెలోప్]] ^{'''ఎల్'''} ** [[మార్టినిక్]] ^'''W''' * [[నెదర్లాండ్స్]] ప్రత్యేక మునిసిపాలిటీలు ** సబా ^{'''ఎల్'''} ** సింట్ యుస్టాటియస్ {{smalldiv|1=; సూచిక : '''L''' = లీవార్డ్ ఐలాండ్స్ క్రికెట్ జట్టులో భాగం, లీవార్డ్ ఐలాండ్స్ క్రికెట్ అసోసియేషనులో సభ్యురాలు : '''W''' = విండ్‌వార్డ్ ఐలాండ్స్ క్రికెట్ జట్టులో భాగం, విండ్‌వార్డ్ ఐలాండ్స్ క్రికెట్ అసోసియేషనులో సభ్యురాలు}} == చరిత్ర == [[దస్త్రం:Learie_Constantine.jpg|ఎడమ|thumb|269x269px| 1920లు, 1930లలో టెస్టు క్రికెట్ ఆడిన లియరీ కాన్‌స్టాంటైన్, వెస్టిండీస్‌లోని మొదటి గొప్ప ఆటగాళ్ళలో ఒకరు.]] [[దస్త్రం:Darren_Sammy,_2010.jpg|thumb|260x260px| డారెన్ సామీ. వెస్టిండీస్ మూడు ప్రధాన టోర్నమెంటు టైటిళ్లను గెలుచుకుంది: ఒకసారి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ, రెండుసార్లు వరల్డ్ ట్వంటీ20. స్యామీ కెప్టెన్‌గా రెండు ప్రపంచ T20లు గెలుపొందారు, అతను అనేక ICC టోర్నమెంటు విజయాలతో క్లైవ్ లాయిడ్‌తో సర్క్వసన నిలబదగ్గ ఏకైక వెస్టిండీస్ కెప్టెన్‌గా నిలిచాడు.]] వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు చరిత్ర 1890 లలో ప్రారంభమైంది. ఆ ఏడు సందర్శనకు వచ్చిన [[ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్టు|ఇంగ్లీష్]] జట్లతో ఆడేందుకు మొదటి ప్రతినిధి జట్లను ఎంపిక చేశారు. 1926లో WICB అంతర్జాతీయ క్రికెట్ పాలక సంస్థ అయిన [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్|ఇంపీరియల్ క్రికెట్ కాన్ఫరెన్స్‌లో]] చేరి,<ref>See [https://cricketarchive.com/Archive/Countries/30.html CricketArchive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171124230522/http://cricketarchive.com/Archive/Countries/30.html|date=24 November 2017}}, for example, for a reference to when Test status was acquired</ref> తమ మొదటి అధికారిక అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ ఆడింది. 1928లో [[టెస్ట్ క్రికెట్|టె]]<nowiki/>స్టు హోదాను మంజూరు చేసింది, తద్వారా నాల్గవ టెస్టు 'నేషన్' అయింది. 1930లలో వారి ప్రారంభ రోజులలో, ఈ పక్షం బ్రిటిష్ కాలనీలకు ప్రాతినిధ్యం వహించింది, అది తరువాత వెస్టిండీస్ ఫెడరేషన్‌తో పాటు బ్రిటిష్ గయానాగా ఏర్పడింది. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం|రెండో ప్రపంచ యుద్ధం]] ప్రారంభమయ్యే ముందు వెస్టిండీస్, చివరిగా 1939లో ఇంగ్లండ్‌తో ఆడింది. 1948 జనవరిలో MCC వెస్టిండీస్‌లో పర్యటించే వరకు విరామం వచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=Records / West Indies / Test matches / List of match results (by year)|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results_year.html?class=1;id=4;type=team|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427141857/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results_year.html?class=1;id=4;type=team|archive-date=27 April 2015|access-date=26 August 2012|website=espncricinfo}}</ref> యుద్ధం తర్వాత జరిగిన ఆ మొదటి మ్యాచ్‌లో వెస్టిండీస్ ఆటగాళ్లలో గెర్రీ గోమెజ్, జార్జ్ హెడ్లీ, జెఫ్రీ స్టోల్‌మేయర్, ఫోఫీ విలియమ్స్ మాత్రమే ఇంతకుముందు టెస్టు క్రికెట్ ఆడిన అనుభవజ్ఞులు.<ref>{{Cite web|title=Scorecard, 1st Test: West Indies v England at Bridgetown, Jan 21–26 1948|url=http://content-www.cricinfo.com/westindies/engine/match/62681.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120612162642/http://content-www.cricinfo.com/westindies/engine/match/62681.html|archive-date=12 June 2012|access-date=26 August 2012|website=espncricinfo}}</ref> 1948లో, లెగ్ స్పిన్నర్ విల్ఫ్రెడ్ ఫెర్గూసన్ ఇంగ్లండ్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో 11/229తో ఒక టెస్టులో పది వికెట్లు తీసిన మొదటి వెస్టిండీస్ బౌలర్‌గా నిలిచాడు;<ref>{{Cite web|title=Records / West Indies / Test matches / Best bowling figures in a match|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_match.html?class=1;id=4;type=team|access-date=25 August 2012|website=espncricinfo}}</ref> అదే సంవత్సరం, హైన్స్ జాన్సన్ అదే ప్రత్యర్థులపై 10/96తో ఆ ఘనతను సాధించిన మొదటి వెస్టిండీస్ ఫాస్టు బౌలరయ్యాడు.<ref>{{Cite web|date=27 July 1999|title=Jamaica: A century of sport|url=http://www.espncricinfo.com/page2/content/story/80875.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427213756/http://www.espncricinfo.com/page2/content/story/80875.html|archive-date=27 April 2015|access-date=25 August 2012|website=espncricinfo}}</ref> 1950 జూన్ 29న [[లార్డ్స్|లార్డ్స్‌లో]] వెస్టిండీస్ తొలిసారిగా ఇంగ్లండ్‌ను ఓడించింది. రామధిన్, ఆల్ఫ్ వాలెంటైన్‌లు ఆ విజయానికి మూలకారకులు. అది ప్రేరణగా లార్డ్ బిగినర్, కాలిప్సో సంగీతాన్ని సృజించాడు. తర్వాత 1950 ఆగస్టు 16 న, వారు ఓవల్‌లో గెలిచి, 3-1 తో సిరీస్ విజయాన్ని పూర్తి చేశారు. టెస్టు టీమ్‌గా ప్రారంభ రోజుల్లో కొంతమంది గొప్ప ఆటగాళ్ళు ఉన్నప్పటికీ, 1960ల వరకూ, జట్టు తెల్లజాతి ఆధిపత్యం నుండి నల్లజాతి ఆధిపత్యానికి మారే వరకు, ఫ్రాంక్ వోరెల్, [[గార్‌ఫీల్డ్ సోబర్స్|గ్యారీ సోబర్స్‌ల]] కెప్టెన్సీలు వచ్చేవరకూ, జట్టుకు విజయాలు చెదురుమదురుగానే వచ్చాయి. 1970ల చివరి నాటికి, [[క్లైవ్ లాయిడ్]] నేతృత్వంలోని వెస్టిండీస్ అనధికారిక ప్రపంచ ఛాంపియన్‌లుగా గుర్తింపు పొందింది. ఈ ఖ్యాతిని 1980ల వరకు నిలుపుకుంది.<ref>Until June 2001 there was no official ranking of Test nations, with the unofficial epithet of "World champions" being decided by acclaim based on recent results.</ref> ఈ కాలంలో వెస్టిండీస్, ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ [[బ్యాటింగ్ (క్రికెట్)|బ్యాట్స్‌మెన్‌ల]] తోడ్పాటుతో కూడిన నలుగురు-బౌలర్ల ఫాస్టు బౌలింగ్ దాడికి ప్రసిద్ధి చెందింది. 1976లో, ఫాస్టు బౌలర్ [[మైకెల్ హోల్డింగ్|మైఖేల్ హోల్డింగ్]] ఇంగ్లండ్‌తో జరిగిన ఓవల్‌టెస్ట్‌లో 14/149 వికెట్లు తీశాడు. ఇది ఇప్పటికీ వెస్టిండీస్ బౌలరు ఒక టెస్ట్‌లో సాధించిన అత్యుత్తమ బౌలింగ్ గణాంకాలు.<ref>{{Cite web|title=West Indies in England, 1976|url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/153475.html|access-date=16 September 2012|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref><ref>{{Cite web|title=Records / West Indies / Test matches / Best bowling figures in a match|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_match.html?class=1;id=4;type=team|access-date=16 September 2012|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> జట్టు 1984 లో వరుసగా 11 టెస్టు విజయాల రికార్డును నెలకొల్పింది. ఇంగ్లాండ్‌పై రెండు సార్లు 5–0 తో "బ్లాక్‌వాష్‌" చేసింది. అయితే, 1990లు, 2000లలో, వెస్టు ఇండియన్ క్రికెట్ క్షీణించింది. వెస్టు ఇండియన్ క్రికెట్ బోర్డు ఆటను ఔత్సాహిక కాలక్షేపం నుండి వృత్తిపరమైన క్రీడగా మలచడంలో వైఫల్యం చెందడం, వెస్టిండీస్ లోని దేశాల్లో ఆర్థిక క్షీణతతో జట్టు తన గత వైభవాన్ని నిలుపుకోవడానికి పోరాడుతోంది. 2004 ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీలో విజయం, 2006 ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీలో రన్నరప్ ప్రదర్శన కొంత ఆశాజనకంగా మిగిలిపోయింది. అయితే [[ట్వంటీ20|ట్వంటీ 20]] క్రికెట్ ప్రారంభం తర్వాతనే వెస్టిండీస్ క్రికెట్‌ ప్రముఖులలో, క్రికెట్ అభిమానులలో తిరిగి అభిమానం పొందడం మొదలైంది. [[క్రిస్ గేల్]], [[కీరన్ పొలార్డ్|కీరన్ పొలార్డ్, మార్లోన్]] శామ్యూల్స్, లెండిల్ సిమన్స్, DJ బ్రావో, [[ఆండ్రీ రస్సెల్]], [[కార్లోస్ బ్రాత్‌వైట్]] మొదలైనవారు తమ పవర్ హిట్టింగ్‌తో గేమ్‌లను కైవసం చేసుకోగల ఆటగాళ్ళు తయారయ్యారు. 2012 ప్రపంచ ట్వంటీ 20 లో ఆస్ట్రేలియాను, ఆపై ఆతిథ్య శ్రీలంకను ఓడించి, 1979 ప్రపంచ కప్ తరువాత తమ మొదటి ICC ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నారు. ఇంగ్లాండ్‌ను ఓడించి 2016 ప్రపంచ ట్వంటీ 20ని గెలుచుకున్నారు. తద్వారా ప్రపంచ ట్వంటీ 20ని రెండుసార్లు గెలుచుకున్న మొదటి జట్టుగా నిలిచింది. దీనికి బోనసుగా, పురుషుల, మహిళల వరల్డ్ ట్వంటీ 20 రెండింటినీ ఒకే రోజు గెలుచుకున్న మొదటి జట్టుగా వెస్టిండీస్ నిలిచింది. వెస్టిండీస్ మహిళల జట్టు, మూడుసార్లు ఛాంపియనైన ఆస్ట్రేలియాను ఓడించి తమ మొదటి ICC ప్రపంచ టైటిల్‌ను గెలుచుకుంది. == వేదికలు == [[దస్త్రం:Queens_Park_Oval_Trinidad.jpg|thumb|క్వీన్స్ పార్క్ ఓవల్, ట్రినిడాడ్]] కింది పదకొండు స్టేడియాల్లో కనీసం ఒక టెస్టు మ్యాచ్ ఆడారు.<ref>See [http://content-uk.cricinfo.com/westindies/content/ground/country.html?country=4 Cricinfo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101101221/http://content-uk.cricinfo.com/westindies/content/ground/country.html?country=4|date=1 January 2009}} for a list of Test match grounds</ref> బ్రాకెట్లలో 2021 ఏప్రిల్ 2 నాటికి వేదికలో ఆడిన టెస్ట్‌ల సంఖ్య, వన్డే ఇంటర్నేషనల్‌లు, ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్‌ల సంఖ్య ఉంటుంది: * క్వీన్స్ పార్క్ ఓవల్ – పోర్ట్ ఆఫ్ స్పెయిన్, [[ట్రినిడాడ్ అండ్ టొబాగో|ట్రినిడాడ్]] (62/73/6): క్వీన్స్ పార్క్ ఓవల్ కరేబియన్‌లోని ఇతర మైదానాల కంటే ఎక్కువ టెస్టు మ్యాచ్‌లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 1930 లో ఇక్కడ మొదటి టెస్టు జరిగింది. ఈ మైదానాన్ని క్రికెట్ ప్రపంచంలో అత్యంత సుందరమైన వేదికలలో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. ట్రినిడాడ్ దేశపు ఉత్తర కనుమల దృశ్యం దీనికి నేపథ్యంగా కనిపిస్తుంది. దీనికి 18,000 పైచిలుకు సామర్థ్యం ఉంది. * కెన్సింగ్టన్ ఓవల్ – బ్రిడ్జ్‌టౌన్, [[బార్బడోస్]] (55/46/23): కెన్సింగ్టన్ ఓవల్ 1930లో ఈ ప్రాంతపు మొదటి టెస్టు మ్యాచ్‌ జరిగింది. ఇది వెస్టిండీస్ క్రికెట్‌కు 'మక్కా'గా గుర్తింపు పొందింది. 2007 ప్రపంచ కప్ కోసం దీని సామర్థ్యాన్ని 15,000 నుండి 28,000కి పెంచారు. ప్రపంచ కప్ తర్వాత దాన్ని ప్రస్తుత సామర్థ్యం 11,000 కి తగ్గించారు. ఇది రెండు ICC ప్రపంచ ఫైనల్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది - 2007 క్రికెట్ వరల్డ్ కప్ ఫైనల్లో ఆస్ట్రేలియా శ్రీలంకపై గెలవగా, 2010 వరల్డ్ ట్వంటీ20 ఫైనల్లో ఆస్ట్రేలియాపై ఇంగ్లాండ్ గెలిచింది. * బౌర్డా – జార్జ్‌టౌన్, [[గయానా]] (30/11/0): బౌర్డా 1930లో తొలిసారిగా టెస్టు మ్యాచ్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. ఇది దక్షిణ అమెరికాలోని ఏకైక టెస్టు గ్రౌండ్ (ప్రావిడెన్స్ ఉపయోగించే వరకు). సముద్ర మట్టానికి దిగువన ఉన్నది కూడా ఇదొక్కటే. పిచ్‌పైకి వరదలు రాకుండా నిరోధించడానికి, దీనికి ఒక కందకం కూడా ఉంది. దీని సామర్థ్యం సుమారు 22,000. 1999 ఏప్రిల్‌లో ఆస్ట్రేలియా, వెస్టిండీస్‌ల మధ్య జరిగిన వన్ డే ఇంటర్నేషనల్‌లో పిచ్‌ను ప్రేక్షకులు ఆక్రమించుకున్న సంఘటనకు ఇది గుర్తుండిపోతుంది. ఆస్ట్రేలియాకు టై చెయ్యాలంటే చివరి బంతికి 3 పరుగులు, గెలవడానికి 4 పరుగులు అవసరం. పిచ్ ఆక్రమణ, బెయిళ్ళ దొంగిలింత ఫలితంగా మ్యాచ్ టై అయినట్లు పరిగణించారు.<ref>{{Cite web|title=Bourda First Test|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1998-99/AUS_IN_WI/SCORECARDS/AUS_WI_ODI5_21APR1999_CI_MR.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201194206/http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1998-99/AUS_IN_WI/SCORECARDS/AUS_WI_ODI5_21APR1999_CI_MR.html|archive-date=1 February 2017|access-date=11 March 2017|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> * సబీనా పార్క్ - కింగ్‌స్టన్, [[జమైకా]] (54/41/6): సబీనా పార్క్ మొదటిసారిగా 1930లో టెస్టు మ్యాచ్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. కాఫీకి ప్రసిద్ధి చెందిన బ్లూ మౌంటైన్‌లు దీనికి నేపథ్యంగా ఉన్నాయి. సబీనా పార్క్ లోనే [[గార్‌ఫీల్డ్ సోబర్స్|గ్యారీ సోబర్స్‌]] ప్రపంచ రికార్డు 365 నాటౌట్ సాధించాడు. 1998లో, పిచ్ చాలా ప్రమాదకరంగా ఉన్నందున ఇంగ్లండ్‌తో జరిగిన టెస్టు తొలి రోజునే రద్దు చేసారు. దీని సామర్థ్యం 15,000. * ఆంటిగ్వా రిక్రియేషన్ గ్రౌండ్ – సెయింట్ జాన్స్, ఆంటిగ్వా (22/11/0): ఆంటిగ్వా రిక్రియేషన్ గ్రౌండ్ మొదటిసారిగా 1981లో టెస్ట్‌ను నిర్వహించింది. ఈ మైదానంలో మూడు టెస్టు ట్రిపుల్ సెంచరీలు నమోదయ్యాయి: 2005లో క్రిస్ గేల్ 317, 1994లో బ్రియాన్ లారా 375 పరుగులు, 2004లో బ్రియాన్ లారా 400 నాటౌట్ ప్రపంచ రికార్డు స్కోర్లు. రాజధాని నగరం వెలుపల 3 మైళ్ల దూరంలో నిర్మించబడుతోన్న కొత్త క్రికెట్ స్టేడియం కోసం, 2006 జూన్‌లో అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌లు జరిగే మైదానాల జాబితా నుండి ఈ చారిత్రిక స్టేడియాన్ని తొలగించారు. అయితే, 2009 ఫిబ్రవరిలో కొత్త నార్త్ సౌండ్ గ్రౌండ్‌లో ఇంగ్లాండ్, వెస్టిండీస్ మధ్య టెస్టు మ్యాచ్ రద్దైన తర్వాత, మళ్ళీ ARGకి టెస్టు క్రికెట్ తిరిగి వచ్చింది. * అర్నోస్ వేల్ - అర్నోస్ వేల్, కింగ్‌స్‌టౌన్, సెయింట్ విన్సెంట్ (3/23/2): ది ఆర్నోస్ వేల్ గ్రౌండ్ (ప్లేయింగ్ ఫీల్డ్స్) మొదటిసారిగా 1997లో ఒక టెస్టును నిర్వహించింది. * నేషనల్ క్రికెట్ స్టేడియం – సెయింట్ జార్జ్, గ్రెనడా (4/25/6): గ్రెనడాలోని క్వీన్స్ పార్క్ మొదటిసారిగా 2002లో ఒక టెస్టును నిర్వహించింది. * డారెన్ స్యామీ నేషనల్ క్రికెట్ స్టేడియం – గ్రాస్ ఐలెట్, [[సెయింట్ లూసియా]] (10/26/17): ఒరిజినల్‌గా దీని పేరు బ్యూసెజోర్ క్రికెట్ గ్రౌండ్. ఇక్కడ 2003లో తొలి టెస్టు జరిగింది. దీని సామర్థ్యం 12,000. కరీబియన్‌లో [[డే/నైట్ క్రికెట్|డే/నైట్]] క్రికెట్ మ్యాచ్‌కు ఆతిథ్యమిచ్చిన మొదటి స్టేడియం ఇది. వెస్టిండీస్, జింబాబ్వే మధ్య ఆ మ్యాచ్ జరిగింది. 8 ఏళ్ల విరామం తర్వాత టెస్టు క్రికెట్‌లోకి తిరిగి వచ్చిన సందర్భంగా న్యూజిలాండ్ 2014లో ఒక టెస్టు ఆడాల్సి ఉంది. 2016 వరల్డ్ ట్వంటీ 20లో వెస్టిండీస్ విజయం తర్వాత, సెయింట్ లూసియాన్ ప్రభుత్వం ఈ వేదికకు కెప్టెన్ సామీ పేరు పెట్టింది. మరొక సెయింట్ లూసియన్‌ ఆటగాడు, [[జాన్సన్ చార్లెస్]], 2012, 2016 ఛాంపియన్‌షిప్ స్క్వాడ్‌లలో భాగమైన తర్వాత అతని గౌరవార్థం ఒక స్టాండ్‌కు అతని పేరు పెట్టారు. * వార్నర్ పార్క్ స్టేడియం – బాస్సెటెర్రే, [[సెయింట్ కిట్స్ అండ్ నెవిస్|సెయింట్ కిట్స్]] (3/18/10): వార్నర్ పార్క్ స్పోర్టింగ్ కాంప్లెక్స్‌లో 2006 మే 23 న మొదటి వన్డే ఇంటర్నేషనల్‌, 2006 జూన్ 22 న మొదటి టెస్టు మ్యాచ్‌ జరిగాయి. స్టేడియం సామర్థ్యం 8,000. * ప్రొవిడెన్స్ స్టేడియం – జార్జ్‌టౌన్, గయానా (2/24/10): ప్రొవిడెన్స్ స్టేడియం 2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ కోసం నిర్మించారు. 2007 మార్చి 28 న మొదటి వన్డే ఇంటర్నేషనల్‌, 2008 మార్చి 22 న మొదటి టెస్టు మ్యాచ్‌ జరిగాయి. ఈ స్టేడియం సామర్థ్యం 15,000. బౌర్డాకు బదులుగా ఇది టెస్టు క్రికెట్‌కు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. * సర్ వివియన్ రిచర్డ్స్ స్టేడియం – నార్త్ సౌండ్, [[ఆంటిగ్వా అండ్ బార్బుడా|ఆంటిగ్వా]] (12/20/4): సర్ వివ్ రిచర్డ్స్ స్టేడియం 2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ కోసం నిర్మించారు. 2007 మార్చి 27 న మొదటి వన్డే ఇంటర్నేషనల్‌, 2008 మే 30 న మొదటి టెస్టు మ్యాచ్‌ జరిగాయి. స్టేడియం సామర్థ్యం 10,000. ఆంటిగ్వా రిక్రియేషన్ గ్రౌండ్‌కు బదులుగా టెస్టు క్రికెట్‌ను ఇక్కడ నిర్వహిస్తారు. * విండ్సర్ పార్క్ స్టేడియం – రోసో, డొమినికా (6/4/4): విండ్సర్ పార్క్ వెస్టు ఇండియన్ టీమ్‌కు మరో సొంత వేదిక. దీని నిర్మాణం 2005లో ప్రారంభమైంది. 2007 అక్టోబరులో ప్రారంభించారు. చివరికి 2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌కు వేదికగా వాడుకునేందుకు ఇది అందిరాలేదు. ఇది ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్‌కు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. 2011 జూలై 6 న భారత జట్టుతో జరిగిన మొదటి టెస్టును నిర్వహించగా, 2009 జూలై 26 న మొదటి వన్డే ఇంటర్నేషనల్‌ను నిర్వహించింది. ఇందులో 12,000 సీటింగ్ కెపాసిటీ ఉంది. == టోర్నమెంటు చరిత్ర == === ICC ప్రపంచ టెస్ట్ ఛాంపియన్‌షిప్ === {| class="wikitable" style="text-align: center" | colspan="19" |ICC ప్రపంచ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్ రికార్డు |- ! rowspan="3" width="245" | సంవత్సరం ! colspan="10" | లీగ్ వేదిక ! rowspan="3" width="250" | ఫైనల్ హోస్ట్ ! rowspan="3" width="450" | చివరి ! rowspan="3" width="75" | తుది స్థానం |- ! rowspan="2" width="20" | {{Abbr|Pos|Position}} ! colspan="5" | మ్యాచ్‌లు ! rowspan="2" width="20" | {{Abbr|Ded|Deductions}} ! rowspan="2" width="20" | {{Abbr|PC|Points Contested}} ! rowspan="2" width="20" | {{Abbr|Pts|Points}} ! rowspan="2" width="20" | {{Abbr|PCT|Fraction of Points Won out of Points Contested}} |- ! width="20" | {{Abbr|P|Played}} ! width="20" | {{Abbr|W|Won}} ! width="20" | {{Abbr|L|Lost}} ! width="20" | {{Abbr|D|Drawn}} ! width="20" | {{Abbr|T|Tied}} |- | 2019–21<ref>{{Cite web|title=ICC World Test Championship 2019–2021 Table|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2019-2021-1195334/points-table-standings|access-date=29 August 2021|website=ESPN Cricinfo}}</ref> | 8/9 | 13 | 3 | 8 | 2 | 0 | 6 | 720 | 194 | '''26.9''' | రోజ్ బౌల్, ఇంగ్లాండ్ | అర్హత పొందలేదు | 8వ |- | 2021–23<ref>{{Cite web|title=World Test Championship 2021-23 Table|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2021-2023-1268315/points-table-standings|access-date=June 13, 2023|website=[[ESPNCricinfo]]}}</ref> | 8/9 | 13 | 4 | 7 | 2 | 0 | 2 | 156 | 54 | '''34.6''' | ది ఓవల్, ఇంగ్లాండ్ | అర్హత పొందలేదు | 8వ |} === క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ === {| class="wikitable" style="text-align: center" ! colspan="9" |[[క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|ప్రపంచకప్ రికార్డు]] |- ! width="150" | హోస్ట్‌లు, సంవత్సరం ! width="150" | రౌండు ! width="50" | స్థానం ! width="50" | గ్రూ.పా ! width="50" | గె ! width="50" | ఓ ! width="50" | టి ! width="50" | NR |- style="background:gold;" |{{Flag icon|England}} [[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]] | rowspan="2" | '''ఛాంపియన్స్''' | rowspan="2" | 1/8 | 5 | 5 | 0 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{Flag icon|England}} [[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]] | 5 | 4 | 0 | 0 | 1 |- style="background:silver;" |{{Flag icon|England}}{{Flag icon|WAL}}[[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983]] | రన్నర్స్-అప్ | 2/8 | 8 | 6 | 2 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|India}}{{Flag icon|Pakistan}} [[1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1987]] | rowspan="2" | రౌండ్ 1 | 5/8 | 6 | 3 | 3 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|AUS}}{{Flag icon|NZL}}[[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]] | 6/9 | 8 | 4 | 4 | 0 | 0 |- style="background:#cc9966;" |{{Flag icon|IND}}{{Flag icon|PAK}}{{Flag icon|SRI}}[[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]] | సెమీ ఫైనల్స్ | 4/12 | 7 | 3 | 4 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|England}}{{Flag icon|Ireland|cricket}}{{Flag icon|SCO}}{{Flag icon|NED}}{{Flag icon|WAL}}[[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]] | rowspan="2" | రౌండ్ 1 | 7/12 | 5 | 3 | 2 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|RSA}}{{Flag icon|ZIM}}{{Flag icon|KEN}}[[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]] | 7/14 | 6 | 3 | 2 | 0 | 1 |- | style="border: 3px solid red" |{{Flag icon|West Indies}} [[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]] | సూపర్ 8 | 6/16 | 10 | 5 | 5 | 0 | 0 |- style="background:#ffebcd;" |{{Flag icon|IND}}{{Flag icon|SRI}}{{Flag icon|BGD}}[[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]] | rowspan="2" | క్వార్టర్ ఫైనల్స్ | 8/14 | 7 | 3 | 4 | 0 | 0 |- style="background:#ffebcd;" |{{Flag icon|AUS}}{{Flag icon|NZL}}[[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]] | 8/14 | 7 | 3 | 4 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|ENG}}{{Flag icon|WAL}}[[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]] | గ్రూప్ స్టేజ్ | 9/10 | 9 | 2 | 6 | 0 | 1 |- |{{Flag icon|IND}} [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]] | colspan="9" | ''అర్హత సాధించలేదు'' |- | '''మొత్తం''' | '''12/13''' | '''2 శీర్షికలు''' | '''80''' | '''43''' | '''35''' | '''0''' | '''2''' |} * 1979-2014: ఆడాల్సిన అవసరం లేదు (వన్‌డే ర్యాంకింగ్స్‌లో టాప్ 8, ICC పూర్తి సభ్యుడు) * 2018 : రన్నరప్ ([[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|ICC క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ 2019]]కి అర్హత పొందింది) * 2023 : సూపర్ సిక్స్ (5వ స్థానం) === ICC T20 ప్రపంచ కప్ === {| class="wikitable" style="text-align: center; width:900px" ! colspan="8" |[[ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్|టీ20 ప్రపంచకప్‌లో రికార్డు]] |- ! width="150" | ఆతిథ్య దేశం, సంవత్సరం ! width="150" | రౌండు ! width="50" | స్థానం ! width="50" | గ్రూ.పా ! width="50" | గె ! width="50" | ఓ ! width="50" | టి ! width="50" | NR |- |{{Flag icon|South Africa}} [[2007 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2007]] | గ్రూప్ స్టేజ్ | 11/12 | 2 | 0 | 2 | 0 | 0 |- style="background:#cc9966;" |{{Flag icon|England}} [[2009 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2009]] | సెమీ ఫైనల్స్ | 4/12 | 6 | 3 | 3 | 0 | 0 |- | style="border: 3px solid red" |{{Flag icon|West Indies}} [[2010 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2010]] | సూపర్ 8 | 6/12 | 5 | 3 | 2 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{Flag icon|Sri Lanka}} [[2012 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2012]] | '''ఛాంపియన్స్''' | 1/12 | 7 | 3 | 2 | 1 | 1 |- style="background:#cc9966;" |{{Flag icon|Bangladesh}} [[2014 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2014]] | సెమీ ఫైనల్స్ | 3/16 | 5 | 3 | 2 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{Flag icon|India}} [[2016 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2016]] | '''ఛాంపియన్స్''' | 1/16 | 6 | 5 | 1 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|UAE}}{{Flag icon|Oman}}[[2021 ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్|2021]] | సూపర్ 12 లు | 9/16 | 5 | 1 | 4 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|AUS}} [[2022 ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్|2022]] | సమూహ దశ | 15/16 | 3 | 1 | 2 | 0 | 0 |- | style="border: 3px solid red" |{{Flag icon|WIN}}{{Flag icon|USA}}[[2024 ICC పురుషుల T20 ప్రపంచ కప్|2024]] | colspan="7" | అర్హత సాధించారు |- | '''మొత్తం''' | '''8/8''' | '''2 శీర్షికలు''' | '''39''' | '''19''' | '''18''' | '''1''' | '''1''' |} {| class="wikitable" style="text-align: center; width:900px" ! colspan="9" |ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ రికార్డు |- ! width="150" | ఆతిథ్య దేశం, సంవత్సరం ! width="150" | రౌండు ! width="50" | స్థానం ! width="50" | గ్రూ.పా ! width="50" | గె ! width="50" | ఓ ! width="50" | టి ! width="50" | NR |- style="background:silver;" |{{Flag icon|Bangladesh}} [[1998 ICC నాకౌట్ ట్రోఫీ|1998]] | రన్నర్స్-అప్ | 2/9 | 3 | 2 | 1 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|Kenya}} [[2000 ICC నాకౌట్ ట్రోఫీ|2000]] | rowspan="2" | రౌండ్ 1 | 11/11 | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|Sri Lanka}} [[2002 ICC ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ|2002]] | 7/12 | 2 | 1 | 1 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{Flag icon|England}} [[2004 ICC ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ|2004]] | '''ఛాంపియన్స్''' | 1/12 | 4 | 4 | 0 | 0 | 0 |- style="background:silver;" |{{Flag icon|India}} [[2006 ICC ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ|2006]] | రన్నర్స్-అప్ | 2/10 | 5 | 3 | 1 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|South Africa}} [[2009 ICC ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ|2009]] | rowspan="2" | రౌండ్ 1 | 8/8 | 3 | 0 | 3 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|England}}{{Flag icon|Wales}}[[2013 ICC ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ|2013]] | 7/8 | 3 | 1 | 1 | 1 | 0 |- |{{Flag icon|England}}{{Flag icon|Wales}}[[2017 ICC ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ|2017]] | colspan="7" | అర్హత సాధించలేదు |- | '''మొత్తం''' | '''7/8''' | '''1 శీర్షిక''' | '''20''' | '''10''' | '''8''' | '''1''' | '''0''' |} * '''[[క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|ప్రపంచ కప్]] :''' ** '''ఛాంపియన్స్ (2):''' [[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]], [[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]] ** '''రన్నరప్ (1):''' [[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983]] * '''[[ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్|T20 ప్రపంచ కప్]] :''' ** '''ఛాంపియన్స్ (2):''' 2012, 2016 * '''ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ :''' ** '''ఛాంపియన్స్ (1):''' 2004 ** '''రన్నర్స్-అప్ (2):''' 1998, 2006 ; ఇన్నింగ్స్ మొత్తం 700 కంటే ఎక్కువ జట్టు తరఫున: 1957–58లో కింగ్‌స్టన్‌లో పాకిస్థాన్‌పై 3 వికెట్లకు 790 డిక్లేర్డ్; 2003–04లో సెయింట్ జాన్స్‌లో ఇంగ్లండ్‌పై 5 వికెట్లకు 751 డిక్లేర్డ్; 2004–05లో సెయింట్ జాన్స్‌లో దక్షిణాఫ్రికాపై 747 ఆలౌట్; 2008-2009లో బ్రిడ్జ్‌టౌన్‌లో ఇంగ్లండ్‌పై 9 వికెట్లకు 749 డిక్లేర్ చేసింది ప్రత్యర్థి జట్టు: 1929–30లో కింగ్‌స్టన్‌లో ఇంగ్లండ్ 849; 1954–55లో కింగ్‌స్టన్‌లో ఆస్ట్రేలియా 8 వికెట్లకు 758 డిక్లేర్. ; ఇన్నింగ్స్ మొత్తం స్కోరు 60 లోపు జట్టు తరఫున: 2003–04లో కింగ్‌స్టన్‌లో ఇంగ్లండ్‌పై 47; 1998–99లో పోర్ట్ ఆఫ్ స్పెయిన్‌లో [[ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు|ఆస్ట్రేలియాపై]] 51; 1986–87లో [[ఫైసలాబాద్|ఫైసలాబాద్‌లో]] పాకిస్థాన్‌పై 53; 2000లో లార్డ్స్‌లో ఇంగ్లండ్‌పై 54; 2017-18లో కరాచీలో పాకిస్థాన్‌పై 60 (60/9 (లొంగిపోయింది)) ప్రత్యర్థి జట్టు: 1993–94లో పోర్ట్ ఆఫ్ స్పెయిన్‌లో ఇంగ్లండ్ ద్వారా 46; 2008-09లో కింగ్‌స్టన్‌లో ఇంగ్లండ్ చేత 51 ; విండీస్ తరఫున ట్రిపుల్ సెంచరీలు 2003–04లో సెయింట్ జాన్స్‌లో ఇంగ్లాండ్‌పై [[బ్రియాన్ లారా]] 400 నాటౌట్; 1993–94లో సెయింట్ జాన్స్‌లో ఇంగ్లాండ్‌పై బ్రియాన్ లారా 375; 1957–58లో కింగ్‌స్టన్‌లో పాకిస్తాన్‌పై [[గార్‌ఫీల్డ్ సోబర్స్|గ్యారీ సోబర్స్]] 365 నాటౌట్; 2010–11లో గాలేలో [[శ్రీలంక|శ్రీలంకపై]] [[క్రిస్ గేల్]] 333; 2004–05లో సెయింట్ జాన్స్‌లో దక్షిణాఫ్రికాపై క్రిస్ గేల్ 317; 1973–74లో బ్రిడ్జ్‌టౌన్‌లో ఇంగ్లాండ్‌పై లారెన్స్ రోవ్ చేత 302 ; ఒక టెస్టు మ్యాచ్‌లో విండీస్ తరఫున పన్నెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వికెట్లు తీసుకున్న సందర్భాలు 1976లో ఓవల్‌లో ఇంగ్లండ్‌పై [[మైకెల్ హోల్డింగ్|మైఖేల్ హోల్డింగ్ చేసిన]] 149 పరుగులకు 14; 1994–95లో వెల్లింగ్‌టన్‌లో న్యూజిలాండ్‌పై కోర్ట్నీ వాల్ష్ 55 కి 13; [[షానన్ గాబ్రియేల్]] శ్రీలంకపై 121 పరుగులకు 13 వికెట్లు తీసుకున్నాడు.: 1974లో మద్రాస్‌లో భారత్‌పై [[ఆండీ రాబర్ట్స్]] 121కి 12 వికెట్లు ; హ్యాట్రిక్‌లు 1959లో పాకిస్థాన్‌పై వెస్ హాల్ ; 1961లో ఆస్ట్రేలియాపై [[లాన్స్ గిబ్స్]] ; 1988లో ఆస్ట్రేలియాపై కోర్ట్నీ వాల్ష్ ; 2003లో ఆస్ట్రేలియాపై జెర్మైన్ లాసన్ === వన్డే మ్యాచ్‌లు === ; హ్యాట్రిక్ 2006 అక్టోబరు 19 న [[ముంబై|ముంబైలో]] ఆస్ట్రేలియాతో జరిగిన ICC ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ లీగ్ మ్యాచ్‌లో [[జెరోమ్ టేలర్]] వన్‌డే హ్యాట్రిక్ ప్రదర్శన చేశాడు <ref name="hat-trick">{{Cite web|title=Cricinfo – Taylor hat-trick sinks Australia|url=http://content-usa.cricinfo.com/iccct2006/content/story/263559.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071223050637/http://content-usa.cricinfo.com/iccct2006/content/story/263559.html|archive-date=23 December 2007|access-date=20 October 2006}}</ref> ICC [[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌లో]], నెదర్లాండ్స్‌పై ప్రపంచ కప్ హ్యాట్రిక్ సాధించిన ఆరో బౌలర్‌గా కెమర్ రోచ్ నిలిచాడు. == టెస్టు కెప్టెన్లు == కింది పురుషులు వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టుకు కనీసం ఒక టెస్టు మ్యాచ్‌లో కెప్టెన్‌గా ఉన్నారు: [[దస్త్రం:Courtney_Walsh_(1)_(cropped).jpg|కుడి|thumb|267x267px| కోర్ట్నీ వాల్ష్, 1993-94 - 1997-98 మధ్య వెస్టిండీస్‌కు కెప్టెన్‌గా పనిచేసాడు]] {| class="wikitable" ! colspan="3" style="background:#efefef;" |వెస్టిండీస్ టెస్టు మ్యాచ్ కెప్టెన్లు |- style="background:#efefef;" ! సంఖ్య ! పేరు ! కాలం |- | 1 | కార్ల్ న్యూన్స్ | 1928–1929/30 |- | 2 | [[టెడ్డీ హోడ్]] | 1929/30 |- | 3 | [[నెల్సన్ బెటాన్‌కోర్ట్]] | 1929/30 |- | 4 | మారిస్ ఫెర్నాండెజ్ | 1929/30 |- | 5 | జాకీ గ్రాంట్ | 1930/31–1934/35 |- | 6 | [[రోల్ఫ్ గ్రాంట్]] | 1939 |- | 7 | జార్జ్ హెడ్లీ | 1947/48 |- | 8 | గెర్రీ గోమెజ్ | 1947/48 |- | 9 | జాన్ గొడ్దార్డ్ | 1947/48–1951/52, 1957 |- | 10 | జెఫ్రీ స్టోల్‌మేయర్ | 1951/52–1954/55 |- | 11 | [[డెనిస్ అట్కిన్సన్]] | 1954/55–1955/56 |- | 12 | గెర్రీ అలెగ్జాండర్ | 1957/58–1959/60 |- | 13 | ఫ్రాంక్ వోరెల్ | 1960/61–1963 |- | 14 | [[గార్‌ఫీల్డ్ సోబర్స్|గార్ఫీల్డ్ సోబర్స్]] | 1964/65–1971/72 |- | 15 | [[రోహన్ కన్హాయ్|రోహన్ కన్హై]] | 1972/73–1973/74 |- | 16 | [[క్లైవ్ లాయిడ్]] | 1974/75–1977/78, 1979/80–1984/85 |- | 17 | [[ఆల్విన్ కల్లిచరణ్]] | 1977/78–1978/79 |- | 18 | డెరిక్ ముర్రే | 1979/80 |- | 19 | [[వివియన్ రిచర్డ్స్|వివ్ రిచర్డ్స్]] | 1980, 1983/84–1991 |- | 20 | [[గార్డన్ గ్రీనిడ్జ్|గోర్డాన్ గ్రీనిడ్జ్]] | 1987/88 |- | 21 | [[డెస్మండ్ హేన్స్]] | 1989/90–1990/91 |- | 22 | [[రిచీ రిచర్డ్‌సన్]] | 1991/92–1995 |- | 23 | కోర్ట్నీ వాల్ష్ | 1993/94–1997/98 |- | 24 | [[బ్రియాన్ లారా]] | 1996/97–1999/2000, 2002/03–2004, 2006–2007 |- | 25 | [[జిమ్మీ ఆడమ్స్]] | 1999/2000–2000/01 |- | 26 | [[కార్ల్ హూపర్]] | 2000/01–2002/03 |- | 27 | [[రిడ్లీ జాకబ్స్]] | 2002/03 |- | 28 | శివనారాయణ చంద్రపాల్ | 2004/05–2005/06 |- | 29 | [[రాంనరేష్ శర్వాన్]] | 2007 |- | 30 | డారెన్ గంగ | 2007 |- | 31 | [[క్రిస్ గేల్]] | 2007–2010 |- | 32 | డ్వేన్ బ్రావో | 2008 |- | 33 | [[ఫ్లాయిడ్ రీఫర్]] | 2009 (కాంట్రాక్ట్ వివాదం కారణంగా) |- | 34 | డారెన్ సామీ | 2010–2014 |- | 35 | దినేష్ రామ్దిన్ | 2014–2015 |- | 36 | జాసన్ హోల్డర్ | 2015–2021 |- | 37 | క్రైగ్ బ్రాత్‌వైట్ | 2017, 2021–ప్రస్తుతం |} ==ప్రస్తుత జట్టు== వెస్టిండీస్ తమ 2025–2026 జాతీయ ఒప్పందాల జాబితాను 2025 అక్టోబర్ 1న విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Greaves, Rutherford, Warrican get Cricket West Indies contracts for 2025-26 season|url=https://www.espncricinfo.com/story/justin-greaves-sherfane-rutherford-jomel-warrican-get-cricket-west-indies-contracts-for-2025-26-season-1505145|website=ESON|date=1 October 2025}}</ref> వెస్టిండీస్‌తో ఒప్పందం కలిగి ఉన్న, 2024 నవంబర్ 17 నుండి వెస్టిండీస్ తరపున ఆడిన లేదా ఇటీవలి టెస్ట్, వన్డే (ODI) లేదా టి20 (T20I) జట్లలో ఎంపికైన ప్రతి క్రియాశీల ఆటగాడి జాబితా ఇది. ఒప్పందం ఉన్న ఆటగాళ్లను '''బోల్డ్''' (ముదురు రంగు)లో, అరంగేట్రం చేయని ఆటగాళ్లను ''ఇటాలిక్స్'' (ఏటవాలు)లో పేర్కొనబడ్డారు. *[[నికోలస్ పూరన్]], [[ఆండ్రీ రస్సెల్]] ఈ కాలంలో టి20Iలు ఆడారు; అయితే, వారిద్దరూ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ నుండి రిటైర్ అయ్యారు. ''చివరిగా నవీకరించబడింది: 17 నవంబర్ 2025'' * ఫార్మాట్‌లు – ఇది వారు గత సంవత్సరంలో వెస్టిండీస్ తరపున ఆడిన ఫార్మాట్‌లను సూచిస్తుంది, వారి మొత్తం వెస్టిండీస్ కెరీర్‌ను కాదు * S/N – షర్ట్ సంఖ్య (జర్సీ నంబర్) {| class="wikitable" |- ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | పేరు ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | వయస్సు ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | బ్యాటింగ్ శైలి ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | బౌలింగ్ శైలి ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | దేశీయ జట్టు ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | ఫార్మాట్‌లు ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | S/N ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | కెప్టెన్ ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | చివరి టెస్ట్ ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | చివరి వన్డే ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | చివరి టి20 |- ! colspan="11" | బ్యాటర్లు |- | [[కెవ్లాన్ ఆండర్సన్]] || {{age|2000|9|28}} || కుడిచేతి వాటం || {{n/a}} || [[గయానా]] || టెస్ట్ || 73 || || {{cricon|AUS}} 2025 || {{n/a}} || {{n/a}} |- | [[జువెల్ ఆండ్రూ]] || {{age|2006|12|7}} || కుడిచేతి వాటం || {{n/a}} || [[లీవార్డ్ ఐలాండ్స్]] || వన్డే, టి20 || 15 || || {{n/a}} || {{cricon|ENG}} 2025 || {{cricon|NEP}} 2025 |- | '''[[అలిక్ అథానాజ్]]''' || {{age|1998|12|7}} || ఎడమచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || [[విండ్‌వార్డ్ ఐలాండ్స్]] || టెస్ట్, వన్డే, టి20 || 28|| || {{cricon|IND}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|WIN}} 2025 |- | [[అకీమ్ ఆగస్ట్]] || {{age|2003|9|12}} || ఎడమచేతి వాటం || {{n/a}} || [[వెస్టిండీస్ అకాడమీ]] || వన్డే, టి20 || || || {{n/a}} || {{cricon|BAN}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 |- | [[క్రైగ్ బ్రాత్‌వైట్]] || {{age|1992|12|01}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || [[బార్బడోస్]] || టెస్ట్ || 11 || || {{cricon|AUS}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2017 || {{n/a}} |- | [[జాన్ క్యాంప్‌బెల్]] || {{age|1994|12|16}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || [[జమైకా]] || టెస్ట్, వన్డే || 32 || || {{cricon|IND}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|IND}} 2019 |- | '''[[కేసీ కార్టీ]]''' || {{age|1997|3|19}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[మీడియం పేస్|మీడియం]] || [[లీవార్డ్ ఐలాండ్స్]] || టెస్ట్, వన్డే, టి20 || 96 || || {{cricon|AUS}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|NEP}} 2025 |- | [[తేజ్‌నారాయణ్ చంద్రపాల్]] || {{age|1996|5|31}} || ఎడమచేతి వాటం || {{n/a}} || [[గయానా]] || టెస్ట్ || 30 || || {{cricon|IND}} 2025 || {{n/a}} || {{n/a}} |- | [[జాన్సన్ చార్లెస్]] || {{age|1989|1|14}} || కుడిచేతి వాటం || ఎడమచేతి [[ఆర్థోడాక్స్ స్పిన్|ఆర్థోడాక్స్]] || [[విండ్‌వార్డ్ ఐలాండ్స్]] || టి20 || 25 || || {{n/a}} || {{cricon|SL}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2025 |- | [[షిమ్రాన్ హెట్‌మైర్]] || {{age|1996|12|26}} || ఎడమచేతి వాటం || {{n/a}} || [[గయానా]] || వన్డే, టి20 || 2 || || {{cricon|AFG}} 2019 || {{cricon|ENG}} 2025 || {{cricon|AUS}} 2025 |- | '''[[బ్రాండన్ కింగ్]]''' || {{age|1994|12|16}} || కుడిచేతి వాటం || {{n/a}} || [[జమైకా]] || టెస్ట్, వన్డే, టి20 || 53 || వన్డే, టి20 (VC) || {{cricon|IND}} 2025 || {{cricon|BAN}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 |- | [[ఎవిన్ లూయిస్]] || {{age|1991|12|27}} || ఎడమచేతి వాటం || {{n/a}} || [[ట్రినిడాడ్, టొబాగో]] || వన్డే, టి20 || 17 || || {{n/a}} || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|IRE}} 2025 |- | [[మైకైల్ లూయిస్]] || {{age|2000|8|19}} || కుడిచేతి వాటం || {{n/a}} || [[లీవార్డ్ ఐలాండ్స్]] || టెస్ట్ || 80 || || {{cricon|AUS}} 2025 || {{n/a}}|| {{n/a}} |- | '''[[రోవ్‌మాన్ పావెల్]]''' || {{age|1993|7|23}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[మీడియం-ఫాస్ట్]] || [[జమైకా]] || టి20 || 52 || || {{n/a}} || {{cricon|IND}} 2023 || {{cricon|NZL}} 2025 |- | '''[[షెర్ఫేన్ రూథర్‌ఫోర్డ్]]''' || {{age|1998|8|15}} || ఎడమచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఫాస్ట్-మీడియం]] || [[గయానా]] || వన్డే, టి20 || 50 || || {{n/a}} || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 |- ! colspan="11" | ఆల్ రౌండర్లు |- | [[ఫాబియన్ అలెన్]] || {{age|1995|5|7}} || కుడిచేతి వాటం || [[స్లో లెఫ్ట్-ఆర్మ్ ఆర్థోడాక్స్]] || [[జమైకా]] || టి20 || 97 || || {{n/a}} || {{cricon|IND}} 2022 || {{cricon|NEP}} 2025 |- | [[నవీన్ బిడైసీ]] || {{age|2003|9|12}} || ఎడమచేతి వాటం || కుడిచేతి [[లెగ్ బ్రేక్]] || [[Combined Campuses and Colleges cricket team|సిసిసి (CCC)]] || టి20 || || || {{n/a}} || {{n/a}} || {{cricon|NEP}} 2025 |- | '''[[రోస్టన్ చేజ్]]''' || {{age|1992|3|22}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || [[బార్బడోస్]] || టెస్ట్, వన్డే, టి20 || 10 || టెస్ట్ (C) || {{cricon|IND}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 |- | '''[[జస్టిన్ గ్రీవ్స్]]''' || {{age|1994|2|26}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[మీడియం పేస్|మీడియం]] || [[లీవార్డ్ ఐలాండ్స్]] || టెస్ట్, వన్డే || 66 || || {{cricon|IND}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|BAN}} 2024 |- | [[కావెమ్ హాడ్జ్]] || {{age|1993|2|21}} || కుడిచేతి వాటం || [[స్లో లెఫ్ట్-ఆర్మ్ ఆర్థోడాక్స్]] || [[విండ్‌వార్డ్ ఐలాండ్స్]] || టెస్ట్ || 22 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|AUS}} 2024 || {{n/a}} |- | [[జాసన్ హోల్డర్]] || {{age|1991|11|05}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[మీడియం-ఫాస్ట్]] || [[బార్బడోస్]] || టి20 || 98 || || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|SCO}} 2023 || {{cricon|NZL}} 2025 |- | [[జోహన్ లేన్]] || {{age|2003|09|10}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[మీడియం-ఫాస్ట్]] || [[బార్బడోస్]] || టెస్ట్ || || || {{cricon|IND}} 2025 || {{n/a}} || {{n/a}} |- | [[కైల్ మేయర్స్]] || {{age|1992|9|8}} || ఎడమచేతి వాటం || కుడిచేతి [[మీడియం పేస్|మీడియం]] || [[బార్బడోస్]] || టి20 || 71 || || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|IND}} 2023 || {{cricon|NEP}} 2025 |- | [[ఖారీ పియర్]] || {{age|1991|09|22}} || ఎడమచేతి వాటం || [[స్లో లెఫ్ట్-ఆర్మ్ ఆర్థోడాక్స్]] || [[బార్బడోస్]] || టెస్ట్, వన్డే, టి20 || || || {{cricon|IND}} 2025 || {{cricon|BAN}} 2025 || {{cricon|BAN}} 2025 |- | '''[[రొమారియో షెపర్డ్]]''' || {{age|1994|11|26}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఫాస్ట్-మీడియం]] || [[గయానా]] || వన్డే, టి20 || 16 || || {{n/a}} || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 |- | [[షమర్ స్ప్రింగర్]] || {{age|1997|11|26}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఫాస్ట్-మీడియం]] || [[విండ్‌వార్డ్ ఐలాండ్స్]] || వన్డే, టి20 || 54 || || {{n/a}} || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 |- ! colspan="11" | వికెట్ కీపర్లు |- | '''[[షాయ్ హోప్]]''' || {{age|1993|11|10}} || కుడిచేతి వాటం || {{n/a}} || [[బార్బడోస్]] || టెస్ట్, వన్డే, టి20 || 4 || వన్డే, టి20 (C) || {{cricon|IND}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 |- | [[అమీర్ జాంగూ]] || {{age|1997|7|14}} || ఎడమచేతి వాటం || {{n/a}} || [[ట్రినిడాడ్, టొబాగో]] || టెస్ట్, వన్డే, టి20 || 95 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 |- | [[టెవిన్ ఇమ్లాచ్]] || {{age|1996|11|30}} || కుడిచేతి వాటం || {{n/a}} || [[గయానా]] || టెస్ట్ || 31 || ||{{cricon|IND}} 2025 || {{n/a}} || {{n/a}} |- ! colspan="11" | పేస్ బౌలర్లు |- | [[జెడియా బ్లేడ్స్]] || {{age|2002|4|15}} || కుడిచేతి వాటం || ఎడమచేతి [[మీడియం పేస్|మీడియం]] || [[వెస్టిండీస్ అకాడమీ]] || వన్డే, టి20 || 75 || || {{n/a}} || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|NEP}} 2025 |- | [[మాథ్యూ ఫోర్డ్]] || {{age|2002|5|29}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[మీడియం పేస్|మీడియం]] || [[Combined Campuses and Colleges cricket team|సిసిసి (CCC)]] || వన్డే, టి20 || 5 || || {{n/a}} || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 |- | '''[[అల్జారీ జోసెఫ్]]''' || {{age|1996|11|20}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగ్|ఫాస్ట్]] || [[లీవార్డ్ ఐలాండ్స్]] || టెస్ట్, వన్డే, టి20 || 8 || || {{cricon|AUS}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025 || {{cricon|AUS}} 2025 |- | '''[[షమర్ జోసెఫ్]]''' || {{age|1999|08|31}} || ఎడమచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగ్|ఫాస్ట్]] || [[గయానా]] || టెస్ట్, వన్డే, టి20 || 70 || || {{cricon|AUS}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025 |- | [[ఒబెడ్ మెక్‌కాయ్]] || {{age|1997|1|4}} || ఎడమచేతి వాటం || ఎడమచేతి [[ఫాస్ట్-మీడియం]] || [[విండ్‌వార్డ్ ఐలాండ్స్]] || టి20 || 61 || || {{n/a}} || {{cricon|IND}} 2018 || {{cricon|NEP}} 2025 |- | [[ఆండర్సన్ ఫిలిప్]] || {{age|1996|8|22}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఫాస్ట్-మీడియం]] || [[ట్రినిడాడ్, టొబాగో]] || టెస్ట్ || 48 || || {{cricon|IND}} 2025 || {{cricon|BAN}} 2022 || {{n/a}} |- | [[కెమార్ రోచ్]] || {{age|1988|06|30}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఫాస్ట్-మీడియం]] || [[బార్బడోస్]] || టెస్ట్ || 24 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|IND}} 2022 || {{cricon|BAN}} 2012 |- | '''[[జేడెన్ సీల్స్]]''' || {{age|2001|9|10}} || ఎడమచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఫాస్ట్-మీడియం]] || [[ట్రినిడాడ్, టొబాగో]] || టెస్ట్, వన్డే, టి20 || 33 || || {{cricon|AUS}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 |- | [[రామన్ సిమ్మండ్స్|రామన్ సిమండ్స్]]|| {{age|2001|10|16}} || ఎడమచేతి వాటం || ఎడమచేతి ఫాస్ట్-మీడియం || [[బార్బడోస్]] || టి20 || || || {{n/a}} || {{n/a}} || {{cricon|NEP}} 2025 |- ! colspan="11" | స్పిన్ బౌలర్లు |- | [[కరీమా గోర్]] || {{age|1998|6|25}} || కుడిచేతి వాటం || [[స్లో లెఫ్ట్-ఆర్మ్ ఆర్థోడాక్స్]] || [[లీవార్డ్ ఐలాండ్స్]] || టి20 || || || {{n/a}} || {{cricon|USA}} 2021 || {{cricon|NEP}} 2025 |- | '''[[అకీల్ హోసైన్]]''' || {{age|1993|4|25}} || ఎడమచేతి వాటం || [[స్లో లెఫ్ట్-ఆర్మ్ ఆర్థోడాక్స్]] || [[ట్రినిడాడ్, టొబాగో]] || వన్డే, టి20 || 7 || || {{n/a}} || {{cricon|BAN}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 |- | '''[[గుడాకేష్ మోతీ]]''' || {{age|1995|3|29}} || ఎడమచేతి వాటం || [[స్లో లెఫ్ట్-ఆర్మ్ ఆర్థోడాక్స్]] || [[గయానా]] || టెస్ట్, వన్డే, టి20 || 64 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|BAN}} 2025 || {{cricon|BAN}} 2025 |- | [[జిషాన్ మోతారా]] || {{age|2006|7|14}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[లెగ్ బ్రేక్]] || [[వెస్టిండీస్ అకాడమీ]] || టి20 || || || {{n/a}} || {{n/a}} || {{cricon|NEP}} 2025 |- | [[కెవిన్ సింక్లైర్]] || {{age|1999|11|23}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || [[గయానా]] || టెస్ట్ || 77 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|SL}} 2023 || {{cricon|SA}} 2021 |- | '''[[జోమెల్ వారికన్]]''' || {{age|1992|5|20}} || కుడిచేతి వాటం || [[స్లో లెఫ్ట్-ఆర్మ్ ఆర్థోడాక్స్]] || [[బార్బడోస్]] || టెస్ట్ || 65 || టెస్ట్ (VC) || {{cricon|AUS}} 2025 || {{n/a}} || {{n/a}} |- |} == కోచింగ్ సిబ్బంది == === ICC ప్రపంచ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్ === {| class="wikitable" ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | స్థానం ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | పేరు |- | టీమ్ మేనేజర్ | రాల్ లూయిస్ |- | ప్రధాన కోచ్ | ఆండ్రీ కోలీ |- | అసిస్టెంట్ కోచ్‌లు | |- | ఫిజియోథెరపిస్ట్ | డెనిస్ బయామ్ |- | బలం & కండిషనింగ్ కోచ్ | రోనాల్డ్ రోజర్స్ |- | విశ్లేషకుడు | అవేనాష్ సీతారాం |- | మీడియా & కంటెంట్ ఆఫీసర్ | డారియో బార్త్లీ |- |} === పరిమిత ఓవర్లు === {| class="wikitable" ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | స్థానం ! style="text-align:center; background:#951A42; color:#FCED00; | పేరు |- | టీమ్ మేనేజర్ | రాల్ లూయిస్ |- | ప్రధాన కోచ్ | డారెన్ సామీ |- | అసిస్టెంట్ కోచ్‌లు | * ట్రెవర్ పెన్నీ * ఫ్లాయిడ్ రీఫర్ * జేమ్స్ ఫ్రాంక్లిన్ * [[కార్ల్ హూపర్]] |- | ఫిజియోథెరపిస్ట్ | డెనిస్ భయామ్ |- | కండిషనింగ్ కోచ్ | రోనాల్డ్ రోజర్స్ |- | విశ్లేషకుడు | అవేనాష్ సీతారాం |- | మీడియా & కంటెంట్ ఆఫీసర్ | డారియో బార్త్లీ |- |} === కోచింగ్ చరిత్ర === * 1992–1995: [[రోహన్ కన్హాయ్|రోహన్ కన్హై]] <ref name="coaches">{{Cite news|url=https://www.stabroeknews.com/2010/02/07/sports/gibson-must-be-wary-of-the-pitfalls/|title=Gibson must be wary of the pitfalls|date=7 February 2010|work=Stabroek News|access-date=6 April 2023}}</ref> * 1995–1996: [[ఆండీ రాబర్ట్స్]] <ref name="coaches" /> * 1996–1999: [[మాల్కం మార్షల్]] <ref name="coaches" /> * 1999: [[వివియన్ రిచర్డ్స్|వివ్ రిచర్డ్స్]] (మధ్యంతర) <ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/sir-viv-is-coach-28-may-1999-82812|title=Sir Viv is coach|date=28 May 1999|access-date=6 April 2023|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> * 2000–2003: [[రోజర్ హార్పర్]] <ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/roger-harper-52045|title=Roger Harper|access-date=6 April 2023|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> * 2003–2004: [[గస్ లోగీ]] <ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/23157622/gus-logie-confirmed-west-indies-coach|title=Gus Logie confirmed as West Indies coach|date=17 July 2003|access-date=6 April 2023|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> * 2004–2007: బెన్నెట్ కింగ్ <ref>{{Cite news|url=https://www.theage.com.au/sport/cricket/australian-bennett-king-is-west-indies-coach-20041031-gdywjb.html|title=Australian Bennett King is West Indies coach|date=31 October 2004|work=The Age|access-date=6 April 2023}}</ref> * 2007: డేవిడ్ మూర్ (మధ్యంతర) * 2007–2009: జాన్ డైసన్ <ref>[http://content-uk.cricinfo.com/westindies/content/current/story/316338.html John Dyson named West Indies coach], Cricinfo, Retrieved on 21 October 2007</ref> * 2009–2010: డేవిడ్ విలియమ్స్ (మధ్యంతర) <ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/williams-eyes-full-time-job-422691|title=Williams eyes full-time job|date=30 August 2009|access-date=6 April 2023|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> * 2010–2014: [[ఓటిస్ గిబ్సన్|ఒట్టిస్ గిబ్సన్]] <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2010/feb/02/ottis-gibson-west-indies-england|title=Ottis Gibson leaves England to become West Indies head coach|date=2 February 2010|work=The Guardian|access-date=6 April 2023}}</ref> * 2015–2016: ఫిల్ సిమన్స్ <ref>{{Cite news|url=https://www.cricket.com.au/news/phil-simmons-named-west-indies-head-coach-after-world-cup-england-australia-test-tours/2015-03-21|title=Simmons named as new Windies coach|date=21 March 2015|access-date=6 April 2023|publisher=Cricket.com.au}}</ref> * 2017–2018: స్టువర్ట్ లా <ref>{{Cite web|date=2017-01-27|title=Stuart Law named West Indies coach|url=http://www.espncricinfo.com/westindies/content/story/1079821.html|access-date=2017-01-28|website=espncricinfo.com|publisher=espncricinfo.com}}</ref> * 2018: నిక్ పోథాస్ (మధ్యంతర) <ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/25325763/nic-pothas-named-interim-west-indies-head-coach|title=Nic Pothas named interim West Indies head coach|date=20 November 2018|access-date=6 April 2023|publisher=ESPN}}</ref> * 2019: రిచర్డ్ పైబస్ (మధ్యంతర) <ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/richard-pybus-confirmed-as-west-indies-interim-coach-in-spite-of-leewards-protest-1172001|title=Richard Pybus confirmed as West Indies interim coach in spite of Leewards' protest|date=18 January 2019|access-date=6 April 2023|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> * 2019: ఫ్లాయిడ్ రీఫర్ (మధ్యంతర) <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/uk-cricket-win-reifer-idUKKCN1RN2KZ|title=Windies name Reifer as interim coach ahead of World Cup|date=12 April 2019|access-date=6 April 2023|publisher=Reuters}}</ref> * 2019–2022: ఫిల్ సిమన్స్ <ref>{{Cite web|title=Phil Simmons appointed as Windies head coach|url=https://www.icc-cricket.com/news/1452565|access-date=2019-10-15|website=icc-cricket.com|language=en}}</ref> * 2022: ఆండ్రీ కోలీ (మధ్యంతర) <ref>{{Cite web|date=21 December 2022|title=ANDRE COLEY APPOINTED INTERIM HEAD COACH FOR TOURS OF ZIMBABWE AND SOUTH AFRICA|url=https://www.windiescricket.com/news/andre-coley-appointed-interim-head-coach-for-tours-of-zimbabwe-and-south-africa/|website=windiescricket.com|publisher=[[Cricket West Indies]]}}</ref> * 2023–ప్రస్తుతం: ఆండ్రీ కోలీ (టెస్ట్), డారెన్ సామీ (పరిమిత ఓవర్లు) == జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == 2010లో విడుదలైన ''ఫైర్ ఇన్ బాబిలోన్'' అనేది బ్రిటిష్ డాక్యుమెంటరీ చిత్రం. ఇందులో ఆర్కైవల్ ఫుటేజ్, పలువురు క్రికెటర్లతో ఇంటర్వ్యూలు ఉన్నాయి. ఈ చిత్రానికి స్టీవన్ రిలే రచన, దర్శకత్వం వహించాడు. బ్రిటిష్ ఇండిపెండెంట్ ఫిల్మ్ అవార్డుకు ఇది ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీగా నామినేటైంది. ఈ డాక్యుమెంటరీ 1970లు, 1980లలో వెస్టిండీస్ జట్టు ఆధిపత్యం గురించి. చరిత్రలో 15 సంవత్సరాల పాటు ఒక్క టెస్టు సిరీస్‌ కూడా ఓడిపోని గొప్ప క్రికెట్ జట్టుగా దీన్ని విస్తృతంగా పరిగణిస్తారు. ఒకప్పుడు వెస్టిండీస్‌పై వలసాధిపత్యం చేసిన ఆ రోజుల్లో నల్లజాతీయులపై చూపెట్టిన జాత్యహంకార [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|ఇంగ్లాండ్‌పై]] వెస్టిండీస్ ఎలా విజయం సాధించిందో ఈ డాక్యుమెంటరీ చూపిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=BBC Four - Storyville, Fire in Babylon|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01cqp77|access-date=2021-03-23|website=www.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=Fire in Babylon: revenge of the West Indies|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/8477945/Fire-in-Babylon-revenge-of-the-West-Indies.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/8477945/Fire-in-Babylon-revenge-of-the-West-Indies.html|archive-date=11 January 2022|access-date=2021-03-23|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> == క్రికెటర్లు == * [[సెవ్నారిన్ చాటర్గూన్]] * [[కమీ స్మిత్]] * [[అకీమ్ అగస్టే]] * [[అమిర్ జాంగూ]] * [[న్క్రుమా బోన్నర్]] == ఇవి కూడా చూడండి == * [[వెస్టిండీస్ వన్‌డే అంతర్జాతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారుల జాబితా]] * [[వెస్టిండీస్ ట్వంటీ20 అంతర్జాతీయ క్రికెటర్ల జాబితా]] * [[ప్రత్యర్థి వారీగా వెస్టిండీస్ మహిళల క్రికెట్ జట్టు రికార్డు]] == మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> [[వర్గం:జాతీయ క్రికెట్ జట్లు]] [[వర్గం:వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్లు]] k7e8q2evl6iw5l6ou5yrsntgk0kfa6v 0 386948 4983243 4914565 2026-10-17T12:32:07Z ~2026-52539-36 155085 4983243 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = బంగ్లాదేశ్ | image = Flag of Bangladesh.svg| association = [[Bangladesh Cricket Board]] | nickname = ది టైగర్స్; రెడ్ అండ్ గ్రీన్స్ | captain = [[షకీబ్ అల్ హసన్]] | coach = [[చండికా హతురుసింగ]] | od_coach = | test_coach = | test_status_year = 2000 | icc_status = అనుబంధ సభ్యత్వం | icc_member_year = 1977 | icc_status2 = [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్ సభ్యుల జాబితా#పూర్తి సభ్యత్వం|పూర్తి సభ్యత్వం]] | icc_member_year2 = 2000 | icc_region = [[ఆసియా క్రికెట్ కౌన్సిల్|ఆసియా]] | test_rank = [https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/test 9th] | odi_rank = [https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/odi 8th] | t20i_rank = [https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/t20i 9th] | test_rank_best = 8వ <small>(1 మే 2018)</small><!-- Date when team reached all time best ranking for the first time --><ref>{{cite news|title=Bangladesh rise to no 8 in ICC test rankings|url=https://www.dhakatribune.com/sport/cricket/2018/05/01/bangladesh-rise-no-8-icc-test-ranking/|work=Dhaka Tribiune|date=1 May 2018 |access-date=11 March 2020}}</ref> | odi_rank_best = 6వ <small>(25 మే 2017)</small><!-- Date when team reached all time best ranking for the first time --><ref>{{cite news|title=Bangladesh rise no 6 in odi rankings|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/19461070/bangladesh-rise-no-6-odi-rankings|work=[[ESPNcricinfo]]|date= 25 May 2017|access-date=11 March 2020}} </ref> | t20i_rank_best = 4వ <small>(22 జులై 2012)</small><!-- Date when team reached all time best ranking for the first time --><ref name="No4">{{cite news|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/bangladesh-surpass-pak-aus-in-t20-rankings-583778.html|title=Bangladesh surpass Pak, Aus in T20 rankings |work=[[News18]]|date=22 July 2012|access-date=21 May 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Bangladesh to play extra T20 in Netherlands|url=http://www.espncricinfo.com/ireland-nl-v-bangladesh-2012/content/story/573750.html|work=[[ESPNcricinfo]]|date=24 July 2012|access-date=6 January 2017}}</ref> | first_test = v. {{cr|IND}} [[బంగబంధు నేషనల్ స్టేడియం]], [[ఢాకా]] వద్ద; 10–13 నవంబర్ 2000 | most_recent_test = v. {{cr|AFG}} [[షేర్-ఎ-బంగ్లా నేషనల్ క్రికెట్ స్టేడియం]], [[మీర్పూర్ మోడల్ థానా|మీర్పూర్]] వద్ద ; 14–17 జూన్ 2023 | num_tests = 138 | num_tests_this_year = 2 | test_record = 18/102<br />(18 డ్రాలు) | test_record_this_year = 2/0 (0 డ్రాలు) | wtc_apps = 2 | wtc_first = [[2019–2021 ICC వరల్డ్ టెస్ట్ ఛాంపియన్‌షిప్|2019–2021]] | wtc_best = 9వ స్థానం ([[2019–2021 ICC వరల్డ్ టెస్ట్ ఛాంపియన్‌షిప్|2019–2021]], [[2021–2023 ICC వరల్డ్ టెస్ట్ ఛాంపియన్‌షిప్|2021–2023]]) | first_odi = v. {{cr|PAK}} [[డి సోయ్సా స్టేడియం|టైరోన్ ఫెర్నాండో స్టేడియం]], [[మొరటువా]] వద్ద ; 31 మార్చి 1986 | most_recent_odi = v. {{cr|AUS}}[[మహారాష్ట్ర క్రికెట్ అసోసియేషన్ స్టేడియం]], [[పుణె]]వద్ద ; 11 నవంబర్ 2023 | num_odis = 432 | num_odis_this_year = 29 | odi_record = 156/266<br />(0 టైలు, 10 ఫలితం తేలలేదు) | odi_record_this_year = 10/16<br />(0 టైలు, 3 ఫలితం తేలలేదు) | wc_apps = 7 | wc_first = [[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]] | wc_best = క్వార్టర్-ఫైనల్స్ ([[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]]) | wcq_apps = 6 | wcq_first = [[1979 ICC ట్రోఫీ|1979]] | wcq_best = ఛాంపియన్స్ ([[1997 ICC ట్రోఫీ|1997]]) | | first_t20i = v. {{cr|ZIM}} [[షేక్ అబు నాసర్ స్టేడియం]], [[ఖుల్నా]] వద్ద ; 28 నవంబర్ 2006 | most_recent_t20i = v. {{cr|PAK}} [[జెజియాంగ్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టెక్నాలజీ క్రికెట్ ఫీల్డ్]], [[హాంగ్జౌ]][[చైనా]] వద్ద ; 7 అక్టోబర్ 2023 | num_t20is = 155 | num_t20is_this_year = 11 | t20i_record = 58/94<br />(0 టైలు, 3 ఫలితం తేలలేదు) | t20i_record_this_year = 9/2<br />(0 టైలు, 0 ఫలితం తేలలేదు) | wt20_apps = 8 | wt20_first = [[2007 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2007]] | wt20_best = 2వ రౌండ్ (2007, [[2014 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2014]], [[2016 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2016]], [[2021 ICC పురుషుల T20 ప్రపంచ కప్|2021]]) | h_pattern_la = _usfgreenborder | h_pattern_b = _collar | h_pattern_ra = _usfgreenborder | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFFF | h_body = FFFFFF | h_rightarm = FFFFFF | h_pants = FFFFFF | a_pattern_la = _redborder | a_pattern_b = _ban_odi_26 | a_pattern_ra = _redborder | a_pattern_pants = _redsides | a_leftarm = 004931 | a_body = 004931 | a_rightarm = 004931 | a_pants = 004931 | t_pattern_la = _usfgreenborder | t_pattern_b = _ban_t20i26 | t_pattern_ra = _usfgreenborder | t_pattern_pants = _redsides | t_leftarm = D80611 | t_body = D80611 | t_rightarm = D80611 | t_pants = 004931 | asofdate = 11 November 2023 }} '''బంగ్లాదేశ్ పురుషుల జాతీయ క్రికెట్ జట్టు''' బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ బోర్డు (BCB) నిర్వహించే జట్టు. దీనికి [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్]], [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్]] (వన్‌డే), [[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|ట్వంటీ 20 ఇంటర్నేషనల్]] (T20I) హోదాతో [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్]] (ఐసిసి) లో [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్ సభ్యుల జాబితా|పూర్తి స్థాయి సభ్యత్వం ఉంది]]. ఇది నవంబరు 2000లో [[ఢాకా|ఢాకాలో]] [[భారత క్రికెట్ జట్టు|భారత్‌తో]] జరిగిన మొదటి టెస్టు మ్యాచ్‌ను 9 వికెట్లతో కోల్పోయింది. దాంతో ఇది పదో టెస్టు ఆడే దేశంగా అవతరించింది.<ref>{{Cite web|title=Only Test, Dhaka, Nov 10 - 13 2000, India tour of Bangladesh|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63898.html|access-date=21 May 2021|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-bangladesh-2000-01-62353/bangladesh-vs-india-only-test-63898/match-report|title=Sudden Bangladesh collapse leaves India easy winners|date=29 May 2016|work=[[ESPNcricinfo]]|access-date=11 May 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://en.prothomalo.com/sports/cricket/bangladesh-celebrates-20-years-of-test-status|title=Bangladesh celebrates 20 years of Test status|date=26 June 2020|work=[[Prothom Alo]]|access-date=30 January 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/cricket/20116974|title=Does the Bangladesh cricket team deserve its Test status?|date=10 November 2012|work=[[BBC Sport]]|access-date=8 June 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thecricketmonthly.com/story/1238118/bangladesh-s-maiden-test----a-test-match-can-change-course-in-half-an-hour--that-s-what-happened-to-us|title='A Test match can change course in half an hour. That's what happened to us'|date=9 November 2020|work=Cricket Monthly by [[ESPNcricinfo]]|access-date=8 June 2021}}</ref> బంగ్లాదేశ్ 1977లో ఐసిసిలో అసోసియేట్ మెంబర్‌గా మారింది.<ref>{{Cite web|title=History – 1964 – 1988 – International Cricket Conference|url=http://icc-cricket.yahoo.com/about-icc/history-1964-1988.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080721010931/http://icc-cricket.yahoo.com/about-icc/history-1964-1988.html|archive-date=2008-07-21|access-date=2008-04-08|publisher=[[International Cricket Council]]}}</ref> ఆ తరువాత ఆరు ఐసిసి ట్రోఫీలలో పాల్గొంది, ఇది టెస్టు ఆడే దేశాలకు ప్రధాన [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డే]] పోటీ. అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లోకి బంగ్లాదేశ్ అధికారికంగా ప్రవేశించడం 1979లో ఇంగ్లాండ్‌లో జరిగిన ఐసిసి ట్రోఫీలో జరిగింది. 1986 మార్చి 31న, బంగ్లాదేశ్ ఆసియా కప్‌లో [[పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్తాన్‌తో]] తన మొదటి వన్‌డే మ్యాచ్ ఆడింది. చాలా కాలంగా, బంగ్లాదేశ్‌లో [[ఫుట్‌బాల్]] అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడ అయినప్పటికీ, క్రికెట్ క్రమంగా బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. ముఖ్యంగా పట్టణ ప్రాంతాల్లో 1990ల చివరి నాటికి ఫుట్‌బాల్‌ను అధిగమించింది, [[దస్త్రం:Bangladesh_national_cricket_team_1986.jpg|link=|alt=|కుడి|260x260px|1986 ఆసియా కప్‌లో బంగ్లాదేశ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి ప్రవేశించింది]] 1997లో, బంగ్లాదేశ్ మలేషియాలో జరిగిన ఐసిసి ట్రోఫీని గెలుచుకుంది. తద్వారా [[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]] లో ఇంగ్లండ్‌లో పాల్గొనే మొదటి [[క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌కు]] అర్హత సాధించింది. అక్కడ, అది పాకిస్తాన్‌ను ఓడించడం చాలా కలకలం కలిగించింది. ఆ తరువాత స్కాట్లాండ్‌ను కూడా ఓడించింది. 2000 జూన్ 26న, బంగ్లాదేశ్ పూర్తి ఐసిసి సభ్యత్వం పొందింది. <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/807107.stm|title=Bangladesh delight at Test status|date=26 June 2000|work=BBC News|access-date=2008-04-08}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/other_international/bangladesh/4482075.stm|title=Bangladesh in Tests: A short history|date=10 May 2005|access-date=2008-04-08|publisher=[[BBC Sport]]}}</ref> <ref name="Test">{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/sports/bangladesh-cricket/news/bulbul-we-got-the-test-status-1920861|title='Bulbul, we got the Test status'|date=26 June 2020|work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|access-date=24 February 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://tbsnews.net/sports/bangladeshs-road-test-status-98191|title=Bangladesh's road to Test status|date=26 June 2020|work=[[The Business Standard]]|access-date=24 February 2021}}</ref> <ref name="ICC">{{Cite web|title=Bangladesh Cricket Board|url=https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/22|access-date=24 February 2021|website=[[International Cricket Council|ICC]]|archive-date=9 జనవరి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109181350/https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/22|url-status=dead}}</ref> బంగ్లాదేశ్ టెస్టుల్లో (21, 2000, 2002 మధ్య), వన్‌డేలలో (23, 2001, 2004 మధ్య) వరుసగా అత్యధిక పరాజయాలను కలిగి ఉంది. ఐసిసితో పూర్తి సభ్య హోదా పొందిన తర్వాత, బంగ్లాదేశ్ 1999 ప్రపంచ కప్ తర్వాత మొదటి వన్‌డే విజయం కోసం 2004 వరకు వేచి ఉండాల్సి వచ్చింది. ఆ సందర్భంగా ఓడిపోయిన [[జింబాబ్వే క్రికెట్ జట్టు|జింబాబ్వే]] జట్టు, 2005లో బంగ్లాదేశ్ తొలి టెస్టు విజయంలో కూడా పాల్గొంది; రెండో మ్యాచ్‌ను డ్రా చేసుకోవడం ద్వారా బంగ్లాదేశ్ తమ తొలి టెస్టు సిరీస్‌ను గెలుచుకుంది. 2009లో బంగ్లాదేశ్ రెండు టెస్టుల కోసం వెస్టిండీస్‌లో పర్యటించింది. రెండింటి లోనూ విజయం సాధించి, మొదటి విదేశీ టెస్టు సిరీస్ విజయాన్ని ఖాయం చేసుకుంది. వారు 2014లో మరో 2 మ్యాచ్‌ల టెస్టు సిరీస్ కోసం కరేబియన్‌కు వెళ్ళారు. [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్]] రెండు టెస్టు మ్యాచ్‌లలో గెచిచి, 5 సంవత్సరాల నాటి 2-0 టెస్టు సిరీస్ ఓటమికి బంగ్లాదేశ్‌పై ప్రతీకారం తీర్చుకుంది. 2023 జూలై 8 నాటికి, జట్టు 415 వన్‌డే మ్యాచ్‌లు అడి, 152 గెలిచింది. <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/25.html?class=2;template=results;type=team;view=results|title=Statsguru&nbsp;– Bangladesh&nbsp;– ODI matches&nbsp;– Team analysis|work=ESPNcricinfo|access-date=24 May 2017}}</ref> 2004 డిసెంబరులో భారత్ బంగ్లాదేశ్‌లో పర్యటించినప్పుడు వారు తమ 100వ వన్‌డే <ref>{{Cite web|title=2nd ODI (D/N), Dhaka, Dec 26 2004, India tour of Bangladesh|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64916.html|access-date=21 May 2021|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> <ref name="That winning feeling">{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/that-winning-feeling-136246|title=That winning feeling|date=27 December 2004|work=[[ESPNcricinfo]]|access-date=25 April 2021}}</ref> ఆడారు. 200వ వన్‌డేని 2009లో బంగ్లాదేశ్ వెస్టిండీస్‌లో పర్యటించినప్పుడు ఆడారు. 300వ వన్‌డే <ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/bangladesh-300th-odi-against-india-cricket-world-cup-2015-16463.html|title=After winning 100th, 200th ODI matches, can B'desh win 300th against India today?|date=|work=[[India TV]]|access-date=21 March 2022}}</ref> [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015 ఐసిసి క్రికెట్]] క్వార్టర్-ఫైనల్‌లో గెలిచారు. భారత్‌తో జరిగిన [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|ప్రపంచకప్‌లో]] భారత్‌ విజయం సాధించింది. 2016 అక్టోబరులో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ బంగ్లాదేశ్‌లో పర్యటించినప్పుడు తమ 100వ వన్‌డే విజయాన్ని అందుకున్నారు <ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/sport/cricket/2016/10/01/tigers-facing-afghan-bowlers-in-series-deciding-game|title=Bangladesh celebrate 100th ODI win with series victory|date=1 October 2016|work=[[Dhaka Tribune]]|access-date=21 March 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/82960/bangladesh-vs-afghanistan-3rd-cricket-odi-bangladesh-win-100th-odi-series-2-1-comprehensively-cricbuzzcom|title=Bangladesh win 100th ODI, series comprehensively|date=1 October 2016|work=[[Cricbuzz]]|access-date=21 March 2021}}</ref> 2023 జూన్ 17 నాటికి, బంగ్లాదేశ్ 138 టెస్టులు ఆడింది, 18 గెలిచింది. దాని మొదటి విజయం జింబాబ్వేపై, తదుపరి రెండు [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్‌పై]] వచ్చాయి. పాకిస్థాన్, భారత్, దక్షిణాఫ్రికాలతో డ్రాలు, ఇంగ్లండ్, శ్రీలంక, న్యూజిలాండ్, ఆస్ట్రేలియాపై విజయాలతో స్వదేశంలో ఫలితాలు మెరుగుపడ్డాయి. <ref name="Testlist">{{Cite web|title=Statsguru&nbsp;– Bangladesh&nbsp;– Test matches&nbsp;– Team analysis|url=http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/team/25.html?class=1;template=results;type=team;view=results|access-date=19 March 2017|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> 2017 మార్చిలో శ్రీలంకలో పర్యటించినప్పుడు వారు తమ 100వ టెస్టును ఆడారు, అందులో వారు 4 వికెట్ల తేడాతో గెలిచారు. <ref name="Bang100">{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-to-play-100th-test-in-march-1083021|title=Bangladesh to play 100th Test in March|date=17 February 2017|work=ESPNcricinfo|access-date=17 February 2017}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/352608|title=Bangladesh caps 100th Test with landmark four-wicket win|date=19 March 2017|work=[[International Cricket Council|ICC]]|access-date=21 May 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-in-zimbabwe-2021-1267671/zimbabwe-vs-bangladesh-1st-t20i-1267680/live-cricket-score|title=RESULT-1st T20I, Harare, Jul 22 2021, Bangladesh tour of Zimbabwe|work=[[ESPNcricinfo]]|access-date=22 July 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/youngest-test-side-bangladesh-cricket-team-set-for-century-milestone/story-Zhq4yrpKYbI8yRJ4RBFI6M.html|title=Youngest Test side Bangladesh cricket team set for century milestone|date=14 March 2017|work=[[Hindustan Times]]|access-date=8 June 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/cricket/bangladesh-100th-test-vs-srilanka-bcb-score|title=Celebratory start for Tigers' 100th Test|date=|work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|access-date=22 July 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.tigercricket.com.bd/2017/03/14/100th-test-of-bangladesh-a-look-back/|title=100th Test of Bangladesh: A look back|date=14 March 2017|work=[[Bangladesh Cricket Board]]|access-date=8 June 2021}}</ref> బంగ్లాదేశ్ 152 T20Iలు కూడా ఆడి, <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/25.html?class=3;template=results;type=team;view=results|title=Statsguru&nbsp;– Bangladesh&nbsp;– T20I matches&nbsp;– Team analysis|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2021}}</ref> 56 గెలిచింది. వారు 2021 జూలైలో జింబాబ్వేపై తమ 100వ T20I ఆడారు, అందులో వారు గెలిచారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/565936/Bangladesh-seeking-victory-in-their-100th-T20-match|title=Bangladesh seeking victory in their 100th T20 match|date=21 July 2021|work=[[The Daily Sun]]|access-date=21 July 2021|archive-date=21 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721144517/https://www.daily-sun.com/post/565936/Bangladesh-seeking-victory-in-their-100th-T20-match|url-status=dead}}</ref> <ref name="100T20I">{{Cite news|url=https://en.prothomalo.com/sports/cricket/bangladesh-win-their-100th-t20i-by-8-wickets|title=Bangladesh win their 100th T20I by 8 wickets|date=22 July 2021|work=[[Prothom Alo]]}}</ref> పాకిస్థాన్, భారత్, శ్రీలంక, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్, వెస్టిండీస్‌లపై విజయాలతో ఫలితాలు మెరుగుపడ్డాయి. <ref>{{Cite web|title=Statsguru&nbsp;– Bangladesh&nbsp;– T20I matches&nbsp;– Team analysis|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/25.html?class=3;template=results;type=team;view=results|access-date=23 May 2021|publisher=ESPNcricinfo}}</ref>2017 ఐసిసి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీలో సెమీ-ఫైనల్‌కు చేరుకోవడం, [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015 ఐసిసి క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌లో]] క్వార్టర్-ఫైనల్‌కు చేరుకోవడం, మూడు ఆసియా కప్‌లలో ( 2012, 2016, 2018 లో) రన్నరప్‌గా నిలవడం, 2018లో నిదాహాస్ ట్రోఫీ, 2019 ఐర్లాండ్‌ ట్రై-నేషన్ సిరీస్ ను గెలుచుకోవడం బంగ్లాదేశ్ సాధించిన ప్రధాన విజయాలు. అది, బంగ్లాదేశ్ సాధించిన మొట్టమొదటి బహుళ-జట్టు వన్‌డే టోర్నమెంట్ ఫైనల్ విజయం. 2023 మార్చి 4 నాటికి, బంగ్లాదేశ్ ఐసిసిచే టెస్ట్‌లలో 9వ స్థానంలో, వన్‌డేలలో 7వ స్థానంలోను, T20Iలలో 9వ స్థానంలోనూ ఉంది. <ref name="ICCrankings">{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/rankings/content/page/211271.html|title=ICC rankings – ICC Test, ODI and Twenty20 rankings|work=[[ESPNcricinfo]]|access-date=22 November 2021}}</ref> == చరిత్ర == === 20 వ శతాబ్దం === 1971లో బంగ్లాదేశ్ స్వాతంత్ర్య ప్రకటనకు ముందు, [[తూర్పు పాకిస్తాన్]] లోని అనేక జట్లు పాకిస్తాన్ దేశవాళీ క్రికెట్‌లో ఆడాయి- ఈస్టు పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు ముగ్గురు ఆటగాళ్లను రంగంలోకి దింపింది, వారు తరువాత ఐసిసి ట్రోఫీ మ్యాచ్‌లు ఆడారు. 1977లో, బంగ్లాదేశ్ [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్]] (ఐసిసి)లో అసోసియేట్ మెంబర్‌గా మారింది. <ref>{{Cite news|url=https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/22|title=Bangladesh|work=[[International Cricket Council|ICC]]|access-date=15 March 2020|archive-date=9 జనవరి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109181350/https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/22|url-status=dead}}</ref> ప్రారంభ ఐసిసి ట్రోఫీలో పాల్గొన్న పదిహేను జట్లలో బంగ్లాదేశ్ ఒకటి. 1979లో దీన్ని నిర్వహించారు, ఇది టెస్టు ఆడే దేశాలకు ఆ సంవత్సరం [[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|ప్రపంచ కప్‌కు]] అర్హత సాధించే అవకాశాన్ని ఇచ్చింది. [[రకీబుల్ హసన్]] సారథ్యంలోని బంగ్లాదేశ్, రెండు మ్యాచ్‌లు గెలిచి, రెండింట్లో ఓడిపోయింది. కానీ మొదటి రౌండ్ దాటి ముందుకు వెళ్లలేకపోయింది. <ref>{{Cite web|title=ICCT79: Final Group Tables|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT79/ICCT79_TABLES.html|access-date=15 February 2011|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> <ref>{{Cite web|title=ICCT79: Preview|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT79/ICCT79_PREVIEW|access-date=15 February 2011|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> 1984 ఫిబ్రవరిలో సౌత్-ఈస్టు ఏషియన్ క్రికెట్ కాన్ఫరెన్స్ టోర్నమెంటులో విజయంతో బంగ్లాదేశ్ 1986 ఆసియా కప్‌కు అర్హత సాధించింది. <ref>{{Cite web|title=Asia Cup, 1985–86|url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/154346.html|access-date=15 February 2011|publisher=Wisden Cricketers' Almanac}}</ref> 1986 మార్చి 31న, బంగ్లాదేశ్ తమ మొదటి వన్డే ఇంటర్నేషనల్‌ను ఐసిసి [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్ సభ్యుల జాబితా|పూర్తి సభ్యుడితో]] ఆడింది. <ref>{{Cite web|title=Asia Cup: Bangladesh v Pakistan 1985–86|url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/150618.html|access-date=15 February 2011|publisher=Wisden Cricketers' Almanac}}</ref> గాజీ అష్రఫ్ కెప్టెన్సీలో బంగ్లాదేశ్ 94 పరుగులకే ఆలౌటైంది. పాకిస్తాన్ ఏడు వికెట్లు మిగిలి ఉండగానే వారి విజయ లక్ష్యాన్ని చేరుకుంది. <ref>{{Cite web|title=a4779 o375 Bangladesh v Pakistan: John Player Gold Leaf Trophy (Asia Cup) 1985/86|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/47/47028.html|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325010000/https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/47/47028.html|archive-date=25 March 2022|access-date=15 February 2011|publisher=CricketArchive.com}}</ref> మూడు జట్ల టోర్నీలో చివరి స్థానంలో నిలిచిన శ్రీలంకతో జరిగిన రెండో వన్డేలో ఓడిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=John Player Gold Leaf Trophy (Asia Cup) 1985/86|url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/1985-86_SL_John_Player_Gold_Leaf_Trophy_%28Asia_Cup%29_1985-86.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611180109/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/1985-86_SL_John_Player_Gold_Leaf_Trophy_%28Asia_Cup%29_1985-86.html|archive-date=11 June 2011|access-date=15 February 2011|publisher=CricketArchive.com}}</ref> బంగ్లాదేశ్ 1988 ఆసియా కప్‌కు అర్హత సాధించింది. ఈసారి టోర్నమెంటుకు ఆతిథ్యం కూడా ఇచ్చింది; దేశంలో వన్డేలు నిర్వహించడం ఇదే తొలిసారి. అన్ని మ్యాచ్‌లలో ఓడిపోయినప్పటికీ, బంగ్లాదేశ్ ఆడిన మ్యాచ్‌లకు ఆ తరువాతి కాలంలో వన్‌డే హోదాను ఇచ్చారు. మునుపటి నెలల్లో వచ్చిన వరదల కారణంగా టోర్నమెంటు జరపడం సందేహాస్పదంగా ఉంది, కానీ అది అనుకున్నట్లుగానే సాగింది. వరద బాధితుల కోసం ఒక ఛారిటీ మ్యాచ్ నిర్వహించి $70,000 సేకరించింది. <ref>{{Cite web|title=Asia Cup, 1988–89|url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/155174.html|access-date=15 February 2011|publisher=Wisden Cricketers' Almanac}}</ref> బంగ్లాదేశ్ 1990 ఆస్ట్రేలియన్-ఆసియా కప్, <ref>{{Cite web|title=Austral-Asia Cup, 1989–90|url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/150808.html|access-date=15 February 2011|publisher=Wisden Cricketers' Almanac}}</ref> ఆసియా కప్ 1990-91, 1995, <ref>{{Cite web|title=Pepsi Asia Cup, 1994–95|url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/151185.html|access-date=15 February 2011|publisher=Wisden Cricketers' Almanac}}</ref> 1997 <ref>{{Cite web|title=Pepsi Asia Cup, 1997–98|url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/151650.html|access-date=15 February 2011|publisher=Wisden Cricketers' Almanac}}</ref> లతో పాటు అనేక ఇతర ముక్కోణపు టోర్నమెంట్లలో పాల్గొంది, అయితే 1998 వరకు వారు తమ మొదటి వన్‌డేలో విజయం సాధించలేదు. మొదటి వన్‌డే నుండి 22-మ్యాచ్‌ల వరుస పరాజయాలు ఆ సమయంలో ఒక రికార్డు. <ref name="toothless tigers">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2570000/newsid_2573000/2573035.stm|title=Toothless Tigers|date=2 January 2003|access-date=19 February 2011|publisher=BBC Sport}}</ref> 1998 అక్టోబరులో, బంగ్లాదేశ్ మొట్టమొదటి ఐసిసి నాకౌట్ ట్రోఫీకి ఆతిథ్యం ఇచ్చింది (కానీ పాల్గొనలేదు) (ఈ కార్యక్రమం తరువాత ఇది ఐసిసి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీగా మారింది), ఇది టెస్టు ఆడే దేశాలన్నింటిని కలిగి ఉన్న నాకౌట్ వన్‌డే టోర్నమెంట్. బంగ్లాదేశ్ 1979, 1982, 1982, 1986, 1990, 1994 లలో జరిగిన ఐసిసి ట్రోఫీల్లో పాల్గొంది. 1997 లో ట్రోఫీని గెలుచుకుంది, ఈ ప్రక్రియలో 1999 ప్రపంచ కప్‌కు అర్హత సాధించింది. అప్పటి బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ బోర్డు జనరల్ సెక్రటరీ, అమీనుల్ హుక్ మోని అబాహానీ క్రికెట్ గ్రౌండ్, బంగబంధు నేషనల్ స్టేడియంలో ఆస్ట్రో టర్ఫ్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి చొరవ తీసుకున్నాడు, తద్వారా స్థానిక ఆటగాళ్లు ఐసిసి ట్రోఫీలో ఆడబోయే పిచ్‌పై రెండు పూర్తి సీజన్‌లను సిద్ధం చేశారు. 1997లో. <ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/former-bcb-general-secretary-dies-in-dhaka-883039|title=Former BCB general secretary dies in Dhaka|date=1 June 2015|work=ESPNcricinfo|access-date=16 January 2016}}</ref> బంగ్లాదేశ్ కూడా వన్‌డేలు ఆడే హక్కుతో ఒక సాధారణ ఐసిసి సభ్యునిగా మారింది. ద్వైపాక్షిక, ముక్కోణపు వన్‌డే టోర్నమెంటులను నిర్వహించడం ప్రారంభించింది. అంతకుముందు, ఫిబ్రవరిలో ఢాకా మూడవ, చివరి సార్క్ క్రికెట్ టోర్నమెంటుకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. బంగ్లాదేశ్ [[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999లో ఇంగ్లాండ్‌లో]] తన మొదటి ప్రపంచ కప్‌లో ఆడింది.స్కాట్‌లాండ్‌తో జరిగిన ప్రపంచ కప్ మ్యాచ్‌లో తమ మొదటి విజయాన్ని నమోదు చేసింది. ఆ తర్వాత నార్తాంప్టన్‌లో జరిగిన గ్రూప్ మ్యాచ్‌లో బంగ్లాదేశ్ 62 పరుగుల తేడాతో పాకిస్థాన్‌ను ఓడించి ఘోర పరాజయాన్ని సృష్టించింది. బంగ్లాదేశ్ తన పూర్తి 50 ఓవర్లలో 9/223 చేసింది. ప్రత్యుత్తరంగా, పాకిస్తాన్ 161 పరుగులు మాత్రమే చేయగలిగింది, మ్యాన్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్‌గా మహమూద్‌ ఎంపికయ్యాడు. బంగ్లాదేశ్ తన ఐదు మ్యాచ్‌ల్లో మూడింటిలో ఓడిపోవడంతో సూపర్ సిక్స్ రౌండ్‌కు అర్హత సాధించలేదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, [[ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు|ఆస్ట్రేలియాతో]] రన్నరప్‌గా నిలిచిన పాకిస్థాన్‌పై విజయం, బంగ్లాదేశ్ మరుసటి సంవత్సరం టెస్టు ఆడే స్థితిని పొందేందుకు సహాయపడింది. 1997 ఐసిసి ట్రోఫీ లోను, [[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999 ప్రపంచకప్‌లోనూ]] జట్టును నడిపించిన కోచ్ [[గార్డన్ గ్రీనిడ్జ్|గార్డన్ గ్రీనిడ్జ్‌ను]] బంగ్లాదేశ్ మ్యాచ్ ఉదయం తొలగించింది. <ref name="toothless tigers2">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2570000/newsid_2573000/2573035.stm|title=Toothless Tigers|date=2 January 2003|access-date=19 February 2011|publisher=BBC Sport}}</ref> === టెస్టు జట్టుగా మొదటి సంవత్సరాలు (2000–2003) === 2000 నవంబరు 13న, బంగ్లాదేశ్ ఢాకాలో భారత్‌కు ఆతిథ్యమిచ్చిన తమ తొలి టెస్టు మ్యాచ్ ఆడింది. బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ చరిత్రలో మొదటి టెస్టు పరుగు మెహ్రాబ్ హొస్సేన్ బ్యాట్ నుండి వచ్చింది, అతను 1999లో బంగ్లాదేశ్ జట్టుకు మొదటి వన్‌డే సెంచరీని కూడా చేశాడు. నైమూర్ రెహ్మాన్ సారథ్యంలో బంగ్లాదేశ్ తొమ్మిది వికెట్ల తేడాతో ఓడిపోయింది, అయినప్పటికీ ''విజ్డెన్'' వారు "తమ పొరుగుదేశంతో సమ ఉజ్జీగా నిలిచి అన్ని అంచనాలను అధిగమించారు. కొన్నిసార్లు పైచేయి కూడా సాధించారు" అని పేర్కొన్నారు. <ref name="inaugural test">{{Cite web|last=Hobson|first=Richard|title=Bangladesh v India, 2000–01|url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/154208.html|access-date=19 February 2011|publisher=Wisden Cricketers' Almanac}}</ref> [[అమీనుల్ ఇస్లాం]] బుల్బుల్ మొదటి ఇన్నింగ్స్‌లో 145 పరుగులు చేశాడు, వారి జట్టు తరఫున మొదటి టెస్టులోనే సెంచరీ చేసిన మూడవ వ్యక్తిగా నిలిచాడు; రెహమాన్ 132 పరుగులకు ఆరు వికెట్లు పడగొట్టాడు. ఒక దేశపు తొలి టెస్టులో రెండవ అత్యుత్తమ బౌలింగ్ గణాంకాలవి. <ref name="inaugural test" /> 2001 మార్చిలో, మాజీ ఆస్ట్రేలియా టెస్టు క్రికెటర్ ట్రెవర్ చాపెల్ కోచ్‌గా నియమితుడయ్యాడు. <ref name="Chappell and Kamal">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/1921128.stm|title=Bangladesh get new coach|date=10 April 2002|access-date=19 February 2011|publisher=BBC Sport}}</ref> ఆ తర్వాతి నెలలో బంగ్లాదేశ్ రెండు టెస్టులు, మూడు వన్‌డేలు ఆడేందుకు జింబాబ్వే పర్యటనకు బయలుదేరింది. ఆ సమయంలో పది టెస్టు జట్లలో తొమ్మిదో స్థానంలో ఉన్న జింబాబ్వే మొత్తం ఐదు మ్యాచ్‌ల్లోనూ గెలిచింది. <ref>{{Cite web|last=Ward|first=John|title=The Bangladeshis in Zimbabwe, 2000–01|url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/154233.html|access-date=19 February 2011|publisher=Wisden Cricketers' Almanac}}</ref> == పరిపాలన సంస్థ == బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ బోర్డ్ (BCB) బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ జట్టుకు, <ref>{{Cite web|title=Bangladesh Cricket Team|url=http://www.bdcricteam.com/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517011118/http://bdcricteam.com/|archive-date=17 May 2014|access-date=28 August 2013|publisher=Bangladesh Cricket}}</ref> దేశంలోని క్రీడకు పాలకమండలి. మైదానాలను నిర్వహించడం, క్రీడను ప్రోత్సహించడం BCB బాధ్యత. ఇది 1972లో బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ కంట్రోల్ బోర్డుగా స్థాపించబడింది. <ref>{{Cite web|title=About BCB|url=http://www.bcb.com.bd/about-bcb.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110311101206/http://bcb.com.bd/about-bcb.html|archive-date=11 March 2011|access-date=11 March 2011|publisher=Bangladesh Cricket Board}}</ref> దీని మొదటి రాజ్యాంగాన్ని 1976లో రూపొందించారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.theindependentbd.com/paper-edition/others/panorama/18958-bangladesh-cricket-at-the-crossroad.html|title=Bangladesh cricket at the crossroad|date=12 November 2010|work=[[The Independent (Bangladesh)|The Independent]]|access-date=11 March 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717003614/http://www.theindependentbd.com/paper-edition/others/panorama/18958-bangladesh-cricket-at-the-crossroad.html|archive-date=17 July 2011}}</ref> 2007 జనవరిలో బోర్డు, దాని పేరు నుండి "నియంత్రణ"ను తొలగిస్తూ పేరును మార్చుకుంది. <ref>{{Cite web|date=13 January 2007|title=Board's name amended by government notification|url=https://www.espncricinfo.com/story/board-s-name-amended-by-government-notification-276356|access-date=11 March 2011|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> BCB అధ్యక్షుడిని బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది. <ref>{{Cite web|last=Samiuddin|first=Osman|date=30 June 2011|title=ICC gives boards two years to fall in line|url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-annual-conference-icc-gives-boards-two-years-to-fall-in-line-521351|access-date=8 July 2011|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> జట్టు స్పాన్సర్‌షిప్‌ను కూడా బోర్డు నియంత్రిస్తుంది. 2003 నుండి టెలికమ్యూనికేషన్స్ కంపెనీ గ్రామీణ్‌ఫోన్ పురుషులు, మహిళల జాతీయ జట్లకు స్పాన్సర్ చేసింది. 2006 లో బోర్డు యువ, అనుభవం లేని ఆటగాళ్ల అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించేందుకు ఒక అకాడమీని స్థాపించింది. <ref>{{Cite web|date=4 April 2006|title=Bangladesh to set up academy|url=http://www.espncricinfo.com/bangladesh/content/story/243222.html|access-date=22 September 2011}}</ref> బోర్డు జాతీయ ఆటగాళ్లకు సెంట్రల్ కాంట్రాక్టులను జారీ చేస్తుంది. మ్యాచ్ ఫీజులను జారీ చేస్తుంది. 2005లో ఆటగాళ్లు ఆడిన టెస్టుకు సుమారు $1,000, వన్‌డేకి $500 ఇచ్చింది. <ref>{{Cite web|date=20 October 2005|title=BCB announce 'perform and earn more' payroll|url=https://www.espncricinfo.com/story/bcb-announce-perform-and-earn-more-payroll-222634|access-date=22 September 2011|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> == అంతర్జాతీయ మైదానాలు == {| class="wikitable sortable" !వేదిక !నగరం !కెపాసిటీ !మొదట ఉపయోగించబడింది !పరీక్షలు !వన్‌డేలు !టీ20లు |- ! colspan="7" |క్రియాశీల వేదికలు |- |ఖాన్ షాహెబ్ ఉస్మాన్ అలీ స్టేడియం |ఫతుల్లా |25,000 |2006 |2 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=1;id=1844;type=ground|title=Khan Shaheb Osman Ali Stadium Test matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |10 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=1844;type=ground|title=Khan Shaheb Osman Ali Stadium ODI matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |4 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=3;id=1844;type=ground|title=Khan Shaheb Osman Ali Stadium T20I matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |- |షేక్ అబు నాజర్ స్టేడియం |[[ఖుల్నా]] |15,000 |2006 |3 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=1;id=1930;type=ground|title=Sheikh Abu Naser Stadium Test matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |4 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=1930;type=ground|title=Sheikh Abu Naser Stadium ODI matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |5 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=3;id=1930;type=ground|title=Sheikh Abu Naser Stadium T20I matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |- |షేర్-ఎ-బంగ్లా నేషనల్ క్రికెట్ స్టేడియం |[[ఢాకా]] |26,000 |2006 |22 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=1;id=2025;type=ground|title=Sher-e-Bangla Stadium Test matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |113 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=2025;type=ground|title=Sher-e-Bangla Stadium ODI matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |57 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=3;id=2025;type=ground|title=Sher-e-Bangla Stadium T20I matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |- |జోహుర్ అహ్మద్ చౌదరి స్టేడియం |[[చిట్టగాంగ్]] |22,000 |2006 |21 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=1;id=1931;type=ground|title=ZAC Stadium Test matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |22 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=1931;type=ground|title=ZAC Stadium ODI matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |20 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=3;id=1931;type=ground|title=ZAC Stadium T20I matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |- |సిల్హెట్ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ స్టేడియం |సిల్హెట్ |18,500 |2014 |1 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=1;id=1564;type=ground|title=Sylhet Stadium Test matches|work=ESPNcricinfo|access-date=4 November 2018}}</ref> |4 <ref>{{Cite news|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=1564;type=ground|title=Sylhet Stadium ODI matches|work=ESPNcricinfo|access-date=11 November 2020}}</ref> |8 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=3;id=1564;type=ground|title=Sylhet Stadium T20I matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |- ! colspan="7" |పూర్వ వేదికలు |- |బంగాబంధు నేషనల్ స్టేడియం |[[ఢాకా]] |36,000 |1955 |17 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=1;id=475;type=ground|title=Bangabandhu Stadium Test matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |58 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=475;type=ground|title=Bangabandhu Stadium ODI matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |0 |- |MA అజీజ్ స్టేడియం |[[చిట్టగాంగ్]] |30,000 |1988 |8 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=1;id=476;type=ground|title=M. A. Aziz Stadium Test matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |10 <ref name="M. A. Aziz Stadium ODI matches">{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=476;type=ground|title=M. A. Aziz Stadium ODI matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |0 |- |షాహీద్ చందు స్టేడియం |బోగ్రా |18,000 |2006 |1 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=1;id=1925;type=ground|title=Shaheed Chandu Stadium Test matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |5 <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/bangladesh/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=1925;type=ground|title=Shaheed Chandu Stadium ODI matches|work=ESPNcricinfo|access-date=20 November 2012}}</ref> |0 |} == జట్టు స్పాన్సర్‌షిప్ == {| class="wikitable" !కాలం/టోర్నమెంట్ !కిట్ తయారీదారు !స్పాన్సర్ |- |1995 |పెప్సి |- |1997 |బిమాన్ |- |1998 |[[కోకా కోలా|కోకాకోలా]] |- |[[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] |[[ఆసిక్స్]] |వీటీ <ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/82441.html|title=Bowled over by Veetee? (19 May 1999)|work=ESPNcricinfo|access-date=11 September 2018}}</ref> |- |2000–2004 | rowspan="2" |AJ స్పోర్ట్స్ <ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/112196.html|title=BCCSL appoints AJ Sports as official clothing sponsor|work=[[ESPNcricinfo]]|access-date=11 September 2018}}</ref> |బెక్సిమ్కో |- |[[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] |మొబైల్ 1 |- |2005–2008 |ఇహ్సాన్ స్పోర్ట్స్ <ref>{{Cite news|url=https://bdnews24.com/sport/2005/07/09/ihsan-sports-to-sponsor-bangladesh-s-five-teams-including-the-national-cricket-team|title=Ihsan Sports to sponsor Bangladesh's five teams including the national cricket team|access-date=11 September 2018}}</ref> | rowspan="2" |గ్రామీణ ఫోన్ <ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/bangladesh/content/story/216280.html|title=Bangladesh strike deal with GrameenPhone|work=ESPNcricinfo|access-date=11 September 2018}}</ref> |- |2009–2011 |బాటా <ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-82532|title=Bata clothing sponsors for cricket teams|date=3 April 2009|work=The Daily Star|access-date=11 September 2018}}</ref> |- |2012 ఆసియా కప్ |న్యూవే |- |2012–2015 |సహారా <ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/cricket-bangladesh-sponsor/cricket-sahara-group-set-to-become-bangladesh-cricket-sponsor-idUKL4E8GU6Y820120530|title=Cricket-Sahara Group set to become Bangladesh cricket sponsor|work=Reuters|access-date=11 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912023923/https://uk.reuters.com/article/cricket-bangladesh-sponsor/cricket-sahara-group-set-to-become-bangladesh-cricket-sponsor-idUKL4E8GU6Y820120530|archive-date=12 September 2018}}</ref> |- |2015 |PRAN ఫ్రూటో <ref>{{Cite news|url=https://bdnews24.com/cricket/2015/04/13/pran-to-sponsor-bangladesh-for-pakistan-series-after-top-of-mind-sells-rights|title=Pran to sponsor Bangladesh for Pakistan series after Top of Mind sells rights|access-date=11 September 2018}}</ref> |- |2016–2017 | rowspan="3" |BRAC బ్యాంక్ <ref>{{Cite news|url=http://m.theindependentbd.com/printversion/details/165984|title=BRAC Bank to keep kit partner of national cricket teams|work=The Independent BD}}</ref> |రాబి <ref>{{Cite news|url=https://bdnews24.com/cricket/2017/05/04/robi-retains-sponsorship-right-of-bangladesh-cricket-team|title=Robi retains sponsorship right of Bangladesh cricket team|access-date=11 September 2018}}</ref> |- |2018–2020 |లైఫ్ బాయ్ <ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/sports/bangladesh-cricket/news/unilever-becomes-bangladesh-cricket-teams-sponsor-1630069|title=Unilever becomes Bangladesh Cricket team's sponsor|date=6 September 2018|work=The Daily Star}}</ref> |- |2020 |ఆకాష్ DTH <ref>{{Cite news|url=https://www.newagebd.net/article/100078/akash-to-sponsor-bangladesh-vs-zimbabwe|title=Akash to sponsor Bangladesh vs Zimbabwe|work=New Age|access-date=10 March 2020|language=en|archive-date=20 ఫిబ్రవరి 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220121449/https://www.newagebd.net/article/100078/akash-to-sponsor-bangladesh-vs-zimbabwe|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="3" |2021–22 |ఆకాష్ DTH <ref>{{Cite news|url=https://www.bdcrictime.com/akash-dth-returns-as-bangladesh-kits-partner/|title=Akash DTH returns as Bangladesh kits partner|date=15 January 2021|work=BDCricTime|access-date=2 March 2021|archive-date=8 మార్చి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123811/https://www.bdcrictime.com/akash-dth-returns-as-bangladesh-kits-partner/|url-status=dead}}</ref> |బెక్సిమ్కో <ref>{{Cite news|url=http://www.tigercricket.com.bd/2021/01/14/media-release-west-indies-in-bangladesh-2021-beximco-becomes-national-team-sponsor/|title=Media Release : West Indies In Bangladesh 2021 – Beximco becomes National Team Sponsor|date=14 January 2021|work=[[Bangladesh Cricket Board|BCB]]|access-date=27 January 2021}}</ref> |- |ఇ-ఆహారం |ఎవలీ <ref>{{Cite news|url=https://thefinancialexpress.com.bd/sports/evaly-sponsors-bangladesh-cricket-teams-nz-tour-1614005280|title=Evaly sponsors Bangladesh cricket team's NZ tour|date=22 February 2021|work=[[The Financial Express (Bangladesh)|Financial Express]]|access-date=23 February 2021}}</ref> |- |హంగ్రీనాకి |దరాజ్ <ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/sports/bangladesh-cricket/news/daraz-becomes-national-cricket-team-sponsor-till-nov-2023-2073685|title=Daraz becomes National cricket team sponsor till Nov 2023|date=7 April 2021|work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|access-date=21 April 2021}}</ref> |} == ప్రస్తుత స్క్వాడ్ == {| class="wikitable" |- ! rowspan=2 style="text-align:center; background:#006A4E; color: white;" | పేరు ! rowspan=2 style="text-align:center; background:#006A4E; color: white;" | వయస్సు ! rowspan=2 style="text-align:center; background:#006A4E; color: white;" | బ్యాటింగు శైలి ! rowspan=2 style="text-align:center; background:#006A4E; color: white;" | బౌలింగు శైలి ! colspan=3 style="text-align:center; background:#006A4E; color:white; | కాంట్రాక్టు ! rowspan=2 style="text-align:center; background:#006A4E; color: white;" | దేశీయ జట్టు ! rowspan=2 style="text-align:center; background:#006A4E; color: white;" | క్లబ్ జట్టు ! rowspan=2 style="text-align:center; background:#006A4E; color: white;" | రూపాలు ! rowspan=2 style="text-align:center; background:#006A4E; color: white;" | సం. ! rowspan=2 style="text-align:center; background:#006A4E; color: white;" | గమనికలు |- ! style="text-align:center; background:#006A4E; color:white;"| టెస్టులు !! style="text-align:center; background:#006A4E; color:white;"| వన్‌డే !! style="text-align:center; background:#006A4E; color:white;"| టి20ఐ |- ! colspan="12" | బ్యాటర్లు |- | [[యాసిర్ అలీ]] || {{age|1996|03|06}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || colspan=3 {{no}} || చిత్తోగ్రాం డివిజను || ప్రైం బ్యాంక్ || టెస్టులు, వన్‌డే, టి20ఐ || 26 || |- | [[మోమినుల్ హక్]] || {{age|1991|09|29}} || ఎడమచేతి వాటం || [[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్]] || {{yes}} || colspan=2 {{no}} || చిత్తోగ్రాం డివిజను || ప్రైం బ్యాంక్ || Test || 7 || |- |[[మహ్మదుల్ హసన్ జాయ్]]|| {{age|2000|11|13}} || కుడిచేతి వాటం || {{n/a}} || {{yes}} || colspan=2 {{no}} || చిత్తోగ్రాం డివిజను || అబహానీ లిమిటెడ్ || Test || 71 || |- | జకీర్ హుస్సేన్ || {{age|1998|2|1}} || కుడిచేతి వాటం ||{{n/a}} || {{yes}} || colspan=2 {{no}} || సిల్హెట్ డివిజను || రూప్‌గంజ్ టైగర్స్ || Test || 21 || |- | తమీం ఇక్బాల్ || {{age|1989|3|20}} || ఎడమచేతి వాటం || {{n/a}} || colspan=2 {{yes}} || {{no}} || చిట్టగాంగ్ డివిజను || అబహానీ లిమిటెడ్ || Test, వన్‌డే || 28 || |- | [[తౌహీద్ హృదయ్]] || {{age|2000|12|4}} || కుడిచేతి వాటం || {{n/a}} || colspan=3 {{no}} || రాజషాహీ డివిజను || షేక్ జమాల్ ధన్‌మొండి || వన్‌డే, టి20ఐ || 77 || |- | [[నజ్ముల్ హుస్సేన్ శాంతో]] || {{age|1998|05|25}} || ఎడమచేతి వాటం || Right arm [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || {{yes}} || {{no}} || {{yes}} || రాజషాహీ డివిజను || అబహానీ లిమిటెడ్ || టెస్టులు, వన్‌డే, టి20ఐ || 99 || |- | [[రోనీ తాలూక్‌దార్]] || {{age|1990|10|10}} || కుడిచేతి వాటం || {{n/a}} || colspan=3 {{no}} || [[Dhaka Division cricket team|Dhaka Division]] || మొహమ్మడన్ || వన్‌డే, టి20ఐ || 37 || |- ! colspan="12" | ఆల్ రౌండర్లు |- | [[షకీబ్ అల్ హసన్]] || {{age|1987|3|24}} || ఎడమచేతి వాటం || [[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్]] || colspan=3 {{yes}} || ఖుల్నా డివిజను || లెజెండ్స్ ఆఫ్ రూప్‌గంజ్ || టెస్టులు, వన్‌డే, టి20ఐ || 75 || align=center| టెస్టులు, వన్‌డే, టి20ఐ (C) |- | [[మహెదీ హసన్]] || {{age|1994|12|12}} || కుడిచేతి వాటం || Right arm [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || colspan=2 {{no}} || {{yes}} || ఖుల్నా డివిజను || ప్రైం బ్యాంక్ || వన్‌డే, టి20ఐ || 55 || |- | [[మొసాదెక్ హుస్సేన్]] || {{age|1995|12|10}} || కుడిచేతి వాటం || Right arm [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || colspan=2 {{no}} || {{yes}} || బరిసాల్ డివిజను || అబహానీ లిమిటెడ్ || వన్‌డే, టి20ఐ || 32 || |- | [[అఫీఫ్ హుస్సేన్]] || {{age|1999|9|22}} || కుడిచేతి వాటం || Right arm [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || {{no}} || colspan=2 {{yes}} || సిల్హెట్ డివిజను || అబహానీ లిమిటెడ్ || వన్‌డే, టి20ఐ || 18 || |- | [[షమీమ్ హుస్సేన్]] || {{age|2000|9|2}} || ఎడమచేతి వాటం || Right arm [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || colspan=3 {{no}} || చిత్తోగ్రాం డివిజను || రూప్‌గంజ్ టైగర్స్ || వన్‌డే, టి20ఐ || 29 || |- | [[మెహిదీ హసన్ మిరాజ్]] || {{age|1997|10|25}} || కుడిచేతి వాటం || Right arm [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || colspan=3 {{yes}} || ఖుల్నా డివిజను || మొహమ్మడన్ || టెస్టులు, వన్‌డే, టి20ఐ || 53 || |- | [[మహ్మూదుల్లా]] || {{age|1986|2|4}} || కుడిచేతి వాటం || Right arm [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || {{no}} || {{yes}} || {{no}} || ఢాకా మెట్రోపోలిస్ || మొహమ్మడన్ || వన్‌డే, టి20ఐ || 30 || |- ! colspan="12" | వికెట్ కీపర్లు |- | [[లిటన్ దాస్]] || {{age|1994|10|13}} || కుడిచేతి వాటం || Right arm [[ఆఫ్ బ్రేక్]] || colspan=3 {{yes}} || రంగ్‌పూర్ డివిజను || అబహానీ లిమిటెడ్ || టెస్టులు, వన్‌డే, టి20ఐ || 16 ||align=center| టెస్టులు, వన్‌డే, టి20ఐ (VC) |- | [[అనాముల్ హక్]] || {{age|1992|12|16}} || కుడిచేతి వాటం ||{{n/a}} || colspan=3 {{no}} || ఖుల్నా డివిజను || అబహానీ లిమిటెడ్ || వన్‌డే, టి20ఐ || 66 || |- | [[ముష్ఫికర్ రహీమ్]]|| {{age|1987|5|9}} || కుడిచేతి వాటం ||{{n/a}}|| colspan=2 {{yes}} || {{no}} || రాజషాహీ డివిజను || ప్రైం బ్యాంక్ || టెస్టులు, వన్‌డే, టి20ఐ || 15 || |- ! colspan="12" | స్పిన్ బౌలర్లు |- | [[నసుమ్ అహ్మద్]]|| {{age|1994|12|5}} || ఎడమచేతి వాటం || [[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్]] || colspan=2 {{no}} || {{yes}} || సిల్హెట్ డివిజను || రూప్‌గంజ్ టైగర్స్ || వన్‌డే, టి20ఐ || 10 || |- | [[రిషాద్ హుస్సేన్]] || {{age|2002|7|15}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[లెగ్ బ్రేక్]] || colspan=3 {{no}} || రంగ్‌పూర్ || ఖేలాఘర్ || T20I || || |- | [[తైజుల్ ఇస్లామ్]] || {{age|1992|2|14}} || ఎడమచేతి వాటం || [[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్]] || {{yes}} || colspan=2 {{no}} || రాజషాహీ డివిజను || ప్రైం బ్యాంక్ || Test, వన్‌డే || 12 || |- ! colspan="12" | పేస్ బౌలర్లు |- | [[ఖాలెద్ అహ్మద్]] || {{age|1992|9|20}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|మీడియం]] || {{yes}} || colspan=2 {{no}} || సిల్హెట్ డివిజను || మొహమ్మడన్ || Test, వన్‌డే || 14 || |- | [[తస్కిన్ అహ్మద్]] || {{age|1995|4|3}} || ఎడమచేతి వాటం || కుడిచేతి [[fast bowling|fast]] || colspan=3 {{yes}} || ఢాకా మెట్రోపోలిస్ || మొహమ్మడన్ || టెస్టులు, వన్‌డే, టి20ఐ || 3 || |- | [[ఎబాదత్ హుస్సేన్]] || {{age|1994|1|7}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[Pace bowling|fast medium]] || {{yes}} || colspan=2 {{no}} || సిల్హెట్ డివిజను || షేక్ జమాల్ ధన్‌మొండి || టెస్టులు, వన్‌డే, టి20ఐ || 58 || |- | [[షొరీఫుల్ ఇస్లాం|షోరిఫుల్ ఇస్లామ్]]|| {{age|2001|6|3}} || ఎడమచేతి వాటం || Left-arm [[fast bowling|medium fast]] || {{no}} || colspan=2 {{yes}} || రాజషాహీ డివిజను || ప్రైం బ్యాంక్ || టెస్టులు, వన్‌డే, టి20ఐ || 47 || |- | [[హసన్ మహమూద్]] || {{age|1999|10|12}} || కుడిచేతి వాటం || కుడిచేతి [[fast bowling|fast-medium]] || colspan=2 {{no}} || {{yes}} || చత్తోగ్రాం || ఖేలాఘర్ || వన్‌డే, టి20ఐ || 91 || |- | [[ముస్తాఫిజుర్ రహమాన్]] || {{age|1995|9|6}} || ఎడమచేతి వాటం || Left-arm [[fast bowling|fast medium]] || {{no}} || colspan=2 {{yes}} || ఖుల్నా డివిజను || ప్రైం బ్యాంక్ || వన్‌డే, టి20ఐ || 90 || |} == కోచింగ్ సిబ్బంది == {| class="wikitable" ! style="background:#006A4E; color: white; text-align:center;" | స్థానం ! style="background:#006A4E; color: white; text-align:center;" | పేరు |- |టీమ్ డైరెక్టర్ |{{Flag icon|BAN}} ఖలీద్ మహమూద్ |- |టీమ్ మేనేజర్ |{{Flag icon|BAN}} నఫీస్ ఇక్బాల్ |- |ప్రధాన కోచ్ |{{Flag icon|SRI}} [[చండికా హతురుసింగ]] |- |అసిస్టెంట్ కోచ్ |{{Flag icon|SA}} నిక్ పోథాస్ |- |స్పిన్ బౌలింగ్ కోచ్ |{{Flag icon|SRI}} [[రంగనా హెరాత్]] |- |ఫాస్ట్ బౌలింగ్ కోచ్ |{{Flag icon|SA}} [[అలన్ డోనాల్డ్]] <ref>{{Cite news|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/121310/allan-donald-appointed-bangladesh-pace-bowling-coach|title=Allan Donald appointed Bangladesh pace bowling coach|work=Cricbuzz|access-date=4 March 2022|language=en}}</ref> |- |ఫీల్డింగ్ కోచ్ |{{Flag icon|AUS}} షేన్ మెక్‌డెర్మాట్ |- |కండిషనింగ్ కోచ్ |{{Flag icon|ENG}} నిక్ లీ |- |ఫిజియోథెరపిస్ట్ |{{Flag icon|BAN}} ముజాద్ సన్నీ |- |పనితీరు విశ్లేషకుడు |{{Flag icon|IND}} శ్రీనివాస్ చంద్రశేఖరన్ |} == కోచింగ్ చరిత్ర == * 1997:{{Flag icon|BAR}} [[గార్డన్ గ్రీనిడ్జ్]] * 1999–2000:{{Flag icon|RSA}} ఎడ్డీ బార్లో * 2000:{{Flag icon|BAN}} సర్వర్ ఇమ్రాన్ * 2001–2002:{{Flag icon|AUS}} ట్రెవర్ చాపెల్ * 2002–2003:{{Flag icon|PAK}} మొహ్సిన్ కమల్ * 2003:{{Flag icon|BAN}} సర్వర్ ఇమ్రాన్ (మధ్యంతర) * 2003–2007:{{Flag icon|AUS}} డేవ్ వాట్మోర్ * 2007:{{Flag icon|AUS}} షాన్ విలియమ్స్ (మధ్యంతర) * 2007–2011:{{Flag icon|AUS}} జామీ సిడాన్స్ * 2011:{{Flag icon|AUS}} స్టువర్ట్ లా (మధ్యంతర) * 2011–2012:{{Flag icon|ENG}} రిచర్డ్ పైబస్ * 2012–2014:{{Flag icon|AUS}} షేన్ జుర్గెన్సెన్ * 2014–2017:{{Flag icon|LKA}} [[చండికా హతురుసింగ]] * 2018:{{Flag icon|JAM}} [[కోర్ట్‌నీ వాల్ష్|కోర్ట్నీ వాల్ష్]] (మధ్యంతర) <ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/courtney-walsh-named-bangladesh-s-interim-head-coach-1138007|title=Walsh named Bangladesh's interim head coach|last=Isam|first=Mohammad|date=26 February 2018|access-date=4 June 2023|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> * 2018:{{Flag icon|ZIM}} రిచర్డ్ హాల్సల్ (మధ్యంతర) * 2018–2019:{{Flag icon|ENG}} స్టీవ్ రోడ్స్ <ref>{{Cite web|title=Steve Rhodes takes over as Bangladesh coach|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/23721413/steve-rhodes-takes-bangladesh-coach|access-date=7 June 2018|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> * 2019:{{Flag icon|BAN}} ఖలీద్ మహమూద్ (మధ్యంతర) * 2019–2022:{{Flag icon|RSA}} రస్సెల్ డొమింగో <ref>{{Cite web|last=|first=|title=Russell Domingo steps down as Bangladesh coach|url=https://en.prothomalo.com/sports/cricket/00gtduel5f|access-date=2022-12-28|website=|publisher=Prothom Alo|language=en}}</ref> * 2023–ప్రస్తుతం:{{Flag icon|LKA}} [[చండికా హతురుసింగ]] <ref>{{Cite web|last=Azam|first=Atif|date=1 February 2023|title=Hathurusingha named Bangladesh head coach|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/125351/chandika-hathurusingha-named-bangladesh-head-coach-cricbuzzcom|publisher=Cricbuzz}}</ref> == టోర్నమెంటు చరిత్ర == === ఐసిసి వరల్డ్ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్ === {| class="wikitable" style="text-align: center" | colspan="14" |ఐసిసి వరల్డ్ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్ రికార్డు |- ! rowspan="3" width="245" |సంవత్సరం ! colspan="10" |లీగ్ వేదిక ! rowspan="3" width="250" |ఫైనల్ హోస్ట్ ! rowspan="3" width="450" |చివరి ! rowspan="3" width="75" |తుది స్థానం |- ! rowspan="2" width="20" |{{Abbr|Pos|Position}} ! colspan="5" |మ్యాచ్‌లు ! rowspan="2" width="20" |{{Abbr|Ded|Deductions}} ! rowspan="2" width="20" |{{Abbr|PC|Points Contested}} ! rowspan="2" width="20" |{{Abbr|Pts|Points}} ! rowspan="2" width="20" |{{Abbr|PCT|Fraction of Points Won out of Points Contested}} |- ! width="20" |{{Abbr|P|Played}} ! width="20" |{{Abbr|W|Won}} ! width="20" |{{Abbr|L|Lost}} ! width="20" |{{Abbr|D|Drawn}} ! width="20" |{{Abbr|T|Tied}} |- |2019-21 |9/9 |7 |0 |6 |1 |0 |0 |420 |20 |'''4.8''' |రోజ్ బౌల్, ఇంగ్లాండ్ |DNQ |9వ |- |2021-23 |9/9 |12 |1 |10 |1 |0 |0 |144 |16 |'''11.11''' |ది ఓవల్, [[లండన్]] |DNQ |9వ |} === ఐసిసి క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ === {| class="wikitable" style="text-align: center" ! colspan="9" |[[క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|ప్రపంచకప్ రికార్డు]] |- ! width="150" |సంవత్సరం ! width="150" |గుండ్రంగా ! width="100" |స్థానం ! width="75" |మ్యాచ్‌లు ! width="75" |గెలిచింది ! width="75" |కోల్పోయిన ! width="75" |టైడ్ ! width="75" |ఫలితం లేదు ! width="75" |గెలుపు % |- |{{Flag icon|ENG}} [[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]] | colspan="8" |అర్హత లేదు (ఐసిసి సభ్యుడు కాదు) |- |{{Flag icon|ENG}} [[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]] | colspan="8" rowspan="5" |అర్హత సాధించలేదు |- |{{Flag icon|ENG}}[[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983]] |- |{{Flag icon|IND}}[[1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1987]] |- |{{Flag icon|AUS}}[[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]] |- |{{Flag icon|IND}}[[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]] |- |{{Flag icon|ENG}} [[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]] | rowspan="2" |గ్రూప్ స్టేజ్ |9/12 |5 |2 |3 |0 |0 |40.00% |- |{{Flag icon|RSA}}[[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]] |13/14 |6 |0 |5 |0 |1 |0.00% |- style="background:#ffebcd;" |{{Flag icon|WIN}} [[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]] |సూపర్ ఎయిట్స్ |7/16 |9 |3 |6 |0 |0 |33.33% |- | style="border: 3px solid red" |{{Flag icon|IND}}[[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]] |గ్రూప్ స్టేజ్ |9/14 |6 |3 |3 |0 |0 |50.00% |- style="background:#ffebcd;" |{{Flag icon|AUS}}[[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]] |క్వార్టర్-ఫైనల్ |7/14 |7 |3 |3 |0 |1 |50.00% |- |{{Flag icon|ENG}}[[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]] |గ్రూప్ స్టేజ్ |8/10 |9 |3 |5 |0 |1 |37.50% |- |{{Flag icon|IND}} [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]] | colspan="8" |''అర్హత సాధించారు'' |- |{{Flag icon|RSA}}[[క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2027]] | colspan="8" |''నిర్ధారించు'' |- | style="border: 3px solid red" |{{Flag icon|BAN}}[[క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2031]] | colspan="8" |''హోస్ట్‌లుగా అర్హత సాధించారు'' |- |'''మొత్తం''' |'''6/12''' |'''<small>సూపర్ ఎయిట్స్ (2007);</small> {{చిన్న|Quarter-finals (2015)}}''' |'''42''' |'''14''' |'''25''' |'''0''' |'''3''' |'''35.90%''' |} === ఐసిసి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ === {| class="wikitable" style="text-align: center; width:800px" ! colspan="9" |ఐసీసీ ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ రికార్డు |- ! width="150" |సంవత్సరం ! width="150" |గుండ్రంగా ! width="130" |స్థానం ! width="50" |ఆడాడు ! width="50" |గెలిచింది ! width="50" |కోల్పోయిన ! width="50" |టై ! width="50" |N/R ! width="50" |గెలుపు % |- | style="border: 3px solid red" |{{Flag icon|Bangladesh}} 1998 | colspan="8" |అర్హత లేదు |- |{{Flag icon|Kenya}} 2000 |ప్లేఆఫ్ దశ |10/11 |1 |0 |1 |0 |0 |0.00% |- |{{Flag icon|Sri Lanka}} 2002 | rowspan="2" |గ్రూప్ స్టేజ్ | rowspan="2" |11/12 |2 |0 |2 |0 |0 |0.00% |- |{{Flag icon|England}} 2004 |2 |0 |2 |0 |0 |0.00% |- |{{Flag icon|India}} 2006 |క్వాలిఫైయింగ్ రౌండ్ |9/10 |3 |1 |2 |0 |0 |33.33% |- |{{Flag icon|South Africa}} 2009 | colspan="8" rowspan="2" |అర్హత సాధించలేదు |- |{{Flag icon|England}}2013 |- style="background:#9acdff;" |{{Flag icon|England}}2017 |'''సెమీ ఫైనల్''' |'''4/8''' |'''4''' |'''1''' |'''2''' |'''0''' |'''1''' |'''33.33%''' |- |{{Flag icon|Pakistan}} 2025 | colspan="8" rowspan="2" |''TBD'' |- |{{Flag icon|India}} 2029 |- |'''మొత్తం''' |'''5/8''' |'''{{చిన్న|Fourth Place (2017)}}''' |'''12''' |'''2''' |'''9''' |'''0''' |'''1''' |'''18.18%''' |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ప్రత్యర్థి వారీగా బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ జట్టు రికార్డు]] * [[బంగ్లాదేశ్ ట్వంటీ20 అంతర్జాతీయ క్రికెటర్ల జాబితా]] * [[మెహ్రబ్ హుస్సేన్]] * [[షహదత్ హొస్సేన్]] * [[మహమ్మద్ నజీముద్దీన్]] * [[ఎలియాస్ సన్నీ]] * [[మృత్తుంజయ్ చౌదరి]] * [[అబుల్ హసన్]] * [[అబు జాయెద్]] * [[మంజురుల్ ఇస్లాం]] * [[జియావుర్ రెహమాన్]] * [[నాసిర్ హుస్సేన్ (బంగ్లాదేశ్ క్రికెటర్)|నాసిర్ హుస్సేన్]] * [[అఫ్తాబ్ అహ్మద్ (బంగ్లాదేశ్ క్రికెటర్)|అఫ్తాబ్ అహ్మద్]] * [[యాసిర్ అలీ (బంగ్లాదేశ్ క్రికెటర్)|యాసిర్ అలీ]] * [[శువగత హోమ్]] == మూలాలు == <references responsive="" /> [[వర్గం:జాతీయ క్రికెట్ జట్లు]] [[వర్గం:బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ జట్లు]] pi7yt3lidegstoya0zyys7gufwx3iuo 0 387273 4983393 4896854 2026-10-17T19:07:24Z ~2026-52539-36 155085 4983393 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team|name=ఐర్లాండ్ క్రికెట్ జట్టు|image=Ireland_cricket_team_logo.png|alt=|coach=[[హైన్రిక్ మాలన్]]|association=క్రికెట్ ఐర్లాండ్|test_captain=ఆండ్రూ బాల్‌బిర్నీ|od_captain=[[Paul Stirling]] (Interim)|t20i_captain=[[పాల్ స్టిర్లింగ్]] (తాత్కాలిక)|test_status_year=2017|icc_status=అసోసియేట్ సభ్యుడు|icc_member_year=1993|icc_status2=పూర్తి సభ్యుడు|icc_member_year2=2017|icc_region=యూరపియన్ క్రికెట్ కౌన్సిల్|test_rank=12వ|odi_rank=13th|t20i_rank=12వ|test_rank_best=11వ <small>(2018 మే 15)</small><!-- Ireland were the 11th ranked team on debut by default -->|odi_rank_best=10వ <small>(2007 ఏప్రిల్ 23)</small><!-- Date when its team reached all time best ranking for the first time --><ref>{{cite news|title=Ireland 10th in ODI rankings|url=https://www.dawn.com/news/243831/ireland-10th-in-odi-rankings|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|date=23 April 2007|access-date=18 March 2021}}</ref>|t20i_rank_best=9వ <small>(2013 మే 15)</small><!-- Date when its team reached all time best ranking for the first time --><ref>{{cite news|title=Ireland move to 9th in ICC T20I rankings|url=https://www.cricketireland.ie/news/article/ireland-move-to-9th-in-icc-t20-rankings|work=Cricket Ireland|date=15 May 2013|access-date=11 March 2020|archive-date=16 మార్చి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316195951/https://www.cricketireland.ie/news/article/ireland-move-to-9th-in-icc-t20-rankings|url-status=dead}}</ref>|first_test=v. {{cr|PAK}} ది విలేజ్, మాలాహైడ్; 2018 మే 11-15|most_recent_test=v. {{cr|ENG}} [[లార్డ్స్]], [[లండన్]]; 2023 జూన్ 1-3|num_tests=7|num_tests_this_year=4|test_record=0/7<br />(0 డ్రాలు)|test_record_this_year=0/4<br />(0 డ్రాలు)|first_odi=v. {{cr|ENG}} స్టోర్‌మౌంట్, [[బెల్‌ఫాస్ట్]]; 2006 జూన్ 13|most_recent_odi=v. {{cr|ENG}} కౌంటీ గ్రౌండ్, బ్రిస్టల్; 2023 సెప్టెంబరు 26|num_odis=196|num_odis_this_year=17|odi_record=78/101<br />(3 టైలు, 14 ఫలితం తేలనివి)|odi_record_this_year=4/9<br />(టైలుties, 4 ఫలితం తేలనివి)|wc_apps=3|wc_first=[[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]]|wc_best=సూపర్ 8 ([[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]])|wcq_apps=7|wcq_first=1994 ఐసిసి ట్రోఫీ|wcq_best=ఛాంపియన్స్ (2009 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫయర్)|first_t20i=v. {{cr|SCO}} స్టోర్‌మౌంట్, [[బెల్‌ఫాస్ట్]]; 2008 ఆగస్టు 2|most_recent_t20i=v. {{cr|IND}} ది విలేజ్, మాలాహైడ్; 2023 ఆగస్టు 20|num_t20is=154|num_t20is_this_year=13|t20i_record=64/81<br />(2 టైలు, 7 ఫలితం తేలనివి)|t20i_record_this_year=6/7<br />(0 తైలు, 0 ఫలితం తేలనివి)|wt20_apps=7|wt20_first=2009 ఐసిసి ప్రపంచ ట్వంటీ20|wt20_best=సూపర్ 8 (2009 ఐసిసి ప్రపంచ ట్వంటీ20)|wt20q_apps=5{{efn|From 2023 edition onwards, T20 World Cup Qualifier refers to the Regional Final of the ICC Europe region.}}|wt20q_first=2008 ఐసిసి ప్రపంచ ట్వంటీ20 క్వాలిఫయరు|wt20q_best=ఛాంపియన్లు (2008 ఐసిసి ప్రపంచ ట్వంటీ20 క్వాలిఫయరు, 2012 ఐసిసి ప్రపంచ ట్వంటీ20 క్వాలిఫయరు, 2013 ఐసిసి ప్రపంచ ట్వంటీ20 క్వాలిఫయరు)|h_pattern_la=|h_pattern_b=_ire_test26|h_pattern_ra=|h_pattern_pants=|h_leftarm=FFFFFF|h_body=FFFFFF|h_rightarm=FFFFFF|h_pants=FFFFFF|a_pattern_la=_ire_odi_26|a_pattern_b=_ire_odi_26|a_pattern_ra=_ire_odi_26|a_pattern_pants=|a_leftarm=0F3023|a_body=0F3023|a_rightarm=0F3023|a_pants=00004A|t_pattern_la=_ire_t20wc26|t_pattern_b=_ire_t20wc26|t_pattern_ra=_ire_t20wc26|t_pattern_pants=|t_leftarm=003817|t_body=00AB41|t_rightarm=003817|t_pants=00004A|asofdate=2023 సెప్టెంబరు 26}} '''ఐర్లాండ్ పురుషుల క్రికెట్ జట్టు''' అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో ఐర్లాండ్ మొత్తానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. ఐర్లాండ్ క్రికెట్ ఐర్లాండ్ బ్రాండ్ క్రింద పనిచేస్తున్న ఐరిష్ క్రికెట్ యూనియన్, ఐర్లాండ్‌లో క్రీడల గవర్నింగ్ బాడీ. వారు అంతర్జాతీయ జట్టును నిర్వహిస్తారు. ఐర్లాండ్ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోని మూడు ప్రధాన రూపాలు [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్]], [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్]] (వన్‌డే), ట్వంటీ 20 ఇంటర్నేషనల్ (T20I) మ్యాచ్‌లలో ఆడుతుంది. వారు 2017 జూన్ 22న [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌తో]] పాటుగా [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టు హోదాను]] పొంది, [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్]] (ఐసిసి) 11వ [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్ సభ్యుల జాబితా|పూర్తి సభ్యులు]], యూరప్ నుండి రెండవ పూర్తి సభ్యులూ అయ్యారు. <ref>{{Cite web|date=22 June 2017|title=Ireland awarded Test status after 10-year quest|url=https://www.rte.ie/sport/cricket/2017/0622/884643-irelands-await-test-status-verdict-after-10-year-quest/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613161145/https://www.rte.ie/sport/cricket/2017/0622/884643-irelands-await-test-status-verdict-after-10-year-quest/|archive-date=13 June 2018|access-date=29 May 2018|website=Rte.ie}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1105347.html|title=Afghanistan, Ireland get Test status|work=Cricinfo|access-date=2017-06-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701215358/http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1105347.html|archive-date=1 July 2017|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/cricket/2017/06/22/ireland-afghanistan-eligible-play-test-cricket-becoming-11th/|title=Ireland and Afghanistan granted Test status after becoming 11th and 12th full ICC members|work=The Telegraph|access-date=2017-06-23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615053816/https://www.telegraph.co.uk/cricket/2017/06/22/ireland-afghanistan-eligible-play-test-cricket-becoming-11th/|archive-date=15 June 2018|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/cricket/40364481|title=Ireland & Afghanistan awarded Test status by International Cricket Council|date=2017-06-22|work=BBC Sport|access-date=2017-06-23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616185931/https://www.bbc.com/sport/cricket/40364481|archive-date=16 June 2018|language=en-GB}}</ref> ఐర్లాండ్‌కు ఆధునిక క్రికెట్, 19వ శతాబ్దంలో పరిచయమైంది. అయితే ఈ క్రీడ ఐర్లాండ్‌లో కనుగొనబడిన మునుపటి గేలిక్ గేమ్‌ల నుండి అభివృద్ధి చెంది ఉండవచ్చు. <ref name="irishtimes.com"/> <ref name="OffThe Ball"/> <ref name="BRIEF HISTORY OF IRISH CRICKET"/> <ref name="Cricket on solid local footing"/> ఐర్లాండ్ జట్టు ఆడిన మొదటి మ్యాచ్, 1855 లో [https://cricgyanprediction.in/ జరిగింది]{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ఐర్లాండ్ 19వ శతాబ్దం చివరలో కెనడా, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో పర్యటించింది. అప్పుడప్పుడు టూరింగ్ జట్లతో మ్యాచ్‌లను నిర్వహించేది. స్కాట్లాండ్ జాతీయ క్రికెట్ జట్టుతో ఐర్లాండ్ అత్యంత ముఖ్యమైన [https://viraltrend.in/ అంతర్జాతీయ పోటీ జరుగుతుంది] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109060842/https://viraltrend.in/ |date=2024-11-09 }}. 1888లో జట్లు ఒకదానితో ఒకటి ఆడినప్పుడు ఇది మొదలైంది.<ref>{{Cite web|date=7 September 2014|title=Ireland and Scotland lock horns with one eye on the ICC Cricket World Cup 2015|url=http://www.cricketireland.ie/news/article/ireland-and-scotland-lock-horns-with-one-eye-on-the-icc-cricket-world-cup-2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218215124/http://www.cricketireland.ie/news/article/ireland-and-scotland-lock-horns-with-one-eye-on-the-icc-cricket-world-cup-2|archive-date=18 February 2015|access-date=18 February 2015|publisher=Cricket Ireland}}</ref> ఐర్లాండ్ తొలి [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] మ్యాచ్, 1902లో జరిగింది. ఐర్లాండ్, 1993లో ఐసిసి యొక్క [https://viraldekho.in/ అసోసియేట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250810094737/https://viraldekho.in/ |date=2025-08-10 }} సభ్యత్వానికి ఎన్నికైంది, అయితే [[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007 ఐసిసి క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌కు]] అర్హత సాధించే క్రమంలో, 2006లో వారి మొదటి పూర్తి వన్‌డేని [[ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్టు|ఇంగ్లాండ్‌తో]] ఆడింది. ఆ ఏడు ఐర్లాండ్, ప్రపంచ కప్‌కు తొలిసారి అర్హత సాధించింది. ఆ టోర్నమెంట్‌లో, జింబాబ్వేపై డ్రాతో సహా ఫుల్ మెంబర్స్‌పై ఆకట్టుకునే ఫలితాలు - పాకిస్థాన్, బంగ్లాదేశ్‌లపై విజయాలు సాధించింది. అప్పటి నుండి వారు, 189 వన్‌డేలు ఆడి, ఫలితంగా 75 విజయాలు, 98 ఓటములు సాధించారు. 13 ఫలితాలు తేలలేదు, 3 టై అయ్యాయి. <ref name="odiresults">{{Citation|title=Records / One-Day Internationals / Team records / Results summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ireland/content/records/283878.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150604003609/http://stats.espncricinfo.com/ireland/content/records/283878.html|publisher=ESPN Cricinfo|access-date=2 December 2015|archive-date=4 June 2015}}</ref> 2009లో ఆటగాళ్ల కోసం ఒప్పందాలు ప్రవేశపెట్టారు. ఇది ప్రొఫెషనల్ టీమ్‌గా మారడానికి గుర్తు. టి20ల్లో మరిన్ని విజయాలు సాధించడం వల్ల ఐర్లాండ్ జట్టు 2009, 2010, 2012, 2014, 2016, 2021 {{Efn|The 2020 T20 World Cup was due to be held in Australia but due to the [[Covid-19 Pandemic]] it was delayed to 2021 and held in India. Australia are scheduled to hold the 2022 T20 World Cup.}} [[ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్|ప్రపంచ ట్వంటీ20]] పోటీలకు కూడా అర్హత సాధించింది. 2022 ఫిబ్రవరి 22న జరిగిన క్వాలిఫైయింగ్ మ్యాచ్‌లో ఒమన్‌పై విజయం సాధించడంతో ఐర్లాండ్ 2022 నాటి T20 ప్రపంచ కప్‌లో కూడా తమ స్థానాన్ని ఖాయం చేసుకుంది <ref>{{Cite web|date=22 February 2022|title=Ireland, UAE qualify for T20 World Cup|url=https://www.brecorder.com/news/40156280/ireland-uae-qualify-for-t20-world-cup|access-date=22 February 2022|website=Business Recorder}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Qualifier A: UAE, Ireland qualify for ICC Men's T20 World Cup 2022|url=https://www.icc-cricket.com/news/2497802|access-date=22 February 2022|website=ICC Cricket}}</ref> టెస్టు హోదాను పొందే ముందు ఐర్లాండ్, ఐసిసి ఇంటర్‌కాంటినెంటల్ కప్‌లో ఫస్ట్-క్లాస్ అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌ను కూడా ఆడింది. వారు 2005, 2013 మధ్య నాలుగు సార్లు గెలిచారు. ఫస్ట్-క్లాస్ ఐసిసి ఇంటర్‌కాంటినెంటల్ కప్ పోటీలో వారు సాధించిన విజయాలు, [[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]] (ఇంగ్లండ్‌పై), [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]] (వెస్టిండీస్, జింబాబ్వేపై) ప్రపంచ కప్‌లలో మరింత ఉన్నత స్థాయి విజయాల కారణంగా, వారు "ప్రముఖ అసోసియేట్" <ref>{{Citation|last=Martin Williamson|title=Zimbabwe should avoid another banana skin|date=17 October 2008|url=http://content-uk.cricinfo.com/tri-kenya/content/story/374302.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20081018222107/http://content-uk.cricinfo.com/tri-kenya/content/story/374302.html|publisher=Cricinfo|access-date=13 November 2008|archive-date=18 October 2008}}</ref> గా గుర్తింపు పొందారు. <ref>{{Citation|last=Martin Williamson|title=Zimbabwe should avoid another banana skin|date=17 October 2008|url=http://content-uk.cricinfo.com/tri-kenya/content/story/374302.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20081018222107/http://content-uk.cricinfo.com/tri-kenya/content/story/374302.html|publisher=Cricinfo|access-date=13 November 2008|archive-date=18 October 2008}}</ref> 2020 నాటికి పూర్తి సభ్యునిగా ఉండాలనే తమ ఉద్దేశాన్ని తెలియజేశారు. ఐర్లాండ్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లకు టెస్టు మ్యాచ్‌లలో పాల్గొనేందుకు వీలు కల్పించే పూర్తి సభ్య హోదాను ఇవ్వాలని 2017 జూన్లో ఐసిసి ఏకగ్రీవంగా నిర్ణయించడంతో ఈ ఉద్దేశం నెరవేరింది. <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/cricket/2017/06/22/ireland-afghanistan-eligible-play-test-cricket-becoming-11th/|title=Ireland and Afghanistan awarded test cricket status|last=Hoult|first=Nick|date=22 June 2017|work=The Telegraph|access-date=22 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615053816/https://www.telegraph.co.uk/cricket/2017/06/22/ireland-afghanistan-eligible-play-test-cricket-becoming-11th/|archive-date=15 June 2018|publisher=Telegraph.co.uk}}</ref> == చరిత్ర == === ప్రారంభ చరిత్ర === [[దస్త్రం:All-Ireland_United_Cricket_team_at_Phoenix_Park,_Dublin,_ca._1858.jpg|ఎడమ|thumb| ఆల్-ఐర్లాండ్ యునైటెడ్ క్రికెట్ జట్టు ఫీనిక్స్ పార్క్, డబ్లిన్, ca. 1858]] ఐర్లాండ్‌లో ఆధునిక క్రికెట్ గురించి మొదటి ప్రస్తావన, 1731లో ఫీనిక్స్ పార్క్‌లో మిలటరీ ఆఫ్ ఐర్లాండ్, జెంటిల్‌మెన్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్ ఒకరినొకరు తీసుకున్నారు, ఇక్కడ ఆట ఇప్పటికీ ప్రపంచంలోని పురాతన క్రికెట్ క్లబ్‌లలో ఒకటిగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, క్రికెట్ యొక్క మూలాలు నిజానికి ఐర్లాండ్‌లో పురాతన గేలిక్ గేమ్ 'కట్టి' ద్వారా వచ్చి ఉండవచ్చు, ఇది ఐర్లాండ్‌లోని ఆధునిక గేమ్ రౌండర్స్‌కు పూర్వగామి. బ్రిటీష్ ఆర్మీలో పనిచేస్తున్న ఐరిష్‌మెన్‌లు కాటీని ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎగుమతి చేశారు. బ్రిటిష్ ఆర్మీ సైనికులు ఈ గేమ్‌ను శిక్షణ, వినోద కార్యకలాపంగా స్వీకరించారు. సామ్రాజ్యంలో కట్టీ యొక్క పరిణామం క్రియోక్, క్రియోస్, బెయిల్, గూగ్లీ వంటి ఆంగ్లీకరించబడిన గేలిక్ పదాలను ఉపయోగించడంలో ప్రతిబింబిస్తుంది, ఈనాటికీ క్రికెట్‌లో ఉపయోగిస్తున్నారు. <ref name="irishtimes.com"/> <ref name="OffThe Ball"/> <ref name="BRIEF HISTORY OF IRISH CRICKET"/> <ref name="Cricket on solid local footing"/> 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కిల్కెన్నీ, బల్లినాస్లో పట్టణాలలో ఆంగ్లేయులు ఆధునిక క్రికెట్‌ను ఐర్లాండ్‌కు పరిచయం చేశారు. 1830లలో, ఆట వ్యాప్తి చెందడం ప్రారంభించింది; తరువాతి 30 ఏళ్ళలో స్థాపించబడిన అనేక క్లబ్‌లు నేటికీ ఉనికిలో ఉన్నాయి. <ref name="cricinfo history">{{Citation|title=A brief history of cricket: Cricket in Ireland|url=http://www.cricinfo.com/db/NATIONAL/ICC_MEMBERS/IRELAND/HISTORY.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013215613/http://www.cricinfo.com/db/NATIONAL/ICC_MEMBERS/IRELAND/HISTORY.html|publisher=Cricinfo|access-date=2 October 2007|archive-date=13 October 2007}} Retrieved 3 November 2008.</ref> మొదటి ఐరిష్ జాతీయ జట్టు, 1855లో డబ్లిన్‌లో ది జెంటిల్‌మెన్ ఆఫ్ ఇంగ్లాండ్‌తో ఆడింది. 1850లలో, ఆంగ్లేయుడు చార్లెస్ లారెన్స్ తన కోచింగ్ ద్వారా ఐర్లాండ్‌లో ఆటను అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. <ref name="cricinfo history" /> 1850లు, 1860లలో, ఐర్లాండ్‌ను మొదటిసారిగా ప్రొఫెషనల్ జట్లు సందర్శించాయి. 1858లో ఐర్లాండ్, మేరిల్‌బోన్ క్రికెట్ క్లబ్ (MCC)తో మొదటి మ్యాచ్ ఆడింది.<ref name="cricinfo history" /> <ref>{{Cite web|last=Rouse|first=Paul|title=Paul Rouse's incredible history of cricket in Ireland|url=https://www.youtube.com/watch?v=8JdnyIvm6xk|access-date=28 April 2023|website=YouTube}}</ref> 1880ల ప్రారంభం వరకు ఐర్లాండ్ అంతటా క్రికెట్ అభివృద్ధి చెందింది. అయినప్పటికీ, ఐరిష్ ల్యాండ్ వార్, గేలిక్ రివైవల్ సాంస్కృతిక ఉద్యమం, 1884లో స్థాపించబడిన గేలిక్ అథ్లెటిక్ అసోసియేషన్, క్రికెట్ కున్న ప్రజాదరణను సవాలు చేయడం ప్రారంభించాయి. ఈ క్రీడను పర్యవేక్షించేందుకు 1870లలో ఐర్లాండ్‌లో జాతీయ క్రికెట్ యూనియన్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని విస్తృతంగా పిలుపునిచ్చాయి. అయితే క్రికెట్ ప్రధానంగా ఆడే ఎస్టేట్‌లు ఉన్న భూస్వాములు అలా చేయడానికి నిరాకరించారు. ఈ ఆట వలన తమ కౌలు రైతులు పని సరిగ్గా చేయరని, తద్వారా తమ [https://cricgyan.com/ ఆదాయం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240519133502/https://cricgyan.com/ |date=2024-05-19 }} తగ్గుతుందని వాళ్ళిఉ భావించారు. క్రికెట్‌ను నిర్వహించడానికి అధికారిక సంస్థ కోసం పిలుపునిచ్చిన వారిలో ఒకరు మైఖేల్ కుసాక్. అతను ఎంతో ఆసక్తిగా ఆడే ఆటగాడు. తరువాత కొత్తగా ఏర్పడిన గేలిక్ అథ్లెటిక్ అసోసియేషన్ గొడుగు కింద క్రికెట్‌ను నిర్వహించడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే అతని ప్రతిపాదన కొద్దిలో ఓడిపోయింది. పర్యవసానంగా, 1902లో క్రికెట్, GAA కొత్తగా ప్రవేశపెట్టిన చట్టం 27 కిందకు వచ్చింది. దాని ప్రకారం, GAA సభ్యులు "విదేశీ" ఆటలు - అనగా బ్రిటిషు ఆటలు - ఆడకూడదని నిషేధిస్తుంది. 1970లో నిషేధం ఎత్తివేయబడే వరకు, క్రికెట్ లేదా [[ఫుట్‌బాల్|అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్]] వంటి విదేశీ ఆటలను ఆడే ఎవరినైనా GAA సభ్యత్వం నుండి నిషేధించేవారు. 1923లో ఐరిష్ క్రికెట్ యూనియన్ స్థాపించబడినప్పటికీ, కొన్ని క్లబ్‌లు దానిని గుర్తించడానికి నిరాకరించాయి. 2001లో మాత్రమే క్రికెట్ ఐర్లాండ్, దేశంలోని అన్ని క్రికెట్ క్లబ్‌లచే గుర్తింపు పొంది, ఐర్లాండ్‌లో క్రికెట్‌కు అధికారిక పర్యవేక్షణ సంస్థగా మారింది. <ref name="irishtimes.com">{{Cite web|title=New documentary offers fascinating insight into Irish cricket history|url=https://www.irishtimes.com/sport/other-sports/new-documentary-offers-fascinating-insight-into-irish-cricket-history-1.1427250|access-date=28 April 2023|website=Irish Times}}</ref> <ref name="OffThe Ball">{{Cite web|last=Rouse|first=Paul|title=Paul Rouse's incredible history of cricket in Ireland|url=https://www.youtube.com/watch?v=8JdnyIvm6xk|access-date=28 April 2023|website=YouTube|publisher=OffThe Ball}}</ref> <ref name="BRIEF HISTORY OF IRISH CRICKET">{{Cite web|title=BRIEF HISTORY OF IRISH CRICKET|url=https://www.cricketireland.ie/about/history|access-date=28 April 2023|website=Cricket Ireland|publisher=Cricket Ireland}}</ref> <ref name="Cricket on solid local footing">{{Cite news|url=https://www.independent.ie/regionals/wexford/sport/othersports/cricket-on-solid-local-footing/39288386.html|title=Cricket on solid local footing|last=Fitzgerald|first=Al|access-date=28 April 2023|publisher=Irish Independent}}</ref> ఆ తర్వాత ఐర్లాండ్‌లో క్రికెట్ జనాదరణ తగ్గింది, ముఖ్యంగా ల్యాండ్ వార్ తర్వాత కాలంలో ఈ క్రీడకు బ్రిటిషు సైన్యపు "గారిసన్ గేమ్"గా ముద్రపడింది. కాథలిక్, ప్రొటెస్టంట్ ప్రభుత్వ పాఠశాలలు, ఆంగ్లో-ఐరిష్ జనాభా, యూనియన్ వాదుల వరకే అది పరిమితమై ఉండేది. ఐరిష్ బృందాలు 1879, 1888, 1892, 1909లో కెనడా, USలో పర్యటించాయి. దీని పైన, ఐర్లాండ్‌లో పర్యటించిన దక్షిణాఫ్రికా జట్టును ఓడించింది.<ref name="cricinfo history" /> [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] హోదాతో వారి మొదటి మ్యాచ్ WG గ్రేస్‌తో సహా లండన్ కౌంటీ జట్టుతో 1902 మే 19న ఆడారు. సర్ టిమ్ ఓబ్రెయిన్ సారథ్యంలోని ఐరిష్ జట్టు, 238 పరుగుల తేడాతో అద్భుత విజయం సాధించింది. <ref>{{Citation|title=f5558: London County v Ireland: Ireland in England 1902|url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/5/5899.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020182648/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/5/5899.html|publisher=CricketArchive.com|access-date=5 November 2008|archive-date=20 October 2012}} Retrieved 5 November 2008.</ref> చివరికి 1923లో ఐరిష్ క్రికెట్ యూనియన్‌ను స్థాపించారు. అయితే కొన్ని క్లబ్‌లు దాని చట్టబద్ధతను గుర్తించడానికి నిరాకరించాయి. 2001లో మాత్రమే క్రికెట్ ఐర్లాండ్ ఐర్లాండ్‌లోని క్రికెట్‌కు అధికారిక పర్యవేక్షణ సంస్థగా మారింది, ద్వీపంలోని అన్ని క్రికెట్ క్లబ్‌ల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="irishtimes.com"/> <ref name="OffThe Ball"/> <ref name="BRIEF HISTORY OF IRISH CRICKET"/> <ref name="Cricket on solid local footing"/> స్కాట్‌లాండ్‌ కంటే ఒక సంవత్సరం ముందు, 1993లో, ఐర్లాండ్ ఐసిసిలో [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్ సభ్యుల జాబితా|అసోసియేట్ మెంబర్‌గా]] చేరింది. <ref>{{Citation|title=1989&nbsp;– present&nbsp;– International Cricket Council|url=http://icc-cricket.yahoo.com/about-icc/history-1989-present.html|df=dmy-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20080721011001/http://icc-cricket.yahoo.com/about-icc/history-1989-present.html|publisher=ICC-cricket.yahoo.com|archive-date=21 July 2008}} Retrieved 10 November 2008.</ref> దీంతో ఐర్లాండ్ మొదటిసారిగా 1994 లో ఐసిసి ట్రోఫీలో ఆడి, అందులో ఏడవ స్థానంలో నిలిచారు. <ref>{{Citation|title=ABN-AMRO ICC Trophy 1993/94 points table|url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/Tables/ABN-AMRO_ICC_Trophy_1993-94.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304233549/http://www.cricketarchive.com/Archive/Events/Tables/ABN-AMRO_ICC_Trophy_1993-94.html|publisher=CricketArchive.com|access-date=9 September 2017|archive-date=4 March 2016}} Retrieved 12 November 2008.</ref> మూడు సంవత్సరాల తర్వాత వారు పోటీలో సెమీ-ఫైనల్‌కు చేరుకున్నారు. కానీ స్కాట్‌లాండ్‌తో ప్లే-ఆఫ్‌లో మూడవ స్థానం కోల్పోయారు. తద్వారా [[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌లో]] స్థానం కోల్పోయారు. 2001 టోర్నమెంట్‌లో ఐర్లాండ్ ఎనిమిదో స్థానంలో నిలిచింది. <ref>{{Citation|title=ICC Trophy 2001: Results|url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2001/TOURNAMENTS/ICCTROPHY/about.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20080708225800/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2001/TOURNAMENTS/ICCTROPHY/about.shtml|publisher=CricketEurope4.net|access-date=11 November 2008|archive-date=8 July 2008}} Retrieved 11 November 2008.</ref> దీని తరువాత, అడ్రియన్ బిరెల్‌ను కోచ్‌గా నియమించారు. <ref>{{Cite web|title=History|url=http://www.cricketireland.ie/about/history|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150224235915/http://www.cricketireland.ie/about/history|archive-date=24 February 2015|access-date=24 February 2015|publisher=Cricket Ireland}}</ref> [[దస్త్రం:Ireland_compete_against_Essex_at_Castle_Avenue,_Dublin,_13_May_2007,_Friends_Provident_Trophy_-_100_1795_(2).jpg|కుడి|thumb| 2007లో క్లోన్‌టార్ఫ్‌లో జరిగిన ఫ్రెండ్స్ ప్రావిడెంట్ ట్రోఫీలో ఐర్లాండ్ ఎసెక్స్‌తో ఆడుతోంది.]] 2004లో ఐసిసి ఇంటర్‌కాంటినెంటల్ కప్‌ను ప్రవేశపెట్టడంతో, <ref>{{Citation|title=ICC Intercontinental Cup|url=http://icc-cricket.yahoo.com/icc-events/intercontinental-cup.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513010914/http://icc-cricket.yahoo.com/icc-events/intercontinental-cup.html|publisher=ICC-cricket.yahoo.com|access-date=23 July 2008|archive-date=13 May 2008}} Retrieved 23 July 2008</ref> ఐర్లాండ్‌కు రెగ్యులర్‌గా ఫస్ట్-క్లాస్ ఆడే అవకాశం లభించింది. 2004 పోటీలో గ్రూప్ దశలను దాటి ముందుకు సాగడంలో విఫలమైన తర్వాత, <ref>{{Citation|title=Intercontinental Cup 2004 points table|url=http://uk.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004/OTHERS/ICC-CONT/ICC-CONT_POINTS.html|year=2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040810095054/http://uk.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004/OTHERS/ICC-CONT/ICC-CONT_POINTS.html|publisher=Cricinfo|access-date=11 November 2008|archive-date=10 August 2004}} Retrieved 11 November 2008.</ref> ఐర్లాండ్ 2005 అక్టోబరులో కెన్యాపై ఆరు వికెట్ల విజయంతో తమ మొదటి కప్ టైటిల్‌ను గెలుచుకుంది. <ref>{{Citation|title=Ireland secure Intercontinental glory|date=29 October 2005|url=http://content-uk.cricinfo.com/icccont/content/story/223519.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20051102055327/http://content-uk.cricinfo.com/icccont/content/story/223519.html|publisher=Cricinfo|access-date=11 November 2008|archive-date=2 November 2005}} Retrieved 11 November 2008.</ref> 2005 ఐసిసి ట్రోఫీలో ఐర్లాండ్ ఫైనల్‌కు చేరుకుని, స్కాట్లాండ్‌తో ఓడిపోయారు. <ref>{{Citation|last=Craig|first=Edward|title=Elementary for Watson as Scotland secure Trophy|date=13 July 2005|url=http://content-uk.cricinfo.com/icct/content/story/213443.html|archive-url=https://archive.today/20120708214422/http://content-uk.cricinfo.com/icct/content/story/213443.html|publisher=Cricinfo|access-date=3 November 2008|archive-date=8 July 2012}} Retrieved 3 November 2008.</ref> ఐర్లాండ్ రన్నరప్‌గా ఉన్నప్పటికీ, వారు 2007 ప్రపంచ కప్‌లో తమ స్థానాన్ని అలాగే ఐరిష్ క్రికెట్ అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడానికి ఐసిసి నుండి తదుపరి నాలుగు సంవత్సరాలలో $5,00,000 అదనంగా పొందారు. <ref name="Edward Craig">{{Citation|last=Edward Craig|title=Scotland begin as slight favourites|date=12 July 2005|url=http://content-uk.cricinfo.com/icct/content/story/213344.html|archive-url=https://archive.today/20120710002815/http://content-uk.cricinfo.com/icct/content/story/213344.html|publisher=Cricinfo|access-date=3 November 2008|archive-date=10 July 2012}} Retrieved 3 November 2008.</ref> వారు అధికారిక వన్డే హోదా కూడా పొందారు. <ref name="Edward Craig" /> ఐర్లాండ్ తొలి వన్‌డే 2006 జూన్ 13న ఇంగ్లండ్‌పై బెల్ఫాస్టు లోని స్టోర్‌మాంట్, లో ఆడింది. పూర్తి ఇంగ్లండ్ జట్టుతో ఐర్లాండ్ ఆడడం ఇదే తొలిసారి. ఐర్లాండ్ 38 పరుగుల తేడాతో ఓడిపోయినా, వారు ఇంగ్లాండ్ స్టాండ్-ఇన్ కెప్టెన్ [[ఆండ్రూ స్ట్రాస్]] ప్రశంసలు పొందారు. <ref>{{Citation|title=Ireland announce squad for England match|date=7 June 2006|url=http://content-uk.cricinfo.com/ireland/content/story/249849.html|archive-url=https://archive.today/20120707081908/http://content-uk.cricinfo.com/ireland/content/story/249849.html|publisher=Cricinfo|access-date=10 November 2008|archive-date=7 July 2012}} Retrieved 3 November 2008.</ref> <ref>{{Citation|last=Will Luke|title=England's win fails to hide cracks|date=13 June 2006|url=http://content-uk.cricinfo.com/england/content/story/250291.html|publisher=Cricinfo}} Retrieved 3 November 2008.</ref> === వన్-డే ఇంటర్నేషనల్ హోదా (2007–ప్రస్తుతం) === 2007 ప్రారంభంలో, కెన్యా పర్యటన, అక్కడ వారు ఐసిసి వరల్డ్ క్రికెట్ లీగ్‌లో మొదటి డివిజన్‌లో పాల్గొన్నారు. నాలుగు స్వల్ప పరాజయాల తర్వాత వారు లీగ్‌లో ఐదవ స్థానంలో నిలిచారు. కెన్యా లీగ్‌ను గెలుచుకుంది. <ref>{{Citation|last=Martin Williamson|title=Life is good beyond the Test world|date=9 February 2007|url=http://content-uk.cricinfo.com/magazine/content/story/279633.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017054442/http://content-uk.cricinfo.com/magazine/content/story/279633.html|publisher=Cricinfo|access-date=10 November 2008|archive-date=17 October 2008}} Retrieved 10 November 2008.</ref> ప్రపంచ కప్‌కు ముందు, దక్షిణాఫ్రికాలో జరిగిన హై-పర్ఫార్మెన్స్ క్యాంప్‌లో జట్టు పాల్గొంది. <ref name="tough at the top">{{Citation|last=Andrew McGlashan|title=Tough at the top|date=1 September 2007|url=http://content-uk.cricinfo.com/ireland/content/story/308932.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070904174308/http://content-uk.cricinfo.com/ireland/content/story/308932.html|publisher=Cricinfo|access-date=10 November 2008|archive-date=4 September 2007}} Retrieved 10 November 2008.</ref> 2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌లో ఐర్లాండ్ వారి ప్రారంభ ప్రపంచ కప్‌లో ప్రదర్శన, చాలా మంది పండితులను ఆశ్చర్యపరచింది. వారి మొదటి గేమ్‌లో, మార్చి 15న, [[జింబాబ్వే క్రికెట్ జట్టు|జింబాబ్వేతో]] టైగా నిలిచారు. ప్రధానంగా ఐర్లాండ్‌కి మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ జెరెమీ బ్రే ద్వారా ప్రపంచ కప్ సెంచరీ, ట్రెంట్ జాన్‌స్టన్, ఆండ్రీ బోథా చివరి ఓవర్‌లలో ఎకనామిక్ బౌలింగ్ చేయడం ద్వారా ఇది సాధ్యపడింది. <ref>{{Citation|last=S Rajesh and HR Gopalakrishna|title=Bray makes it Ireland's day|date=15 March 2007|url=http://content-uk.cricinfo.com/wc2007/content/story/285484.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070325030054/http://content-uk.cricinfo.com/wc2007/content/story/285484.html|publisher=Cricinfo|access-date=5 November 2008|archive-date=25 March 2007}} Retrieved 5 November 2008.</ref> సెయింట్ పాట్రిక్స్ డే నాడు ఆడిన వారి రెండవ మ్యాచ్‌లో, వారు ప్రపంచంలోని నాల్గవ ర్యాంక్ జట్టు [[పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్తాన్‌ను]] మూడు వికెట్ల తేడాతో ఓడించారు, తద్వారా పాకిస్తాన్‌ను పోటీ నుండి పడగొట్టారు. <ref>{{Citation|last=Dileep Premachandran|title=Shamrocks turn Pakistan green|date=17 March 2007|url=http://content-uk.cricinfo.com/wc2007/content/story/285827.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070320200909/http://content-uk.cricinfo.com/wc2007/content/story/285827.html|publisher=Cricinfo|access-date=5 November 2008|archive-date=20 March 2007}} Retrieved 5 November 2008.</ref> <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> టోర్నీలో ఐర్లాండ్ సూపర్ 8 దశకు చేరుకోవడానికి ఈ రెండు ఫలితాలు సరిపోతాయి. తమ చివరి గ్రూప్ స్టేజ్ గేమ్‌లో వెస్టిండీస్ ఎనిమిది వికెట్ల తేడాతో ఐర్లాండ్‌ను ఓడించింది. <ref>{{Citation|last=Will Luke|title=Chanderpaul hundred sinks Ireland|date=23 March 2007|url=http://content-uk.cricinfo.com/wc2007/content/story/286885.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090220205405/http://content-uk.cricinfo.com/wc2007/content/story/286885.html|publisher=Cricinfo|access-date=5 November 2008|archive-date=20 February 2009}} Retrieved 5 November 2008.</ref> సూపర్ 8 దశలో, వారు ఇంగ్లండ్, దక్షిణాఫ్రికా, న్యూజిలాండ్, ఆస్ట్రేలియా, శ్రీలంకతో తమ ఐదు మ్యాచ్‌లలో ఓడిపోయారు, అయితే టెస్టు ఆడే దేశం [[బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ జట్టు|బంగ్లాదేశ్‌పై]] 74 పరుగుల విజయాన్ని నమోదు చేసింది, ఇది ప్రపంచంలోని 9వ ర్యాంక్ జట్టు. డబ్లిన్‌లో జట్టుకు హీరోల స్వాగతం లభించింది. <ref>{{Citation|title=Irish team receive a heroes welcome|date=24 April 2007|url=http://www.irishtimes.com/sports/other/2007/0424/1177280191377.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520112154/http://www.irishtimes.com/sports/other/2007/0424/1177280191377.html|publisher=[[The Irish Times]]|access-date=10 November 2008|archive-date=20 May 2011}} Retrieved 10 November 2008.</ref> ప్రపంచ కప్ తర్వాత, వెస్టిండీస్ మాజీ క్రికెటర్ ఫిల్ సిమన్స్, బిరెల్ నుండి కోచ్ పాత్రను స్వీకరించాడు. <ref>{{Citation|title=Simmons confirmed as new Irish coach|date=25 February 2007|url=http://content-uk.cricinfo.com/ireland/content/story/281572.html|archive-url=https://archive.today/20120707182146/http://content-uk.cricinfo.com/ireland/content/story/281572.html|publisher=Cricinfo|access-date=5 November 2008|archive-date=7 July 2012}} Retrieved 5 November 2008.</ref> 2007 జూన్లో ఐర్లాండ్‌లో జరిగే వన్డే ఇంటర్నేషనల్‌ల సిరీస్‌లో [[దక్షిణాఫ్రికా క్రికెట్ జట్టు|దక్షిణాఫ్రికాతో]] [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|భారత్]] ఆడాల్సి ఉంది. ఐర్లాండ్ రెండు జట్లకు వ్యతిరేకంగా స్టోర్‌మాంట్‌లో ఒక-ఆఫ్ మ్యాచ్‌లు కూడా ఆడింది. ఐర్లాండ్ రెండు గేమ్‌లను కోల్పోయింది. <ref>{{Citation|title=Matches India tour of Ireland, England and Scotland, Jun–Sep 2007|url=http://content-uk.cricinfo.com/engvind/engine/series/258449.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011050323/http://content-uk.cricinfo.com/engvind/engine/series/258449.html|publisher=Cricinfo|access-date=16 November 2008|archive-date=11 October 2008}} Retrieved 16 November 2008.</ref> ఐర్లాండ్ జూలైలో వెస్టిండీస్, నెదర్లాండ్స్, స్కాట్లాండ్‌లతో కూడిన చతుర్భుజ టోర్నమెంట్‌ను డబ్లిన్, బెల్ఫాస్ట్‌లలో నిర్వహించింది. ఐర్లాండ్, వెస్టిండీస్ రెండూ స్కాట్లాండ్, నెదర్లాండ్స్‌పై తమ గేమ్‌లను గెలుచుకున్నాయి, వర్షం కారణంగా ఎటువంటి ఫలితం లేకుండానే వారి ప్రత్యక్ష ఎన్‌కౌంటర్ ముగిసింది. నెదర్లాండ్స్‌పై గెలిచిన బోనస్ పాయింట్ కారణంగా వెస్టిండీస్ టోర్నీని గెలుచుకుంది. <ref>{{Citation|title=Ireland win but West Indies take series|date=15 July 2007|url=http://content-uk.cricinfo.com/4natireland/content/story/302095.html|archive-url=https://archive.today/20120708004234/http://content-uk.cricinfo.com/4natireland/content/story/302095.html|publisher=Cricinfo|access-date=10 November 2008|archive-date=8 July 2012}} Retrieved 10 November 2008.</ref> ట్రెంట్ జాన్‌స్టన్ కెప్టెన్‌గా వైదొలిగాడు. అతని స్థానంలో 2008 మార్చిలో విలియం పోర్టర్‌ఫీల్డ్ వచ్చాడు <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/counties/ireland/7363370.stm|title=Porterfield takes charge|date=23 April 2008|work=BBC Online|access-date=23 February 2014}}</ref> 2007–08 ఐసిసి ఇంటర్ కాంటినెంటల్ కప్ జూన్‌లో ప్రారంభమైంది. ఐర్లాండ్ తమ మొదటి మ్యాచ్‌ను ఆగస్టులో ఆడింది. 2008 నవంబరులో, జట్టు ప్రచారం ముగిసింది. రౌండ్-రాబిన్ దశలో రెండవ స్థానంలో నిలిచిన తర్వాత ఐర్లాండ్, ఫైనల్‌లో నమీబియాతో తలపడింది. ఐర్లాండ్ తొమ్మిది వికెట్ల తేడాతో గెలిచి, వరుసగా మూడో ఇంటర్‌కాంటినెంటల్ కప్ టైటిల్‌ను కైవసం చేసుకుంది. <ref>{{Citation|title=Niall O'Brien century pilots Ireland to title|date=2 November 2008|url=http://content-uk.cricinfo.com/icccont2007/content/story/376686.html|archive-url=https://archive.today/20120709123112/http://content-uk.cricinfo.com/icccont2007/content/story/376686.html|publisher=Cricinfo|access-date=4 November 2008|archive-date=9 July 2012}} Retrieved 3 November 2008.</ref> 2008 మార్చిలో ఐర్లాండ్ బంగ్లాదేశ్‌లో పర్యటించింది, ఆతిథ్య జట్టుతో మూడు వన్‌డేలు ఆడింది. వాటన్నింటినీ కోల్పోయింది. <ref>{{Citation|title=Bangladesh v Ireland 2007–08|date=April 2008|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2007-08/IRELAND_IN_BDESH/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080402003408/http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2007-08/IRELAND_IN_BDESH/|publisher=Cricinfo|access-date=2 April 2008|archive-date=2 April 2008}} Retrieved 10 November 2008.</ref> జూలైలో, ఐర్లాండ్ న్యూజిలాండ్, స్కాట్లాండ్‌లతో అబెర్డీన్‌లో ట్రై-సిరీస్ ఆడింది, కానీ రెండు మ్యాచ్‌లలో ఓడిపోయింది. <ref>{{Citation|title=Associates Tri-Series (in Scotland)|url=http://uk.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2008/OD_TOURNEYS/3-NAT_SCOT/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080714163332/http://uk.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2008/OD_TOURNEYS/3-NAT_SCOT/|publisher=Cricinfo|access-date=4 November 2008|archive-date=14 July 2008}} Retrieved 4 November 2008.</ref> 2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ ఫిబ్రవరి, మార్చిల్లో జరిగింది, బంగ్లాదేశ్, భారతదేశం, శ్రీలంక ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి. ఐర్లాండ్ తొలి రౌండ్‌కు మించి ముందుకు సాగనప్పటికీ ఇంగ్లండ్‌పై చారిత్రాత్మక విజయాన్ని సాధించింది. <ref name="2011review">{{Citation|last=Williamson|first=Martin|title=The Ireland story and others|date=31 December 2011|url=http://www.espncricinfo.com/review2011/content/story/547336.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110194017/http://www.espncricinfo.com/review2011/content/story/547336.html|publisher=Cricinfo|access-date=25 January 2012|archive-date=10 January 2012}}</ref> కెవిన్ ఓ'బ్రియన్ ప్రపంచకప్ చరిత్రలో అత్యంత వేగవంతమైన సెంచరీని కేవలం 50 బంతుల్లో సాధించడంతో ఐర్లాండ్ 3 వికెట్ల తేడాతో ఇంగ్లాండ్‌ను ఓడించింది. <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2011/mar/02/england-ireland-live|title=England v Ireland&nbsp;– as it happened|last=Smyth|first=Rob|date=2 March 2011|work=Guardian|access-date=2 March 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219050457/http://www.theguardian.com/sport/2011/mar/02/england-ireland-live|archive-date=19 February 2015|last2=Gardner|first2=Alan|location=London}}</ref> విజయం కోసం ఇంగ్లండ్ విధించిన 327 పరుగుల లక్ష్యాన్ని దాటడంలో ఐర్లాండ్, ప్రపంచ కప్‌లో అత్యధిక విజయవంతమైన పరుగుల వేట రికార్డును బద్దలు కొట్టింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/cricket-world-cup/8357565/Cricket-World-Cup-2011-fastest-hundreds-in-history-of-the-competition.html|title=Cricket World Cup 2011: fastest hundreds in history of the competition|last=Oxborrow|first=Ian|date=2 March 2011|work=Daily Telegraph|access-date=2 March 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215085030/http://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/cricket-world-cup/8357565/Cricket-World-Cup-2011-fastest-hundreds-in-history-of-the-competition.html|archive-date=15 December 2013|location=London}}</ref>   టోర్నమెంటు ముగిసిన కొద్దిసేపటికే, 2015, 2019 ప్రపంచ కప్‌లలో పది జట్లు ఉంటాయని ఐసిసి ప్రకటించింది; తక్కువ జట్లు ఆడే టోర్నమెంటులో అవకాశం అంతగా లభించని అసోసియేట్ సభ్య దేశాలు తీవ్రంగా అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశాయి. ఐర్లాండ్ నేతృత్వంలో, ఐసిసిని పునఃపరిశీలించవలసిందిగా కోరాయి. ఐసిసి, జూన్‌లో ఆ నిర్ణయాన్ని వెనక్కి తీసుకుంది. <ref>{{Citation|last=Monga|first=Sidharth|title=ICC confirms 10 teams for next two World Cups|date=4 April 2011|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/509530.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126213306/http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/509530.html|publisher=Cricinfo|access-date=25 January 2012|archive-date=26 January 2012}}</ref> <ref>{{Citation|last=Ugra|first=Sharda|title=Associates included in 2015 World Cup|date=28 June 2011|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/521049.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120204122022/http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/521049.html|publisher=Cricinfo|access-date=25 January 2012|archive-date=4 February 2012}}</ref> ప్రపంచ కప్ తర్వాత ఐర్లాండ్, వన్‌డేలలో పాకిస్తాన్, ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్‌లతో ఆడింది, అయితే ప్రతి మ్యాచ్‌లో ఓడిపోయింది. <ref name="2011review"/> శ్రీలంకతో జరిగిన మరో వన్డేకి వర్షం పడింది. 2011 లో ఐర్లాండ్ మొత్తం 12 వన్‌డేలు ఆడగా, నాలుగింటిలో విజయాలు సాధించింది. <ref>{{Citation|title=Ireland ODI results: 1 January 2011 to 31 December 2011|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/29.html?class=2;spanmax2=31+Dec+2011;spanmin1=01+Jan+2011;spanval1=span;spanval2=span;template=results;type=team;view=results|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427195447/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/29.html?class=2;spanmax2=31+Dec+2011;spanmin1=01+Jan+2011;spanval1=span;spanval2=span;template=results;type=team;view=results|access-date=25 January 2012|archive-date=27 April 2015}}</ref> ఐర్లాండ్ [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌కు]] అర్హత సాధించి, ఐసిసి వన్‌డే ఛాంపియన్‌షిప్‌కు పదోన్నతి పొందింది. ప్రపంచ క్రికెట్ లీగ్‌ను వదిలిపెట్టింది, కానీ ఐసిసి ఇంటర్‌కాంటినెంటల్ కప్‌ను వదల్లేదు. ప్రపంచ కప్‌లో తమ మొదటి మ్యాచ్‌లో ఐర్లాండ్, 4 వికెట్ల తేడాతో వెస్టిండీస్‌ను ఓడించి, 25 బంతులు మిగిలి ఉండగానే 304 పరుగుల లక్ష్యాన్ని ఛేదించింది. <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/cricket/31008403|title=ICC Cricket World Cup 2015: Ireland beat West Indies - Live - BBC Sport|work=BBC Sport}}</ref> === టెస్టు స్థితి (2017–ప్రస్తుతం) === 2012 జనవరిలో క్రికెట్ ఐర్లాండ్ చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ వారెన్ డ్యూట్రోమ్ 2020 నాటికి [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టు క్రికెట్]] ఆడాలనే ఐర్లాండ్ ఆశయాన్ని ప్రకటించాడు. టెస్టు క్రికెట్ ఆడే అవకాశం కోసం రెసిడెన్సీ నిబంధనలను ఉపయోగించుకుని ఇంగ్లండ్‌కు వెళ్ళే ఐరిష్ ఆటగాళ్ళను ఆపడంలో భాగంగా టెస్టు హోదాను సాధించాలని భావించారు. 2015 వరకు ఐరిష్ క్రికెట్ కోసం కొత్త వ్యూహాత్మక ప్రణాళికను ఆవిష్కరించే సందర్భంలో డ్యూట్రోమ్ ఈ ఆశయాన్ని వివరించాడు. ఆటలో పాల్గొనేవారి సంఖ్యను 50,000 కి పెంచడం, ప్రపంచ ర్యాంకింగ్స్‌లో 8వ స్థానానికి చేరుకోవడం, దేశీయ ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్ నిర్మాణాన్ని ఏర్పాటు చేయడం, క్రికెట్‌ను ఐదవ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడగా బలోపేతం చేయడం వంటి లక్ష్యాల శ్రేణిని ఈ ప్రణాళిక నిర్దేశించింది.<ref name="CricketIreland2012a">{{Citation|title='Ireland set out their goal to play Test cricket|url=http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES5/articles/000002/000278.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527223109/http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES5/articles/000002/000278.shtml|publisher=Cricket Ireland|access-date=27 January 2012|archive-date=27 May 2012}}</ref> <ref name="BBC2012a">{{Cite web|date=24 January 2012|title=Ireland announce plans to apply for Test status|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/16698328|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327004534/http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/16698328|archive-date=27 March 2014|access-date=18 June 2013|publisher=BBC Sport&nbsp;– Cricket}}</ref>   == అంతర్జాతీయ మైదానాలు == {| class="wikitable" !మైదానం ! స్థానం ! ప్రాంతీయ జట్టు ! కెపాసిటీ ! మొదట ఉపయోగించబడింది ! టెస్టు ! వన్‌డే ! T20I |- | క్లాన్‌టార్ఫ్ క్రికెట్ క్లబ్ గ్రౌండ్ (కాజిల్ అవెన్యూ) | [[డబ్లిన్]] | లీన్స్టర్ మెరుపు | 3,200 | 1999 | - | 25 <ref>{{Cite web|title=Clontarf Cricket Club Ground ODI matches|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=613;type=ground|access-date=15 May 2018|publisher=cricinfo.com}}</ref> | 1 <ref>{{Cite web|title=Clontarf Cricket Club Ground T20I matches|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=3;id=613;type=ground|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618000815/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=3;id=613;type=ground|archive-date=18 June 2018|access-date=15 May 2018|publisher=cricinfo.com}}</ref> |- | సివిల్ సర్వీస్ క్రికెట్ క్లబ్ గ్రౌండ్ (స్టోర్‌మాంట్) | బెల్ఫాస్ట్ | నార్తర్న్ నైట్స్ | 7,000 | 2006 | - | 31 <ref>{{Cite web|title=Civil Service Cricket Club ODI matches|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=1409;type=ground|access-date=15 May 2018|publisher=cricinfo.com}}</ref> | 17 <ref>{{Cite web|title=Civil Service Cricket Club T20I matches|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=3;id=1409;type=ground|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180516020526/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=3;id=1409;type=ground|archive-date=16 May 2018|access-date=15 May 2018|publisher=cricinfo.com}}</ref> |- | మలాహిడే క్రికెట్ క్లబ్ గ్రౌండ్ (ది విలేజ్) | మలాహిడే | లీన్స్టర్ మెరుపు | 11,500 | 2013 | 1 <ref>{{Cite web|title=Malahide Cricket Club Ground Test matches|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=1;id=974;type=ground|access-date=15 May 2018|publisher=cricinfo.com}}</ref> | 16 <ref>{{Cite web|title=Malahide Cricket Club Ground ODI matches|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=974;type=ground|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180516011718/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=974;type=ground|archive-date=16 May 2018|access-date=15 May 2018|publisher=cricinfo.com}}</ref> | 13 <ref>{{Cite web|title=Malahide Cricket Club Ground T20I matches|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=3;id=974;type=ground|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180516011940/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=3;id=974;type=ground|archive-date=16 May 2018|access-date=15 May 2018|publisher=cricinfo.com}}</ref> |- | బ్రెడీ క్రికెట్ క్లబ్ గ్రౌండ్ | మఘేరామసన్ | నార్త్ వెస్టు వారియర్స్ | 3,000 | 2015 | - | 1 <ref>{{Cite web|title=RECORDS / BREADY CRICKET CLUB, MAGHERAMASON, BREADY / ONE-DAY INTERNATIONALS / MATCH RESULTS|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=1801;type=ground|access-date=8 February 2021|publisher=espncricinfo.com}}</ref> | 9 <ref>{{Cite web|title=Bready Cricket Club Ground T20I matches|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=3;id=1801;type=ground|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621211921/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?class=3;id=1801;type=ground|archive-date=21 June 2018|access-date=15 May 2018|publisher=cricinfo.com}}</ref> |} ఐర్లాండ్‌లో క్రికెట్ పాలక మండలి అయిన ఐరిష్ క్రికెట్ యూనియన్ (ICU) ను అధికారికంగా 1923లో స్థాపించారు. అయితే దానికి ముందు 1890 నుండే అది క్రియాశీలంగా ఉంది.<ref name="cricinfo history"/> ఈ యూనియన్, [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్]] వరకే కాకుండా, ఐర్లాండ్ ద్వీపం అంతటా క్రికెట్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి ఏర్పాటు చేసారు. అంచేతనే రగ్బీ యూనియన్, రగ్బీ లీగ్, ఫీల్డ్ హాకీ యూనియన్ల లాగానే ఇది కూడా ఐరిష్ త్రివర్ణాన్ని ఉపయోగించదు. దాని స్వంత జెండాను ఉపయోగిస్తుంది. దీనినే [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్]] వంటి సంస్థలు టోర్నమెంట్లలో జట్టుకు చిహ్నంగా వాడతాయి. "ఐర్లాండ్స్ కాల్" జాతీయ గీతంగా ఉపయోగిస్తుంది. <ref>[http://www.cricketeurope4.net/IRISHCRICKET/index.shtml Official Cricket Ireland site showing use of flag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100120110950/http://www.cricketeurope4.net/IRISHCRICKET/index.shtml|date=20 January 2010}}</ref> <ref>[http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/icc_members/overview.php International Cricket Council official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618061636/http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/icc_members/overview.php|date=18 June 2012}}</ref> == టోర్నమెంటు చరిత్ర == === ప్రపంచ కప్ === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="8" |[[క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|ప్రపంచకప్ రికార్డు]] |- ! width="150" | సంవత్సరం ! width="100" | రౌండు ! width="50" | స్థానం ! width="50" | ఆ ! width="50" | గె ! width="50" | ఓ ! width="50" | టై ! width="50" | ఫతే |- |{{Flag icon|ENG}} [[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]] | colspan="7" rowspan="5" | అర్హత లేదు |- |{{Flag icon|ENG}} [[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]] |- |{{Flag icon|ENG}}{{Flag icon|WAL}}[[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983]] |- |{{Flag icon|IND}}{{Flag icon|PAK}}[[1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1987]] |- |{{Flag icon|AUS}}{{Flag icon|NZL}}[[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]] |- |{{Flag icon|IND}}{{Flag icon|PAK}}{{Flag icon|LKA}}[[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]] | colspan="7" rowspan="3" | అర్హత సాధించలేదు |- |{{Flag icon|ENG}}{{Flag icon|WAL}}[[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]] |- |{{Flag icon|ZAF}} [[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]] |- style="background:#f2f2f2;" |{{Flag icon|WIN}} [[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]] | '''సూపర్ 8''' | 8/16 | 9 | 2 | 6 | 1 | 0 |- |{{Flag icon|IND}}{{Flag icon|BGD}}{{Flag icon|LKA}}[[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]] | rowspan="2" | '''సమూహ దశ''' | 11/14 | 6 | 2 | 4 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|AUS}}{{Flag icon|NZL}}[[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]] | 9/14 | 6 | 3 | 3 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|ENG}}{{Flag icon|WAL}}[[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]] | colspan="7" rowspan="2" | అర్హత సాధించలేదు |- |{{Flag icon|IND}} [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]] |- ! మొత్తం ! 3/12 ! 0 శీర్షికలు ! 21 ! 7 ! 13 ! 1 ! 0 |} === T20 ప్రపంచ కప్ === {| class="wikitable" style="text-align: center; width=900px;" ! colspan="9" |[[ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్|టీ20 ప్రపంచకప్‌లో రికార్డు]] |- ! width="150" | సంవత్సరం ! width="100" | రౌండు ! width="50" | స్థానం ! width="50" | ఆ ! width="50" | గె ! width="50" | ఓ ! width="50" | టై ! width="50" | ఫతే |- |{{Flag icon|RSA}} [[2007 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2007]] | colspan="7" | అర్హత సాధించలేదు |- |{{Flag icon|ENG}} [[2009 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2009]] | '''సూపర్ 8''' | 8/12 | 5 | 1 | 4 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|WIN}} [[2010 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2010]] | rowspan="5" | '''గ్రూప్ స్టేజ్''' | rowspan="2" | 9/12 | 2 | 0 | 1 | 0 | 1 |- |{{Flag icon|SRI}} [[2012 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2012]] | 2 | 0 | 1 | 0 | 1 |- |{{Flag icon|BAN}} [[2014 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2014]] | 13/16 | 3 | 2 | 1 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|IND}} [[2016 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20|2016]] | 15/16 | 3 | 0 | 2 | 0 | 1 |- |{{Flag icon|OMA}}{{Flag icon|UAE}}[[2021 ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్|2021]] | 1వ రౌండ్ | 3 | 1 | 2 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|AUS}} [[2022 ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్|2022]] | '''సూపర్ 12''' | 10/16 | 8 | 3 | 4 | 0 | 1 |- |{{Flag icon|WIN}}{{Flag icon|USA}}[[2024 ICC పురుషుల T20 ప్రపంచ కప్|2024]] | colspan="9" | అర్హత సాధించారు |- ! '''మొత్తం''' ! 8/9 ! 0 శీర్షికలు ! 26 ! 7 ! 15 ! 0 ! 4 |} === ఇతర టోర్నమెంట్లు === {| class="wikitable" !ఐసిసి ట్రోఫీ / ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫైయర్<br /> (2005 నుండి వన్‌డే, లిస్ట్ A) ! ఇంటర్కాంటినెంటల్ కప్<br />(FC) ! ఐసిసి వరల్డ్ ట్వంటీ20 క్వాలిఫైయర్<br />(టీ20/ట్వంటీ20) |- | * 1979–1990 కలుపుకొని: అనర్హులు (ఐసిసి సభ్యుడు కాదు) * 1994 : రెండవ రౌండ్ * 1997 : 4వ స్థానం * 2001 : 7వ స్థానం * 2005 : 2వ స్థానం (అర్హత) * 2009 : '''గెలిచింది''' (అర్హత) * 2014 : ఐసిసి WCL ఛాంపియన్‌షిప్ ద్వారా ప్రీ-క్వాలిఫైడ్ * 2018 : 5వ స్థానం * [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫయర్|2023]] : 7వ స్థానం | * 2004 : మొదటి రౌండ్ * 2005 : '''గెలిచింది''' * 2006–07 : '''గెలిచింది''' * 2007–08 : '''గెలిచింది''' * 2009–10 : 4వ * 2011–13 : '''గెలిచింది''' * 2015-17 : 2వ | * 2009 : '''గెలిచింది''' (అర్హత) * 2010 : 2వ స్థానం (అర్హత) * 2012 : '''గెలిచింది''' (అర్హత) * 2013 : '''గెలిచింది''' (అర్హత) * 2015 : 3వ స్థానం (అర్హత) * 2019 : 3వ స్థానం (అర్హత) * 2022 : 2వ స్థానం (అర్హత) * 2023 (యూరోప్ రీజినల్ ఫైనల్): 2వ స్థానం (అర్హత) |} {| class="wikitable" !ఐసిసి 6 నేషన్స్ ఛాలెంజ్ /<br /> ప్రపంచ క్రికెట్ లీగ్ (వన్‌డే) ! యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్ (OD/వన్‌డే) ‡ ! ట్రిపుల్ క్రౌన్<br /> <small>(టోర్నమెంటు నిలిపివేయబడింది)</small> |- | * 2000: 3వ స్థానం * 2002: పాల్గొనలేదు * 2004: పాల్గొనలేదు * 2007 : 5వ స్థానం (డివిజన్ వన్) * 2010 : '''గెలిచింది''' (డివిజన్ వన్) * 2011–13 : '''గెలిచింది''' (ఐసిసి WCL ఛాంపియన్‌షిప్) | * 1996: '''గెలిచింది''' * 1998: 4వ స్థానం (డివిజన్ వన్) * 2000: 4వ స్థానం (డివిజన్ వన్) * 2002: 3వ స్థానం (డివిజన్ వన్) * 2004: 2వ స్థానం (డివిజన్ వన్) * 2006: '''గెలిచింది''' (డివిజన్ వన్) * 2008: '''గెలిచింది''' (డివిజన్ వన్) * 2010: 2వ స్థానం (డివిజన్ వన్) ఐర్లాండ్ A | * 1993: 2వ స్థానం * 1994: 3వ స్థానం * 1995: 3వ స్థానం * 1996: '''గెలిచింది''' * 1997: 3వ స్థానం * 1998: 3వ స్థానం * 1999: 4వ స్థానం * 2000: 2వ స్థానం * 2001: 4వ స్థానం |} == ప్రస్తుత స్క్వాడ్ == ఇది గత సంవత్సరం (2023 జూన్ 1 నుండి) ఐర్లాండ్ తరపున ఆడిన యాక్టివ్ ప్లేయర్‌లందరిని, వారు ఆడిన రూపాలను లేదా ఇటీవలి జట్టులో ఎంపికైన ఆటగాళ్లను (ఇటాలిక్స్‌లో) ఈ జాబితాలో చూడవచ్చు. అదనంగా, 2023 మార్చిలో క్రికెట్ ఐర్లాండ్‌తో ఒప్పందం చేసుకున్న ఆటగాళ్లందరూ ఇందులో ఉన్నారు <ref name="2023 contracts">{{Cite web|date=3 March 2023|title=Cricket Ireland: Ireland announces central men’s contracts for 2023|url=https://babacric.in/cricket/cricket-ireland-ireland-announces-central-mens-contracts-for-2023/|access-date=6 June 2023|publisher=Baba Cric|archive-date=6 జూన్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606100857/https://babacric.in/cricket/cricket-ireland-ireland-announces-central-mens-contracts-for-2023/|url-status=dead}}</ref> * S/N = షర్ట్ నంబర్ * C/G = కాంట్రాక్ట్ గ్రేడ్ * F/T = పూర్తి-సమయ ఒప్పందం * C = సాధారణ ఒప్పందం * E = విద్యా ఒప్పందం {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! style="text-align:center; background:#169B62; color:white; " |S/N ! style="text-align:center; background:#169B62; color:white; " |Name ! style="text-align:center; background:#169B62; color:white; " |Age ! style="text-align:center; background:#169B62; color:white; " |Batting style ! style="text-align:center; background:#169B62; color:white; " |Bowling style ! style="text-align:center; background:#169B62; color:white; " |Domestic team ! style="text-align:center; background:#169B62; color:white; " |C/G<ref name="2023 contracts"/> ! colspan="3" style="text-align:center; background:#169B62; color:white; " |Matches played{{Efn|Matches played in each format over past year}} ! style="text-align:center; background:#169B62; color:white; " |Captaincy |- ! colspan="11" |Batters |- | align="center" |15 |[[రాస్ అడైర్]] |{{Age|1994|4|21}} |కుడిచేతి వాటం|| {{n/a}} |నార్దర్న్ నైట్స్ | align="center" |C | | |6 | |- | align="center" |63 |ఆండ్రూ బల్బిర్నీ |{{Age|1990|12|28}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఆఫ్ స్పిన్|ఆఫ్ బ్రేక్]] |[[లీన్‌స్టర్ లైట్నింగ్]] | align="center" |F/T |4 |10 |22 |Captain |- | align="center" |25 |ముర్రే కమిన్స్ |{{Age|1997|1|2}} |ఎడమచేతి వాటం|| {{n/a}} |మన్‌స్టర్ రెడ్స్ | align="center" |F/T |2 |2 | | |- | align="center" |7 |జేమ్స్ మెక్‌కొల్లమ్ |{{Age|1995|8|1}} |కుడిచేతి వాటం|| {{n/a}} |నార్దర్న్ నైట్స్ | align="center" |F/T |4 | | | |- | align="center" |10 |పీటర్ మూర్ |{{Age|1991|2|2}} |కుడిచేతి వాటం|| {{n/a}} |మన్‌స్టర్ రెడ్స్ | align="center" |C |4 | | | |- | align="center" |13 |[[హ్యారీ టెక్టర్]] |{{Age|1999|12|6}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఆఫ్ స్పిన్|ఆఫ్ బ్రేక్]] |లీన్‌స్టర్ లైట్‌నింగ్ | align="center" |F/T |4 |12 |25 | |- ! colspan="11" |Wicket-keepers |- | align="center" |20 |స్టీఫెన్ డోహెనీ |{{Age|1998|8|20}} |కుడిచేతి వాటం|| {{n/a}} |నార్త్ వెస్ట్ వారియర్స్ | align="center" |F/T | |9 |3 | |- | align="center" |5 |నీల్ రాక్ |{{Age|2000|9|24}} |ఎడమచేతి వాటం|| {{n/a}} |నార్దర్న్ నైట్స్ | align="center" |F/T | | |1 | |- | align="center" |3 |[[లోర్కాన్ టకర్|లోర్కాన్ టక్కర్]] |{{Age|1996|09|10}} |కుడిచేతి వాటం|| {{n/a}} |లీన్‌స్టర్ లైట్‌నింగ్ | align="center" |F/T |4 |12 |22 | |- ! colspan="11" |All-rounders |- | align="center" |85 |[[కర్టిస్ కాంఫర్]] |{{Age|1999|4|20}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|మీడియం ఫాస్ట్]] |మన్‌స్టర్ రెడ్స్ | align="center" |F/T |4 |12 |22 | |- | align="center" |64 |[[గారెత్ డెలానీ]] |{{Age|1997|4|28}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[లెగ్ స్పిన్|లెగ్ బ్రేక్]] |మన్‌స్టర్ రెడ్స్ | align="center" |F/T | |3 |24 | |- | align="center" |50 |[[జార్జ్ డాక్రెల్]] |{{Age|1992|7|22}} |కుడిచేతి వాటం |[[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్|ఎడమచేతి స్లో ఆర్థడాక్స్]] |లీన్‌స్టర్ లైట్‌నింగ్ | align="center" |F/T |1 |12 |25 | |- | align="center" |1 |[[పాల్ స్టిర్లింగ్]] |{{Age|1990|9|3}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఆఫ్ స్పిన్|ఆఫ్ బ్రేక్]] |నార్దర్న్ నైట్స్ | align="center" |F/T |2 |12 |22 |Vice-captain |- ! colspan="11" |Pace bowlers |- | align="center" |32 |[[మార్క్ అడైర్]] |{{Age|1996|3|27}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|ఫాస్ట్ మీడియం]] |నార్దర్న్ నైట్స్ | align="center" |F/T |3 |11 |25 | |- | align="center" |— |మాథ్యూ ఫోస్టర్ |{{Age|2000|1|15}} |ఎడమచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|ఫాస్ట్ మీడియం]] |నార్దర్న్ నైట్స్ | align="center" |C | | | | |- | align="center" |71 |ఫియోన్ హ్యాండ్ |{{Age|1998|7|1}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|మీడియం]] |లీన్‌స్టర్ లైట్‌నింగ్ | align="center" |F/T |1 | |10 | |- | align="center" |41 |గ్రాహం హ్యూమ్ |{{Age|1990|11|23}} |ఎడమచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|ఫాస్ట్ మీడియం]] |నార్త్ వెస్ట్ వారియర్స్ | align="center" |F/T |3 |9 |4 | |- | align="center" |4 |టైరోన్ కేన్ |{{Age|1994|7|8}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|మీడియం ఫాస్ట్]] |మన్‌స్టర్ రెడ్స్ | align="center" |F/T | | |2 | |- | align="center" |82 |[[జోష్ లిటిల్]] |{{Age|1999|11|1}} |కుడిచేతి వాటం |Left-arm [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|ఫాస్ట్ మీడియం]] |లీన్‌స్టర్ లైట్‌నింగ్ | align="center" |F/T | |9 |19 | |- | align="center" |— |థామస్ మేయస్ |{{Age|2001|1|4}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|మీడియం ఫాస్ట్]] |నార్దర్న్ నైట్స్ | align="center" |— | | | | |- | align="center" |60 |[[బ్యారీ మెకార్థీ|బారీ మెక్‌కార్తీ]] |{{Age|1992|9|13}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|మీడియం]] |లీన్‌స్టర్ లైట్‌నింగ్ | align="center" |F/T | | |18 | |- | align="center" |34 |కోనార్ ఓల్ఫెర్ట్ |{{Age|1996|12|28}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|ఫాస్ట్ మీడియం]] |నార్త్ వెస్ట్ వారియర్స్ | align="center" |E | | |2 | |- | align="center" |44 |[[క్రేగ్ యంగ్|క్రెయిగ్ యంగ్]] |{{Age|1990|4|4}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|ఫాస్ట్ మీడియం]] |నార్త్ వెస్ట్ వారియర్స్ | align="center" |F/T | |4 |6 | |- ! colspan="11" |Spin bowlers |- | align="center" |11 |[[మాథ్యూ హంఫ్రీస్]] |{{Age|2002|9|28}} |కుడిచేతి వాటం |[[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్|ఎడమచేతి స్లో ఆర్థడాక్స్]] |నార్దర్న్ నైట్స్ | align="center" |C |1 |2 |1 | |- | align="center" |— |గావిన్ హోయ్ |{{Age|2001|11|5}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[లెగ్ స్పిన్|లెగ్ బ్రేక్]] |లీన్‌స్టర్ లైట్‌నింగ్ | align="center" |C | | | |- | align="center" |35 |ఆండీ మెక్‌బ్రైన్ |{{Age|1993|4|30}} |ఎడమచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఆఫ్ స్పిన్|ఆఫ్ బ్రేక్]] |నార్త్ వెస్ట్ వారియర్స్ | align="center" |F/T |4 |11 |6 | |- | align="center" |21 |సిమి సింగ్ |{{Age|1987|2|4}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[ఆఫ్ స్పిన్|ఆఫ్ బ్రేక్]] |లీన్‌స్టర్ లైట్‌నింగ్ | align="center" |F/T | |2 |6 | |- | align="center" |86 |[[బెన్ వైట్]] |{{Age|1998|8|29}} |కుడిచేతి వాటం |కుడిచేతి [[లెగ్ స్పిన్|లెగ్ బ్రేక్]] |నార్దర్న్ నైట్స్ | align="center" |F/T |3 | |4 | |} == కోచింగ్ సిబ్బంది == {| class="wikitable" style="width:55%;" !స్థానం ! పేరు |- | హై పెర్ఫార్మెన్స్ డైరెక్టర్ |{{Flag icon|IRE}} రిచర్డ్ హోల్డ్స్‌వర్త్ |- | ప్రధాన కోచ్ |{{Flag icon|RSA}} [[హెన్రిచ్ మలన్]] |- | బ్యాటింగ్, వికెట్ కీపింగ్ కోచ్ |{{Flag icon|NIR}} [[గ్యారీ విల్సన్ (క్రికెటర్)|గ్యారీ విల్సన్]] |- | పేస్ బౌలింగ్ కోచ్ |{{Flag icon|IRE}} [[ర్యాన్ ఈగిల్సన్]] |- | స్పిన్ బౌలింగ్ కోచ్ |{{Flag icon|AUS}} [[నాథన్ హౌరిట్జ్]] |- | ఆపరేషన్స్ మేనేజర్ |{{Flag icon|IRE}} క్రిస్ సిడెల్ |- | colspan="2" | {{చిన్న|Sources:}} <ref>{{Cite web|title=Gary Wilson, Ryan Eagleson appointed to national coaching roles {{!}} Cricket Ireland|url=https://www.cricketireland.ie/news/article/gary-wilson-ryan-eagleson-appointed-to-national-coaching-roles|access-date=2022-06-15|website=www.cricketireland.ie|archive-date=2022-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220615135452/https://www.cricketireland.ie/news/article/gary-wilson-ryan-eagleson-appointed-to-national-coaching-roles|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Nathan Hauritz named Ireland spin bowling coach|url=https://www.espncricinfo.com/story/nathan-hauritz-named-ireland-spin-bowling-coach-1315917|access-date=2022-06-15|website=ESPNcricinfo}}</ref> |} === కోచింగ్ చరిత్ర === * 1995–1999:{{Flag icon|ENG}} మైక్ హెండ్రిక్ * 1999–2001:{{Flag icon|NZ}} కెన్ రూథర్‌ఫోర్డ్ * 2002–2007:{{Flag icon|RSA}} అడ్రియన్ బిరెల్ * 2007–2015:{{Flag icon|TRI}} ఫిల్ సిమన్స్ * 2015–2017:{{Flag icon|NZL}} జాన్ బ్రేస్‌వెల్ * 2017–2021:{{Flag icon|RSA}} గ్రాహం ఫోర్డ్ * 2021–2022:{{Flag icon|ENG}} డేవిడ్ రిప్లీ (మధ్యంతర) * 2022–ప్రస్తుతం:{{Flag icon|RSA}} హెన్రిచ్ మలన్ == రికార్డులు == '''అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ సారాంశం&nbsp;– ఐర్లాండ్''' <ref name="teststats">{{Cite web|title=Records / Ireland / Tests / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=1;id=29;type=team|access-date=9 July 2019|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> <ref name="odistats">{{Cite web|title=Records / Ireland / One-Day Internationals / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=29;type=team|access-date=27 September 2016|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> <ref name="T20I">{{Cite web|title=Records / Ireland / Twenty20 Internationals / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=29;type=team|access-date=27 September 2016|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 500px;" | colspan="7" align="center" |'''ఆడిన రికార్డు''' |- ! ఫార్మాట్ ! ఎం ! W ! ఎల్ ! టి ! D/NR ! ప్రారంభ మ్యాచ్ |- | align="left" | టెస్టులు | 7 | 0 | 7 | 0 | 0 | 2018 మే 11 |- | align="left" | వన్-డే ఇంటర్నేషనల్స్ | 196 | 78 | 101 | 3 | 14 | 2006 జూన్ 13 |- | align="left" | ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్స్ | 154 | 64 | 81 | 2 | 7 | 2008 ఆగస్టు 2 |} ''వన్‌డే #4656కి రికార్డ్‌లు పూర్తయ్యాయి.'' ''చివరిగా 2023 సెప్టెంబరు 26న నవీకరించబడింది.'' === టెస్టు మ్యాచ్‌లు === * అత్యధిక జట్టు స్కోరు: 492 v. [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంక]], గాలే అంతర్జాతీయ స్టేడియంలో ఏప్రిల్ 24 . <ref>{{Citation|title=Highest totals: Ireland&nbsp;– Test Cricket|url=http://stats.cricinfo.com/ireland/engine/records/team/highest_innings_totals.html?class=1;id=29;type=team|publisher=Cricinfo}} Retrieved 28 April 2023.</ref> * అత్యుత్తమ ఇన్నింగ్స్ బౌలింగ్: 6/118, ఆండీ మెక్‌బ్రైన్ v. [[బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ జట్టు|బంగ్లాదేశ్]] 2023 ఏప్రిల్ 4న సిల్హెట్ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ స్టేడియం, సిల్హెట్‌లో . <ref>{{Citation|title=Best bowling figures in an innings: Ireland&nbsp;– Test Cricket|url=http://stats.cricinfo.com/ireland/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?class=1;id=29;type=team|publisher=Cricinfo}} Retrieved 24 June 2019.</ref> * రికార్డ్ వ్యక్తిగత స్కోరు: 118, కెవిన్ ఓ'బ్రియన్ v. [[పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్తాన్]] 2018 మే 11న ది విలేజ్, మలాహిడ్ వద్ద. <ref>{{Cite web|title=Records / Ireland / Test Matches/ Highest score|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?class=1;id=29;type=team|access-date=15 May 2018|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> * '''బోల్డ్'''&nbsp;- ఇప్పటికీ ఐర్లాండ్ కోసం ఆడుతున్నాను '''ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే టెస్టు రికార్డ్''' <ref name="teststats"/> {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ప్రత్యర్థి ! scope="col" | [[టెస్ట్ క్రికెట్|మ్యాచ్‌లు]] ! scope="col" | గెలిచినవి ! scope="col" | ఓడినవి ! scope="col" | డ్రాలు ! scope="col" | టైలు ! scope="col" | మొదటి విజయం |- | style="text-align:left;" |{{Cr|AFG|2013}} | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | |- | style="text-align:left;" |{{Cr|BAN}} | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | |- | style="text-align:left;" |{{Cr|ENG}} | 2 | 0 | 2 | 0 | 0 | |- | style="text-align:left;" |{{Cr|PAK}} | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | |- | style="text-align:left;" |{{Cr|SL}} | 2 | 0 | 2 | 0 | 0 | |} ''టెస్టు #2504కి రికార్డ్‌లు పూర్తయ్యాయి.'' ''చివరిగా 2023 జూన్ 3న నవీకరించబడింది.'' === వన్-డే ఇంటర్నేషనల్స్ === * అత్యధిక జట్టు స్కోరు: 359/9 v. న్యూజిలాండ్, 2022 జూలై 15 మలాహిడ్, [[డబ్లిన్|డబ్లిన్‌లో]] . <ref>{{Citation|title=Highest totals: Ireland&nbsp;– One-Day Internationals|url=http://stats.cricinfo.com/ireland/engine/records/team/highest_innings_totals.html?class=2;id=29;type=team|publisher=Cricinfo}} Retrieved 16 July 2022.</ref> * ఉత్తమ ఇన్నింగ్స్ బౌలింగ్: 6/55, పాల్ స్టిర్లింగ్ v. గ్రేటర్ నోయిడా స్పోర్ట్స్ కాంప్లెక్స్ గ్రౌండ్, [[గ్రేటర్ నోయిడా|గ్రేటర్ నోయిడాలో]] 2017 మార్చి 17న [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|ఆఫ్ఘనిస్తాన్]] . <ref>{{Citation|title=Best bowling figures in an innings: Ireland&nbsp;– One-Day Internationals|url=http://stats.cricinfo.com/ireland/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?class=2;id=29;type=team|publisher=Cricinfo}} Retrieved 16 July 2022.</ref> * రికార్డ్ భాగస్వామ్య స్కోరు: 227 విలియం పోర్టర్‌ఫీల్డ్ & కెవిన్ ఓ'బ్రియన్ v. కెన్యా, నైరోబి, 2007 ఫిబ్రవరి 2 <ref>{{Cite web|title=Records / Ireland / One-Day Internationals / Highest partnerships by wicket|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fow/highest_partnerships_by_wicket.html?class=2;id=29;type=team|access-date=16 July 2022|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> '''ఐర్లాండ్ కొరకు అత్యధిక ODI స్కోర్లు''' <ref>{{Citation|title=High scores: Ireland&nbsp;– One-Day Internationals|url=http://stats.cricinfo.com/ireland/engine/records/batting/most_runs_innings.html?class=2;id=29;type=team|publisher=Cricinfo}} Retrieved 19 January 2015.</ref> {| class="wikitable" !ఆటగాడు ! పరుగులు ! వ్యతిరేకత ! వేదిక ! పోటీ ! తేదీ |- | [[పాల్ స్టిర్లింగ్]] | 177 | కెనడా | టొరంటో | 2010–11లో కెనడాలో ఐరిష్ క్రికెట్ జట్టు | 2010 సెప్టెంబరు 7 |- | పాల్ స్టిర్లింగ్ | 162 | UAE | బులవాయో | [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫయర్|2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫైయర్]] | 2023 జూన్ 27 |- | ఎడ్ జాయిస్ | 160* | ఆఫ్ఘనిస్తాన్ | బెల్ఫాస్ట్ | 2016లో ఐర్లాండ్‌లో ఆఫ్ఘన్ క్రికెట్ జట్టు | 2016 జూలై 19 |- | ఆండ్రూ బల్బిర్నీ | 145* | ఆఫ్ఘనిస్తాన్ | డెహ్రాడూన్ | 2018–19లో భారత్‌లో ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌తో జరిగిన ఐరిష్ క్రికెట్ జట్టు | 2019 మార్చి 5 |- | పాల్ స్టిర్లింగ్ | 142 | ఇంగ్లండ్ | సౌతాంప్టన్ | 2020లో ఇంగ్లండ్‌లో ఐరిష్ క్రికెట్ జట్టు | 2020 ఆగస్టు 4 |- | కెవిన్ ఓ'బ్రియన్ | 142 | కెన్యా | నైరోబి (రురాకా) | 2007 ఐసిసి వరల్డ్ క్రికెట్ లీగ్ డివిజన్ వన్ | 2007 ఫిబ్రవరి 2 |- | [[హ్యారీ టెక్టర్]] | 140 | బంగ్లాదేశ్ | చెమ్స్‌ఫోర్డ్ | 2023లో ఇంగ్లండ్‌లో ఐర్లాండ్‌తో బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ జట్టు | 2023 మే 12 |- | విలియం పోర్టర్‌ఫీల్డ్ | 139 | UAE | దుబాయ్ | 2017–18 యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ ట్రై-నేషన్ సిరీస్ | 2018 జనవరి 13 |- | ఆండ్రూ బల్బిర్నీ | 135 | వెస్టు ఇండీస్ | గ్రామం, మలాహిడ్ | 2019 ఐర్లాండ్ ట్రై-నేషన్ సిరీస్ | 2019 మే 11 |- | పాల్ స్టిర్లింగ్ | 131* | UAE | అబూ ధాబీ | 2020–21లో యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లో ఐరిష్ క్రికెట్ జట్టు | 2021 జనవరి 8 |} * '''బోల్డ్'''&nbsp;- ఇప్పటికీ ఐర్లాండ్ కోసం ఆడుతున్నాను '''ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే వన్‌డే రికార్డు''' <ref name="odistats"/> === ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్స్ === * అత్యధిక జట్టు స్కోరు: 226/4 v. ఆస్ట్రియా, 2023 జూలై 23 ఎడింగ్‌బర్గ్‌లోని ది గ్రాంజ్ క్లబ్‌లో <ref>{{Cite web|title=Records / Ireland / Twenty20 Internationals / Highest totals|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?class=3;id=29;type=team|access-date=23 July 2023|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> * బెస్టు ఇన్నింగ్స్ బౌలింగ్: 4/11, అలెక్స్ కుసాక్ v. [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్]], 2014 ఫిబ్రవరి 21 సబీనా పార్క్, [[జమైకా|జమైకాలో]] <ref>{{Cite web|title=Records / Ireland / Twenty20 Internationals / Best bowling figures in an innings|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?class=3;id=29;type=team|access-date=19 January 2015|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> '''ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే T20I రికార్డు''' <ref name="T20I"/> {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 500px;" !ప్రత్యర్థి !ఆ !గె !ఓ !టై !ఫతే !తొలి గెలుపు |- | colspan="7" style="text-align:center;" |'''v. Full members''' |- | align="left" |{{Cr|AFG|2013}} |24 |6 |16 |1 |1 |2010 ఫిబ్రవరి 1 |- | align="left" |{{Cr|AUS}} |2 |0 |2 |0 |0 | |- | align="left" |{{Cr|BAN}} |8 |2 |5 |0 |1 |2009 జూన్ 8 |- | align="left" |{{Cr|ENG}} |2 |1 |0 |0 |1 |2022 అక్టోబరు 26 |- | align="left" |{{Cr|IND}} |7 |0 |7 |0 |0 | |- | align="left" |{{Cr|NZ}} |5 |0 |5 |0 |0 | |- | align="left" |{{Cr|PAK}} |1 |0 |1 |0 |0 | |- | align="left" |{{Cr|RSA}} |5 |0 |5 |0 |0 | |- | align="left" |{{Cr|SRI}} |3 |0 |3 |0 |0 | |- | align="left" |{{Cr|WIN}} |8 |3 |3 |0 |2 |2014 ఫిబ్రవరి 19 |- | align="left" |{{Cr|ZIM}} |12 |6 |6 |0 |0 |2014 మార్చి 17 |- | colspan="7" style="text-align:center;" |'''v. Associate Members''' |- | align="left" |{{Cr|AUT}} |1 |1 |0 |0 |0 |2023 జూలై 23 |- | align="left" |{{Cr|BHR}} |1 |1 |0 |0 |0 |2022 ఫిబ్రవరి 19 |- | align="left" |{{Cr|BER}} |1 |1 |0 |0 |0 |2008 ఆగస్టు 3 |- | align="left" |{{Cr|CAN}} |4 |2 |2 |0 |0 |2012 మార్చి 22 |- | align="left" |{{Cr|DEN}} |1 |1 |0 |0 |0 |2023 జూలై 21 |- | align="left" |{{Cr|GER}} |1 |1 |0 |0 |0 |2022 ఫిబ్రవరి 21 |- | align="left" |{{Cr|HK}} |4 |2 |2 |0 |0 |2019 అక్టోబరు 7 |- | align="left" |{{Cr|ITA}} |1 |1 |0 |0 |0 |2023 జూలై 20 |- | align="left" |{{Cr|JER}} |2 |2 |0 |0 |0 |2019 అక్టోబరు 25 |- | align="left" |{{Cr|KEN}} |5 |5 |0 |0 |0 |2008 ఆగస్టు 4 |- | align="left" |{{Cr|NAM}} |2 |1 |1 |0 |0 |2019 నవంబరు 2 |- | align="left" |{{Cr|NEP}} |3 |3 |0 |0 |0 |2015 జూలై 13 |- | align="left" |{{Cr|NED}} |13 |5 |7 |0 |1 |2010 ఫిబ్రవరి 13 |- | align="left" |{{Cr|NGA}} |1 |1 |0 |0 |0 |2019 అక్టోబరు 26 |- | align="left" |{{Cr|OMA}} |6 |4 |2 |0 |0 |2019 ఫిబ్రవరి 13 |- | align="left" |{{Cr|PNG}} |4 |2 |2 |0 |0 |2021 అక్టోబరు 12 |- | align="left" |{{Cr|SCO}} |15 |8 |4 |1 |2 |2008 ఆగస్టు 2 |- | align="left" |{{Cr|UAE}} |11 |4 |7 |0 |0 |2014 మార్చి 19 |- | align="left" |{{Cr|USA}} |2 |1 |1 |0 |0 |2021 డిసెంబరు 23 |} == క్రికెటర్లు == * [[రాబిన్ వాటర్స్]] * [[థామస్ డిక్సన్ (ఐరిష్ క్రికెటర్)|థామస్ డిక్సన్]] == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> 8qapqfhfeinqjslpoizjprt30tkwtmy 3 390391 4983552 4013231 2026-10-18T11:10:48Z Neriah 104785 Neriah, [[వాడుకరి చర్చ:יאצקין52]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:אסטרו בוי]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/יאצקין52|יאצקין52]]" to "[[Special:CentralAuth/אסטרו בוי|אסטרו בוי]]" 4013231 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">יאצקין52 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> יאצקין52 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * తెలుగు వికీపీడియా పరిచయానికి [[సహాయం:పరిచయం|అంచెలంచెల(step by step) పారస్పరిక (interactive)బోధన]], [[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట (2014 ఈ-పుస్తకం)]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 02:57, 30 అక్టోబరు 2023 (UTC) jogyh45yey2ohkbeumi005xr3d6vbea 0 390714 4983490 4015907 2026-10-18T05:56:58Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983490 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=బ్రూక్ వాకర్|image=|full_name=బ్రూక్ గ్రేమ్ కీత్ వాకర్|birth_date={{birth-date and age|25 March 1977}}|birth_place=[[ఆక్లాండ్]], న్యూజీలాండ్|country=న్యూజీలాండ్|international=true|internationalspan=2000–2002|testdebutdate=17 November|testdebutyear=2000|testdebutagainst=South Africa|testcap=212|lasttestdate=1 May|lasttestyear=2002|lasttestagainst=Pakistan|odidebutdate=22 October|odidebutyear=2000|odidebutagainst=South Africa|odicap=117|lastodidate=27 April|lastodiyear=2002|lastodiagainst=Pakistan|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=లెగ్‌బ్రేక్|columns=4|column1=[[Test cricket|Test]]|matches1=5|runs1=118|bat avg1=19.66|100s/50s1=0/0|top score1=27*|deliveries1=669|wickets1=5|bowl avg1=79.79|fivefor1=0|tenfor1=0|best bowling1=2/92|catches/stumpings1=0/–|column2=[[One Day International|ODI]]|matches2=11|runs2=47|bat avg2=15.66|100s/50s2=0/0|top score2=16*|deliveries2=438|wickets2=8|bowl avg2=52.12|fivefor2=0|tenfor2=0|best bowling2=2/43|catches/stumpings2=5/–|column3=[[First-class cricket|FC]]|matches3=84|runs3=1,769|bat avg3=21.57|100s/50s3=1/4|top score3=107*|deliveries3=11,014|wickets3=164|bowl avg3=32.46|fivefor3=4|tenfor3=0|best bowling3=8/107|catches/stumpings3=38/–|column4=[[List A cricket|LA]]|matches4=86|runs4=353|bat avg4=9.80|100s/50s4=0/0|top score4=33*|deliveries4=3,841|wickets4=80|bowl avg4=33.28|fivefor4=0|tenfor4=0|best bowling4=4/32|catches/stumpings4=37/–|date=4 May|year=2017|source=http://www.espncricinfo.com/newzealand/content/player/38737.html Cricinfo}} '''బ్రూక్ గ్రేమ్ కీత్ వాకర్''' (జననం 1977, మార్చి 25) [[న్యూజీలాండ్]] మాజీ [[క్రికెట్|క్రికెట్ ఆటగాడు]]. ఐదు [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు]], 11 [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్స్]] ఆడాడు.<ref>{{Cite web|title=Brooke Walker Profile - Cricket Player New Zealand {{!}} Stats, Records, Video|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/brooke-walker-38737|access-date=2023-11-02|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> == జననం == వాకర్ 1977, మార్చి 25న ఆక్లాండ్‌లో జన్మించాడు.<ref>{{Cite web|date=2014-03-25|title=Brooke Walker: New Zealand leg-spinner who played in Daniel Vettori’s shadow|url=https://www.cricketcountry.com/articles/brooke-walker-new-zealand-leg-spinner-who-played-in-daniel-vettoris-shadow-116422|access-date=2021-09-16|website=Cricket Country|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916135222/https://www.cricketcountry.com/articles/brooke-walker-new-zealand-leg-spinner-who-played-in-daniel-vettoris-shadow-116422|archive-date=2021-09-16|url-status=dead}}</ref> మాక్లీన్స్ కళాశాలలో చదివాడు. == కెరీర్‌ == 1997–98 న్యూజీలాండ్ దేశీయ సీజన్‌లో వాకర్ [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]], [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] కెరీర్ ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web|date=2014-03-25|title=Brooke Walker: New Zealand leg-spinner who played in Daniel Vettori’s shadow|url=https://www.cricketcountry.com/articles/brooke-walker-new-zealand-leg-spinner-who-played-in-daniel-vettoris-shadow-116422|access-date=2021-09-16|website=Cricket Country|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916135222/https://www.cricketcountry.com/articles/brooke-walker-new-zealand-leg-spinner-who-played-in-daniel-vettoris-shadow-116422|archive-date=2021-09-16|url-status=dead}}</ref> 2000 నవంబరులో దక్షిణాఫ్రికాపై న్యూజీలాండ్ తరపున అరంగేట్రం చేశాడు. ఆక్లాండ్ తరపున దేశవాళీ క్రికెట్ కూడా ఆడాడు. తరువాత కెరీర్‌లో ఆక్లాండ్ కెప్టెన్‌గా ఉన్నాడు. మూడు దేశీయ ఛాంపియన్‌షిప్‌లకు నాయకత్వం వహించాడు. 2005 జూన్ లో అన్ని క్రికెట్ నుండి రిటైర్ అయ్యాడు.<ref>{{Cite web|last=McConnell|first=Lynn|title=Brooke Walker|url=http://www.espncricinfo.com/newzealand/content/player/38737.html|access-date=4 May 2018|website=Cricinfo}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=38737}} [[వర్గం:న్యూజీలాండ్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:న్యూజీలాండ్ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:న్యూజీలాండ్ వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1977 జననాలు]] p802rftjbg3lsxr249336efn30r8226 0 390837 4983390 4965806 2026-10-17T18:45:01Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983390 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = పెరిజాద్ జోరాబియన్ | image = Perizaad zorbian still.jpg | imagesize = | caption = | birth_name = పెరిజాద్ జోరాబియన్ | birth_date = | birth_place = భారతదేశం | death_date = | death_place = | othername = | years active = 1997–2019 | spouse = బొమన్ రుస్తోమ్ (2006) | children = 2<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Perizaad-has-a-baby-boy/articleshow/5178878.cms|title=Perizaad has a baby boy - Times of India|website=indiatimes.com}}</ref> }}'''పెరిజాద్ జోరాబియన్''' భారతదేశానికి చెందిన సినీ నటి.<ref name="th">{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/02/04/stories/2006020401620400.htm|title=Hungry and toothsome|date=2006-02-04|work=[[The Hindu]]|accessdate=2009-05-15|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110609052521/http://www.hindu.com/mp/2006/02/04/stories/2006020401620400.htm|archive-date=2011-06-09|location=Chennai, India}}</ref> ఆమె నగేష్ కుకునూర్ దర్శకత్వం వహించిన బాలీవుడ్ కాలింగ్‌తో సినీరంగం ప్రవేశం చేసి సుభాష్ ఘై దర్శకత్వం వహించిన జాగర్స్ పార్క్ (2003)లో జెన్నీ పాత్రకుగాను అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.<ref>{{cite web|last=BollywoodLife|title=Perizaad Zorabian|url=http://www.bollywoodlife.com/celeb/perizaad-zorabian/|website=bollywoodlife.com}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/Indian-beauties-shine-in-Vancouver/articleshow/18849289.cms|title=Indian beauties shine in Vancouver|date=2013-03-08|accessdate=2018-11-28|publisher=[[India Times]]|archive-date=2018-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128170003/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/Indian-beauties-shine-in-Vancouver/articleshow/18849289.cms|url-status=dead}}</ref> ==వివాహం== ఆమె 2006లో నిర్మాత బొమన్ రుస్తోమ్ ఇరానీని వివాహం చేసుకుంది.<ref>{{cite web|last=Hungama|first=Bollywood|date=12 November 2006|title=Perizaad Zorabian gets married to Boman Irani - Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/perizaad-zorabian-gets-married-to-boman-irani/|website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> వారికీ ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు. ఆమెకు ముంబైలో "గొండోలా" అనే రెస్టారెంట్ ఉంది. <ref>{{cite web|date=23 February 2016|title=Check Out: Bollywood stars & the famous restaurants they own - Bollywood Bubble|url=https://www.bollywoodbubble.com/photos/check-out-bollywood-stars-the-famous-restaurants-they-own/|website=bollywoodbubble.com}}</ref> ==సినిమాలు== {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర !భాష !గమనికలు |- |2001 |''బాలీవుడ్ కాలింగ్'' |కాజల్ |ఆంగ్ల | |- |2002 |''నమస్తే : హలో చెప్పండి... ప్రేమ'' |రియా | | |- |2002 |''బాండుంగ్ సొనాట'' |ఇందిరా గాంధీ |చైనీస్ | |- |2003 |''ముంబై మ్యాట్నీ'' |సోనాలి వర్మ |హిందీ | |- |2003 |''జాగర్స్ పార్క్'' |జెన్నీ సూరత్‌వాలా |హిందీ ఇంగ్లీష్ | |- |2004 |''సత్య బోల్'' | | | |- |2004 |''ధూమ్'' | | |ప్రత్యేక ప్రదర్శన |- |2004 |''ఉదయం రాగం'' |పింకీ |ఆంగ్ల | |- |2005 |''దేవకి'' |నందిని |హిందీ | |- |2005 |''ఏక్ అజ్ఞాతవాసి'' |నికాషా ఆర్. రాథోడ్ |హిందీ ఇంగ్లీష్ | |- |2006 |''చంద్రకాంతి'' | | | |- |2007 |''సలామ్-ఎ-ఇష్క్'' | | | |- |2007 |''హైవే 203'' |మధు కల్పడే | | |- |2007 |''ఇప్పుడే పెళ్ళయ్యింది'' |అను |హిందీ | |- |2007 |''ఎగ్జిట్జ్'' |రవినా | | |- |2009 |''YMI - యే మేరా ఇండియా'' |జెన్నిఫర్ అలీ | | |- |2015 |''కభీ అప్ కభీ డౌన్'' | |} ==టెలివిజన్== {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !పేరు చూపించు !పాత్ర !మూలాలు |- |1998 |''కెప్టెన్ వ్యోమ్'' |"శక్తి" | |- |2001 |''హమ్ పరదేశి హో గయే'' |"మాయ" |<ref name="tvguide.com">{{cite web|title=Hum Pardesi Ho Gaye|url=https://www.tvguide.com/tvshows/hum-pardesi-ho-gaye/953598/|website=TVGuide.com|access-date=2023-11-05|archive-date=2018-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624031223/http://www.tvguide.com/tvshows/hum-pardesi-ho-gaye/953598|url-status=dead}}</ref> |- |2002 |''shhh కోయి హై'' |"అపర్ణ" |} ==వెబ్ సిరీస్== {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !వెబ్ సిరీస్ పేరు !పాత్ర !మూలాలు |- |2018 |''మానసితో సూపర్‌మామ్స్'' (ఎపిసోడ్ 1) |చాట్ షోలో అతిథి |<ref>{{Cite web|title=Perizaad Zorabian is the First Guest on Manasi Parekh's Chat Show|url=https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/perizaad-zorabian-is-the-first-guest-on-manasi-parekh-s/article_4d051372-fd3c-11e7-b060-9f1a36c12beb.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826040629/https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/perizaad-zorabian-is-the-first-guest-on-manasi-parekh-s/article_4d051372-fd3c-11e7-b060-9f1a36c12beb.html|archive-date=26 August 2019|access-date=26 August 2019}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name |1106754}} [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:1973 జననాలు]] 9igi4rl1qg7a18u4205l8c2hepjdlnm 0 392718 4983441 4033154 2026-10-18T00:54:27Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983441 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = బల్లాల సేన | reign = 1160 – 1179 | predecessor = విజయ సేన | successor = లక్ష్మన సేన | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | spouse = రమాదేవి | issue = | father = విజయ సేన | mother = | religion = | dynasty = [[సేనా రాజవంశం]] }}  '''బల్లాల సేన''' లేదా '''బల్లాల్ సేన్''' (1160–1179), ప్రాంతీయ సాహిత్యంలో బల్లాల్ సేన్ అని కూడా పిలుస్తారు, [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలోని]] [[బెంగాల్]] ప్రాంతానికి చెందిన [[సేనా రాజవంశం]] లోరెండవ పాలకుడు. <ref name="bpedia2">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Misra|first=Chitta Ranjan|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Vallalasena|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Vallalasena}}</ref> అతను విజయ సేన యొక్క కుమారుడు. ఇతను గోవింద పాలను ఓడించి [[పాల సామ్రాజ్యం|పాల సామ్రాజ్యాన్ని]] అంతం చేశాడు. <ref name="sen2">{{Cite book|title=A Textbook of Medieval Indian History|last=Sen|first=Sailendra Nath|publisher=Primus Books|year=2013|isbn=978-93-80607-34-4|pages=35–36}}</ref> బల్లాల సేన పశ్చిమ చాళుక్య సామ్రాజ్యం యొక్క యువరాణి రమాదేవిని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఇది సేన పాలకులు దక్షిణ భారతదేశంతో సన్నిహిత సామాజిక సంబంధాన్ని కొనసాగించినట్లు సూచిస్తుంది. <ref>Land of Two Rivers: A History of Bengal from the Mahabharata to Mujib by Nitish K. Sengupta p.51</ref> అతను అత్యంత ప్రసిద్ధ సేన పాలకుడు. మొత్తం రాజ్యాన్ని ఏకీకృతం చేశాడు. అతను ఉత్తర బెంగాల్ విజయాన్ని పూర్తి చేసి ఉండవచ్చు. మగధ రాజ్యం, మిథిలను కూడా జయించి ఉండవచ్చు. బెంగాల్‌లోని ఒక సంప్రదాయం ప్రకారం, బల్లాల సేన యొక్క సామ్రాజ్యం అనేక కూటములుగా కలిగి ఉంది: * వంగ, * వరేంద్ర, * కామరూప, * రార్, * మిథిలా, * ఢిల్లీ * బగ్రీ (పంజాబ్, రాజస్థాన్, హిమాచల్, హర్యాన్వి) <ref name="GL12">Gusain, Lakhan: Reflexives in Bagri. Jawaharlal Nehru University, New Delhi, 1994</ref> <ref name="GL22">Gusain, Lakhan: Limitations of Literacy in Bagri. [[Nicholas Ostler]] & [[Blair Rudes]] (eds.). Endangered Languages and Literacy. Proceedings of the Fourth FEL Conference. University of North Carolina, Charlotte, 21–24 September 2000</ref> <ref name="GL32">Gusain, Lakhan: Bagri Grammar. Munich: Lincom Europa (Languages of the World/Materials, 2000, p. 384</ref> బల్లాల్ సేన్ బెంగాల్ రాజకుటుంబం నుండి వచ్చారు, అతను ఢిల్లీకి వెళ్ళినప్పుడు అతనిని హిందూస్థాన్ చక్రవర్తిగా ప్రకటించబడ్డాడు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ILRAAQAAIAAJ&q=Ballal+sen+delhi&pg=PA41|title=Asiatic Journal and Monthly Register for British and Foreign India, China and Australasia|date=1835|publisher=Wm. H. Allen & Company|language=en}}</ref> కానీ ఈ ప్రాంతం నుండి మనుగడలో ఉన్న రెండు శాసనాలు లేదా అతనికి ఆపాదించబడిన రెండు గొప్ప సాహిత్య రచనలు అయిన '''దన్ సాగర్, అద్భుత సాగర్''', అతని సైనిక విజయాలను సూచించలేదు. మరోవైపు, ఇవి అతని పాండిత్య కార్యకలాపాలు, సామాజిక సంస్కరణలను సూచిస్తాయి. బల్లాల సేన బెంగాల్‌లో సనాతన హిందూ ఆచారాల పునరుద్ధరణతో సంబంధం కలిగి ఉంది, ప్రత్యేకించి బ్రాహ్మణులు, [[బెంగాలీ కాయస్థులు|కాయస్థులలో]] కులాల యొక్క ప్రతిచర్య సంప్రదాయాన్ని స్థాపించడంతో బ్రాహ్మణులు కులీన శ్రోత్రియ సప్తసతిగా వర్గీకరించబడ్డారు; [[బెంగాలీ కాయస్థులు|కాయస్థులు]] పాలకులుగా వర్గీకరించబడ్డారు, కానీ చారిత్రక ప్రామాణికత లేదు. చాళుక్య యువరాణి రమాదేవితో అతని వివాహం, తన తండ్రి నుండి సంక్రమించిన రాజ్యాన్ని కొనసాగించినట్లు సూచిస్తుంది, ఇందులో ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్, మొత్తం పశ్చిమ బెంగాల్, మిథిల అంటే ఉత్తర బీహార్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అద్భుత సాగరలోని ఒక నిగూఢ వృత్తాంతం ప్రకారం, బల్లాల సేన తన రాణితో పాటు, తన వృద్ధాప్యంలో గంగా, యమునా సంగమానికి చేరుకొని తన కుమారుడైన లక్ష్మణ సేనకు రాజ్యాన్ని అప్పగించినట్లు తెలుస్తున్నది. అటుపై లక్ష్మన సేన అతని సాహిత్యాన్ని పూర్తి చేయడం బాధ్యత వహించాడు. సేన ఎపిగ్రాఫ్ ప్రకారం, బల్లాల ఒక రచయిత. ఇతడు 1168లో ''దానసాగరాన్ని'' రచించాడు <ref>[https://www.jstor.org/stable/23496866?seq=21#metadata_info_tab_contents Phyllis Granoff, My Rituals and My Gods: Ritual Exclusiveness in Medieval India, ''Journal of Indian Philosophy'', Vol. 29, No. 1/2, Special issue: Ingalls Festschrift (April 2001), pp. 109-134]</ref>. 1169 లో, అతను ''అద్భుతసాగర'' రచన ప్రారంభించాడు కానీ పూర్తి చేయలేదు. <ref name="bpedia2" /> ''అద్భుతసాగరంలో'', విజయ సేన జీవించి ఉండగానే బల్లాల సేన మిథిలాను జయించినట్లు ప్రస్తావించబడింది. <ref name="bsen">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Chowdhury|first=AM|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Sena Dynasty|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sena_Dynasty|archive-url=https://web.archive.org/web/20180927050612/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sena_Dynasty|archive-date=2018-09-27|access-date=2023-11-21|url-status=dead}}</ref> అంతేకాకుండా అతను ''కులనిజం'' యొక్క అభ్యాసాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. <ref name="bpedia2" /> ==మూలములు== # oh9l6rv5xhvb534ol6m56khhmmox2k2 0 396786 4983516 4651378 2026-10-18T07:37:15Z పెందోర్ ధన్జు 155553 /* గోత్రాలు-పని విభజన */ 4983516 wikitext text/x-wiki '''జంగుబాయి''' ఆదివాసీల ఆరాధ్య దైవం , కుంరం భీం జిల్లా కెరమెరి మండలం కొటాపరందోలి బిడ్ వార్ సమీపంలో [[తెలంగాణ]] , [[మహరాష్ట్ర]] సరిహద్దులో అడవి ప్రాంతంలో జంగుబాయి పుణ్యక్షేత్రం ఉంది.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2024-01-23|title=Minister Seethakka {{!}} జంగుబాయి అమ్మవారిని దర్శించుకున్న మంత్రి సీతక్క|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-seethakka-visited-jangubai-ammavaru-1445285|access-date=2024-03-29|website=www.ntnews.com|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2024-01-22|title=23న జంగుబాయి క్షేత్రానికి మంత్రి సీతక్క|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/komaram-bheem/1925232|access-date=2024-03-29|website=Sakshi|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2022-01-03|title=Asifabad: Adivasis to celebrate Jangubai Jatara from January 4|url=https://telanganatoday.com/asifabad-adivasis-to-celebrate-jangubai-jatara-from-january-4|access-date=2024-03-29|website=Telangana Today|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|last=ABN|date=2022-12-30|title=జంగుబాయి క్షేత్రంలో ఎమ్మెల్యే ఆత్రం సక్కు పూజలు|url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/adilabad/mla-atram-sakku-pujas-at-jangubai-kshetra-980522.html|access-date=2024-03-29|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2024-01-23|title=Minister Seethakka {{!}} జంగుబాయి అమ్మవారిని దర్శించుకున్న మంత్రి సీతక్క|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-seethakka-visited-jangubai-ammavaru-1445285|access-date=2024-03-29|website=www.ntnews.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|last=G|first=Shekhar|date=2024-01-23|title=Seethakka: జంగు బాయి దేవత ఆదివాసుల ఆరాధ్య దైవం|url=https://www.hmtvlive.com/telangana/jangubai-is-the-idol-of-the-tribals-says-seethakka-108695|access-date=2024-12-20|website=www.hmtvlive.com|language=te}}</ref> {{Infobox temple | name = జంగుబాయి పుణ్యక్షేత్రం | image = జంగుబాయి మహాల్.jpg | image_alt = | caption = జంగుబాయి | other_names = | proper_name = | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = [[భారత దేశం]] | state = [[తెలంగాణ]] | district = కుంరం భీం ఆసిఫాబాద్ | location = కోటాపరందోలి | elevation_m = | primary_deity_God = జంగుబాయి | primary_deity_Godess = | utsava_deity_God = | utsava_deity_Godess= | Direction_posture = | Pushakarani = | Vimanam = | Poets = | Prathyaksham = | important_festivals= | architecture = | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} ==చరిత్ర== [[పుష్యమాసం]] లో నెల రోజులపాటు ఆదివాసీలు నియమ నిష్ఠలతో ఉంటు జంగుబాయిని దర్శించుకుంటారు. జంగుబాయి ఒక వెలుగు,చీక‌ట్లను పార‌ద్రోలే దీపాన్ని జంగూబాయి దేవ‌త రూపంగా ఆదివాసులు ఆరాధిస్తారు. దట్టమైన అడవిలో ఓ టోప్లకస న‌ది ప‌క్కన ఎత్తైన కొండ మ‌ధ్యలోని గుహ‌ లోప‌ల కాంతులు వెద‌జ‌ల్లే దీప‌మే జంగుబాయి దేవ‌త‌. ఆ దీపం ఉంచిన స్థల‌మే జంగూబాయి మహాల్.<ref>{{Cite web|last=Desam|first=A. B. P.|title=ఛలో జంగుబాయి జాతర, నెలరోజులు ఇక సందడే - ఏంటి గొప్పతనం?|url=https://telugu.abplive.com/telangana/nizamabad/jangubai-jatara-starts-in-asifabad-district-know-the-tradition-of-tribal-festival-abpp-141858|access-date=2024-04-01|website=ABP Telugu|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2024-01-24|title=అడవి ఒడిలో ఆరాధ్య దైవం|url=https://www.ntnews.com/adilabad/adorable-deity-in-the-lap-of-the-forest-1445825|access-date=2024-04-01|website=www.ntnews.com|language=te}}</ref> == జంగుబాయి దర్శనము== జంగుబాయి పుణ్యక్షేత్రానికి వచ్చిన వారు ముందుగా ఈ టొప్లకాస వద్ద నదిలో తమ ఇంటి దైవాలకు పూజలు చేసి స్నానాలు చేయించి, నలుమూలల (నాలుగు దిక్కులు) దండం పెట్టి మొక్కుతారు. తమ ఇంటి దైవాల ప్రతిమలకు స్నానాలు ఆచరించి పూజలు చేస్తారు.డోలు వాయిద్యాల నడుమ పూజలు చేసి పునకాలతో '''సూపరీలు''' బయలుదేరుతారు. టొప్లకాస నుండి రావుడ్ పేన్ ను దర్శించుకుంటారు. అక్కడ తమ నైవేద్యాలను దైవాల ప్రతిమల గుళ్ళలను పెట్టి మొక్కులు చెల్లించి, అవ్వల్ పేన్ ఆలయంలో పూజలు చేస్తారు. ఈ మూడు స్థలాల్లో పూజలు పూర్తయ్యాకే జంగుబాయిని దర్శించుకుంటారు. అవ్వల్ పేన్ పూజ దర్శనం తర్వాత అక్కడ నుండి జంగుబాయి మహాళ్ వద్దకు చేరుకొని, రాయితాడ్ పేన్ కు పూజలు చేసి జంగుబాయి గుహ‌పైకి ఎక్కి గుహ లోపల జంగుబాయి దీపాన్ని ద‌ర్శించుకుంటారు.<ref>{{Cite web|last=ABN|date=2024-01-29|title=Kumaram Bheem Asifabad: జంగుబాయి ఆలయానికి పోటెత్తిన భక్తులు|url=https://www.andhrajyothy.com/2024/telangana/adilabad/kumaram-bheem-asifabad-devotees-flock-to-jangubai-temple-1203039.html|access-date=2025-02-15|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> జంగుబాయి పూజల అనంతరం అందరు కలిసి తమ తమ కుటుంబాలతో సందడిగా వివిధ రకాల వంటకాలు తయారు చేసి ముందుగా తమ దైవాలకు నైవేద్యం పెట్టి ఆ తరువాత అందరు కలిసి విందు చేస్తారు. స్వచ్చమైన నువ్వుల నూనే ఇప్ప నూనేలతో నైవేద్యం పెట్టాక ఆ నూనెలతోనే మహిళలు వంటకాలు గారేలు, బురేలు చేస్తారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-01-07|title=వైభవంగా జంగుబాయి మహాపూజ|url=https://www.ntnews.com/telangana/magnificent-jangubai-mahapuja-916800|access-date=2024-03-29|website=www.ntnews.com|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|last=kranthi|date=2024-01-24|title=జంగుబాయి జాతరకు సర్వం సిద్ధం..!|url=https://tnewstelugu.com/all-set-for-for-jangubai-fair-jatra-in-asifabad/|access-date=2024-03-29|website=tnewstelugu.com|language=en-US|archive-date=2024-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125083600/https://tnewstelugu.com/all-set-for-for-jangubai-fair-jatra-in-asifabad/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2024-01-14|title=● నేటి నుంచి జంగుబాయి ఉత్సవాలు.. ● తెలంగాణ, మహారాష్ట్ర సరిహద్దుల్లో పుణ్యక్షేత్రం ● ఆరు రాష్ట్రాలకు చెందిన ఆదివాసీల ఆగమనం ● నేనెలరోజుల పాటు పూజలు జాతర ● ఏర్పాట్లు పూర్తి చేసిన కమిటీ నిర్వాహకులు|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/mancherial/1917235|access-date=2024-03-29|website=Sakshi|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2022-01-03|title=Asifabad: Adivasis to celebrate Jangubai Jatara from January 4|url=https://telanganatoday.com/asifabad-adivasis-to-celebrate-jangubai-jatara-from-january-4|access-date=2024-04-01|website=Telangana Today|language=en}}</ref> ==నియమ నిబంధనలు== పుష్య‌మాసంలో నెలవంక క‌నిపించిన రోజు నుండి పుస్య అమ‌వాస్య వ‌ర‌కు ఆదివాసులు ప‌విత్రమాసంగా భావిస్తుంటారు. తమ ఇల్లు, వాకిలి అంత శుభ్రం చేసి ఆవుపేడ‌తో అలుకు చ‌ల్లి ప‌విత్రంగా ఉంచుకుంటారు. నెలరోజుల పాటు ఆదివాసీలు తప్ప ఎవరిళ్ళలోను కనీసం మంచినీళ్ళు కూడా తాగరు.. నెల రోజుల వరకు పాద‌రక్షలు ధ‌రించ‌రు. ఇంటి ఆవ‌ర‌ణ‌లో కూడా అవి లేకుండా చూసుకుంటారు. నిషాపాని మ‌ద్యానికి దూరంగా ఉంటారు. జంగుబాయిని కొలిచే భ‌క్తులు బ‌య‌ట భోజ‌నాలు చేయ‌రు. హోటల్ లో భోజ‌నం, తాగునీరు కూడా ముట్టరు. ఇంటివంట‌కే ప‌రిమితం అవుతారు. జంగూబాయి వ‌ద్దకు వ‌చ్చే భ‌క్తులు చాలా మంది కాలిన‌డ‌క‌నే వ‌స్తుంటారు. దూర ప్రాంతాల వారు వాహనాల్లో వస్తుంటారు. ఈ జంగుబాయి పుణ్యక్షేత్రంలో ముందుగా ఎనిమిది గోత్రాల వారు క‌టోడాలు ప్రక‌టించిన రోజున నియ‌మ‌నిష్టల‌తో జంగుబాయి సన్నిధికి వెళ్లి రాత్రిపూట దీపారాధ‌న కార్యక్రమం నిర్వహించి ప్రత్యేక నైవేద్యం స‌మ‌ర్పిస్తారు. అప్పటి నుండి వారు అక్కడే ఉంటూ నిత్యం హాజ‌ర‌య్యే భ‌క్తుల‌కు ముందుండి సంప్రదాయ పూజ‌లు చేయిస్తారు. భ‌క్తులు న‌డుచుకుంటూ వ‌చ్చే స‌మ‌యంలో ఎక్కడైనా ఆగాల్సి వ‌స్తే పూజా సామ‌గ్రి ఉన్న గంప‌ను ఎక్కడ‌ప‌డితే అక్కడ పెట్టకుండా నేల‌పై మూడు రాళ్లను పేర్చి నీటితో శుభ్రం చేసి గో మూత్రం చ‌ల్లిన త‌ర్వాతే అక్కడ ఉంచుతారు. తమ తమ గ్రామాల నుండి సైతం వారి వారి కుటుంబ దైవాలను జంగుబాయి సన్నిధిలోకి తిసుకొచ్చి గంగ స్నానం చేయించి తమ సాంప్రదాయబద్దంగా పూజలు నిర్వహిస్తారు.<ref>{{Cite web|last=Desam|first=A. B. P.|title=దీపమే ఆదివాసీలకు ఆరాధ్య దైవం - అంతరాష్ట్ర సరిహద్దులో జంగుబాయి జాతర|url=https://telugu.abplive.com/telangana/nizamabad/jangubai-temple-special-story-on-adivasi-pilgrimage-jangubai-jatara-dnn-73409|access-date=2024-04-01|website=ABP Telugu|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Velugu|first=V6|date=2022-01-07|title=అడవితల్లి జాతర|url=https://www.v6velugu.com/adivasis-to-mark-jangubai-jatara-in-asifabad|access-date=2024-04-01|website=V6 Velugu|language=te}}</ref> ==గోత్రాలు-పని విభజన== జంగుబాయి జాత‌ర స‌మ‌యంలో దేవ‌త ర‌క్షణ కోసం ఎనిమిది గోత్రాల‌కు సంబంధించిన తెగ‌లు ప‌నిచేస్తాయి. గోత్రాన్ని బ‌ట్టి ప‌ని విభ‌జ‌న చేసుకుంటూ ముందుకు సాగుతారు. 1.త్రుమం గోత్రం వారు పెద్ద ఇంటి వారు. వీరికి ఆ దేవ‌త ముందు గాధీ పూజ చేసే హ‌క్కు ఉంటుంది. 2. మ‌ర‌ప గోత్రం వారు ప్రధాన పూజారులుగా ఉంటారు. 3.కొడప గోత్రం వారు కారోబారీలుగా ఉంటారు. అంటే గ్రామ పంచాయ‌తీ పెద్దగా వ్యవ‌హ‌రిస్తారు. 4. వేట్టి గోత్రం వారు ప‌టేళ్ల లాగా వ్యవ‌హ‌రిస్తారు. 5.స‌లాం గోత్రం వారు దేవ‌త‌కి చిట్టచివ‌రి పూజ నిర్వహిస్తారు. శుద్ధి కార్యక్రమం కూడా వారే నిర్వహిస్తారు. 6.హెరేకుమ్ర గోత్రం వారు కూడా కొన్ని ప్రత్యేక పూజా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. 7.రాయ్‌సిడాం గోత్రం వారు దేవ‌త‌కి జ‌న్నె విడిచిన ప‌శువుల‌ను మేపుతూ వాటి సంఖ్యను పెంచేలా చూసుకుంటారు. 8. మండాడి గోత్రం వారు దేవ‌స్థానానికి వెళ్లి నాలుగు శాఖ‌ల వారికి , దేవ్బ‌ నర్ కరి ఆన్హుదించన్క‌దూకు . శాలువాతో సత్కరించడం జరుగుతుంది ఎనిమిది గోత్రాల వారు వారి దేవుళ్ళకు సంభందించి వారిని సార్ పేన్ స‌గ అని కూడా అంటారు. == జంగుబాయి దీక్షలు== పుష్య మాసంలో జంగుబాయి దీక్షను నెల రోజుల పాటు వేస్తారు. జంగుబాయి దీక్షల్లో పురుషులు (పసుపు రంగు ) ,స్త్రీలు (తెల్లని వస్త్రాలు) ప్రత్యేకమైన దుస్తులు ధరించి నెల రోజులు నియమ నిష్ఠలతో ఉంటారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-01-15|title=గిరి‘జన’జాతరలు|url=https://www.ntnews.com/adilabad/15-01-2022-adilabad-12-406382|access-date=2024-04-01|website=www.ntnews.com|language=te}}</ref> == జంగుబాయి క్షేత్రానికి ఇలా వెళ్లొచ్చు == జంగుబాయి పుణ్యక్షేత్రానికి కెరమెరి మండలంలోని అనార్ పల్లి మీదుగా ఉమ్రి వంతెన నుంచి పరందోళి మీదుగా, లేదా పరంధోళి సమీపం నుండి ముకదంగూడ గ్రామానికి ఆనుకుని ఉన్న కచ్చ రోడ్డుపై వెళ్లవచ్చు. నార్నూర్ క్రాస్ రోడ్డు నుంచి కొత్తపల్లి మీదుగా, ఆదిలాబాద్ నుంచి లొకారి మీదుగా కూడా జంగుబాయి పుణ్యక్షేత్రానికి వెళ్లేందుకు రోడ్డు సౌకర్యం ఉంది.<ref>{{Citation|last=సాక్షి|title=అమ్మ కరుణించు..|date=2025-01-01|url=https://archive.org/details/0dc-3826a-98f-742b-3a-34da-26e-1bf-9c-7a-3|access-date=2025-01-02}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} [[వర్గం:ఆదిలాబాదు జిల్లా దేవాలయాలు]] a2wcwwd9aorcz62ow7d5twbcgxttgo6 4983540 4983516 2026-10-18T10:03:47Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గిరిజనులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983540 wikitext text/x-wiki '''జంగుబాయి''' ఆదివాసీల ఆరాధ్య దైవం , కుంరం భీం జిల్లా కెరమెరి మండలం కొటాపరందోలి బిడ్ వార్ సమీపంలో [[తెలంగాణ]] , [[మహరాష్ట్ర]] సరిహద్దులో అడవి ప్రాంతంలో జంగుబాయి పుణ్యక్షేత్రం ఉంది.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2024-01-23|title=Minister Seethakka {{!}} జంగుబాయి అమ్మవారిని దర్శించుకున్న మంత్రి సీతక్క|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-seethakka-visited-jangubai-ammavaru-1445285|access-date=2024-03-29|website=www.ntnews.com|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2024-01-22|title=23న జంగుబాయి క్షేత్రానికి మంత్రి సీతక్క|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/komaram-bheem/1925232|access-date=2024-03-29|website=Sakshi|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2022-01-03|title=Asifabad: Adivasis to celebrate Jangubai Jatara from January 4|url=https://telanganatoday.com/asifabad-adivasis-to-celebrate-jangubai-jatara-from-january-4|access-date=2024-03-29|website=Telangana Today|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|last=ABN|date=2022-12-30|title=జంగుబాయి క్షేత్రంలో ఎమ్మెల్యే ఆత్రం సక్కు పూజలు|url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/adilabad/mla-atram-sakku-pujas-at-jangubai-kshetra-980522.html|access-date=2024-03-29|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2024-01-23|title=Minister Seethakka {{!}} జంగుబాయి అమ్మవారిని దర్శించుకున్న మంత్రి సీతక్క|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-seethakka-visited-jangubai-ammavaru-1445285|access-date=2024-03-29|website=www.ntnews.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|last=G|first=Shekhar|date=2024-01-23|title=Seethakka: జంగు బాయి దేవత ఆదివాసుల ఆరాధ్య దైవం|url=https://www.hmtvlive.com/telangana/jangubai-is-the-idol-of-the-tribals-says-seethakka-108695|access-date=2024-12-20|website=www.hmtvlive.com|language=te}}</ref> {{Infobox temple | name = జంగుబాయి పుణ్యక్షేత్రం | image = జంగుబాయి మహాల్.jpg | image_alt = | caption = జంగుబాయి | other_names = | proper_name = | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = [[భారత దేశం]] | state = [[తెలంగాణ]] | district = కుంరం భీం ఆసిఫాబాద్ | location = కోటాపరందోలి | elevation_m = | primary_deity_God = జంగుబాయి | primary_deity_Godess = | utsava_deity_God = | utsava_deity_Godess= | Direction_posture = | Pushakarani = | Vimanam = | Poets = | Prathyaksham = | important_festivals= | architecture = | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} ==చరిత్ర== [[పుష్యమాసం]] లో నెల రోజులపాటు ఆదివాసీలు నియమ నిష్ఠలతో ఉంటు జంగుబాయిని దర్శించుకుంటారు. జంగుబాయి ఒక వెలుగు,చీక‌ట్లను పార‌ద్రోలే దీపాన్ని జంగూబాయి దేవ‌త రూపంగా ఆదివాసులు ఆరాధిస్తారు. దట్టమైన అడవిలో ఓ టోప్లకస న‌ది ప‌క్కన ఎత్తైన కొండ మ‌ధ్యలోని గుహ‌ లోప‌ల కాంతులు వెద‌జ‌ల్లే దీప‌మే జంగుబాయి దేవ‌త‌. ఆ దీపం ఉంచిన స్థల‌మే జంగూబాయి మహాల్.<ref>{{Cite web|last=Desam|first=A. B. P.|title=ఛలో జంగుబాయి జాతర, నెలరోజులు ఇక సందడే - ఏంటి గొప్పతనం?|url=https://telugu.abplive.com/telangana/nizamabad/jangubai-jatara-starts-in-asifabad-district-know-the-tradition-of-tribal-festival-abpp-141858|access-date=2024-04-01|website=ABP Telugu|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2024-01-24|title=అడవి ఒడిలో ఆరాధ్య దైవం|url=https://www.ntnews.com/adilabad/adorable-deity-in-the-lap-of-the-forest-1445825|access-date=2024-04-01|website=www.ntnews.com|language=te}}</ref> == జంగుబాయి దర్శనము== జంగుబాయి పుణ్యక్షేత్రానికి వచ్చిన వారు ముందుగా ఈ టొప్లకాస వద్ద నదిలో తమ ఇంటి దైవాలకు పూజలు చేసి స్నానాలు చేయించి, నలుమూలల (నాలుగు దిక్కులు) దండం పెట్టి మొక్కుతారు. తమ ఇంటి దైవాల ప్రతిమలకు స్నానాలు ఆచరించి పూజలు చేస్తారు.డోలు వాయిద్యాల నడుమ పూజలు చేసి పునకాలతో '''సూపరీలు''' బయలుదేరుతారు. టొప్లకాస నుండి రావుడ్ పేన్ ను దర్శించుకుంటారు. అక్కడ తమ నైవేద్యాలను దైవాల ప్రతిమల గుళ్ళలను పెట్టి మొక్కులు చెల్లించి, అవ్వల్ పేన్ ఆలయంలో పూజలు చేస్తారు. ఈ మూడు స్థలాల్లో పూజలు పూర్తయ్యాకే జంగుబాయిని దర్శించుకుంటారు. అవ్వల్ పేన్ పూజ దర్శనం తర్వాత అక్కడ నుండి జంగుబాయి మహాళ్ వద్దకు చేరుకొని, రాయితాడ్ పేన్ కు పూజలు చేసి జంగుబాయి గుహ‌పైకి ఎక్కి గుహ లోపల జంగుబాయి దీపాన్ని ద‌ర్శించుకుంటారు.<ref>{{Cite web|last=ABN|date=2024-01-29|title=Kumaram Bheem Asifabad: జంగుబాయి ఆలయానికి పోటెత్తిన భక్తులు|url=https://www.andhrajyothy.com/2024/telangana/adilabad/kumaram-bheem-asifabad-devotees-flock-to-jangubai-temple-1203039.html|access-date=2025-02-15|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> జంగుబాయి పూజల అనంతరం అందరు కలిసి తమ తమ కుటుంబాలతో సందడిగా వివిధ రకాల వంటకాలు తయారు చేసి ముందుగా తమ దైవాలకు నైవేద్యం పెట్టి ఆ తరువాత అందరు కలిసి విందు చేస్తారు. స్వచ్చమైన నువ్వుల నూనే ఇప్ప నూనేలతో నైవేద్యం పెట్టాక ఆ నూనెలతోనే మహిళలు వంటకాలు గారేలు, బురేలు చేస్తారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-01-07|title=వైభవంగా జంగుబాయి మహాపూజ|url=https://www.ntnews.com/telangana/magnificent-jangubai-mahapuja-916800|access-date=2024-03-29|website=www.ntnews.com|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|last=kranthi|date=2024-01-24|title=జంగుబాయి జాతరకు సర్వం సిద్ధం..!|url=https://tnewstelugu.com/all-set-for-for-jangubai-fair-jatra-in-asifabad/|access-date=2024-03-29|website=tnewstelugu.com|language=en-US|archive-date=2024-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125083600/https://tnewstelugu.com/all-set-for-for-jangubai-fair-jatra-in-asifabad/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2024-01-14|title=● నేటి నుంచి జంగుబాయి ఉత్సవాలు.. ● తెలంగాణ, మహారాష్ట్ర సరిహద్దుల్లో పుణ్యక్షేత్రం ● ఆరు రాష్ట్రాలకు చెందిన ఆదివాసీల ఆగమనం ● నేనెలరోజుల పాటు పూజలు జాతర ● ఏర్పాట్లు పూర్తి చేసిన కమిటీ నిర్వాహకులు|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/mancherial/1917235|access-date=2024-03-29|website=Sakshi|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2022-01-03|title=Asifabad: Adivasis to celebrate Jangubai Jatara from January 4|url=https://telanganatoday.com/asifabad-adivasis-to-celebrate-jangubai-jatara-from-january-4|access-date=2024-04-01|website=Telangana Today|language=en}}</ref> ==నియమ నిబంధనలు== పుష్య‌మాసంలో నెలవంక క‌నిపించిన రోజు నుండి పుస్య అమ‌వాస్య వ‌ర‌కు ఆదివాసులు ప‌విత్రమాసంగా భావిస్తుంటారు. తమ ఇల్లు, వాకిలి అంత శుభ్రం చేసి ఆవుపేడ‌తో అలుకు చ‌ల్లి ప‌విత్రంగా ఉంచుకుంటారు. నెలరోజుల పాటు ఆదివాసీలు తప్ప ఎవరిళ్ళలోను కనీసం మంచినీళ్ళు కూడా తాగరు.. నెల రోజుల వరకు పాద‌రక్షలు ధ‌రించ‌రు. ఇంటి ఆవ‌ర‌ణ‌లో కూడా అవి లేకుండా చూసుకుంటారు. నిషాపాని మ‌ద్యానికి దూరంగా ఉంటారు. జంగుబాయిని కొలిచే భ‌క్తులు బ‌య‌ట భోజ‌నాలు చేయ‌రు. హోటల్ లో భోజ‌నం, తాగునీరు కూడా ముట్టరు. ఇంటివంట‌కే ప‌రిమితం అవుతారు. జంగూబాయి వ‌ద్దకు వ‌చ్చే భ‌క్తులు చాలా మంది కాలిన‌డ‌క‌నే వ‌స్తుంటారు. దూర ప్రాంతాల వారు వాహనాల్లో వస్తుంటారు. ఈ జంగుబాయి పుణ్యక్షేత్రంలో ముందుగా ఎనిమిది గోత్రాల వారు క‌టోడాలు ప్రక‌టించిన రోజున నియ‌మ‌నిష్టల‌తో జంగుబాయి సన్నిధికి వెళ్లి రాత్రిపూట దీపారాధ‌న కార్యక్రమం నిర్వహించి ప్రత్యేక నైవేద్యం స‌మ‌ర్పిస్తారు. అప్పటి నుండి వారు అక్కడే ఉంటూ నిత్యం హాజ‌ర‌య్యే భ‌క్తుల‌కు ముందుండి సంప్రదాయ పూజ‌లు చేయిస్తారు. భ‌క్తులు న‌డుచుకుంటూ వ‌చ్చే స‌మ‌యంలో ఎక్కడైనా ఆగాల్సి వ‌స్తే పూజా సామ‌గ్రి ఉన్న గంప‌ను ఎక్కడ‌ప‌డితే అక్కడ పెట్టకుండా నేల‌పై మూడు రాళ్లను పేర్చి నీటితో శుభ్రం చేసి గో మూత్రం చ‌ల్లిన త‌ర్వాతే అక్కడ ఉంచుతారు. తమ తమ గ్రామాల నుండి సైతం వారి వారి కుటుంబ దైవాలను జంగుబాయి సన్నిధిలోకి తిసుకొచ్చి గంగ స్నానం చేయించి తమ సాంప్రదాయబద్దంగా పూజలు నిర్వహిస్తారు.<ref>{{Cite web|last=Desam|first=A. B. P.|title=దీపమే ఆదివాసీలకు ఆరాధ్య దైవం - అంతరాష్ట్ర సరిహద్దులో జంగుబాయి జాతర|url=https://telugu.abplive.com/telangana/nizamabad/jangubai-temple-special-story-on-adivasi-pilgrimage-jangubai-jatara-dnn-73409|access-date=2024-04-01|website=ABP Telugu|language=te}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Velugu|first=V6|date=2022-01-07|title=అడవితల్లి జాతర|url=https://www.v6velugu.com/adivasis-to-mark-jangubai-jatara-in-asifabad|access-date=2024-04-01|website=V6 Velugu|language=te}}</ref> ==గోత్రాలు-పని విభజన== జంగుబాయి జాత‌ర స‌మ‌యంలో దేవ‌త ర‌క్షణ కోసం ఎనిమిది గోత్రాల‌కు సంబంధించిన తెగ‌లు ప‌నిచేస్తాయి. గోత్రాన్ని బ‌ట్టి ప‌ని విభ‌జ‌న చేసుకుంటూ ముందుకు సాగుతారు. 1.త్రుమం గోత్రం వారు పెద్ద ఇంటి వారు. వీరికి ఆ దేవ‌త ముందు గాధీ పూజ చేసే హ‌క్కు ఉంటుంది. 2. మ‌ర‌ప గోత్రం వారు ప్రధాన పూజారులుగా ఉంటారు. 3.కొడప గోత్రం వారు కారోబారీలుగా ఉంటారు. అంటే గ్రామ పంచాయ‌తీ పెద్దగా వ్యవ‌హ‌రిస్తారు. 4. వేట్టి గోత్రం వారు ప‌టేళ్ల లాగా వ్యవ‌హ‌రిస్తారు. 5.స‌లాం గోత్రం వారు దేవ‌త‌కి చిట్టచివ‌రి పూజ నిర్వహిస్తారు. శుద్ధి కార్యక్రమం కూడా వారే నిర్వహిస్తారు. 6.హెరేకుమ్ర గోత్రం వారు కూడా కొన్ని ప్రత్యేక పూజా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. 7.రాయ్‌సిడాం గోత్రం వారు దేవ‌త‌కి జ‌న్నె విడిచిన ప‌శువుల‌ను మేపుతూ వాటి సంఖ్యను పెంచేలా చూసుకుంటారు. 8. మండాడి గోత్రం వారు దేవ‌స్థానానికి వెళ్లి నాలుగు శాఖ‌ల వారికి , దేవ్బ‌ నర్ కరి ఆన్హుదించన్క‌దూకు . శాలువాతో సత్కరించడం జరుగుతుంది ఎనిమిది గోత్రాల వారు వారి దేవుళ్ళకు సంభందించి వారిని సార్ పేన్ స‌గ అని కూడా అంటారు. == జంగుబాయి దీక్షలు== పుష్య మాసంలో జంగుబాయి దీక్షను నెల రోజుల పాటు వేస్తారు. జంగుబాయి దీక్షల్లో పురుషులు (పసుపు రంగు ) ,స్త్రీలు (తెల్లని వస్త్రాలు) ప్రత్యేకమైన దుస్తులు ధరించి నెల రోజులు నియమ నిష్ఠలతో ఉంటారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-01-15|title=గిరి‘జన’జాతరలు|url=https://www.ntnews.com/adilabad/15-01-2022-adilabad-12-406382|access-date=2024-04-01|website=www.ntnews.com|language=te}}</ref> == జంగుబాయి క్షేత్రానికి ఇలా వెళ్లొచ్చు == జంగుబాయి పుణ్యక్షేత్రానికి కెరమెరి మండలంలోని అనార్ పల్లి మీదుగా ఉమ్రి వంతెన నుంచి పరందోళి మీదుగా, లేదా పరంధోళి సమీపం నుండి ముకదంగూడ గ్రామానికి ఆనుకుని ఉన్న కచ్చ రోడ్డుపై వెళ్లవచ్చు. నార్నూర్ క్రాస్ రోడ్డు నుంచి కొత్తపల్లి మీదుగా, ఆదిలాబాద్ నుంచి లొకారి మీదుగా కూడా జంగుబాయి పుణ్యక్షేత్రానికి వెళ్లేందుకు రోడ్డు సౌకర్యం ఉంది.<ref>{{Citation|last=సాక్షి|title=అమ్మ కరుణించు..|date=2025-01-01|url=https://archive.org/details/0dc-3826a-98f-742b-3a-34da-26e-1bf-9c-7a-3|access-date=2025-01-02}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} [[వర్గం:ఆదిలాబాదు జిల్లా దేవాలయాలు]] [[వర్గం:గిరిజనులు]] dysevrc4k2eny8fe3bolgoezl1zf7c5 0 396855 4983566 4958665 2026-10-18T11:41:35Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 2 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983566 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=మతాంగిని హజ్రా|image="Gandhi Buri" - Matangini Hazra.jpg|caption=|birth_name=మాతంగిని మైటీ|birth_date={{birth date|df=yes|1870|10|19}}|birth_place=[[తమ్లుక్]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ఇప్పుడు [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]])|movement=[[Salt March|శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం]]<br />చౌకీదారీ పన్ను బంద్ ఉద్యమం<br />[[క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం]]|death_cause=బ్రిటీష్ పోలీసుల కాల్పుల్లో మూడు సార్లు కాల్పులు|death_date={{death date and age|df=yes|1942|9|29|1869|11|17}}|death_place=తమ్లుక్, బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ, బ్రిటిష్ ఇండియా|known_for=మానవతావాది <br /> [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో]] ఉద్యమకారిణి, అమరురాలు}} '''మాతంగిని హజ్రా''' (అక్టోబర్ 19, 1870 - సెప్టెంబర్ 29, 1942<ref>{{Cite web|date=2010-09-29|title=মাতঙ্গিনী হাজরা|url=http://www.amardeshonline.com/pages/details/2010/09/29/46101|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120001023/http://www.amardeshonline.com/pages/details/2010/09/29/46101|archive-date=20 January 2016|access-date=2012-10-03|publisher=Amardeshonline.com}}</ref> ) [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం]]<nowiki/>లో పాల్గొన్న భారతీయ విప్లవకారిణి. 1942 సెప్టెంబరు 29 న తమ్లుక్ ఠాణాను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి సమర్ పరిషత్ (వార్ కౌన్సిల్) ఏర్పాటు చేసిన ఐదు బ్యాచ్ వాలంటీర్లలో (విద్యుత్ బాహిని) ఆమె నాయకత్వం వహిస్తుండగా, ఆమె పోలీసు స్టేషన్ ముందు [[బ్రిటిష్ ఇండియా|బ్రిటిష్ ఇండియ]]<nowiki/>న్ పోలీసులచే కాల్చి చంపబడింది, మిడ్నాపూర్లో మొదటి "క్విట్ ఇండియా" ఉద్యమ అమరురాలు. ఆమె బలమైన గాంధేయవాది, ఆమెను ప్రేమగా గాంధీ బురి అని, బెంగాలీ అంటే "వృద్ధ మహిళ గాంధీ" అని పిలిచేవారు. <ref>{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Amin|first=Sonia|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Hazra, Matangini|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Hazra,_Matangini}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NyE3EAAAQBAJ|title=History of India & Abroad|last=Simlandy|first=Sagar|last2=Mandal|first2=Ganesh Kr|date=2021-07-07|publisher=BFC Publications|isbn=978-93-90880-20-1|pages=169|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Bhowal|first=Sayantika|date=2021-09-29|title=The Story Of Matangini Hazra, Fondly Known As 'Gandhi Buri'|url=https://www.digpu.com/india-news/story-of-matangini-hazra-gandhi-buri|access-date=2022-07-21|website=www.digpu.com|language=en|archive-date=2022-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625161020/https://www.digpu.com/india-news/story-of-matangini-hazra-gandhi-buri|url-status=dead}}</ref> [[దస్త్రం:Stamp_of_India_-_2002_-_Colnect_158283_-_Tamralipta_Jatiya_Sarkar_-_Matangini_Hazra.jpeg|thumb| తామ్రలిప్త జాతీయ సర్కార్ 60 సంవత్సరాల వేడుకలను జరుపుకుంటున్న భారతదేశం స్టాంపుపై మాతంగిని హజ్రా]] == జీవితం తొలి దశలో == ఆమె 1870 లో [[తమ్లుక్]] సమీపంలోని హోగ్లా గ్రామంలోని ఒక [[మహిష్య]] కుటుంబంలో జన్మించిందని, <ref>{{Cite book|title=Dictionary of Martyrs: India's Freedom Struggle (1857-1947) vol. 4|publisher=Indian Council of Historical Research|year=2018|location=New Delhi|pages=254|language=en}}</ref> ఆమె ఒక పేద రైతు కుమార్తె కాబట్టి, ఆమె అధికారిక విద్యను పొందలేదని మినహా ఆమె ప్రారంభ జీవితం గురించి పెద్దగా తెలియదు. <ref>{{Cite book|title=Freedom Movement in Midnapore|last=Maity|first=Sachindra|publisher=Firma, K.L.|year=1975|location=Calcutta|pages=112–113}}</ref> ఆమెకు చిన్నతనంలోనే (12 సంవత్సరాల వయస్సులో) వివాహం జరిగింది, ఆమె భర్త పేరు త్రిలోచన్ హజ్రా, ఆమె పద్దెనిమిదేళ్ల వయస్సులో సంతానం కలగకుండా వితంతువు అయింది. ఆమె మామగారి గ్రామం తమ్లుక్ ఠాణాకు చెందిన అలినన్. <ref name="Banglapedia" /> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=X5aYvBs7iGIC|title=Encyclopaedia of Gender Equality Through Women Empowerment|last=Majumdar|first=Maya|date=2005|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-548-6|pages=231|language=en}}</ref> == స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్గొనడం == మాతంగినీ హజ్రా గాంధేయవాదిగా భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. <ref name="Freedom" /> మిడ్నాపూర్ లో స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో చెప్పుకోదగిన లక్షణం మహిళల భాగస్వామ్యం.<ref name="Local">{{Cite book|title=Local Politics and Indian Nationalism: Midnapur (1919-1944)|last=Chakrabarty|first=Bidyut|publisher=Manohar|year=1997|location=New Delhi|pages=}}</ref> 1930లో లో పాల్గొని ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించినందుకు అరెస్టయ్యారు. వెంటనే ఆమెను విడుదల చేశారు, కానీ ఆ తర్వాత 'చౌకీదారీ టాక్స్ బంద్' (చౌకీదారీ పన్ను రద్దు) ఉద్యమంలో పాల్గొని, ఉద్యమంలో పాల్గొన్న వారిని శిక్షించడానికి గవర్నర్ చట్టవిరుద్ధంగా కోర్టును ఏర్పాటు చేయడాన్ని నిరసిస్తూ నినాదాలు చేస్తూ కోర్టు భవనం వైపు కవాతు చేస్తుండగా, మాతంగినిని మళ్లీ అరెస్టు చేశారు. ఆమెకు ఆరు నెలల జైలు శిక్ష విధించి [[బహరాంపూర్]] జైలుకు తరలించారు. <ref name="Banglapedia" /> మళ్లీ ఆమెను ఆరు నెలల పాటు బహరాంపూర్ జైలులో ఉంచారు. విడుదలైన తరువాత, ఆమె [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] లో క్రియాశీల సభ్యురాలిగా మారి, తన స్వంత ఖాదీని తిప్పడం ప్రారంభించింది. 1933లో శ్రీరాంపూర్ లో జరిగిన ఉపవిభాగ కాంగ్రెస్ సమావేశానికి హాజరైన ఆమె పోలీసుల లాఠీచార్జిలో గాయపడ్డారు. <ref name="Banglapedia" /> == సామాజిక సేవ == 1930వ దశకంలో, హజ్రా తన శారీరక స్థితి తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, అస్పృశ్యులకు సహాయం చేయడానికి జైలు నుండి విడుదలైన వెంటనే తన సామాజిక సేవకు తిరిగి వెళ్ళింది<ref name=":0">{{Cite web|date=2020-03-08|title=Matangini Hazra: Flag in hand, the 73-year-old walked into a barrage of bullets|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/matangini-hazra-flag-in-hand-the-73-year-old-walked-into-a-barrage-of-bullets-6304808/|access-date=2022-07-21|website=The Indian Express|language=en}}</ref>. ఎల్లప్పుడూ మానవతా దృక్పథంతో నిమగ్నమైన ఆమె, ఈ ప్రాంతంలో అంటువ్యాధి రూపంలో మశూచి చెలరేగినప్పుడు బాధిత పురుషులు, మహిళలు, పిల్లల మధ్య పనిచేసింది. <ref name="Banglapedia" /> == క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొనడం == [[క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం]]<nowiki/>లో భాగంగా కాంగ్రెస్ సభ్యులు మేదినీపూర్ జిల్లాలోని వివిధ పోలీస్ స్టేషన్లు, ఇతర ప్రభుత్వ కార్యాలయాలను తమ ఆధీనంలోకి తీసుకోవాలని భావించారు. <ref name="Banglapedia" />జిల్లాలో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వాన్ని కూలదోసి స్వతంత్ర భారత రాష్ట్రాన్ని స్థాపించడంలో ఇది ఒక అడుగు. ఆ సమయంలో 72 ఏళ్ల హజ్రా తమ్లుక్ పోలీస్ స్టేషన్ ను స్వాధీనం చేసుకోవాలనే ఉద్దేశంతో ఆరు వేల మంది మద్దతుదారులతో, ఎక్కువగా మహిళా వాలంటీర్లతో ఊరేగింపు నిర్వహించారు. <ref name="Freedom" /> <ref name="Local" /> ఊరేగింపు పట్టణ శివార్లకు చేరుకోగానే 144 సెక్షన్ కింద వారిని రద్దు చేయాలని క్రౌన్ పోలీసులు ఆదేశించారు<ref name="Freedom" />. ఆమె ముందుకు వస్తుండగా [[హజ్రా]]<nowiki/>పై ఓసారి కాల్పులు జరిగాయి.<ref name="Freedom" /> దీంతో ఆమె ముందుకు వచ్చి జనంపై కాల్పులు జరపొద్దని పోలీసులకు విజ్ఞప్తి చేసినట్లు తెలుస్తోంది. <ref name="Banglapedia" /> సమాంతర తమ్లుక్ జాతీయ ప్రభుత్వానికి చెందిన ''బిప్లబి'' వార్తాపత్రిక ఇలా వ్యాఖ్యానించింది: {{Quote|క్రిమినల్ కోర్టు భవనానికి ఉత్తరం నుండి మాతంగిని ఒక ఊరేగింపుకు నాయకత్వం వహించింది; కాల్పులు ప్రారంభమైన తరువాత కూడా, ఆమె త్రివర్ణ పతాకంతో ముందుకు సాగుతూ, వాలంటీర్లందరినీ విడిచిపెట్టింది. పోలీసులు ఆమెను మూడుసార్లు కాల్చి చంపారు. నుదుటిపై, రెండు చేతులకు గాయాలున్నప్పటికీ ఆమె పాదయాత్ర కొనసాగించింది.<ref name="Local"/>}} ఆమెను పదేపదే కాల్చిచంపడంతో ఆమె 'మాతృభూమికి జై' అంటూ [[వందేమాతరం]] అంటూ నినదించారు. భారత జాతీయ పతాకాన్ని ఎత్తుకుని ఇంకా ఎగురుతూ ఆమె మరణించింది. <ref name="Banglapedia">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Amin|first=Sonia|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Hazra, Matangini|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Hazra,_Matangini}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Freedom">{{Cite book|title=Freedom Movement in Midnapore|last=Maity|first=Sachindra|publisher=Firma, K.L.|year=1975|location=Calcutta|pages=112–113}}</ref> <ref name="Local2">{{Cite book|title=Local Politics and Indian Nationalism: Midnapur (1919-1944)|last=Chakrabarty|first=Bidyut|publisher=Manohar|year=1997|location=New Delhi|page=167}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VJpfDwAAQBAJ|title=100 Desi Stories Series|last=Hallegua|first=Madhur Zakir|date=2018-05-28|publisher=Jaico Publishing House|isbn=978-93-86867-14-8|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pFtuEAAAQBAJ|title=Mist of the Forbidden Forest|last=Vashishth|first=Himankshi|date=2022-05-06|publisher=True Dreamster|pages=71|language=en}}</ref> == వారసత్వం == [[దస్త్రం:Kolkata_Matangini_Hazra.jpg|కుడి|thumb|251x251px| కోల్‌కతాలోని మైదాన్‌లో హజ్రా విగ్రహం]] సమాంతర తమ్లుక్ ప్రభుత్వం ఆమె "తన దేశం కోసం చేసిన త్యాగాన్ని" ప్రశంసించడం ద్వారా బహిరంగ తిరుగుబాటును ప్రేరేపించింది, గాంధీ అభ్యర్థన మేరకు 1944 లో రద్దు చేయబడే వరకు మరో రెండు సంవత్సరాలు పనిచేయగలిగింది.<ref name="Local2" /> భారతదేశం 1947 లో స్వాతంత్ర్యం పొందింది, కోల్కతాలోని హజ్రా రోడ్ పొడవైన ప్రాంతంతో సహా అనేక పాఠశాలలు, కాలనీలు, వీధులకు హజ్రా పేరు పెట్టారు. <ref name=":0" /> స్వతంత్ర భారతదేశంలోని కోల్కతాలో ఏర్పాటు చేసిన మొదటి మహిళ విగ్రహం 1977 లో హజ్రాది. <ref name="statue">{{Cite web|last=catchcal.com|year=2006|title=At first in Kolkata|url=http://www.catchcal.com/kaleidoscope/at_first_calcutta/f.asp|access-date=2006-09-29}}</ref>తమ్లుక్ లో ఆమె హత్యకు గురైన ప్రదేశంలో ఇప్పుడు ఒక విగ్రహం ఉంది. <ref name="Haldia">{{Cite web|last=Haldia Development Authority|year=2006|title=Haldia Development Authority|url=http://www.hdaindia.com/tourism.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061031054728/http://www.hdaindia.com/tourism.htm|archive-date=31 October 2006|access-date=2006-09-29}}</ref> 2002 లో, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం అరవై సంవత్సరాలు, తమ్లుక్ జాతీయ ప్రభుత్వం ఏర్పడిన సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని, భారత తపాలా శాఖ మాతంగిని హజ్రా చిత్రంతో ఐదు [[భారతీయ ఒక రూపాయి నోటు|రూపాయల]] పోస్టల్ స్టాంపును విడుదల చేసింది. 2015 లో షాహిద్ మాతంగిని హజ్రా గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఫర్ ఉమెన్ [[పూర్భా మేదినిపూర్ జిల్లా|పుర్బా మేదినీపూర్‌]] లోని తమ్లుక్ లో స్థాపించబడింది.<ref name=":0" /> == ఇది కూడ చూడండి == * సాహిద్ మాతంగిని (కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ బ్లాక్) * సాహిద్ మాతంగిని రైల్వే స్టేషన్ == ప్రస్తావనలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1942 మరణాలు]] [[వర్గం:1870 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా ఉద్యమకారులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ ప్రజలు]] [[వర్గం:భారత మహిళా స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ విప్లవకారులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ ఉద్యమకారులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళలు]] lhm9qgu5klq7gsbe2r8v3axwyv6pakf 0 399326 4983319 4137020 2026-10-17T14:55:25Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983319 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''పాకిస్తాన్ కంబైన్డ్ స్కూల్స్ క్రికెట్ టీమ్''' అనేది [[పాకిస్తాన్]] దేశీయ [[క్రికెట్]] జట్టు. 1954-55 సీజన్‌లో పర్యాటక భారత టెస్ట్ జట్టుతో ఒక [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] మ్యాచ్ ఆడింది. క్రికెట్ చరిత్రలో పాఠశాలల జట్టుకు ఫస్ట్ క్లాస్ హోదా లభించిన ఏకైక సందర్భం ఇదే. == మ్యాచ్ == 1955 ఫిబ్రవరి 22 నుండి 24 వరకు [[కరాచీ జింఖానా|కరాచీ జింఖానా గ్రౌండ్‌లో]] జరిగిన ఈ మ్యాచ్ ఐదవ టెస్ట్‌కు ముందు పర్యటనలో చివరి మ్యాచ్. తొలుత బ్యాటింగ్ చేసిన భారత్ రెండో రోజు 5 వికెట్ల నష్టానికి 352 పరుగుల వద్ద డిక్లేర్ చేసింది. పాకిస్తాన్ కంబైన్డ్ స్కూల్స్ 9 వికెట్ల నష్టానికి 267 డిక్లేర్ చేయగా, అందులో కెప్టెన్ [[హనీఫ్ మొహమ్మద్|హనీఫ్ మహ్మద్]] 163 పరుగులు చేశాడు. మూడవ (చివరి) రోజు మిగిలి ఉన్న స్వల్ప వ్యవధిలో, భారత జట్టు 2 వికెట్ల నష్టానికి 36 పరుగులు చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Pakistan Combined Schools v Indians 1954-55|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/21/21444.html|access-date=30 May 2016|publisher=CricketArchive}}</ref> == జట్టు == * హనీఫ్ మహ్మద్ (20 ఏళ్లు) (కెప్టెన్) * పర్వేజ్ అక్తర్ * అన్వర్ ఇలాహి (వయస్సు 17 నుండి 19) * గఫార్ ఖాన్ (14) * [[వాలిస్ మాథియాస్|వాలిస్ మథియాస్]] (19) * మహ్మద్ మునాఫ్ (19) * అహ్మద్ ముస్తఫా (10) * ఖలీల్ రాణా (14) * అబ్దుర్ రషీద్ * సలీముద్దీన్ (12) * జియావుల్లా (18) హనీఫ్ మొహమ్మద్ ఇప్పటికే పాకిస్తాన్ మొత్తం 13 [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు]] ఆడాడు. మరో ఇద్దరు జట్టు సభ్యులు, [[వాలిస్ మాథియాస్|వాలిస్ మథియాస్]], మొహమ్మద్ మునాఫ్ తర్వాత టెస్ట్ క్రికెట్ ఆడారు. జట్టులోని వారందరికీ ఆ తర్వాత ఫస్ట్-క్లాస్ కెరీర్‌లు ఉన్నాయి. మ్యాచ్ జరిగే సమయానికి కేవలం 10 ఏళ్ల వయస్సు ఉన్న అహ్మద్ ముస్తఫా, "వాస్తవానికి దాదాపు 15 ఏళ్లు" అని తర్వాత వెల్లడించాడు.<ref>''[[Wisden Cricketers' Almanack|Wisden]]'' 2014, p. 191.</ref> == తర్వాత మ్యాచ్ == పాకిస్తాన్ కంబైన్డ్ స్కూల్స్ 1955–56లో ఎంసిసికి వ్యతిరేకంగా రెండు రోజుల మ్యాచ్ కూడా ఆడింది. అది కూడా డ్రా అయింది. తొలి మ్యాచ్‌లోని ఐదుగురు ఈ మ్యాచ్‌లోనూ ఆడారు.<ref>{{Cite web|title=Pakistan Combined Schools v MCC 1955-56|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/137/137367.html|access-date=30 May 2016|publisher=CricketArchive}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * క్రికెట్ ఆర్కైవ్‌లో [https://cricketarchive.com/Archive/Teams/1/1073/1073.html పాకిస్థాన్ కంబైన్డ్ స్కూల్స్] * [http://www.cricketcountry.com/articles/when-10-year-old-ahmed-mustafa-made-his-first-class-debut-365328 "10 ఏళ్ల అహ్మద్ ముస్తఫా ఫస్ట్ క్లాస్ అరంగేట్రం చేసినప్పుడు"] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[వర్గం:పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్లు]] 9p5w9twkopytf4tpdm1zepfwr48xlqp 0 404731 4983427 4609875 2026-10-17T22:34:32Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983427 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} '''ఫెన్నీ మే వార్డ్ బిర్క్ హెడ్''' (నీ వార్డ్; ఫిబ్రవరి 28, 1935 - ఫిబ్రవరి 9, 2022) యు.ఎస్ కమ్యూనిటీ ఆర్గనైజర్, జడ్జి, రాజకీయ నాయకురాలు. 1980, 1990 లలో, ఆమె స్నో హిల్, మేరీల్యాండ్, వర్సెస్టర్ కౌంటీ, మేరీల్యాండ్ వివక్షాపూరిత ఎన్నికల వ్యవస్థలను విజయవంతంగా సవాలు చేసిన పిటిషనర్. 1987 లో, ఆమె స్నో హిల్ లో మొదటి ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ టౌన్ కౌన్సిలర్ అయ్యారు. 1998లో మేరీల్యాండ్ తూర్పు తీరంలో మేయర్ గా పనిచేసిన తొలి నల్లజాతి మహిళగా రికార్డు సృష్టించారు. 1998 నుండి 2002 వరకు, ఆమె వోర్సెస్టర్ కౌంటీలోని అనాథల కోర్టులో న్యాయమూర్తిగా పనిచేశారు, ఈ ఘనత సాధించిన మొదటి నల్లజాతి వ్యక్తి. == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == బిర్క్ హెడ్ ఫిబ్రవరి 28, 1935న బీట్రిస్ జెనీవా (నీ డ్రమ్మండ్), ఫ్రాంక్ జేమ్స్ వార్డ్ సీనియర్ దంపతులకు జన్మించింది<ref name=":42">{{Cite web|last=Bester|first=Nehemiah|date=2022-02-11|title=23 Civil Rights Heroes from Maryland You Need to Know {{!}} ACLU of Maryland {{!}} ACLU of Maryland exists to empower Marylanders to exercise their rights so that the law values and uplifts their humanity.|url=https://www.aclu-md.org/en/news/23-civil-rights-heroes-maryland-you-need-know|access-date=2023-07-15|website=www.aclu-md.org|language=en|archive-date=2023-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705234612/https://www.aclu-md.org/en/news/23-civil-rights-heroes-maryland-you-need-know|url-status=dead}}</ref>. మేరీల్యాండ్ స్టేట్ కాలేజ్, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ మేరీల్యాండ్, కాలేజ్ పార్క్ లలో శిక్షణ పూర్తి చేశారు. ఫిలడెల్ఫియాలోని అపెక్స్ బ్యూటీ స్కూల్ ఆఫ్ కాస్మెటాలజీలో కూడా చదువుకుంది. వర్-విక్ కమ్యూనిటీ కాలేజీ నుంచి జెరియాట్రిక్ నర్సింగ్ లో సర్టిఫికెట్ పూర్తి చేశారు.<ref name=":52">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-times-birckhead-keeps-busy-wit/127595153/|title=Birckhead keeps busy with public service work, family|last=Dennis|first=Cecelia G.|date=1989-03-01|work=The Daily Times|access-date=2023-07-15|pages=42|via=Newspapers.com}}</ref> == కెరీర్ == బిర్క్ హెడ్ ఎన్నికల పరిశీలకురాలిగా పనిచేశారు, తరువాత ఓటరు నమోదు కోసం కమ్యూనిటీ ఆర్గనైజర్ అయ్యారు.<ref name=":53">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-times-birckhead-keeps-busy-wit/127595153/|title=Birckhead keeps busy with public service work, family|last=Dennis|first=Cecelia G.|date=1989-03-01|work=The Daily Times|access-date=2023-07-15|pages=42|via=Newspapers.com}}</ref><ref name=":03">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/1993/11/13/view-of-county-varies-depending-on-race/f068f015-ccee-42f4-a921-1f83bbd1966e/|title=View of county varies depending on race|last=Meyer|first=Eugene L.|date=1993-11-13|newspaper=Washington Post|access-date=2023-07-15|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref><ref name=":12">{{Cite book|title=James Lee Purnell Jr.: Memories of Struggles and Progress in a Segregated Worcester County, Maryland|last1=Chase|first1=Kimberly A.|last2=Purnell Jr|first2=James L.|date=2017|publisher=[[Lulu.com]]|isbn=978-0-9772822-6-5|page=83|language=en}}</ref>. 1985 లో, అమెరికన్ సివిల్ లిబర్టీస్ యూనియన్ (ఎసిఎల్యు) మద్దతుతో, మేరీల్యాండ్లోని స్నో హిల్ పట్టణానికి వ్యతిరేకంగా దావా వేసిన ఏడుగురు పిటిషనర్లలో బిర్క్హెడ్, జేమ్స్ లీ పుర్నెల్ జూనియర్ ఉన్నారు. జోసెఫ్ హెచ్ యంగ్ ఈ కేసును విచారించారు. స్నో హిల్ 74 శాతం నల్లజాతీయుల మెజారిటీ ఉన్న పశ్చిమ జిల్లాతో సహా మూడు జిల్లాలను స్థాపించింది. మే 1987 లో, బ్రిక్ హెడ్ పశ్చిమ జిల్లాకు ఎన్నికయ్యారు, టౌన్ కౌన్సిల్ కు ఎన్నికైన మొదటి ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ అయ్యారు. మండలి కార్యదర్శిగా కూడా పనిచేశారు. బ్రిక్ హెడ్ 1997 వరకు ఆరుసార్లు తిరిగి ఎన్నికయ్యారు. 1990 లలో, వోర్సెస్టర్ కౌంటీ ఎన్నికల వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా మేరీల్యాండ్ ఎసిఎల్యుతో విజయవంతమైన దావా వేసిన ఐదుగురు పిటిషనర్లలో బిర్క్హెడ్ ఒకరు. ఆమె ఒక్కతే మహిళా పిటిషనర్. 1990 ల చివరలో, ఆమె ఎడ్వర్డ్ లీకి కమిషనర్ ప్రచార కోశాధికారిగా ఉన్నారు.<ref name=":22">{{Cite book|title=The road to Jim Crow: the African American struggle on Maryland's Eastern Shore, 1860-1915|url=https://archive.org/details/roadtojimcrowafr0000brow|last=Brown|first=C. Christopher|date=2016|publisher=[[Maryland Historical Society]]|others=Internet Archive|isbn=978-0-9965944-1-7|location=Baltimore|pages=[https://archive.org/details/roadtojimcrowafr0000brow/page/303 303]–304}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|title=James Lee Purnell Jr.: Memories of Struggles and Progress in a Segregated Worcester County, Maryland|last1=Chase|first1=Kimberly A.|last2=Purnell Jr|first2=James L.|date=2017|publisher=[[Lulu.com]]|isbn=978-0-9772822-6-5|page=83|language=en}}</ref> 1998 లో క్రెయిగ్ జాన్సన్ పదవి నుండి తొలగించబడిన తరువాత, కౌన్సిలర్ బిర్క్ హెడ్ కొంతకాలం స్నో హిల్ తాత్కాలిక మేయర్ గా పనిచేశారు. దీంతో మేరీల్యాండ్ తూర్పు తీరంలో తొలి నల్లజాతి మహిళా మేయర్ గా గుర్తింపు పొందారు. అదే సంవత్సరం తరువాత, డెమొక్రాట్ అయిన బిర్క్ హెడ్ వోర్సెస్టర్ కౌంటీలోని అనాథల కోర్టుకు ఎన్నికయ్యారు. ఆమె కోర్టులో పనిచేసిన మొదటి నల్లజాతి న్యాయమూర్తి. 2002లో రిపబ్లికన్ పార్టీ అభ్యర్థి జార్జ్ కోల్ బర్న్ చేతిలో 77 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయారు..<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-times-naacp-lower-shore-chapt/127595376/|title=NAACP: Lower Shore chapters focus on politics, housing|last=Gates|first=Deborah|date=2002-12-22|work=The Daily Times|access-date=2023-07-15|pages=4|via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-times-activist-seeks-to-oust-n/127595218/|title=Activist seeks to oust NAACP president|last=Gates|first=Deborah|date=2002-11-15|work=The Daily Times|access-date=2023-07-15|pages=2}}</ref> 1980 లలో, మేరీల్యాండ్ లోని ఓషన్ సిటీలో బోర్డ్ వాక్ ట్రామ్ ను నడిపిన మొదటి నల్లజాతి వ్యక్తి బిర్క్ హెడ్. 1992 నుండి 2002 వరకు, బిర్క్ హెడ్ షోర్ అప్ ఇంక్., ఒక లాభాపేక్షలేని సంస్థ, బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్ కు అధ్యక్షత వహించారు! ఆమె క్యాంప్ బెల్ సూప్ కంపెనీలో పర్యవేక్షక పదవిని నిర్వహించింది. ఆమె ప్రత్యామ్నాయ ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేసింది, ముప్పై సంవత్సరాలకు పైగా అవాన్ ఉత్పత్తులను కూడా విక్రయించింది.<ref name=":32">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-times-obituary-for-fannie-birc/127595184/|title=Obituary for Fannie Birckhead|last=McNaught|first=Shannon Marvel|date=2022-02-26|work=The Daily Times|access-date=2023-07-15|pages=A1|via=Newspapers.com}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == 1960 ల మధ్యలో, బిర్క్ హెడ్ లూయిస్ బిర్క్ హెడ్ ను వివాహం చేసుకున్నారు. వీరికి లూయిస్ కుమారుడితో పాటు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు. ఆమె స్నో హిల్ లోని ఎబెనెజర్ యునైటెడ్ మెథడిస్ట్ చర్చిలో సుదీర్ఘ కాలం సభ్యురాలు. బిర్క్ హెడ్ భర్త 1994లో మరణించారు. ఆమె 2022 ఫిబ్రవరి 9న మరణించింది. ఆమె కుమార్తె జనీన్ ఎల్.బిర్క్ హెడ్ మరుసటి సంవత్సరం మేరీల్యాండ్ కు అడ్జుటెంట్ జనరల్ గా నియమించబడింది.<ref name=":022">{{Cite web|last=Hine|first=Hunter|date=2023-05-04|title=Snow Hill native named 31st adjutant general last month|url=https://www.oceancitytoday.com/lifestyle/snow-hill-native-named-31st-adjutant-general-last-month/article_c0fbeee8-ea9b-11ed-8d87-73f646bf19b5.html|access-date=2023-07-02|website=Ocean City Today|language=en}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == సూచనలు == [[వర్గం:2022 మరణాలు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] b3hk3he801rwkr0px6kz7p62n7ctuux 0 413355 4983355 4298885 2026-10-17T16:01:46Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983355 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|image=File:Palak Purswani at the Star Eminence Awards.jpg|caption=2023లో పాలక్ పురస్వాని|name=పాలక్ పురస్వాని|birth_date={{Birth date and age|1993|08|12|df=y}} <ref>{{cite web|title=Palak Purswani Profile|url=https://www.bollywoodlife.com/celeb/palak-purswani/|website=[[BollywoodLife.com|bollywoodlife.com]]}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|birth_place=[[నాగపూర్]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]]|nationality=భారతీయురాలు|occupation=నటి|years active=2014–ప్రస్తుతం|known for=* బిగ్ బాస్ ఓటీటీ హిందీ సీజన్ 2 * ఎంటీవి స్ప్లిట్స్‌విల్లా సీజన్ 7 * యే రిష్టే హై ప్యార్ కే * రూహనియాత్}} '''పాలక్ పురస్వాని''' (జననం 1993 ఆగస్టు 12) ప్రధానంగా [[హిందీ]] టెలివిజన్ లో పనిచేసే భారతీయ నటి, మోడల్.<ref>{{Cite news|url=https://www.jagrantv.com/en-show/bigg-boss-ott-2-updates-who-is-avinash-sachdev-ex-girlfriend-palak-purswani-know-her-biography-relationships-net-worth-and-more-rc1043343|title=Bigg Boss OTT 2: Know everything about 'Splitsvilla 7' fame Palak Purswani, Biography, Relationships, and more|date=23 June 2023|work=[[Jagran Prakashan|Jagran TV]]}}</ref> ఆమె ఎంటీవి రియాలిటీ షో ఎంటీవి స్ప్లిట్స్విల్లా సీజన్ 7 తో తన వృత్తిని ప్రారంభించింది. 2014 నుండి టెలివిజన్ పరిశ్రమలో చురుకుగా ఉంది. ఆమె యే రిశ్తే హై ప్యార్ కే, మేరీ హనికారక్ బీవీ, ఏక్ ఆస్థా ఐసీ భీ, బడీ దేవరానీ, బడే భయ్యా కీ దుల్హనియా వంటి టెలివిజన్ సీరియల్స్ లో పనిచేసింది. ఆమె 'రూహానియత్' అనే ఎంఎక్స్ ప్లేయర్ వెబ్ సిరీస్ లో కూడా నటించింది. [[సల్మాన్ ఖాన్]] హోస్ట్ చేసిన బిగ్ బాస్ [[ఓటీటీ]] రెండవ సీజన్ లో ఆమె పాల్గొన్నది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-yeh-rishtey-hain-pyaar-ke-actress-palak-purswani-in-bigg-boss-ott/articleshow/100723826.cms|title=Exclusive! Yeh Rishtey Hain Pyaar Ke actress Palak Purswani in Bigg Boss OTT|date=3 June 2023|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/bigg-boss-ott-2-list-contestants-falaq-naaz-avinash-sachdev-101686553028911.html|title=Bigg Boss OTT 2 tentative list of contestants: Falaq Naaz, Avinash Sachdev, Palak Purswani and more|date=12 June 2023|work=[[Hindustan Times]]}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == పాలక్ పురస్వాని [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>లోని [[నాగ్పూర్|నాగపూర్]] లో జన్మించింది. ఆమె నాగపూర్ లోని సెంటర్ పాయింట్ స్కూల్లో పాఠశాల విద్యను అభ్యసించింది. పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేసిన తరువాత, ఆమె ఇంటర్నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ డిజైన్ నుండి ఫ్యాషన్ డిజైనింగ్ లో గ్రాడ్యుయేషన్ చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.abplive.com/web-stories/roohaniyat-fame-anita-malkhani-aka-palak-purswani-educcation-details-know-here-2326694|title=रूहानियत की अनु हैं इतनी पढ़ी-लिखी|work=[[ABP News|abplive]]}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == 2019లో, ఆమె అవినాష్ సచ్‌దేవ్ తో నిశ్చితార్థం చేసుకుంది, కానీ కొంతకాలం తర్వాత వారు విడిపోయారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/avinash-sachdev-opens-up-on-rumours-of-him-participating-in-bigg-boss-ott-along-with-his-ex-palak-purswani/articleshow/100852729.cms|title=Avinash Sachdev opens up on rumours of him participating in Bigg Boss OTT along with his ex Palak Purswani|date=8 June 2023|work=The Times of India|access-date=27 June 2023|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|title=Latest Web Series{{!}} Best Web Series in India 2022 {{!}} Web Series Hindi|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series|access-date=27 June 2023|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> == కెరీర్ == పాలక్ పురస్వాని 2014లో ఎంటీవీ స్ప్లిట్స్విల్లా సీజన్ 7, టీవీ సీరియల్ బది దేవరాని (2015) తో తన వృత్తిని ప్రారంభించింది. ఆ తరువాత, ఆమె బడే భయ్యా కి దుల్హనియా (2016) లో నటించింది. 2017లో ఆమె ఏక్ ఆస్థా ఐసీ భీ, మేరీ హనికారక్ బీవీ అనే రెండు షోలు చేసింది. ఆమె 2019లో స్టార్ ప్లస్ టీవీ సీరియల్ యే రిష్టే హై ప్యార్ కే లో 'శ్వేతా' గా నటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/yeh-rishtey-hain-pyaar-ke-splitsvilla-7-fame-palak-purswani-to-enter-as-new-villain-in-shaheer-sheikh-rhea-sharmas-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-spin-off-1014086|title='Splitsvilla 7' contestant Palak Purswani to enter as Kunal's ex-girlfriend in 'Yeh Rishtey Hain Pyaar Ke'!|date=17 June 2019|work=[[ABP News|abplive.com]]}}</ref> 2019లో, ఆమె డ్యాన్స్ రియాలిటీ షో నాచ్ బలియే 9 వైల్డ్ కార్డ్ పోటీదారుగా పాల్గొంది. ఆమె 2020లో దుర్గా-మాతా కీ ఛాయా లో ప్రదర్శన ఇచ్చింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/visualstories/entertainment/avinash-palaks-good-old-days-43905-21-06-2023|title=Avinash, Palak's good old days|date=21 June 2023|work=[[India Today (TV channel)|India Today]]}}</ref> ఆమె 2019లో [[ఆల్ట్ బాలాజీ]] దిల్ హి తో హై సీజన్ 2తో తన వెబ్-సిరీస్ అరంగేట్రం చేసింది.<ref>{{Cite web|date=28 November 2018|title=Sanaya Pithawalla, Palak Purswani, And Paras Kalnawat Roped In For Alt Balaji's Dil Hi Toh Hai 2|url=https://www.mumbailive.com/en/digital/sanaya-pithawalla,-palak-purswani,-and-paras-kalnawat-roped-in-for-alt-balaji-dil-hi-toh-hai-season-2-30752|website=mumbailive.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/avinash-sachdev-palak-purswani-dating-couple-relationship-photos-5562583/|title=TV actor Avinash Sachdev finds love in Palak Purswani|date=31 January 2019|work=[[The Indian Express]]}}</ref> ఆమె 2020 లో వూట్ ది ''రైకర్ కేస్'' లో కూడా నటించింది. ఆమె ఎమ్ఎక్స్-ప్లేయర్ రూహానియత్ రెండు సీజన్లలోనూ ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/roohaniyat-actress-palak-purswani-says-tv-shows-have-become-monotonous-every-other-story-is-mythology-or-love-triangle-exclusive-4950776.html|title=Roohaniyat Actress Palak Purswani Says TV Shows Have Become Monotonous: Every Other Story Is Mythology or Love Triangle|date=11 April 2022|work=[[news18.com]]}}</ref> 2023లో, ఆమె బిగ్ బాస్ ఓటీటీ సీజన్ 2 హౌజ్ లోకి పోటీదారుగా ప్రవేశించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/television/report-bigg-boss-ott-2-palak-purswani-expects-apology-from-ex-boyfriend-avinash-sachdev-3048112|title=Bigg Boss OTT 2: Palak Purswani expects apology from ex-boyfriend Avinash Sachdev, says 'meri family ko...'|date=18 June 2023|work=[[DNA India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/ott/170623/bigg-boss-ott-2-official-list-of-contestants.html|title=Bigg Boss OTT 2 Contestants' Profiles|date=17 June 2023|work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> ఆమె తొలగించబడిన రెండవ పోటీదారుగా జూన్ 25న షో నుండి బయట అడుగుపెట్టింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/bigg-boss-ott-weekend-ka-vaar-salman-khan-announces-palak-purswanis-eviction-2397938-2023-06-26|title=Bigg Boss OTT 2 Weekend Ka Vaar: Salman Khan announces Palak Purswani's eviction|date=26 June 2023|work=[[India Today]]}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == === టెలివిజన్ === {| class="wikitable" !సంవత్సరం. !శీర్షిక !పాత్ర !గమనిక !మూలాలు |- |2014 |ఎంటీవి స్పిట్స్విల్లా (సీజన్ 7) |పోటీదారు | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/avinash-sachdev-palak-purswani-dating-couple-relationship-photos-5562583/|title=TV actor Avinash Sachdev finds love in Palak Purswani|date=31 January 2019|work=[[The Indian Express]]}}</ref> |- |2015 |''బది దేవరాని'' | | | |- |2016 |''బడే భయ్యా కీ దుల్హనియా'' |రియా రైజాదా | | |- | rowspan="2" |2017 |''ఏక్ ఆస్థా ఐసీ భీ'' |రాధికా | | |- |''మేరీ హనికారక్ బీవీ'' |భూమి పాండే | | |- | rowspan="2" |2019 |''యే రిశ్తే హై ప్యార కే'' |శ్వేత | |<ref>{{Cite news|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/yeh-rishtey-hain-pyaar-ke-splitsvilla-7-fame-palak-purswani-to-enter-as-new-villain-in-shaheer-sheikh-rhea-sharmas-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-spin-off-1014086|title='Splitsvilla 7' contestant Palak Purswani to enter as Kunal's ex-girlfriend in 'Yeh Rishtey Hain Pyaar Ke'!|date=17 June 2019|work=[[ABP News|abplive]]}}</ref> |- |నాచ్ బలియే (సీజన్ 9) |పోటీదారు |9వ స్థానం |<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/visualstories/entertainment/avinash-palaks-good-old-days-43905-21-06-2023|title=Avinash, Palak's good old days|date=21 June 2023|work=[[India Today (TV channel)|India Today]]}}</ref> |- |2020 |''దుర్గా-మాతా కీ ఛాయా'' |గీతు | |<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/palak-purswani-severely-depressed-after-avinash-sachdev-cheated-on-her-101688034178637.html|title=Palak Purswani says she was severely depressed after Avinash Sachdev cheated on her: 'I broke down'|date=29 June 2023|work=[[Hindustan Times]]}}</ref> |- |2023 |''బిగ్ బాస్ ఓటీటీ (సీజన్ 2) '' |పోటీదారు |14వ స్థానం |<ref>{{Cite web|date=26 June 2023|title=Bigg Boss OTT 2: Palak Purswani gets eliminated; fans claim it as unfair|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/bigg-boss-ott-2-palak-purswani-gets-eliminated-fans-claim-unfair/|website=www.[[Bollywood Hungama|bollywoodhungama]].com}}</ref> |- |2024-ప్రస్తుతం |''దబాంగ్-ముల్గి ఆయి రే ఆయి'' |జై రాజ్యవద్ఖర్ | | |- |} === వెబ్ సిరీస్ === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !మూలాలు |- |2019 |''దిల్ హాయ్ తో హాయ్ 2'' |ప్రగతి దీక్షిత్ |<ref>{{Cite news|url=https://www.mumbailive.com/en/digital/sanaya-pithawalla,-palak-purswani,-and-paras-kalnawat-roped-in-for-alt-balaji-dil-hi-toh-hai-season-2-30752|title=Sanaya Pithawalla, Palak Purswani, And Paras Kalnawat Roped In For Alt Balaji's Dil Hi Toh Hai 2|date=20 November 2018|work=mumbailive.com}}</ref> |- |2020 |''రైకర్ కేస్'' | |<ref>{{Cite web|title=THE RAIKAR CASE|url=https://www.cinestaan.com/movies/the-raikar-case-43180/cast-crew|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617215907/https://www.cinestaan.com/movies/the-raikar-case-43180/cast-crew|archive-date=17 June 2023|website=cinestaan.com}}</ref> |- |2022 |''రూహానియత్'' |అనితా "అను" మల్కానీ |<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/roohaniyat-actress-palak-purswani-says-tv-shows-have-become-monotonous-every-other-story-is-mythology-or-love-triangle-exclusive-4950776.html|title=Roohaniyat Actress Palak Purswani Says TV Shows Have Become Monotonous: Every Other Story Is Mythology or Love Triangle|date=11 April 2022|work=[[news18.com]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/arjun-bijlani-kanika-mann-s-roohaniyat-chapter-2-is-a-pill-for-love-and-romance-news-209205|title=Arjun Bijlani - Kanika Mann's 'Roohaniyat Chapter 2' Is A Pill For Love And Romance|date=14 July 2022|work=[[outlookindia]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ahmedabadmirror.com/arjun-kanikas-roohaniyat-chapter-2-is-a-pill-for-love--romance/81839019.html|title=Arjun-Kanika's 'Roohaniyat Chapter 2' Is A Pill For Love & Romance|date=14 July 2022|work=[[Ahmedabad Mirror]]}}</ref> |} == మూలాలు == [[వర్గం:1993 జననాలు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ టెలివిజన్ నటీమణులు]] [[వర్గం:హిందీ టెలివిజన్ నటీమణులు]] [[వర్గం:బిగ్ బాస్ (హందీ టీవీ సిరీస్ పోటీదారులు]] mn3we5gqzuy2sohej7ivjbtsacuhlo1 0 414785 4983469 4704353 2026-10-18T05:01:06Z Muralikrishna m 106628 4983469 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician |name = మండిపల్లి రాంప్రసాద్ రెడ్డి |image = Mandipalli Ramprasad Reddy.jpg |birth_name = |birth_date = 1982 | birth_place = ఇంటి. నెం. 18-9, బోడిరెడ్డిగారిపల్లి గ్రామం, [[పడమటికోన]], [[చిన్నమండెం మండలం]], [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]] |residence = ఇంటి. నెం. 18-9, బోడిరెడ్డిగారిపల్లి గ్రామం, [[పడమటికోన]], [[చిన్నమండెం మండలం]], [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]] | alma_mater = | office = [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|రవాణా, యువజన & క్రీడశాఖ మంత్రి]] | term_start = 12 జూన్ 2024 - ప్రస్తుతం |predecessor = |successor = | office1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ |ఎమ్మెల్యే]] |constituency1 = [[రాయచోటి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయచోటి]] | term_start1 = 4 జూన్ 2024 - ప్రస్తుతం |predecessor1 = [[గడికోట శ్రీకాంత్ రెడ్డి]] |successor1 = | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | religion = | party = [[File:Indian Election Symbol Cycle.png|40px]][[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |otherparty = [[File:Indian Election Symbol Ceiling Fan.svg|40px]][[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్‌ఆర్‌సీపీ]] | profession = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |spouse = హరిత<ref name="మండిపల్లి సతీమణి ప్రచారం">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=మండిపల్లి సతీమణి ప్రచారం |url=https://www.andhrajyothy.com/2024/andhra-pradesh/kadapa/mandipalli-satimani-campaign-1222398.html |accessdate=12 June 2024 |work= |date=8 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240612050206/https://www.andhrajyothy.com/2024/andhra-pradesh/kadapa/mandipalli-satimani-campaign-1222398.html |archivedate=12 June 2024 |language=te}}</ref> |date of marriage = |children = నిశ్చల్, [[నాగ వైష్ణవి]] |parents = [[మండిపల్లి నాగిరెడ్డి]], సుశీలమ్మ |relatives = }} '''మండిపల్లి రాంప్రసాద్‌ రెడ్డి''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనససభ ఎన్నికలలో]] [[రాయచోటి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయచోటి]] నుండి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎన్నికల ఫలితాలు: కొత్త ఎమ్మెల్యేలు వీరే..2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/telugu/articles/cn334p8ge3mo|title=ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎన్నికల ఫలితాలు: కొత్త ఎమ్మెల్యేలు వీరే..|last1=BBC News తెలుగు|date=4 June 2024|accessdate=5 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240605090118/https://www.bbc.com/telugu/articles/cn334p8ge3mo|archivedate=5 June 2024|language=te}}</ref> జూన్ 12న [[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గంలో]] మంత్రిగా ప్రమాణస్వీకారం చేసాడు.<ref name="మొదటిసారి గెలిచి.. మంత్రిగా మెరిసి">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Ysr-news/5/124110510|title=మొదటిసారి గెలిచి.. మంత్రిగా మెరిసి|last1=EENADU|date=13 June 2024|accessdate=13 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240613044407/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Ysr-news/5/124110510|archivedate=13 June 2024|language=te}}</ref><ref name="రాంప్రసాద్‌రెడ్డికి మంత్రి వర్గంలో చోటు ఎలా దక్కింది.. ఈయన వెనుక ఉన్నదెవరు !?">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=రాంప్రసాద్‌రెడ్డికి మంత్రి వర్గంలో చోటు ఎలా దక్కింది.. ఈయన వెనుక ఉన్నదెవరు !? |url=https://www.andhrajyothy.com/2024/politics/how-mandipalli-ramprasad-reddy-got-lucky-chance-in-chandrababu-cabinet-nag-1267531.html |accessdate=13 June 2024 |work= |date=13 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240613175745/https://www.andhrajyothy.com/2024/politics/how-mandipalli-ramprasad-reddy-got-lucky-chance-in-chandrababu-cabinet-nag-1267531.html |archivedate=13 June 2024 |language=te}}</ref><ref name="మినిష్టర్‌ రాముడు">{{cite news |last1=Sakshi |title=మినిష్టర్‌ రాముడు |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/ysr/2079925 |accessdate=13 June 2024 |work= |date=13 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240613180927/https://www.sakshi.com/telugu-news/ysr/2079925 |archivedate=13 June 2024 |language=te}}</ref><ref name="పవన్‌కు పంచాయతీరాజ్‌... అనితకు హోంశాఖ.. ఏపీలో మంత్రులకు కేటాయించిన శాఖలివే">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/andhra-pradesh-cabinet-ministers-list-with-portfolios/0500/124110271|title=పవన్‌కు పంచాయతీరాజ్‌... అనితకు హోంశాఖ.. ఏపీలో మంత్రులకు కేటాయించిన శాఖలివే|last1=EENADU|date=14 June 2024|accessdate=14 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240614155735/https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/andhra-pradesh-cabinet-ministers-list-with-portfolios/0500/124110271|archivedate=14 June 2024|language=te}}</ref> ==జననం, విద్యాభ్యాసం== మండిపల్లి రాంప్రసాద్‌ రెడ్డి [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]], [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[చిన్నమండెం మండలం]], [[పడమటికోన|పడమటికోన గ్రామం]]లో మండిపల్లి నాగిరెడ్డి, సుశీలమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ఆయన పదో తరగతి వరకు కడపలోని నాగార్జున పబ్లిక్‌ స్కూల్‌, తిరుపతిలోని రాయలసీమ రెసిడెన్షియల్‌ కాలేజి నుండి ఇంటర్మీడియట్‌ , బెంగళూరులో బీడీఎస్‌ పూర్తి చేసాడు. ==రాజకీయ జీవితం== మండిపల్లి రాంప్రసాద్‌రెడ్డి తన తండ్రి మాజీ ఎమ్మెల్యే [[మండిపల్లి నాగిరెడ్డి]] స్ఫూర్తితో 2003లో 2003లో ప్రత్యక్ష రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 2009లో కాంగ్రెస్‌ పార్టీ తరపున టికెట్టును ఆశించగా టికెట్టు దక్కలేదు కానీ 2012లో [[రాయచోటి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయచోటి నియోజకవర్గానికి]] జరిగిన ఉప ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌ పార్టీ తరపున పోటీ చేసి ఓటమి ఓడిపోయాడు. మండిపల్లి రాంప్రసాద్‌రెడ్డి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విభజన అనంతరం 2014లో జై సమైక్యాంధ్ర పార్టీలో చేరి ఆ పార్టీ అభ్యర్థిగా [[రాయచోటి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయచోటి నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి ఓడిపోయి ఆ తర్వాత [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్‌ఆర్‌సీపీ]]లో చేరాడు. ఆయన ఆ తరువాత 2019లో జరిగిన ఎన్నికల్లో వైసీపీ అభ్యర్థి గెలుపు కోసం కృషి చేసాడు. మండిపల్లి రాంప్రసాద్‌రెడ్డి 2021లో [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్‌ఆర్‌సీపీ]]<nowiki/>ని వీడి [[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెలుగుదేశం పార్టీలో]] చేరి [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనససభ ఎన్నికలలో]] [[రాయచోటి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయచోటి నియోజకవర్గం]] నుండి టీడీపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయ‌స్ఆర్‌సీపీ]] అభ్యర్థి [[గడికోట శ్రీకాంత్ రెడ్డి]]<nowiki/>పై 2495 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా అసెంబ్లీలో అడుగు పెట్టాడు.<ref name="అసెంబ్లీకి 81 కొత్త ముఖాలు2">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/general/0500/124106096|title=అసెంబ్లీకి 81 కొత్త ముఖాలు|last1=EENADU|date=5 June 2024|accessdate=5 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240605082134/https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/general/0500/124106096|archivedate=5 June 2024|language=te}}</ref><ref name="2024 Andhra Pradesh Assembly Election Results - Rayachoti">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/AcResultGenJune2024/candidateswise-S01128.htm|title=2024 Andhra Pradesh Assembly Election Results - Rayachoti|last1=Election Commision of India|date=4 June 2024|accessdate=12 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240612044724/https://results.eci.gov.in/AcResultGenJune2024/candidateswise-S01128.htm|archivedate=12 June 2024}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[రవాణా శాఖ (ఆంధ్రప్రదేశ్)]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2024)]] [[వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] areepgi562h5whzbjftjplxj8lk7aa3 0 424541 4983385 4959749 2026-10-17T18:05:35Z ~2026-55634-71 155543 Replace Wikidata citation with RBWH 2018 institutional report, p. 118, supporting QUT study. 4983385 wikitext text/x-wiki {{mbox | name = Under construction | type = notice | image = {{#if:{{{altimage|}}}|{{{altimage|}}}|[[File:Ambox warning blue construction.svg|50x40px|link=|page is in the middle of an expansion or major revamping]]}} | text = ఈ {{#if:{{{subsection|}}}|ఉపవిభాగాన్ని|{{#if:{{{section|}}}|విభాగాన్ని|{{#switch:{{NAMESPACE}} | Talk = [[సహాయం:చర్చ పేజీ|చర్చ పేజీని]] {{#if:{{{nosection|}}}||లేదా విభాగాన్ని}} | Category = [[వికీపీడియా:వర్గీకరణ|వర్గం పేజీని]] {{#if:{{{nosection|}}}||లేదా విభాగాన్ని}} | Help = [[సహాయం:సూచిక|సహాయం పేజీని]] {{#if:{{{nosection|}}}||లేదా విభాగాన్ని}} | Portal = [[వికీపీడియా:పోర్టల్|పోర్టల్]] {{#if:{{{nosection|}}}||లేదా విభాగాన్ని}} | Template = [[వికీపీడియా:మూస సందేశాలు|మూస పేజీని]] {{#if:{{{nosection|}}}||లేదా విభాగాన్ని}} | User = [[వికీపీడియా:వాడుకరి పేజీలు|వాడుకరి పేజీని]] {{#if:{{{nosection|}}}||లేదా విభాగాన్ని}} | User talk = [[వికీపీడియా:వాడుకరి పేజీలు|వాడుకరి చర్చ పేజీని]] {{#if:{{{nosection|}}}||లేదా విభాగాన్ని}} | Wikipedia = [[వికీపీడియా:ప్రాజెక్టు పేరుబరి|ప్రాజెక్టు పేజీని]] {{#if:{{{nosection|}}}||లేదా విభాగాన్ని}} | Wikipedia talk = [[వికీపీడియా:ప్రాజెక్టు పేరుబరి|ప్రాజెక్టు చర్చ పేజీని]] {{#if:{{{nosection|}}}||లేదా విభాగాన్ని}} | వ్యాసాన్ని {{#if:{{{nosection|}}}||లేదా విభాగాన్ని}} }}}}}} '''సృష్టిస్తున్నారు, లేదా పెద్దయెత్తున విస్తరిస్తున్నారు{{#if:{{{notready|}}} |. అంచేత ఇది ఇంకా వాడకానికి సిద్ధంగా లేదు }}.''' ఈ పేజీలో తగు మార్పుచేర్పులు చేసి దీని నిర్మాణానికి సంహకరించేందుకు మిమ్మల్ని కూడా ఆహ్వానిస్తున్నాం. {{#if:{{{placedby|}}} |ఈ మూసను {{#ifeq:{{lcfirst:{{{placedby}}}}}|{{ucfirst:{{{placedby}}}}} |<!--{{{placedby}}} does not start with a letter - so is probably a signature-->{{{placedby}}} |{{user|{{{placedby}}}}} }} పెట్టారు.[[Category:Pages using Under construction with the placedby parameter]] }} ఈ {{#if:{{{section|}}}|section|{{#switch:{{NAMESPACE}} | Talk = [[సహాయం:చర్చ పేజీ|చర్చ పేజీలో]] | Category = [[వికీపీడియా:వర్గీకరణ|వర్గం పేజీలో]] | Help = [[సహాయం:సూచిక|సహాయం పేజీలో]] | Portal = [[వికీపీడియా:పోర్టల్|పోర్టల్]] | Template = [[వికీపీడియా:మూస సందేశాలు|మూస పేజీలో]] | User = [[వికీపీడియా:వాడుకరి పేజీలు|వాడుకరి పేజీలో]] | User talk = [[వికీపీడియా:వాడుకరి పేజీలు|వాడుకరి చర్చ పేజీలో]] | Wikipedia = [[వికీపీడియా:ప్రాజెక్టు పేరుబరి|ప్రాజెక్టు పేజీలో]] | Wikipedia talk = [[వికీపీడియా:ప్రాజెక్టు పేరుబరి|ప్రాజెక్టు చర్చ పేజీలో]] | వ్యాసంలో {{#if:{{{nosection|}}}||లేదా విభాగంలో}} }}}} <span class="plainlinks">[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=history}} 24 గంటల పాటు దిద్దుబాట్లేమీ జరక్కపోతే]</span>, {{#if:{{{notify|}}}|ఈ మూసను తీసేసి, దీన్ని పెట్టిన వాడుకరికి తెలియజేయండి{{#if:{{{placedby|}}}|, [[User talk:{{{placedby}}}|{{{placedby}}}]]}}|ఈ మూసను తీసివేయండి}}.<br />''ఈ మూసను పెట్టినది మీరే అయితే, మీరు చురుగ్గా దిద్దుబాట్లు చేస్తూ ఉంటే, ఈ మూసను తీసేసి, దీని స్థానంలో మీరు దిద్దుబాట్లు చేసే సెషన్లో మాత్రమే {{tlx|in use}} అనే మూసను పెట్టండి''. మూస పరామితులను వాడేందుకు లింకుపై నొక్కండి. {{small|{{last edited by}}}} }}[[దస్త్రం:Athreya Buddhavarapu (July, 2023).jpg|thumb|ఆత్రేయ బుద్ధవరపు (2023 జూలై).]]ఆత్రేయ బుద్ధవరపు భారతీయ ఆస్ట్రేలియన్ వైద్య భౌతిక శాస్త్రవేత్త<ref>{{Cite journal |last=Buddhavarapu |first=Athreya |year=2024 |title=A comparison of three-film analysis software for stereotactic radiotherapy patient-specific quality assurance |journal=Journal of Applied Clinical Medical Physics |volume=25 |issue=3 |pages=e14203 |doi=10.1002/acm2.14203 |pmc=10929995 |pmid=37937814}}</ref>. అతను భారతదేశంలోని చెన్నైలో జన్మించాడు. రెండు సంవత్సరాల వయస్సులో ఆస్ట్రేలియా వెళ్లాడు. అతని తల్లిదండ్రులు ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన తెలుగు వారు. అతను క్వీన్స్‌లాండ్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో చదువుకున్నాడు<ref>{{Cite web|title=ORCID|url=https://orcid.org/0009-0007-4969-2211|access-date=2024-10-20|website=orcid.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Athreya Buddhavarapu|url=https://scholar.google.com.au/citations?user=Di4PZWcAAAAJ&hl=en|access-date=2024-10-20|website=scholar.google.com.au}}</ref><ref>{{Cite web|title=Athreya Buddhavarapu|url=https://www.athbud.com/|access-date=2024-10-20|website=Athreya Buddhavarapu|language=en-AU|archive-date=2024-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113061433/https://www.athbud.com/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=2018 RBWH Research Report|url=https://metronorth.health.qld.gov.au/wp-content/uploads/2019/05/rbwh-research-report-2018-ccs.pdf#page=34|publisher=Metro North Hospital and Health Service|page=118|language=en|access-date=2026-10-17}}</ref>. == మూలాలు == <references /> __INDEX__ __NEWSECTIONLINK__ 87tt2g1pa2v5gps8003nrgrsaq09i6i 0 428356 4983267 4493727 2026-10-17T13:32:12Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 2 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983267 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} [[దస్త్రం:Solar_Halo_Feb_13_2021.jpg|thumb|2021 ఫిబ్రవరి 13న అమెరికాలోని న్యూ హాంప్షైర్లోని బ్రెట్టన్ వుడ్స్‌లో సూర్యుని చుట్టూ కనిపించిన 22° పరివేషము.]] [[దస్త్రం:Moon_Halo_Over_Mayall_(Moon-Halo-Over-Mayall-3-CC).jpg|thumb|కిట్ పీక్ నేషనల్ అబ్జర్వేటరీ సమీపంలో చంద్రుని చుట్టూ కనిపించిన 22° పరివేషము, దాని చుట్టువలయము]] [[దస్త్రం:Solar_halos,_Salem,_MA,_Oct_27,_2012.JPG|కుడి|thumb|పరివేషంఎగువ నుండి దిగువకు: సర్కంజెనిథల్ ఆర్క్, సుప్రాలాటరల్ ఆర్క్, ప్యారీ ఆర్క్, అప్పర్ ట్యాంజెంట్ ఆర్క్, 22° పరివేషము<br />]] '''పరివేషము''' (గుడి, గాలిగుడి గానూ వ్యవహరిస్తారు) అనేది సూర్యుని, లేక చంద్రుని కాంతికీ, [[భూమి వాతావరణం|వాతావరణం]]<nowiki/>లోని మంచు స్ఫటికాలకూ మధ్య పరస్పర చర్య జరిగినప్పుడు ఉద్భవించే కాంతీయ దృగ్విషయం (ఆప్టికల్ ఫెనామెనాన్). <ref>{{cite American Heritage Dictionary|halo}}</ref>పరివేషాలు రంగు వలయాలూ, తెల్లటి వలయాలూ, విల్లు ఆకారాలూ, మచ్చలూ, తదితర పలు రూపాల్లో ఉండవచ్చు. వీటిలో చాలా వరకు [[సూర్యుడు]] లేదా [[చంద్రుడు|చంద్రుని]] చుట్టూ కనిపిస్తాయి, కానీ ఆకాశంలో ఎక్కడైనా కనిపించవచ్చు. విరివిగా కనిపించే పరివేషాలు '''వృత్తాకార పరివేషాలు''' (సాధారణంగా 22° పరివేషం అంటారు), లైట్ పిల్లర్లు, సన్ డాగ్‌లు. ఇవే కాకుండా, ఎక్కువగా సంభవించేవీ, అరుదుగా కనిపించేవీ ఎన్నో రకాల పరివేషాలు ఉన్నాయి. పరివేషాలకు కారణమైన మంచు స్ఫటికాలు సాధారణంగా ఎగువ [[ట్రోపోస్ఫియర్|ట్రోపోస్పియర్]] (5-10 కి.మీ.)లోని సిర్రస్ లేదా సిర్రోస్ట్రాటస్ మేఘాలను అవలంబించి ఉంటాయి. అయితే చల్లని వాతావరణంలో అవి భూమికి సమీపంలో కూడా తేలుతూ ఉంటాయి. అలాంటప్పుడు దీన్ని డైమండ్ డస్ట్ అని పిలుస్తారు. స్ఫటికాల ఆకారం, ధోరణిని బట్టి పరివేషాల ఆకారం ఉంటుంది. మంచు స్ఫటికాల వద్ద కాంతి [[పరావర్తనం]], [[వక్రీభవనం]] చెందడమే కాకుండా, ఏడు రంగులుగా వికిరణం కూడా చెందవచ్చు. స్ఫటికాలు [[పట్టకం|పట్టకాలూ,]] [[దర్పణం|అద్దాల]] వలె ప్రవర్తించడం వల్ల ఇలా జరుగుతుంది. వాతావరణ శాస్త్రం అభివృద్ధి చెందడానికి ముందు ఈ పారివేషాలను ముందస్తు సూచనలకు ప్రమాణాలుగా వాడేవారు. అవి తరచూ సిర్రోస్ట్రాటస్ మబ్బులనూ, వాటిని అనుసరించే వానమేఘాల వ్యవస్థనూ, తదనుగుణంగా రాబోయే 24 గంటల్లో వర్షాన్నీ సూచిస్తాయి. == చరిత్ర == [[అరిస్టాటిల్]] పరివేషాలనూ, పార్హీలియానూ ప్రస్తావించినప్పటికీ, దానికంటే ముందే ఐరోపా నుంచి రోమ్‌లో క్రిస్టాఫ్ షైనర్ (1630), డాన్సిగ్‌లో యొహానెస్ హెవెలియస్ (1661), సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్‌లో టోబైయాస్ లోవిట్జ్ (1794) సంక్లిష్ట కాంతీయ దృగ్విషయాలను ప్రస్తావించారు. చైనాలో వీటి ప్రస్తావన మొట్టమొదటి సారిగా 637వ సంవత్సరంలో "అఫీషియల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ద చిన్ డైనాస్టీ" (చిన్ షు) పుస్తకంలో కనిపిస్తుంది. "టెన్ హేలోస్" పేరిన్న విభాగంలో 26 రకాల సౌర పరివేషాలకు సాంకేతిక పేర్లు ఇచ్చారు.<ref>{{Cite paper|title=Ancient Chinese Observations of Solar Haloes and Parhelia}}</ref> === వ్యాదర్‌సోల్స్టావ్లాన్ === [[దస్త్రం:Vädersoltavlan_cropped.JPG|thumb|1535 నాటి స్టాక్‌హోం నగరాన్నీ, అప్పట్లో అశుభ శకునంగా భావించిన ఖగోళ దృగ్విషయాన్నీ చూపే "సన్‌డాగ్ పెయింటింగ్" (వ్యాదర్‌సోల్స్టావ్లాన్)]] [[స్టాక్‌హోమ్]] నగర అత్యంత పురాతన రంగు చిత్రంగా భావించే వ్యాదర్‌సోల్స్టావ్లాన్ (స్వీడిష్‌లో దీనికి "వాతావరణ సూర్యుడి చిత్రం" అని అర్థం, "ది సన్‌డాగ్ పెయింటింగ్" అని కూడా అంటారు), ఒక పరివేషంతో పాటు రెండు సన్‌డాగ్‌లను చూపించే అత్యంత పురాతన చిత్రాల్లో ఒకటి కూడా. 1535 ఏప్రిల్ 20 ఉదయం రెండు గంటల పాటు, నగరంపై ఆకాశంలో తెల్లని వృత్తాలూ, విల్లు ఆకారాలతో పాటు సూర్యుడి చుట్టూ మరికొన్ని సూర్యులు (సన్‌డాగ్‌లు) కనిపించాయి. == లైట్ పిల్లర్ == సూర్యోదయ, సూర్యాస్తమయ సమయాల్లో సూర్యుని పైన ఒక కాంతి స్తంభంలా కనిపించేదే లైట్ పిల్లర్ లేదా సన్ పిల్లర్. చూసేవారు ఎత్తైన ప్రదేశంలో ఉన్నప్పుడు కొన్నిసార్లు ఈ లైట్ పిల్లర్లు సూర్యుడి కింద కూడా కనిపించవచ్చు. షట్కోణ ఫలకం, లేదా షట్కోణ స్తంభం ఆకారంలో ఉండే మంచు స్ఫటికాల వల్ల ఇవి ఏర్పడతాయి. సూర్యుడు హరైజన్ నుంచి 6 డెగ్రీల లోపు ఉన్నప్పుడు మాత్రమే ఫలక స్ఫటికాలు పిల్లర్లను ఏర్పర్చగలవు. అదే స్తంభపు ఆకారంలో ఉండే స్ఫటికాలు సూర్యుడు హరైజన్ నుంచి 20 డిగ్రీల ఎత్తులో ఉన్నప్పుడు కూడా పిల్లర్లను ఏర్పర్చగలవు. స్ఫటికాలు గాలిలో తేలుతూ లేదా పడుతూ ఉన్నప్పుడు సమతలంగా ఉండేందుకు ప్రయత్నిస్తాయి. వాటి తీరును బట్టే లైట్ పిల్లర్ల వెడల్పూ, దృశ్యతా ఉంటాయి. చంద్రుడూ, దీపాలూ, ఇతర ప్రకాశవంతమైన దీపాల చుట్టూ కూడా లైట్ పిల్లర్లు ఏర్పడవచ్చు. భూమిపై ఉన్న దీపాల వల్ల ఏర్పడే పిల్లర్లు, సూర్య చంద్రుల వల్ల ఏర్పడే వాటి కంటే పొడవుగా ఉంటాయి. చూసేవారు దీపలకు దగ్గరగా ఉన్నందున, ఈ పిల్లర్ల ఏర్పాటులో స్ఫటికాల తీరు ప్రభావం తక్కువగా ఉంటుంది. == వృత్తాకార పరివేషం == [[దస్త్రం:20200712_22_degree_halo_-_diagram.svg|కుడి|thumb|మంచు స్ఫటికాల (పై చిత్రంలో నాలుగు మాత్రమే ఉన్నాయి) వద్ద ఎరుపు, నీలం రంగుల కాంతి వేర్వేరుగా వక్రీభవనం చెందడం వల్ల 22° పరివేషం ఏర్పడింది]] సూర్యుడు లేదా చంద్రుని చుట్టూ 22° వ్యసార్థంతో (చేతిని బారుగ చాపినప్పుడు బెత్తెడు వెడల్పు) వృత్తాకారంలో ఏర్పడే పరివేషమే 22° పరివేషం. ఇది బాగా తెలిసినదీ, ఎక్కువగా ఏర్పడేదీ అవ్వడం వల్ల సాధారణంగా "పరివేషం" అంటే 22° పరివేషం అనే అర్థం. సన్ డాగ్‌లూ, లైట్ పిల్లర్లకు సమతల స్ఫటికాలు అవసరమైతే, 22° పరివేషానికి కొంత యధేచ్ఛగా ఉండే స్ఫటికాలు అవసరం. ఈ మంచు స్ఫటికాల లక్షణాల ఫలితంగా, వృత్తం లోపలి వైపుకు కాంతి పరావర్తనం చెందదు. దీని వలన వృత్తం బయటి కంటే లోపల చీకటిగా/ముదురు రంగులో కనిపిస్తూ ఆకాశంలో రంధ్రం ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది.<ref name="Atoptics">{{Cite web|title=Disk with a hole in the sky|url=https://atoptics.co.uk/blog/disk-with-a-hole-in-the-sky/|access-date=3 August 2016|website=Atmospheric Optics}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 22° పరివేషమూ, కరోనా భిన్నమైన దృగ్విషయాలు. కరోనా మంచు స్ఫటికాల వలన కాక నీటి బిందువుల వలన ఏర్పడుతుంది. ఇది వలయం లాగా కాక గుండ్రని బిళ్ళ లాగా ఉంటుంది. సూర్యుడి చుట్టూ 46° వ్యాసార్థంతోనూ, దిగంతం (హరైజన్) వద్దా, ఆకాశమధ్యం (దీనినే ఖస్వస్తికం అనీ అంటారు)లోనూ సంపూర్ణ వృతాలూ, దీర్ఘవృతాలుగానైనా లేక విల్లు ఆకారాల్లోనైనా పరివేషాలు ఏర్పడవచ్చు. == ఇతర పేర్లు == ఆంగ్లం మాండలికం కార్నిష్‌లో కోడి కన్ను అని పిలిచే సూర్యుడు లేదా చంద్రుని చుట్టూ ఏర్పడే పరివేషాన్ని చెడు శకునంగా భావిస్తారు. ఈ పదం బ్రెటన్ భాషలోని ''కోగ్-హీల్'' (సన్ కాక్) నుంచి వచ్చింది.<ref name="Nance – Cornish Sea-Words">{{Cite book|title=A Glossary of Cornish Sea-Words|last=Nance|first=Robert Morton|last2=Pool|first2=P. A. S.|date=1963|publisher=Federation of Old Cornwall Societies|location=Cornwall|pages=61}}</ref> [[నేపాల్|నేపాల్లో]], సూర్యుని చుట్టూ ఏర్పడే పరివేషాన్ని ''ఇంద్రసభ'' అని పిలుస్తారు. అంటే హిందూ మతంలో వర్షం, ఉరుములు, మెరుపుల దేవుడైన ఇంద్రుడి సభగా భావిస్తారు.<ref name="THT">{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/science-technology/nepal-skies-graced-with-extraordinary-circular-rainbow-halo-around-sun/|title=Nepal skies graced with extraordinary 'circular rainbow' halo around sun|date=9 July 2015|work=[[The Himalayan Times]]|access-date=3 August 2016|archive-date=19 ఆగస్టు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819140918/http://thehimalayantimes.com/science-technology/nepal-skies-graced-with-extraordinary-circular-rainbow-halo-around-sun/|url-status=dead}}</ref> == కృత్రిమ పరివేషాలు == సహజ దృగ్విషయమైన పరివేషాన్ని అనేక పద్ధతుల ద్వారా కృత్రిమంగా కూడా పునరుత్పత్తి చేయవచ్చు. కంప్యూటర్ సిమ్యులేషన్ ఒక విధానం అయితే, రెండోది ప్రయోగాత్మకమైన పద్ధతి.<ref>{{Cite web|last=Cowley|first=Les|last2=Schroeder|first2=Michael|date=|title=HaloSim3|url=https://atoptics.co.uk/blog/halosim3-software/|access-date=|website=atoptics.co.uk|publisher=}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=HaloPoint 2.0|url=http://www.saunalahti.fi/~jukkruos/halopoint2.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007061251/http://www.saunalahti.fi/~jukkruos/halopoint2.html|archive-date=2016-10-07|access-date=|website=saunalahti.fi|publisher=}}</ref> రెండో పద్ధతిలో ఒక స్ఫటికాన్ని సరైన అక్షం/అక్షాల చుట్టూ తిప్పడం ద్వారా, లేక రసాయనిక విధానం ద్వారా చేస్తారు. సారూప్య వక్రీభవన జ్యామితులను కనుగొనడం అనేది మరింత పరోక్ష ప్రయోగాత్మక విధానం. == చిత్రమాలిక == <gallery mode="packed"> దస్త్రం:HaloSolar.jpg|పార్‌హీలిక్ వృత్తంతో పాటు మరిన్ని పరివేషాలు కనిపిస్తున్న 2017 నాటి 360 డిగ్రీల పనోరామా దస్త్రం:Altaskiarea.jpg|2023 ఫిబ్రవరి 12న ఆల్టా స్కీ ఏరియాలోని స్నోపైన్ లిఫ్ట్ వద్ద కనిపించిన సూర్య పరివేషం దస్త్రం:Лунное_гало.jpg|రాత్రి సమయంలో కనిపించిన చంద్ర పరివేషాలు. చిత్రంలో 22° పరివేషంతో పాటు మరిన్ని పరివేషాలు ఉన్నాయి. దస్త్రం:Halointhesky.jpg|చుట్టువలయ పరివేషంతో పాటు ఉన్న 22° పరివేషం దస్త్రం:Sun_pillar_and_kitesurfers.jpg|సాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో కనిపించిన సన్ పిల్లర్ దస్త్రం:Halo_padang.jpg|2009 అక్టోబర్ 2న ఉదయం గం.11:09 ని.లకు ఇండోనేషియాలోని పడంగ్‌లో పీటీ సెమెన్ పడంగ్ భవనంపైన సూర్యుని చుట్టూ ఏర్పడిన 22° పరివేషం దస్త్రం:Solar_halo_thermal.jpg|ఉష్ణ (థర్మల్) కెమేరా చిత్రంలో కనిపిస్తున్న 22° పరివేషానికి చుట్టూ ఉన్న మంచు స్ఫటికాలకు కారణమైన ఉష్ణోగ్రతలు. ఈ ఉష్ణ చిత్రంలో పరివేషం లేదు. చిత్ర పై భాగంలో సూర్యుడు కనిపిస్తున్నాడు. దస్త్రం:Halo_phantom-sun.jpg|2015 జనవరి 23న ఫ్రాన్స్‌లోని రోన్-ఆల్ప్స్‌లో ఉపరితలం నుంచి దాదాపు 2200 మీ. ఎత్తులో ఉన్న లె మిన్యువీలో సాయంత్రం 4:30కు సూర్యాస్తమయ సమయంలో కనిపించిన అనేక పరివేషాల మిశ్రమం (22° పరివేషం, సన్ డాగ్‌లు, అప్పర్ ట్యాంజెంట్ ఆర్క్, సన్ పిల్లర్లు, పార్హీలిక్ సర్కిల్, సుప్రల్యాటరల్ ఆర్క్) దస్త్రం:Doppelsonne_Halo_Hoherodskopf_Hessen_15-07-2017.jpg|జర్మనీలోని హోహెరాడ్స్‌కోప్ఫ్‌లో సూర్యుడితో పాటు ఉన్న సన్ డాగ్‌లు - 2017 జులై 15 దస్త్రం:9_degree_pyramidal_halo.png|చుట్టువలయంతో ఉన్న పరివేషంతో పాటు పిరమిడ్ ఆకారపు మంచు స్ఫటికాల వల్ల అరుదుగా ఏర్పడే 9° పరివేషం - మిడ్స్‌ల్యాండ్, ద నెదర్‌ల్యాండ్స్, 2019. దస్త్రం:IMG-20210524-WA0004.jpg|బెంగళూరులోని వీబీహెచ్‌సీ సిరీన్ టౌన్ పైన సూర్యుడి చుట్టూ కనిపించిన 22° పరివేషం - 2021 మే 24, మధ్యాహ్నం గం. 12:15 ని. దస్త్రం:Sun_halo,_Nov_1,_2021.jpg|అమెరికా, ఫ్లోరిడాలోని సెడార్ కీలో 2021 నవంబరు 1న సాయంత్రం 03:26కు కనిపించిన సూర్య పరివేషం దస్త్రం:Halo_solar_en_Buenos_Aires,_Argentina_(10_de_diciembre_de_2022).jpg|2022 డిసెంబరు 10న అర్జెంటీనాలోని బ్వేనోస్ ఐరిస్‌లో సూర్యుడి చుట్టూ కనిపించిన పరివేషం దస్త్రం:Sun_pillar_and_upper_tangent_arc.jpg|2023 ఏప్రిల్ 9న శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో పైన ఏర్పడిన సన్ పిల్లర్, అప్పర్ ట్యాన్జెంట్ ఆర్క్ దస్త్రం:Optical_refraction_in_nightsky.jpg|2021 మే 24న చిక్కమగళూరులో కొబ్బరి చెట్టు పైన కనిపిస్తున్న 22° చంద్ర పరివేషం దస్త్రం:Halo_around_the_Sun_in_Coimbatore,_Tamil_Nadu,_India_on_25_September_2023_at_11_45_AM.jpg|2023 సెప్టెంబరు 25న ఉదయం 11:45కు తమిళనాడులోని కోయంబత్తూరులో కనిపించిన సూర్య పరివేషం దస్త్రం:22°_Halo,_Moon.jpg|2020 నవంబరు 30న అర్ధరాత్రి 01:16:28కి న్యూ యార్క్ నగరంలో కనిపించిన 22° చంద్ర పరివేషం దస్త్రం:Glen_arbor_solar_halo.jpg|2024 మే 28న మిచిగన్‌లోని గ్లెన్ ఆర్బర్‌లో సూర్యుని చుట్టూ కనిపించిన పరివేషం </gallery> == మూలాలు == <references /> {{Reflist}} {{Uncategorized|date=ఏప్రిల్ 2025}} 7a7ig1qrq1zbokipgl30jt987nsi16a 0 429394 4983451 4954232 2026-10-18T02:36:23Z చంద్ర సహోదరాంబుజ 153592 /* రచనలు */ 4983451 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name={{highlight | తిరునగరి శరత్ చంద్ర}} |image=Sharathchandra.thirunagari.jpg|250px|center|శరత్ చంద్ర]] |birth_date=1993 మే 28 |occupation=కవి |nationality=భారతీయుడు |awards=* రాష్ట్రస్థాయి ఉత్తమకవితాపురస్కారం (2015) * ఎన్.టి.ఆర్ పురస్కారం (2025) * బెస్ట్ లిరిసిస్ట్ గా స్పెషల్ జ్యూరీ అవార్డు (2025) * ఎ.పి.జె. అబ్దుల్ కలాం ఎక్సెలెన్సి అవార్డు (2019) * అఖిల భారత భాషాసాహిత్య సమ్మేళన్ మధ్యప్రదేశ్ భోపాల్ వారి పురస్కారం (2023) * శ్రీకృష్ణదేవరాయ తెలుగుభాషానిలయం వారి మహాకవి దాశరథి పురస్కారం (2025) * తేజ ఆర్ట్స్ క్రియేషన్స్ వారి మహాకవి డా.సి.నారాయణరెడ్డి పురస్కారం (2025) }} '''తిరునగరి శరత్ చంద్ర,''' తెలుగుకవి, సినీగీత రచయిత. గేయాలు, వచనకవితలు, గజళ్ళు, రుబాయీలు, సినిమాపాటలు మొదలైన ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశాడు. ప్రస్తుతం హైదరాబాద్ నిజాం కళాశాలలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ గా పనిచేస్తున్నాడు.<ref>{{Citation|last=T10 News Telugu|title=పాటే ప్రాణం..సాహిత్యమే జీవితం సినీ కవి, రైటర్ యంగ్ సెన్సేషన్Thirunagari Sharath Chandra InterviewT10|date=2024-03-02|url=https://www.youtube.com/watch?si=K2zUl9VUV6zZivI8&v=wiT-ftOnFEo&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref> = '''బాల్యం - విద్యాభ్యాసం''' = శరత్ చంద్ర 1993, మే 28 న (అనగా శ్రీముఖ సంవత్సరం వైశాఖమాసం సప్తమి రోజు) న ఉమ్మడి [[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్ జిల్లాలోని]] [[కోరుట్ల]]<nowiki/>లో జన్మించాడు. తండ్రి [[తిరునగరి శ్రీనివాసస్వామి]] ప్రముఖకవి. తల్లి మాధవి గృహిణి. శరత్ చంద్ర కోరుట్లలోని ఆదర్శవిద్యాలయంలో ప్రాథమిక విద్య, గౌతమ్ ఉన్నతపాఠశాల, శ్రీ సరస్వతీ శిశుమందిర్ లో హైస్కూల్ విద్య, శ్రీవిద్యార్థి జూనియర్ కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేశాడు. ధర్మపురిలోని శ్రీ లక్ష్మీనరసింహ సంస్కృతాంధ్ర కళాశాలలో B.A.L ఓరియంటల్ తెలుగు పూర్తి చేశాడు. ఆ తరువాత హైదరాబాద్ లోని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ ఆర్ట్స్ కళాశాలలో ఎం.ఏ తెలుగు పూర్తి చేశాడు. ఎం.ఏ పరీక్షల్లో ప్రథమస్థానం పొంది స్వర్ణపతకాన్ని సాధించాడు. యు.జి.సి వారి జాతీయ అర్హత పరీక్షల్లో (NET) అర్హతను సాధించాడు. [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]]<nowiki/>లోనే ఆచార్య సూర్యాధనంజయ్ పర్యవేక్షణలో '[[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|దాశరథి సినిమాపాటల్లో కవితాత్మకత]]' అనే అంశంపై పిహెచ్.డి చేసి డాక్టరేట్ పట్టా పొందాడు. బాల్యంనుంచే తెలుగు సాహిత్యం పట్ల ఆసక్తి కనబరిచాడు. సినిమాపాటల్లోని సాహిత్యం పట్ల ఆకర్షితుడయ్యాడు.<ref>{{Citation|last=ETV Andhra Pradesh|title=సినిమాల్లో పాటలు రాయాలనే సంకల్పంతో... రచయితగా ఎదిగిన జగిత్యాల యువకుడు శరత్‌చంద్ర {{!}} Yuva {{!}}|date=2022-09-23|url=https://www.youtube.com/watch?si=uTbEr3m0BumM3XkX&v=NnjNWSmkF5U&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref> == '''ఉద్యోగం''' == తిరునగరి శరత్ చంద్ర 2015 నుంచి 2017 వరకు [[కోరుట్ల]]<nowiki/>లోని ప్రభుత్వ డిగ్రీ & పి.జి. కళాశాలలో ఎం.ఏ విద్యార్థులకు పాఠాలు బోధించాడు. 2017 లో హైదరాబాద్ లోని ఖైరతాబాద్ ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ గా పనిచేశాడు. 2018 నుంచి 2022 వరకు రాజీవ్ గాంధీ సాంకేతిక వైజ్ఞానిక విశ్వవిద్యాలయం (ఐఐఐటి బాసర)లో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ గా పనిచేశాడు. ప్రస్తుతం హైదరాబాద్ నిజాం కళాశాలలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ గా పనిచేస్తున్నాడు.<ref name=":0">{{Citation|last=Thirunagari Sharathchandra Offical|title=My Interview in Telugu NRI Radio|date=2021-08-09|url=https://www.youtube.com/watch?si=5eephcb7j0AS-NbB&v=LLM0L8ajLPQ&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref><ref>{{Citation|last=Thirunagari Sharathchandra Offical|title=My interview in Hyd Radio Rainbow|date=2021-07-30|url=https://www.youtube.com/watch?si=i9oEsecjjQaOgcpm&v=UfJQJOLQY4g&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref> == '''సాహిత్య ప్రస్థానం''' == శరత్ చంద్ర కలం నుండి గేయాలు, వచనకవితలు, గజళ్ళు, రుబాయీలు, సాహిత్యవ్యాసాలు, మినీకవితలు, సినిమాపాటలు మొదలైనవి వెలువడ్డాయి. 7 వ తరగతి విద్యార్థిగా ఉన్నప్పటినుంచే కవిత్వం రాయడం మొదలుపెట్టాడు. తన తండ్రి తిరునగరి శ్రీనివాసస్వామి గారు ప్రముఖకవి, సినీగేయరచయిత . తండ్రి వెళ్ళే సాహిత్యకార్యక్రమాలకు, కవిసమ్మేళనాలకు తండ్రితో పాటు శరత్ చంద్ర కూడా వెళ్ళేవాడు. అలా ప్రముఖకవులందరిని చాలా దగ్గరినుంచి చూడడం, వారి ప్రసంగాలు, కవితాగానాలు వినడం జరిగేది. [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|'చిరుచిరునగవుల కవితా తలపుల పిలిచిన పిలుపుల చూసిన చూపుల']] అంటూ గేయఛందస్సులో తొలికవిత రాసి తండ్రికి చూపించాడు. తండ్రి మెచ్చుకుని కవిత్వ మెళకువలు నేర్పించాడు. అలా  శరత్ చంద్ర కవితాప్రస్థానం ప్రారంభమైంది. 10 వ తరగతిలో ఉండగానే రాష్ట్రస్థాయి పద్యపఠనపోటీలో  ప్రథమ బహుమతి పొందాడు. ప్రాచీన, ఆధునిక మహాకవులు రాసిన 200 పద్యాలను కంఠతా చెప్పాడు. డిగ్రీ పూర్తయ్యే వరకు దాదాపు 1200 పద్యాలను కంఠస్థం చేసి అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచాడు.<ref>{{Citation|last=Eha TV|title=Special Chit Chat With Lyric Writer Dr. Sarat Chandra {{!}} Daasarathi {{!}} Anchor Lakshmi {{!}} EHA TV|date=2024-09-23|url=https://www.youtube.com/watch?si=vuD2Gb9jBfDbMVZC&v=FFrMgf7dYjc&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref> ఎం.ఏ లో చేరాక శరత్ చంద్ర సాహిత్యప్రస్థానం కొత్త మలుపు తిరిగింది. గేయకవిత్వంతో పాటు సరికొత్త పోకడలతో అద్భుతమైన వచనకవిత్వమూ రాశాడు. గజళ్ళు, రుబాయీలు, పరిశోధనాత్మకమైన వ్యాసాలు రాశాడు. దాదాపు [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|300]] కి పైగా గేయకవితలు, [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|600]]<nowiki/>కి పైగా వచనకవితలు, [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|100 గజళ్ళు]], [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|200 రుబాయీలు]] రచించాడు. 100 కి పైగా పరిశోధనాత్మకమైన వ్యాసాలు రాశాడు. రాష్ట్ర, జాతీయ, అంతర్జాతీయ సదస్సులలో 80 కి పైగా పత్రసమర్పణలు చేశాడు. పలుపత్రికల్లో కొన్ని వందల కవితలు ప్రచురితమయ్యాయి. నమస్తే తెలంగాణ ఆదివారం బతుకమ్మ సంచికలో 'తెలంగాణ సినిమాకవులు' పేరిట, నవతెలంగాణ ఆదివారం సోపతి సంచికలో 'పాటలముచ్చట' పేరిట కొంతకాలం ప్రత్యేక శీర్షికలను (కాలమ్స్) నిర్వహించాడు. నిరంతరం సాహిత్యాధ్యయనం చేస్తూ కవితాసృజన చేస్తున్నాడు. [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య|దాశరథి]], [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి|సి.నారాయణరెడ్డి]], [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]], [[గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ|గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]], [[కె.శివారెడ్డి]] మొ. కవుల ప్రభావం తనపై ఉందని చెబుతుంటాడు. లెక్కలేనన్ని సభల్లో, కార్యక్రమాల్లో వ్యాఖ్యాతగా పనిచేశాడు. పిహెచ్.డి విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడే 2019 లో పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి ఆహ్వానం మేరకు గౌరవ అతిథిగా వెళ్ళి 'దాశరథి సినిమాపాటల్లో విశిష్టత' గూర్చి  ప్రసంగించాడు. ఒక విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థిగా ఉండి మరో విశ్వవిద్యాలయానికి అతిథిగా వెళ్ళే అవకాశం రావడం నిజంగా అదృష్టమే. తన గేయకవితల్లో కొన్నింటిని అక్షరశిఖరం పేరిట 2019 లో పుస్తకంగా ప్రచురించాడు. ప్రముఖ సినీగేయరచయిత, జాతీయ అవార్డు గ్రహీత డా.సుద్దాల అశోక్ తేజ ఆ కవితాసంపుటిని ఆవిష్కరించారు. అదే సభపై తన తండ్రి [[తిరునగరి శ్రీనివాసస్వామి]] వెన్నెలవాన పాటలసంపుటి ఆవిష్కరించబడడం మరో విశేషం. తండ్రీకొడుకుల పుస్తకాలు ఒకే వేదికపై ఆవిష్కరించబడడం ప్రత్యేకమైన విషయం.<ref>{{Citation|last=Thirunagari Sharathchandra Offical|title=తిరునగరి శరత్ చంద్ర {{!}} Thirunagari Sharath Chandra {{!}} By Kotani Dattu|date=2021-05-31|url=https://www.youtube.com/watch?si=PU0BFYqEx07Quo58&v=tqgsbjhwuGU&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref> ఆ తరువాత..గజళ్ళు, రుబాయీలు, వచనకవితలు, సాహిత్య వ్యాసాలు రాసి పుస్తకాలను ప్రచురించాడు. ఆకాశవాణి హైదరాబాద్, వరంగల్, ఆదిలాబాద్, నిజామాబాద్, కొత్తగూడెం కేంద్రాల్లో కవితాగానాలు, ప్రసంగాలు చేశాడు. వివిధ పత్రికల్లో,టి.వి ఛానల్స్ లో అతని ఇంటర్వ్యూలు కూడా ప్రసారం అయ్యాయి. == '''సినీప్రస్థానం''' == తిరునగరి శరత్ చంద్ర 2023 లో శ్రీపాద రామచంద్రరావు దర్శకత్వంలో వచ్చిన [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|'ఒక్కడే నెం.1']] సినిమాలో [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|సవాలు నిన్నుతాకి చుట్టు ముట్టె చూడరా సయ్యంటు దూసుకొచ్చి సాగరాన్ని ఈదరా]] అనే పాటతో గీతరచయితగా ప్రస్థానం మొదలుపెట్టాడు. నరనరాన ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపే అద్భుతమైన పాట ఇది. అదే సినిమాలో [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|'అన్యాయాన్ని చీల్చీ ..దుర్మార్గాన్ని కూల్చీ..న్యాయం చేసేవాడు పోలీసురా]]' అనే పాటను కూడా రాశాడు. ఆ తరువాత తల్లాడ సాయికృష్ణ నిర్మాతగా,వివేకానంద విక్రాంత్ దర్శకత్వంలో వచ్చిన 'దక్ష'(2023) సినిమాలో చితిరగిలెనేమో నాలో నీలో ఊగే ఊపిరిగా..కథ మిగిలెనేమో నీదీ నాదీ సాగే చీకటిగా..అనే పాటను రాశాడు. ఇది సినిమా కథ మొత్తాన్ని ప్రతిబింబింపజేసే పాట.<ref name=":0" /><ref>{{Citation|last=Maax TV Telugu|title=సిరివెన్నెల గారు ఒక్కో పాట 50 రోజులకు రాసేవారు! {{!}} Special Interview With Lyric Writer Sarath Chandra|date=2024-10-26|url=https://www.youtube.com/watch?si=AUOqpKANk-PswjaG&v=crpzVXIVy2U&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref><ref>{{Citation|last=Aadab Tv|title=సినిమాపాట రచన నా వృత్తి కాదు.. {{!}} డా. తిరునగరి శరత్ చంద్రతో {{!}} ప్రత్యేక ఇంటర్వ్యూ {{!}} Aadabtv|date=2024-11-29|url=https://www.youtube.com/watch?si=qf9erVeaEErhUkHI&v=rh2cFQDqFwM&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref> 'కలియుగ భగవాన్' (2023) సినిమాలో ఐదు పాటలు రాశాడు. ధనమే జగమనుకున్నా ధనమే బ్రతుకనుకున్నా అనే పాటలో డబ్బు కంటే ప్రేమానురాగాలే ముఖ్యమనే సందేశాన్నిస్తుందీపాట.  కలనుకోవాలా? నిజమనుకోవాలా?', కార్తికమాసం కార్తికమాసం, ఇరుముడి కట్టాము స్వామీ, గుండెల నిండా కొలువై ఉన్న వంటి మొ. పాటలన్నీ భక్తిభావనను కలిగించే పాటలు.<ref>{{Citation|last=N9 Media|title=అందుకే నేను సినిమా పాటలమీద PHD చేశాను {{!}} Thirunagari Sharth Chandra {{!}} Youth Festival {{!}} N9 Media|date=2024-10-17|url=https://www.youtube.com/watch?si=PjZk-rszzoroeA6T&v=W4c6Efstsys&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref> 'వారధి'(2024) సినిమాలో రాసిన సాగుతోందిరా ఈ కాలం ఉన్నోడని లేనోడని తేడాలతో, ఏందిరా ఓ దేవుడా తీరని శోకాలురా అనే రెండు పాటలు కూడా దొరలకు, పేదలకు మధ్యన జరిగే యుద్ధాల్ని గురించి, ఆకలికేకలతో అలమటించే నిరుపేదల జీవితాల గురించి తెలియజేస్తాయి.<ref>{{Citation|last=E69News|title=పాటకు ఉన్న శక్తి ఏంటో తెలుసా ... శరత్ చంద్ర {{!}}{{!}}e69news|date=2024-10-06|url=https://www.youtube.com/watch?si=6IH4uVrrwOax5aVG&v=-zeX5qJk3j4&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref><ref>{{Citation|last=iDream Media|title=Dr. Thirunagari Sharath Chandra About How Write The Song {{!}} Veturi Songs {{!}} Sri Sri {{!}} Chandrabose|date=2024-12-31|url=https://www.youtube.com/watch?si=9YrxvxKPC9jxSuS1&v=kcGO87Ji0SE&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref> 'కలవరమాయే మదిలో'(2025) సినిమాలో స్నేహం విలువను తెలిపే కరిగిపోని కలలతో మనమే ముందుకు సాగాలి అనే పాటను రాశాడు. ఇంకా..స్మార్ట్ గున్న లేడి ఇది హాట్ గున్న బాడి ఇది' అనే ఐటమ్ సాంగ్ ని కూడా యూత్ కి కనెక్ట్ అయ్యేలా రాశాడు. 'శుభలగ్నం'(2025) సినిమాలో మనసులు సందడి చేసెను అనే పెళ్ళిపాటలో తెలుగింటి పెళ్ళి సంస్కృతిని, వైభవాన్ని చాటి చెప్పాడు. 'కాలమేగా కరిగింది?'(2025) సినిమాలో తను జతగా లేని కథలో ఈ ఒంటరి పరుగెక్కడికో? అనే విరహగీతాన్ని ఎంతో అద్భుతంగా రాశాడు. 'మా ఊరి వెంకన్న'(2025) సినిమాలో 'తడిసి తడిసి మై మరిచా నీ ప్రేమలో', 'ఎదలో నువ్వలా పూసావులే పువ్వులా','నీ చూపుల సన్నిధిలో నేనుంటే చాలనుకుంటాను','కనులు తెరిస్తే కనిపించేటి'వంటి నాలుగు పాటలు రాశాడు. ఇంకా..విశ్వమంగళం, వృషభ, రుగ్వేదం, అంతా మంచికే, అనుకోని అతిథి, రాబిట్ మొ. సినిమాల్లో 100 కి పైగా పాటలు రాశాడు. రొమాంటిక్, ట్రాజెడీ, మెసేజ్ ఓరియంటెడ్, డివోషనల్, ఐటమ్ సాంగ్స్, హీరో ఎంట్రీ సాంగ్స్ ఇలా అన్ని రకాల వస్తువులతో కూడిన పాటల్ని రాశాడు శరత్ చంద్ర. కొన్ని లఘుచిత్రాలకు,వెబ్ సిరీస్ లకు కూడా పాటలు రాశాడు. ఇండిపెండెంట్ సాంగ్స్ కూడా రాశాడు.'కోలకళ్ళలో ఏం మంత్రం వేశావే','ఓంకారం జగముల మోగేను','నీ పిలుపే దూరం అయ్యిందే','వెలుగై కదిలావే నువ్వే','ప్రశ్నించు ప్రశ్నించు','జిల్లంది దిల్లే ఒళ్ళంతా జల్లై గిల్లై','బతుకులతో జరుగుతున్న ఆగని సమరం'వంటి ఇండిపెండెంట్ సాంగ్స్ విశేష ప్రజాదరణ పొందాయి. ఆయన రాసిన 'అలలవోలె అడుగులెత్తి సాగిపోనీ నీ గమనం హిమాలయమై చేతులెత్తి నిలబడాలి నీ ధైర్యం' పాటను ప్రసిద్ధగాయని, గానకోకిల, పద్మభూషణ్ [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|డా.ఎస్.జానకి]] గారు పాడడం గొప్ప విషయం.<ref>{{Citation|last=Maax TV Telugu|title=Special Interview With Lyric Writer Sarath Chandra {{!}} సినిమా పాటలు ఎలా రాస్తామంటే..!|date=2024-10-21|url=https://www.youtube.com/watch?si=3VaeoJqnC2idNuvi&v=z8f2Xzs2_lc&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref><ref>{{Citation|last=Maax TV Telugu|title=సిరివెన్నెల గారు ఒక్కో పాట 50 రోజులకు రాసేవారు! {{!}} Special Interview With Lyric Writer Sarath Chandra|date=2024-10-26|url=https://www.youtube.com/watch?si=AUOqpKANk-PswjaG&v=crpzVXIVy2U&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref> == '''రచనలు'''== 1) అక్షరశిఖరం (గేయసంపుటి) - 2019 - ప్రచురణ: అపూర్వ క్రియేషన్స్ 2) చైతన్యలహరి (తెలుగు గజళ్ళు) - 2022 - ప్రచురణ: అపూర్వ క్రియేషన్స్ 3) సినీగీతావరణం (వ్యాససంకలనం-సంపాదకత్వం) - 2022- ప్రచురణ: తెలంగాణ సాహితి 4) విశ్వవీణ (తెలుగు రుబాయీలు) - 2023 - ప్రచురణ: అపూర్వ క్రియేషన్స్ 5) జ్ఞానపీఠత్రయం (వ్యాససంకలనం - సహ సంపాదకత్వం) - 2023 - ప్రచురణ: విప్లవ పబ్లికేషన్స్ 6) జగిత్యాల జిల్లా సమగ్ర స్వరూపం - (వ్యాససంకలనం - కన్వీనర్) - 2025 - ప్రచురణ: తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు 7) దాశరథి (మోనోగ్రాఫ్) - 2026 -ప్రచురణ: శ్రీకృష్ణదేవరాయ తెలుగుభాషానిలయం 8) దాశరథి కవితాఝరి (దాశరథి అముద్రిత కవితల సంకలనం - సంకలనకర్త) - 2026 - ప్రచురణ: ఐఐఎంసి పబ్లికేషన్స్ 9) తెలంగాణ సినీకవుల సింగిడి (వ్యాససంపుటి - 2026) - ప్రచురణ: తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీ 10) పాటలముచ్చట (వ్యాససంపుటి - 2027) - ప్రచురణ: నవతెలంగాణ పబ్లిషింగ్ హౌస్ 11) The Verses Of the World - Lakshmanachari Enugurthi (శరత్ చంద్ర కవితలకు లక్ష్మణాచారి ఇంగ్లీష్ అనువాదం) - 2027 - ప్రచురణ: ఐఐఎంసి పబ్లికేషన్స్ == ' ' 'ప్రచురితమైన వ్యాసాలు ''' == == '''అనువాదాలు''' == శరత్ చంద్ర రాసిన కవితలెన్నో వివిధ భాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి. కొన్ని కవితలను శాంతకుమారి గారు కన్నడంలోకి, నాగపురి సంతోష్ మరాఠీలోకి, అమోహగారు ఉర్దూలోకి, ఎన్.విజయ్ తమిళంలోకి అనువదించారు. శరత్ చంద్ర రాసిన వాటిలో 50 కవితలను ఇనుగుర్తి లక్ష్మణాచారి 'Versrs Of The World' పేరిట ఇంగ్లీష్ లోకి అనువదించాడు.<ref>{{Citation|last=iDream Media|title=Dr. Thirunagari Sharath Chandra Exclusive Interview {{!}} Veturi Songs {{!}} Sri Sri {{!}} Chandrabose|date=2024-12-27|url=https://www.youtube.com/watch?si=ZgU0492GyTPEA2yG&v=9PWLNsF_ZpA&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref><ref>{{Citation|last=Plus tv|title=Lyricist Thirunagari Sharath Chandra Latest Full Interview {{!}} మా రచయితలకు గుర్తింపులేదు..! {{!}} Plus TV|date=2024-12-28|url=https://www.youtube.com/watch?si=5yl_7Jc2aW24xg_B&v=QinXilKc7ZQ&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref><ref>{{Citation|last=Top Telugu TV|title=సినిమా పాటలు రాస్తుంటే.. {{!}} Special Interview With Lyricwriter Thirunagari SarathChandra {{!}} Top Telugu|date=2025-01-02|url=https://www.youtube.com/watch?si=FTSGupWmjFs9vFl_&v=iW9gO1-Mv9s&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref><ref>{{Citation|last=Passion Play|title=తన కవితలతో యాంకర్ కి చుక్కలు చూపించిన శరత్ చంద్ర {{!}} Sharath Chandra Exclusive Interview Passion Play|date=2025-01-10|url=https://www.youtube.com/watch?si=6Vs0X3hc8X0Tr1xj&v=ccpTKs0QdQM&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref> =='''ప్రముఖుల ప్రశంసలు'''== 1) శ్రీ తిరునగరి శరత్ చంద్ర కమనీయ భావుకత ఉన్న రమణీయ తెలుగుకవి. అక్షరశిఖరం అనే గేయసంపుటిలో గానయోగ్యమైన కవితలున్నాయి. —— మహాకవి డా.సి.నారాయణరెడ్డి 2) నీ పాటలు చాలా అద్భుతంగా ఉన్నాయి నాన్నా. పదాలపొందిక చాలా గొప్పగా ఉంది. ఉజ్జ్వల భవిష్యత్తు ఉంది నీకు. __ గానకోకిల డా.ఎస్.జానకి 3) ఉత్తమకవికి ఉండవల్సిన దార్శనికత, భావాభివ్యక్తి, ప్రయోజనాత్మకమైన తాత్త్వికత పుష్కలంగా పెంపొందే లక్షణాలన్నీ ఈ కవికి ఉన్నాయి. —— డా.జె.బాపురెడ్డి 4) డా.దాశరథి గారు, డా.సి.నారాయణరెడ్డి గారు, డా.తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య గారు మొదలైన కవులెందరో ఈ ఛందస్సులో చక్కని కవితారచనలు చేసి తెలుగువారి హృదయాలను దోచుకున్నారు. అదే మార్గంలో తిరునగరి శరత్ చంద్ర కూడా పయనిస్తూ కవితారచన చేయడం ముదావహం. (విశ్వవీణ రుబాయిల సంపుటి గురించి..) —— ఆచార్య రవ్వా శ్రీహరి 5) గేయాలు, గజళ్ళు, వచనకవితలు, వ్యాసాలతో ఒక ఉప్పెనలా ఎగిసివస్తున్న యువసాహితీతరంగం ఈ శరచ్చంద్రుడు. ఇప్పటికే తన ఉనికిని చాటుచున్న ఈ యువకిశోరం రాబోయే కాలంలో మన తెలుగు సాహిత్యం మీద తన ముద్రను ప్రగాఢంగా వేస్తాడనే నమ్మిక కుదురుస్తున్నాడు. —— ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం 6) భావసంపదతో పాటు భాషాసంపద శ్రీ శరత్ చంద్రకు పుష్కలంగా ఉంది. —— ఆచార్య కొలకలూరి ఇనాక్ 7) శరత్ చేతిలో మాటలను బంగారం చేసే రసవాద విద్య ఉంది. —— ఆచార్య ఎన్.గోపి 8) పాయలు పాయలుగా సాగే నదిలా గేయాన్ని పరిగెత్తించగలడు శరత్ చంద్ర. —— అదృష్టదీపక్ 9) జాతి ఏకాత్మభావనలో నడవాలి. అప్పుడే సంఘటితశక్తి ఏర్పుడుతుంది. రాజకీయం కాదు రాజనీతి ముఖ్యమన్న సందేశమందించాడు యువకవి తిరునగరి శరత్ చంద్ర. __ ఆచార్య కసిరెడ్డి వేంకటరెడ్డి 10) శరత్ చంద్రుడు ఉదయిస్తున్న పాటల రేరేడు. భవిష్యత్తుకు మరో సూర్యుడు. __ సుద్దాల అశోక్ తేజ 11) అప్పుడే ఈ కవి కిశోరానికి 'మండే గుండెల ఎండిన బ్రతుకుల ఆవేదనలే వినబడుతున్నా'యంటే ఇతడొక శ్రీశ్రీ అవుతాడేమోననిపిస్తుంది. 'పూసిన పువ్వుల విరిసిన మనసుల ఆరాటాలే కనుబడుతున్నా'యంటే ఇతడొక కృష్ణశాస్త్రి అవుతాడేమోననిపిస్తుంది. ఏది ఏమైనా ఆ ఇద్దరిలో ఎవరో ఒకరు కావడం మాత్రం నిజం. __ ఆచార్య మసన చెన్నప్ప 12) తండ్రి డాక్టరైతే కొడుకు డాక్టర్ కాగలడు. తండ్రి ఇంజనీరైతే కొడుకు ఇంజనీరు కావచ్చు. తండ్రి రాజకీయ నాయకుడైతే కొడుకు కూడా రాజకీయ నాయకుడు కావడం సర్వసాధారణం. కాని తండ్రి కవి అయితే కొడుకు కావడం మాత్రం పూర్వజన్మ సుకృతం. ఇలా తండ్రి వారసత్వాన్ని పుణికిపుచ్చుకున్న యువకవి శరత్ చంద్ర ___ ఆచార్య సూర్యాధనంజయ్ 13) అనేక రకాలైన భావాలతో ప్రకృతిలో ఒదిగిపోయే నూతన భావుకుడిగా, సమాజంలో జరిగే అల్లకల్లోలాలకు ఒక ప్రాశ్నికుడిలా, పెద్దల మార్గాలను అనుసరిస్తూ వారి ప్రేరణకు నమస్కరిస్తూ ముందుకు సాగుతున్న కవికిశోరమీ శరత్ చంద్ర. __ ఆచార్య సాగి కమలాకరశర్మ 14) అద్భుతమైన శిల్పం, అందమైన అభివ్యక్తి శరత్ కవితల్లో తళుక్కున మెరుస్తాయి. __ కె.శివారెడ్డి 15) చిరంజీవి శరత్ చంద్ర సత్తా ఉన్న కవి. ఉత్తమ జాతి సాహిత్య విమర్శకుడు. అతని కవిత్వంలో జాతి ఉన్నతి, నీతి రీతి, పురోగామి మానవ స్వభావానికి స్వాగతగీతి ఉన్నాయి. __ ఆచార్య రావికంటి వసునందన్ 16) శరత్ చంద్ర మంచి భావుకుడు. గేయాన్ని నడిపించడం బాగా తెలిసినవాడు __ డా.పత్తిపాక మోహన్ == '''పురస్కారాలు''' == 1) ఎం.ఏ లో యూనివర్సిటి ఫస్ట్ వచ్చినందుకు 2019 లో అప్పటి రాష్ట్రగవర్నరు ఇ.ఎస్.ఎల్. నరసింహన్ చేతులమీదుగా గోల్డ్ మెడల్ అందుకున్నాడు. 2) రాష్ట్రస్థాయి పద్యపఠనపోటీలో ప్రథమబహుమతి, హైదరాబాద్ (2008) 3) రాష్ట్రస్థాయి ఉత్తమకవితా పురస్కారం, హైదరాబాద్ (2015) 4) 'చెలిమి' సాహితీ పురస్కారం, విజయవాడ (2016) 5) రాష్ట్రస్థాయి సినారె యువకవి పురస్కారం, హైదరాబాద్(2019) 6) యువభారతి కవితాపురస్కారం, హైదరాబాద్ (2019) 7) భిలాయివాణి కవితాపురస్కారం, భిలాయి (2019) 8) ఎ.పి.జె. అబ్దుల్ కలామ్ ఎక్సెలెన్సి అవార్డు, హైదరాబాద్ (2019) 9) బి.ఎస్.రాములు స్ఫూర్తి పురస్కారం, హైదరాబాద్ (2019)   10) అఖిల భారత భాషా సాహిత్య సమ్మేళన్, మధ్యప్రదేశ్, భోపాల్ వారి పురస్కారం (2023) 11) అలిశెట్టి ప్రభాకర్ పురస్కారం, జగిత్యాల, కళాశ్రీ వేదిక (2024) 12) బెస్ట్ లిరిసిస్ట్ గా స్పెషల్ జ్యూరీ అవార్డ్ (2025) 13) గిడుగు రామమూర్తి పంతులు జాతీయ పురస్కారం (2025) 14) ప్రసిద్ధ సినీనిర్మాత ఆర్.వి.రమణమూర్తి గారి కళావేదిక ఎన్.టి.ఆర్ పురస్కారం (2025) 15) శ్రీకృష్ణదేవరాయ తెలుగుభాషానిలయం వారి మహాకవి దాశరథి పురస్కారం (2025) 16) తేజ ఆర్ట్స్ క్రియేషన్స్ వారి మహాకవి డా.సి.నారాయణరెడ్డి పురస్కారం (2025) 17) E69 ఛానల్ వారి బెస్ట్ లిరిక్ రైటర్ పురస్కారం (2025) 18) మ్యాస్ట్రో యువపురస్కార్ (2026) మొ. పురస్కారాలు, అరుదైన గౌరవ సత్కారాలు అందుకున్నారు. == '''మూలాలు''' == {{Uncategorized|date=ఏప్రిల్ 2025}} rphyvwas1z5boxt8umgbi6k9xjtkj6h 4983452 4983451 2026-10-18T02:37:17Z చంద్ర సహోదరాంబుజ 153592 /* ప్రచురితమైన వ్యాసాలు */ 4983452 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name={{highlight | తిరునగరి శరత్ చంద్ర}} |image=Sharathchandra.thirunagari.jpg|250px|center|శరత్ చంద్ర]] |birth_date=1993 మే 28 |occupation=కవి |nationality=భారతీయుడు |awards=* రాష్ట్రస్థాయి ఉత్తమకవితాపురస్కారం (2015) * ఎన్.టి.ఆర్ పురస్కారం (2025) * బెస్ట్ లిరిసిస్ట్ గా స్పెషల్ జ్యూరీ అవార్డు (2025) * ఎ.పి.జె. అబ్దుల్ కలాం ఎక్సెలెన్సి అవార్డు (2019) * అఖిల భారత భాషాసాహిత్య సమ్మేళన్ మధ్యప్రదేశ్ భోపాల్ వారి పురస్కారం (2023) * శ్రీకృష్ణదేవరాయ తెలుగుభాషానిలయం వారి మహాకవి దాశరథి పురస్కారం (2025) * తేజ ఆర్ట్స్ క్రియేషన్స్ వారి మహాకవి డా.సి.నారాయణరెడ్డి పురస్కారం (2025) }} '''తిరునగరి శరత్ చంద్ర,''' తెలుగుకవి, సినీగీత రచయిత. గేయాలు, వచనకవితలు, గజళ్ళు, రుబాయీలు, సినిమాపాటలు మొదలైన ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశాడు. ప్రస్తుతం హైదరాబాద్ నిజాం కళాశాలలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ గా పనిచేస్తున్నాడు.<ref>{{Citation|last=T10 News Telugu|title=పాటే ప్రాణం..సాహిత్యమే జీవితం సినీ కవి, రైటర్ యంగ్ సెన్సేషన్Thirunagari Sharath Chandra InterviewT10|date=2024-03-02|url=https://www.youtube.com/watch?si=K2zUl9VUV6zZivI8&v=wiT-ftOnFEo&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref> = '''బాల్యం - విద్యాభ్యాసం''' = శరత్ చంద్ర 1993, మే 28 న (అనగా శ్రీముఖ సంవత్సరం వైశాఖమాసం సప్తమి రోజు) న ఉమ్మడి [[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్ జిల్లాలోని]] [[కోరుట్ల]]<nowiki/>లో జన్మించాడు. తండ్రి [[తిరునగరి శ్రీనివాసస్వామి]] ప్రముఖకవి. తల్లి మాధవి గృహిణి. శరత్ చంద్ర కోరుట్లలోని ఆదర్శవిద్యాలయంలో ప్రాథమిక విద్య, గౌతమ్ ఉన్నతపాఠశాల, శ్రీ సరస్వతీ శిశుమందిర్ లో హైస్కూల్ విద్య, శ్రీవిద్యార్థి జూనియర్ కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేశాడు. ధర్మపురిలోని శ్రీ లక్ష్మీనరసింహ సంస్కృతాంధ్ర కళాశాలలో B.A.L ఓరియంటల్ తెలుగు పూర్తి చేశాడు. ఆ తరువాత హైదరాబాద్ లోని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ ఆర్ట్స్ కళాశాలలో ఎం.ఏ తెలుగు పూర్తి చేశాడు. ఎం.ఏ పరీక్షల్లో ప్రథమస్థానం పొంది స్వర్ణపతకాన్ని సాధించాడు. యు.జి.సి వారి జాతీయ అర్హత పరీక్షల్లో (NET) అర్హతను సాధించాడు. [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]]<nowiki/>లోనే ఆచార్య సూర్యాధనంజయ్ పర్యవేక్షణలో '[[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|దాశరథి సినిమాపాటల్లో కవితాత్మకత]]' అనే అంశంపై పిహెచ్.డి చేసి డాక్టరేట్ పట్టా పొందాడు. బాల్యంనుంచే తెలుగు సాహిత్యం పట్ల ఆసక్తి కనబరిచాడు. సినిమాపాటల్లోని సాహిత్యం పట్ల ఆకర్షితుడయ్యాడు.<ref>{{Citation|last=ETV Andhra Pradesh|title=సినిమాల్లో పాటలు రాయాలనే సంకల్పంతో... రచయితగా ఎదిగిన జగిత్యాల యువకుడు శరత్‌చంద్ర {{!}} Yuva {{!}}|date=2022-09-23|url=https://www.youtube.com/watch?si=uTbEr3m0BumM3XkX&v=NnjNWSmkF5U&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref> == '''ఉద్యోగం''' == తిరునగరి శరత్ చంద్ర 2015 నుంచి 2017 వరకు [[కోరుట్ల]]<nowiki/>లోని ప్రభుత్వ డిగ్రీ & పి.జి. కళాశాలలో ఎం.ఏ విద్యార్థులకు పాఠాలు బోధించాడు. 2017 లో హైదరాబాద్ లోని ఖైరతాబాద్ ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ గా పనిచేశాడు. 2018 నుంచి 2022 వరకు రాజీవ్ గాంధీ సాంకేతిక వైజ్ఞానిక విశ్వవిద్యాలయం (ఐఐఐటి బాసర)లో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ గా పనిచేశాడు. ప్రస్తుతం హైదరాబాద్ నిజాం కళాశాలలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ గా పనిచేస్తున్నాడు.<ref name=":0">{{Citation|last=Thirunagari Sharathchandra Offical|title=My Interview in Telugu NRI Radio|date=2021-08-09|url=https://www.youtube.com/watch?si=5eephcb7j0AS-NbB&v=LLM0L8ajLPQ&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref><ref>{{Citation|last=Thirunagari Sharathchandra Offical|title=My interview in Hyd Radio Rainbow|date=2021-07-30|url=https://www.youtube.com/watch?si=i9oEsecjjQaOgcpm&v=UfJQJOLQY4g&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref> == '''సాహిత్య ప్రస్థానం''' == శరత్ చంద్ర కలం నుండి గేయాలు, వచనకవితలు, గజళ్ళు, రుబాయీలు, సాహిత్యవ్యాసాలు, మినీకవితలు, సినిమాపాటలు మొదలైనవి వెలువడ్డాయి. 7 వ తరగతి విద్యార్థిగా ఉన్నప్పటినుంచే కవిత్వం రాయడం మొదలుపెట్టాడు. తన తండ్రి తిరునగరి శ్రీనివాసస్వామి గారు ప్రముఖకవి, సినీగేయరచయిత . తండ్రి వెళ్ళే సాహిత్యకార్యక్రమాలకు, కవిసమ్మేళనాలకు తండ్రితో పాటు శరత్ చంద్ర కూడా వెళ్ళేవాడు. అలా ప్రముఖకవులందరిని చాలా దగ్గరినుంచి చూడడం, వారి ప్రసంగాలు, కవితాగానాలు వినడం జరిగేది. [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|'చిరుచిరునగవుల కవితా తలపుల పిలిచిన పిలుపుల చూసిన చూపుల']] అంటూ గేయఛందస్సులో తొలికవిత రాసి తండ్రికి చూపించాడు. తండ్రి మెచ్చుకుని కవిత్వ మెళకువలు నేర్పించాడు. అలా  శరత్ చంద్ర కవితాప్రస్థానం ప్రారంభమైంది. 10 వ తరగతిలో ఉండగానే రాష్ట్రస్థాయి పద్యపఠనపోటీలో  ప్రథమ బహుమతి పొందాడు. ప్రాచీన, ఆధునిక మహాకవులు రాసిన 200 పద్యాలను కంఠతా చెప్పాడు. డిగ్రీ పూర్తయ్యే వరకు దాదాపు 1200 పద్యాలను కంఠస్థం చేసి అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచాడు.<ref>{{Citation|last=Eha TV|title=Special Chit Chat With Lyric Writer Dr. Sarat Chandra {{!}} Daasarathi {{!}} Anchor Lakshmi {{!}} EHA TV|date=2024-09-23|url=https://www.youtube.com/watch?si=vuD2Gb9jBfDbMVZC&v=FFrMgf7dYjc&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref> ఎం.ఏ లో చేరాక శరత్ చంద్ర సాహిత్యప్రస్థానం కొత్త మలుపు తిరిగింది. గేయకవిత్వంతో పాటు సరికొత్త పోకడలతో అద్భుతమైన వచనకవిత్వమూ రాశాడు. గజళ్ళు, రుబాయీలు, పరిశోధనాత్మకమైన వ్యాసాలు రాశాడు. దాదాపు [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|300]] కి పైగా గేయకవితలు, [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|600]]<nowiki/>కి పైగా వచనకవితలు, [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|100 గజళ్ళు]], [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|200 రుబాయీలు]] రచించాడు. 100 కి పైగా పరిశోధనాత్మకమైన వ్యాసాలు రాశాడు. రాష్ట్ర, జాతీయ, అంతర్జాతీయ సదస్సులలో 80 కి పైగా పత్రసమర్పణలు చేశాడు. పలుపత్రికల్లో కొన్ని వందల కవితలు ప్రచురితమయ్యాయి. నమస్తే తెలంగాణ ఆదివారం బతుకమ్మ సంచికలో 'తెలంగాణ సినిమాకవులు' పేరిట, నవతెలంగాణ ఆదివారం సోపతి సంచికలో 'పాటలముచ్చట' పేరిట కొంతకాలం ప్రత్యేక శీర్షికలను (కాలమ్స్) నిర్వహించాడు. నిరంతరం సాహిత్యాధ్యయనం చేస్తూ కవితాసృజన చేస్తున్నాడు. [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య|దాశరథి]], [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి|సి.నారాయణరెడ్డి]], [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]], [[గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ|గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]], [[కె.శివారెడ్డి]] మొ. కవుల ప్రభావం తనపై ఉందని చెబుతుంటాడు. లెక్కలేనన్ని సభల్లో, కార్యక్రమాల్లో వ్యాఖ్యాతగా పనిచేశాడు. పిహెచ్.డి విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడే 2019 లో పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి ఆహ్వానం మేరకు గౌరవ అతిథిగా వెళ్ళి 'దాశరథి సినిమాపాటల్లో విశిష్టత' గూర్చి  ప్రసంగించాడు. ఒక విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థిగా ఉండి మరో విశ్వవిద్యాలయానికి అతిథిగా వెళ్ళే అవకాశం రావడం నిజంగా అదృష్టమే. తన గేయకవితల్లో కొన్నింటిని అక్షరశిఖరం పేరిట 2019 లో పుస్తకంగా ప్రచురించాడు. ప్రముఖ సినీగేయరచయిత, జాతీయ అవార్డు గ్రహీత డా.సుద్దాల అశోక్ తేజ ఆ కవితాసంపుటిని ఆవిష్కరించారు. అదే సభపై తన తండ్రి [[తిరునగరి శ్రీనివాసస్వామి]] వెన్నెలవాన పాటలసంపుటి ఆవిష్కరించబడడం మరో విశేషం. తండ్రీకొడుకుల పుస్తకాలు ఒకే వేదికపై ఆవిష్కరించబడడం ప్రత్యేకమైన విషయం.<ref>{{Citation|last=Thirunagari Sharathchandra Offical|title=తిరునగరి శరత్ చంద్ర {{!}} Thirunagari Sharath Chandra {{!}} By Kotani Dattu|date=2021-05-31|url=https://www.youtube.com/watch?si=PU0BFYqEx07Quo58&v=tqgsbjhwuGU&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref> ఆ తరువాత..గజళ్ళు, రుబాయీలు, వచనకవితలు, సాహిత్య వ్యాసాలు రాసి పుస్తకాలను ప్రచురించాడు. ఆకాశవాణి హైదరాబాద్, వరంగల్, ఆదిలాబాద్, నిజామాబాద్, కొత్తగూడెం కేంద్రాల్లో కవితాగానాలు, ప్రసంగాలు చేశాడు. వివిధ పత్రికల్లో,టి.వి ఛానల్స్ లో అతని ఇంటర్వ్యూలు కూడా ప్రసారం అయ్యాయి. == '''సినీప్రస్థానం''' == తిరునగరి శరత్ చంద్ర 2023 లో శ్రీపాద రామచంద్రరావు దర్శకత్వంలో వచ్చిన [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|'ఒక్కడే నెం.1']] సినిమాలో [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|సవాలు నిన్నుతాకి చుట్టు ముట్టె చూడరా సయ్యంటు దూసుకొచ్చి సాగరాన్ని ఈదరా]] అనే పాటతో గీతరచయితగా ప్రస్థానం మొదలుపెట్టాడు. నరనరాన ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపే అద్భుతమైన పాట ఇది. అదే సినిమాలో [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|'అన్యాయాన్ని చీల్చీ ..దుర్మార్గాన్ని కూల్చీ..న్యాయం చేసేవాడు పోలీసురా]]' అనే పాటను కూడా రాశాడు. ఆ తరువాత తల్లాడ సాయికృష్ణ నిర్మాతగా,వివేకానంద విక్రాంత్ దర్శకత్వంలో వచ్చిన 'దక్ష'(2023) సినిమాలో చితిరగిలెనేమో నాలో నీలో ఊగే ఊపిరిగా..కథ మిగిలెనేమో నీదీ నాదీ సాగే చీకటిగా..అనే పాటను రాశాడు. ఇది సినిమా కథ మొత్తాన్ని ప్రతిబింబింపజేసే పాట.<ref name=":0" /><ref>{{Citation|last=Maax TV Telugu|title=సిరివెన్నెల గారు ఒక్కో పాట 50 రోజులకు రాసేవారు! {{!}} Special Interview With Lyric Writer Sarath Chandra|date=2024-10-26|url=https://www.youtube.com/watch?si=AUOqpKANk-PswjaG&v=crpzVXIVy2U&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref><ref>{{Citation|last=Aadab Tv|title=సినిమాపాట రచన నా వృత్తి కాదు.. {{!}} డా. తిరునగరి శరత్ చంద్రతో {{!}} ప్రత్యేక ఇంటర్వ్యూ {{!}} Aadabtv|date=2024-11-29|url=https://www.youtube.com/watch?si=qf9erVeaEErhUkHI&v=rh2cFQDqFwM&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref> 'కలియుగ భగవాన్' (2023) సినిమాలో ఐదు పాటలు రాశాడు. ధనమే జగమనుకున్నా ధనమే బ్రతుకనుకున్నా అనే పాటలో డబ్బు కంటే ప్రేమానురాగాలే ముఖ్యమనే సందేశాన్నిస్తుందీపాట.  కలనుకోవాలా? నిజమనుకోవాలా?', కార్తికమాసం కార్తికమాసం, ఇరుముడి కట్టాము స్వామీ, గుండెల నిండా కొలువై ఉన్న వంటి మొ. పాటలన్నీ భక్తిభావనను కలిగించే పాటలు.<ref>{{Citation|last=N9 Media|title=అందుకే నేను సినిమా పాటలమీద PHD చేశాను {{!}} Thirunagari Sharth Chandra {{!}} Youth Festival {{!}} N9 Media|date=2024-10-17|url=https://www.youtube.com/watch?si=PjZk-rszzoroeA6T&v=W4c6Efstsys&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref> 'వారధి'(2024) సినిమాలో రాసిన సాగుతోందిరా ఈ కాలం ఉన్నోడని లేనోడని తేడాలతో, ఏందిరా ఓ దేవుడా తీరని శోకాలురా అనే రెండు పాటలు కూడా దొరలకు, పేదలకు మధ్యన జరిగే యుద్ధాల్ని గురించి, ఆకలికేకలతో అలమటించే నిరుపేదల జీవితాల గురించి తెలియజేస్తాయి.<ref>{{Citation|last=E69News|title=పాటకు ఉన్న శక్తి ఏంటో తెలుసా ... శరత్ చంద్ర {{!}}{{!}}e69news|date=2024-10-06|url=https://www.youtube.com/watch?si=6IH4uVrrwOax5aVG&v=-zeX5qJk3j4&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref><ref>{{Citation|last=iDream Media|title=Dr. Thirunagari Sharath Chandra About How Write The Song {{!}} Veturi Songs {{!}} Sri Sri {{!}} Chandrabose|date=2024-12-31|url=https://www.youtube.com/watch?si=9YrxvxKPC9jxSuS1&v=kcGO87Ji0SE&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref> 'కలవరమాయే మదిలో'(2025) సినిమాలో స్నేహం విలువను తెలిపే కరిగిపోని కలలతో మనమే ముందుకు సాగాలి అనే పాటను రాశాడు. ఇంకా..స్మార్ట్ గున్న లేడి ఇది హాట్ గున్న బాడి ఇది' అనే ఐటమ్ సాంగ్ ని కూడా యూత్ కి కనెక్ట్ అయ్యేలా రాశాడు. 'శుభలగ్నం'(2025) సినిమాలో మనసులు సందడి చేసెను అనే పెళ్ళిపాటలో తెలుగింటి పెళ్ళి సంస్కృతిని, వైభవాన్ని చాటి చెప్పాడు. 'కాలమేగా కరిగింది?'(2025) సినిమాలో తను జతగా లేని కథలో ఈ ఒంటరి పరుగెక్కడికో? అనే విరహగీతాన్ని ఎంతో అద్భుతంగా రాశాడు. 'మా ఊరి వెంకన్న'(2025) సినిమాలో 'తడిసి తడిసి మై మరిచా నీ ప్రేమలో', 'ఎదలో నువ్వలా పూసావులే పువ్వులా','నీ చూపుల సన్నిధిలో నేనుంటే చాలనుకుంటాను','కనులు తెరిస్తే కనిపించేటి'వంటి నాలుగు పాటలు రాశాడు. ఇంకా..విశ్వమంగళం, వృషభ, రుగ్వేదం, అంతా మంచికే, అనుకోని అతిథి, రాబిట్ మొ. సినిమాల్లో 100 కి పైగా పాటలు రాశాడు. రొమాంటిక్, ట్రాజెడీ, మెసేజ్ ఓరియంటెడ్, డివోషనల్, ఐటమ్ సాంగ్స్, హీరో ఎంట్రీ సాంగ్స్ ఇలా అన్ని రకాల వస్తువులతో కూడిన పాటల్ని రాశాడు శరత్ చంద్ర. కొన్ని లఘుచిత్రాలకు,వెబ్ సిరీస్ లకు కూడా పాటలు రాశాడు. ఇండిపెండెంట్ సాంగ్స్ కూడా రాశాడు.'కోలకళ్ళలో ఏం మంత్రం వేశావే','ఓంకారం జగముల మోగేను','నీ పిలుపే దూరం అయ్యిందే','వెలుగై కదిలావే నువ్వే','ప్రశ్నించు ప్రశ్నించు','జిల్లంది దిల్లే ఒళ్ళంతా జల్లై గిల్లై','బతుకులతో జరుగుతున్న ఆగని సమరం'వంటి ఇండిపెండెంట్ సాంగ్స్ విశేష ప్రజాదరణ పొందాయి. ఆయన రాసిన 'అలలవోలె అడుగులెత్తి సాగిపోనీ నీ గమనం హిమాలయమై చేతులెత్తి నిలబడాలి నీ ధైర్యం' పాటను ప్రసిద్ధగాయని, గానకోకిల, పద్మభూషణ్ [[తిరునగరి శరత్ చంద్ర|డా.ఎస్.జానకి]] గారు పాడడం గొప్ప విషయం.<ref>{{Citation|last=Maax TV Telugu|title=Special Interview With Lyric Writer Sarath Chandra {{!}} సినిమా పాటలు ఎలా రాస్తామంటే..!|date=2024-10-21|url=https://www.youtube.com/watch?si=3VaeoJqnC2idNuvi&v=z8f2Xzs2_lc&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref><ref>{{Citation|last=Maax TV Telugu|title=సిరివెన్నెల గారు ఒక్కో పాట 50 రోజులకు రాసేవారు! {{!}} Special Interview With Lyric Writer Sarath Chandra|date=2024-10-26|url=https://www.youtube.com/watch?si=AUOqpKANk-PswjaG&v=crpzVXIVy2U&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref> == '''రచనలు'''== 1) అక్షరశిఖరం (గేయసంపుటి) - 2019 - ప్రచురణ: అపూర్వ క్రియేషన్స్ 2) చైతన్యలహరి (తెలుగు గజళ్ళు) - 2022 - ప్రచురణ: అపూర్వ క్రియేషన్స్ 3) సినీగీతావరణం (వ్యాససంకలనం-సంపాదకత్వం) - 2022- ప్రచురణ: తెలంగాణ సాహితి 4) విశ్వవీణ (తెలుగు రుబాయీలు) - 2023 - ప్రచురణ: అపూర్వ క్రియేషన్స్ 5) జ్ఞానపీఠత్రయం (వ్యాససంకలనం - సహ సంపాదకత్వం) - 2023 - ప్రచురణ: విప్లవ పబ్లికేషన్స్ 6) జగిత్యాల జిల్లా సమగ్ర స్వరూపం - (వ్యాససంకలనం - కన్వీనర్) - 2025 - ప్రచురణ: తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు 7) దాశరథి (మోనోగ్రాఫ్) - 2026 -ప్రచురణ: శ్రీకృష్ణదేవరాయ తెలుగుభాషానిలయం 8) దాశరథి కవితాఝరి (దాశరథి అముద్రిత కవితల సంకలనం - సంకలనకర్త) - 2026 - ప్రచురణ: ఐఐఎంసి పబ్లికేషన్స్ 9) తెలంగాణ సినీకవుల సింగిడి (వ్యాససంపుటి - 2026) - ప్రచురణ: తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీ 10) పాటలముచ్చట (వ్యాససంపుటి - 2027) - ప్రచురణ: నవతెలంగాణ పబ్లిషింగ్ హౌస్ 11) The Verses Of the World - Lakshmanachari Enugurthi (శరత్ చంద్ర కవితలకు లక్ష్మణాచారి ఇంగ్లీష్ అనువాదం) - 2027 - ప్రచురణ: ఐఐఎంసి పబ్లికేషన్స్ == '''ప్రచురితమైన వ్యాసాలు ''' == == '''అనువాదాలు''' == శరత్ చంద్ర రాసిన కవితలెన్నో వివిధ భాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి. కొన్ని కవితలను శాంతకుమారి గారు కన్నడంలోకి, నాగపురి సంతోష్ మరాఠీలోకి, అమోహగారు ఉర్దూలోకి, ఎన్.విజయ్ తమిళంలోకి అనువదించారు. శరత్ చంద్ర రాసిన వాటిలో 50 కవితలను ఇనుగుర్తి లక్ష్మణాచారి 'Versrs Of The World' పేరిట ఇంగ్లీష్ లోకి అనువదించాడు.<ref>{{Citation|last=iDream Media|title=Dr. Thirunagari Sharath Chandra Exclusive Interview {{!}} Veturi Songs {{!}} Sri Sri {{!}} Chandrabose|date=2024-12-27|url=https://www.youtube.com/watch?si=ZgU0492GyTPEA2yG&v=9PWLNsF_ZpA&feature=youtu.be|access-date=2025-03-07}}</ref><ref>{{Citation|last=Plus tv|title=Lyricist Thirunagari Sharath Chandra Latest Full Interview {{!}} మా రచయితలకు గుర్తింపులేదు..! {{!}} Plus TV|date=2024-12-28|url=https://www.youtube.com/watch?si=5yl_7Jc2aW24xg_B&v=QinXilKc7ZQ&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref><ref>{{Citation|last=Top Telugu TV|title=సినిమా పాటలు రాస్తుంటే.. {{!}} Special Interview With Lyricwriter Thirunagari SarathChandra {{!}} Top Telugu|date=2025-01-02|url=https://www.youtube.com/watch?si=FTSGupWmjFs9vFl_&v=iW9gO1-Mv9s&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref><ref>{{Citation|last=Passion Play|title=తన కవితలతో యాంకర్ కి చుక్కలు చూపించిన శరత్ చంద్ర {{!}} Sharath Chandra Exclusive Interview Passion Play|date=2025-01-10|url=https://www.youtube.com/watch?si=6Vs0X3hc8X0Tr1xj&v=ccpTKs0QdQM&feature=youtu.be|access-date=2025-03-10}}</ref> =='''ప్రముఖుల ప్రశంసలు'''== 1) శ్రీ తిరునగరి శరత్ చంద్ర కమనీయ భావుకత ఉన్న రమణీయ తెలుగుకవి. అక్షరశిఖరం అనే గేయసంపుటిలో గానయోగ్యమైన కవితలున్నాయి. —— మహాకవి డా.సి.నారాయణరెడ్డి 2) నీ పాటలు చాలా అద్భుతంగా ఉన్నాయి నాన్నా. పదాలపొందిక చాలా గొప్పగా ఉంది. ఉజ్జ్వల భవిష్యత్తు ఉంది నీకు. __ గానకోకిల డా.ఎస్.జానకి 3) ఉత్తమకవికి ఉండవల్సిన దార్శనికత, భావాభివ్యక్తి, ప్రయోజనాత్మకమైన తాత్త్వికత పుష్కలంగా పెంపొందే లక్షణాలన్నీ ఈ కవికి ఉన్నాయి. —— డా.జె.బాపురెడ్డి 4) డా.దాశరథి గారు, డా.సి.నారాయణరెడ్డి గారు, డా.తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య గారు మొదలైన కవులెందరో ఈ ఛందస్సులో చక్కని కవితారచనలు చేసి తెలుగువారి హృదయాలను దోచుకున్నారు. అదే మార్గంలో తిరునగరి శరత్ చంద్ర కూడా పయనిస్తూ కవితారచన చేయడం ముదావహం. (విశ్వవీణ రుబాయిల సంపుటి గురించి..) —— ఆచార్య రవ్వా శ్రీహరి 5) గేయాలు, గజళ్ళు, వచనకవితలు, వ్యాసాలతో ఒక ఉప్పెనలా ఎగిసివస్తున్న యువసాహితీతరంగం ఈ శరచ్చంద్రుడు. ఇప్పటికే తన ఉనికిని చాటుచున్న ఈ యువకిశోరం రాబోయే కాలంలో మన తెలుగు సాహిత్యం మీద తన ముద్రను ప్రగాఢంగా వేస్తాడనే నమ్మిక కుదురుస్తున్నాడు. —— ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం 6) భావసంపదతో పాటు భాషాసంపద శ్రీ శరత్ చంద్రకు పుష్కలంగా ఉంది. —— ఆచార్య కొలకలూరి ఇనాక్ 7) శరత్ చేతిలో మాటలను బంగారం చేసే రసవాద విద్య ఉంది. —— ఆచార్య ఎన్.గోపి 8) పాయలు పాయలుగా సాగే నదిలా గేయాన్ని పరిగెత్తించగలడు శరత్ చంద్ర. —— అదృష్టదీపక్ 9) జాతి ఏకాత్మభావనలో నడవాలి. అప్పుడే సంఘటితశక్తి ఏర్పుడుతుంది. రాజకీయం కాదు రాజనీతి ముఖ్యమన్న సందేశమందించాడు యువకవి తిరునగరి శరత్ చంద్ర. __ ఆచార్య కసిరెడ్డి వేంకటరెడ్డి 10) శరత్ చంద్రుడు ఉదయిస్తున్న పాటల రేరేడు. భవిష్యత్తుకు మరో సూర్యుడు. __ సుద్దాల అశోక్ తేజ 11) అప్పుడే ఈ కవి కిశోరానికి 'మండే గుండెల ఎండిన బ్రతుకుల ఆవేదనలే వినబడుతున్నా'యంటే ఇతడొక శ్రీశ్రీ అవుతాడేమోననిపిస్తుంది. 'పూసిన పువ్వుల విరిసిన మనసుల ఆరాటాలే కనుబడుతున్నా'యంటే ఇతడొక కృష్ణశాస్త్రి అవుతాడేమోననిపిస్తుంది. ఏది ఏమైనా ఆ ఇద్దరిలో ఎవరో ఒకరు కావడం మాత్రం నిజం. __ ఆచార్య మసన చెన్నప్ప 12) తండ్రి డాక్టరైతే కొడుకు డాక్టర్ కాగలడు. తండ్రి ఇంజనీరైతే కొడుకు ఇంజనీరు కావచ్చు. తండ్రి రాజకీయ నాయకుడైతే కొడుకు కూడా రాజకీయ నాయకుడు కావడం సర్వసాధారణం. కాని తండ్రి కవి అయితే కొడుకు కావడం మాత్రం పూర్వజన్మ సుకృతం. ఇలా తండ్రి వారసత్వాన్ని పుణికిపుచ్చుకున్న యువకవి శరత్ చంద్ర ___ ఆచార్య సూర్యాధనంజయ్ 13) అనేక రకాలైన భావాలతో ప్రకృతిలో ఒదిగిపోయే నూతన భావుకుడిగా, సమాజంలో జరిగే అల్లకల్లోలాలకు ఒక ప్రాశ్నికుడిలా, పెద్దల మార్గాలను అనుసరిస్తూ వారి ప్రేరణకు నమస్కరిస్తూ ముందుకు సాగుతున్న కవికిశోరమీ శరత్ చంద్ర. __ ఆచార్య సాగి కమలాకరశర్మ 14) అద్భుతమైన శిల్పం, అందమైన అభివ్యక్తి శరత్ కవితల్లో తళుక్కున మెరుస్తాయి. __ కె.శివారెడ్డి 15) చిరంజీవి శరత్ చంద్ర సత్తా ఉన్న కవి. ఉత్తమ జాతి సాహిత్య విమర్శకుడు. అతని కవిత్వంలో జాతి ఉన్నతి, నీతి రీతి, పురోగామి మానవ స్వభావానికి స్వాగతగీతి ఉన్నాయి. __ ఆచార్య రావికంటి వసునందన్ 16) శరత్ చంద్ర మంచి భావుకుడు. గేయాన్ని నడిపించడం బాగా తెలిసినవాడు __ డా.పత్తిపాక మోహన్ == '''పురస్కారాలు''' == 1) ఎం.ఏ లో యూనివర్సిటి ఫస్ట్ వచ్చినందుకు 2019 లో అప్పటి రాష్ట్రగవర్నరు ఇ.ఎస్.ఎల్. నరసింహన్ చేతులమీదుగా గోల్డ్ మెడల్ అందుకున్నాడు. 2) రాష్ట్రస్థాయి పద్యపఠనపోటీలో ప్రథమబహుమతి, హైదరాబాద్ (2008) 3) రాష్ట్రస్థాయి ఉత్తమకవితా పురస్కారం, హైదరాబాద్ (2015) 4) 'చెలిమి' సాహితీ పురస్కారం, విజయవాడ (2016) 5) రాష్ట్రస్థాయి సినారె యువకవి పురస్కారం, హైదరాబాద్(2019) 6) యువభారతి కవితాపురస్కారం, హైదరాబాద్ (2019) 7) భిలాయివాణి కవితాపురస్కారం, భిలాయి (2019) 8) ఎ.పి.జె. అబ్దుల్ కలామ్ ఎక్సెలెన్సి అవార్డు, హైదరాబాద్ (2019) 9) బి.ఎస్.రాములు స్ఫూర్తి పురస్కారం, హైదరాబాద్ (2019)   10) అఖిల భారత భాషా సాహిత్య సమ్మేళన్, మధ్యప్రదేశ్, భోపాల్ వారి పురస్కారం (2023) 11) అలిశెట్టి ప్రభాకర్ పురస్కారం, జగిత్యాల, కళాశ్రీ వేదిక (2024) 12) బెస్ట్ లిరిసిస్ట్ గా స్పెషల్ జ్యూరీ అవార్డ్ (2025) 13) గిడుగు రామమూర్తి పంతులు జాతీయ పురస్కారం (2025) 14) ప్రసిద్ధ సినీనిర్మాత ఆర్.వి.రమణమూర్తి గారి కళావేదిక ఎన్.టి.ఆర్ పురస్కారం (2025) 15) శ్రీకృష్ణదేవరాయ తెలుగుభాషానిలయం వారి మహాకవి దాశరథి పురస్కారం (2025) 16) తేజ ఆర్ట్స్ క్రియేషన్స్ వారి మహాకవి డా.సి.నారాయణరెడ్డి పురస్కారం (2025) 17) E69 ఛానల్ వారి బెస్ట్ లిరిక్ రైటర్ పురస్కారం (2025) 18) మ్యాస్ట్రో యువపురస్కార్ (2026) మొ. పురస్కారాలు, అరుదైన గౌరవ సత్కారాలు అందుకున్నారు. == '''మూలాలు''' == {{Uncategorized|date=ఏప్రిల్ 2025}} mpbygbumuo6cz3oktj1xoxe5uwvlg85 0 433540 4983259 4886499 2026-10-17T13:17:57Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983259 wikitext text/x-wiki '''పమేలా భూటోరియా''' భారతీయ నటి, ఎమ్సీ, మోడల్, వాయిస్ ఓవర్ ఆర్టిస్ట్. ఆమె అనేక బాలీవుడ్, బెంగాలీ సినిమాలు, ప్రకటన ప్రచారాలలో నటించింది - తాజాది ఉర్ఫ్ ఘంటా . ఆమె తన నటనా జీవితాన్ని బెంగాలీ చిత్రం, పగ్లుతో ప్రారంభించింది .  కహానీ , సాహెబ్ బివి ఔర్ గ్యాంగ్‌స్టర్ 3 , మాచ్ మిష్టి & మోర్ వంటి అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన చిత్రాలు ఆమెను వెలుగులోకి తెచ్చాయి.<ref name="The Times of India">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/the-buzz-doing-the-round-is-that-kolkata-model-pamela-singh-bhutoria-has-been-roped-in-by-director-rajib-for-his-film-paglu-we-hear-the-model-will-share-the-screen-space-with-none-other-than-tollywood-heartthrob-dev-/articleshow/6572813.cms|title=The buzz doing the round is that Kolkata model Pamela Singh Bhutoria has been roped in by director Rajib for his film Paglu. We hear, the model will share the screen space with none other than Tollywood heartthrob Dev.|date=2010-09-17|work=The Times of India|access-date=2024-10-18|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pamela Singh Bhutoria|url=https://blackhattalent.com/talent/book-pamela-singh-bhutoria/|access-date=2024-10-18|website=Black Hat|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-07-27|title=EXCLUSIVE! Saheb, Biwi Aur Gangster 3 actress Pamela Singh Bhutoria talks about her experience in the industry|url=https://www.bollywoodlife.com/interviews/exclusive-saheb-biwi-aur-gangster-3-actress-pamela-singh-bhutoria-talks-about-her-experience-in-the-industry-1249156/|access-date=2024-10-18|website=Bollywood Life|language=en}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-it-s-no-less-than-an-award-kahani-actress-pamela-singh-on-sharing-screen-space-with-amitabh-bachchan-2650851|title='It's no less than an award': 'Kahani' actress Pamela Singh on sharing screen space with Amitabh Bachchan|work=DNA|access-date=2024-10-18|language=en}}</ref> బంగ్లాదేశ్ మోడల్ నుండి యాంకర్ అయిన అంబ్రిన్, 2007 ఎడిషన్ లక్స్-ఛానల్ ఐ సూపర్ స్టార్ లో టాప్ 10 పోటీదారులలో ఒకరు, పమేలాతో పాటు ఈ భాగానికి ఎంపికయ్యారు. == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; width:100%;" !సంవత్సరం. !సినిమా !దర్శకుడు !పాత్రలు (లు) !భాష. |- |2011 |''పగ్లు''<ref name="The Times of India"/> |రాజీవ్ కుమార్ బిశ్వాస్ | |[[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ]] |- |2012 |కహాని <ref>{{Cite web|title=Pamela Singh shares screen with Big B|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/life-style/pamela-singh-shares-screen-with-big-b-633740/|access-date=2024-10-18|website=The Tribune|language=en}}</ref> |[[సుజోయ్ ఘోష్]] |సప్నా |[[హిందీ]] |- |2012 |బాపి బారి జా <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/bapi-bari-jas-cast-had-a-blast/articleshow/10765656.cms|title=Bapi Bari Ja's cast had a blast|date=2017-01-11|work=The Times of India|access-date=2024-10-18|issn=0971-8257}}</ref> |[[సుధేష్ణ రాయ్|సుదేష్నా రాయ్]], అభిజిత్ గుహ |టియా |బెంగాలీ |- |2013 |మాచ్, మిష్టి & మరిన్ని <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movie-reviews/maach-mishti-more/movie-review/17910719.cms|title=Maach Mishti & More Movie Review|work=The Times of India|access-date=2024-10-18|issn=0971-8257}}</ref> |మైనాక్ భౌమిక్ | |బెంగాలీ |- |2014 |టాన్ <ref>{{Cite web|date=2014-04-04|title=Taan (Bengali) / Good story marred by bad direction|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/screen/taan-bengali-good-story-marred-by-bad-direction/|access-date=2024-10-18|website=The Indian Express|language=en}}</ref> |ముకుల్ రాయ్ చౌదరి |లిసా |బెంగాలీ |- |2018 |సాహెబ్, బీవీ ఔర్ గ్యాంగ్స్టర్ 3 <ref>{{Cite web|title=Saheb, Biwi Aur Gangster 3: Sanjay Dutt, Jimmy Sheirgill And Cast Are Upto Scratch, Expected Firestorm Missing|url=https://www.ndtv.com/entertainment/saheb-biwi-aur-gangster-3-movie-review-led-by-sanjay-dutt-and-jimmy-sheirgill-cast-are-upto-scratch-1890555|access-date=2024-10-18|website=www.ndtv.com|language=en}}</ref> |[[తిగ్మాన్షు ధులియా|తిగ్మాంషు ధులియా]] |దీపాల్ |హిందీ |- |2021 |ఉర్ఫ్ ఘంట <ref>{{Cite web|title=Urf Ghanta Movie (2021) {{!}} Release Date, Cast, Trailer, Songs, Streaming Online at Airtel Xstream, Prime Video|url=https://www.digit.in/digit-binge/movies/urf-ghanta-770484.html|access-date=2024-10-18|website=www.digit.in|language=en}}</ref> |ఆయుష్ సక్సేనా |జగ్మీరా |హిందీ |- |2023 |సరిహద్దుల మధ్య గుస్పైత్ <ref>{{Cite web|date=2023-10-17|title=Ghuspaith–Beyond Borders Review: The short film is a moving tale told with sincerity|url=https://www.financialexpress.com/life/entertainment/ghuspaithbeyond-borders-review-the-short-film-is-a-moving-tale-told-with-sincerity/3274711/|access-date=2024-10-20|website=Financialexpress|language=en}}</ref> |మిహిర్ పవన్ కుమార్ లాత్ |మంజు | |} == ఎమ్మీ, ప్రెజెంటర్గా కెరీర్ == పమేలా తరచుగా వివిధ కార్పొరేట్ ఈవెంట్లలో ఎమ్సీగా కనిపిస్తుంది.  2015 లో, ఆమె బంగ్లాదేశ్ మోడల్ అంబ్రిన్‌తో కలిసి బంగ్లాదేశ్ ప్రీమియర్ లీగ్‌కు హోస్ట్‌గా ఎంపికైంది.  ఆమె అమితాబ్ బచ్చన్‌తో కలిసి ప్రో కబడ్డీ లీగ్‌లో హోస్ట్‌గా ఉంది .<ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/91722/Indian-Pamela-and-Bangladeshi-Ambrin-selected-as-BPL3-hosts|title=Indian Pamela and Bangladeshi Ambrin selected as BPL-3 hosts|date=November 2015|work=Daily Sun|access-date=2024-10-18|language=en|archive-date=2024-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241111065354/https://www.daily-sun.com/printversion/details/91722/Indian-Pamela-and-Bangladeshi-Ambrin-selected-as-BPL3-hosts|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/bangladesh-others/113731/indian-pamela-and-bangladeshi-ambrin-to-be-the|title=Indian Pamela and Bangladeshi Ambrin to be the faces of BPL|date=2015-11-15|work=Dhaka Tribune}}</ref><ref>{{Cite web|last=Singh|first=Priya|date=2018-08-18|title='Every moment has been a learning experience'|url=https://sundayguardianlive.com/culture/every-moment-learning-experience|access-date=2024-10-18|website=The Sunday Guardian Live|language=en-US|archive-date=2024-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241111065400/https://sundayguardianlive.com/culture/every-moment-learning-experience|url-status=dead}}</ref> అమిత్ సాద్ నటించిన ఘుస్పైత్–బియాండ్ బోర్డర్స్ చిత్రం ఉగ్రవాదం, తీవ్రమైన శరణార్థుల సంక్షోభంతో నాశనమైన దేశంలో పనిచేస్తున్న మానవ్ అనే ఫోటో జర్నలిస్ట్ కథను వివరిస్తుంది. అమిత్ సాద్ పాత్రను తన దుస్థితిని అర్థం చేసుకుంటూనే నమ్మకంగా చిత్రీకరించడంలో అతని నటన ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది. ప్రేక్షకులు సినిమా అంతటా అతని పోరాటాలు, ఆందోళనను అనుభవించవచ్చు. ప్రమాదకరమైన సరిహద్దులు, కనికరంలేని ముజాహిదీన్ బందిపోట్ల నుండి తప్పించుకుంటూ అతని ప్రయాణం, సంక్షోభాన్ని నమోదు చేసేవారు ఎదుర్కొంటున్న అనిశ్చితి, ప్రమాదాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది. ఘుస్పైత్–బియాండ్ బోర్డర్స్, 30 నిమిషాల లఘు చిత్రం, బహుళ అంశాలను సమర్థవంతంగా ప్రతిబింబిస్తుంది - మానవ అక్రమ రవాణా, అక్రమ రవాణా, అక్రమ పశువుల వ్యాపారం - కథనానికి లోతును జోడిస్తుంది. ఇది ఈ యుద్ధ-దెబ్బతిన్న ప్రాంతాలలోని ప్రజల ఖచ్చితమైన పరిస్థితిని చిత్రీకరిస్తుంది. క్లైమాక్స్ ఉత్కంఠ, ఉద్రిక్తతను జోడిస్తుంది. ఇది బాగా అమలు చేయబడింది, చిత్రం ముగిసిన తర్వాత కూడా ప్రేక్షకులతో ఉంటుంది. == టెలివిజన్ ప్రకటనలలో ప్రదర్శన == పమేలా భారతదేశంలో అనేక టీవీ వాణిజ్య ప్రకటనలలో కనిపించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/pamela-39-s-day-out-with-nbsp-her-39-dad-39/cid/1433039|title=Pamela's day out with her 'dad'|date=2018-07-25|work=The Telegraph Online}}</ref> సినీ నటిగా తన కెరీర్కు ముందు, ఆమె వోడాఫోన్ వంటి కంపెనీల కోసం అనేక టీవీ వాణిజ్య ప్రకటనలలో కనిపించింది. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, ఆమె జోమాటో, ఫిలిప్స్, బోరోసిల్, ఇతర కంపెనీల కోసం అనేక ప్రకటనల ప్రచారాలలో నటించింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఇథోయి ఒయినమ్]] * [[చిన్ను చాందిని]] * [[తనుశ్రీ ఛటర్జీ]] * [[ప్రియదర్శిని ఇందల్కర్]] * [[రోసాలియా రోడ్రిగ్స్]] * [[జరీన్ షిహాబ్]] * [[మోహనా కాబ్రాల్]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ నటీమణులు]] c1ecgvmcw4d8iabg6cjtxqc632j4p5y 0 436957 4983418 4800330 2026-10-17T20:48:31Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983418 wikitext text/x-wiki '''ప్రాచి యాదవ్''' (29 మే 1995, గ్వాలియర్ ) [[2020 వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలు|2020 టోక్యో]] పారాలింపిక్స్‌లో పాల్గొన్న భారతీయ పారకానో అథ్లెట్.  యాదవ్ 2022 పారాలింపిక్ ప్రపంచ కప్‌లో కాంస్య పతకాన్ని  గెలుచుకున్నది.<ref>{{Cite web|date=2022-05-30|title=प्राची यादव ने पैरा वर्ल्‍ड कप में कांस्‍य पदक जीत कर रचा इतिहास, कैनो में पदक जीतने वाली पहली खिलाड़ी बनी|url=https://hindi.news18.com/news/sports/others-prachi-yadav-becomes-the-1st-indian-canoeist-to-win-a-world-cup-medal-4287040.html|access-date=2022-11-28|website=News18 हिंदी|language=hi|archive-date=2022-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128111020/https://hindi.news18.com/news/sports/others-prachi-yadav-becomes-the-1st-indian-canoeist-to-win-a-world-cup-medal-4287040.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-05-29|title=Para-canoeist Prachi Yadav bags bronze in Paracanoe World Cup in Poland|url=https://www.business-standard.com/article/sports/para-canoeist-prachi-yadav-bags-bronze-in-paracanoe-world-cup-in-poland-122052900204_1.html|access-date=2022-11-28|website=business-standard.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=MP की बेटी ने पौलैंड में लहराया तिरंगा, विश्व कप में पदक जीतने वाली पहली भारतीय|url=https://zeenews.india.com/hindi/india/madhya-pradesh-chhattisgarh/mp/prachi-yadav-paracanoe-athlete-became-first-indian-to-win-bronze-medal-in-paracano-world-cup-gwalior-sdmp/1202358|access-date=2022-11-13|website=Zee News|language=hi}}</ref> 2022 ఐసిఎఫ్ కానో స్ప్రింట్ వరల్డ్ ఛాంపియన్షిప్లో, మహిళల విఎల్ 2 లోపల ఉండగా యాదవ్ 1: 11.15 నిమిషాల్లో మొదటి 10 స్థానాలకు చేరుకున్నారు, అంతకుముందు [[పారాలింపిక్ క్రీడలు|2020 వేసవి పారాలింపిక్స్లో]] పారాకానోయింగ్-మహిళల విఎల్2-మహిళల విఎల2 నిమిషాల్లో తన స్థానాన్ని నమోదు చేసి 2019 ఐసిఎఫ్ కనో స్ప్రింట్ ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్స్-మహిళల వి ఎల్ 2 లో ఫైనల్కు చేరుకుంది, 16:35 నిమిషాల్లో గెలిచింది.<ref>{{Cite web|title=Paris Paralympics 2024 Day 10 Live Updates: Prachi Yadav reaches Women’s Va’a Single 200m Final A; Simran, Navdeep in track and field action later|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/paris-paralympics-2024-day-10-live-updates-simran-navdeep-dilip-mahadu-arshad-shaik-jyoti-gaderiya-9554772/|publisher=Indian express}}</ref> == గురించి == యాదవ్ 1995 మే 29న [[భారతదేశం]]<nowiki/>లోని [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్‌]]<nowiki/>లోని గ్వాలియర్‌లో జన్మించారు . ఆమె తండ్రి జగదీష్ సింగ్ యాదవ్ వ్యవసాయ శాఖలో డిప్యూటీ డైరెక్టర్‌గా పదవీ విరమణ చేశారు, ఆమె తల్లి చంద్ర కుమారి యాదవ్ 2003లో క్యాన్సర్‌తో మరణించారు. ఆమె పారా కనోయిస్ట్ అయిన మనీష్ కౌరవ్‌ను వివాహం చేసుకుంది. ఆమె పారా స్విమ్మింగ్ జాతీయ పోటీలలో కూడా పాల్గొంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/prachi-yadav-qualifies-for-canoe-sprint-semifinal-at-tokyo-paralympics/article36241216.ece|title=Prachi Yadav qualifies for Canoe sprint semifinal at Tokyo Paralympics|date=September 2, 2021|work=The Hindu}}</ref> == కెరీర్ == ఆమె తన కోచ్ వీరేందర్ కుమార్ దబాస్ సిఫార్సు మేరకు పారా స్విమ్మింగ్ నుండి మారడం ద్వారా 2018లో తన పారా కానో కెరీర్‌ను ప్రారంభించింది.  ఆమె భారతదేశంలోని భోపాల్‌లోని లోయర్ లేక్‌లో శిక్షణ పొందుతోంది . మహిళల వా'ఆ సింగిల్ 200 మీటర్ల కానో స్ప్రింట్‌లో తన అద్భుతమైన ప్రదర్శనతో ఆమె ఫైనల్స్‌కు చేరుకుంది, 1:07.329 సమయంతో 8వ స్థానంలో నిలిచింది.  ఆమె టార్గెట్ ఒలింపిక్ పోడియం స్కీమ్ (TOPS) లో భాగం.<ref>{{Cite web|title=Prachi Yadav - Canoe &#124; Paralympic Athlete Profile|url=https://www.paralympic.org/prachi-yadav|access-date=2022-11-13|website=International Paralympic Committee}}</ref><ref>{{Cite web|date=September 3, 2021|title=Paralympics: Prachi Yadav finishes last in 200m canoe VL2 final|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-paralympics/paralympics-prachi-yadav-finishes-last-in-200m-canoe-vl2-final/articleshow/85888437.cms|access-date=2022-11-28|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|title=India’s water sports athletes confident of best showing at Paralympic Games|url=https://pib.gov.in/pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1748299|access-date=2023-10-10|website=pib.gov.in}}</ref> == 2020 వేసవి పారాలింపిక్స్ == జపాన్‌లోని టోక్యోలో జరిగే 2020 సమ్మర్ పారాలింపిక్స్ పారాలింపిక్స్ క్రీడలలో పారాలింపిక్స్‌కు అర్హత సాధించిన తొలి భారతీయ పారాలింపిక్ అథ్లెట్‌గా యాదవ్ నిలిచింది. == 2024 పారాలింపిక్స్ == యాదవ్ ఫైనల్కు అర్హత సాధించి, మహిళల విఎల్2.200m స్ప్రింట్ ఈవెంట్లో 1:<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/paris-paralympics/paris-paralympics-prachi-ends-campaign-with-8th-finish-in-para-canoe-final/articleshow/113160745.cms|title=Paris Paralympics: Prachi ends campaign with 8th finish in para canoe final|date=2024-09-08|work=The Times of India|access-date=2024-09-09|issn=0971-8257}}</ref> అంతకుముందు, ఆమె సెమీఫైనల్స్లో మూడవ స్థానానికి అర్హత సాధించడానికి 1: 05.66 ని సాధించింది.<ref name=":0" /> == టోర్నమెంట్ల రికార్డు == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |+అంతర్జాతీయ పోటీ ఫలితాలు !సంవత్సరం. !ఈవెంట్ !వర్గం !స్థానం !సమయం !దూరం. !స్థలం. |- |2024 |ఏసీసీ పారాకానోయ్ ఆసియా ఛాంపియన్షిప్ |విఎల్2 మహిళలు |టోక్యో   |01:04.063 |200 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2024 |ఏసీసీ పారాకానోయ్ ఆసియా ఛాంపియన్షిప్ |కేఎల్2 మహిళలు |టోక్యో   |00:58.330 |200 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2023 |4వ ఆసియా పారా గేమ్స్ |కేఎల్2 మహిళలు |హాంగ్జౌ   |00:54.962 |200 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2023 |4వ ఆసియా పారా గేమ్స్ |విఎల్2 మహిళలు |హాంగ్జౌ   |01:03.147 |200 మీటర్లు |సిల్వర్ |- |2023 |3వ ఆసియా పారాకానో ఛాంపియన్షిప్ |విఎల్2 మహిళలు |సమర్కండ్   |01:11.259 |200 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2023 |3వ ఆసియా పారాకానో ఛాంపియన్షిప్ |కేఎల్2 మహిళలు |సమర్కండ్   |01:00.725 |200 మీటర్లు |సిల్వర్ |- |2023 |3వ ఆసియా పారాకానో ఛాంపియన్షిప్ |కేఎల్2 మహిళలు |సమర్కండ్   |02:38.441 |500 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2023 |3వ ఆసియా పారాకానో ఛాంపియన్షిప్ |విఎల్2 మహిళలు |సమర్కండ్   |02:55.482 |500 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2022 |ఐసిఎఫ్ కానో స్ప్రింట్ & పారాకానో ప్రపంచ కప్ |విఎల్2 మహిళలు |పోజ్నాన్   |01:04.71 |200 మీటర్లు |బ్రోన్జ్ |- |2022 |ఆసియా పారా గేమ్స్లో ఆసియా కానో పారా క్వాలిఫయర్స్ |విఎల్2 మహిళలు |రేయాంగ్   |01:07.200 |200 మీటర్లు |గోల్డ్ |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |+జాతీయ పోటీ ఫలితాలు !సంవత్సరం. !ఈవెంట్ !వర్గం !స్థానం !సమయం !దూరం. !స్థలం. |- |2024 |17వ జాతీయ పారాకానో ఛాంపియన్షిప్స్ |కేఎల్2 మహిళలు |భోపాల్ |00:53.283 |200 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2024 |17వ జాతీయ పారాకానో ఛాంపియన్షిప్స్ |విఎల్2 మహిళలు |భోపాల్ |01:02.412 |200 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2022 |16వ జాతీయ పారాకానో ఛాంపియన్షిప్ |విఎల్2 మహిళలు |భోపాల్ |01:06.675 |200 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2022 |16వ జాతీయ పారాకానో ఛాంపియన్షిప్ |కేఎల్2 మహిళలు |భోపాల్ |01:00.838 |200 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2022 |15వ జాతీయ పారాకానో ఛాంపియన్షిప్స్, పారాకానో వర్గీకరణ |విఎల్2 మహిళలు |భోపాల్ |00:58.121 |200 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2022 |15వ జాతీయ పారాకానో ఛాంపియన్షిప్స్, పారాకానో వర్గీకరణ |కేఎల్2 మహిళలు |భోపాల్ |00:58.14 |200 మీటర్లు |సిల్వర్ |- |2021 |14వ జాతీయ పారాకానో ఛాంపియన్షిప్స్ |విఎల్2 మహిళలు |భోపాల్ |01:03.19 |200 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2021 |14వ జాతీయ పారాకానో ఛాంపియన్షిప్స్ |కేఎల్2 మహిళలు |భోపాల్ |01:13.84 |200 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2020 |జాతీయ పారాకానో పోటీ & పారాకానో వర్గీకరణ |విఎల్2 మహిళలు |భిండ్ |01:55.00 |200 మీటర్లు |సిల్వర్ |- |2020 |జాతీయ పారాకానో పోటీ & పారాకానో వర్గీకరణ |కేఎల్2 మహిళలు |భిండ్ |01:05.00 |200 మీటర్లు |సిల్వర్ |- |2019 |29వ జాతీయ కానో స్ప్రింట్ & పారాకానో ఛాంపియన్షిప్స్ |కేఎల్2 మహిళలు |ఢిల్లీ |00:57.11 |200 మీటర్లు |గోల్డ్ |- |2019 |29వ జాతీయ కానో స్ప్రింట్ & పారాకానో ఛాంపియన్షిప్స్ |విఎల్2 మహిళలు |ఢిల్లీ |01:23.03 |200 మీటర్లు |సిల్వర్ |} == అవార్డులు == * [[జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం]] సందర్భంగా [[మధ్య ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] విక్రమ్ అవార్డు 2020:1920<ref>{{Cite web|title=प्रदेश में 10 विक्रम,15 एकलव्य, तीन विश्वामित्र, एक लाइफटाइम अवार्ड दिए जाएंगे, खिलाड़ियों के नामों की हुई घोषणा|url=https://www.ibc24.in/state/10-vikram-15-eklavya-three-vishwamitra-one-lifetime-award-will-be-given-in-the-state-players-announced-587223.html|access-date=2022-11-28|website=ibc24.in|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128111019/https://www.ibc24.in/state/10-vikram-15-eklavya-three-vishwamitra-one-lifetime-award-will-be-given-in-the-state-players-announced-587223.html|archive-date=2022-11-28|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=MP के खेल अलंकरण अवार्ड 2020 की घोषणा, विवेक सागर को मिलेगा विक्रम पुरस्कार, 28 हस्तियां होगी सम्मानित, देखें लिस्ट|url=https://www.etvbharat.com/hindi/madhya-pradesh/state/bhopal/mps-khel-alankaran-award-2020-announced-vivek-sagar-will-get-vikram-award-28-celebrities-will-be-honored-see-list/mp20210828210628080|access-date=2022-11-28|website=ETV Bharat News|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-29|title=Tokyo Olympics 2021: पैरालिंपिक में भाग लेने वाली प्राची को विक्रम अवार्ड ग्वालियर के डबास को विश्वामित्र पुरस्कार|url=https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/gwalior-tokyo-olympics-2021-vikram-award-to-prachi-who-participated-in-paralympics-vishwamitra-award-to-dabas-of-gwalior-7016922|access-date=2022-11-28|website=Nai Dunia|language=hi}}</ref> * 2023: [[అర్జున అవార్డు]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:అర్జున అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1995 జననాలు]] jcl2xyfty2qjcbio05536ar9dbxczon 0 437649 4983424 4910239 2026-10-17T21:45:46Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983424 wikitext text/x-wiki '''ఫరీదా అక్తర్ పోపీ''', ఆమె రంగస్థల పేరు బబిత, (జననం 30 జూలై 1953)<ref>{{Cite web|last=Shazu|first=Shah Alam|date=2023-08-01|title=At 70, Babita living her best life in Canada|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/70-babita-living-her-best-life-canada-3383741|access-date=2023-08-01|website=The Daily Star|language=en}}</ref> [[బంగ్లాదేశ్]] సినీ నటి. 1943లో బెంగాల్ కరువు గురించిన నవలా అనుసరణ సత్యజిత్ రే డిస్టాంట్ థండర్ లో ఆమె నటనకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇది 1973 లో 23 వ బెర్లిన్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవంలో గోల్డెన్ బేర్ బహుమతిని గెలుచుకుంది. ఆమె 1970 నుండి 1990 ల వరకు బంగ్లాదేశీ చిత్రాలలో నటిగా చురుకుగా ఉంది. <ref>{{cite web|title=Babita Akhtar|url=http://www.distressedchildren.org/babita-akhtar/|access-date=2015-10-07|publisher=distressedchildren}}</ref><ref name="priyo2">{{cite news|url=http://news.priyo.com/entertainment/2011/06/08/babita-becomes-dci-goodwill-am-28297.html|title=Babita becomes DCI Goodwill Ambassador|date=June 8, 2011|newspaper=Priyo News|access-date=2015-10-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004003037/http://news.priyo.com/entertainment/2011/06/08/babita-becomes-dci-goodwill-am-28297.html|archive-date=October 4, 2015}}</ref> ఆమె 275 చిత్రాలలో నటించింది. <ref name="richardson2">{{Cite web|last=Shazu|first=Shah Alam|date=2023-08-11|title=Babita immortalised|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/babita-immortalised-3391616|access-date=2023-08-12|website=The Daily Star|language=en}}</ref> 1975 లో జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం గెలుచుకున్న తరువాత, ఆమె వరుసగా మూడు ఉత్తమ నటి బహుమతులను గెలుచుకుంది. 1986లో ఉత్తమ నటిగా, 1997లో ఉత్తమ నిర్మాతగా, 2002, 2012లో రెండుసార్లు ఉత్తమ సహాయ నటిగా అవార్డులు అందుకున్నారు. అంతేకాకుండా, 2016 లో జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం జీవిత సాఫల్య పురస్కారాన్ని అందుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/আজীবন-সম্মাননা-পেলেন-ববিতা|date=31 March 2018|access-date=2023-08-11|language=bn|script-title=bn:আজীবন সম্মাননা পেলেন ববিতা|website=Prothom Alo}}</ref>2023 లో, ఉత్తర టెక్సాస్లోని రిచర్డ్సన్ నగర మేయర్ బాబ్ దూబే ఆమె గౌరవార్థం ఆగస్టు 5 ను అధికారికంగా "బబితా డే" గా ప్రకటించారు. == తొలినాళ్ళ జీవితం == పాపీ అనే మారుపేరు ఉన్న బబిత [[బంగ్లాదేశ్]] లోని పశ్చిమ-బంగ్లాదేశీ జిల్లా జెస్సోర్ లో మూలాలు కలిగిన కుటుంబంలో జన్మించింది. ఆమె తండ్రి నిజాముద్దీన్ అతాబ్ ప్రభుత్వ అధికారి, తల్లి జహాన్ ఆరా బేగం వైద్యురాలు. తండ్రి ఉద్యోగరీత్యా వారు బగేర్హాట్ లో ఉన్నారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.jagonews24.com/entertainment/news/419642|work=Jago News 24|access-date=2019-07-10|language=bn|script-title=bn:মনে হচ্ছে চলচ্চিত্রের জন্য কিছু একটা করতে পেরেছি : ববিতা}}</ref>ఈమెకు ముగ్గురు సోదరీమణులు, ముగ్గురు సోదరులు ఉన్నారు. బబిత తల్లి కలకత్తాలోని లేడీ బ్రబౌర్న్ కాలేజీలో చదువుకుంది.<ref name="palo2">{{cite news|url=http://www.prothom-alo.com/we-are/article/471514/%E0%A6%B8%E0%A6%AC%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%9B%E0%A7%81-%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%B6-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A7%87-%E0%A6%86%E0%A6%AA%E0%A6%A8-%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A7%87-%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF|title=|date=March 9, 2015|newspaper=Prothom Alo|access-date=October 3, 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905114915/http://www.prothom-alo.com/we-are/article/471514/%E0%A6%B8%E0%A6%AC%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%9B%E0%A7%81-%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%B6-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A7%87-%E0%A6%86%E0%A6%AA%E0%A6%A8-%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A7%87-%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF|archive-date=September 5, 2017|language=bn|script-title=bn:কে কি বলল, মাথা ঘামাতে রাজি ছিলাম না}}</ref>2004 లో ఇండిపెండెంట్ వార్తాపత్రికకు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో, బబిత తనకు బబిత అనే స్క్రీన్ నేమ్ సూచించింది అఫ్జల్ చౌదరి అని చెప్పింది. 2005లో డెయిలీ స్టార్ కు ఇచ్చిన మరో ఇంటర్వ్యూలో, జహీర్ రైహాన్ మొదట షోంగ్ షార్ చిత్రంలో తనను నటింపజేసాడని ఆమె పేర్కొంది.<ref>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2005/06/28/d506281403110.htm|title=Q & A|date=June 28, 2005|newspaper=The Daily Star|access-date=2012-07-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403050307/http://archive.thedailystar.net/2005/06/28/d506281403110.htm|archive-date=2015-04-03}}</ref>కథ యొక్క భిన్నమైన వెర్షన్ ఏమిటంటే, ఎహ్తెషామ్ యొక్క చిత్రం పిచ్ ధలా పథ్ లో కనిపించిన తరువాత ఆమె ఈ పేరును స్వీకరించింది.<ref>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2005/05/06/d505061403105.htm|title=The celebrity name game|author=Afsar Ahmed|date=May 6, 2005|newspaper=The Daily Star|access-date=2012-07-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304094409/http://archive.thedailystar.net/2005/05/06/d505061403105.htm|archive-date=2016-03-04}}</ref> == విద్య == బబిత తొలినాళ్లలో [[జెస్టోర్|జెస్సోర్]] లోని దావూద్ పబ్లిక్ స్కూల్ లో చదువుకుంది. అక్కడ చదువుకునే సమయంలో తన సోదరి సినిమాల్లోకి రావడంతో కుటుంబంతో కలిసి ఢాకాకు వచ్చింది. తరువాత ఆమె గ్లోరియా పాఠశాలలో చదువుకుంది. <ref>{{Cite news|url=http://www.jaijaidinbd.com/?view=details&archiev=yes&arch_date=04-06-2015&feature=yes&type=single&pub_no=871&cat_id=3&menu_id=81&news_type_id=1&index=36|work=Jaijaidin|access-date=2019-07-16|language=bn|script-title=bn:যায় যায় দিন}}</ref>[[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]], [[హిందీ]] వంటి కొన్ని విదేశీ భాషలతో సహా ఆంగ్లంలో ప్రావీణ్యం సంపాదించింది. ఆదర్శ కళాకారిణి స్థాయికి ఎదిగారు.<ref name="jessore2">{{Cite web|script-title=bn:ববিতা / Babita (1955) - Jessore, Jhenaidah, Magura, Narail|url=http://jessore.info/index.php?option=content&value=38|access-date=2019-07-16|website=jessore.info}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == బబిత ఇఫ్తెఖరుల్ ఆలం అనే వ్యాపారవేత్తను వివాహం చేసుకుంది. <ref>{{Cite web|title=The icon of the golden-era Bangla film|url=https://www.newagebd.net/article/59393/the-icon-of-the-golden-era-bangla-movie|access-date=2023-08-01|website=New Age|language=en|archive-date=2023-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801175812/https://www.newagebd.net/article/59393/the-icon-of-the-golden-era-bangla-movie|url-status=dead}}</ref>వీరికి అనిక్ అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. అనిక్ మూడేళ్ల వయసులో ఉన్నప్పుడు ఇఫ్తెఖరుల్ మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె మళ్లీ పెళ్లి చేసుకోలేదు. బబిత సోదరీమణులు శుచంద, చంపా కూడా సినీ నటీమణులు. <ref>{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/dhallywood/%E2%80%9Cteen-kanya%E2%80%9D-queue-1293295|title="Teen Kanya" on queue|date=3 October 2016|work=The Daily Star|access-date=2016-10-02}}</ref> == కెరీర్ == === నటి === బబిత ముఖ్యమైన రచనలలో షుఖే థాకో, టకా అన్నా పాయ్, షోరోలిపి, మనుషేర్ మోన్, పిచ్ ధాలా పథ్, నోయోన్ మోని, జాన్మో థేక్ జోల్చి, అనార్కోలి ఉన్నాయి. ఆమె నటన భారతీయ దర్శకుడు [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]] దృష్టిని ఆకర్షించింది. 1973 లో, రే 1943 బెంగాల్ కరువు గురించి తన చిత్రం అషాని సంకేత్ ("సుదూర థండర్") లో బబితను నటించాడు. బబిత ప్రధాన పాత్రలో గ్రామ వైద్యుడు గంగాచరణ్ భార్య అనంగ పాత్రలో నటించింది, ఈ పాత్రను చాలాకాలంగా రే అభిమానించే [[సౌమిత్ర ఛటర్జీ]] పోషించారు. == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" width="100%" ! style="background:#B0C4DE; " |సంవత్సరం. ! style="background:#B0C4DE; " |సినిమా ! style="background:#B0C4DE; " |పాత్ర ! style="background:#B0C4DE; " |దర్శకుడు ! style="background:#B0C4DE; " |గమనిక ! style="background:#B0C4DE; " |రిఫరెండెంట్ |- | rowspan="2" |1968 |''సాంగ్సర్'' |లైలా |నురోల్ హక్ & ముస్తఫా మెహమూద్ |మొదటి చిత్రంగా నటించి, బాలనటుడు | |- |''పీక్ ధాలా పోత్'' |రాణి |ఎథెషమ్ |రజాక్, సుల్తానాలకు వ్యతిరేకంగా ప్రధాన నటిగా నటించింది |- |1969 |''శేష్ పోర్జోంటో'' | | |మొదటి ప్రధాన పాత్ర | |- | rowspan="2" |1970 |తక ఆనా పాయ్ |రీనా |బాబుల్ చౌదరి | | |- |''సంతన్'' | |ఇ. ఆర్. ఖాన్ | | |- | rowspan="2" |1971 |సోరోలిపి |మితా |నజ్రుల్ ఇస్లాం | | |- |''జల్తే సూరజ్ కే నీచే'' | |జాహిర్ రైహాన్, నూరుల్ హక్ |ఉర్దూ | |- | rowspan="3" |1972 |ఒరునోడోయెర్ ఓగ్ని సాఖీ |రొమినా |సుభాష్ దత్తా | | |- |మనుషర్ మోన్ | |ముస్తఫా మెహమూద్ | | |- |నేను ప్రేమిస్తున్నాను |షోవా |యూసుఫ్ జాహిర్ | | |- | rowspan="4" |1973 |''దూరపు ఉరుము'' |ఓంగన్ బావ్ |[[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]] | | |- |అబార్ టోరా మనుష్ హో |రొమినా |సుభాష్ దత్తా | | |- |ధిరే బోహే మేఘనా |అనితా గుప్తా |ఆలంగీర్ కబీర్ | | |- |రేటర్ పోర్ దిన్ | |మొహ్సిన్ | | |- | rowspan="2" |1974 |అలోర్ మిచిల్ | |నారాయణ్ ఘోష్ ఎం. జి. ఎ | | |- |శేష్ హోట్ షురూ | |మోతీర్ రెహమాన్ పాను | | |- | rowspan="2" |1975 |బడీ తేకే బేగం |చాద్నీ |మొహ్సిన్ |విజేత-ఉత్తమ నటిగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు | |- |లాతియాల్ |బాను |నారాయణ్ ఘోష్ మితా | | |- | rowspan="5" |1976 |ఏక్ ముత్తో వాట్ | |ఇబ్నే మిజాన్ | | |- |కి జీ కోరి |షహానా చౌదరి |జోహురుల్ హక్ | | |- |నొయోన్మోని |మోనీ |అమ్జద్ హుస్సేన్ |విజేత-ఉత్తమ నటిగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు | |- |''బోండిని'' | |ముష్తక్ | | |- |సుర్జోగ్రోహాన్ | |అబ్దుస్ సమద్ | | |- | rowspan="3" |1977 |అనంత ప్రేమ్ | |రజాక్ | | |- |''నిషాన్'' | |ఇబ్నే మిజాన్ | | |- |బోసుంధరా |చోబి |సుభాష్ దత్తా |ఎలియాస్ కాంచన్ సరసన మొదటి చిత్రం విజేత-ఉత్తమ నటిగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు<br /> | |- | rowspan="5" |1978 |అగ్నిశిఖా | |అజీజుర్ రెహమాన్ | | |- |అషామి హజీర్ | |దివాన్ నజ్రుల్ | | |- |గోలాపి ఎఖోన్ ట్రైన్ |గోలాపీ |అమ్జద్ హుస్సేన్ | | |- |ఫోకిర్ మజ్ను షా | |దారోషికో | | |- |డ్యూమర్ ఫుల్ | |సుభాష్ దత్తా | | |- | rowspan="4" |1979 |జిన్జిర్ |నినా |దిలీప్ బిశ్వాస్ | | |- |బేలా శేషర్ గాన్ | |జిబాన్ చౌదరి & నూరుల్ ఇస్లాం బచ్చు | | |- |సుందరి |సుందరి |అమ్జద్ హుస్సేన్ | | |- |సుర్జో సంగ్రామ్ | |అబ్దుస్ సమద్ | | |- | rowspan="3" |1980 |ఎఖోని సోమోయ్ | |అబ్దుల్లా అల్ మామున్ | | |- |కోసాయ్ | |అమ్జద్ హుస్సేన్ | | |- |ప్రొటీగ్గా | |ఎ జె మింటు | | |- |1981 |జోన్మో థెకే జోల్చి | |అమ్జద్ హుస్సేన్ | | |- | rowspan="2" |1982 |నట్ బో | |చోట్కు అహ్మద్ | | |- |బోరో బారిర్ మేయే | |అబ్దుస్ సమద్ ఖోకన్ & అమ్జద్ హుస్సేన్ | | |- | rowspan="4" |1983 |''డోర్-దేశ్'' |పింగ్కీ ఖన్నా |అంబ్రిష్ సంగల్ |హిందీ | |- |నోటన్ బౌ | |అబ్దుల్ లతీఫ్ బచ్చూ | | |- |నాగ్ పూర్ణిమ |లాసీ |మసూద్ పర్వెజ్ | | |- |లైలీ మొజ్ను |లైలీ |ఇబ్నే మిజాన్ | | |- |1984 |పెన్షాన్ |కుకీ |రఫీకుల్ బారి చౌదరి | | |- | rowspan="6" |1985 |టిన్ కొన్నా |బాబీ |షిబ్లీ సాదిక్ | | |- |దహన్ |ఐవి |షేక్ నియామోట్ అలీ |విజేత-ఉత్తమ నటిగా బచాసా అవార్డు | |- |ప్రీమిక్స్ | |మొయినుల్ హుస్సేన్ | | |- |మిస్ లంక | |ఇక్బాల్ అక్తర్ | | |- |రామెర్ సుమోటి |నారాయణి |షోహిదుల్ అమీన్ |విజేత-ఉత్తమ నటిగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు | |- |సోహెల్ రాణా | |నోస్రు నోమన్ | | |- |1986 |మిస్ బ్యాంకాక్ | |నూర్ ఉద్దీన్ జహంగీర్ & ఇక్బాల్ అక్తర్ | | |- |1987 |లేడీ స్మగ్లర్ |ఫయాజ్ |షామిన్ ఆరా |ఉర్దూ | |- | rowspan="2" |1988 |అగోమన్ |సాజెదా |సుభాష్ దత్తా | | |- |పోథే హోలో దేఖా | |హఫీజ్ ఉద్దీన్ | | |- | rowspan="2" |1989 |బీరోహో బయాథా |సుర్జోముకి |చషి నజ్రుల్ ఇస్లాం | | |- |బిరాంగోనా సోఖినా | |మోతీన్ రెహమాన్ | | |- | rowspan="2" |1991 |పద్మ మేఘనా జమునా |సాజు |చషి నజ్రుల్ ఇస్లాం | | |- |షోషుర్బారి | |అజీజుర్ రెహమాన్ | | |- |1994 |గోలాపీ ఎఖోన్ ధకే |గోలాపీ |అమ్జద్ హుస్సేన్ | | |- |1995 |మొహమ్మిలాన్ |షహానా మొల్లిక్ |దిలీప్ సోమ్ | | |- | rowspan="5" |1996 |జిబాన్ సాంగ్సర్ | |జాకీర్ హుస్సేన్ రాజు | | |- |దీపు నంబర్ టూ |ఎంఎస్ రోషన్ |మొర్షెదుల్ ఇస్లాం | | |- |పోకా మకోరర్ ఘోర్ బోసోటి | |అక్తరుజ్జమాన్ |విజేత-ఉత్తమ నటిగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు | |- |మేయర్ ఓధికర్ |ఆశా సిద్దిఖా |షిబ్లీ సాదిక్ | | |- |సోప్నెర్ పృథ్వీబి |సుల్తానా |బదోల్ ఖండాకర్ | | |- | rowspan="1" |2015 |''పుత్రో ఎఖోన్ పైసావాలా'' | |నర్గీస్ అక్తర్ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.theindependentbd.com/printversion/details/204392|title=No scope for Babita yet in new film|date=23 June 2019|work=The Independent|location=Dhaka}}</ref> |- |} == అవార్డులు == {| class="wikitable" !సంవత్సరం. !అవార్డు పేరు !వర్గం !సినిమా !ఫలితం. |- |1975 |బంగ్లాదేశ్ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు |ఉత్తమ నటి |బండి తేకే బేగం <ref>{{Cite news|url=http://www.sharenews24.com/index.php?page=details&nc=49&news_id=11552|date=July 30, 2015|work=Share News24|access-date=2015-10-25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011123743/http://www.sharenews24.com/index.php?page=details&nc=49&news_id=11552|archive-date=2016-10-11|language=bn|script-title=bn:ববিতার ৫৭তম জন্মদিন}}</ref>|| {{Won}} |- |1976 |బంగ్లాదేశ్ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు |ఉత్తమ నటి |నొయోన్మోని<ref name="priyo">{{Cite news|url=http://news.priyo.com/entertainment/2011/06/08/babita-becomes-dci-goodwill-am-28297.html|title=Babita becomes DCI Goodwill Ambassador|date=June 8, 2011|work=Priyo News|access-date=2015-10-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004003037/http://news.priyo.com/entertainment/2011/06/08/babita-becomes-dci-goodwill-am-28297.html|archive-date=October 4, 2015}}</ref>|| {{Won}} |- |1977 |బంగ్లాదేశ్ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు |ఉత్తమ నటి |బసుంధరా (సినిమా)  || {{Won}} |- |1985 |బంగ్లాదేశ్ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు |ఉత్తమ నటి |రామెర్ సుమోతి <ref>{{Cite web|date=2008-11-18|title=National Film Award: 1985|url=http://www.moi.gov.bd/1985.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20081118070628/http://www.moi.gov.bd/1985.pdf|archive-date=2008-11-18|access-date=2019-07-27|website=Ministry of Information}}</ref>|| {{Won}} |- |1996 |బంగ్లాదేశ్ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు |ఉత్తమ చిత్ర నిర్మాత |పోకా మకోరర్ ఘోర్ బోసోటి <ref>{{Cite news|url=https://www.bd-pratidin.com/entertainment-news/2015/10/17/104062|date=17 October 2015|work=Bangladesh Pratidin|access-date=2019-07-27|language=bn|script-title=bn:সাফল্যে ভিন্ন স্বাদের ছবি|archive-date=2019-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727155820/https://www.bd-pratidin.com/entertainment-news/2015/10/17/104062|url-status=dead}}</ref>|| {{Won}} |- |2002 |బంగ్లాదేశ్ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు |ఉత్తమ సహాయ నటి |హాసన్ రాజా<ref>{{Cite web|date=2018-12-23|script-title=bn:১৯৭৫-২০১২ - বাংলাদেশ চলচ্চিত্র উন্নয়ন কর্পোরেশন-গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ সরকার|url=http://www.fdc.gov.bd/site/page/f3bb17fe-d9ad-4b61-bd8a-5824262691ad/%E0%A7%A7%E0%A7%AF%E0%A7%AD%E0%A7%AB-%E0%A7%A8%E0%A7%A6%E0%A7%A7%E0%A7%A8|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223211753/http://www.fdc.gov.bd/site/page/f3bb17fe-d9ad-4b61-bd8a-5824262691ad/%E0%A7%A7%E0%A7%AF%E0%A7%AD%E0%A7%AB-%E0%A7%A8%E0%A7%A6%E0%A7%A7%E0%A7%A8|archive-date=2018-12-23|access-date=2019-07-27|website=Bangladesh Film Development Corporation|language=bn}}</ref>|| {{Won}} |- |2011 |బంగ్లాదేశ్ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు |ఉత్తమ సహాయ నటి |కే అపోన్ కే పోర్|| {{Won}} |- |2016 |బంగ్లాదేశ్ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు |జీవిత సాఫల్య పురస్కారం | || {{Won}} |- |1972 |జాహిర్ రేహాన్ పదక్ | ||| {{Won}} |- |1989 |ఎర్షాద్ పదక్ <ref>{{Cite web |url=http://www.newschattogram24.com/%e0%a6%ac%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a4%e0%a6%be/ |script-title=bn:ফরিদা আক্তার পপি ববিতা |website=NewsChattogram24.Com |language=bn |access-date=2019-07-21}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | ||| {{Won}} |- |1993 |బంగ్లాదేశ్ ఫిల్మ్ డైరెక్టర్స్ అసోసియేషన్ |ప్రత్యేక అవార్డు |దూరపు ఉరుము|| {{Won}} |- |2012 |బంగ్లాదేశ్ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు |ఉత్తమ సహాయ నటి |కే అపోన్ కే పోర్|| {{Won}} |- |2002 |ఢల్లీవుడ్ మ్యూజిక్ & ఫిల్మ్ లైఫ్టైమ్ అచీవ్మెంట్ అవార్డు |ఉత్తమ నటి | || {{Won}}<ref name=priyo/> |- |2009 |ఢల్లీవుడ్ మ్యూజిక్ & ఫిల్మ్ లైఫ్టైమ్ అచీవ్మెంట్ అవార్డు |ఉత్తమ నటి | || {{Won}}<ref name=priyo/> |- |1993 |బెంగాల్ ఫిల్మ్ జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్ అవార్డు, ఇండియా |ఉత్తమ నటి |దూరపు ఉరుము| || {{Won}} |- |1983 |పాకిస్తాన్ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం |ఉత్తమ నటి |నాదాని (మిస్ లంక) || {{Won}}<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.distressedchildren.org/babita-akhtar-famous-bangladeshi-actress-becomes-dci-goodwill-ambassador/ |title=Babita Akhtar, Famous Bangladeshi Actress, Becomes DCI Goodwill Ambassador |website=distressedchildren.org |access-date=2019-07-21}}</ref> |- |1974 |బంగ్లాదేశ్ సినీ జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్ అవార్డు (బాచ్సాస్ అవార్డ్స్) |ఉత్తమ నటి | || {{Won}}<ref name=":0"/> |- |1977 |బంగ్లాదేశ్ సినీ జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్ అవార్డు (బాచ్సాస్ అవార్డ్స్) |ఉత్తమ నటి | || {{Won}} |- |1980 |బంగ్లాదేశ్ సినీ జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్ అవార్డు (బాచ్సాస్ అవార్డ్స్) |ఉత్తమ నటి | || {{Won}}<ref name=":0"/> |- |1985 |బంగ్లాదేశ్ సినీ జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్ అవార్డు (బాచ్సాస్ అవార్డ్స్) |ఉత్తమ నటి |దహన్|| {{Won}}<ref name=":0"/> |- |2003 |బంగ్లాదేశ్ సినీ జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్ అవార్డు (బాచ్సాస్ అవార్డ్స్) |ఉత్తమ సహాయ నటి |హాసన్ రాజా|| {{Won}} |- |2012 |బంగ్లాదేశ్ సినీ జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్ అవార్డు (బాచ్సాస్ అవార్డ్స్) |ఉత్తమ నటి |ఖోదర్ పోరే మా|| {{Won}} |} == మూలాలు == [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:1953 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:All articles with unsourced statements]] korwjog3nkkxstpteck4fl4b5yebpsl 1 442619 4983369 4471614 2026-10-17T17:02:27Z ~2026-55815-89 155541 /* my lod history 1 */ కొత్త విభాగం 4983369 wikitext text/x-wiki {{మీకు తెలుసా|14|2022}} == my lod history _1 == my old history _1 [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/~2026-55815-89|~2026-55815-89]] ([[వాడుకరి చర్చ:~2026-55815-89|చర్చ]]) 17:02, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) c4twukfhtq5u1xqo78ke3mptmefspgu 0 452807 4983420 4551358 2026-10-17T21:08:37Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983420 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ప్రేమంగ్సు ఛటర్జీ | image = | caption = | country = India | fullname = ప్రేమంగ్సు మోహన్ ఛటర్జీ | birth_date = {{Birth date|1927|8|10|df=yes}} | birth_place = [[కటక్]], [[ఒడిషా]] | death_date = {{Death date and age|2011|7|12|1927|8|10|df=yes}} | death_place = [[కోల్‌కతా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]] | batting = ఎడమచేతి వాటం | bowling = ఎడమచేతి మీడియం-పేస్ | club1 = [[Bengal cricket team|Bengal]] | year1 = 1946-47 to 1959-60 | columns = 1 | column1 = [[First-class cricket|First-class]] | matches1 = 32 | runs1 = 727 | bat avg1 = 18.64 | 100s/50s1 = 0/1 | top score1 = 66 | deliveries1 = 6509 | wickets1 = 134 | bowl avg1 = 17.75 | fivefor1 = 11 | tenfor1 = 2 | best bowling1 = 10/20 | catches/stumpings1= 20/0 | source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/27893.html Cricinfo | date = 26 March | year = 2014 }} '''ప్రేమంగ్సు మోహన్ ఛటర్జీ''' (1927, ఆగస్టు 10 - 2011, జూలై 12) భారత [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెటర్]]. అతను 1946/47, 1959/60 మధ్య ఎడమచేతి వాటం మీడియం బౌలర్‌గా [[బెంగాల్ క్రికెట్ జట్టు|బెంగాల్‌కు]] ప్రాతినిధ్యం వహించాడు, 17.75 సగటుతో 134 ఫస్ట్-క్లాస్ వికెట్లు తీసుకున్నాడు. ఆయన [[ఒడిశా|ఒరిస్సాలోని]] [[కటక్|కటక్‌లో]] జన్మించి [[పశ్చిమ బెంగాల్|పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని]] [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతాలో]] మరణించాడు.<ref>{{Cite web|date=12 July 2011|title=Former Bengal medium-pacer dies|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/522859.html|access-date=12 July 2011|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> 1957, జనవరిలో జోర్హాట్‌లో జరిగిన [[రంజీ ట్రోఫీ]] మ్యాచ్‌లో, ఛటర్జీ [[అసోం క్రికెట్ జట్టు|అస్సాం]] తొలి ఇన్నింగ్స్‌లో మొత్తం 10 వికెట్లు పడగొట్టాడు,<ref>{{Cite web|title=Which Indian batsman made hundreds in five successive Tests this century?|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/30333773/ask-steven-which-indian-batsman-made-hundreds-five-successive-tests-century?|access-date=19 November 2020|website=ESPN Cricinfo}}</ref> 20 పరుగులకు 10 వికెట్లు తీసుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Assam v Bengal in 1956/57|url=http://cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/22/22337.html|access-date=2007-05-14|publisher=CricketArchive.}}</ref> ఇది యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ వెలుపల ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్‌లో ఇప్పటివరకు సాధించిన అత్యుత్తమ ఇన్నింగ్స్ రిటర్న్‌గా, అన్ని కాలాలలో మూడవ అత్యుత్తమంగా మిగిలిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=Best Figures in an Innings in First-Class Cricket|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/209288.html|access-date=28 September 2022|publisher=Cricinfo}}</ref> గత సీజన్‌లో అతను రంజీ ట్రోఫీ సెమీ-ఫైనల్‌లో [[మధ్య ప్రదేశ్ క్రికెట్ జట్టు|మధ్యప్రదేశ్‌పై]] 50 పరుగులకి 7 వికెట్లు, 59 పరుగులకి 8 వికెట్లు తీసుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Ranji Trophy, 1955/56, 1st Semi Final|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1950S/1955-56/IND_LOCAL/RANJI/BENG_MP_RJI-SEMI1_03-05MAR1956.html|access-date=28 September 2022|website=Cricinfo}}</ref> తరువాత కోల్‌కతాలోని [[ఈడెన్ గార్డెన్స్|ఈడెన్ గార్డెన్స్‌లో]] జరిగిన [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్‌లు]], ప్రధాన రంజీ ట్రోఫీ మ్యాచ్‌లకు ఛటర్జీ బెంగాలీలో క్రికెట్ వ్యాఖ్యాతగా పనిచేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Dhole|first=Pradip|title=Kamal Bhattacharya: Bengal's Ranji Trophy hero, iconic commentator|url=https://www.cricketcountry.com/articles/kamal-bhattacharya-bengals-ranji-trophy-hero-iconic-commentator-454393|access-date=25 February 2021|website=Cricket Country}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|ref=india/content/player/27893.html}} [[వర్గం:ఈస్ట్ జోన్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:పశ్చిమబెంగాల్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2011 మరణాలు]] [[వర్గం:1927 జననాలు]] 5umgjg7gloui5cscunlo21yr6cjns6s 0 453148 4983373 4555259 2026-10-17T17:26:04Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983373 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = పుణ్య దత్తా | image = | country = India | fullname = పుణ్య బ్రత దత్తా | birth_date = {{birth date|1924|6|21|df=yes}} | birth_place = సిల్హెట్, [[బంగ్లాదేశ్]] | death_date = {{death date and age|2016|11|12|1924|6|21|df=yes}} | death_place = [[కోల్‌కతా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]] | nickname = బాదల్ దత్తా | batting = ఎడమచేతి వాటం | bowling = ఎడమచేతి మీడియం | role = ఆల్ రౌండర్ | club2 = [[కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ క్రికెట్ క్లబ్|Cambridge University]] | year2 = 1947 | club1 = [[బెంగాల్ క్రికెట్ జట్టు|Bengal]] | year1 = {{nowrap|1944/45–1955/56}} | date = 27 March 2016 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/12051.html Cricinfo }} '''పుణ్య బ్రత దత్తా''' (1924, జూన్ 21 &#x2013; 2016, నవంబరు 12)<ref>{{Cite web|title=Badal Dutta, former Bengal cricketer, passes away at 92 {{!}} India.com|url=https://www.india.com/sports/badal-dutta-former-bengal-cricketer-passes-away-at-92-1643303/|access-date=2024-09-12|website=www.india.com|language=en}}</ref> భారతీయ [[క్రికెట్|క్రికెట్ క్రీడాకారుడు]]. అతను [[బెంగాల్ క్రికెట్ జట్టు|బెంగాల్]], [[కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ క్రికెట్ క్లబ్|కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం]] తరపున [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్]] ఆడాడు.<ref name="Bio">{{Cite web|title=Punya Datta|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/12051.html|access-date=27 March 2016|website=ESPN Cricinfo}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Home of CricketArchive|url=https://cricketarchive.com/Players/28/28952/28952.html}}</ref> 1944-45 నుండి 1955-56 వరకు జరిగిన ఫస్ట్ క్లాస్ కెరీర్‌లో, దత్తా 1,459 పరుగులు చేశాడు, అత్యధికంగా 143 పరుగులు చేశాడు. అతను బ్యాటింగ్‌లో సగటున 29.77, 4 సెంచరీలు, 5 అర్ధ సెంచరీలు సాధించాడు. 12 క్యాచ్‌లు పట్టుకున్నాడు. అతను 37.09 సగటుతో 41 వికెట్లు పడగొట్టాడు, అతని ఉత్తమ ఇన్నింగ్స్ గణాంకాలు 52 పరుగులకు 5 వికెట్లు.<ref>{{Cite web|last=Dhole|first=Pradip|date=2016-10-23|title=Punya Brata ‘Badal’ Datta: A Bengal and Cambridge cricketer|url=https://www.cricketcountry.com/articles/punya-brata-badal-datta-a-bengal-and-cambridge-cricketer-538777/|access-date=2024-09-12|website=Cricket Country|language=en-US}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1944-45లో [[ఈడెన్ గార్డెన్స్|ఈడెన్ గార్డెన్స్‌లో]] [[ఉత్తర ప్రదేశ్ క్రికెట్ జట్టు|యునైటెడ్ ప్రావిన్స్‌తో]] జరిగిన మ్యాచ్‌లో కూచ్ బెహార్ మహారాజు కెప్టెన్సీలో దత్తా బెంగాల్ తరఫున ఫస్ట్-క్లాస్ అరంగేట్రం చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Bengal v United Provinces 1944-45|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/17/17443.html|access-date=15 December 2016|publisher=CricketArchive}}</ref> [[కోల్‌కాతా|కలకత్తాలోని]] అసుతోష్ కళాశాలలో చదివిన తర్వాత అతను కేంబ్రిడ్జ్‌లోని ట్రినిటీ హాల్‌కు వెళ్లాడు. తన మొదటి సంవత్సరం చివరిలో అతను 1947లో 13 ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్‌లలో విశ్వవిద్యాలయానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు, 22.85 సగటుతో 320 పరుగులు, 40.68 సగటుతో 29 వికెట్లు పడగొట్టాడు, తన బ్లూ టైటిల్‌ను గెలుచుకున్నాడు. భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత అతను బెంగాల్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించడం కొనసాగించాడు, 1952-53లో [[రంజీ ట్రోఫీ]] ఫైనల్‌లో 141 పరుగులు చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Bengal v Holkar 1952-53|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/20/20552.html|access-date=15 December 2016|publisher=CricketArchive}}</ref> బెంగాల్‌లో క్రికెట్‌కు చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా 2004లో దత్తా కార్తీక్ బోస్ జీవిత సాఫల్య పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. 2008-09 నుండి 2012-13 వరకు [[బెంగాల్ క్రికెట్ అసోసియేషన్]]<nowiki/>ట్రస్టీల బోర్డు ఛైర్మన్‌గా ఆయన పనిచేశారు. ఆయన కలకత్తా క్రికెట్, ఫుట్‌బాల్ క్లబ్ అధ్యక్షుడిగా కూడా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|title=The CAB|url=http://www.cricketassociationofbengal.com/newspage/news66.php|access-date=24 November 2016|publisher=}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=12051}} [[వర్గం:ఈస్ట్ జోన్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:పశ్చిమబెంగాల్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2016 మరణాలు]] [[వర్గం:1924 జననాలు]] dv999gl1jhinkfdmpo4jbs9ghg6b3qv 0 453393 4983423 4575502 2026-10-17T21:31:07Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983423 wikitext text/x-wiki ప్రొతిమా రజక్ (జననం 1978) [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ రాజకీయవేత్త.<ref name=":1">{{Cite web|title=Protima Rajak(Indian National Congress(INC)):Constituency- BURWAN (SC)(MURSHIDABAD) - Affidavit Information of Candidate|url=https://www.myneta.info/westbengal2016/candidate.php?candidate_id=1117|access-date=2025-04-20|website=www.myneta.info}}</ref> ఆమె [[ముర్షిదాబాద్ జిల్లా]] షెడ్యూల్డ్ కులానికి కేటాయించిన [[బుర్వాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బుర్వాన్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం]] నుండి [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]]<nowiki/>కు మాజీ సభ్యురాలు. ఆమె [[2016 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీకి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ మొదటిసారిగా గెలిచింది.<ref name=":0">{{Cite web|title=West Bengal Assembly Election Results in 2011|url=https://www.elections.in/west-bengal/assembly-constituencies/2011-election-results.html|access-date=2025-04-20|website=www.elections.in}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == ప్రొతిమా రజక్ పశ్చిమ బెంగాల్ ముర్షిదాబాద్ జిల్లాలోని బుర్వాన్ ప్రాంతానికి చెందినది. ఆమె కనుహరి రజక్ ను వివాహం చేసుకుంది. ఆమె 1998లో [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం|కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయానికి]] అనుబంధంగా ఉన్న కళాశాలలో బిఎ పూర్తి చేసింది. ఆమె ఐ. సి. డి. ఎస్. ఉద్యోగి.<ref name=":1" /> == కెరీర్ == ప్రొతిమా రజక్ 2016 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ బుర్వాన్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి ఎన్నికయింది. ఆమె, తన సమీప ప్రత్యర్థి [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] పార్టీకి చెందిన షస్తి చరణ్ మాల్ ను 15,002 ఓట్ల తేడాతో ఓడించింది.<ref>{{Cite web|title=Burwan Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency|url=https://resultuniversity.com/election/burwan-west-bengal-assembly-constituency|access-date=2025-04-20|website=resultuniversity.com}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0" /> ఆమె [[2011 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2011 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో 66,034 ఓట్లు సాధించి మొదటిసారి [[శాసనసభ సభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] అయింది.<ref>{{Cite web|last=Live|first=A. B. P.|title=Murshidabad Election Results 2021 LIVE, Vote Counting, Leading, Trailing Winners West bengal Murshidabad District Election News LIVE|url=https://news.abplive.com/elections/west-bengal-election-results-2021/wb-murshidabad-district-14.html|access-date=2025-04-20|website=news.abplive.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Protima Rajak|url=https://www.electwise.in/politician/protima-rajak/|access-date=2025-04-20|website=Electwise|language=en|archive-date=2025-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503022708/https://www.electwise.in/politician/protima-rajak/|url-status=dead}}</ref> మార్చి 2021లో ఆమె కాంగ్రెస్ పార్టీకి రాజీనామా చేసింది.<ref>{{Cite web|last=Bangla|first=TV9|date=2021-03-15|title='বাচ্চার জন্য দলে সময় দিতে পারছি না', কংগ্রেস ছাড়লেন দু'বারের জেতা বিধায়ক|url=https://tv9bangla.com/west-bengal/murshidabad/murshidabad-cant-give-time-to-party-for-baby-two-time-congress-mla-protima-rajak-quits-339227.html|access-date=2025-04-20|website=TV9 Bangla|language=bn}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1978 జననాలు]] 0cirfilarwn4h0gy85q85gdpievbjgv 0 454668 4983421 4563830 2026-10-17T21:15:32Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983421 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=ప్రేమా చౌదరి|image=|caption=|birth_date=1945|birth_place=|nationality=భారతీయురాలు|profession=రాజకీయ నాయకురాలు|party=రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|constituency=[[పటేపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]|office=[[బీహార్ శాసనసభ]] సభ్యురాలు|termstart=|termend=2015|predecessor=|successor=|spouse=|children=|religion=|website=}} '''ప్రేమా చౌదరి''' (జననం 1945) బీహార్ కు చెందిన భారతీయ రాజకీయవేత్త.<ref>{{Cite web|title=Prema Chaudhary(RJD):Constituency- PATEPUR (SC)(VAISHALI) - Affidavit Information of Candidate|url=http://www.myneta.info/bihar2015/candidate.php?candidate_id=1353|access-date=2025-04-10|website=www.myneta.info}}</ref> ఆమె [[వైశాలి జిల్లా]] షెడ్యూల్డ్ కులానికి కేటాయించిన [[పటేపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పటేపూర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం]] నుండి [[బీహార్ శాసనసభ]]<nowiki/>కు మూడుసార్లు ఎన్నికైన సభ్యురాలు. ఆమె చివరిసారిగా [[2015 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2015 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో [[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|రాష్ట్రీయ జనతాదళ్]] తరపున గెలిచింది.<ref name=":0">{{Cite web|title=Patepur Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency|url=https://resultuniversity.com/election/patepur-bihar-assembly-constituency|access-date=2025-04-10|website=resultuniversity.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250410202939/https://resultuniversity.com/election/patepur-bihar-assembly-constituency|archive-date=2025-04-10|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-02-10|title=Patepur (SC) Election 2020: Get Latest News Updates of the Patepur Constituency Seat in Bihar Assembly Election 2020.|url=https://www.financialexpress.com/elections/bihar-assembly-election/patepur-constituency/|access-date=2025-04-10|website=Financialexpress|language=en}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == ఆమె బీహార్ వైశాలి జిల్లాలోని పటేపూర్ కు చెందినది. ఆమె డొమన్ మహతోని వివాహం చేసుకుంది. ఆమె 1988లో భగల్పూర్ విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఉన్న కళాశాలలో గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేసింది. == కెరీర్ == ప్రేమా చౌదరి మొదటిసారిగా [[2000 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2000 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో [[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్]] కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ పటేపూర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా గెలిచింది. ఆమె 60,572 ఓట్లు పొంది, తన సమీప ప్రత్యర్థి [[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] కు చెందిన మహేంద్ర బైతాను 12,115 ఓట్ల తేడాతో ఓడించింది.<ref>{{Cite web|date=10 August 2021|title=Bihar Assembly Election Results in 2000|url=https://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/2000-election-results.html|access-date=2025-04-10|website=Elections in India}}</ref> ఫిబ్రవరి [[2005 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2005 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో ఆమె బైతా చేతిలో ఓడిపోయింది. కానీ ఆమె అక్టోబరు [[2005 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2005 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో ఈ సారి జెడి (యు) కి చెందిన బైతా ను ఓడించి తిరిగి సీటు దక్కించుకుంది. మళ్లీ ఆమె [[2010 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2010]] ఎన్నికలలో అదే ప్రత్యర్థి చేతిలో ఓడిపోయి [[2015 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2015 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో మూడవసారి విజయం సాధించింది.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=Patepur Election 2020: Get Latest News Updates of the PATEPUR (SC) Constituency Seat in Bihar Assembly Election 2020.|url=https://indianexpress.com/elections/bihar-assembly-election/patepur-constituency/|access-date=2025-04-10|website=The Indian Express|language=en}}</ref> పార్టీ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలకు పాల్పడిందనే ఆరోపణలపై ఆమెను ఆర్జెడి ఆరేళ్ల పాటు బహిష్కరించింది. ఆ తరువాత, 2020 ఆగస్టు 17న, ఆమె [[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జనతా దళ్ (యునైటెడ్ నేషన్స్)]] లో చేరింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/three-rjd-mlas-join-nitish-kumar-led-jdu/articleshow/77595787.cms|title=Bihar: Three RJD MLAs join Nitish Kumar-led JD(U)|date=2020-08-17|work=The Times of India|access-date=2025-04-10|issn=0971-8257}}</ref> కానీ [[2020 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2020 అసెంబ్లీ ఎన్నిక]]<nowiki/>లకు, ఆమెకు టికెట్ నిరాకరించబడింది. సెప్టెంబరు 2021లో, ఆమె పార్టీలో సరైన గుర్తింపు లేదని ఆరోపిస్తూ జెడి (యు) ను విడిచిపెట్టింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/bihar-former-patepur-mla-prema-choudhary-quits-ruling-jdu-set-to-return-to-rjd/articleshow/85956841.cms|title=Bihar: Former Patepur MLA Prema Choudhary quits ruling JD(U), set to return to RJD|date=2021-09-05|work=The Times of India|access-date=2025-04-10|issn=0971-8257}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:1945 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 3a1y9x11ulsfyqw38ine96mte0j0f6x 0 462286 4983569 4836671 2026-10-18T11:46:09Z యర్రా రామారావు 28161 4983569 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian public sector bank}} {{Use Indian English|date=August 2025}} {{Use dmy dates|date=August 2025}} {{Infobox company | name = యూనియన్ బ్యాంకు ఆఫ్ ఇండియా | logo = Union Bank of India Logo.svg | logo_size = 250px | logo_alt = | logo_caption = | image = | image_size = | image_alt = | image_caption = | former_name = ది యూనియన్ బ్యాంకు ఆఫ్ ఇండియా లిమిటెడ్. (1919–1969) | type = [[Public company|పబ్లిక్ కంపెనీ]] | traded_as = {{ubl|{{BSE|532477}}|{{NSE|UNIONBANK}}}} | ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|INE692A01016}} | industry = {{ubl|[[బ్యాంకింగ్]]|[[ఆర్థిక సేవలు]]}} | founded = {{Start date and age|df=y|1919|11|11}} | founder = సర్దార్ శశిశేఖర్ సింగ్ భూమిహార్ సేఠ్ సీతారాం పొద్దార్ | hq_location = యూనియన్ బ్యాంక్ భవన్, 239, విధాన్ భవన్ మార్గ్, [[నారిమన్ పాయింట్]] | hq_location_city = [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]] | hq_location_country = [[భారత దేశం]]<ref>{{cite web |title=Central Office |url=https://www.unionbankofindia.co.in/english/central-office.aspx |website=Union Bank of India |access-date=21 October 2021}}</ref> | num_locations = 8,621 శాఖలు<br> 8,910 ఎటిమ్స్<ref name = "Annual Report 2024">{{cite web |title=Annual Report 2024-25 |url=https://www.unionbankofindia.co.in/pdf/Final-Press-Release-Q4FY25-English-Final.pdf|website=Union Bank of India |access-date=8 May 2025}}</ref> | num_locations_year = Mar 2025 | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = {{ubl|శ్రీనివాసన్ వరదరాజన్ <br/> {{small|(నాన్-ఎక్సే చైర్మన్)}}| '''ఖాళీ'''<br />{{small|(మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ & CEO)<ref>{{cite web |title=List of Directors |url=https://www.unionbankofindia.co.in/english/aboutus-profile-nonexecutive.aspx |website=Union Bank of India |access-date=21 October 2021}}</ref>}}}} | products = | brands = | services = [[రిటైల్ బ్యాంకింగ్|వినియోగదారుల బ్యాంకింగ్]], [[వాణిజ్య బ్యాంకు|కార్పొరేట్ బ్యాంకింగ్]], [[ఆర్థిక సేవలు]], [[పెట్టుబడి బ్యాంకింగ్]], [[తనఖా రుణాలు]], [[ప్రైవేట్ బ్యాంకింగ్]], [[సంపద నిర్వహణ]] | revenue = {{increase}} {{INRConvert|97078.50|c}}<ref name="Annual Report 2024" /> | revenue_year = FY23 | operating_income = {{increase}} {{INRConvert|25250.20|c}}<ref name="Annual Report 2024" /> | income_year = FY23 | profit = {{increase}} {{INRConvert|8511.70|c}}<ref name="Annual Report 2024" /> | profit_year = FY23 | assets = {{increase}} {{INRConvert|1288357.10|c}}<ref name="Annual Report 2024" /> | assets_year = FY23 | equity = {{increase}} {{INRConvert|78803.50|c}}<ref name="Financials">{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/bankspublicsector/unionbankindia/UBI01|title=Union Bank of India Ltd. Financial Statements |website=moneycontrol.com |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> | equity_year = FY23 | owner = [[భారత ప్రభుత్వం]] (83.49) % | num_employees = 73,945<ref>{{Cite web |title=Employee strength of Public Sector Banks |url=https://sansad.in/getFile/annex/268/AU259_JW71fE.pdf?source=pqars |access-date=2025-07-24 |publisher=Government of India, Ministry of Finance}}</ref> | num_employees_year = | divisions = | subsid = | ratio = 18.02% (మార్చి 2025)<ref>{{cite web |title=Annual Report 2024-25 |url=https://www.unionbankofindia.co.in/pdf/Final-Press-Release-Q4FY25-English-Final.pdf|website=Union Bank of India |access-date=8 May 2025}}</ref> | rating = <!-- Credit rating; used for banks only --> | website = {{official URL}} }} ''యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (UBI)'' అనేది ముంబైలో ప్రధాన కార్యాలయం కలిగిన [[భారతదేశంలోని ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు|భారత ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకు]]. ఇది 1919లో స్థాపించబడింది, 1969లో భారత ప్రభుత్వంచే జాతీయం చేయబడింది.<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-10-27 |title=Financial Results for the Quarter ended September 30, 2023 – Union Bank |url=https://www.unionbankofindia.co.in/pdf/press%20release%20english%20q2fy24.pdf |access-date=2024-01-20 |website=Union Bank of India |publication-place=Mumbai}}</ref> [[కార్పొరేషన్ బ్యాంక్]], [[ఆంధ్రా బ్యాంక్]] లతో విలీనం ఏప్రిల్ 1, 2020న అమల్లోకి వచ్చిన తరువాత, UBI దాదాపు 9,300 శాఖలతో అతిపెద్ద ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులలో ఒకటిగా మారింది. వీటిలో నాలుగు హాంకాంగ్, దుబాయ్, ఆంట్వెర్ప్, సిడ్నీలలో విదేశాలలో ఉన్నాయి. UBIకి షాంఘై, బీజింగ్, అబుదాబిలలో కూడా ప్రతినిధి కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. UBI దాని పూర్తిగా యాజమాన్యంలోని అనుబంధ సంస్థ యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (UK) ద్వారా యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో పనిచేస్తుంది. ఈ బ్యాంకుకు 10,000 కంటే ఎక్కువ ATMలు, 23,000 బిజినెస్ కరస్పాండెంట్ పాయింట్లు ఉన్నాయి, 76,700 కంటే ఎక్కువ మంది ఉద్యోగులు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|title=Profile {{!}} Union Bank of India|url=https://www.unionbankofindia.co.in/english/aboutus-profile.aspx|access-date=2021-10-22|website=unionbankofindia.co.in}}</ref> ==చరిత్ర== [[File:Union Bank of India 2018 stamp.jpg|thumb|2018 లో యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా 100వ వార్షికోత్సవానికి అంకితం చేయబడిన స్టాంప్|280x280px]] యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియాను 1919 నవంబర్ 11న బాంబే (ఇప్పుడు ముంబై)లో సేథ్ సీతారాం పొద్దార్ స్థాపించారు.<ref name="AboutUs">{{cite web |title=Profile |url=https://www.unionbankofindia.co.in/english/aboutus-profile.aspx |website=Union Bank of India |access-date=21 October 2021}}</ref>బ్యాంకు యొక్క కార్పొరేట్ కార్యాలయాన్ని [[మహాత్మా గాంధీ]] ప్రారంభించారు. 1947లో భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందే సమయానికి, బ్యాంకుకు నాలుగు శాఖలు ఉన్నాయి - మూడు ముంబైలో, ఒకటి [[సౌరాష్ట్ర (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్ర]]లోని వాణిజ్య కేంద్రాలలో ఉన్నాయి.<ref>{{cite news|date=13 November 2018|title=Union Bank of India turns 100|work=The Hindu BusinessLine|url=https://www.thehindubusinessline.com/money-and-banking/union-bank-of-india-turns-100/article25487418.ece|access-date=10 June 2021}}</ref> 1969లో భారత ప్రభుత్వం UBIని జాతీయం చేసే సమయానికి, దానికి 240 శాఖలు ఉన్నాయి. 1975లో, ఇది బెల్గాం బ్యాంక్‌ను కొనుగోలు చేసింది, ఇది 1930లో స్థాపించబడిన ఒక ప్రైవేట్ రంగ బ్యాంకు, ఇది 1964లో శ్రీ జడేయ శంకర్లింగ్ బ్యాంక్ ([[బీజాపూర్]]; 10 మే 1948న విలీనం చేయబడింది)లో విలీనం చేయబడింది. 1985లో, ఇది 1929లో స్థాపించబడిన, 26 శాఖలను కలిగి ఉన్న మిరాజ్ స్టేట్ బ్యాంక్‌ను కొనుగోలు చేసింది. 1999లో, UBI దాని ఎనిమిది శాఖలతో సిక్కిం బ్యాంక్‌ను కొనుగోలు చేసింది. 2007లో యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లోని [[అబుదాబి]], చైనాలోని [[షాంఘై]]లలో కార్యాలయాలను ప్రారంభించడంతో UBI అంతర్జాతీయంగా విస్తరించింది.<ref>{{cite news|date=13 September 2007|title=Union Bank of India furthers China presence|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/union-bank-of-india-furthers-china-presence/articleshow/2364142.cms|access-date=10 June 2021}}</ref>2008లో, ఇది [[హాంకాంగ్]]లో ఒక శాఖను స్థాపించింది.<ref>{{Cite news|date=2 August 2008|title=Union Bank open Hong Kong branch|work=Business Standard|url=https://www.business-standard.com/article/finance/union-bank-open-hong-kong-branch-108080200015_1.html|access-date=10 June 2021}}</ref>2009లో, యూనియన్ బ్యాంక్ ఆస్ట్రేలియాలోని [[సిడ్నీ]]లో ఒక ప్రతినిధి కార్యాలయాన్ని ప్రారంభించింది.<ref>{{cite news |title=Union Bank of India to open three overseas branches this fiscal |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/union-bank-of-india-to-open-three-overseas-branches-this-fiscal/articleshow/14743581.cms}}</ref> ఆగస్టు 30, 2019న, ఆర్థిక మంత్రి [[నిర్మలా సీతారామన్]] ఆంధ్రా బ్యాంక్, కార్పొరేషన్ బ్యాంక్‌లను యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియాలో విలీనం చేస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. ప్రతిపాదిత విలీనం ద్వారా యూనియన్ బ్యాంక్ {{INRConvert|14.59|lc}} ఆస్తులు, 9,609 శాఖలతో దేశంలో ఐదవ అతిపెద్ద ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకుగా అవతరిస్తుంది.<ref>{{Cite web|agency=PTI|date=Aug 30, 2019|title=Bank Merger News: Government unveils mega bank mergers to revive growth from 5-year low {{!}} India Business News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/government-unveils-mega-bank-mergers-to-revive-growth-from-5-year-low/articleshow/70911359.cms|access-date=2021-10-22|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=10 public sector banks to be merged into four |url=https://www.livemint.com/news/india/pnb-obc-and-united-bank-to-be-merged-nirmala-sitharaman-1567158678718.html |website=Mint |access-date=30 August 2019 |language=en |date=30 August 2019}}</ref> ఆంధ్రా బ్యాంక్ డైరెక్టర్ల బోర్డు సెప్టెంబర్ 13న విలీనాన్ని ఆమోదించింది.<ref>{{cite web |title=Andhra Bank board okays merger with UBI |url=https://www.thehindu.com/business/andhra-bank-board-okays-merger-with-ubi/article29411194.ece |website=The Hindu |access-date=13 September 2019 |language=en-IN |date=13 September 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Andhra Bank board okays merger with Union Bank of India |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/andhra-bank-board-okays-merger-with-union-bank-of-india/articleshow/71117490.cms |website=The Economic Times |access-date=13 September 2019 |date=13 September 2019}}</ref> [[కేంద్ర మంత్రి మండలి|కేంద్ర మంత్రివర్గం]] మార్చి 4న విలీనాన్ని ఆమోదించింది, ఇది 2020 ఏప్రిల్ 1న పూర్తయింది.<ref>{{cite web |last1=Ghosh |first1=Shayan |title=Three banks announce merger ratios |url=https://www.livemint.com/market/stock-market-news/two-anchor-banks-pnb-union-bank-of-india-disclose-merger-ratios-11583413469591.html |website=Livemint |access-date=6 March 2020 |language=en |date=5 March 2020}}</ref> == అనుబంధ సంస్థలు == * యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (UK) లిమిటెడ్ * యూనియన్ అసెట్ మేనేజ్‌మెంట్ కో. ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ * యూనియన్ ట్రస్టీ కో. ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ * [[స్టార్ యూనియన్ డై-ఇచి లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గ్రామీణ బ్యాంక్]] * కార్ప్‌ బ్యాంక్ సెక్యూరిటీస్ లిమిటెడ్. ==ఇవి కూడా చూడండి== * * [[భారతదేశంలోని బ్యాంకుల జాబితా]] * [[రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా]] * [[భారతదేశంలో బ్యాంకింగ్]] * [[ఇండియన్ ఫైనాన్షియల్ సిస్టమ్ కోడ్]] * [[అతిపెద్ద బ్యాంకుల జాబితా]] * [[భారత కంపెనీల జాబితా]] * [[మేక్ ఇన్ ఇండియా]] * యుబిఐ సర్వీసెస్ లిమిటెడ్ == బాహ్య లింకులు == * {{Official website}} ==సూచనలు== 20ro72duijcu71d9p0gqs66v6kwqe3s 4983571 4983569 2026-10-18T11:47:23Z యర్రా రామారావు 28161 4983571 wikitext text/x-wiki {{Update|date=అక్టోబరు 2026}}{{Infobox company | name = యూనియన్ బ్యాంకు ఆఫ్ ఇండియా | logo = Union Bank of India Logo.svg | logo_size = 250px | logo_alt = | logo_caption = | image = | image_size = | image_alt = | image_caption = | former_name = ది యూనియన్ బ్యాంకు ఆఫ్ ఇండియా లిమిటెడ్. (1919–1969) | type = [[Public company|పబ్లిక్ కంపెనీ]] | traded_as = {{ubl|{{BSE|532477}}|{{NSE|UNIONBANK}}}} | ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|INE692A01016}} | industry = {{ubl|[[బ్యాంకింగ్]]|[[ఆర్థిక సేవలు]]}} | founded = {{Start date and age|df=y|1919|11|11}} | founder = సర్దార్ శశిశేఖర్ సింగ్ భూమిహార్ సేఠ్ సీతారాం పొద్దార్ | hq_location = యూనియన్ బ్యాంక్ భవన్, 239, విధాన్ భవన్ మార్గ్, [[నారిమన్ పాయింట్]] | hq_location_city = [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]] | hq_location_country = [[భారత దేశం]]<ref>{{cite web |title=Central Office |url=https://www.unionbankofindia.co.in/english/central-office.aspx |website=Union Bank of India |access-date=21 October 2021}}</ref> | num_locations = 8,621 శాఖలు<br> 8,910 ఎటిమ్స్<ref name = "Annual Report 2024">{{cite web |title=Annual Report 2024-25 |url=https://www.unionbankofindia.co.in/pdf/Final-Press-Release-Q4FY25-English-Final.pdf|website=Union Bank of India |access-date=8 May 2025}}</ref> | num_locations_year = Mar 2025 | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = {{ubl|శ్రీనివాసన్ వరదరాజన్ <br/> {{small|(నాన్-ఎక్సే చైర్మన్)}}| '''ఖాళీ'''<br />{{small|(మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ & CEO)<ref>{{cite web |title=List of Directors |url=https://www.unionbankofindia.co.in/english/aboutus-profile-nonexecutive.aspx |website=Union Bank of India |access-date=21 October 2021}}</ref>}}}} | products = | brands = | services = [[రిటైల్ బ్యాంకింగ్|వినియోగదారుల బ్యాంకింగ్]], [[వాణిజ్య బ్యాంకు|కార్పొరేట్ బ్యాంకింగ్]], [[ఆర్థిక సేవలు]], [[పెట్టుబడి బ్యాంకింగ్]], [[తనఖా రుణాలు]], [[ప్రైవేట్ బ్యాంకింగ్]], [[సంపద నిర్వహణ]] | revenue = {{increase}} {{INRConvert|97078.50|c}}<ref name="Annual Report 2024" /> | revenue_year = FY23 | operating_income = {{increase}} {{INRConvert|25250.20|c}}<ref name="Annual Report 2024" /> | income_year = FY23 | profit = {{increase}} {{INRConvert|8511.70|c}}<ref name="Annual Report 2024" /> | profit_year = FY23 | assets = {{increase}} {{INRConvert|1288357.10|c}}<ref name="Annual Report 2024" /> | assets_year = FY23 | equity = {{increase}} {{INRConvert|78803.50|c}}<ref name="Financials">{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/bankspublicsector/unionbankindia/UBI01|title=Union Bank of India Ltd. Financial Statements |website=moneycontrol.com |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> | equity_year = FY23 | owner = [[భారత ప్రభుత్వం]] (83.49) % | num_employees = 73,945<ref>{{Cite web |title=Employee strength of Public Sector Banks |url=https://sansad.in/getFile/annex/268/AU259_JW71fE.pdf?source=pqars |access-date=2025-07-24 |publisher=Government of India, Ministry of Finance}}</ref> | num_employees_year = | divisions = | subsid = | ratio = 18.02% (మార్చి 2025)<ref>{{cite web |title=Annual Report 2024-25 |url=https://www.unionbankofindia.co.in/pdf/Final-Press-Release-Q4FY25-English-Final.pdf|website=Union Bank of India |access-date=8 May 2025}}</ref> | rating = <!-- Credit rating; used for banks only --> | website = {{official URL}} }} ''యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (UBI)'' అనేది ముంబైలో ప్రధాన కార్యాలయం కలిగిన [[భారతదేశంలోని ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు|భారత ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకు]]. ఇది 1919లో స్థాపించబడింది, 1969లో భారత ప్రభుత్వంచే జాతీయం చేయబడింది.<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-10-27 |title=Financial Results for the Quarter ended September 30, 2023 – Union Bank |url=https://www.unionbankofindia.co.in/pdf/press%20release%20english%20q2fy24.pdf |access-date=2024-01-20 |website=Union Bank of India |publication-place=Mumbai}}</ref> [[కార్పొరేషన్ బ్యాంక్]], [[ఆంధ్రా బ్యాంక్]] లతో విలీనం ఏప్రిల్ 1, 2020న అమల్లోకి వచ్చిన తరువాత, UBI దాదాపు 9,300 శాఖలతో అతిపెద్ద ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులలో ఒకటిగా మారింది. వీటిలో నాలుగు హాంకాంగ్, దుబాయ్, ఆంట్వెర్ప్, సిడ్నీలలో విదేశాలలో ఉన్నాయి. UBIకి షాంఘై, బీజింగ్, అబుదాబిలలో కూడా ప్రతినిధి కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. UBI దాని పూర్తిగా యాజమాన్యంలోని అనుబంధ సంస్థ యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (UK) ద్వారా యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో పనిచేస్తుంది. ఈ బ్యాంకుకు 10,000 కంటే ఎక్కువ ATMలు, 23,000 బిజినెస్ కరస్పాండెంట్ పాయింట్లు ఉన్నాయి, 76,700 కంటే ఎక్కువ మంది ఉద్యోగులు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|title=Profile {{!}} Union Bank of India|url=https://www.unionbankofindia.co.in/english/aboutus-profile.aspx|access-date=2021-10-22|website=unionbankofindia.co.in}}</ref> ==చరిత్ర== [[File:Union Bank of India 2018 stamp.jpg|thumb|2018 లో యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా 100వ వార్షికోత్సవానికి అంకితం చేయబడిన స్టాంప్|280x280px]] యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియాను 1919 నవంబర్ 11న బాంబే (ఇప్పుడు ముంబై)లో సేథ్ సీతారాం పొద్దార్ స్థాపించారు.<ref name="AboutUs">{{cite web |title=Profile |url=https://www.unionbankofindia.co.in/english/aboutus-profile.aspx |website=Union Bank of India |access-date=21 October 2021}}</ref>బ్యాంకు యొక్క కార్పొరేట్ కార్యాలయాన్ని [[మహాత్మా గాంధీ]] ప్రారంభించారు. 1947లో భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందే సమయానికి, బ్యాంకుకు నాలుగు శాఖలు ఉన్నాయి - మూడు ముంబైలో, ఒకటి [[సౌరాష్ట్ర (ప్రాంతం)|సౌరాష్ట్ర]]లోని వాణిజ్య కేంద్రాలలో ఉన్నాయి.<ref>{{cite news|date=13 November 2018|title=Union Bank of India turns 100|work=The Hindu BusinessLine|url=https://www.thehindubusinessline.com/money-and-banking/union-bank-of-india-turns-100/article25487418.ece|access-date=10 June 2021}}</ref> 1969లో భారత ప్రభుత్వం UBIని జాతీయం చేసే సమయానికి, దానికి 240 శాఖలు ఉన్నాయి. 1975లో, ఇది బెల్గాం బ్యాంక్‌ను కొనుగోలు చేసింది, ఇది 1930లో స్థాపించబడిన ఒక ప్రైవేట్ రంగ బ్యాంకు, ఇది 1964లో శ్రీ జడేయ శంకర్లింగ్ బ్యాంక్ ([[బీజాపూర్]]; 10 మే 1948న విలీనం చేయబడింది)లో విలీనం చేయబడింది. 1985లో, ఇది 1929లో స్థాపించబడిన, 26 శాఖలను కలిగి ఉన్న మిరాజ్ స్టేట్ బ్యాంక్‌ను కొనుగోలు చేసింది. 1999లో, UBI దాని ఎనిమిది శాఖలతో సిక్కిం బ్యాంక్‌ను కొనుగోలు చేసింది. 2007లో యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లోని [[అబుదాబి]], చైనాలోని [[షాంఘై]]లలో కార్యాలయాలను ప్రారంభించడంతో UBI అంతర్జాతీయంగా విస్తరించింది.<ref>{{cite news|date=13 September 2007|title=Union Bank of India furthers China presence|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/union-bank-of-india-furthers-china-presence/articleshow/2364142.cms|access-date=10 June 2021}}</ref>2008లో, ఇది [[హాంకాంగ్]]లో ఒక శాఖను స్థాపించింది.<ref>{{Cite news|date=2 August 2008|title=Union Bank open Hong Kong branch|work=Business Standard|url=https://www.business-standard.com/article/finance/union-bank-open-hong-kong-branch-108080200015_1.html|access-date=10 June 2021}}</ref>2009లో, యూనియన్ బ్యాంక్ ఆస్ట్రేలియాలోని [[సిడ్నీ]]లో ఒక ప్రతినిధి కార్యాలయాన్ని ప్రారంభించింది.<ref>{{cite news |title=Union Bank of India to open three overseas branches this fiscal |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/union-bank-of-india-to-open-three-overseas-branches-this-fiscal/articleshow/14743581.cms}}</ref> ఆగస్టు 30, 2019న, ఆర్థిక మంత్రి [[నిర్మలా సీతారామన్]] ఆంధ్రా బ్యాంక్, కార్పొరేషన్ బ్యాంక్‌లను యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియాలో విలీనం చేస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. ప్రతిపాదిత విలీనం ద్వారా యూనియన్ బ్యాంక్ {{INRConvert|14.59|lc}} ఆస్తులు, 9,609 శాఖలతో దేశంలో ఐదవ అతిపెద్ద ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకుగా అవతరిస్తుంది.<ref>{{Cite web|agency=PTI|date=Aug 30, 2019|title=Bank Merger News: Government unveils mega bank mergers to revive growth from 5-year low {{!}} India Business News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/government-unveils-mega-bank-mergers-to-revive-growth-from-5-year-low/articleshow/70911359.cms|access-date=2021-10-22|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=10 public sector banks to be merged into four |url=https://www.livemint.com/news/india/pnb-obc-and-united-bank-to-be-merged-nirmala-sitharaman-1567158678718.html |website=Mint |access-date=30 August 2019 |language=en |date=30 August 2019}}</ref> ఆంధ్రా బ్యాంక్ డైరెక్టర్ల బోర్డు సెప్టెంబర్ 13న విలీనాన్ని ఆమోదించింది.<ref>{{cite web |title=Andhra Bank board okays merger with UBI |url=https://www.thehindu.com/business/andhra-bank-board-okays-merger-with-ubi/article29411194.ece |website=The Hindu |access-date=13 September 2019 |language=en-IN |date=13 September 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Andhra Bank board okays merger with Union Bank of India |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/andhra-bank-board-okays-merger-with-union-bank-of-india/articleshow/71117490.cms |website=The Economic Times |access-date=13 September 2019 |date=13 September 2019}}</ref> [[కేంద్ర మంత్రి మండలి|కేంద్ర మంత్రివర్గం]] మార్చి 4న విలీనాన్ని ఆమోదించింది, ఇది 2020 ఏప్రిల్ 1న పూర్తయింది.<ref>{{cite web |last1=Ghosh |first1=Shayan |title=Three banks announce merger ratios |url=https://www.livemint.com/market/stock-market-news/two-anchor-banks-pnb-union-bank-of-india-disclose-merger-ratios-11583413469591.html |website=Livemint |access-date=6 March 2020 |language=en |date=5 March 2020}}</ref> == అనుబంధ సంస్థలు == * యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (UK) లిమిటెడ్ * యూనియన్ అసెట్ మేనేజ్‌మెంట్ కో. ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ * యూనియన్ ట్రస్టీ కో. ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ * [[స్టార్ యూనియన్ డై-ఇచి లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గ్రామీణ బ్యాంక్]] * కార్ప్‌ బ్యాంక్ సెక్యూరిటీస్ లిమిటెడ్. ==ఇవి కూడా చూడండి== * * [[భారతదేశంలోని బ్యాంకుల జాబితా]] * [[రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా]] * [[భారతదేశంలో బ్యాంకింగ్]] * [[ఇండియన్ ఫైనాన్షియల్ సిస్టమ్ కోడ్]] * [[అతిపెద్ద బ్యాంకుల జాబితా]] * [[భారత కంపెనీల జాబితా]] * [[మేక్ ఇన్ ఇండియా]] * యుబిఐ సర్వీసెస్ లిమిటెడ్ == బాహ్య లింకులు == * {{Official website}} ==సూచనలు== 2a2u0i1fulebja9bbjhiuou4mgbk5q5 0 462342 4983425 4622883 2026-10-17T21:56:29Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983425 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=Fabid Ahmed|image=|country=|full_name=Fabid Farooque Ahmed<ref name="IE"/>|birth_date={{birth date and age|1995|7|27|df=yes}}|birth_place=[[Thalassery]], [[Kannur district|Kannur]], [[Kerala]], India|death_date=|death_place=|batting=Right-handed|bowling=Right-arm offbreak|role=[[All-rounder]]|club1=[[Kerala cricket team|Kerala]]|year1={{nowrap|2014/15–2017/18}}|club2=[[Pondicherry cricket team|Pondicherry]]|year2={{nowrap|2018/19–present}}|date=11 October 2017|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/796627.html ESPNcricinfo}} '''ఫాబిద్ ఫరూఖ్ అహ్మద్''' (జననం 1995, జూలై 27) భారతీయ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]]. అతను దేశీయ క్రికెట్‌లో [[కేరళ క్రికెట్ జట్టు|కేరళ]], ప్రస్తుతం [[పాండిచ్చేరి క్రికెట్ జట్టు|పాండిచ్చేరి]] తరపున ఆడాడు. అతను కుడిచేతి వాటం బ్యాటింగ్, కుడిచేతి [[ఆఫ్ స్పిన్|ఆఫ్-స్పిన్]] బౌలింగ్ చేసే [[ఆల్ రౌండర్]].<ref name="Cricinfo">{{Cite web|title=Fabid Ahmed|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/796627.html|access-date=11 October 2015|website=ESPNcricinfo}}</ref> == తొలినాళ్ళ జీవితం == ఫాబిద్ 1995, జూలై 27న [[కేరళ|కేరళలోని]] [[కన్నూర్ జిల్లా (కేరళ)|కన్నూర్ జిల్లాలోని]] తలస్సేరిలో జన్మించాడు.<ref name="Cricinfo" /> అతను మాజీ రంజీ ఆటగాళ్ళు CTK ఉస్మాన్ కుట్టి, CTK మసూద్ కుటుంబం నుండి వచ్చాడు. అతను [[మా‌హె|మాహే]] నివాసి.<ref name="TOI">{{Cite web|title=Kerala boy Fabid Ahmed stars in Puducherry's historical first Ranji win|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/india-domestic/ranji-trophy/kerala-boy-fabid-ahmed-stars-in-puducherrys-historic-first-ranji-win/articleshow/66903295.cms|website=The Times of india}}</ref> అతనికి ఒక అన్నయ్య ఫాజిల్ ఉన్నాడు, అతను కూడా క్రికెటర్.<ref name="IE">{{Cite web|title=Fabid: Multi-skilled and Aggressive|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2015/nov/23/fabid-multi-skilled-and-aggressive-847000.html|website=The New Indian Express}}</ref> == దేశీయ కెరీర్ == ఫాబిడ్ U-19 స్థాయిలో ఇండియా సౌత్ జోన్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. 2014లో జరిగిన CK నాయుడు ట్రోఫీ U-23 టోర్నమెంట్‌లో అతను 14 వికెట్లు పడగొట్టాడు.<ref name="IE" /> అతను అనేక వయసు-సమూహ కేరళ జట్లకు కూడా నాయకత్వం వహించాడు.<ref name="TOI" /> అతను 2014, నవంబరు 8న 2014-15 విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో [[కేరళ క్రికెట్ జట్టు|కేరళ]] తరపున [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ A]] అరంగేట్రం చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=South Zone, Secunderabad, Nov 8 2014, Vijay Hazare Trophy|url=https://www.espncricinfo.com/series/vijay-hazare-trophy-2014-15-775447/kerala-vs-tamil-nadu-south-zone-775921/full-scorecard|access-date=16 December 2021|website=ESPNcricinfo}}</ref> అతను 2015, మార్చి 27న 2014-15 సయ్యద్ ముష్తాక్ అలీ ట్రోఫీలో కేరళ తరపున [[ట్వంటీ20|ట్వంటీ 20]] అరంగేట్రం చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=South Zone, Kochi, Mar 27 2015, Syed Mushtaq Ali Trophy|url=https://www.espncricinfo.com/series/syed-mushtaq-ali-trophy-2014-15-775445/hyderabad-india-vs-kerala-south-zone-775993/full-scorecard|access-date=16 December 2021|website=ESPNcricinfo}}</ref> అతను 2015, అక్టోబరు 8న 2015-16 రంజీ ట్రోఫీలో తన [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] అరంగేట్రం చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Group C, Hyderabad (Deccan), Oct 8 - 11 2015, Ranji Trophy|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2015-16-901105/hyderabad-india-vs-kerala-group-c-901729/full-scorecard|access-date=16 December 2021|website=ESPNcricinfo}}</ref> [[గోవా క్రికెట్ జట్టు|గోవాతో]] జరిగిన తన రెండవ రంజీ మ్యాచ్‌లో, అతను 8వ స్థానంలో బ్యాటింగ్ చేస్తూ సెంచరీ చేశాడు, ఇది కేరళ బ్యాట్స్‌మన్ చేసిన వేగవంతమైన సెంచరీ.<ref name="IE" /> 2018, ఆగస్టులో, కేరళ కెప్టెన్ [[సచిన్ బేబీ|సచిన్ బేబీపై]] అసమ్మతిని ప్రదర్శించిన తర్వాత కేరళ క్రికెట్ అసోసియేషన్ జరిమానా విధించిన ఎనిమిది మంది ఆటగాళ్లలో అతను ఒకడు.<ref>{{Cite web|title=Sanju Samson among 13 players sanctioned by Kerala|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24533211/sanju-samson-13-players-sanctioned-kerala|access-date=31 August 2018|website=ESPNcricinfo}}</ref> అతను కేరళ తరపున ఆరు ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్‌లు, 11 లిస్ట్-A ఆటలు ఆడాడు.<ref name="TOI" /> 2018-19 భారత దేశవాళీ సీజన్ కు ముందు కొత్తగా ఏర్పడిన [[పాండిచ్చేరి క్రికెట్ జట్టు|పుదుచ్చేరి క్రికెట్ జట్టుకు]] తమ మైత్రిని మార్చుకున్న [[నిఖిలేష్ సురేంద్రన్]], ఇక్లాస్ నహా, అబ్దుల్ సఫర్ లలో నలుగురు [[కేరళ క్రికెట్ జట్టు|కేరళ]] క్రికెటర్లలో అతను ఒకడు.<ref>{{Cite web|title=Four Kerala cricketers switch allegiance to Puducherry team ahead of the 2018-19 Domestic Season|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/kerala-cricketers-allegiance-to-puducherry-ahead-of-season|access-date=25 October 2018|website=sportskeeda}}</ref><ref>{{Cite web|title=List of domestic transfers ahead of the 2018-19 Ranji Trophy season|url=https://www.espncricinfo.com/story/list-of-domestic-transfers-ahead-of-the-2018-19-ranji-trophy-season-1163731|website=ESPNcricinfo}}</ref> అతను 2018, సెప్టెంబరు 19న [[మణిపూర్ క్రికెట్ జట్టు|మణిపూర్‌తో]] జరిగిన పుదుచ్చేరి తొలి దేశీయ మ్యాచ్‌లో 2018–19 విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో [[పాండిచ్చేరి క్రికెట్ జట్టు|పుదుచ్చేరి]] తరపున [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ A]] అరంగేట్రం చేశాడు.<ref name="LA">{{Cite web|title=Plate, Vijay Hazare Trophy at Vadodara, Sep 19 2018|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1156796.html|access-date=19 September 2018|website=ESPNcricinfo}}</ref> అతను జట్టుకు వైస్ కెప్టెన్ కూడా.<ref>{{Cite web|title=Rohit Damodaren to lead Pondy in Vijay Hazare|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/rohit-damodaren-to-lead-pondy-in-vijay-hazare/articleshow/65684841.cms|website=The Times of India}}</ref> అయితే, మరుసటి రోజు, ఇతర రాష్ట్ర సంఘాల నుండి నిరసనలు ఎదుర్కొన్న [[భారత క్రికెట్ కంట్రోల్ బోర్డ్|భారత క్రికెట్ నియంత్రణ బోర్డు]] (BCCI), స్థానిక క్రికెటర్లు ఎవరూ ఈ మ్యాచ్‌లో ఆడలేదనే ఆందోళనలు తలెత్తిన తర్వాత, జట్టు ఉన్న రాష్ట్రం వెలుపలి ఆటగాళ్లను ఆడించడానికి అనుమతించిన ప్రత్యేక భత్యాన్ని రద్దు చేసింది.<ref>{{Cite web|title=BCCI revokes eligibility 'allowance' to Puducherry|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24740968/bcci-revokes-eligibility-allowance-puducherry|access-date=20 September 2018|website=ESPNcricinfo}}</ref> ఫాబిడ్ BCCI అర్హత ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉన్నట్లు కనుగొనబడింది, దీని ప్రకారం ఆటగాళ్ళు రాష్ట్రంలో జన్మించి ఉండాలి లేదా ఒక సంవత్సరం కంటే ఎక్కువ కాలం నివాసిగా ఉండాలి.<ref>{{Cite web|title=BCCI cancels registration of 8 Puducherry players for flouting eligibility criteria|url=https://www.cricketcountry.com/news/bcci-cancels-registration-of-8-puducherry-players-for-flouting-eligibility-criteria-747833|access-date=20 September 2018|website=Cricket Country|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234551/https://www.cricketcountry.com/news/bcci-cancels-registration-of-8-puducherry-players-for-flouting-eligibility-criteria-747833|archive-date=20 సెప్టెంబరు 2018|url-status=dead}}</ref><ref name="TOI" /> అదే సీజన్‌లో [[సిక్కిం క్రికెట్ జట్టు|సిక్కింపై]] 9.2 ఓవర్లలో కేవలం 8 పరుగులు మాత్రమే ఇచ్చి ఐదు వికెట్లు పడగొట్టాడు, ఇది భారత లిస్ట్ A క్రికెట్‌లో ఒక ఆటలో అత్యంత పొదుపుగా బౌలింగ్ గణాంకాలను నమోదు చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Stats: Fabid Ahmed concedes eight runs in 9.2 overs in the Vijay Hazare Trophy|url=https://www.crictracker.com/stats-fabid-ahmed-concedes-eight-runs-in-9-2-overs-in-the-vijay-hazare-trophy/|access-date=16 December 2021|website=CricTracker}}</ref> 2018–19 విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో పుదుచ్చేరి తరఫున అత్యధిక వికెట్లు తీసిన బౌలర్‌గా నిలిచాడు, ఐదు మ్యాచ్‌ల్లో పదకొండు మందిని అవుట్ చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Vijay Hazare Trophy, 2018/19 - Puducherry: Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12591;team=6562;type=tournament|access-date=8 October 2018|website=ESPNcricinfo}}</ref> పుదుచ్చేరి తొలి రంజీ ట్రోఫీ విజయంలో అతను మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్‌గా ఎంపికయ్యాడు, దీనిలో అతను తన ఆల్ రౌండ్ ప్రయత్నాలతో సెంచరీ సాధించి, మ్యాచ్‌లో ఆరు వికెట్లు (2/22, 4/8) తీసుకున్నాడు.<ref name="TOI" /> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=796627}} [[వర్గం:పాండిచ్చేరి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:కేరళ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1995 జననాలు]] mdcfhaho9h8cy1vh778mtrt2v5w01re 0 464036 4983492 4871059 2026-10-18T05:59:18Z Muralikrishna m 106628 4983492 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = శోభి తిలకన్ | native_name = ഷോബി തിലകൻ | image = Shobi Thilakan (cropped).jpg | image_size = | birth_name = | birth_date = 1971 మే 23 | birth_place = ప్లాంకమోన్, ఐరూర్ , పతనంతిట్ట , కేరళ , భారతదేశం | death_date = | death_place = | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | years_active = | parents = {{Unbulleted_list|తిలకన్|శాంత}} }} '''శోబి తిలకన్''' భారతీయ నటుడు, వాయిస్ ఓవర్ ఆర్టిస్ట్. ఆయన మలయాళ సినిమాలు, టెలివిజన్లలో పని చేస్తున్నాడు. ఆయన దివంగత నటుడు తిలకన్ కుమారుడు. శోబి 2021లో ఉత్తమ డబ్బింగ్ కళాకారుడిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.<ref name="TOI01">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/manjil-virinja-poovu-actor-shobi-thilakan-wins-the-kerala-state-film-awards-for-the-best-dubbing-artist/articleshow/87078869.cms?from=mdr|title=Manjil Virinja Poovu actor Shobi Thilakan wins the Kerala State Film Awards for the best dubbing artist|date=17 October 2021|access-date=12 December 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221212075435/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/manjil-virinja-poovu-actor-shobi-thilakan-wins-the-kerala-state-film-awards-for-the-best-dubbing-artist/articleshow/87078869.cms?from=mdr|archive-date=12 December 2022}}</ref><ref name="OM01">{{cite news|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interviews/2022/04/26/rajamouli-film-cinema-history-shobi-thilakan.html|title=When I do a Rajamouli film, I also become part of cinema history: Shobi Thilakan|last1=RB|first1=Sreelekha|date=26 April 2022|access-date=12 December 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221111233001/https://www.onmanorama.com/entertainment/interviews/2022/04/26/rajamouli-film-cinema-history-shobi-thilakan.html|archive-date=11 November 2022}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర !గమనికలు |- |2012 |''నముక్కు పార్క్కన్'' |పాండియన్ | |- |2013 |''అయాల్'' | | |- |2014 |''డాల్ఫిన్లు'' | | |- |2018 |''వరథన్'' |బేబీ | |- | rowspan="2" |2019 |''నీయుం జ్ఞనుం'' | | |- |''కలిప్పు'' | | |- | rowspan="3" |2023 |''1921: పుజ ముతల్ పుజ వారే'' |లావన్‌కుట్టి | |- |''అయల్వాషి'' | |<ref>{{Cite web|date=21 February 2023|title=Soubin Shahir's Ayalvaashi gets a release date|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/feb/21/soubin-shahirs-ayalvaashi-gets-a-release-date-40218.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315074359/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/feb/21/soubin-shahirs-ayalvaashi-gets-a-release-date-40218.html|archive-date=2023-03-15|access-date=2023-03-15|website=[[Cinema Express]]|language=en}}</ref> |- |''లోలకం'' |ఆంటోనీ |<ref>{{Cite web|title=Pendulum - Malayalam Movie Review, Ott, Release Date, Trailer, Budget, Box Office & News - FilmiBeat|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/movies/pendulum.html|access-date=2023-07-20|website=www.filmibeat.com|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2024 |''గుర్ర్'' |ఇరవి |<ref>{{Cite web|last=Features|first=C. E.|date=2024-05-06|title=Kunchacko Boban's Grrr gets a release date|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/May/06/kunchacko-bobans-grrr-gets-a-release-date|access-date=2024-05-06|website=Cinema Express|language=en}}</ref> |- |''బౌగెన్‌విల్లా'' |ఇన్స్పెక్టర్ సురేష్ రాజన్ | |- | rowspan="2" |2025 |''[[తుడరుమ్]]'' |మణియన్ తండ్రి |<ref>{{Cite web|title=‘I’ve acted with your fathers…now I’m acting with you children’: Mohanlal to Rani Sarran|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/ive-acted-with-your-fathersnow-im-acting-with-you-children-mohanlal-to-rani-sarran-rscujl65|access-date=2025-06-21|website=@mathrubhumi|language=en}}</ref> |- |''JSK: జానకి V v/s స్టేట్ ఆఫ్ కేరళ'' |సిఐ గోపకుమార్ |<ref>{{Cite web|last=Features|first=C. E.|date=2025-05-28|title=Suresh Gopi and Anupama Parameswaran's JSK gets release date|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/May/28/suresh-gopi-and-anupama-parameswarans-jsk-gets-release-date|access-date=2025-05-28|website=Cinema Express|language=en}}</ref> |} == వాయిస్ ఓవర్ == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !సినిమా !వాయిస్ ఫర్ !పాత్ర !దర్శకుడు |- | rowspan="3" |2001 |''నరనాథు తంపురాన్'' |బాబురాజ్ |విక్రమన్ |విజి తంపి |- |''ఆకాశతిలే పరవకల్'' |[[ఐ. ఎం. విజయన్]] |వలయార్ మాణిక్యం |వి.ఎం. విను |- |''నారిమన్'' |బాబురాజ్ |అజయన్ |కె. మధు |- | rowspan="8" |2002 |''కుబేరన్'' |సురేష్ కృష్ణ |సంజయ్ |సుందర్ దాస్ |- |''భావం'' |మురళి మీనన్ |ఆనందం |సతీష్ మీనన్ |- | rowspan="2" |''శివం'' |బాబురాజ్ |మేడయిల్ అశోకన్ | rowspan="2" |షాజీ కైలాస్ |- |జిజోయ్ రాజగోపాల్ |ఫ్రాన్సిస్ |- |''తాండవం'' |ఇక్బాల్ |డి.వై.ఎస్.పి. |షాజీ కైలాస్ |- | rowspan="2" |''హింసను ఆపండి'' |బాబురాజ్ |కానిస్టేబుల్ సుగుణన్ | rowspan="2" |ఎకె సాజన్ |- |సాజి సోమన్ |ఆమ్లం |- |''చతురంగం'' |బాబురాజ్ |SI థంకరాజ్ |కె. మధు |- | rowspan="8" |2003 |''ది ఫైర్'' |మోహన్ రాజ్ |CI థామస్ జోస్ |శంకర్ కృష్ణ |- |''కస్తూరిమాన్'' |సుమేష్ సురేంద్రన్ |బెన్నీ జోసెఫ్ అలుక్కా |ఎకె లోహితదాస్ |- |''బాలెట్టన్'' |రియాజ్ ఖాన్ |భద్రన్ |వి.ఎం. విను |- | rowspan="2" |''ఐవర్'' |లిషోయ్ |సిఐ | rowspan="2" |టికె రాజీవ్ కుమార్ |- |రాజేష్ హెబ్బార్ |అలంబు రాజన్ |- |''యుద్ధం, ప్రేమ'' |ప్రభు |లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ శరత్ చంద్రన్ |వినయన్ |- |''మల్సారాం'' | rowspan="2" |సురేష్ కృష్ణ |CI అలెక్స్ |అనిల్ సి. మీనన్ |- |''పట్టనథిల్ సుందరన్'' |కిఝక్కేథిల్ శశిధరన్ |విపిన్ మోహన్ |- | rowspan="8" |2004 |''వామనపురం బస్సు మార్గం'' |ఆదిత్య మీనన్ |కరిపిడి గోపి |సోను శిశుపాల్ |- |''ఉదయమ్'' |అనిల్ |ASP జితేంద్రన్ IPS |విను జోమోన్ |- |''కావాలి'' |ఆదిత్య మీనన్ |గురు |మురళి నాగవల్లి |- |''కక్కకరుంబన్'' |రియాజ్ ఖాన్ |ఇస్సాక్ |ఎం.ఏ. వేణు |- |''నట్టురాజావు'' |రంజిత్ |కర్ణన్ |షాజీ కైలాస్ |- |''సత్యం'' |ఆనందరాజ్ |నగర పోలీస్ కమిషనర్ మాంబిల్లి ముకుందన్ మీనన్ IPS |వినయన్ |- |''మంపఝక్కలం'' |ఆదిత్య మీనన్ |డాక్టర్ రఘురామ్ |జోషి |- |''నలుపు'' |రెహమాన్ |SI అశోక్ శ్రీనివాస్ |రంజిత్ |- | rowspan="12" |2005 |''ఇరువట్టం మనవట్టి'' |సంతోష్ జోగి | |ఆర్. సనల్ |- | rowspan="2" |''తొమ్మనుం మక్కలుం'' |ఆనంద్ |కాళియప్పన్ | rowspan="2" |షఫీ |- |బైజు ఎజుపున్న |SI థంకరాజ్ |- |''చంద్రోల్సవం'' |రంజిత్ |కలతిల్ రామనున్ని |రంజిత్ |- |''ఐదు వేళ్లు'' | rowspan="2" |రియాజ్ ఖాన్ |హరి నారాయణన్ ఐపీఎస్ |సంజీవ్ రాజ్ |- |''పౌరన్'' |ఎమ్మెల్యే థామస్ కుట్టి అలియాస్ థామచన్ |సుందర్ దాస్ |- |''పండిప్పడ'' |సాబు వర్గీస్ |కాళి |రఫీ–మెకార్టిన్ |- |''ప్రజలచే'' |విన్సెంట్ అశోకన్ |పరమశివన్ |జయరాజ్ |- |''మాణిక్యన్'' |సురేష్ కృష్ణ |రాజేంద్రన్ |కె.కె. హరిదాస్ |- |''లోకనాథన్ IAS'' | rowspan="2" |రంజిత్ |బ్రహ్మానందన్ |అనిల్ సి. మీనన్ |- |''రాజమాణిక్యం'' |సైమన్ నాడార్ |అన్వర్ రషీద్ |- |''సర్కార్ దాదా'' |రియాజ్ ఖాన్ |అబ్బాస్ |శశి శంకర్ |- | rowspan="16" |2006 |''హైవే పోలీస్'' | rowspan="2" |రియాజ్ ఖాన్ |సిఐ జయచంద్రన్ |ప్రసాద్ వల్లచెర్రి |- |''సింహం'' |ASP హర్షన్ IPS |జోషి |- |''వర్గం'' |ఆనంద్ |అరక్కల్ షరీఫ్ |ఎం. పద్మకుమార్ |- |''రావణన్'' |అజయ్ రత్నం |ఆర్ కృష్ణ మూర్తి అలియాస్ ఆర్కే |జోజో కె. వర్గీస్ |- | rowspan="2" |''చింతామణి కోలాకేస్'' |బాబురాజ్ |ఇస్రా ఖురేషి | rowspan="2" |షాజీ కైలాస్ |- |బిజు పప్పన్ |సుందరం |- |''చదరంగం'' |జగన్నాథ వర్మ |డిఐజి భరతన్ కురుప్ ఐపీఎస్ |రాజ్ బాబు |- | rowspan="2" |''చాకో రాండామన్'' |ఆదిత్య మీనన్ |కరీంబదం గోపి అలియాస్ పరుంతు గోపి | rowspan="2" |సునీల్ కరియట్టుకర |- |బాబురాజ్ |కరింబాడం మోహన్‌దాస్ |- |''మూన్నమాథోరల్'' |మురళి మీనన్ |విజయ కుమారన్ మీనన్ |వి.కె. ప్రకాష్ |- |''జయం'' |ఆనందరాజ్ |నజట్టువెట్టి భరతన్ |సోను శిశుపాల్ |- |''ది డాన్'' |స్పాడికం జార్జ్ |డివైఎస్పీ అనిరుధన్ |షాజీ కైలాస్ |- |''బడా దోస్త్'' |రియాజ్ ఖాన్ |SI నిరంజన్ దాస్ |విజి తంపి |- |''స్మార్ట్ సిటీ'' |బాబురాజ్ |SI దివాకరన్ |బి. ఉన్నికృష్ణన్ |- |''బాబా కళ్యాణి'' | rowspan="2" |కిరణ్ రాజ్ |బాషా |షాజీ కైలాస్ |- |''కనక సింహాసనం'' |నరసింహ రాజు |రాజసేనన్ |- | rowspan="19" |2007 |''విక్రమాదిత్యన్'' |రవితేజ |ASP విక్రమ్ సింగ్ రాథోడ్ IPS & అథాని సత్యబాబు |ఎస్.ఎస్. రాజమౌళి |- |''స్కెచ్'' |సైజు కురుప్ |శివహరి అయ్యర్ |ప్రసాద్ యాదవ్ |- |''స్పీడ్ ట్రాక్'' |రియాజ్ ఖాన్ |టిను నలినాక్షన్ |ఎస్ఎల్ పురం జయసూర్య |- |''అబ్రహం & లింకన్'' |మను మోహిత్ |సోనార్కెల్లా శంకర్నాథ్ |ప్రమోద్ పప్పన్ |- |''పాయుమ్ పులి'' |రియాజ్ ఖాన్ |ఐజాక్ జాన్ |మోహన్ కుప్లేరి |- |''బిగ్ బి'' |షెరెవీర్ వకీల్ |సయిప్పు టోనీ |అమల్ నీరద్ |- |''చోటా ముంబై'' |జాస్పర్ |సెబట్టి |అన్వర్ రషీద్ |- |''ఖాకీ'' |నవాబ్ షా |పార్థిబన్ |బిపిన్ ప్రభాకర్ |- |''సమయం'' |మోహన్ రాజ్ |కురియన్ వర్గీస్ |షాజీ కైలాస్ |- |''లక్ష్యం'' | rowspan="2" |రెహమాన్ |విజయ్ దాస్ |కమల్ |- |''నన్మా'' |నకులన్ |శరత్‌చంద్రన్ వయనాడ్ |- |''రక్షకన్'' |ఆశిష్ విద్యార్థి |సిఐ సుగతన్ |తులసిదాస్ |- | rowspan="2" |''హలో'' |మోహన్ రాజ్ |పట్టాంబి రవి అలియాస్ చట్టంబి రవి | rowspan="2" |రఫీ–మెకార్టిన్ |- |కుందార జానీ |నగర పోలీసు కమిషనర్ |- |''యోగి (మలయాళం వెర్షన్)'' |ప్రభాస్ |ఈశ్వర్ చంద్ర ప్రసాద్ అలియాస్ యోగి | rowspan="2" |వి.వి. వినాయక్ |- |''బన్నీ ది లయన్'' |ప్రకాష్ రాజ్ |సోమరాజ్ |- |''నల్ల పిల్లి'' |ఆశిష్ విద్యార్థి |ప్రభుల్ కుమార్ |వినయన్ |- |''మల్లీశ్వరి ది ప్రిన్సెస్'' |వెంకటేష్ |ప్రసాద్ |[[కె. విజయ భాస్కర్]] |- |''రోమియో'' |మురళీ మోహన్ |జయరాజ్ మీనన్ |రాజసేనన్ |- | rowspan="13" |2008 | rowspan="2" |''కబడ్డీ కబడ్డీ'' |బోస్ వెంకట్ |CI యతీంద్రన్ | rowspan="2" |సుధీర్-మను |- |బెసెంట్ రవి |పోతు |- |''తులసి (మలయాళం వెర్షన్)'' |వెంకటేష్ |తులసి రామ్ |[[బోయపాటి శ్రీను]] |- |''ఆండవన్'' |ఆనంద్ |CI సదాశివన్ పనికర్ |అక్బర్ జోస్ |- |''వన్ వే టికెట్'' |నిశాంత్ సాగర్ |శశి |బిపిన్ ప్రభాకర్ |- |''శంబు'' |రియాజ్ ఖాన్ |పార్థసారధి |కె.బి. మధు |- |''కృష్ణుడు'' |ప్రకాష్ రాజ్ |నీలకంఠన్ |భాస్కర్ |- |''ఆయుధం'' |ఆదిత్య మీనన్ |కమిషనర్ మహేంద్రన్ ఐపీఎస్ |ఎంఏ నిషాద్ |- |''మాయాబజార్'' |విన్సెంట్ అశోకన్ |ఆండ్రూస్ |థామస్ సెబాస్టియన్ |- |''చందు'' |జగపతి బాబు |ఏసీపీ సుభాష్ చంద్రబోస్ ఐపీఎస్ |శ్రీవాస్ |- |''గుల్మోహర్'' |[[కొల్లం తులసి]] |డివైఎస్పీ శివన్ |జయరాజ్ |- |''కురుక్షేత్రం'' |రవి మరియా |బ్రిగేడియర్ కృష్ణ |మేజర్ రవి |- |''తలప్పావు'' |జోలీ జోసెఫ్ |డిఐజి పళస్సి రాజ్ |మధుపాల్ |- | rowspan="10" |2009 |''ఎర్ర మిరపకాయలు'' |బిజు పప్పన్ |సతీషన్ అలియాస్ బ్యాంకర్ |షాజీ కైలాస్ |- |''సాగర్ అలియాస్ జాకీ రీలోడెడ్'' |సంపత్ రాజ్ |మైఖేల్ రోసారియో |అమల్ నీరద్ |- |''ఐజి - ఇన్స్పెక్టర్ జనరల్'' |ఆశిష్ విద్యార్థి |స్కారియా జకారియా |బి. ఉన్నికృష్ణన్ |- |''సమస్థ కేరళం పి.ఒ.'' |విన్సెంట్ అశోకన్ |మైఖేల్ అలియాస్ క్రిస్టీ థామస్ |బిపిన్ ప్రభాకర్ |- |''బ్లాక్ డాలియా'' |విమల్ రాజ్ |భద్రన్ |బాబురాజ్ |- |''ప్రయాణీకుడు'' |ఆనందసామి |అనాలి షాజీ |రంజిత్ శంకర్ |- |''దలమర్మరంగల్'' |సాయి కుమార్ |ప్రతాపన్ |విజయకృష్ణన్ |- |''నకిలీ'' |రియాజ్ ఖాన్ |ACP ఆంటోనీ రోసారియో IPS |శిబు ప్రభాకర్ |- |''కేరళ వర్మ పళస్సి రాజా'' |ఆర్. శరత్‌కుమార్ |ఎడచేన కుంకన్ |హరిహరన్ |- |''సింహకుట్టి'' |ప్రకాష్ రాజ్ |నీలకంఠన్ |కె. రాఘవేంద్ర రావు |- | rowspan="17" |2010 |''బ్లాక్ స్టాలియన్'' |ఆశిష్ విద్యార్థి |ఇరుంబన్ జాన్ |ప్రమోద్ పప్పన్ |- |''బాడీగార్డ్'' |త్యాగరాజన్ |అశోకన్ |సిద్దిక్ |- |''తంతోన్ని'' |రంజిత్ |నీలకండన్ |జార్జ్ వర్గీస్ |- |''పుల్లిమాన్'' |పొన్వన్నన్ |కలన్ వాసు |అనిల్ కె. నాయర్ |- |''వారణ్'' |ఆర్య |దివాకర్ |గుణశేఖర్ |- |''జనకన్'' |సంపత్ రామ్ |ACP విక్రమన్ IPS |ఎన్ఆర్ సంజీవ్ |- |''అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్'' | rowspan="2" |జాన్ కొక్కెన్ |థామస్ |మురళి నాగవల్లి |- |''షిక్కర్'' |తంపి |ఎం. పద్మకుమార్ |- |''వందే మాతరం'' |అర్జున్ సర్జా |SSP అన్వర్ హుస్సేన్ IPS |టి. అరవింద్ |- |''అరుంధతి (మలయాళం వెర్షన్)'' |సోను సూద్ |పసుపతి |కోడి రామకృష్ణ |- |''ఒరిడతోరు పోస్ట్‌మ్యాన్'' |శరత్ కుమార్ |యాసిన్ ముబారక్ |షాజీ అజీజ్ |- |''చెకావర్'' |శ్రీజిత్ రవి |ఉడుంబు రాకీ |సజీవన్ |- |''ది థ్రిల్లర్'' |విన్సెంట్ అశోకన్ |ఆర్డీఎక్స్ అనిల్ |బి. ఉన్నికృష్ణన్ |- |''ఎలెక్ట్రా'' |ప్రకాష్ రాజ్ |అబ్రహం |శ్యామప్రసాద్ |- |''అన్వర్'' |సంపత్ రాజ్ |బషీర్ |అమల్ నీరద్ |- |''చావెర్పడ'' |పవన్ |జహంగీర్ ముస్తఫా అలియాస్ జగ్గు భాయ్ |టిఎస్ జస్పాల్ |- |''మేరికిందోరు కుంజాడు'' |ఆనంద్ |జానీకుట్టి |షఫీ |- | rowspan="17" |2011 |''ట్రాఫిక్'' |రెహమాన్ |సిద్ధార్థ్ శంకర్ |రాజేష్ పిళ్ళై |- |''మెట్రో'' |ఆర్. శరత్‌కుమార్ |CI జాకబ్ అలెగ్జాండర్ & హెడ్ కానిస్టేబుల్ అలెగ్జాండర్ |బిపిన్ ప్రభాకర్ |- |''అర్జునన్ సాక్షి'' |ఆనంద్ |రాజన్ థామస్ |రంజిత్ శంకర్ |- |''ఉరుమి'' |దీపక్ జేథి |బలియా హసన్ |సంతోష్ శివన్ |- |''డబుల్స్'' |అవినాష్ |లూయీ |సోహన్ సీనులాల్ |- |''చైనా టౌన్'' |ప్రదీప్ రావత్ |గౌడ |రఫీ–మెకార్టిన్ |- |''ఫిల్మ్‌స్టార్'' |తలైవాసల్ విజయ్ |సఖావు రాఘవన్ |సంజీవ్ రాజ్ |- |''మెల్విలాసం'' |నిజాల్గల్ రవి |మేజర్ అజయ్ పూరి |మాధవ్ రామదాసన్ |- |''బద్రీనాథ్ (మలయాళం వెర్షన్)'' |ప్రకాష్ రాజ్ |భీష్మ నారాయణన్ |వి.వి. వినాయక్ |- |''ఉప్పుకండం బ్రదర్స్: మళ్ళీ యాక్షన్ లోకి'' |రిచర్డ్ రిషి |ఎట్టువీటిల్ గణేషన్ |టిఎస్ సురేష్ బాబు |- |''కలెక్టర్'' | rowspan="2" |ఆదిత్య మీనన్ |జాన్ విలియమ్స్ |అనిల్ సి. మీనన్ |- | rowspan="2" |''మనుష్యమృగం'' |కమల్ పాషా | rowspan="2" |బాబురాజ్ |- |విజయ్ రంగరాజు |పరా వాసు |- |''తేజా భాయ్ & కుటుంబం'' |సుమన్ |మోహన్ కర్తా |దిఫాన్ |- |''సెవెన్స్'' |సంపత్ రామ్ |బేపూర్ శ్రీధరన్ |జోషి |- |''మకరమంజు'' |సంతోష్ శివన్ |రాజా రవి వర్మ |లెనిన్ రాజేంద్రన్ |- |''పచ్చువుం కోవలనుం'' |రియాజ్ ఖాన్ |సిఐ సంజయ్ |తాహా |- | rowspan="13" |2012 | rowspan="2" |''అసురవిత్తు'' |జియా ఇరానీ |ఆరోన్ | rowspan="2" |ఎకె సాజన్ |- |ఐ.ఎం. విజయన్ |వాలర్పదం కురుదు ముస్తఫా |- |''కాసనోవ్వా'' |విక్రమ్జీత్ విర్క్ |అలెక్సీ |రోషన్ ఆండ్రూస్ |- |''సాధారణ'' |చెంబన్ వినోద్ జోస్ |CI హబీబ్ రెహమాన్ |సుగీత్ |- |''హీరో'' |తలైవాసల్ విజయ్ |ధర్మరాజన్ మాస్టర్ |దిఫాన్ |- | rowspan="2" |''బ్యాచిలర్ పార్టీ'' |రెహమాన్ |బెన్నీ | rowspan="2" |అమల్ నీరద్ |- |జాన్ విజయ్ |ప్రకాష్ కమ్మత్ |- |''ఈచా'' |సుదీప |సుదీప్ |ఎస్.ఎస్. రాజమౌళి |- |''సింహాసనం'' |రియాజ్ ఖాన్ |ఎస్పీ వెట్రివేల్ మారన్ ఐపీఎస్ |షాజీ కైలాస్ |- |''గజపొక్కిరి'' |సోను సూద్ |బిచు |త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్ |- |''సీన్ ఒన్ను నమ్ముడే వీడు'' |తిలకన్ |విశ్వన్ |షైజు అంతికాడ్ |- |''మ్యాట్నీ'' |తలైవాసల్ విజయ్ |నజీబ్ తండ్రి |అనీష్ ఉపాసన |- |''కర్మయోధ'' |మురళి శర్మ |ఖైస్ ఖన్నా |మేజర్ రవి |- | rowspan="11" |2013 |''రోమన్లు'' |నిజాల్గల్ రవి |CI వెట్రిమారన్ |బోబన్ సామ్యూల్ |- |''లోక్‌పాల్'' |తలైవాసల్ విజయ్ |పబ్లిక్ ప్రాసిక్యూటర్ పికె రామభద్రన్ |జోషి |- |''కౌబాయ్'' |బాలా |జేవియర్ |పి. బాలచంద్ర కుమార్ |- |''ఇతు పతిరమనల్'' |ప్రదీప్ రావత్ |కానిస్టేబుల్ శౌరియార్ |ఎం. పద్మకుమార్ |- |''సౌండ్ థోమా'' |సుబ్బరాజు |SI రాకేష్ |వైశాఖ్ |- |''ఆగస్టు క్లబ్'' |తిలకన్ |కె.పి.టి. మీనన్ |కె.బి. వేణు |- |''ముంబై పోలీసులు'' |రెహమాన్ |కమిషనర్ ఫర్హాన్ అమాన్ ఐపీఎస్ |రోషన్ ఆండ్రూస్ |- |''చూడన్'' |సోను సూద్ |నాయక్ |శ్రీను వైట్ల |- |''డి కంపెనీ'' (సెగ్మెంట్ 1: ఓరు బొలీవియన్ డైరీ 1995) |ఆడుకాలం నరేన్ |CI నృపన్ చక్రవర్తి |ఎం. పద్మకుమార్ |- |''3జి'' |రవి మరియా |వాసుదేవన్ |ఎ. జయప్రకాష్ |- |''గీతాంజలి'' |నాసర్ |కథలికాట్టు తిరుమేని |ప్రియదర్శన్ |- | rowspan="9" |2014 | rowspan="3&quot;" |''భయ్యా నా సోదరుడు'' |పి. సాయి కుమార్ |ధర్మం | rowspan="3" |వంశీ పైడిపల్లి |- |మురళి శర్మ |ACP కె. అశోక్ వర్మ IPS |- |జాన్ కొక్కెన్ |దేవా |- |''రింగ్ మాస్టర్'' |ఆనంద్ |రాజు |రఫీ |- |''సంసారం ఆరోగ్యతిని హానికరం'' |జాన్ విజయ్ |"న్యూక్లియర్ స్టార్" భూమేష్ |బాలాజీ మోహన్ |- | rowspan="3" |''లక్కీ ది రేసర్'' |రవి కిషన్ |బళ్లారి శివ రెడ్డి | rowspan="3" |సురేందర్ రెడ్డి |- |ప్రకాష్ రాజ్ |ప్రేమ్ ప్రకాష్ |- |పరుచూరి వెంకటేశ్వర రావు |ACP సమీర్ తండ్రి |- |''దాయాదులు'' |ప్రదీప్ రావత్ |నాగరాజ గౌడర్ |వైశాఖ్ |- | rowspan="6" |2015 |''విలేజ్ గైస్'' |రంజిత్ |రఘుపతి |షాన్ |- |''టెంపర్ (మలయాళం వెర్షన్)'' |ప్రకాష్ రాజ్ |వాల్టెయిర్ వాసు |పూరి జగన్నాధ్ |- |''మాణిక్యం'' |అజయ్ ఘోష్. ఎస్ |కృష్ణన్ ముతలాలి |ఆర్జే ప్రసాద్ |- |''S/O సత్యమూర్తి (మలయాళం వెర్షన్)'' |ప్రకాష్ రాజ్ |సత్యమూర్తి |త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్ |- |''లావెండర్'' |తలైవాసల్ విజయ్ |జోసెఫ్ తారకన్ |ఆల్టాస్. టి. అలీ |- |''బాహుబలి: ది బిగినింగ్ (మలయాళం వెర్షన్)'' |రానా దగ్గుబాటి |పాల్వర్దేవన్ |ఎస్.ఎస్. రాజమౌళి |- | rowspan="4" |2016 |''వాసుకి'' |మమ్ముట్టి |న్యాయవాది లూయిస్ పోథెన్ |ఎకె సాజన్ |- |''ఆడుపులియాట్టం'' | rowspan="2" |ఓం పురి | rowspan="2" |యోగేంద్ర ముని | rowspan="2" |కన్నన్ తమరక్కులం |- |షెన్‌బాగా కొట్టాయ్ |- |''కసబా'' |సంపత్ రాజ్ |పరమేశ్వరన్ నంబియార్ |నితిన్ రెంజి పనికర్ |- | rowspan="5" |2017 |''ఎజ్రా'' |బాబు ఆంటోనీ |రబ్బీ డేవిడ్ బెన్యామిన్ |జే కె. |- |''ది గ్రేట్ ఫాదర్ (తమిళ వెర్షన్)'' |మమ్ముట్టి |డేవిడ్ నైనాన్ |హనీఫ్ అదేని |- |''బాహుబలి 2: ది కన్‌క్లూజన్ (మలయాళం వెర్షన్)'' | rowspan="2" |రానా దగ్గుబాటి |పాల్వర్దేవన్ |ఎస్.ఎస్. రాజమౌళి |- |''రాజ కిరీడం'' |జోగేంద్రన్ |తేజ |- |''సోలో'' |నాసర్ |బ్రిగేడియర్ రామచంద్రన్ |బెజోయ్ నంబియార్ |- | rowspan="3" |2018 |''పెరోల్'' |ప్రభాకర్ |బుల్లెట్ రాఘవన్ |శరత్ సందిత్ |- |''ఎంత పేరు సూర్య, ఎంత వీడు ఇండియా'' |శరత్ కుమార్ |గంగాన్ |వక్కంతం వంశీ |- |''KGF: చాప్టర్ 1 (మలయాళం వెర్షన్)'' |అనంత్ నాగ్ |ఆనంద్ ఇంగలగి |ప్రశాంత్ నీల్ |- | rowspan="6" |2019 |''వినయ విధేయ రామ (మలయాళ వెర్షన్)'' |ముఖేష్ రిషి |పరశురాముడు |బోయపాటి శ్రీను |- |''యాత్ర (తమిళ వెర్షన్)'' |మమ్ముట్టి |వైఎస్ రాజశేఖర రెడ్డి |మహి వి రాఘవ్ |- |''మధుర రాజా'' |ఆర్.కె. సురేష్ |సిఐ డేవిడ్ |వైశాఖ్ |- |''రాక్షసన్'' |మునిష్కాంత్ |సిఐ దాస్ |రామ్ కుమార్ |- |''మంగళత్ వసుంధర'' |రంజిత్ |డివైఎస్పీ సత్యశీలన్ |కెఆర్ శివకుమార్ |- |''కురుక్షేత్ర (మలయాళం వెర్షన్)'' |దర్శనం |దుర్యోధనుడు |నాగన్న |- | rowspan="1" |2020 |''భూమియిలే మనోహర స్వకార్యం'' | | |షైజు అంతికాడ్ |- | rowspan="2" |2021 |''జై సుల్తాన్'' |లాల్ |మంజూర్ |బక్కియరాజ్ కన్నన్ |- |''బ్లాక్ విడో (మలయాళం వెర్షన్)'' |డేవిడ్ హార్బర్ |అలెక్సీ షోస్టాకోవ్/రెడ్ గార్డియన్ |కేట్ షార్ట్‌ల్యాండ్ |- | rowspan="8" |2022 |''ఆరాట్టు'' |రియాజ్ ఖాన్ |దామోదరన్ |బి. ఉన్నికృష్ణన్ |- |''RRR (మలయాళం వెర్షన్)'' | rowspan="2" |రామ్ చరణ్ |అల్లూరి సీతారామ రాజు |ఎస్.ఎస్. రాజమౌళి |- |''ఆచార్య (మలయాళం వెర్షన్)'' |కామ్రేడ్ సిద్ధ |కొరటాల శివ |- |''పతోన్పథం నూత్తండు'' |సుదేవ్ నాయర్ |పదవీదన్ నంబి |వినయన్ |- |''విక్రాంత్ రోనా (మలయాళం వెర్షన్)'' |సుదీప |విక్రాంత్ "విక్కీ" రోనా |అనుప్ భండారి |- |''పొన్నియిన్ సెల్వన్ I (మలయాళం వెర్షన్)'' |ఆర్. శరత్‌కుమార్ |పెరియ పజువెట్టరైయర్ |మణిరత్నం |- |''కుమారి'' |స్పాడికం జార్జ్ |కన్హిరంగత్ వెల్యచన్ థంపురాన్ |[[నిర్మల్ సహదేవ్]] |- |కోడీశ్వరన్ 3 |సుదీప |సత్య & శివ అలియాస్ దెయ్యం |శివ కార్తీక్ |- | rowspan="3" |2023 |''పొన్నియిన్ సెల్వన్: II (మలయాళం వెర్షన్)'' |ఆర్. శరత్‌కుమార్ |పెరియ పజువెట్టరైయర్ |మణిరత్నం |- |''స్కంద (మలయాళ వెర్షన్)'' |శరత్ లోహితాస్వా |రంజిత్ రెడ్డి |బోయపాటి శ్రీను |- |''ఆంటోనీ'' |హరిప్రశాంత్ ఎం.జి. |టార్జాన్ |జోషి |- | rowspan="1" |2024 |''కడకన్'' |రంజిత్ |ఇన్స్పెక్టర్ రాజీవ్ |సజిల్ మంపడ్ |- | rowspan="1" |2025 |''మాక్స్ (మలయాళం వెర్షన్)'' |సుదీప |ఇన్‌స్పెక్టర్ అర్జున్ మహాక్షయ్ అలియాస్ మ్యాక్స్ |విజయ్ కార్తికేయ |} == టెలివిజన్ == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !సీరియల్ !పాత్ర !ఛానల్ |- |2006 |''స్వామి అయ్యప్పన్'' |చందకన్ |ఆసియానెట్ |- |2007-2010 |''స్నేహతూవల్'' | |ఆసియానెట్ |- |2010 |''ఇంద్రనీలం'' | |సూర్య టీవీ |- |2013-2018 |''పరస్పరం'' |SI ధనబాలన్ |ఆసియానెట్ |- |2015 |''నా మరుమకన్'' | |సూర్య టీవీ |- |2016-2017 |''రాత్రి మజా'' |చేవాలా రాఘవన్ |ఫ్లవర్స్ టీవీ |- |2016-2019 |''భార్య'' |SI బలరామన్ |ఆసియానెట్ |- |2018 |''మక్కల్'' |పరము |మజవిల్ మనోరమ |- |2019-2021 |''సత్య ఎన్న పెంకుట్టి'' |పద్మనాభన్ |జీ కేరళం |- |2019-2023 |''మంజిల్ విరింజ పూవు'' |భాస్కరన్ |మజవిల్ మనోరమ |- |2020 |''నముక్కు పార్క్కువన్ ముంతిరితోప్పుకల్'' | |సూర్య టీవీ |- |2020-2022 |''ఎంతే మాటవు'' |భూమినాథన్ |సూర్య టీవీ |- |2020-2023 |''అమ్మాయరియతే'' |డివైఎస్పీ డొమ్నిక్ థామస్ |ఆసియానెట్ |- |2020-2024 |''కుడుంబవిలక్కు'' |న్యాయవాది వాసుదేవన్ |ఆసియానెట్ |- |2022-2023 |''ఎన్నం సమ్మతం'' |డి.వై.ఎస్.పి. |మజవిల్ మనోరమ |- |2022-2025 |''భావన'' |విజయపద్మన్ |సూర్య టీవీ |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|5704065}} [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:కేరళ వ్యక్తులు]] 74olfa07akh35osu2ku36mufbagpj7j 3 464349 4983406 4640902 2026-10-17T20:24:52Z Deepfriedokra 87503 Deepfriedokra, [[వాడుకరి చర్చ:Inu06]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:CtrlZultan]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Inu06|Inu06]]" to "[[Special:CentralAuth/CtrlZultan|CtrlZultan]]" 4640902 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Inu06 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Inu06 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 06:10, 29 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) 4ftptmag3dyu2uv1reta1lkx3hwi4am 0 465321 4983364 4679825 2026-10-17T16:54:16Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983364 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=పిటోబష్ త్రిపాఠి|image=Pitobash.jpg|imagesize=|caption=2013లో పిటోబష్ త్రిపాఠి|birth_name=|birth_date={{birth-date|1984}} (age {{age|1984|01|01}})|birth_place=నాయగర్, [[ఒడిశా]], [[భారతదేశం]]|alma_mater={{ubl|గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ లెదర్ టెక్నాలజీ, [[కోల్‌కతా]]|[[ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా]]}}|yearsactive=2008{{ndash}}ప్రస్తుతం|occupation=నటుడు|nationality=భారతీయుడు|known_for=ఐ యామ్ కలాం<br />బేగం జాన్ (2017 చిత్రం)<br />షోర్ ఇన్ ది సిటీ<br />మామ్<br />మిలియన్ డాలర్ ఆర్మ్ (హాలీవుడ్ చిత్రం)}} ''''''పిటోబష్''' త్రిపాఠి''' (జననం 1984), [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] చిత్రాలలో పనిచేసే భారతీయ నటుడు.<ref>{{Cite web|title=Bollywood: Pitobash in new Bollywood film 'T for Tajmahal' {{pipe}} Bhubaneswar News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/pitobash-tripathys-new-hindi-film/articleshow/55356389.cms|website=The Times of India}}</ref> ఐ యామ్ కలాం, ''బేగం జాన్'', షోర్ ఇన్ ది సిటీ, మామ్, హాలీవుడ్ చిత్రం ''మిలియన్ డాలర్ ఆర్మ్'', జాతీయ అవార్డు గెలుచుకున్న ఒడియా చిత్రం కలిరా అతిత చిత్రాలలో తన పాత్రకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref>{{Cite web|last=Pathak|first=Ankur|title=Review: Shor In The City is brilliant stuff!|url=https://www.rediff.com/movies/report/review-shor-in-the-city/20110428.htm|website=Rediff}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 April 2014|title=Pitobash Tripathy: My parents are very happy that I am working with Jon Hamm in Million Dollar Arm!|url=https://www.bollywoodlife.com/news/pitobash-tripathy-my-parents-are-very-happy-that-i-am-working-with-jon-hamm-in-million-dollar-arm-340850/|website=Bollywood Life}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Jon Hamm is very humble and grounded: Pitobash Tripathy - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/pitobash-tripathy-hollywood-debut-with-sports-drama-million-dollar-arm-golden-globe-award-winning-actor-jon-hamm-has-got-a-new-indian-fan-in-his-co-star-pitobash-tripathy/articleshow/34368319.cms|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|last=Balachandran|first=Logesh|date=February 20, 2021|title=Nila Madhab's Odia film Kalira Atita joins Oscars race. Details here|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/nila-madhab-s-odia-film-kalira-atita-joins-oscars-race-details-here-1771205-2021-02-20|website=India Today}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == పిటోబష్ త్రిపాఠి 1984లో [[ఒడిశా]] [[నయాగఢ్ జిల్లా|నయాగఢ్]] లో జన్మించాడు.<ref>{{Cite web|date=29 July 2011|title=Pitobash Tripathy from Orissa Photo Gallery - Films - Wiki - Profile|url=http://incredibleorissa.com/en/pitobash-tripathy-orissa-born-actor-in-bollywood/|access-date=15 అక్టోబరు 2025|archive-date=28 అక్టోబరు 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028054724/http://incredibleorissa.com/en/pitobash-tripathy-orissa-born-actor-in-bollywood/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Journey to Bollywood: An OrissaDiary Interview with Pitobash Tripathy|url=http://www.orissadiary.com/inerview/Pitobash-Tripathy.asp|access-date=23 August 2015|publisher=Orissadiary|archive-date=5 మార్చి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305193233/http://www.orissadiary.com/inerview/Pitobash-Tripathy.asp|url-status=dead}}</ref> అతను [[భుబనేశ్వర్|భువనేశ్వర్]] లో పెరిగాడు, అక్కడ అతను ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాల, యూనిట్ 1, భువనేశ్వర్ నుండి పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేశాడు. ఆ తరువాత, అతను ఉన్నత మాధ్యమిక విద్య కోసం భువనేశ్వర్ లోని బక్సి జగబంధు విద్యాధర్ కళాశాల చేరాడు. అతను 2005లో [[కోల్‌కాతా]] ప్రభుత్వ ఇంజనీరింగ్, లెదర్ టెక్నాలజీ కళాశాల నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ డిగ్రీని పూర్తి చేశాడు. ఆయన [[ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా]] నుండి నటనలో డిప్లొమా కూడా పొందాడు. ఆయన 12 సంవత్సరాల వయస్సులో సృజనాత్మక ప్రదర్శన రంగంలో భారత రాష్ట్రపతి నుండి జాతీయ బాలశ్రీ గౌరవాన్ని అందుకున్నాడు. ఆయన [[కోల్‌కాతా]] నాటకాలలో కూడా చేసేవాడు. 2007లో [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] పరిశ్రమలోకి నటుడిగా అడుగుపెట్టాడు. == కెరీర్ == ''99'' చిత్రంతో ఆయన నటించడం ప్రారంభించాడు.<ref>{{Cite web|title=Check out: Kriti Sanon training for Singh is Bling : Bollywood News - Bollywood Hungama|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2011/04/27/7370/index.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110730101617/http://www.bollywoodhungama.com/features/2011/04/27/7370/index.html|archive-date=30 July 2011|website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ఆ తర్వాత 3 ఇడియట్స్ లో సహాయక పాత్రలో కనిపించాడు. తరువాత, ఆయన నీలా మాధబ్ పాండా దర్శకత్వం వహించిన ఐ యామ్ కలాం, షోర్ ఇన్ ది సిటీ చిత్రాలలో నటించాడు.<ref>{{Cite web|title=Review: Try not to miss the beautiful 'I Am Kalam'|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-try-not-to-miss-the-beautiful-i-am-kalam-1572873|website=DNA India}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pitobash in Shor in the City|url=http://movies.ndtv.com/movie_review.aspx?lang=hindi&id=615|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120921090536/http://movies.ndtv.com/movie_review.aspx?lang=hindi&id=615|archive-date=21 September 2012}}</ref><ref>{{Cite web|date=26 April 2012|title=Shor in the City - Times Of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-previews/bollywood/Shor-in-the-City/articleshow/7793262.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426184028/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-26/bollywood/29192104_1_tusshar-kapoor-nikhil-dwivedi-shobha-kapoor|archive-date=26 April 2012}}</ref> ''మిర్చ్'' చిత్రంలో కూడా ఆయన ఐదు విభిన్న పాత్రల్లో నటించాడు. ''జోకర్'', ''ఆలాప్'', ''షాంఘై'', వన్స్ అపాన్ ఎ టైమ్ ఇన్ ముంబై దోబారా వంటి చిత్రాలు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Shanghai Movie Review {3.5/5}: Critic Review of Shanghai by Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/shanghai/movie-review/13893816.cms|via=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !గమనిక |- | rowspan="2" |2009 |''99'' |అమ్మకందారు | |- |''[[3 ఇడియట్స్]]'' |జూనియర్ | |- | rowspan="3" |2010 |''ఐడా'' |ఔదార్య వేటగాడు |షార్ట్ ఫిల్మ్ |- |''ఐ యామ్ కలాం'' |లాప్టాన్ | |- |''మిర్చ్'' |మదన్/చెడిమల్ | |- |2011 |''షోర్ ఇన్ ది సిటీ'' |మండూక్ |ఉత్తమ హాస్యనటుడిగా [[స్క్రీన్ అవార్డ్స్|స్క్రీన్ అవార్డు]] గెలుచుకున్నాడు |- | rowspan="3" |2012 |''షాంఘై'' |భాగీరథ్ డోలాస్ అలియాస్ భాగ్గు | |- |''జోకర్'' |కచువా (అలియెన్) | |- |''ఆలాప్'' |సుభాష్ | |- | rowspan="2" |2013 |''గో గోవా గాన్'' |రెడ్ డ్రగ్ హ్యాండ్లర్ | |- |''వన్స్ అపాన్ ఎ టైమ్ ఇన్ ముంబై దోబారా'' |డెర్డ్ టాంగ్ | |- |2014 |''మిలియన్ డాలర్ ఆర్మ్'' |అమిత్ రోహన్ |ఆంగ్ల చిత్రం |- | rowspan="3" |2017 |''బేగం జాన్'' |సుర్జీత్ | |- |''మామ్'' |గతమన్ బాబు రామ్ పాండే | |- |''యాన్ ఇండియన్ టేల్'' |భారతీయుడు |ఫ్రెంచ్ సినిమా <ref>{{Cite web|last=Keslassy|first=Elsa|date=28 January 2016|title=SND Boards 'An Indian Tale' With Benoit Poelvoorde, Pitobash Tripathy|url=https://variety.com/2016/film/global/benoit-poelvoorde-indian-tale-snd-1201690801/}}</ref> |- |2019 |''టోటల్ ధమాల్'' |జింగూర్ |<ref>{{Cite web|title=Total Dhamaal review: Funny and entertaining despite a staid story|url=https://www.sify.com/movies/total-dhamaal-review-funny-and-entertaining-despite-a-staid-story-review-bollywood-tcwrqaeebgjij.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190222185526/http://www.sify.com/movies/total-dhamaal-review-funny-and-entertaining-despite-a-staid-story-review-bollywood-tcwrqaeebgjij.html|archive-date=22 February 2019|website=[[Sify]]}}</ref> |- |2020 |''ఫ్రెంచ్ బిర్యానీ'' |సులేమాన్ |[[కన్నడ భాష|కన్నడ]] సినిమా <ref>{{Cite web|title=Pitobash Tripathy to debut in Sandalwood - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/pitobash-tripathy-to-debut-in-sandalwood/articleshow/67454845.cms|website=The Times of India}}</ref> |- |2021 |''కలిరా అతితా'' |గున్నూ |[[ఒడియా భాష|ఒడియా]] చిత్రం <ref>{{Cite web|date=6 September 2021|title=Kalira Atita movie review: Noble marriage of narrative and non-fiction|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kalira-atita-movie-review-noble-marriage-of-narrative-and-non-fiction-9941031.html|website=Firstpost}}</ref> |- |2024 |''మంకీ మ్యాన్'' |అల్ఫోన్సో |ఆంగ్ల చిత్రం |- |} == వెబ్ సిరీస్ == {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !ప్లాట్‌ఫాం !గమనిక |- |2018 |''టేబుల్ నెం. 5'' | |జీ5 |<ref>{{Cite web|date=2018-05-31|title=Zee 5 Originals Series Table 5 Is A Riveting Mystery Thriller|url=https://www.india.com/showbiz/swanand-kirkire-namit-das-pitobash-tripathy-starrer-zee-5-originals-series-table-5-is-a-riveting-mystery-thriller-read-details-3085672/|access-date=2019-07-08|website=India.com|language=en}}</ref> |- |2019-ప్రస్తుతము |''మెట్రో పార్క్'' |బిట్టూ |ఈరోస్ నౌ |<ref>{{Cite web|title=Pitobash Tripathy: Pitobash Tripathy in US sitcom {{sic|nolink=y|reason=error in source|seies}} Metropark {{pipe}} Bhubaneswar News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/pitobash-tripathy-in-metropark/articleshow/55243354.cms|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|title='Metro Park is Akkarakazhchakal for a larger audience'|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2019/mar/26/metro-park-is-akkarakazhchakal-for-a-larger-audience-10733.html|access-date=2019-07-08|website=[[Cinema Express]]}}</ref> |- |2022 |''డాక్టర్ అరోరా'' |సింఘాద |సోనీ లివ్ | |} == అవార్డులు, గౌరవాలు == === ఒడిశా యూత్ ఇన్స్పిరేషన్ అవార్డు-2012 === * 2012-ఒడిశా యూత్ ఇన్స్పిరేషన్ అవార్డు === స్క్రీన్ అవార్డ్స్ === విజేతలుః * 2012-షోర్ ఇన్ ది సిటీ చిత్రానికి స్క్రీన్ ఉత్తమ హాస్య నటుడు అవార్డు&nbsp; నామినేట్ః * 2012-షోర్ ఇన్ ది సిటీకి స్క్రీన్ ప్రామిసింగ్ న్యూకమ్మర్ ఆఫ్ ది ఇయర్&nbsp; === ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు === నామినేట్ః * 2012-షోర్ ఇన్ ది సిటీ చిత్రానికి ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ సహాయ నటుడి అవార్డు&nbsp; === స్టార్ డస్ట్ అవార్డ్స్ === నామినేట్ః * 2012-షోర్ ఇన్ ది సిటీ చిత్రానికి స్టార్డస్ట్ ఉత్తమ నటుడు అవార్డు&nbsp; === గ్లోబల్ ఇండియన్ ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ హానర్స్ === నామినేట్ః * 2012-షోర్ ఇన్ ది సిటీ చిత్రానికి గిఫ్ట్ ఉత్తమ సహాయ నటుడు అవార్డు&nbsp; === ఇతర అవార్డులు === * 1996: [[భారత రాష్ట్రపతి]] డాక్టర్ [[శంకర దయాళ్ శర్మ|శంకర్ దయాల్ శర్మ]] చేతుల మీదుగా నేషనల్ బాల్ శ్రీ ఆనర్ - క్రియేటివ్ పెర్ఫార్మెన్స్ == మూలాలు == [[వర్గం:1984 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] cwrfq8q3tjzovf0bhbsd20yqu4ga3a8 0 465602 4983564 4650867 2026-10-18T11:36:51Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983564 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = మణికుట్టన్ | image = Manikkuttan.jpg | image_size = | caption = | birth_name = థామస్ జేమ్స్ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1986|03|02}} | birth_place = [[తిరువనంతపురం]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]] | alma_mater = మహాత్మా గాంధీ కళాశాల | parents = <!-- include only if they are independently notable or particularly relevant --> | years_active = 1999–ప్రస్తుతం | occupation = నటుడు | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} }} '''థామస్ జేమ్స్''', (జననం 2 మార్చి 1986) తన రంగస్థల పేరు '''మణికుట్టన్''' గా ప్రసిద్ధి చెందాడు, ప్రధానంగా మలయాళ సినిమాలలో పనిచేసే భారతీయ నటుడు. అదే పేరుతో 2004 టెలివిజన్ సీరియల్‌లో కాయంకుళం కొచ్చున్ని పాత్రకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/more-than-the-viewers-i-am-excited-to-watch-kayamkulam-kochunni-says-actor-manikuttan/articleshow/75177813.cms|title=People still remembers me as Kayamkulam Kochunni says Manikkuttan|last1=Nair|first1=Radhika|date=16 April 2020|newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> ఆయన చాలా సంవత్సరాలు సెలబ్రిటీ క్రికెట్ లీగ్‌లో కేరళ స్ట్రైకర్స్ జట్టులో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.<ref>{{cite web|date=22 January 2016|title=Manikuttan is a part of the Kerala Strikers Team in CCL|url=https://www.cricketcountry.com/news/kerala-strikers-ccl-team-2016-schedule-squad-and-player-details-384818/|access-date=22 అక్టోబరు 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120163612/https://www.cricketcountry.com/news/kerala-strikers-ccl-team-2016-schedule-squad-and-player-details-384818/|archive-date=20 జనవరి 2025|url-status=dead}}</ref>ఆయన 2021లో రియాలిటీ షో బిగ్ బాస్ మూడవ సీజన్‌లో పాల్గొని విజేతగా నిలిచాడు.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-3-winner-manikuttan-the-guy-who-was-once-rejected-by-many-could-win-9-2-crore-votes-its-pure-bliss-exclusive/articleshow/86558640.cms|title=Bigg Boss Malayalam 3 winner Manikuttan: The guy who was once rejected by many could win 9.2 crore votes; it’s pure bliss - Exclusive!|date=2021-09-27|work=The Times of India|access-date=2025-02-12|issn=0971-8257}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=15 February 2021|title=Bigg Boss Malayalam 3: Here's a List of Participants in the Reality Show|url=https://www.news18.com/news/movies/bigg-boss-malayalam-3-heres-a-list-of-participants-in-the-reality-show-3435047.html|website=[[News18]]}}</ref> ==తొలినాళ్ళ జీవితం== థామస్ జేమ్స్ భారతదేశంలోని కేరళలోని తిరువనంతపురంలో జన్మించాడు.<ref>{{cite AV media|title=Onnum Onnum Moonnu-Manikuttan|url=https://www.youtube.com/watch?v=_LWk4n2x3oI|publisher=Mazhavil Manorama|accessdate=3 February 2014|archive-date=30 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140630042404/http://www.youtube.com/watch?v=_LWk4n2x3oI|url-status=live|via=YouTube}}</ref> ఆయన తిరువనంతపురంలోని పట్టోంలో ఉన్న సెయింట్ మేరీస్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్‌లో చదివాడు, మహాత్మా గాంధీ కళాశాల నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ కామర్స్ పట్టా పొందాడు. ==కెరీర్== మణికుట్టన్ వర్ణచిరకుకల్ 1999లో బాల కళాకారుడిగా రంగప్రవేశం చేశాడు. అతను 2004లో ఒరు పీలేకనెంట ఊర్మక్కే సినిమాలో ప్రధాన నటుడిగా అరంగేట్రం చేశాడు. 2005లో వినయన్ దర్శకత్వం వహించిన మలయాళ సినిమాలో బాయ్ ఫ్రెండ్ అతని మొదటి చిత్రం కనిపించింది. అప్పటి నుండి మామాంగమ్ (2019), మరక్కర్: లయన్ ఆఫ్ ది అరేబియన్ సీ (2021) వంటి సినిమాలలో నటించాడు. == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" |} {| class="wikitable" |+కీ |† (**) |ఇంకా విడుదల కాని సినిమా లేదా టీవీ నిర్మాణాలను సూచిస్తుంది. |} * ''ప్రత్యేకంగా చెప్పకపోతే అన్ని సినిమాలు మలయాళ'' భాషలో ఉన్నాయి . === సినిమా === {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !గమనిక |- |1999 |''వర్ణచిరకుకల్'' |బాలు |బాల కళాకారుడు |- |2005 |''బాయ్ ఫ్రెండ్'' |రమేష్ ప్రసాద్ | |- |2006 |''బడా దోస్త్'' |నందు | |- | rowspan="7" |2007 |''మాయావి'' |సతీష్ | |- |''నల్ల పిల్లి'' |అతనే |ప్రత్యేక ప్రదర్శన |- |''చోటా ముంబై'' |సైను | |- |హార్ట్ బీట్స్ |మను ఇడిక్కుల | |- |''హరీంద్రన్ ఒరు నిష్కలంకన్'' |అలెక్స్ | |- |''ఫ్లాష్'' | | |- |''కలాభం'' |పార్థసారథి | |- | rowspan="4" |2008 |''కురుక్షేత్రం'' |నాయక్ ప్రకాష్ | |- |ట్వంటీ:20 |బార్‌లో డాన్సర్ |"హే దిల్ దీవానా" పాటలో ప్రత్యేక ప్రదర్శన |- |''మిన్నమిన్నికూట్టం'' |మంత్రి కొడుకు. |కామియో పాత్ర |- |''పాజిటివ్'' |ఉదయన్ | |- | rowspan="4" |2009 |ప్యాసింజర్ |సుధీంద్రన్ | |- |''డాక్టర్ పేషెంట్'' |రఫీక్ | |- |''మేఘతీర్థం'' |యువ బాలనారాయణన్ | |- |''స్వాంతం లేఖకన్'' |వినోద్ రాఘవన్ | |- | rowspan="5" |2010 |''వలియంగడి'' |అనంతు | |- |''తత్వమసి'' |రాముడు | |- |''చావెర్పడ'' |అమీర్ సుల్తాన్ | |- |''ఎల్సమ్మ ఎన్న ఆంకుట్టి'' |జెర్రీ | |- |4 ఫ్రెండ్స్ |విష్ణువు | |- | rowspan="2" |2011 |''డాక్టర్ లవ్'' |వెంకిడి | |- |''పద్మశ్రీ భరత్ డాక్టర్ సరోజ్ కుమార్'' |క్యాడెట్ రాజేష్ | |- | rowspan="6" |2012 |''కుంజలియన్'' |వినయన్ | |- |''కర్మయోగి'' | | |- |''గ్రాండ్‌మాస్టర్'' |ఎబై కురియాకోస్ | |- |''తట్టతిన్ మరయతు'' |నజాఫ్ | |- |''సింహాసనం'' |సురేష్ | |- |''సీన్ ఒన్ను నమ్ముడే వీడు'' |రఫీక్ | |- | rowspan="2" |2013 |''హోటల్ కాలిఫోర్నియా'' |శరత్ | |- |క్రోకోడైల్ లవ్ స్టోరీ |శ్రీరాజ్ | |- | rowspan="2" |2014 | గాడ్స్ ఓన్ కంట్రీ |జాకీర్ | |- |''స్నేహముల్లోరల్ కూడెయుల్లప్పోల్'' |శబరినాథ్ | |- |2015 |''లోహం'' |జయన్ సోదరుడు | |- | rowspan="3" |2016 |''పావడ'' |ఎస్ఐ సురేష్ కుమార్ | |- |''కరింకున్నం 6'S'' |విష్ణువు | |- |''ఒప్పాం'' |దేవయాని సోదరుడు. | |- | rowspan="2" |2017 |''1971: బియాండ్ బోర్డర్స్'' |సైనికుడు | |- |''కళాఖండం'' |గాయకుడు |కామియో పాత్ర |- | rowspan="3" |2018 |''కమ్మర సంభవం'' |తిలకన్ | |- |''నిమిర్'' |శెన్‌బాఘవల్లి భర్త |తమిళ సినిమా |- |''ఇరుంబు తిరై'' |కతిర్ సహోద్యోగి |తమిళ సినిమా |- | rowspan="3" |2019 |''మామాంగం'' |మోయిన్ | |- |''త్రిస్సూర్ పూరం'' |అలీ | |- |యాన్ ఇంటర్నేషనల్ లోకల్ స్టోరీ |అతనే |ప్రత్యేక ప్రదర్శన |- |2021 |''[[మరక్కార్: అరేబియా సముద్ర సింహం]]'' |మాయిన్‌కుట్టి | |- |2023 |''విడాకులు'' |రామ్‌దాస్ | |- | rowspan="4" |2024 |''కురువిపప్ప'' |డ్యాన్స్ మాస్టర్ | |- |''నాడికర్'' |ఒక సినిమాలో డేవిడ్ సహనటుడు |కామియో పాత్ర<ref>{{Cite web|title='Nadikar,' starring Tovino Thomas and Soubin Shahir, gets a release date|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/nadikar-starring-tovino-thomas-and-soubin-shahir-gets-a-release-date/article67810826.ece|access-date=2024-02-04|website=[[The Hindu]]|language=en}}</ref> |- |''శ్రీ ముత్తప్పన్'' |ముత్తప్పన్ |<ref>{{Cite web|date=2024-06-06|title=Jamalinte Punjiri To Sree Muthappan, 3 Malayalam Films Releasing This Week|url=https://www.news18.com/movies/jamalinte-punjiri-to-sree-muthappan-3-malayalam-films-releasing-this-week-8923270.html|access-date=2024-06-06|website=News18|language=en}}</ref> |- |సీక్రెట్ |హరిశంకర్ |<ref>{{Cite web|last=Features|first=C. E.|date=2024-07-10|title=SN Swamy's directorial debut Secret gets a release date|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Jul/10/sn-swamys-directorial-debut-secret-gets-a-release-date|access-date=2024-07-11|website=Cinema Express|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2025 |''[[ఎల్2: ఎంపురాన్]]'' |మణి |<ref>{{Cite web|title=Prithviraj kept his word: Manikuttan on his role in 'Empuraan': Manikuttan|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/02/12/manikuttan-empuraan-movie-role-prithviraj-mohanlal-lucifer.html|access-date=2025-02-12|website=Prithviraj kept his word: Manikuttan on his role in 'Empuraan': Manikuttan|language=en}}</ref> |- |''ది ప్రొటెక్టర్'' | |<ref>{{Cite web|last=Features|first=C. E.|date=2025-04-29|title=Shine Tom Chacko-starrer The Protector gets a release date|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Apr/29/shine-tom-chacko-starrer-the-protector-gets-a-release-date|access-date=2025-04-29|website=Cinema Express|language=en}}</ref> |} === టెలివిజన్ === {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !ఛానల్ !గమనికలు |- |2004 |బ్లాక్ & వైట్ | |ఆసియానెట్ | |- |2004-2007 |''కాయంకుళం కొచ్చున్ని'' |కాయంకుళం కొచ్చున్ని |సూర్య టీవీ | |- |2008 |''దేవి మఠాత్మ్యం'' | |ఆసియానెట్ | |- |2009 |''ఐడియా స్టార్ సింగర్'' |అతిథి |ఆసియానెట్ | |- |2016 |''ఆసియానెట్ కామెడీ అవార్డులు'' |హోస్ట్ |ఆసియానెట్ | |- | rowspan="2" |2018 |''సూపర్ జోడి'' |హోస్ట్ |సూర్య టీవీ |<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/super-jodi-a-new-show-on-surya-tv/articleshow/62837235.cms?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16272103042632&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s|title=Manikuttan is the host of the new reality show, Super Jodi}}</ref> |- |''రాణా మహారాణి'' |హోస్ట్ |సూర్య టీవీ |<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/rani-maharani-a-new-game-show/articleshow/66526326.cms?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16272102058443&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s|title=Manikuttan to host the show, Rani Maharani}}</ref> |- | rowspan="2" |2021 |''నవరస'' |షణ్ముగం |నెట్‌ఫ్లిక్స్ |తమిళ టెలివిజన్ సిరీస్<ref>{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/manikuttan-about-his-character-in-netflix-anthology-navarasa-qw0zlp|title=Manikkuttan about his character in Navarasa Anthology Film}}</ref> |- |''బిగ్ బాస్ మలయాళం'' |పోటీదారు |ఆసియానెట్ |విజేత |- | rowspan="2" |2023 |''కామెడీ స్టార్స్'' (సీజన్ 3) |ప్రముఖ న్యాయమూర్తి |ఆసియానెట్ | |- |''కట్టురుంబు'' (సీజన్ 2) |న్యాయమూర్తి |ఫ్లవర్స్ టీవీ | |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|2059987}} [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:కేరళ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:1986 జననాలు]] aj40p0ctwm03fta0xbzfazaq7qw0xkg 4983565 4983564 2026-10-18T11:36:53Z KiranBOT 139352 URL నుండి AMP ట్రాకింగ్ తీసివేయబడింది ([[:m:User:KiranBOT/AMP|వివరాలు]]) ([[User talk:Usernamekiran|లోపాన్ని నివేదించండి]]) v3.1.1s 4983565 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = మణికుట్టన్ | image = Manikkuttan.jpg | image_size = | caption = | birth_name = థామస్ జేమ్స్ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1986|03|02}} | birth_place = [[తిరువనంతపురం]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]] | alma_mater = మహాత్మా గాంధీ కళాశాల | parents = <!-- include only if they are independently notable or particularly relevant --> | years_active = 1999–ప్రస్తుతం | occupation = నటుడు | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} }} '''థామస్ జేమ్స్''', (జననం 2 మార్చి 1986) తన రంగస్థల పేరు '''మణికుట్టన్''' గా ప్రసిద్ధి చెందాడు, ప్రధానంగా మలయాళ సినిమాలలో పనిచేసే భారతీయ నటుడు. అదే పేరుతో 2004 టెలివిజన్ సీరియల్‌లో కాయంకుళం కొచ్చున్ని పాత్రకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/more-than-the-viewers-i-am-excited-to-watch-kayamkulam-kochunni-says-actor-manikuttan/articleshow/75177813.cms|title=People still remembers me as Kayamkulam Kochunni says Manikkuttan|last1=Nair|first1=Radhika|date=16 April 2020|newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> ఆయన చాలా సంవత్సరాలు సెలబ్రిటీ క్రికెట్ లీగ్‌లో కేరళ స్ట్రైకర్స్ జట్టులో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.<ref>{{cite web|date=22 January 2016|title=Manikuttan is a part of the Kerala Strikers Team in CCL|url=https://www.cricketcountry.com/news/kerala-strikers-ccl-team-2016-schedule-squad-and-player-details-384818/|access-date=22 అక్టోబరు 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120163612/https://www.cricketcountry.com/news/kerala-strikers-ccl-team-2016-schedule-squad-and-player-details-384818/|archive-date=20 జనవరి 2025|url-status=dead}}</ref>ఆయన 2021లో రియాలిటీ షో బిగ్ బాస్ మూడవ సీజన్‌లో పాల్గొని విజేతగా నిలిచాడు.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-3-winner-manikuttan-the-guy-who-was-once-rejected-by-many-could-win-9-2-crore-votes-its-pure-bliss-exclusive/articleshow/86558640.cms|title=Bigg Boss Malayalam 3 winner Manikuttan: The guy who was once rejected by many could win 9.2 crore votes; it’s pure bliss - Exclusive!|date=2021-09-27|work=The Times of India|access-date=2025-02-12|issn=0971-8257}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=15 February 2021|title=Bigg Boss Malayalam 3: Here's a List of Participants in the Reality Show|url=https://www.news18.com/news/movies/bigg-boss-malayalam-3-heres-a-list-of-participants-in-the-reality-show-3435047.html|website=[[News18]]}}</ref> ==తొలినాళ్ళ జీవితం== థామస్ జేమ్స్ భారతదేశంలోని కేరళలోని తిరువనంతపురంలో జన్మించాడు.<ref>{{cite AV media|title=Onnum Onnum Moonnu-Manikuttan|url=https://www.youtube.com/watch?v=_LWk4n2x3oI|publisher=Mazhavil Manorama|accessdate=3 February 2014|archive-date=30 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140630042404/http://www.youtube.com/watch?v=_LWk4n2x3oI|url-status=live|via=YouTube}}</ref> ఆయన తిరువనంతపురంలోని పట్టోంలో ఉన్న సెయింట్ మేరీస్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్‌లో చదివాడు, మహాత్మా గాంధీ కళాశాల నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ కామర్స్ పట్టా పొందాడు. ==కెరీర్== మణికుట్టన్ వర్ణచిరకుకల్ 1999లో బాల కళాకారుడిగా రంగప్రవేశం చేశాడు. అతను 2004లో ఒరు పీలేకనెంట ఊర్మక్కే సినిమాలో ప్రధాన నటుడిగా అరంగేట్రం చేశాడు. 2005లో వినయన్ దర్శకత్వం వహించిన మలయాళ సినిమాలో బాయ్ ఫ్రెండ్ అతని మొదటి చిత్రం కనిపించింది. అప్పటి నుండి మామాంగమ్ (2019), మరక్కర్: లయన్ ఆఫ్ ది అరేబియన్ సీ (2021) వంటి సినిమాలలో నటించాడు. == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" |} {| class="wikitable" |+కీ |† (**) |ఇంకా విడుదల కాని సినిమా లేదా టీవీ నిర్మాణాలను సూచిస్తుంది. |} * ''ప్రత్యేకంగా చెప్పకపోతే అన్ని సినిమాలు మలయాళ'' భాషలో ఉన్నాయి . === సినిమా === {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !గమనిక |- |1999 |''వర్ణచిరకుకల్'' |బాలు |బాల కళాకారుడు |- |2005 |''బాయ్ ఫ్రెండ్'' |రమేష్ ప్రసాద్ | |- |2006 |''బడా దోస్త్'' |నందు | |- | rowspan="7" |2007 |''మాయావి'' |సతీష్ | |- |''నల్ల పిల్లి'' |అతనే |ప్రత్యేక ప్రదర్శన |- |''చోటా ముంబై'' |సైను | |- |హార్ట్ బీట్స్ |మను ఇడిక్కుల | |- |''హరీంద్రన్ ఒరు నిష్కలంకన్'' |అలెక్స్ | |- |''ఫ్లాష్'' | | |- |''కలాభం'' |పార్థసారథి | |- | rowspan="4" |2008 |''కురుక్షేత్రం'' |నాయక్ ప్రకాష్ | |- |ట్వంటీ:20 |బార్‌లో డాన్సర్ |"హే దిల్ దీవానా" పాటలో ప్రత్యేక ప్రదర్శన |- |''మిన్నమిన్నికూట్టం'' |మంత్రి కొడుకు. |కామియో పాత్ర |- |''పాజిటివ్'' |ఉదయన్ | |- | rowspan="4" |2009 |ప్యాసింజర్ |సుధీంద్రన్ | |- |''డాక్టర్ పేషెంట్'' |రఫీక్ | |- |''మేఘతీర్థం'' |యువ బాలనారాయణన్ | |- |''స్వాంతం లేఖకన్'' |వినోద్ రాఘవన్ | |- | rowspan="5" |2010 |''వలియంగడి'' |అనంతు | |- |''తత్వమసి'' |రాముడు | |- |''చావెర్పడ'' |అమీర్ సుల్తాన్ | |- |''ఎల్సమ్మ ఎన్న ఆంకుట్టి'' |జెర్రీ | |- |4 ఫ్రెండ్స్ |విష్ణువు | |- | rowspan="2" |2011 |''డాక్టర్ లవ్'' |వెంకిడి | |- |''పద్మశ్రీ భరత్ డాక్టర్ సరోజ్ కుమార్'' |క్యాడెట్ రాజేష్ | |- | rowspan="6" |2012 |''కుంజలియన్'' |వినయన్ | |- |''కర్మయోగి'' | | |- |''గ్రాండ్‌మాస్టర్'' |ఎబై కురియాకోస్ | |- |''తట్టతిన్ మరయతు'' |నజాఫ్ | |- |''సింహాసనం'' |సురేష్ | |- |''సీన్ ఒన్ను నమ్ముడే వీడు'' |రఫీక్ | |- | rowspan="2" |2013 |''హోటల్ కాలిఫోర్నియా'' |శరత్ | |- |క్రోకోడైల్ లవ్ స్టోరీ |శ్రీరాజ్ | |- | rowspan="2" |2014 | గాడ్స్ ఓన్ కంట్రీ |జాకీర్ | |- |''స్నేహముల్లోరల్ కూడెయుల్లప్పోల్'' |శబరినాథ్ | |- |2015 |''లోహం'' |జయన్ సోదరుడు | |- | rowspan="3" |2016 |''పావడ'' |ఎస్ఐ సురేష్ కుమార్ | |- |''కరింకున్నం 6'S'' |విష్ణువు | |- |''ఒప్పాం'' |దేవయాని సోదరుడు. | |- | rowspan="2" |2017 |''1971: బియాండ్ బోర్డర్స్'' |సైనికుడు | |- |''కళాఖండం'' |గాయకుడు |కామియో పాత్ర |- | rowspan="3" |2018 |''కమ్మర సంభవం'' |తిలకన్ | |- |''నిమిర్'' |శెన్‌బాఘవల్లి భర్త |తమిళ సినిమా |- |''ఇరుంబు తిరై'' |కతిర్ సహోద్యోగి |తమిళ సినిమా |- | rowspan="3" |2019 |''మామాంగం'' |మోయిన్ | |- |''త్రిస్సూర్ పూరం'' |అలీ | |- |యాన్ ఇంటర్నేషనల్ లోకల్ స్టోరీ |అతనే |ప్రత్యేక ప్రదర్శన |- |2021 |''[[మరక్కార్: అరేబియా సముద్ర సింహం]]'' |మాయిన్‌కుట్టి | |- |2023 |''విడాకులు'' |రామ్‌దాస్ | |- | rowspan="4" |2024 |''కురువిపప్ప'' |డ్యాన్స్ మాస్టర్ | |- |''నాడికర్'' |ఒక సినిమాలో డేవిడ్ సహనటుడు |కామియో పాత్ర<ref>{{Cite web|title='Nadikar,' starring Tovino Thomas and Soubin Shahir, gets a release date|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/nadikar-starring-tovino-thomas-and-soubin-shahir-gets-a-release-date/article67810826.ece|access-date=2024-02-04|website=[[The Hindu]]|language=en}}</ref> |- |''శ్రీ ముత్తప్పన్'' |ముత్తప్పన్ |<ref>{{Cite web|date=2024-06-06|title=Jamalinte Punjiri To Sree Muthappan, 3 Malayalam Films Releasing This Week|url=https://www.news18.com/movies/jamalinte-punjiri-to-sree-muthappan-3-malayalam-films-releasing-this-week-8923270.html|access-date=2024-06-06|website=News18|language=en}}</ref> |- |సీక్రెట్ |హరిశంకర్ |<ref>{{Cite web|last=Features|first=C. E.|date=2024-07-10|title=SN Swamy's directorial debut Secret gets a release date|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Jul/10/sn-swamys-directorial-debut-secret-gets-a-release-date|access-date=2024-07-11|website=Cinema Express|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2025 |''[[ఎల్2: ఎంపురాన్]]'' |మణి |<ref>{{Cite web|title=Prithviraj kept his word: Manikuttan on his role in 'Empuraan': Manikuttan|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/02/12/manikuttan-empuraan-movie-role-prithviraj-mohanlal-lucifer.html|access-date=2025-02-12|website=Prithviraj kept his word: Manikuttan on his role in 'Empuraan': Manikuttan|language=en}}</ref> |- |''ది ప్రొటెక్టర్'' | |<ref>{{Cite web|last=Features|first=C. E.|date=2025-04-29|title=Shine Tom Chacko-starrer The Protector gets a release date|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Apr/29/shine-tom-chacko-starrer-the-protector-gets-a-release-date|access-date=2025-04-29|website=Cinema Express|language=en}}</ref> |} === టెలివిజన్ === {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !ఛానల్ !గమనికలు |- |2004 |బ్లాక్ & వైట్ | |ఆసియానెట్ | |- |2004-2007 |''కాయంకుళం కొచ్చున్ని'' |కాయంకుళం కొచ్చున్ని |సూర్య టీవీ | |- |2008 |''దేవి మఠాత్మ్యం'' | |ఆసియానెట్ | |- |2009 |''ఐడియా స్టార్ సింగర్'' |అతిథి |ఆసియానెట్ | |- |2016 |''ఆసియానెట్ కామెడీ అవార్డులు'' |హోస్ట్ |ఆసియానెట్ | |- | rowspan="2" |2018 |''సూపర్ జోడి'' |హోస్ట్ |సూర్య టీవీ |<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/super-jodi-a-new-show-on-surya-tv/articleshow/62837235.cms|title=Manikuttan is the host of the new reality show, Super Jodi}}</ref> |- |''రాణా మహారాణి'' |హోస్ట్ |సూర్య టీవీ |<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/rani-maharani-a-new-game-show/articleshow/66526326.cms|title=Manikuttan to host the show, Rani Maharani}}</ref> |- | rowspan="2" |2021 |''నవరస'' |షణ్ముగం |నెట్‌ఫ్లిక్స్ |తమిళ టెలివిజన్ సిరీస్<ref>{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/manikuttan-about-his-character-in-netflix-anthology-navarasa-qw0zlp|title=Manikkuttan about his character in Navarasa Anthology Film}}</ref> |- |''బిగ్ బాస్ మలయాళం'' |పోటీదారు |ఆసియానెట్ |విజేత |- | rowspan="2" |2023 |''కామెడీ స్టార్స్'' (సీజన్ 3) |ప్రముఖ న్యాయమూర్తి |ఆసియానెట్ | |- |''కట్టురుంబు'' (సీజన్ 2) |న్యాయమూర్తి |ఫ్లవర్స్ టీవీ | |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|2059987}} [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:కేరళ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:1986 జననాలు]] 2bovyvbtlordkw9y344g6vf80g57qco 0 466221 4983558 4966697 2026-10-18T11:16:22Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983558 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = మంత్ర | image = Mantra.jpg | image_upright = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = ఇండోర్ , మధ్యప్రదేశ్ , భారతదేశం | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | other_names = ఆర్జే మంత్ర<br>విజే మంత్ర<br>మంత్ర ముగ్ద్ | education = | alma_mater = | occupation = {{hlist|టీవీ హోస్ట్|దర్శకుడు|రేడియో జాకీ|మోడల్|వాయిస్ ఓవర్ ఆర్టిస్ట్}} | years_active = 1998−2021 | organization = | agent = <!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --> | known_for = | notable_works = ''అల్లాదీన్''<br>''కామెడీ సర్కస్''<br>''నారాయణ్ నారాయణ్''<br>''రెబెల్లియస్ ఫ్లవర్'' | spouse = <!-- Use article title or common name --> | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | | awards = 5 | website = {{URL|http://www.mantramugdh.com/| అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | module = }} '''మంత్ర''' అనే రంగస్థల పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందిన పురంజిత్ దాస్‌గుప్తా భారతీయ నటుడు,<ref name="Genie">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/genie-in-the-city-5260925/|title=Genie in the City|last1=Chattopadhyay|first1=Pallavi|date=16 July 2018|publisher=[[Indian Express]]}}</ref> సినీ దర్శకుడు, నిర్మాత. ఆయన రేడియో జాకీగా తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించాడు. స్పాటిఫై డిటెక్టివ్ థ్రిల్లర్ పాడ్‌కాస్ట్ భాస్కర్ బోస్ లో భాస్కర్ బోస్ పాత్రను,<ref>{{cite news|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/mantra-to-come-up-with-detective-thriller-podcast-bhaskar-bose/1675889|title=Mantra to come up with detective thriller podcast ''Bhaskar Bose''|date=9 December 2019|publisher=[[Outlook India]]|access-date=3 నవంబరు 2025|archive-date=1 అక్టోబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001094408/https://www.outlookindia.com/newsscroll/mantra-to-come-up-with-detective-thriller-podcast-bhaskar-bose/1675889|url-status=dead}}</ref> డిస్నీ ఇండియా బ్రాడ్‌వే-శైలి సంగీత అలాద్దీన్‌లో జెనీ పాత్రను పోషించినందుకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref name="indianexpress">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/mantra-rj-actor-aladdin-genie-5149472/|title=Mantra on playing Genie in Broadway-style musical Aladdin: People say I reminded them of Robin Williams|last1=Shekhar|first1=Mimansa|date=26 April 2018|publisher=[[Indian Express]]}}</ref><ref name="Genie2">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/genie-in-the-city-5260925/|title=Genie in the City|last1=Chattopadhyay|first1=Pallavi|date=16 July 2018|publisher=[[Indian Express]]}}</ref> ఆయన వివిధ హిందీ సినిమాలలో కనిపించాడు, ముఖ్యంగా పానిపట్ (2019),<ref name="IIW">{{cite news|url=https://www.theindianwire.com/entertainment/mantra-in-panipat-99472/|title=Mantra joins the cast of Ashutosh Gowariker's 'Panipat' as Najib-Ud-Daulah|author1=Shambhavi|date=5 February 2019|publisher=The Indian Wire}}</ref> హై జాక్ (2018),<ref name="HighJack">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/high-jack-film-mantra-mugdh-5177561/|title=High Jack actor Mantra: It's as if some very mischievous friends have made this film|last1=Shekhar|first1=Mimansa|date=16 May 2018|publisher=[[Indian Express]]}}</ref> రెబెల్లియస్ ఫ్లవర్ (2016),<ref name="timesofindia">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/mantra-to-play-oshos-mentors-in-his-biopic/articleshow/45603530.cms|title=Mantra to play Osho's Mentors in his biopic|last1=Maheshwari|first1=Neha|date=23 December 2014|work=[[The Times of India]]}}</ref> లండన్, పారిస్, న్యూయార్క్ (2012), భేజా ఫ్రై 2 (2011), గేమ్ (2011) & తుమ్ మైల్ (2009). ఆయన ముంబైకి చెందిన నిర్మాణ సంస్థ మంత్రముగ్ధ్ ప్రొడక్షన్స్ వ్యవస్థాపకుడు. ఇండియాస్ గాట్ టాలెంట్,<ref name="tc">{{cite news|url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/rj-mantra-and-bharti-host-indias-got-talents-upcoming-season|title=RJ Mantra and Bharti to host India's Got Talent's upcoming season|date=17 September 2013|publisher=TellyChakkar}}</ref> కామెడీ సర్కస్,<ref name="comedycircus">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/mantra-to-quit-comedy-circus-for-film/articleshow/20029007.cms|title=Mantra to quit 'Comedy Circus' for film|last1=Maheshwari|first1=Neha|date=14 May 2013|work=[[The Times of India]]}}</ref> జరా నాచ్కే దిఖా<ref name="indiaforums">{{cite news|url=https://www.indiaforums.com/article/jennifer-winget-and-rj-mantra-new-hosts-of-zara-nachke-dikha_18107|title=Jennifer Winget and RJ Mantra, new hosts of Zara Nachke Dikha|date=2 May 2010|publisher=India Forums}}</ref> వంటి టీవీ షోలకు యాంకరింగ్ చేస్తూ హోస్ట్‌గా పేరు సంపాదించాడు, గత ఏడు సీజన్లుగా కబడ్డీ లీగ్ అయిన ప్రో కబడ్డీ లీగ్‌కు కూడా ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు. == ఫిల్మోగ్రఫీ == === చలనచిత్రాలు === {| class="wikitable" |+కీ |† (**) |ఇంకా విడుదల కాని చిత్రాలను సూచిస్తుంది. |} {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర !గమనికలు |- |2009 |''తుమ్ మైల్'' |విక్కీ |రెండవ ఆధిక్యం |- |2011 |''ఆట'' |రణబీర్ | |- |2011 |''హమ్ తుమ్ షబానా'' |నందు | |- |2011 |''భేజా ఫ్రై 2'' |మంత్రం | |- |2012 |''లండన్, పారిస్, న్యూయార్క్'' |మాంటీ | |- |2016 |రెబెల్లియస్ ఫ్లవర్ |మస్తో బాబా, పాగల్ బాబా, మగ్గ బాబా |రజనీష్ ఓషో జీవిత చరిత్ర చిత్రం |- |2018 |''హై జాక్'' |వినీత్ | |- |2019 |''[[పానిపట్ (2019 సినిమా)|పానిపట్]]'' |నజీబ్ అద్-దవ్లా |ఒక ఇతిహాస యుద్ధ నాటక చిత్రం |- |2021 |''[[రష్మీ రాకెట్|రష్మి రాకెట్]]'' |కోచ్ తేజస్ ముఖర్జీ | |- |2025 |''ఫాస్కో'' |డాక్టర్ బెనర్జీ |రాబోయే |} === వెబ్-సిరీస్ === {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !భాష !గమనికలు |- |2017 |''బోయ్‌గిరి'' |రవి సిన్హా |హిందీ |ఆల్ట్ బాలాజీ |- |2020 |''ఫోన్-ఎ-ఫ్రెండ్'' |లియోనార్డో |హిందీ |జీ5 |- |2020 |''భన్వర్'' |రోడ్రిగ్స్ |హిందీ |జీ5 ఒరిజినల్ సిరీస్ |- |2020 |''అధిక'' |డీజే |హిందీ |MX ప్లేయర్ |- |2020 |''ది క్యాసినో'' |రింజిన్ |హిందీ |జీ5 ఒరిజినల్ సిరీస్ |- |2020 |''శ్రీకాంత్ బషీర్'' |పార్కర్ |హిందీ |సోనీలివ్ ఒరిజినల్ సిరీస్ |} === టెలివిజన్ === {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !ఛానల్ !గమనికలు |- |2007 |''లగేగి'' |హోస్ట్ |బిందాస్ | |- |2008 |''ఫస్ట్ డే ఫస్ట్ షో'' |వీడియో జాకీ |ఛానల్ V | |- |2008 |''జి-స్పాట్'' |వీడియో జాకీ |ఛానల్ V | |- |2010 |''జరా నచ్కే దిఖా'' |సహ-నిర్వాహకుడు |స్టార్ ప్లస్ |డాన్స్ రియాలిటీ షో |- |2011 |''కామెడీ సర్కస్ కా నయా దౌర్'' |పోటీదారు |సోనీ టీవీ | |- |2012 |''మిస్టరీ హంటర్స్ ఇండియా'' |దేవ్ ని అనుమానిస్తున్నాడు |డిస్కవరీ కిడ్స్ | |- |2013 |''ఝలక్ దిఖ్లా జా (సీజన్ 6)'' |పాల్గొనేవారు |కలర్స్ టీవీ |వైల్డ్ కార్డ్ ఎంట్రీ |- |2013 |''ఇండియాస్ గాట్ టాలెంట్ (సీజన్ 5)'' |సహ-నిర్వాహకుడు |కలర్స్ టీవీ |భారతీ సింగ్ తో ఆతిథ్యం ఇవ్వబడింది |- |2014 |''బిగ్ బాస్ (సీజన్ 8)'' |అతిథి |కలర్స్ టీవీ | |- |2014 |''ప్రో కబడ్డీ లీగ్'' |హోస్ట్ |స్టార్ స్పోర్ట్స్ |ఏడు సీజన్లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది |- |2015 |''నారాయణ్ నారాయణ్'' |నారద్ |బిగ్ మ్యాజిక్ |ప్రధాన నాయకుడు |- |2015 |''కుటుంబ సంపద'' |హోస్ట్ |బిగ్ మ్యాజిక్ |''ఫ్యామిలీ ఫ్యూడ్'' ఆధారంగా |- |2016 |''హర్ మార్డ్ కా దర్ద్'' |అతనే |జీవితం సరే | |- |2018 |''ఏస్ ఆఫ్ స్పేస్ 1'' |హోస్ట్ |MTV ఇండియా |చివరి ఎపిసోడ్ |} == డబ్బింగ్ పాత్రలు == === ప్రత్యక్ష యాక్షన్ చిత్రాలు === {| class="wikitable sortable" !పేరు !నటుడు !పాత్ర !డబ్ భాష !అసలు భాష !అసలు సంవత్సరం విడుదల !డబ్ సంవత్సరం విడుదల !గమనికలు |- |''భాస్కర్ బోస్'' |ఆర్జే మంత్ర |భాస్కర్ బోస్ |హిందీ |హిందీ |2020 |2020 |స్పాటిఫై ఒరిజినల్ |- |''అలాద్దీన్'' |విల్ స్మిత్ |జెనీ |హిందీ |ఇంగ్లీష్ |2019 |2019 | |- |''టాయ్ స్టోరీ 4'' |జోర్డాన్ పీలే |బన్నీ |ఇంగ్లీష్ |హిందీ |2019 |2019 | |- |''రాల్ఫ్ ఇంటర్నెట్‌ను బ్రేక్ చేశాడు'' |బిల్ హాడర్ |జెపి స్పామ్లీ |హిందీ |ఇంగ్లీష్ |2018 |2018 | |} == అవార్డులు & గుర్తింపు == మంత్ర రెడ్ FM 93.5 లో ''ముంబై లోకల్'' షో కోసం రెండుసార్లు ప్రోమాక్స్ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.medianews4u.com/big-fm-launches-fiction-based-show-lamhe-mantra-weekdays-9/|title=Big FM launches fiction based show Lamhe with Mantra at 9 am across HSMs|date=14 February 2017|publisher=Medianews4u}}</ref> అతనికి రెండుసార్లు ఉత్తమ రేడియో జాకీగా RAPA అవార్డు లభించింది.<ref>{{cite news|url=http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/red-fm-rocks-32nd-rapa-awards|title=RED FM rocks at 32nd RAPA Awards|date=18 May 2007|work=RadioandMusic.com}}</ref> జూన్ 2011లో తీగలలో చిక్కుకున్న చిలుకను రక్షించినందుకు PETA అతనికి "జంతువులకు హీరో" అవార్డును ప్రదానం చేసింది.<ref>{{cite news|url=https://www.petaindia.com/media/peta-grants-hero-animals-award-radio-dj-facilitating-parrot-rescue/|title=PETA Grants 'Hero To Animals' Award To Radio DJ For Facilitating Parrot Rescue|date=15 June 2011|publisher=[[PETA India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013051610/https://www.petaindia.com/media/peta-grants-hero-animals-award-radio-dj-facilitating-parrot-rescue/|archive-date=13 అక్టోబరు 2025|access-date=3 నవంబరు 2025|url-status=dead}}</ref> మంత్ర తన లఘు చిత్రం ''ఖతారా''  కు బెంగళూరు షార్ట్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ 2015లో<ref name="bharatstudent">{{cite news|url=http://www.bharatstudent.com/news/1-140801/mantra-wins-the-best-actor-s-award-at-the-4th-bangalore-short-film-festival|title=Mantra wins the Best Actor's Award at the 4th Bangalore Short Film Festival|date=3 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223212413/http://www.bharatstudent.com/news/1-140801/mantra-wins-the-best-actor-s-award-at-the-4th-bangalore-short-film-festival|archive-date=23 February 2017|publisher=Bharatstudent}}</ref> & 6 వ ఇండియన్ సినీ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ 2018లో ''అనా'' కోసం ఉత్తమ నటుడి అవార్డును గెలుచుకున్నాడు . న్యూయార్క్ ఫెస్టివల్ అవార్డ్స్ 2017 లో 92.7 బిగ్ FM షో, ''లమ్హే విత్ మంత్రకు'' ఉత్తమ రేడియో వ్యక్తిత్వ అవార్డును అందుకున్నాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.mediainfoline.com/radio/92-7-big-fm-shines-2-silvers-new-york-festival-awards-2017|title=92.7 BIG FM Shines With 2 Silvers At The New York Festival Awards 2017|date=27 June 2017|publisher=Media Infoline}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|4116760}} [[వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] 5sda70slwkiwy30dfkvv8ijs4pcfwjj 0 468875 4983528 4959353 2026-10-18T08:41:54Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983528 wikitext text/x-wiki ఇది ఆర్.బి.ఐ చట్టం, 1934 యొక్క రెండవ షెడ్యూల్ ప్రకారం షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకులుగా పరిగణించబడే బ్యాంకుల జాబితా.<ref>{{cite web |title=List of Scheduled Banks by RBI |url=https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Content/PDFs/LSCBSC925ABF8A7E04824BA04596DF5C44006.PDF |publisher=Reserve Bank of India |access-date=5 January 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=List of Scheduled Commercial Banks (SCBs) |url=https://m.rbi.org.in/scripts/bs_viewcontent.aspx?Id=3657 |website=m.rbi.org.in |publisher=Reserve Bank of India |access-date=28 January 2023}}</ref> 2025 ఆగస్టు 1 నాటికి, భారతదేశ వాణిజ్య బ్యాంకింగ్ రంగంలో 12 ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు, 21 ప్రైవేట్ రంగ బ్యాంకులు, 28 ప్రాంతీయ గ్రామీణ బ్యాంకులు, 44 విదేశీ బ్యాంకులు , 11 చిన్న ఫైనాన్స్ బ్యాంకులు, 5 చెల్లింపుల బ్యాంకులు , 2 లోకల్ ఏరియా బ్యాంకులు, 4 ఆర్థిక సంస్థలు ఉన్నాయి. ఈ మొత్తం 128 వాణిజ్య బ్యాంకులలో 124 షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకులు, నాలుగు నాన్-షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకులు. == వాణిజ్య బ్యాంకులు == === ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు (పి.ఎస్.బి.లు) === 2025 నవంబర్ 1 నాటికి భారతదేశంలో 12 ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |title=Public sector banks|url=https://financialservices.gov.in/banking-divisions/public-sector-banks|website=Department of Financial Services, [[Ministry of Finance (India)|Ministry of Finance]]|access-date=15 November 2021}}</ref> <!--Entries in this list should be "notable" with their own article on English Wikipedia (see also WP:GNG). HERE ONLY ANCHOR BANK'S ESTABLISHMENT YEAR IS GIVEN. ASSETS, REVENUES AND NO. OF BRANCHES FIGURES ARE COMBINED FIGURE OF MERGER AND ANCHOR BANKS--> <nowiki/> {| class="wikitable sortable" 100%; |- ! బ్యాంక్ పేరు !! స్థాపించిన సం. !! ప్రధాన కార్యాలయం !! ప్రభుత్వ వాటా !! బ్రాంచీలు ! మొత్తం ఆస్తులు !! ఆదాయాలు !! అధికారిక వెబ్‌సైట్ !! class="unsortable" |రెఫరెన్స్ |- | [[బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా]] || 1908 || [[వడోదర]], [[గుజరాత్]]|| 63.97% || 8,446 ||{{Sort|1913557.33|{{INRConvert|1913557.33|c}}}}||{{Sort|15288414|{{INRConvert|152884.14|c}}}}|| https://bankofbaroda.bank.in || <ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/fortune-500/company-list/bank-of-baroda?year=2022|title=Bank of Baroda|date=27 April 2022|website=Fortune India|access-date=21 September 2022}}</ref><ref name="Offices & Branches">{{cite web |title=Offices & Branches |url=https://www.bankofbaroda.com/offices-branches.htm |website=Bank of Baroda |access-date=16 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=Bank of Baroda Share Price, Bank of Baroda Stock Price, Bank Of Baroda Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, Bank Of Baroda Bids Offers. Buy/Sell Bank Of Baroda news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes |url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-public-sector/bankbaroda/BOB|access-date=4 November 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en}}</ref> |- | [[బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా]] ||1906 || [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 73.38% || 5,375 ||{{Sort|1092114.64|{{INRConvert|1092114.64|c}}}}||{{Sort|80412.44|{{INRConvert|80412.44|c}}}}|| https://bankofindia.bank.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251130143706/https://bankofindia.bank.in/ |date=2025-11-30 }} ||<ref>{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Bank of India posts Rs 266 కోట్లు profit in Q2, eyes 10% growth in FY20 |url=https://www.business-standard.com/article/finance/bank-of-india-posts-rs-266-కోట్లు-profit-in-q2-eyes-10-growth-in-fy20-119110101249_1.html |website=Business Standard India |access-date=22 November 2019 |date=1 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=Bank Of India Consolidated Balance Sheet, Bank Of India Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/bankofindia/consolidated-balance-sheetVI/BOI|access-date=4 November 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- | [[బ్యాంక్ ఆఫ్ మహారాష్ట్ర]] || 1935 || [[పూణే]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 79.60% || 2,665 ||{{Sort|373729|{{INRConvert|373729|c}}}}||{{Sort|28401.62|{{INRConvert|28401.62|c}}}}|| https://bankofmaharashtra.bank.in<nowiki/>|| <ref>{{cite web|title=Bank of Maharashtra Balance Sheet, Bank of Maharashtra Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/bankmaharashtra/balance-sheetVI/BM05|access-date=4 November 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- | [[కెనరా బ్యాంకు]] || 1906 || [[బెంగళూరు]], [[కర్ణాటక]]|| 62.93% || 10,009 ||{{Sort|1813778.91|{{INRConvert|1813778.91|c}}}}||{{Sort|152657.89|{{INRConvert|152657.89|c}}}}|| https://canarabank.bank.in || <ref name="Business & Branches" /><ref>{{cite web|title=Canara Bank Share Price, Canara Bank Stock Price, Canara Bank Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, Canara Bank Bids Offers. Buy/Sell Canara Bank news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-public-sector/canarabank/CB06|access-date=4 November 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/fortune-500/company-list/canara-bank?year=2022|title=Canara Bank|date=27 April 2022|website=Fortune India|access-date=21 September 2022}}</ref> |- | [[సెంట్రల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా]] || 1911 || [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 89.27% || 4,556 ||{{Sort|504922.58|{{INRConvert|504922.58|c}}}}||{{Sort|39667.95|{{INRConvert|39667.95|c}}}}|| https://centralbank.bank.in<nowiki/>|| <ref>{{cite web|title=Central Bank of India Balance Sheet, Central Bank of India Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/centralbankindia/balance-sheetVI/CBO01|access-date=4 November 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- |[[ఇండియన్ బ్యాంకు]] || 1907 || [[చెన్నై]], [[తమిళనాడు]]|| 73.84% || 5,955 ||{{Sort|924485.57|{{INRConvert|924485.57|c}}}}||{{Sort|72050.88|{{INRConvert|72050.88|c}}}}|| https://indianbank.bank.in || <ref name="Indian Overseas Bank">{{cite news |title=Indian Overseas Bank. |url=https://www.business-standard.com/company/i-o-b-5955/information/company-history |website=Business Standard India |access-date=26 February 2020}}</ref><ref name="moneycontrol.com">{{cite web|title=IOB Share Price, IOB Stock Price, Indian Overseas Bank Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, Indian Overseas Bank Bids Offers. Buy/Sell Indian Overseas Bank news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-public-sector/indianoverseasbank/IOB|access-date=4 November 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- | [[ఇండియన్ ఓవర్సీస్ బ్యాంక్]] || 1937 || [[చెన్నై]], [[తమిళనాడు]]|| 94.61% || 3,373 ||{{Sort|431882.94|{{INRConvert|431882.94|c}}}}||{{Sort|33750.31|{{INRConvert|33750.31|c}}}}|| https://iob.bank.in ||<ref name="Indian Overseas Bank" /><ref name="moneycontrol.com" /> |- | [[పంజాబ్ & సింధ్ బ్యాంక్]] || 1908 || [[న్యూ ఢిల్లీ]], [[ఢిల్లీ]]|| 93.85% || 1,610 ||{{Sort|165341.56|{{INRConvert|165341.56|c}}}}||{{Sort|13048.95|{{INRConvert|13048.95|c}}}}|| https://punjabandsind.bank.in || <ref>{{cite web|title=Punjab & Sind Share Price, Punjab & Sind Stock Price, Punjab & Sind Bank Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, Punjab & Sind Bank Bids Offers. Buy/Sell Punjab & Sind Bank news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-public-sector/punjabsindbank/PSB|access-date=4 November 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- | [[పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు]] || 1894 || [[న్యూ ఢిల్లీ]], [[ఢిల్లీ]]|| 70.08% || 10,228 ||{{Sort|1920935.16|{{INRConvert|1920935.16|c}}}}||{{Sort|140456.81|{{INRConvert|140456.81|c}}}}|| https://pnb.bank.in || <ref name="Business & Branches">{{cite news |title=PNB to be 2nd largest PSB post merger, Canara fourth, UBI fifth, Allahabad 7th |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/mega-bank-merger-pnb-obc-and-ubi-to-be-merged-to-form-2nd-largest-bank/articleshow/70909726.cms?from=mdr|website=Economic Times |access-date=16 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/fortune-500/company-list/punjab-national-bank?year=2022|title=Punjab National Bank|date=27 April 2022|website=Fortune India|access-date=21 September 2022}}</ref> |- | [[భారతీయ స్టేట్ బ్యాంకు]]|| 1955 || [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 55.50% || 22,980 ||{{Sort|7673700|{{INRConvert|7673700|c}}}}||{{Sort|473378.14|{{INRConvert|473378.14|c}}}} || https://sbi.bank.in || <ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/fortune-500/company-list/state-bank-of-india?year=2022|title=State Bank of India|date=27 April 2022|website=Reserve Bank of India|access-date=21 September 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Five associate banks, BMB merge with SBI |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/sbi-five-associate-banks-bmb-merge-with-sbi/article17757316.ece |website=The Hindu |date=April 2017 |access-date=16 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=SBI Share Price, SBI Stock Price, State Bank of India Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, State Bank of India Bids Offers. Buy/Sell State Bank of India news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-public-sector/statebankindia/SBI|access-date=4 November 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- | [[యూకో బ్యాంక్]] || 1943 || [[కోల్‌కాతా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]]|| 90.95% || 3,302 ||{{Sort|369475.29|{{INRConvert|369475.29|c}}}}||{{Sort|29473.55|{{INRConvert|29473.55|c}}}}|| https://uco.bank.in<nowiki/>|| <ref>{{cite web |title=Efforts of banks under PCA framework are being monitored: RBI Governor |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/efforts-of-banks-under-pca-framework-are-being-monitored-rbi-governor/articleshow/74261505.cms |website=The Economic Times |date=22 February 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=UCO Bank Share Price, UCO Bank Stock Price, UCO Bank Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, UCO Bank Bids Offers. Buy/Sell UCO Bank news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-public-sector/ucobank/UCO|access-date=4 November 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en}}</ref> |- | [[యూనియన్ బ్యాంకు ఆఫ్ ఇండియా]] || 1919 ||[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 74.76% || 8,655 ||{{Sort|1490323.47|{{INRConvert|1490323.47|c}}}}||{{Sort|129979.25|{{INRConvert|129979.25|c}}}}|| [https://www.unionbankofindia.bank.in https://unionbankofindia.bank.in]|| <ref name="Business & Branches" /><ref>{{cite web|title=Union Bank Share Price, Union Bank Stock Price, Union Bank of India Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, Union Bank of India Bids Offers. Buy/Sell Union Bank of India news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-public-sector/unionbankindia/UBI01|access-date=4 November 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |} === ప్రైవేట్ రంగ బ్యాంకులు (పి. వి. బి. లు) === ప్రైవేట్ రంగ బ్యాంకులు అంటే బ్యాంకు యొక్క ఈక్విటీ ఎక్కువ భాగం ప్రైవేట్ కంపెనీ లేదా వ్యక్తుల సమూహం యాజమాన్యంలో ఉండే బ్యాంకులు. వారు సెంట్రల్ బ్యాంక్ మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉన్నప్పటికీ ప్రత్యేకమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను కలిగి ఉంటారు. 2025 ఆగస్టు 1 నాటికి భారతదేశంలో 21 ప్రైవేట్ రంగ బ్యాంకులు ఉన్నాయి. {| class="wikitable sortable style="font-size: 90%;" |- ! బ్యాంక్ పేరు !! స్థాపించిన సం. !! ప్రధాన కార్యాలయం !! శాఖలు !! మొత్తం ఆస్తుల విలువ !!ఆదాయాలు !! అధికారిక వెబ్‌సైట్ !! class="unsortable" |రెఫరెన్స్ |- |[[యాక్సిస్ బ్యాంక్]]|| 1993 ||[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 5,876 ||{{Sort|1656962.61|{{INRConvert|1656962.61|c}}}}||{{Sort|137989|{{INRConvert|137989|c}}}}|| [https://www.axis.bank.in https://axis.bank.in] || <ref>{{cite web|title=Axis Bank Consolidated Profit & Loss account, Axis Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/axisbank/consolidated-profit-lossVI/AB16|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- |[[బంధన్ బ్యాంక్]]|| 2015 ||[[కోల్‌కాతా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]]|| 1,715 ||{{Sort|191476.29|{{INRConvert|191476.29|c}}}}||{{Sort|21656|{{INRConvert|21656|c}}}}|| [https://www.bandhan.bank.in https://bandhan.bank.in] || <ref>{{cite web|title=Bandhan Bank Profit & Loss account, Bandhan Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/bandhanbank/profit-lossVI/BB09|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en}}</ref> |- |[[సి ఎస్ బి బ్యాంక్ లిమిటెడ్|సి ఎస్ బి బ్యాంక్]]|| 1920 ||[[త్రిస్సూర్]], [[కేరళ]]|| 829 ||{{Sort|47836.27|{{INRConvert|47836.27|c}}}}||{{Sort|3450|{{INRConvert|3450|c}}}}||[https://www.csb.bank.in https://csb.bank.in]||<ref>{{cite web|title=CSB Bank Balance Sheet, CSB Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/csbbank/balance-sheetVI/CB05|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- |[[సిటీ యూనియన్ బ్యాంక్]]|| 1904 ||[[కుంభకోణం]], [[తమిళనాడు]]|| 875 ||{{Sort|77623.21|{{INRConvert|77623.21|c}}}}||{{Sort|4839|{{INRConvert|4839|c}}}}||[https://www.cityunionbank.bank.in https://cityunionbank.bank.in]||<ref>{{cite web|title=City Union Bank Profit & Loss account, City Union Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/cityunionbank/profit-lossVI/CUB|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=City Union Bank Balance Sheet, City Union Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/cityunionbank/balance-sheetVI/CUB|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en}}</ref> |- |[[డిసిబి బ్యాంక్]]|| 1930 ||[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 464 ||{{Sort|76809.78|{{INRConvert|76809.78|c}}}}||{{Sort|3916|{{INRConvert|3916|c}}}}||[https://www.dcb.bank.in https://dcb.bank.in]||<ref>{{cite web|title=DCB Bank Profit & Loss account, DCB Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/dcbbank/profit-lossVI/DCB01|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en}}</ref> |- |[[ధనలక్ష్మి బ్యాంక్]]|| 1927 ||[[త్రిస్సూర్]], [[కేరళ]]|| 261 ||{{Sort|17936.94|{{INRConvert|17936.94|c}}}}||{{Sort|1072|{{INRConvert|1072|c}}}}||[https://www.dhan.bank.in https://dhan.bank.in]||<ref>{{cite web|title=Dhanlaxmi Bank Balance Sheet, Dhanlaxmi Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/dhanlaxmibank/balance-sheetVI/DB01|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- |[[ఫెడరల్ బ్యాంక్]]|| 1931 ||[[కొచ్చి]], [[కేరళ]]|| 1,589 ||{{Sort|360151.91|{{INRConvert|360151.91|c}}}}||{{Sort|25267|{{INRConvert|25267|c}}}}||https://federal.bank.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251129075008/https://www.federal.bank.in/ |date=2025-11-29 }}<nowiki/>||<ref>{{cite web|title=Federal Bank Consolidated Balance Sheet, Federal Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/federalbank/consolidated-balance-sheetVI/FB|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- |[[హెచ్‌డిఎఫ్‌సి బ్యాంక్]]|| 1994 ||[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 9,455 ||{{Sort|4392417.42|{{INRConvert|4392417.42|c}}}}||{{Sort|205000|{{INRConvert|205000|c}}}}|| [https://www.hdfc.bank.in https://hdfc.bank.in] ||<ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/fortune-500/company-list/hdfc-bank?year=2022|title=HDFC Bank|date=27 April 2022|website=Fortune India|access-date=21 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=HDFC Bank Balance Sheet, HDFC Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheetVI/HDF01|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en}}</ref> |- |[[ఐ.సి.ఐ.సి.ఐ. బ్యాంకు]]|| 1994 ||[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 6,983 ||{{Sort|2642241.41|{{INRConvert|2642241.41|c}}}}||{{Sort|186178.50|{{INRConvert|186178.50|c}}}}|| [https://www.icici.bank.in https://icici.bank.in] ||<ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/fortune-500/company-list/icici-bank?year=2022|title=ICICI Bank|date=27 April 2022|website=Fortune India|access-date=21 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icicibank.com/aboutus/about-us.page|title=ICICI Bank- About Us|work=ICICI Bank}}</ref><ref>{{cite web|title=ICICI Bank Balance Sheet, ICICI Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/icicibank/balance-sheetVI/ICI02|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en}}</ref> |- |[[ఐడీబీఐ బ్యాంకు]]|| 1964 ||[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 2,104 ||{{Sort|412961.90|{{INRConvert|412961.90|c}}}}||{{Sort|24803|{{INRConvert|24803|c}}}}||[https://www.idbi.bank.in https://idbi.bank.in] ||<ref>Re-categorization of IDBI Bank Ltd. as a Private Sector Bank: https://www.idbibank.in/idbi-bank-history.asp</ref><ref>{{cite web|title=IDBI Bank Consolidated Balance Sheet, IDBI Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.moneycontrol.com/financials/idbibank/consolidated-balance-sheetVI/IDB05|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en}}</ref> |- |[[ఐడిఎఫ్‌సి ఫస్ట్ బ్యాంక్]]|| 2015 ||[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 1002 ||{{Sort|343908.74|{{INRConvert|343908.74|c}}}}||{{Sort|36257|{{INRConvert|36257|c}}}}||[https://www.idfcfirst.bank.in https://idfcfirst.bank.in]||<ref>{{cite web|title=IDFC First Bank Consolidated Balance Sheet, IDFC First Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.idfcfirstbank.com/content/dam/idfcfirstbank/pdf/financial-results/IDFC-FIRST-Bank-Investor-Presentation-Q3-FY23-Final.pdf|access-date=1 February 2023|website=www.idfcfirstbank.com/|language=en}}</ref> |- |[[ఇండస్ఇండ్ బ్యాంక్]]|| 1994 ||[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 3,081 ||{{Sort|554107.11|{{INRConvert|554107.11|c}}}}||{{Sort|28999|{{INRConvert|28999|c}}}}||[https://www.indusind.bank.in https://indusind.bank.in]||<ref>{{cite web|title=IndusInd Bank Share Price, IndusInd Bank Stock Price, IndusInd Bank Ltd. Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, IndusInd Bank Ltd. Bids Offers. Buy/Sell IndusInd Bank Ltd. news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-private-sector/indusindbank/IIB|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- |[[జమ్మూ & కాశ్మీర్ బ్యాంక్]]|| 1938 ||[[శ్రీనగర్]], [[జమ్మూ కాశ్మీరు (రాష్ట్రం)|జమ్మూ కాశ్మీరు]]|| 1,019 ||{{Sort|169423.54|{{INRConvert|169423.54|c}}}}||{{Sort|7166|{{INRConvert|7166|c}}}}||https://jkb.bank.in||{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<ref>{{cite web|title=About Jammu and Kashmir J & K Bank|url=https://www.jkbank.com/others/common/aboutus.php#accordion1_N4|access-date=18 June 2022|website=www.jkbank.com|archive-date=17 జూలై 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717102402/https://www.jkbank.com/others/common/aboutus.php#accordion1_N4|url-status=dead}}</ref> |- |[[కర్ణాటక బ్యాంక్]]||1924||[[మంగళూరు]], [[కర్ణాటక]]|| 957||{{Sort|120960.45|{{INRConvert|120960.45|c}}}}||{{Sort|6232|{{INRConvert|6232|c}}}}||[https://www.karnatakabank.bank.in https://karnatakabank.bank.in]||<ref>{{cite web|title=Karnataka Bank Share Price, Karnataka Bank Stock Price, Karnataka Bank Ltd. Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, Karnataka Bank Ltd. Bids Offers. Buy/Sell Karnataka Bank Ltd. news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-private-sector/karnatakabank/KB04|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- |[[కరూర్ వైశ్యా బ్యాంక్]]|| 1916 ||[[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]], [[తమిళనాడు]]|| 888 ||{{Sort|119367.42|{{INRConvert|119367.42|c}}}}||{{Sort|5470|{{INRConvert|5470|c}}}}||[https://www.kvb.bank.in https://kvb.bank.in] ||<ref>{{cite web|title=Karur Vysya Share Price, Karur Vysya Stock Price, Karur Vysya Bank Ltd. Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, Karur Vysya Bank Ltd. Bids Offers. Buy/Sell Karur Vysya Bank Ltd. news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-private-sector/karurvysyabank/KVB|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- |[[కోటక్ మహీంద్రా బ్యాంక్]]|| 2003 ||[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 2148 ||{{Sort|879774.34|{{INRConvert|879774.34|c}}}}||{{Sort|94274|{{INRConvert|94274|c}}}}||[https://www.kotak.bank.in https://kotak.bank.in]||<ref>{{Cite news|title=Kotak Mahindra Share Price, Kotak Mahindra Stock Price, Kotak Mahindra Bank Ltd. Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, Kotak Mahindra Bank Ltd. Bids Offers. Buy/Sell Kotak Mahindra Bank Ltd. news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-private-sector/kotakmahindrabank/KMB|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en|last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- |[[నైనిటాల్ బ్యాంక్]]|| 1922 ||[[నైనిటాల్]], [[ఉత్తరాఖండ్]]|| 173 ||{{Sort|9306|{{INRConvert|9306|c}}}}||{{Sort|727|{{INRConvert|727|c}}}}||[https://www.nainitalbank.bank.in https://nainitalbank.bank.in] ||<ref>{{cite web|date=31 March 2021|title=Nainital bank Financial Highlights|url=https://www.nainitalbank.co.in/english/Financial_Highlights.aspx|access-date=16 October 2021|website=Nainital Bank}}</ref> |- |[[ఆర్ బి ఎల్ బ్యాంక్]]|| 1943 ||[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 561 ||{{Sort|146772.11|{{INRConvert|146772.11|c}}}}||{{Sort|8561|{{INRConvert|8561|c}}}}||[https://www.rbl.bank.in https://rbl.bank.in] ||<ref>{{cite web|title=RBL Bank Share Price, RBL Bank Stock Price, RBL Bank Ltd. Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, RBL Bank Ltd. Bids Offers. Buy/Sell RBL Bank Ltd. news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-private-sector/rblbank/RB03|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- |[[సౌత్ ఇండియన్ బ్యాంక్]]|| 1929 ||[[త్రిస్సూర్]], [[కేరళ]]|| 948 ||{{Sort|124655.07|{{INRConvert|124655.07|c}}}}||{{Sort|7305|{{INRConvert|7305|c}}}}||[https://www.southindianbank.bank.in https://southindianbank.bank.in]||<ref>{{cite web|title=South Ind Bk Share Price, South Ind Bk Stock Price, South Indian Bank Ltd. Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, South Indian Bank Ltd. Bids Offers. Buy/Sell South Indian Bank Ltd. news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-private-sector/southindianbank/SIB|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- |[[తమిళనాడు మర్కంటైల్ బ్యాంక్]]|| 1921 ||[[తూత్తుకూడి జిల్లా|తూత్తుకూడి]], [[తమిళనాడు]]|| 578 ||{{Sort|66449.87|{{INRConvert|66449.87|c}}}}||{{Sort|3992|{{INRConvert|3992|c}}}}||[https://www.tmb.bank.in https://tmb.bank.in]|| <ref>{{cite web|title=audited-balance-sheet {{!}} Tamilnad Mercantile Bank|url=https://www.tmb.in/audited-balance-sheet.aspx|access-date=16 October 2021|website=www.tmb.bank.in|archive-date=16 అక్టోబర్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016092324/https://www.tmb.in/audited-balance-sheet.aspx|url-status=dead}}</ref> |- |[[యెస్ బ్యాంకు]]||2004||[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| 1,255 ||{{Sort|424115.93|{{INRConvert|424115.93|c}}}}||{{Sort|20039|{{INRConvert|20039|c}}}}||[https://www.yes.bank.in https://yes.bank.in]||<ref>{{cite web|title=Yes Bank Q1 2020–21|url=https://www.yesbank.in/pdf/q1fy21_statutory_release_pdf}}</ref><ref>{{cite web|title=Yes Bank Share Price, Yes Bank Stock Price, Yes Bank Ltd. Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, Yes Bank Ltd. Bids Offers. Buy/Sell Yes Bank Ltd. news & tips, & F&O Quotes, NSE/BSE Forecast News and Live Quotes|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/banks-private-sector/yesbank/YB|access-date=16 October 2021|website=www.moneycontrol.com|language=en |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |} === ప్రాంతీయ గ్రామీణ బ్యాంకులు (ఆర్.ఆర్.బి.లు) === 2025 అక్టోబరు 23 నాటికి భారతదేశంలో 28 ప్రాంతీయ గ్రామీణ బ్యాంకులు ఉన్నాయి. {| class="wikitable sortable" 90%; |- ! రాష్ట్రం !! బ్యాంక్ పేరు !! స్థాపించిన సం. !! ప్రధాన కార్యాలయం !! శాఖలు !! స్పాన్సర్ బ్యాంక్ !! class="unsortable" | అధికారిక వెబ్‌సైట్ |- |[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ గ్రామీణ బ్యాంక్]]||2025|| [[అమరావతి]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ||1,351||[[యూనియన్ బ్యాంకు ఆఫ్ ఇండియా]] || https://apgb.bank.in |- | [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]|| అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గ్రామీణ బ్యాంక్||1983||[[ఇటానగర్]], [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]||34||[[భారతీయ స్టేట్ బ్యాంకు]]|| https://aprb.bank.in |- | [[అస్సాం]] || [[అస్సాం గ్రామీణ వికాస్ బ్యాంక్]]||2019||[[గౌహతి]], [[అస్సాం]]||473|| [[పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు]]|| https://agvb.bank.in |- |[[బీహార్]] || [[బీహార్ గ్రామీణ బ్యాంక్]] ||2025||[[పాట్నా]], [[బీహార్]]||2,885|| [[పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు]]|| https://bgb.bank.in |- | [[ఛత్తీస్‌గఢ్]]|| ఛత్తీస్‌గఢ్ గ్రామీణ బ్యాంక్||2013||[[రాయ్‌పూర్]], [[ఛత్తీస్ గఢ్]]||626|| [[భారతీయ స్టేట్ బ్యాంకు]]|| https://cgb.bank.in |- |[[గుజరాత్]]|| [[గుజరాత్ గ్రామీణ బ్యాంక్]]||2025||[[వడోదర]], [[గుజరాత్]]||744|| [[బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా]]|| https://ggb.bank.in |- | [[హర్యానా]]|| హర్యానా గ్రామీణ బ్యాంక్||2013||[[రోహ్‌తక్]], [[హర్యానా]]||690|| [[పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు]]|| http://shgb.bank.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251210051647/https://shgb.bank.in/ |date=2025-12-10 }} |- | [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] || హిమాచల్ ప్రదేశ్ గ్రామీణ బ్యాంక్||2013||[[మండి జిల్లా|మండి]], [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]||265|| [[పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు]]|| https://hpgb.bank.in |- |[[జమ్మూ కాశ్మీరు (రాష్ట్రం)|జమ్ము కాశ్మీర్]] | జమ్మూ & కాశ్మీర్ గ్రామీణ బ్యాంక్ ||2025||[[జమ్మూ]], [[జమ్మూ కాశ్మీరు (రాష్ట్రం)|జమ్ము కాశ్మీర్]] ||330|| [[జమ్మూ & కాశ్మీర్ బ్యాంక్]]|| https://jkgrameen.bank.in |- | [[జార్ఖండ్]] || [[జార్ఖండ్ రాజ్య గ్రామీణ బ్యాంక్]] ||2019||[[రాంచీ]], [[జార్ఖండ్]] ||450|| [[భారతీయ స్టేట్ బ్యాంకు]]|| https://jrgbank.bank.in |- |[[కర్ణాటక]] || [[కర్ణాటక గ్రామీణ బ్యాంక్]]||2025||[[బళ్ళారి]], [[కర్ణాటక]]||1,750||[[కెనరా బ్యాంక్]]|| https://karnatakagb.bank.in |- | [[కేరళ]] || [[కేరళ గ్రామీణ బ్యాంక్]] ||2013||[[మలప్పురం]], [[కేరళ]]||635|| [[కెనరా బ్యాంక్]]|| https://kgb.bank.in |- | [[మధ్యప్రదేశ్]] || [[మధ్యప్రదేశ్ గ్రామీణ బ్యాంక్]] ||2025||[[ఇండోర్]], [[మధ్యప్రదేశ్]]||1,320|| [[బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా]]|| https://mpgb.bank.in |- |[[మహారాష్ట్ర]]|| [[మహారాష్ట్ర గ్రామీణ బ్యాంక్]] ||2025||[[ఔరంగాబాద్ (మహారాష్ట్ర)|ఛత్రపతి శంభాజీ నగర్ ]], [[మహారాష్ట్ర]]||748|| [[బ్యాంక్ ఆఫ్ మహారాష్ట్ర]]|| https://mahagramin.in |- | [[మణిపూర్]] || మణిపూర్ రూరల్ బ్యాంక్ ||1981||[[ఇంఫాల్]], [[మణిపూర్]]||28|| [[పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు]]|| https://manipurrural.bank.in |- | [[మేఘాలయ]] || మేఘాలయ రూరల్ బ్యాంక్ ||1981||[[షిల్లాంగ్]], [[మేఘాలయ]]||89|| [[భారతీయ స్టేట్ బ్యాంకు]]|| https://meghalayaruralbank.bank.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251206190536/https://meghalayaruralbank.bank.in/ |date=2025-12-06 }} |- | [[మిజోరం]] || [[మిజోరం రూరల్ బ్యాంక్]] ||1983||[[ఐజ్వాల్]], [[మిజోరం]]||105|| [[భారతీయ స్టేట్ బ్యాంకు]]|| https://mrb.bank.in |- | [[నాగాలాండ్]] || నాగాలాండ్ రూరల్ బ్యాంక్ ||1983||[[కోహిమా]], [[నాగాలాండ్]]||12|| [[భారతీయ స్టేట్ బ్యాంకు]]|| [https://www.nrb.bank.in https://nrb.bank.in] |- |[[ఒడిశా]] || [[ఒడిశా గ్రామీణ బ్యాంక్]] ||2025||[[భుబనేశ్వర్]], [[ఒడిశా]]||979|| [[ఇండియన్ ఓవర్సీస్ బ్యాంక్]]|| https://odishabank.bank.in{{Dead link|date=మార్చి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | [[పుదుచ్చేరి]] || [[పుదువై భారతీయార్ గ్రామ బ్యాంక్]]||2008||[[పాండిచ్చేరి]], [[పుదుచ్చేరి]] ||48|| [[ఇండియన్ బ్యాంకు]]|| https://pygb.bank.in/ |- | [[పంజాబ్]] || పంజాబ్ గ్రామీణ బ్యాంక్ ||2019 || [[కపూర్తలా]], [[పంజాబ్]] ||458||[[పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు]]|| https://pgb.bank.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219112654/https://pgb.bank.in/ |date=2025-12-19 }} |- |[[రాజస్థాన్]]|| [[రాజస్థాన్ గ్రామీణ బ్యాంక్]]||2025||[[జైపూర్]], [[రాజస్థాన్]] ||1,596|| [[భారతీయ స్టేట్ బ్యాంకు]]|| https://rgb.bank.in |- | [[తమిళనాడు]] || [[తమిళనాడు గ్రామ బ్యాంక్]] ||2019||[[సేలం]], [[తమిళనాడు]]||680||[[ఇండియన్ బ్యాంకు]]|| https://tngb.bank.in |- | [[తెలంగాణ]] || [[తెలంగాణ గ్రామీణ బ్యాంక్]]||2025||[[హైదరాబాద్]], [[తెలంగాణ]]||934||[[భారతీయ స్టేట్ బ్యాంకు]]|| https://tgb.bank.in |- | [[త్రిపుర]] || [[త్రిపుర గ్రామీణ బ్యాంక్]] ||1976||[[అగర్తల]], [[త్రిపుర]]||154|| [[పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు]]|| https://tripuragramin.bank.in |- |[[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | [[ఉత్తర ప్రదేశ్ గ్రామీణ బ్యాంక్]] ||2025||[[లక్నో]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]]||4,353||[[బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా]] || https://upgb.bank.in{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | [[ఉత్తరాఖండ్]] || [[ఉత్తరాఖండ్ గ్రామీణ బ్యాంక్]] ||2012||[[డెహ్రాడూన్]], [[ఉత్తరాఖండ్]]||291|| [[భారతీయ స్టేట్ బ్యాంకు]] || https://ukgb.bank.in |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్]] || [[పశ్చిమ బెంగాల్ గ్రామీణ బ్యాంక్]] ||2025||[[కోల్‌కాతా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]]||960|| [[పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు]]|| https://wbgb.bank.in |} ==సహకార బ్యాంకులు== ===రాష్ట్ర సహకార బ్యాంకులు (ఎస్. సి. బి. లు)<ref>{{Cite web |title=National Cooperative Data Base |url=https://cooperatives.gov.in/en/home/scb-reports |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724233605/https://cooperatives.gov.in/en/home/scb-reports |archive-date=2024-07-24 |access-date=2025-10-31 |website=cooperatives.gov.in |language=en-US |url-status=live }}</ref>=== 2025 ఆగస్టు 1 నాటికి భారతదేశంలో 34 రాష్ట్ర సహకార బ్యాంకులు ఉన్నాయి. {{div col}} * ది అండమాన్ అండ్ నికోబార్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది ఆంధ్రప్రదేశ్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది అరుణాచల్ ప్రదేశ్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ అపెక్స్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది అస్సాం కో-ఆపరేటివ్ అపెక్స్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది బీహార్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది చండీగడ్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది ఛత్తీస్‌గడ్ రాజ్య సహకారి బ్యాంక్ మర్యాదిత్. * ది ఢిల్లీ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది గోవా స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది గుజరాత్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది హర్యానా స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ అపెక్స్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది హిమాచల్ ప్రదేశ్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది జమ్ము & కాశ్మీర్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది జార్ఖండ్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది కర్ణాటక స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ అపెక్స్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * [[కేరళ బ్యాంక్|కేరళ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్]] * ది మధ్యప్రదేశ్ రాజ్య సహకారి బ్యాంక్ మర్యాదిత్. * ది మహారాష్ట్ర స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది మణిపూర్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది మేఘాలయ కో-ఆపరేటివ్ అపెక్స్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది మిజోరం కో-ఆపరేటివ్ అపెక్స్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది నాగాలాండ్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది ఒడిశా స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది పాండిచ్చేరి స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది పంజాబ్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది రాజస్థాన్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది సిక్కిం స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * [[తమిళనాడు రాష్ట్ర అపెక్స్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్]] లిమిటెడ్. * [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సహకార అపెక్స్ బ్యాంక్]] లిమిటెడ్. * ది త్రిపుర స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది ఉత్తర్ ప్రదేశ్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది ఉత్తరాంచల్ రాజ్య సహకారి బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది వెస్ట్ బెంగాల్ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. * ది డామన్ అండ్ డయ్యూ స్టేట్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్. {{div col end}} ===జిల్లా కేంద్ర సహకార బ్యాంకులు=== 2025 ఆగస్టు 1 నాటికి భారతదేశంలో 352 జిల్లా కేంద్ర సహకార బ్యాంకులు ఉన్నాయి. ===షెడ్యూల్డ్ పట్టణ సహకార బ్యాంకులు=== 2025 ఆగస్టు 1 నాటికి భారతదేశంలో 24 షెడ్యూల్డ్ పట్టణ సహకార బ్యాంకులు ఉన్నాయి. ===నాన్-షెడ్యూల్డు అర్బన్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంకులు=== 2025 ఆగస్టు 1 నాటికి భారతదేశంలో 1407 షెడ్యూల్డ్ కాని పట్టణ సహకార బ్యాంకులు ఉన్నాయి. == విదేశీ బ్యాంకులు == 2025 ఆగస్టు 1 నాటికి భారతదేశంలో 44 విదేశీ బ్యాంకులు ఉన్నాయి. ఆర్బిఐ ప్రకారం బ్రాంచ్/డబ్ల్యుఓఎస్/రిప్రజెంటేటివ్ ఫారం ఈ క్రింది విధంగా ఉంది:<ref>{{cite web|date=14 July 2020|title=Foreign banks in India as on July 14, 2020 - Branch/WOS form of presence|url=https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Content/pdfs/71207.pdf|access-date=16 October 2021|website=[[Reserve Bank of India]]}}</ref> === భారతదేశంలో పూర్తిగా యాజమాన్యంలోని అనుబంధ సంస్థగా పనిచేస్తున్న విదేశీ బ్యాంకులు === <!--Entries in this list should be "notable" with their own article on English Wikipedia (see also WP:GNG).--> భారతదేశం వెలుపల విలీనం చేయబడిన, భారతదేశంలో పూర్తిగా యాజమాన్యంలోని అనుబంధ సంస్థను నిర్వహిస్తున్న ప్రముఖ విదేశీ బ్యాంకుల జాబితా: {{columns-list|colwidth=30em| * '''{{flag|Singapore}}''' ** డిబియస్ బ్యాంక్ * '''{{flag|Switzerland}}''' ** యుబియస్ బ్యాంక్ * '''{{flag|Mauritius}}''' ** [[స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ మారిషస్]] }} === భారతదేశంలో శాఖలు కలిగిన విదేశీ బ్యాంకులు === <!--Entries in this list should be "notable" with their own article on English Wikipedia (see also WP:GNG).--> భారతదేశం వెలుపల స్థాపించబడి, భారతదేశంలో శాఖలను నిర్వహిస్తున్న ప్రముఖ విదేశీ బ్యాంకుల జాబితా: {{columns-list|colwidth=30em| * '''{{flag|Australia}}''' ** ఆస్ట్రేలియా & న్యూజిల్యాండ్ బ్యాంకింగ్ గ్రూప్ * '''{{flag|Bahrain}}''' ** బ్యాంక్ ఆఫ్ బహ్రయిన్ & కువైట్ * '''{{flag|Bangladesh}}''' ** ఎబి బ్యాంక్ ** సోనాలి బ్యాంక్ * '''{{flag|Canada}}''' ** బ్యాంక్ ఆఫ్ నోవా స్కోటియా * '''{{flag|China}}''' ** బ్యాంక్ ఆఫ్ చైనా ** ఇండస్ట్రియల్ & కమర్షియల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ చైనా * '''{{flag|Denmark}}''' ** డాన్స్కె బ్యాంక్ * '''{{flag|England}}''' ** బార్క్‌లేస్ ** హెచ్ ఎస్ బి సి బ్యాంక్ ఇండియా ** స్టాండర్డ్ ఛార్టర్డ్ ఇండియా * '''{{flag|France}}''' ** బిఎన్‌పి పరిబాస్ ** [[సొసైటీ జనరల్]] ** క్రెడిట్ అగ్రికోల్ కార్పొరేట్ అండ్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ బ్యాంక్ * '''{{flag|Germany}}''' ** డయుష్ బ్యాంక్ * '''{{flag|Indonesia}}''' ** బ్యాంక్ మేబ్యాంక్ ఇండొనేసియా * '''{{flag|Japan}}''' ** మిజుహో కార్పొరేట్ బ్యాంక్ ** ఎంయుఎఫ్‌జి బ్యాంక్ ** సుమిటొమొ మిత్సుయ్ బ్యాంకింగ్ కార్పొరేషన్ * '''{{flag|Netherlands}}''' ** రాబోబ్యాంక్ * '''{{flag|Qatar}}''' ** దోహా బ్యాంక్ ** ఖతర్ నేషనల్ బ్యాంక్ * '''{{flag|Russia}}''' ** ఎస్బర్ బ్యాంక్ * '''{{flag|Scotland}}''' ** నాట్‌వెస్ట్ గ్రూప్ * '''{{flag|Singapore}}''' ** యునైటెడ్ ఓవర్సీస్ బ్యాంక్ * '''{{flag|South Africa}}''' ** ఫస్ట్‌రాండ్ బ్యాంక్ * '''{{flag|South Korea}}''' ** ఇండస్ట్రియల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ కొరియా ** కె ఇ బి హనా బ్యాంక్ ** కూక్మిన్ బ్యాంక్ ** షిన్‌హన్ బ్యాంక్ ** వూరి బ్యాంక్ * '''{{flag|Sri Lanka}}''' ** బ్యాంక్ ఆఫ్ సిలోన్ * '''{{flag|Sweden}}''' ** హాండెల్స్ బ్యాంకెన్ * '''{{flag|Taiwan}}''' ** సిటిబిసి బ్యాంక్ * '''{{flag|Thailand}}''' ** క్రుంగ్ థాయ్ బ్యాంక్ * '''{{flag|United Arab Emirates}}''' ** అబూ ధాబి కమర్షియల్ బ్యాంక్ ** ఎమిరేట్స్ ఎన్‌బిడి ** ఫస్ట్ ఆబూ ధాబి బ్యాంక్ * '''{{flag|United States of America}}''' ** అమెరికన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ ** బ్యాంక్ ఆఫ్ అమెరికా ** జెపి మోర్గాన్ ఛేజ్ }} === భారతదేశంలో ప్రాతినిధ్య కార్యాలయాలతో విదేశీ బ్యాంకులు=== <!--Entries in this list should be "notable" with their own article on English Wikipedia (see also WP:GNG).--> భారతదేశం వెలుపల విలీనం చేయబడిన, భారతదేశంలో ప్రతినిధి కార్యాలయాలను నిర్వహిస్తున్న ప్రముఖ విదేశీ బ్యాంకుల జాబితా: {{columns-list|colwidth=35em| * '''{{flag|Australia}}''' ** నేషనల్ ఆస్టేలియా బ్యాంక్ * '''{{flag|Austria}}''' ** రైఫెయ్సెన్ బ్యాంక్ ఇంటర్నేషనల్ * '''{{flag|Canada}}''' ** బ్యాంక్ ఆఫ్ మాంట్రియేల్ ** టొరొంటో డొమినియన్ బ్యాంక్ * '''{{flag|France}}''' ** క్రెడిట్ ఇండస్టియల్ ఎట్ కమర్షియల్ ** నాటిక్సిస్ * '''{{flag|Germany}}''' ** డిజెడ్ బ్యాంక్ * '''{{flag|Italy}}''' ** బ్యాంకో బిపియం ** ఇంటెసా సన్‌పౌలో * '''{{flag|Nigeria}}''' ** యాక్సెస్ బ్యాంక్ * '''{{flag|Norway}}''' ** డియన్‌బి బ్యాంక్ * '''{{flag|Portugal}}''' ** కైక్సా గెరల్ డి డిపాసిటస్ * '''{{flag|Russia}}''' ** గాజ్‌ప్రొమ్‌బ్యాంక్ * '''{{flag|Spain}}''' ** బ్యాంకో బిల్బౌ విజ్కయ అర్జెంటేరియా ** బ్యాంకో డి సబడెల్ * '''{{flag|Sweden}}''' ** స్కాండీనేవిస్కా ఎన్‌స్కిల్దా బ్యాంక్ * '''{{flag|Switzerland}}''' ** యుబిఎస్ ఏజి ** జర్చర్ కంటోనల్ బ్యాంక్ * '''{{flag|South Korea}}''' ** బుసాన్ బ్యాంక్] * '''{{flag|Taiwan}}''' ** బ్యాంక్ ఆఫ్ తైవాన్ * '''{{flag|United States}}''' **ది బ్యాంక్ ఆఫ్ న్యూయార్క్ మెల్లాన్ ** [[వెల్స్ ఫార్గో|వెల్స్ ఫార్గో బ్యాంక్]] }} ==స్థానిక ప్రాంత బ్యాంకులు== స్థానిక ప్రాంత బ్యాంకులు నాన్-షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకులు. గ్రామీణ, పాక్షిక పట్టణ పొదుపులను ప్రోత్సహించడానికి, స్థానిక ప్రాంతాలలో ఆచరణీయమైన ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు రుణాన్ని అందించడానికి సంస్థాగత యంత్రాంగాన్ని అందించడం అనే రెండు లక్ష్యాలతో వీటిని ఏర్పాటు చేశారు. అవి ప్రైవేట్ రంగంలో పబ్లిక్ లిమిటెడ్ కంపెనీలుగా స్థాపించబడ్డాయి. వీటిని వ్యక్తులు, కార్పొరేట్లు, ట్రస్టులు లేదా సంఘాలు ప్రోత్సహిస్తాయి. అటువంటి బ్యాంకుల కనీస చెల్లింపు మూలధనం ₹50 మిలియన్లు. ప్రమోటర్ యొక్క సహకారం కనీసం ₹ 20 మిలియన్లు ఉండాలి. స్థానిక ప్రాంత బ్యాంకులు గరిష్టంగా 3 భౌగోళికంగా పక్కపక్కనే ఉన్న జిల్లాల్లో శాఖలను నిర్వహించవచ్చు, తెరవవచ్చు. అవి రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టం, 1934, బ్యాంకింగ్ రెగ్యులేషన్ చట్టం, 1949, ఇతర సంబంధిత శాసనాల నిబంధనల ద్వారా నిర్వహించబడతాయి. వాటిని కంపెనీల చట్టం 1956 ప్రకారం పబ్లిక్ లిమిటెడ్ కంపెనీలుగా నమోదు చేయాలి. అవి షెడ్యూల్డ్ కాని బ్యాంకులు కాబట్టి, ఇతర షెడ్యూల్డ్ వాణిజ్య బ్యాంకుల మాదిరిగా అవి రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా నుండి నిధులను అప్పుగా తీసుకోలేవు.<ref>{{cite web | url=https://m.rbi.org.in//scripts/PublicationReportDetails.aspx?ID=294 | title=Reserve Bank of India - Reports }}</ref> 2025 ఆగస్టు 1 నాటికి భారతదేశంలో 2 స్థానిక ప్రాంత బ్యాంకులు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url=https://www.rbi.org.in/scripts/banklinks.aspx | title=Reserve Bank of India - Banklinks881026291116 }}</ref> {| class="wikitable sortable" !బ్యాంక్ పేరు !స్థాపించిన సం. !ప్రధాన కార్యాలయం !శాఖలు !ఆదాయాలు !అధికారిక వెబ్‌సైట్ ! class="unsortable" |Refs |- |కోస్టల్ లోకల్ ఏరియా బ్యాంక్ (కోస్టల్ బ్యాంక్) |1999 |[[విజయవాడ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |50 |{{Sort|25|{{INRConvert|25|c}}}} |[https://coastal.bank.in/ https://coastal.bank.in] |<ref>{{Cite web |title=COASTAL BANK |url=https://coastal.bank.in/ |access-date=2025-11-11 |website=coastal.bank.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=COASTAL BANK |url=https://coastal.bank.in/locate-us/Branches |access-date=2025-11-11 |website=coastal.bank.in}}</ref> |- |కృష్ణ భీమ సమృద్ధి లోకల్ ఏరియా బ్యాంక్ (కె.బి.యస్.బ్యాంక్) |2001 |[[హైదరాబాదు]], [[తెలంగాణ]] |29 |{{Sort|67.89|{{INRConvert|67.89|c}}}} |[https://www.kbsbank.bank.in/ https://www.kbsbank.bank.in] |<ref>{{Cite web |title=KBS Bank |url=https://www.kbsbank.bank.in/index.php |access-date=2025-11-11 |website=www.kbsbank.bank.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=KBS Bank |url=https://www.kbsbank.bank.in/history.php |access-date=2025-11-11 |website=www.kbsbank.bank.in}}</ref>[https://www.kbsbank.bank.in/downloads/Annual-Report-2024-25.pdf] |} == పేమెంట్స్ బ్యాంకులు == 2025 ఆగస్టు 1 నాటికి భారతదేశంలో 5 చెల్లింపుల బ్యాంకులు ఉన్నాయి. {| class="wikitable sortable" 90%; |- ! బ్యాంక్ పేరు !! స్థాపించిన సం. !! ప్రధాన కార్యాలయం !! శాఖలు !! ఆదాయాలు !! అధికారిక వెబ్‌సైట్!! class="unsortable" |రెఫరెన్స్ |- | [[ఎయిర్‌టెల్ పేమెంట్ బ్యాంకు]] || 2017 || [[న్యూఢిల్లీ]], [[ఢిల్లీ]] || || {{Sort|627|{{INRConvert|627|c}}}}||https://airtelpayments.bank.in||{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<ref>{{cite news |title=Airtel launches India's first payments bank |url=https://www.livemint.com/Industry/fcR6oefmVxL8A8rzVB4TJK/Airtel-launches-Indias-first-payments-bank.html |access-date=29 April 2020 |work=[[Livemint]] |date=23 November 2016 |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|last=Parbat|first=Kalyan|title=Airtel Payments Bank set to break even this financial year|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/telecom/telecom-news/airtel-payments-bank-set-to-break-even-this-fiscal/articleshow/83131836.cms?from=mdr|access-date=4 November 2021}}</ref> |- | [[ఇండియా పోస్ట్ పేమెంట్స్ బ్యాంక్]] || 2018 || [[న్యూఢిల్లీ]], [[ఢిల్లీ]] || 650|| {{Sort|55|{{INRConvert|55|c}}}}||https://ippbonline.bank.in ||<ref>{{cite web|title=Annual Reports - India Post Payments Bank|url=https://www.ippbonline.com/web/ippb/annual-reports|access-date=4 November 2021|website=www.ippbonline.com|archive-date=11 ఫిబ్రవరి 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211082421/https://ippbonline.com/web/ippb/annual-reports|url-status=dead}}</ref> |- | [[జియో పేమెంట్ బ్యాంక్]] || 2018 || [[న్యూఢిల్లీ]], [[ఢిల్లీ]] ||||{{Sort|13|{{INRConvert|13|c}}}}||https://web.archive.org/web/20251205114952/https://www.jiopayments.bank.in/ ||<ref>{{cite web|date=31 March 2021|title=Jio Payments Bank Limited|url=https://www.sbi.co.in/documents/17836/11950852/Jio+Payments+Bank+Limited+-+FY+20-21.pdf/eddf5c5a-3d30-c5ac-6f66-fa4b6f1dd2e5?t=1622724196823|access-date=4 November 2021|website=sbi.co.in |publisher = [[State Bank of India]]}}</ref> |- | ఫినో పేమెంట్స్ బ్యాంక్ || 2017|| [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]||410|| {{Sort|791|{{INRConvert|791|c}}}}||https://fino.bank.in ||<ref>{{cite news |url=https://www.bloombergquint.com/business/2017/07/17/fino-payments-bank-launches-operations-with-410-branches |title=India Gets Its Fourth Payments Bank |work=[[BloombergQuint]] |date=17 July 2017 |access-date=13 November 2020 |language=en-IN |archive-date=13 నవంబర్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113090805/https://www.bloombergquint.com/business/2017/07/17/fino-payments-bank-launches-operations-with-410-branches |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|date=10 August 2021|title=[What The Financials] IPO-Bound Fino Turned Profitable In FY21, But Expenses Remain High|url=https://inc42.com/features/what-the-financials-ipo-bound-fino-turned-profitable-in-fy21-but-expenses-remain-high/|access-date=4 November 2021|website=Inc42 Media|language=en-US}}</ref> |- | ఎన్.ఎస్.డి.ఎల్. పేమెంట్స్ బ్యాంక్|| 2018 ||[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]|| || {{INRConvert|62|c}}||https://nsdlpayments.bank.in||{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<ref>{{cite web|date=31 March 2021|title=NSDL Payment Bank Annual Report|url=https://nsdlbank.com/assets/layouts/pdf/AnnualReportFY20-21.pdf|access-date=4 November 2021|website=nsdlbank.com|publisher=NSDLBank|archive-date=4 నవంబర్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104083230/https://nsdlbank.com/assets/layouts/pdf/AnnualReportFY20-21.pdf|url-status=dead}}</ref> |} == చిన్న ఫైనాన్స్ బ్యాంకులు == 2025 ఆగస్టు 1 నాటికి భారతదేశంలో 11 చిన్న ఫైనాన్స్ బ్యాంకులు ఉన్నాయి. {| class="wikitable sortable" 90%; |- ! బ్యాంక్ పేరు !! స్థాపించిన సం. !! ప్రధాన కార్యాలయం !! శాఖలు !!మొత్తం ఆస్థి విలువ!! ఆదాయాలు !! అధికారిక వెబ్‌సైట్!! class="unsortable" |రెఫరెన్స్ |- |ఎయు స్మాల్ ఫైనాన్స్ బ్యాంక్ |2017 |[[జైపూర్]], [[రాజస్థాన్]] |630 |{{Sort|90216.12|{{INRConvert|90216.12|c}}}} |{{Sort|9293|{{INRConvert|9293|c}}}} |https://au.bank.in |<ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/fortune-500/company-list/au-small-finance-bank?year=2022|title=AU Small Finance Bank|date=27 April 2022|website=Reserve Bank of India|access-date=21 September 2022}}</ref> |- |[[క్యాపిటల్ స్మాల్ ఫైనాన్స్ బ్యాంక్]] |2016 |[[జలంధర్]], [[పంజాబ్]] |180 | | |https://capital.bank.in |<ref>{{cite web|url=https://www.rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=36828|title=Capital Small Finance Bank Ltd. commences Operations|date=27 April 2016|website=Reserve Bank of India|access-date=16 August 2018}}</ref> |- |[[ఈక్విటాస్ స్మాల్ ఫైనాన్స్ బ్యాంక్]] |2016 |[[చెన్నై]], [[తమిళనాడు]] |987 |{{Sort|26959|{{INRConvert|26959|c}}}} |{{Sort|3997|{{INRConvert|3997|c}}}} |https://equitas.bank.in |<ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/fortune-500/company-list/equitas-small-finance-bank?year=2022|title=Equitas Small Finance Bank|date=27 April 2022|website=Reserve Bank of India|access-date=21 September 2022}}</ref> |- |[[ESAF స్మాల్ ఫైనాన్స్ బ్యాంక్]] |2017 |[[త్రిస్సూర్]], [[కేరళ]] |756 |{{Sort|26086.88|{{INRConvert|26086.88|c}}}} |{{Sort|475|{{INRConvert|475|c}}}} |https://esaf.bank.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251203190139/https://www.esaf.bank.in/ |date=2025-12-03 }} |<ref>{{cite news |title=ESAF SFB fulfils banking dreams of commom man |url=http://passlinebusinessmagazine.in/component/content/article/25-slider/675-esaf-sfb-fulfils-banking-dreams-pf-commom-man |access-date=14 December 2018 |work=Passline Business Magazine |date=4 August 2017 |language=en-gb |archive-date=16 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616235044/http://passlinebusinessmagazine.in/component/content/article/25-slider/675-esaf-sfb-fulfils-banking-dreams-pf-commom-man |url-status=dead }}</ref> |- |[[జన స్మాల్ ఫైనాన్స్ బ్యాంక్]] |2018 |[[బెంగళూరు]], [[కర్ణాటక]] |640 |{{Sort|20189|{{INRConvert|20189|c}}}} |{{Sort|3050|{{INRConvert|3050|c}}}} |https://jana.bank.in |<ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/fortune-500/company-list/jana-small-finance-bank?year=2022|title=Jana Small Finance Bank|date=27 April 2022|website=Reserve Bank of India|access-date=21 September 2022}}</ref> |- |స్లైస్ స్మాల్ ఫైనాన్స్ బ్యాంక్ |2017 |[[గౌహతి]], [[అస్సాం]] |232 | | |https://slice.bank.in |<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/north-east-small-finance-bank-starts-operations-rbi/articleshow/61120503.cms|title=North East Small Finance Bank starts operations: RBI|date=17 October 2017|work=The Economic Times|access-date=16 August 2018}}</ref> |- |శివాలిక్ స్మాల్ ఫైనాన్స్ బ్యాంక్ |2021 |[[షహరాన్‌పూర్]], [[ఉత్తరప్రదేశ్]] |73 | | |https://shivalik.bank.in |<ref>{{cite news |title= Shivalik Small Finance Bank commences operations |url=https://www.thehindu.com/business/shivalik-small-finance-bank-commences-operations/article34417086.ece |access-date=26 April 2021 |work=the-hindu |date=26 April 2021 |language=en-gb}}</ref> |- |సూర్యోదయ్ స్మాల్ ఫైనాన్స్ బ్యాంక్ |2017 |నవీ ముంబై, [[మహారాష్ట్ర]] |695 | | |https://suryoday.bank.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251129032510/https://suryoday.bank.in/ |date=2025-11-29 }} |<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/suryoday-utkarsh-small-finance-banks-commence-operations-117012300934_1.html|title=Suryoday, Utkarsh small finance banks commence operations|date=23 January 2017|work=Business Standard India|access-date=16 August 2018}}</ref> |- |[[ఉజ్జీవన్ స్మాల్ ఫైనాన్స్ బ్యాంక్]] |2017 |[[బెంగళూరు]], [[కర్ణాటక]] |752 |{{Sort|33316|{{INRConvert|33316|c}}}} |{{Sort|4754|{{INRConvert|4754|c}}}} | {{Url|https://www.ujjivansfb.bank.in|https://ujjivansfb.bank.in}} |<ref>{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/bank-private/ujjivansmallfinancebank/USF|title=Ujjivan Small Finance Bank|date=27 April 2023|website=Reserve Bank of India|access-date=21 September 2022 |last1=Com |first1=Moneycontrol }}</ref> |- |యూనిటీ స్మాల్ ఫైనాన్స్ బ్యాంక్ |2021 |[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]] |334 | | |https://unity.bank.in | |- |ఉత్కర్ష్ స్మాల్ ఫైనాన్స్ బ్యాంక్ |2018 |[[వారణాశి]], [[ఉత్తరప్రదేశ్]] |967 | | |{{Url|https://www.utkarsh.bank.in|https://utkarsh.bank.in}} |<ref>{{cite news |title=Utkarsh start's operations |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/suryoday-utkarsh-small-finance-banks-commence-operations-117012300934_1.html |access-date=14 December 2018 |work=business-standard |date=4 August 2018 |language=en-gb}}</ref> |} ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[భారతదేశంలో బ్యాంకింగ్]] * [[భారతదేశ రిజర్వ్ బ్యాంక్]] * [[చిన్న ఆర్థిక బ్యాంకు]] * [[భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ కోడ్]] ==Notes== {{notelist}} ==మూలాలు== {{reflist}} ==బయటి లింకులు== * {{cite web|url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/BanksInIndia.aspx|title=Banks in India|publisher=[[Reserve Bank of India]]}} [[Category:Lists of banks in India|*]] [[Category:Economy of India lists|Banks]] [[Category:Lists of banks by country|India]] pglqeqov6elt92bjm9ukvcyb4ubpy4s 0 468966 4983501 4766916 2026-10-18T06:13:25Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4983501 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = సైక్ సిద్ధార్థ | image = Psych Siddhartha poster.jpg | caption = సైక్ సిద్ధార్థ పోస్టర్ | director = వరుణ్‌ రెడ్డి | screenplay = వరుణ్‌ రెడ్డి | story = వరుణ్‌ రెడ్డి {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= అడిషనల్ స్క్రీన్‌ప్లే | data1 = [[నందు (నటుడు)|శ్రీ నందు]]}} | producer = {{plain list| * రానా దగ్గుబాటి * [[నందు (నటుడు)|శ్రీ నందు]] }} {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= సహ రచయితలు | data1 = }} | starring = {{plain list| * [[నందు (నటుడు)|నందు]] * [[యామిని భాస్కర్]] * నరసింహ. ఎస్ }} | cinematography = కె. ప్రకాష్ రెడ్డి | editing = ప్రతీక్ నూతి | music = స్మరన్ సాయి {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌ | data1 = }} {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= ఫైట్స్ | data1 = }} | studio = స్పిరిట్ మీడియా, నందునెస్, కీప్ రోలింగ్ పిక్చర్స్ | released = {{Film date|df=y|2026|1|1}} | country = [[భారతదేశం]] | distributor = ఏషియన్ సురేష్ ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్ | budget = | language = }} '''సైక్‌ సిద్ధార్థ''' 2026లో విడుదలైన రొమాంటిక్ ఎంటర్‌టైనర్‌ సినిమా. స్పిరిట్ మీడియా, నందునెస్, కీప్ రోలింగ్ పిక్చర్స్ బ్యాన‌ర్స్‌పై శ్యామ్‌ సుందర్‌ రెడ్డి తుడి, [[నందు (నటుడు)|శ్రీ నందు]] నిర్మించిన ఈ సినిమాకు వరుణ్‌ రెడ్డి దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="Nandu: I turned producer for Psych Siddhartha to not compromise on its essence">{{cite news |last1= |first1= |title=Nandu: I turned producer for Psych Siddhartha to not compromise on its essence |url=https://www.cinemaexpress.com/telugu/news/2025/Nov/09/nandu-i-turned-producer-for-psych-siddhartha-to-not-compromise-on-its-essence |accessdate=2 December 2025 |publisher=Cinema Express |date=9 November 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251202104156/https://www.cinemaexpress.com/telugu/news/2025/Nov/09/nandu-i-turned-producer-for-psych-siddhartha-to-not-compromise-on-its-essence |archivedate=2 December 2025 |language=en}}</ref> [[నందు (నటుడు)|నందు]], [[యామిని భాస్కర్]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా టీజర్‌ను నవంబర్ 8న,<ref name="'Psych Siddhartha' teaser: Nandhu stuns as 'frustrated everyman'; Varan Reddy promises a wild comic ride">{{cite news |title='Psych Siddhartha' teaser: Nandhu stuns as 'frustrated everyman'; Varan Reddy promises a wild comic ride |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/psych-siddhartha-teaser-nandhu-stuns-as-frustrated-everyman-varan-reddy-promises-a-wild-comic-ride/articleshow/125183361.cms |accessdate=2 December 2025 |publisher=The Times of India |date=8 November 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251202102413/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/psych-siddhartha-teaser-nandhu-stuns-as-frustrated-everyman-varan-reddy-promises-a-wild-comic-ride/articleshow/125183361.cms |archivedate=2 December 2025}}</ref> ట్రైలర్‌ను డిసెంబర్ 02న విడుదల చేసి,<ref name="‘సైకో సిద్ధార్థ’గా నందు.. బోల్డ్‌గా ట్రైల‌ర్‌">{{cite news |last1= |title=‘సైకో సిద్ధార్థ’గా నందు.. బోల్డ్‌గా ట్రైల‌ర్‌ |url=https://www.ntnews.com/cinema/actor-nandu-psych-siddhartha-trailer-out-2230751 |accessdate=2 December 2025 |work= |publisher=NT News |date=2 December 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251202101720/https://www.ntnews.com/cinema/actor-nandu-psych-siddhartha-trailer-out-2230751 |archivedate=2 December 2025 |language=te}}</ref> సినిమాను 2026 జనవరి 1న విడుదల చేశారు.<ref name="నందు హీరోగా వెనక్కి... విలన్ గా ముందుకు..">{{cite news |title=నందు హీరోగా వెనక్కి... విలన్ గా ముందుకు.. |url=https://www.chitrajyothy.com/2025/tollywood/nandus-two-films-set-for-backtoback-releases-onava-68417.html |accessdate=10 December 2025 |publisher=Chitrajyothy |date=10 December 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251210093537/https://www.chitrajyothy.com/2025/tollywood/nandus-two-films-set-for-backtoback-releases-onava-68417.html |archivedate=10 December 2025 |language=te}}</ref><ref name="‘అఖండ 2’ ఎఫెక్ట్‌.. వాయిదా పడిన కొత్త సినిమా..">{{cite news |title=‘అఖండ 2’ ఎఫెక్ట్‌.. వాయిదా పడిన కొత్త సినిమా.. |url=https://www.eenadu.net/videos/playvideo/psych-siddhartha-postponed-to-january-1/2/74556 |accessdate=10 December 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=10 December 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251210093723/https://www.eenadu.net/videos/playvideo/psych-siddhartha-postponed-to-january-1/2/74556 |archivedate=10 December 2025 |language=te}}</ref><ref name="రివ్యూ: సైక్‌ సిద్ధార్థ.. నందు కొత్త చిత్రం విజయాన్ని ఇచ్చిందా?">{{cite news |title=రివ్యూ: సైక్‌ సిద్ధార్థ.. నందు కొత్త చిత్రం విజయాన్ని ఇచ్చిందా? |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/psych-siddhartha-movie-review-in-telugu/0203/126000461 |accessdate=2 February 2026 |work= |publisher=Eenadu |date=1 January 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260202124020/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/psych-siddhartha-movie-review-in-telugu/0203/126000461 |archivedate=2 February 2026 |language=te}}</ref> ==నటీనటులు== * [[నందు (నటుడు)|నందు]] * [[యామిని భాస్కర్]] * నరసింహ. ఎస్ * ప్రియాంక రెబెకా శ్రీనివాస్ * సుకేష్ * వాడేకర్ నర్సింగ్ * బాబీ రాటకొండ * సాక్షి అత్రి చతుర్వేది * మౌనిక * ప్రద్యుమ్న బిల్లూరి == పాటలు== {{Track listing | headline = పాటల జాబితా | extra_column = గాయకులు | total_length = 19:04 | music_composer = | title1 = బ్లూ ఎల్లో (Blue Yellow) | lyrics1 = వరుణ్ రెడ్డి, రోహిత్ ఎమ్. | extra1 = [[జెస్సీ గిఫ్ట్]] | length1 = 1:52 | title2 = ధుమ్ తకుమ్ | lyrics2 = [[కాసర్ల శ్యామ్]] | extra2 = [[జెస్సీ గిఫ్ట్]] | length2 = 3:57 | title3 = మొహమాటం | lyrics3 = నిక్లేష్ సుంకోజీ, వరుణ్ రెడ్డి | extra3 = శ్రావ్య కోతలంక | length3 = 3:17 | title4 = పెయింటింగ్ సాంగ్ | lyrics4 = మనోజ్ కుమార్ జులూరి | extra4 = బేబీ మనస్విని, బేబీ సంకీర్తన | length4 = 3:49 | title5 = ఫ్రెండ్‌షిప్ సాంగ్ | lyrics5 = మనోజ్ కుమార్ జులూరి | extra5 = విల్సన్ హెరాల్డ్, సారథి | length5 = 2:53 | title6 = ఎద ఒక్క ప్రాయము | lyrics6 = అశోక్ ఆనంద్ | extra6 = కృష్ణ తేజస్వి | length6 = 3:21 }} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]] ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title |39100948}} 2637dic77a0y0f4vleaw3kufcui80qg 0 469816 4983450 4806415 2026-10-18T02:35:47Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983450 wikitext text/x-wiki ప్రపంచంలోనే అత్యంత ముఖ్యమైనవిగా పరిగణించబడే [[బిగ్ ఫోర్ అంతర్జాతీయ అందాల పోటీలు|బిగ్ ఫోర్ అందాల పోటీ]]<nowiki/>లలో భారతదేశ అధికారిక ప్రతినిధులు, వారి ప్లేస్మెంట్ల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది. [[మిస్ వరల్డ్]], [[మిస్ యూనివర్స్]], [[మిస్ ఇంటర్నేషనల్]], [[మిస్ ఎర్త్]], ఈ నాలుగు పోటీలలో ఎనభై మూడు ప్లేస్మెంట్లతో దేశం మొత్తం '''పది విజయాలు''' సాధించిందిః * మూడు - [[మిస్ యూనివర్స్]] కిరీటాలు (1994 • 2000 • 2021) * ఆరు - [[మిస్ వరల్డ్]] కిరీటాలు ([[మిస్ వరల్డ్|1966]] • 1994 • 1997 • 1999 • 2000 • 2017) * ఒకటి - [[మిస్ ఎర్త్]] కిరీటం (2010) == జాతీయ ఫ్రాంచైజీలు, సంస్థలు == నాలుగు ప్రధాన అందాల పోటీలలో భారతీయ ఫ్రాంచైజీ హోల్డర్లు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నారుః * [[మిస్ వరల్డ్]] కోసం [[టైమ్స్ గ్రూప్ సంస్థ|టైమ్స్ గ్రూప్]] ద్వారా [[ఫెమినా మిస్ ఇండియా]] * [[మిస్ ఎర్త్]] గా దీపక్ అగర్వాల్ * [[మిస్ యూనివర్స్]], [[మిస్ ఇంటర్నేషనల్]] ల కోసం గ్లమానంద్ గ్రూప్ ద్వారా మిస్ యూనివర్స్ ఇండియా == భారతదేశానికి చెందిన నాలుగు పెద్ద టైటిల్ విజేతలు == భారతదేశానికి చెందిన [[రీటా ఫారియా]] [[మిస్ వరల్డ్|మిస్ వరల్డ్ 1966]] టైటిల్ ను గెలుచుకుని భారతదేశం తన మొదటి [[బిగ్ ఫోర్ అంతర్జాతీయ అందాల పోటీలు|బిగ్ ఫోర్]] టైటిల్ ను ఖాతాలో వేసుకుంది, మిస్ వరల్డ్ గెలిచిన మొదటి ఆసియా మహిళగా ఆమె నిలిచింది. 1994లో, [[సుష్మితా సేన్]] మిస్ యూనివర్స్ 1994 టైటిల్ గెలుచుకుని, దేశంలోనే మొట్టమొదటి మిస్ యూనివర్స్ టైటిల్ విజేతగా నిలిచింది. ఆ సంవత్సరం తరువాత, [[ఐశ్వర్య రాయ్]] 1994 మిస్ వరల్డ్ టైటిల్ ను గెలుచుకోవడం ద్వారా విజయ పరంపరను కొనసాగించింది. [[డయానా హేడెన్]] 1997 మిస్ వరల్డ్ టైటిల్ గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Consumer/hKSUgtsk4dfMsPSTxjm04H/Manushi-Chhillars-Miss-World-win-draws-India-level-with-Ven.html|title=Manushi Chhillar's Miss World win draws India level with Venezuela with 6 titles|last=AFP|date=2017-11-19|work=Livemint|access-date=2017-12-11}}</ref> నటి, మోడల్ [[యుక్తా ముఖీ]] తరువాత మిస్ వరల్డ్ 1999 కిరీటాన్ని అందుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Video of Manushi Chillar's meeting Sushmita Sen goes viral|url=https://www.thenews.com.pk/latest/251338-video-of-manushi-chillars-meeting-sushmita-sen-goes-viral|access-date=2017-12-11|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> [[సుష్మితా సేన్]], [[ఐశ్వర్య రాయ్]] జంట విజయాలు సాధించిన ఆరు సంవత్సరాల తరువాత, [[మిస్ యూనివర్స్]] 2000 టైటిల్ [[లారా దత్తా]], మిస్ వరల్డ్ 2000 టైటిల్ [[ప్రియాంక చోప్రా]] లు కైవసం చేసుకుని ఈ ఘనతను పునరావృతం చేశారు. 20 వ శతాబ్దంలో ఒకే సంవత్సరంలో మిస్ యూనివర్స్, మిస్ వరల్డ్ రెండింటిలోనూ గెలిచిన చివరి దేశంగా భారతదేశం నిలిచింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.timesnownews.com/lifestyle/article/this-answer-got-aishwarya-rai-bachchan-the-miss-world-crown%C2%A0/127832|title=This answer got Aishwarya Rai Bachchan the Miss World crown|last=News|first=Times Now|date=17 November 2017|work=[[Times Now]]|access-date=11 December 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/lara-dutta-after-priyanka-chopra-dia-mirza-and-me-there-have-been-no-international-pageant-winners/|title=Lara Dutta: after Priyanka Chopra, Dia Mirza and me there have been no international pageant winners|last=DNA|first=Chaya Unnikrishnan|access-date=2017-12-11|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510221829/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/lara-dutta-after-priyanka-chopra-dia-mirza-and-me-there-have-been-no-international-pageant-winners/|archive-date=2017-05-10|url-status=dead}}</ref> 2010లో, బెంగళూరుకు చెందిన [[నికోల్ ఫారియా|నికోల్ ఫరియా]] మిస్ ఎర్త్ 2010 పోటీలో గెలిచిన మొదటి భారతీయ మహిళగా నిలిచింది. 2017 మిస్ వరల్డ్ టైటిల్ గెలుచుకున్న [[మానుషి చిల్లర్]], మిస్ వరల్డ్ కిరీటాన్ని గెలుచుకున్న ఆరవ భారతీయ మహిళగా నిలిచింది. [[హర్నాజ్ కౌర్ సంధూ|హర్నాజ్ సంధు]] మిస్ యూనివర్స్ 2021 టైటిల్ గెలుచుకుంది, మిస్ యూనివర్స్ కిరీటాన్ని పొందిన మూడవ భారతీయ మహిళగా, 2025 నాటికి భారతదేశం నుండి ఇటీవల బిగ్ ఫోర్ పోటీ టైటిల్ హోల్డర్ గా నిలిచింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Consumer/hKSUgtsk4dfMsPSTxjm04H/Manushi-Chhillars-Miss-World-win-draws-India-level-with-Ven.html|title=Manushi Chhillar's Miss World win draws India level with Venezuela with 6 titles|last=AFP|date=2017-11-19|work=Livemint|access-date=2017-12-11}}</ref><ref>{{Cite web|title=Video of Manushi Chillar's meeting Sushmita Sen goes viral|url=https://www.thenews.com.pk/latest/251338-video-of-manushi-chillars-meeting-sushmita-sen-goes-viral|access-date=2017-12-11|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> == సారాంశం == {| class="sortable wikitable" |+ ! width="5%" |సంవత్సరం ! width="15%" |[[మిస్ యూనివర్స్]] ! width="15%" |[[మిస్ వరల్డ్]] ! width="15%" |[[మిస్ ఇంటర్నేషనల్]] ! width="15%" |[[మిస్ ఎర్త్]] |- | align="center" |2026 | align="center" |టీబీఏ | align="center" |[[నికితా పోర్వాల్]] టీబీఏ<br /> | align="center" |టీబీఏ | align="center" |టీబీఏ |- | align="center" |2025 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''మణిక విశ్వకర్మ టాప్ 30<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[నందిని గుప్తా]] టాప్ 20<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[రూష్ సింధు]] టాప్ 20<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''కోమల్ చౌదరి టాప్ 25<br />''' |- | align="center" |2024 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[రియా సింఘా]] టాప్ 30''' | align="center" |రష్మీ షిండే | align="center" |గౌరీ గోథంకర్ |- | align="center" |2023 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[శ్వేతా శారద|శ్వేతా శారదా]] టాప్ 20<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[సిని శెట్టి|సినీ శెట్టి]] టాప్ 8<br />''' | align="center" |ప్రవీణ ఆంజనా | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''ప్రియాన్ సైంట్ టాప్ 20<br />''' |- | align="center" |2022 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[దివితా రాయ్]] టాప్ 16''' | align="center" |[[జోయా అఫ్రోజ్]] | align="center" |వంశికా పర్మార్ |- | align="center" |2021 | align="center" bgcolor="gold" |'''[[హర్నాజ్ కౌర్ సంధూ|హర్నాజ్ సంధు]] మిస్ యూనివర్స్''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[మానస వారణాసి]] టాప్ 13''' | align="center" |రష్మీ మాధురి |- | align="center" |2020 | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''[[అడ్లైన్ కాస్టెలినో]] రన్నర్-అప్''' | align="center" |తన్వి ఖరోటే | |- | align="center" |2019 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[వర్తికా సింగ్]] టాప్ 20<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''[[సుమన్ రావు]] 2వ రన్నర్-అప్<br />''' | align="center" |[[సిమ్రితి బతిజా]] | align="center" |[[తేజస్విని మనోజ్ఞ|తేజస్విని మనోగ్నా]] |- | align="center" |2018 | align="center" |[[నేహాల్ చుడాసమా|నేహల్ చుడాసమా]] | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[అనుకృతి వాస్|అనుక్రీతి వాస్]] 30<br />''' | align="center" |[[తనిష్కా భోసలే]] | align="center" |నిశి భరద్వాజ్ |- | align="center" |2017 | align="center" |[[శ్రద్ధా శశిధర్]] | align="center" bgcolor="gold" |'''[[మానుషి చిల్లర్]] మిస్ వరల్డ్<br />''' | align="center" |అంకిత కుమారి | align="center" |షాన్ సుమాస్ కుమార్ |- | align="center" |2016 | align="center" |[[రోష్మిత హరిమూర్తి|రోష్మితా హరిమూర్తి]] | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[ప్రియదర్శిని ఛటర్జీ]] టాప్ 20<br />''' | align="center" |[[రేవతి చెత్రి|రేవతి చెట్రి]] | align="center" |[[రాశీ రావు|రాశీ యాదవ్]] |- | align="center" |2015 | align="center" |[[ఊర్వశి రౌతేలా|ఊర్వశి రౌతెలా]] | align="center" |[[అదితి ఆర్య]] | align="center" |[[ఆయేషా ఐమాన్]] | align="center" |[[ఐతల్ ఖోస్లా|ఐతాల్ ఖోస్లా]] |- | align="center" |2014 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''నొయోనిటా లోధ్టాప్ 15<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[కోయల్ రాణా]] టాప్ 10<br />''' | align="center" |[[ఝటలేక మల్హోత్రా|ఝటాలేకా మల్హోత్రా]] | align="center" |[[అలంకృతా సహాయ్]] |- | align="center" |2013 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[మాన్సీ మోగే|మానసి మోఘే]] టాప్ 10<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[నవనీత్ కౌర్ ధిల్లాన్|నవనీత్ ధిల్లాన్]] టాప్ 20<br />''' | align="center" |[[గుర్లీన్ గ్రేవాల్]] | align="center" |[[శోభితా ధూళిపాళ్ల|శోభితా ధులిపాల]] |- | align="center" |2012 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[శిల్పా సింగ్]] టాప్ 16<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[వన్యా మిశ్రా]] టాప్ 7<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[రోషెల్ రావ్|రోచెల్ రావు]] టాప్ 15<br />''' | align="center" |[[ప్రాచీ మిశ్రా|ప్రాచి మిశ్రా]] |- | align="center" |2011 | align="center" |[[వాసుకి సుంకవల్లి]] | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[కనిష్ఠ ధన్కర్|కనిష్త ధన్కర్]] టాప్ 31<br />''' | align="center" |[[అంకితా షోరే]] | align="center" |[[హస్లీన్ కౌర్]] |- | align="center" |2010 | align="center" |[[ఉషోషి సేన్‌గుప్తా|ఉషోషి సేన్గుప్తా]] | align="center" |[[మనస్వి మామగై|మానస్వి మమ్గై]] | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[నేహా హింగే|నేహా హింజ్]] టాప్ 15<br />''' | align="center" bgcolor="gold" |'''[[నికోల్ ఫారియా|నికోల్ ఫరియా]] మిస్ ఎర్త్<br />''' |- | align="center" |2009 | align="center" |[[ఏక్తా చౌదరి]] | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[పూజా చోప్రా]] టాప్ 16<br />''' | align="center" |[[హర్షితా సక్సేనా]] | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''శ్రీయ కిషోర్ టాప్ 16<br />''' |- | align="center" |2008 | align="center" |[[సిమ్రాన్ కౌర్ ముండి]] | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''[[పార్వతి ఓమనకుట్టన్]] 1వ రన్నర్-అప్<br />''' | align="center" |[[రాధా బ్రహ్మభట్]] | align="center" |[[తన్వి వ్యాస్]] |- | align="center" |2007 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[పూజ గుప్తా|పూజా గుప్తా]] టాప్ 10<br />''' | align="center" |[[సారా-జేన్ డయాస్]] | align="center" |[[ఈషా గుప్తా|ఇషా గుప్తా]] | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''[[పూజా చిట్గోపేకర్]] మిస్ ఎర్త్-ఎయిర్<br />''' |- | align="center" |2006 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[నేహా కపూర్]] టాప్ 20<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[నటాషా సూరి]] టాప్ 17<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[సోన్నల్లి సేగల్]] టాప్ 12<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''[[అమృత పట్కి]] మిస్ ఎర్త్-ఎయిర్<br />''' |- | align="center" |2005 | align="center" |[[అమృత థాపర్]] | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''సింధురా గద్దె టాప్ 15<br />''' | align="center" |[[వైశాలి దేశాయ్]] | align="center" |[[నిహారిక సింగ్]] |- | align="center" |2004 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[తనూశ్రీ దత్తా|తనుశ్రీ దత్తా]] టాప్ 10<br />''' | align="center" |[[సయాలీ భగత్]] | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[మిహికా వర్మ]] టాప్ 15<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''జ్యోతి బ్రాహ్మణ్ టాప్ 16<br />''' |- | align="center" |2003 | align="center" |[[నికితా ఆనంద్]] | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[అమీ వాషి]] 5<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''[[షోనాలి నాగరాణి|షోనాలి నాగ్రానీ]] 1వ రన్నర్-అప్<br />''' | align="center" |శ్వేతా విజయ్ |- | align="center" |2002 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[నేహా ధుపియా|నేహా ధూపియా]] టాప్ 10<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[శ్రుతి శర్మ]] టాప్ 20<br />''' | align="center" |[[గౌహర్ ఖాన్]] | align="center" |[[రేష్మ ఘోష్]] |- | align="center" |2001 | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''[[సెలీనా జైట్లీ]] 4వ రన్నర్ అప్<br />''' | align="center" |సారా కార్నర్ | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''కన్వాల్ టోర్ టాప్ 15<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''షమితా సింగ్ టాప్ 10<br />''' |- | align="center" |2000 | align="center" bgcolor="gold" |'''[[లారా దత్తా]] మిస్ యూనివర్స్<br />''' | align="center" bgcolor="gold" |'''మిస్ వరల్డ్ గా నిలిచిన [[ప్రియాంక చోప్రా]]<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[గాయత్రి జోషి]] టాప్ 15<br />''' ! rowspan="51" align="center" bgcolor="gold" | |- | align="center" |1999 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[గుల్ పనాగ్]] టాప్ 10<br />''' | align="center" bgcolor="gold" |'''యుక్తా మూఖేమిస్ వరల్డ్<br />''' | align="center" |శ్రీకృపా మురళి |- | align="center" |1998 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[లిమరైనా డిసౌజా|లైమరైనా డిసౌజా]] టాప్ 10<br />''' | align="center" |అన్నీ థామస్ | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''[[శ్వేత జైశంకర్]] 2వ రన్నర్ అప్<br />''' |- | align="center" |1997 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[నఫీసా జోసెఫ్]] టాప్ 10<br />''' | align="center" bgcolor="gold" |'''[[డయానా హేడెన్]] మిస్ వరల్డ్<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''దియా అబ్రహం 1వ రన్నర్-అప్<br />''' |- | align="center" |1996 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''సంధ్యా చిబ్టాప్ 10<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[రాణి జైరాజ్]] టాప్ 5<br />''' | align="center" |ఫ్లూర్ జేవియర్ |- | align="center" |1995 | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''[[మన్‌ప్రీత్ బ్రార్|మన్ప్రీత్ బ్రార్]] 1వ రన్నర్-అప్<br />''' | align="center" |ప్రీతి మంకోటియా | align="center" |[[ప్రియా గిల్]] |- | align="center" |1994 | align="center" bgcolor="gold" |'''మిస్ యూనివర్స్ [[సుష్మితా సేన్]]<br />''' | align="center" bgcolor="gold" |'''[[ఐశ్వర్య రాయ్]] మిస్ వరల్డ్<br />''' | align="center" |ఫ్రాన్చేస్కా హార్ట్ |- | align="center" |1993 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[నమ్రతా శిరోద్కర్|నమ్రతా శిరోడ్కర్]] టాప్ 6<br />''' | align="center" |కర్మిందర్ కౌర్-విర్క్ | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[పూజా బాత్రా]] టాప్ 15<br />''' |- | align="center" |1992 | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''[[మధు సప్రే]] 2వ రన్నరప్<br />''' | align="center" |షైలా లోపెజ్ | align="center" |కమల్ సంధు |- | align="center" |1991 | align="center" |[[క్రిస్టాబెల్లె హోవీ]] | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''రీతూ సింగ్ టాప్ 10<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''ప్రీతి మంకోటియా టాప్ 15<br />''' |- | align="center" |1990 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[సుజానే సబ్లోక్]] టాప్ 10<br />''' | align="center" |నవీదా మెహదీ | align="center" |× |- | align="center" |1989 | align="center" |[[డాలీ మిన్హాస్]] | align="center" |× | align="center" |× |- | align="center" |1988 | align="center" |× | align="center" |అనురాధ కొట్టూర్ | align="center" |[[శిఖా స్వరూప్]] |- | align="center" |1987 | align="center" |ప్రియదర్శిని ప్రధాన్ | align="center" |మనీషా కోహ్లీ | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''ఎరికా మరియా డి సౌజా టాప్ 15<br />''' |- | align="center" |1986 | align="center" |[[మెహర్ జెసియా|మెహర్ జెస్సియా]] | align="center" |మౌరీన్ లెస్టౌర్జియన్ | align="center" |పూనమ్ గిడ్వంత్ |- | align="center" |1985 | align="center" |[[సోనూ వాలియా]] | align="center" |షారన్ క్లార్క్ | align="center" |వినీతా వాసన్ |- | align="center" |1984 | align="center" |[[జుహీ చావ్లా|జూహీ చావ్లా]] | align="center" |సుచిత కుమార్ | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''నలంద భండార్ టాప్ 15<br />''' |- | align="center" |1983 | align="center" |[[రేఖా హండే]] | align="center" |స్వీటీ గ్రేవాల్ | align="center" |[[సాహిలా చద్దా]] |- | align="center" |1982 | align="center" |[[పమేలా బోర్డెస్|పమేలా సింగ్]] | align="center" |ఉత్తరా మ్హాత్రే ఖేర్ | align="center" |బెట్టీ ఓ 'కానర్ |- | align="center" |1981 | align="center" |[[రచితా కుమార్]] | align="center" |[[దీప్తి దివాకర్]] | align="center" |[[మీనాక్షి శేషాద్రి]] |- | align="center" |1980 | align="center" |[[సంగీత బిజ్లానీ]] | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[ఎలిజబెత్ అనితా రెడ్డి]] టాప్ 15<br />''' | align="center" |ఉల్రికా బ్రెడెమేయర్ |- | align="center" |1979 | align="center" |[[స్వరూప్ సంపత్]] | align="center" |రైనా మెండోనికా | align="center" |నితా పింటో |- | align="center" |1978 | align="center" |[[ఆలంజీత్ కౌర్ చౌహాన్|ఆలమ్జీత్ కౌర్ చౌహాన్]] | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''[[కల్పనా అయ్యర్]] టాప్ 15<br />''' | align="center" |సబితా ధనరాజ్గిర్ |- | align="center" |1977 | align="center" |బినీత బోస్ | align="center" |× | align="center" |జోన్ స్టీఫెన్స్ |- | align="center" |1976 | align="center" |[[నైనా బాల్సేవర్|నైనా బాల్సావర్]] | align="center" |× | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''[[నఫీసా అలీ]] 2వ రన్నర్-అప్<br />''' |- | align="center" |1975 | align="center" |మీనాక్షి కుర్పాడ్ | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''అంజనా సూద్ టాప్ 15<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''ఇందిరా బ్రెడెమేయర్ 2వ రన్నర్-అప్<br />''' |- | align="center" |1974 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''షైలిని ధోలాకియా టాప్ 12<br />''' | align="center" |కిరణ్ ధోలాకియా | align="center" |లెస్లీ హార్ట్నెట్ |- | align="center" |1973 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''ఫరజానా హబీబ్ టాప్ 12<br />''' | align="center" |× | align="center" |లినెట్ విలియమ్స్ |- | align="center" |1972 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''రూపా సత్యన్ టాప్ 12<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''[[ఫెమినా మిస్ ఇండియా|మాలతి బసప్ప]] 4వ రన్నరప్<br />''' | align="center" |ఇందిరా ముత్తన్న |- | align="center" |1971 | align="center" |రాజ్ గిల్ | align="center" |[[ప్రేమా నారాయణ్]] | align="center" |సమితా ముఖర్జీ |- | align="center" |1970 | align="center" |వీణా సజ్నాని | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''హీథర్ ఫావిల్లె టాప్ 15<br />''' | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''ప్యాట్రిసియా డిసౌజా టాప్ 15<br />''' |- | align="center" |1969 | align="center" |కవితా భంభాని | align="center" |అడినా షెల్లిం | align="center" |వెండీ వాజ్ |- | align="center" |1968 | align="center" |[[అంజుమ్ ముంతాజ్ బార్గ్]] | align="center" |జేన్ కోయెల్హో | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''సుమితా సెన్టాప్ 15<br />''' |- | align="center" |1967 | align="center" |నయ్యరా మీర్జా | align="center" |× | align="center" |× |- | align="center" |1966 | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''[[యాస్మిన్ దాజీ]] 3వ రన్నర్-అప్<br />''' | align="center" bgcolor="gold" |'''[[రీటా ఫారియా|రీటా ఫరియా]] మిస్ వరల్డ్<br />''' | align="center" |'''↑ నో పెజెంట్ హోల్డ్''' |- | align="center" |1965 | align="center" |[[పెర్సిస్ ఖంబాటా]] | align="center" |× | align="center" |× |- | align="center" |1964 | align="center" |మెహర్ కాస్టెలినో మిస్ట్రి | align="center" |× | align="center" |× |- | align="center" |1963 | align="center" |× | align="center" |× | align="center" |× |- | align="center" |1962 | align="center" |× | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''ఫెరియల్ కరీమతొప్ 15<br />''' | align="center" |షీలా చోంకర్ |- | align="center" |1961 | align="center" |× | align="center" |వెరోనికా టోర్కాటో | align="center" |డయానా వాలెంటైన్ |- | align="center" |1960 | align="center" |× | align="center" |ఇయోనా పింటో | align="center" bgcolor="#FFFF66" |'''ఇయోనా పింటో 1వ రన్నర్-అప్<br />''' |- | align="center" |1959 | align="center" |× | align="center" |[[ఫ్లూర్ ఎజెకిల్]] ! rowspan="10" align="center" bgcolor="gold" |1960లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ లోని [[కాలిఫోర్నియా]] స్థాపించబడింది, తరువాత ఇది 1968లో [[జపాన్]] [[టోక్యో]] బదిలీ చేయబడింది<br /> |- | align="center" |1958 | align="center" |× ! rowspan="9" align="center" bgcolor="gold" |1951లో [[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లాండ్]] స్థాపించబడింది, [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్డమ్]]. భారతదేశం తమ మొదటి ప్రతినిధిని 1959లో పంపింది.<br /> |- | align="center" |1957 | align="center" |× |- | align="center" |1956 | align="center" |× |- | align="center" |1955 | align="center" |× |- | align="center" |1954 | align="center" |× |- | align="center" |1953 | align="center" |× |- | align="center" |1952 | align="center" |[[ఇంద్రాణి రెహమాన్]] |- | align="center" |1951 ! rowspan="2" align="center" bgcolor="gold" |1952లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] లోని [[కాలిఫోర్నియా]] స్థాపించబడింది, తరువాత 1960లో యునైటెడ్ స్టేట్ స్ లోని [[ఫ్లోరిడా]] బదిలీ చేయబడింది<br /> |} {| class="wikitable sortable" !ప్రదర్శన !ప్లేస్మెంట్స్ !ఉత్తమ ఫలితం |- |'''[[మిస్ యూనివర్స్]]''' |29 |విజేత <small>(1994 • 2000 • 2021)</small> [[దస్త్రం:Star*.svg|12x12px]] |- |'''[[మిస్ వరల్డ్]]''' |30 |విజేత <small>([[మిస్ వరల్డ్|1966]] • 1994 • 1997 • 1999 • 2000 • 2017)</small> [[దస్త్రం:Star*.svg|12x12px]] |- |'''[[మిస్ ఇంటర్నేషనల్]]''' |19 |'''1వ రన్నర్-అప్''' <small>(1960 • [[మిస్ ఇంటర్నేషనల్|1997]] • 2003)</small> |- |'''[[మిస్ ఎర్త్]]''' |8 |విజేత <small>(2010)</small> [[దస్త్రం:Star*.svg|12x12px]] |- |'''మొత్తం''' |'''86''' |'''10 శీర్షికలు''' |} {| class="wikitable" !సంవత్సరం !పోటీ !స్థానం !వేదిక !తేదీ !పోటీదారులు |- |1996 | rowspan="3" |[[మిస్ వరల్డ్]] |[[బెంగళూరు]], [[కర్ణాటక]] |[[ఎం. చిన్నస్వామి స్టేడియం]] |1996 నవంబరు 23 |88 |- |2023 |[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]] |జియో వరల్డ్ కన్వెన్షన్ సెంటర్ |2024 మార్చి 9 |112 |- |[[మిస్ వరల్డ్ 2025|2025]] |[[హైదరాబాదు]], [[తెలంగాణ]] |[[హైటెక్ సిటీ|హైటెక్స్ ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్]] |2025 మే 31 |108 |} == క్రాస్ ఓవర్ల జాబితా == జాతీయ పోటీలో క్రాస్ఓవర్ విజేతలు మరొక ప్రధాన జాతీయ పోటీలో గెలుస్తారు, ఆపై అంతర్జాతీయ అందాల పోటీలలో పాల్గొంటారు. * ఇయోనా పింటో-1960లో మిస్ ఇండియా విజేతగా నిలిచిన భారత ప్రతినిధి. ఆ తరువాత ఆమె మిస్ ఇంటర్నేషనల్ 1960 లో పాల్గొంది, అక్కడ ఆమె మొదటి రన్నర్ అప్. ఆమె దేశం ఆమెను మళ్లీ మిస్ వరల్డ్ 1960 పంపింది, అక్కడ ఆమె పద్దెనిమిది సెమీఫైనలిస్టులలో ఒకరు. * ప్రీతి మంకోటియా-1991లో మిస్ ఇండియా విజేతగా నిలిచిన భారత ప్రతినిధి. ఆ తరువాత ఆమె మిస్ ఇంటర్నేషనల్ 1991 పాల్గొంది, అక్కడ ఆమె పదిహేను ఫైనలిస్టులలో ఒకరు. ఆమె మళ్లీ ఫెమినా మిస్ ఇండియా 1995లో పాల్గొంది, అక్కడ ఆమె మిస్ ఇండియా వరల్డ్ గా పట్టాభిషేకం చేయబడింది, మిస్ వరల్డ్ 1995 పాల్గొన్నది, అయితే, అక్కడ ఆమె స్థానం దక్కలేదు. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[బిగ్ ఫోర్ అంతర్జాతీయ అందాల పోటీలు]] == మూలాలు == [[వర్గం:అందాల పోటీలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో అందాల పోటీలు]] [[వర్గం:భారతీయ అందాల పోటీ విజేతలు]] [[వర్గం:అంతర్జాతీయ అందాల పోటీలు]] ogfpne86pbn5uzgll0xr9dbts93f8ma 0 472577 4983237 4978290 2026-10-17T12:12:27Z ~2026-55816-83 155531 /* */ 4983237 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = | caption = | director = గౌరి నాయుడు జమ్ము | story = | producer = టీజీ విశ్వ ప్రసాద్, కృతి ప్రసాద్ | starring = {{plainlist| *ఆనంది * నరేశ్‌ * శరణ్యా ప్రదీప్‌ * }} | cinematography = జె. ఆదిత్య | editing = | music = చరణ్ అర్జున్ {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= మాటలు | data1 =}} {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= కోరియోగ్రఫీ | data1 = }} | studio = {{ubl | | }} | distributor = | released = {{Film date|df=yes|2026|10|17}} | runtime = | country = భారతదేశం | language = తెలుగు }} '''గరివిడి లక్ష్మి''' 2026లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. 1990ల్లో ఉత్తరాంధ్ర జానపదాలకు ప్రాచుర్యం లభించేలా కృషి చేసిన బుర్రకథ కళాకారిణి [[గరివిడి లక్ష్మి]] జీవితాధారంగా తెరకెక్కుతున్న సినిమా ఇది. టైటిల్‌ పాత్రలో [[ఆనంది (నటి)|ఆనంది]] నటిస్తున్నది. [[విజయ నరేష్|నరేశ్‌]], [[శరణ్య ప్రదీప్|శరణ్యా ప్రదీప్‌]] తదితరులు కీలక పాత్రలు పోషిస్తున్నారు. గౌరీ నాయుడు జమ్ము దర్శకత్వం వహిస్తున్నాడు. <ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/videos/playvideo/garividi-lakshmi-first-glimpse-starring-anandhi/2/70471|title=Garividi Lakshmi Glimpse: ‘గరివిడి లక్ష్మి’గా ఆనంది.. గ్లింప్స్‌ చూశారా|work=EENADU|access-date=2026-01-08|language=te}}</ref> ==నటీనటులు== * [[విజయ నరేష్|నరేష్]] * [[రాశి (నటి)|రాశి]] * [[ఆనంది (నటి)|ఆనంది]] * [[రాగ్ మయూర్]] * [[శరణ్య ప్రదీప్]] * [[అంకిత్ కొయ్య]] * మీసాల లక్ష్మణ్ * కంచరపాలెం కిషోర్ * కుశాలిని ==సాంకేతిక నిపుణులు== * నిర్మాతలు: టీజీ విశ్వ ప్రసాద్, కృతి ప్రసాద్ * దర్శకుడు: గౌరీ నాయుడు జమ్ము * సినిమాటోగ్రఫీ: జె. ఆదిత్య * నేపథ్య సంగీతం: చరణ్ అర్జున్ == సినిమా విశేషాలు == 90ల కాలంలో దాదాపు 15 ఏళ్లలో ఏకంగా 10 వేలకు పైగా ప్రోగ్రామ్స్ చేసి గుర్తింపు తెచ్చుకున్న [[గరివిడి లక్ష్మి]] అనే ఆమె జీవితం ఆధారంగా ఈ సినిమా తీసినట్లు చిత్రబృందం చెప్పింది.<ref>{{Cite web|title=నిజజీవిత కథ.. 'గరివిడి లక్ష‍్మి' గ్లింప్స్ రిలీజ్ {{!}} Garividi Lakshmi Movie Glimpse {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/garividi-lakshmi-movie-glimpse-2511146|access-date=2026-01-08|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref> ఈ చిత్రం నుంచి 'నల్లజీలకర్ర మొగ్గ' అని సాగే ఓ పాటని రిలీజ్ చేయగా మంచి రెస్పాన్స్ వచ్చింది. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title |tt37645628}} [[వర్గం:2025 తెలుగు సినిమాలు]] p1w85hja4czgzwbp0zi84blgfijsupw 4 475072 4983555 4982773 2026-10-18T11:13:01Z Vjsuseela 35888 /* మూడవ విడత శిక్షణ తరగతులు */ 4983555 wikitext text/x-wiki {{శిక్షణ తరగతులు/1}} తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూపు నిర్వహిస్తున్న వికీపీడియా:తెవికీ బడి/శిక్షణా కార్యక్రమాల మూడవ ఆవృతానికి (2026)స్వాగతం. ==లక్ష్యం== వికీపీడియా దాని సోదర ప్రాజెక్టుల గురించి అవగాహన పెంపొందించడం, అనువాద యంత్రం ద్వారా, నేరుగా వ్యాసాలు రాయడం, సవరించడం, వర్గీకరణ, [[వికీపీడియా:శైలి/భాష |వికీపీడియా శైలి/భాష]] గురించి తెలుసుకోవటం, ఇంకా మీడియా ఫైళ్ళను అప్‌లోడ్ చేయడం వంటి ప్రాథమిక నైపుణ్యాలపై కొత్త వికీపీడియన్లను అవగాహన కల్పించి వారిని మంచి వికీపీడియన్లుగా తయారు చేయడం. ==నేపథ్యం== హైదరాబాద్, విజయవాడ, విశాఖపట్టణం పుస్తక ప్రదర్శన 2025-26 లలో తెవికీ ప్రచారంలో భాగంగా తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్ ఏర్పాటు చేసి సందర్శకులకు తెలుగు వికీపీడియా ఇంకా సోదర ప్రాజెక్టుల గురించిన ప్రాధమిక అవగాహన ఇచ్చి తరువాత రాయడంలో శిక్షణయందు ఆసక్తి చూపించిన వారి పేర్లు, మొబైల్ నెంబర్లు వంటి వివరాలను నమోదు చేయించి ఏర్పాటు చేస్తున్న ఆన్లైన్ శిక్షణ తరగతులు. * ఆఫ్ లైన్ ఔట్రీచ్ కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్న వారికీ శిక్షణ * ఎడిటథాన్ల నిర్వహణలో భాగంగా అవగాహన, శిక్షణ తరగతులు ==మొదటి విడత శిక్షణ తరగతులు== '''కార్యక్రమ వివరాలు:''' * తేదీలు: సోమవారం జనవరి 19 నుండి 25 ఆదివారం వరకూ (వరుసగా 7 రోజులు) * సమయం: ప్రతిరోజూ సాయంత్రం 7:00 నుండి 8:00 వరకు * వేదిక: గూగుల్ మీట్ (ఆన్‌లైన్) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/cre-sfjo-rqv '''7 రోజుల శిక్షణ ప్రణాళిక:''' * '''రోజు 1''': (19.01.2026) వికీపీడియా పరిచయం,వికీపీడియా ఐదు స్తంభాలు ఖాతా సృష్టి, మొబైల్ లో వికీపీడియా, మొదటి పేజీ, చర్చ వేదికలు : శిక్షణ: వి.జె.సుశీల * '''రోజు 2:''' (20.01.2026) స్వాగతం పేజీ సహాయం వాడుకరిపేజీ, ప్రయోగశాల, మొబైల్ లో ప్రాథమిక సవరణలు : శిక్షణ: కృపాల్ కశ్యప్ * '''రోజు 3:''' (21.01.2026) విజుయల్ ఎడిటర్, మూలాలు & లింకులు చేర్చడం : శిక్షణ: సాయి ఫణీన్ద్ర * '''రోజు 4:''' (22.01.2026) వ్యాస నిర్మాణం, ఇన్ఫోబాక్స్, వర్గాలు & ఇతర వ్యాసాల సవరణ : శిక్షణ: యర్రా రామారావు * '''రోజు 5:''' (23.01.2026) అనువాద పరికరం & వికీడేటా లింకులు : శిక్షణ: యర్రా రామారావు * '''రోజు 6:'''(24.01.2026) వికీమీడియా కామన్స్ (చిత్రాలు), కాపీరైట్ నియమాలు & వినియోగం : శిక్షణ: కృపాల్ కశ్యప్ * '''రోజు 7:''' (25.01.2026) అభ్యాసం సమీక్ష, తదుపరి ప్రణాళిక & తెలుగు వికీమీడియా సోదర ప్రాజెక్టుల అవలోకనం ==రెండవ విడత శిక్షణ తరగతులు== ===3వ ఎడిటతాన్=== * తేదీ: ఫిబ్రవరి 28, 2026 * సమయం: సాయంత్రం 7:00 నుండి 8:00 వరకు * సందర్భం: 3వ ఎడిటతాన్ * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/cre-sfjo-rqv ===4వ ఎడిటతాన్=== * తేదీ: మే 2, 2026 * సమయం: సాయంత్రం 7:00 నుండి 8:00 వరకు * సందర్భం: 4వ ఎడిటతాన్ * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/cre-sfjo-rqv ===OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language Track) === '''1st Meeting''' * తేదీ: మే 18, 2026 * సమయం: 4:00 నుండి 5:00 pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/cre-sfjo-rqv * 15 Interns participated '''2nd Meeting''' * తేదీ: మే 22, 2026 * సమయం: 4:00 నుండి 5:30 pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 * 13 Interns participated '''3rd Meeting''' * తేదీ: మే 25, 2026 * సమయం: 4:00 నుండి 5:30 pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''4th Meeting''' * తేదీ: మే 28, 2026 * సమయం: 4:00 నుండి 5:30 pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''5th Meeting''' * తేదీ: మే 30, 2026 * సమయం: 4:00 నుండి 5:45 pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''6th Meeting''' * తేదీ: జూన్ 2, 2026 * సమయం: 3:30 నుండి 5:00pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''7th Meeting''' * తేదీ: జూన్ 10, 2026 * సమయం: 4:30 నుండి 6:00pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''8th Meeting''' * తేదీ: జూన్ 12, 2026 * సమయం: 4:30 నుండి 6:00pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''9th Meeting'''* తేదీ: జూన్ 15, 2026 * సమయం: 4:30 నుండి 6:00pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''10th Meeting'''* తేదీ: జూలై 3, 2026 * సమయం: 7 నుండి 8:00pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) - Roundup meet with Wikisource community * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 ===సమావేశం ముఖ్య సూచనలు=== * ఈ మీటింగ్ లింక్ ముందుగా నమోదు చేసుకున్నవారికే; దయచేసి ఇతరులతో పంచుకోకండి. * సమయపాలన: 7:00 PMకి సమయానికి చేరండి; వీలైతే 10 నిమిషాల ముందు రిమైండర్ ( మొబైల్ లో అలారం) పెట్టుకోండి. * రికార్డింగ్: సెషన్లు రికార్డ్ అవుతాయి; ఇవి కేవలం అంతర్గత రివ్యూ కోసం మాత్రమే. * పరికరాలు: మెరుగైన అనుభవం కోసం ల్యాప్టాప్/కంప్యూటర్ ఉపయోగించడం మంచిది. మొబైల్ లో కూడా నేర్చుకోవచ్చు. * మైక్ మ్యూట్: మాట్లాడనప్పుడు మీ మైక్‌ను మ్యూట్‌లో ఉంచండి. వీడియో అవసరం లేదు. * Raise Hand: మాట్లాడాలంటే Raise Hand బటన్ ఉపయోగించండి. '''సహాయం (ఆంగ్లం లింక్)''': https://en.wikipedia.org/wiki/Help:Introductionth ==మూడవ విడత శిక్షణ తరగతులు== *1. '''వికీపీడియా: మొదటి పేజీ నిర్వహణ''' :: తేదీ 27.09.2026 సమయం:2.30 - 4.00 pm :: శిక్షణ: [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారు :: లింక్: https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224 :: పాల్గొన్నవారు: కశ్యప్, సుశీల, రవిచంద్ర, ప్రణయ్, రమేష్, కావలి చంద్రకాంత్, పరాల నాగరాజు, ప్రభాకర్ గౌడ్, యర్రా రామారావు, చదువరి, రాజశేఖర్, శ్రీనివాస్ (srinivasrjy), ఎన్.రమేష్ :: చర్చ: మొదటి పేజీలో ఈవారం వ్యాసాలు, ఈ వారం బొమ్మ; చరిత్రలో ఈరోజు; మీకు తెలుసా? అంశాల నిర్వహణ గురించి వివరించారు. ::: వీడియో లింక్: https://w.wiki/X6pB *2. '''తెలుగు వికీపీడియా: సందేహాలు, చర్చలు''' :: తేదీ 04.10.2026 సమయం:2.30 - 4.00 pm :: శిక్షణ: [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారు :: లింక్: https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224 :: పాల్గొన్నవారు: సుశీల, ప్రణయ్, యర్రా రామారావు, రాజశేఖర్, కళాసాగర్, ప్రసాద్ పామిశెట్టి :: చర్చలు: ::: 1) ప్రసాద్ పామిశెట్టి గారు కామన్స్ లో వీడియోల అప్లోడ్ సమస్య గురించి. 2) కళాసాగర్ గారు ఆంగ్ల వికీపీడియా నుండి తెలుగు అనువాద వ్యాసాలలో కొన్ని బొమ్మలు రాకపోవడం గురించి అడిగారు. ::: 2) యర్రా రామారావు గారు 🚀 CS1 Language Fixer అనే ఉపకరణం గురించి స్క్రీన్ ప్రదర్శన పూర్వకంగా వివరించారు. ఇది [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] ఈ వర్గంలో చేరిన భాషా కోడ్స్ తప్పు ఉన్న వ్యాసాలను స్యయంచాలకంగా సవరిస్తుంది. ఈ టూల్ బాగా పనిచేస్తుంది. వివరణ కు [https://w.wiki/X6Zr ఇక్కడ] చూడండి. *3.'''తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహణ అంశాలు''' :: తేదీ 11.10.2026 సమయం: 2.30 pm :: శిక్షణ: యర్రా రామారావు గారు :: లింకు: https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224 :: పాల్గొన్నవారు: సుశీల, ప్రణయ్, యర్రా రామారావు, రాజశేఖర్, srinivasrjy, కశ్యప్, ఎన్.రమేష్, భార్గవరామ్, చదువరి, ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల, వినయ్ కుమార్ బత్తిని. :: చర్చలు: ట్విన్కిల్ అంశాలు, వాడుకరి పేజీ, ISO గుర్తింపు లేని భాషల లోపాలు తొలగించే గాడ్జెట్, catsync అనే గాడ్జెట్ గురించి వివరణ చర్చ జరిగింది. *4.'''తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహణ అంశాలు-ట్వింకిల్ ''' :: తేదీ 18.10.2026 సమయం: 2.30 pm :: శిక్షణ: చదువరి గారు :: లింకు: https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224 :: పాల్గొన్నవారు: సుశీల, ప్రణయ్, యర్రా రామారావు, srinivasrjy, కశ్యప్, చదువరి, ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల, గుంటుపల్లి రామేశ్వరం,కశ్యప్, జనార్దన్ కొప్పర్థి, భార్గవ రామ్. :: చర్చలు: ట్విన్కిల్ అంశాలు: ప్రధానంగా నిర్వాహకులకు, వాడుకరులకు ఉండే ఎంపికలు, వాడుకరి పేజీ, వ్యాసం పేజీ, చర్చా పేజీ, దస్తంపేజీ కి ఉండే వివిధ ఎంపికలు వివరించారు. వాడుకరి హోమ్ పేజీ, యూజర్ స్క్రిప్ట్ గురించి చర్చ జరిగింది. avikdx772i889wsdfilh2yrubplc5sx 0 475878 4983515 4942873 2026-10-18T07:30:01Z InternetArchiveBot 88395 8 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983515 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|భారత మలేషియా|భారతదేశం|మలేషియా|filetype=svg|mission1=కౌలాలంపూర్‌లో భారత హైకమిషన్|mission2=న్యూఢిల్లీలో మలేషియా హైకమిషన్|envoytitle1=మలేషియాలో భారత హై కమిషనరు|envoytitle2=భారత్‌లో మలేషియా హై కమిషనరు|envoy1=మృదుల్ కుమార్|envoy2=హిదాయత్ అబ్దుల్ హమీద్}}'''భారతదేశం-మలేషియా సంబంధాలు''', భారతదేశం, మలేషియాల మధ్య ద్వైపాక్షిక విదేశీ సంబంధాలు. భారతదేశానికి మలేషియా రాజధాని [[కౌలాలంపూర్|కౌలాలంపూర్‌లో]] హైకమిషన్‌ ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Home|url=http://www.indianhighcommission.com.my/|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310044011/http://www.indianhighcommission.com.my/|archive-date=10 మార్చి 2017|url-status=dead}}</ref> మలేషియాకు [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] హైకమిషన్‌ ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Official Website of High Commission of Malaysia, New Delhi|url=http://www.kln.gov.my/web/ind_new-delhi/|access-date=3 March 2017|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|archive-date=3 మార్చి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201723/http://www.kln.gov.my/web/ind_new-delhi/|url-status=dead}}</ref> [[చెన్నై]], [[ముంబై|ముంబైలలో]] కాన్సులేట్ జనరల్‌ ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Official Website of Consulate General of Malaysia, Chennai|url=http://www.kln.gov.my/web/ind_chennai/|access-date=3 March 2017|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|archive-date=3 మార్చి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201756/http://www.kln.gov.my/web/ind_chennai/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Official Website of Consulate General of Malaysia, Mumbai|url=http://www.kln.gov.my/web/ind_mumbai/|access-date=3 March 2017|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|archive-date=3 మార్చి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201937/http://www.kln.gov.my/web/ind_mumbai/|url-status=dead}}</ref> రెండు దేశాలు కామన్వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్, <ref>{{Cite web|title=Commonwealth Secretariat - Member States|url=http://www.thecommonwealth.org/Internal/142227/members/|access-date=3 September 2011|publisher=Commonwealth of Nations}}</ref> ఆసియా సహకార సంభాషణ, G15 లలో పూర్తి సభ్యదేశాలు. భారత మలేషియాలకు ప్రాచీన కాలం నుండీ సాంస్కృతిక, చారిత్రక సంబంధాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Culture|url=http://www.indianhighcommission.com.my/cult_hfj.php|access-date=3 September 2011|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia|archive-url=https://web.archive.org/web/20110802154007/http://www.indianhighcommission.com.my/cult_hfj.php|archive-date=2 ఆగస్టు 2011|url-status=dead}}</ref> మలేషియాలో భారతీయ వలసదారులు పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నందున రెండు దేశాలకు చక్కటి స్నేహపూర్వక సంబంధాలున్నాయి. మలేషియా నాల్గవ ప్రధాని, అత్యంత ఎక్కువ కాలం పనిచేసిన ప్రధానీ అయిన మహాతిర్ మొహమ్మద్ కు భారతీయ మూలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QK1gCwAAQBAJ&pg=PA24|title=Yearning to Belong: Malaysia's Indian Muslims, Chitties, Portuguese Eurasians, Peranakan Chinese and Baweanese|last=Patrick Pillai|date=14 October 2015|publisher=ISEAS-Yusof Ishak Institute|isbn=978-981-4519-67-0|pages=24–}}</ref> వాణిజ్య రంగంలో రెండు దేశాల ద్వైపాక్షిక వాణిజ్య పరిమాణం $10.5 బిలియన్లు. 2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఇది $20.01 బిలియన్లకు చేరుకుంటుందని భావించారు. === ప్రాచీన సంబంధాలు === === ఆధునిక చరిత్ర === మలయా సమాఖ్య స్వాతంత్ర్యం తర్వాత, 1957లో రెండు ఆధునిక రాష్ట్రాల మధ్య అధికారిక దౌత్య సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి. అప్పటి నుండి, రెండు దేశాల నాయకులు ఒకరినొకరు అనేకసార్లు సందర్శించారు.<ref name="relations" /> [[దస్త్రం:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_meeting_the_Prime_Minister_of_Malaysia,_Dr._Mahathir_Bin_Mohamad,_in_Kuala_Lumpur,_Malaysia_on_May_31,_2018.JPG|thumb|[[కౌలాలంపూర్|కౌలాలంపూర్‌లో]] [[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|భారత ప్రధాన మంత్రి]] [[నరేంద్ర మోదీ]], మలేషియా ప్రధాన మంత్రి మహాతిర్ మొహమ్మద్, 2018 మే 31.]] 2020లో, [[ఆర్టికల్ 370|కాశ్మీర్ ప్రత్యేక హోదా]] రద్దును, [[భారత పౌరసత్వ సవరణ చట్టం|పౌరసత్వ సవరణ చట్టాన్ని]] ఆమోదించడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ మలేషియా ప్రధాన మంత్రి మహాతిర్ మొహమ్మద్ చేసిన వ్యాఖ్యల తర్వాత భారతదేశం, మలేషియా నుండి [[పామాయిల్]] దిగుమతులపై ఆంక్షలు విధించింది. <ref>{{Cite web|title=Home|url=http://www.indianhighcommission.com.my/|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310044011/http://www.indianhighcommission.com.my/|archive-date=10 మార్చి 2017|url-status=dead}}</ref> కానీ మార్చి చివరిలో మలేషియా ప్రధాన మంత్రి పదవి నుండి మహతిర్ మొహమ్మద్‌ను తొలగించాక, అధికారంలోకి వచ్చిన ముహిద్దీన్ యాసిన్, 1,00,000 టన్నుల బియ్యాన్ని దిగుమతి చేసుకోవడానికి భారతదేశంతో రికార్డు ఒప్పందంపై సంతకం చేయడంతో సంబంధాల్లో కొత్త సయోధ్యకు అవకాశం ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|title=Official Website of High Commission of Malaysia, New Delhi|url=http://www.kln.gov.my/web/ind_new-delhi/|access-date=3 March 2017|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|archive-date=3 మార్చి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201723/http://www.kln.gov.my/web/ind_new-delhi/|url-status=dead}}</ref> దీనికి ప్రతిస్పందనగా భారత ప్రభుత్వం, మలేషియా పామాయిల్ దిగుమతులపై విధించిన వాణిజ్య నిషేధాలను ఎత్తివేసింది. తద్వారా దిగుమతి పరిమాణాన్ని నెలకు 5,00,000 టన్నులకు పెంచింది.<ref>{{Cite web|title=Official Website of Consulate General of Malaysia, Chennai|url=http://www.kln.gov.my/web/ind_chennai/|access-date=3 March 2017|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|archive-date=3 మార్చి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201756/http://www.kln.gov.my/web/ind_chennai/|url-status=dead}}</ref> 2024 ఆగస్టులో, మలేషియా ప్రధాన మంత్రి అన్వర్ ఇబ్రహీం భారతదేశ పర్యటన సందర్భంగా భారతదేశం, మలేషియా తమ ద్వైపాక్షిక సంబంధాన్ని సమగ్ర వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంగా పెంచుకున్నాయి, 2022 నవంబరులో పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించిన తర్వాత, ఆయన భారతదేశానికి చేసిన మొదటి పర్యటన. డిజిటల్ టెక్నాలజీ, కార్మికుల సంక్షేమం, ఆర్థిక సేవలకు సంబంధించి రెండు దేశాలు బహుళ అవగాహన ఒప్పందాలపై సంతకం చేశాయి. BRICSలో చేరడానికి మలేషియా బిడ్‌కు భారతదేశం మద్దతు తెలిపింది. భారతదేశంలో బియ్యం ఎగుమతిపై నిషేధం ఉన్నప్పటికీ, మలేషియాకు 2,00,000 మెట్రిక్ టన్నుల నాన్-బాస్మతి బియ్యాన్ని ఎగుమతి చేయడానికి అంగీకరించింది.<ref>{{Cite web|title=Home|url=http://www.indianhighcommission.com.my/|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310044011/http://www.indianhighcommission.com.my/|archive-date=10 మార్చి 2017|url-status=dead}}</ref> . == ఆర్థిక సంబంధాలు == 2000 నుండి 2013 వరకు, మలేషియా భారతదేశంలో 19వ అతిపెద్ద పెట్టుబడిదారుగా ఉంది. దీని విలువ US$618.37 మిలియన్లు. US$6 బిలియన్లకు పైగా మలేషియా పెట్టుబడులు టెలికమ్యూనికేషన్స్, హెల్త్‌కేర్, బ్యాంకింగ్, నిర్మాణ ప్రాజెక్టుల రూపంలో కూడా వచ్చాయి. <ref name="relations">{{Cite web|title=Bilateral Relations|url=http://www.indianhighcommission.com.my/Bilateral.html|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104191117/http://indianhighcommission.com.my/Bilateral.html|archive-date=4 జనవరి 2017|url-status=dead}}</ref> రెండు దేశాల మధ్య వాణిజ్యం 1992లో కేవలం US$0.6 బిలియన్ల నుండి 2012లో US$13.32 బిలియన్లకు పెరిగింది. దానితో పాటు, భారతీయ పారిశ్రామిక, IT, ఆరోగ్య సంరక్షణ కంపెనీలు కూడా మలేషియాలో పెట్టుబడులు పెట్టాయి, దాదాపు 1,50,000 మంది భారతీయులు (10,000 మంది భారతీయ ప్రవాసులతో సహా) నైపుణ్యం కలిగిన, సెమీ-స్కిల్డ్ కార్మికులు మలేషియాలో IT, తయారీ, బ్యాంకింగ్ రంగాలలో పనిచేస్తున్నారు. <ref name="relations" /> మలేషియా కంపెనీలు [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|వివిధ భారతీయ రాష్ట్రాలలో]] అనేక మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులలో పాల్గొంటున్నాయి.<ref name="expand">{{Cite web|last=Elizabeth Roche|date=1 April 2017|title=India, Malaysia vow to strengthen economic ties|url=http://www.livemint.com/Politics/4tEemcpjLUDkmju7n35HYJ/India-Malaysia-vow-to-strengthen-economic-ties.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402042041/http://www.livemint.com/Politics/4tEemcpjLUDkmju7n35HYJ/India-Malaysia-vow-to-strengthen-economic-ties.html|archive-date=2 April 2017|access-date=2 April 2017|publisher=Live Mint}}</ref> 2017లో, భారతదేశం, మలేషియా 31 వ్యాపార అవగాహన ఒప్పందాల (MoU) మార్పిడితో U$36 బిలియన్ల విలువైన కొత్త వ్యాపార ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. ఇది రెండు దేశాల మధ్య ఆర్థిక సంబంధాల చరిత్రలో అతిపెద్దది. <ref>{{Cite web|title=Home|url=http://www.indianhighcommission.com.my/|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310044011/http://www.indianhighcommission.com.my/|archive-date=10 మార్చి 2017|url-status=dead}}</ref> మలేషియా ఇండియా వ్యాపార మండలి కూడా ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Official Website of High Commission of Malaysia, New Delhi|url=http://www.kln.gov.my/web/ind_new-delhi/|access-date=3 March 2017|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|archive-date=3 మార్చి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201723/http://www.kln.gov.my/web/ind_new-delhi/|url-status=dead}}</ref> == విద్యా సంబంధాలు == 1960లు, 1970ల మధ్య, దాదాపు 30,000 మంది మలేషియా విద్యార్థులు భారతీయ విద్యాసంస్థలలో - ఎక్కువగా వైద్య రంగంలో - చదువుకున్నారు. నేడు మలేషియాలోని 30% కంటే ఎక్కువ మంది వైద్యులు భారతదేశంలో చదువుకున్నవారే. <ref name="education">{{Cite web|title=Cooperation in the Field of Education|url=http://www.indianhighcommission.com.my/education_cooperation.html|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201727/http://www.indianhighcommission.com.my/education_cooperation.html|archive-date=3 మార్చి 2017|url-status=dead}}</ref> భారత ప్రభుత్వం మలేషియా విద్యార్థులకు స్కాలర్‌షిప్‌ను కూడా అందిస్తుంది. చాలా మంది మలేషియా వైద్య విద్యార్థులు భారతదేశంలో విద్యను కొనసాగించాల్సిన అవసరం ఉన్నందున, మణిపాల్ గ్లోబల్ ఎడ్యుకేషన్ గ్రూప్ మలేషియాలో తమ క్యాంపస్‌లను ఏర్పాటు చేయడానికి అంగీకరించింది.<ref name="education" /> == భద్రతా సంబంధాలు == మలేషియా ఏర్పడటానికి ముందు నుండి, దేశ భద్రతా దళాల సభ్యులలో చాలామంది భారతదేశంలో శిక్షణ పొందారు.<ref>{{Cite web|title=Home|url=http://www.indianhighcommission.com.my/|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310044011/http://www.indianhighcommission.com.my/|archive-date=10 మార్చి 2017|url-status=dead}}</ref> పెరుగుతున్న చైనా ప్రభావాన్ని ఎదుర్కోవడానికి, మలేషియాతో సైనిక, భద్రతా సహకారాన్ని పెంచుకోవడం పట్ల భారతదేశం ఆసక్తిని వ్యక్తం చేసింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారత ఇండోనేషియా సంబంధాలు]] * [[భారత ఇరాన్ సంబంధాలు]] * [[భారత టర్కీ సంబంధాలు]] == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:భారతదేశ విదేశీ సంబంధాలు]] [[వర్గం:మలేషియా]] 5ftzkie288xyriclvheo7k6h2in4tdu 0 476643 4983313 4840259 2026-10-17T14:42:28Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983313 wikitext text/x-wiki {{Hinduism}}[[File:Nandalal Temple Bishnupur.JPG|thumb|right|బిష్ణుపూర్ - నందలాల్-ఆలయం (17. जिष्ट) సెల్లా (గర్భగృహం) పై గోపురం (రత్నం), నాలుగు వైపులా మూడు భాగస్వామ్య పోర్టల్స్ ఉన్నాయి; బయటి గోడలు అలంకారిక, అలంకారమైన టెర్రకోట రిలీఫ్ ప్యానెల్స్‌తో అలంకరించబడి ఉంటాయి. కొద్దిగా వంగిన పైకప్పు మూలలు క్రిందికి వాలుగా ఉంటాయి.]] పశ్చిమ బెంగాల్ లేదా బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు భారతదేశంలోని హిందూ దేవాలయం ప్రత్యేక రూపం. ఇవి ఎక్కువగా 17 నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు ఉన్నాయి, ప్రస్తుత భారత రాష్ట్రమైన పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఉన్నాయి. కొన్ని-కానీ తరచుగా శిథిలమైన-భవనాలు నేటి [[బంగ్లాదేశ్]] భూభాగంలో కూడా ఉన్నాయి.<ref name="bangla">{{Cite web|title=Visual art and architecture in Bangladesh|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/51736/Bangladesh/277578/Visual-art-and-architecture|access-date=6 September 2009|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని ప్రధాన హిందూ దేవాలయాలు [[కూచ్ బెహార్|మదన్ మోహన్ ఆలయం]], జల్పేష్ ఆలయం, తారాపీఠ ఆలయం, [[కిరీటేశ్వరి ఆలయం|కిరితేశ్వరి ఆలయం]], బిష్ణుపూర్ టెర్రకోట దేవాలయాలు, మాయాపూర్ చంద్రోదయ మందిర్, నబ కైలాష్ మందిర్, ఠాకూర్బారి మతువా ధామ్, తారకేశ్వర్ ఆలయం, హంగ్సేశ్వరి ఆలయం, బర్గభీమా ఆలయం, బేలూర్ మఠం, కాళిఘాట్ ఆలయం, దక్షిణేశ్వర్ కాళి ఆలయం. ==పదార్థాలు== గంగా/[[హుగ్లీ నది|హూగ్లీ]], [[బ్రహ్మపుత్రా నది|బ్రహ్మపుత్ర]] సారవంతమైన ఒండ్రు మైదానం [[బెంగాల్]] చాలా భాగాలలో ఉంది, అలాగే అనేక ఉపనదులు ఉన్నాయి, వీటిలో అతిపెద్దది మేఘనా. సహజ రాతి నిక్షేపాలు దాదాపుగా తెలియవు, అందువల్ల 20వ శతాబ్దం వరకు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివాస గృహాలు ఉండేవి. శతాబ్దం దాదాపు ప్రత్యేకంగా-కొన్నిసార్లు మట్టి-ప్లాస్టర్ చేసిన శాఖలు, లేదా (చాలా అరుదుగా గాలి-ఎండిన బంకమట్టి ఇటుకలు, పైకప్పులు గడ్డి లేదా రెల్లతో తయారు చేయబడ్డాయి. చిన్న వయస్సులోనే, బంగాళాఖాతం కూడా బంకమట్టిని కాల్చడాన్ని అర్థం చేసుకుంది, తద్వారా 5వ/6వ శతాబ్దపు ఆలయ భవనాలు (లేదా కఠినమైన తేదీ గల డ్యూల్ దేవాలయాలు) ఇటుకలతో నిర్మించబడ్డాయి. 17వ శతాబ్దం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు ఉన్న దేవాలయాలలో, అలంకారమైన [[టెర్రకోట]] ఉపశమన పలకలను క్రమం తప్పకుండా ఉపయోగించేవారు. ఈ కాలంలో చాలా వరకు నగర గృహాలు ఇటుకలతో నిర్మించబడ్డాయి, తరువాత వాటిని పూయించారు.<ref name="banglapedia">{{Cite web|title=Architecture|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Architecture|access-date=6 September 2009|publisher=Banglapedia|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116231638/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Architecture|archive-date=16 నవంబరు 2020|url-status=dead}}</ref>[[File:Antpur ChandiMandap.jpg|thumb|right|గడ్డి పైకప్పు కలిగిన అంత్పూర్-గ్రామీణ ఆలయం (మందిరం)]] ==పవిత్రీకరణ== ప్రారంభ బౌద్ధ, జైన జాడలు బెంగాల్లో కూడా కనిపించినప్పటికీ, చాలా దేవాలయాలు హిందూ దేవతలైన శివుడు, [[విష్ణువు|విష్ణు]] , [[కాళికాదేవి|కాళి]] లేదా స్థానికంగా ప్రాంతీయంగా గౌరవించబడే అంశాలకు అంకితం చేయబడ్డాయి, అందుకే అనేక దేవాలయాలకు వేర్వేరు పేర్లు ఉన్నాయి. [[శ్రీ కృష్ణుడు|కృష్ణుడు,]] అతని ప్రియమైన [[రాధ]] కూడా బెంగాల్ లో విస్తృత ప్రజాదరణ పొందారు. ==చరిత్ర== గుప్త దేవాలయాలు అని పిలవబడే సమూహానికి చెందిన బెంగాల్లోని అత్యంత పురాతన ఆలయం ఇటుకల ఆలయం (బల్గ్రామ్ మందిర్) ([[బంగ్లాదేశ్]] దినాజ్పూర్ జిల్లా), ఇది [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] శాఖకు ఆపాదించబడుతుంది-కాని శిధిలాల అవశేషాలు మాత్రమే సంరక్షించబడ్డాయి. అదే సమయంలో, రెండు-ఎక్కువగా నాశనం చేయబడ్డాయి-మహాస్తాన్ గోకుల్ (బొగ్రా జిల్లా, [[బంగ్లాదేశ్]]) దేవాలయాలు, ఇవి కనుగొనబడిన బొమ్మల అవశేషాల కారణంగా బౌద్ధమతానికి ఆపాదించబడ్డాయి. రెండు దేవాలయాలు సమానంగా ''మందిరం'' సెల్లా ([[గర్భగుడి|గర్భగృహ]]) తో చదరపు అంతస్తు ప్రణాళికను కలిగి ఉన్నాయి, ఇది ఒక నిద్రాణమైన నిద్రాణమైన గతంలో కప్పబడిన హ్యాండ్లింగ్ ([[Pradakshina|ప్రదక్షిణపథ]]) తో చుట్టబడి ఉంది. బహుశా 9వ శతాబ్దం నుండి 11వ శతాబ్దం వరకు, కానీ బహుశా చాలా కాలం తరువాత, పశ్చిమ బెంగాల్కు దక్షిణాన అనేక ఆలయ భవనాలు నిర్మించబడ్డాయి. హిందూ మతాన్ని 'అన్యమతం' , 'విగ్రహారాధన' గా భావించే ఉత్తర భారతదేశంలో [[ఇస్లాం మతం|ఇస్లాం]] వచ్చిన తరువాత, అనేక పాత దేవాలయాలు నాశనం చేయబడ్డాయి కొత్త భవనాలు నిర్మించబడలేదు.<ref name="Michell, 156">Michell, 156</ref> అయితే 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మొఘల్ పాలకుడు [[జహాంగీర్|జహంగీర్]] వైఖరి, [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] రాజకీయ, సైనిక బలహీనతలు, [[లాహోర్]], [[ఆగ్రా]] లేదా [[ఔరంగాబాద్ (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]] కోర్టులకు చాలా దూరం, దోపిడీకి గురయ్యాయి-హిందూ ఆలయంలో ప్రాతినిధ్యం వహించే దేవాలయాల నిర్మాణంతో బలోపేతం చేయబడ్డాయి, ఇది పూర్తిగా ప్రత్యేకమైన నిర్మాణ రకం. ఇక్కడ, మల్ల రాజవంశం పురాతన రాజధాని బిష్ణుపూర్లోని దేవాలయాలు, అలాగే అంత్పూర్, కల్నా ఆలయ జిల్లాలు ముందంజలో పేర్కొనబడతాయి, కానీ బంగ్లాదేశ్లోని [[పుఠియా ఆలయం|పుథియా ఆలయ సముదాయం]] కూడా ప్రత్యేక ప్రస్తావనకు అర్హమైనది.<ref name="banglapedia" /> ==నిర్మాణం== 16వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రారంభ దేవాలయాలు అరుదుగా సంరక్షించబడ్డాయి-అవి చదరపు లేఅవుట్తో సెల్లా ([[గర్భగుడి]]) మాత్రమే కలిగి ఉన్నాయి (పూథియా టెంపుల్ కాంప్లెక్స్ చూడండి). బెంగాల్ రకం తరువాతి దేవాలయాల లక్షణాలలో చదరపు అంతస్తు ప్రణాళిక నిర్వహణ-కానీ ఇప్పుడు బలమైన అంతర్గత బాహ్య నిర్మాణంతో-, వాటి వేలాడే మూలలతో వంపు పైకప్పు పైకప్పులు (బెంగాల్ పైకప్పులు) ఉన్నాయి. అన్ని దేవాలయాలు ఇప్పుడు రెండు నుండి దాదాపు ఐదు మీటర్ల ఎత్తైన వేదికలపై నిలబడి ఉన్నాయి (''జగతీలు''), ఇవి నిర్మాణం నుండి వర్షపునీటిని పొందుతాయి, అదే సమయంలో ఇతర భవనాలపై ప్రతీకాత్మకంగా వాస్తవంగా పెంచుతాయి. విజయవంతమైన వంపు పథకం ఆధారంగా రూపొందించిన నాలుగు (ఎక్కువగా మూడు-మార్గం ద్వారాలు) ద్వారాల వెనుక, చదరపు సెల్లా (''గర్భగృహ'') కూడా ఉంది, దీని చుట్టూ ఆలయ భవనంలో పూర్తిగా విలీనం చేయబడిన (''ప్రదక్షిణపథ'') ద్వారం ఉంది. పైకప్పును సాధారణంగా ఒకటి (''ఏక్-రత్న'') లేదా ఐదు (''పంచరత్న'') సాధారణంగా తంబౌర్ లాంటి టవర్లతో ఎత్తుతారు, ఇవి టవర్ లాంటి నిర్మాణాల (నాగర శైలిలోని ఉత్తర భారత దేవాలయాల ''శిఖరాలు'') నుండి వాటి ఆకారంలో గణనీయంగా భిన్నంగా ఉంటాయి. 17 నుంచి... 19 వరకు. 19వ శతాబ్దంలో, తొమ్మిది నుండి పదమూడు గోపురాల ఆలయ భవనాలు నిర్మించబడ్డాయి, కానీ కొన్ని చదునైన పైకప్పులతో కూడా నిర్మించబడ్డాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, 1600 లో నిర్మించిన బిష్ణుపూర్ గోపురాలు లేని రాస్మంచ ఆలయం చాలా అసాధారణమైన నిర్మాణాన్ని అందిస్తుంది సాధారణ బెంగాల్ ఆలయానికి నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ ఆక్రమించిన భారీ చదరపు నిర్మాణం, పిరమిడ్ లాంటి నిర్మాణంతో అతిగా అంచనా వేయబడింది. మరోవైపు, ప్రతి వైపు పది ఆర్కేడ్లతో తెరిచిన బాహ్య పైకప్పులో బెంగాల్ రకం అనేక చిన్న, పేర్చబడిన పైకప్పులు ఉన్నాయి. బెంగాలు దేవాలయాలలో మండపాలు, జాలీలు లేదా బాల్కనీలు పూర్తిగా లేకపోవడం కూడా ఉంటుంది. అమలాకాలు, ''కలశాలు'' వంటి ఆభరణాలు కూడా చాలా అరుదు. ''టోరానాలు'' కూడా ఉన్నాయి, అయితే ఇవి చిన్న భవనాల రూపాన్ని కలిగి ఉంటాయి.<ref name="aishee">{{Citation|last=Amit Guha|title=Classification of Terracotta Temples|url=http://www.aishee.org/essays/classification.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131235044/http://www.aishee.org/essays/classification.php|access-date=20 January 2016|archive-date=31 January 2016}}</ref>[[File:Radhamadhab Temple Arnab Dutta 2011.JPG|thumb|right|బిష్ణుపూర్ - రాధామధాబ్-ఆలయం (1739)]] [[File:Rasmancha Arnab Dutta 2011.JPG|thumb|right|బిష్ణుపూర్ - రస్మంచ-ఆలయం (1600)]] <gallery> Chota Shiva Temple, Puthia.jpg|పుతియా (బంగ్లాదేశ్) – జగన్నాథ-ఆలయం (16. ఝ.) పుతియా ( బంగ్లాదేశ్ ) – ''జగన్నాథ -ఆలయం'' <br />(16. Jh.) Shyam Ray Temple in Bishnupur.jpg|బిష్ణుపూర్ - శ్యామ్ రే-టెంపుల్ (1643) Jor Bangla Temple Arnab Dutta 2011.JPG|బిష్ణుపూర్ - జోర్-బంగ్లా-దేవాలయం (1655) Kalachand Temple (side view 2) Arnab Dutta 2011.JPG|బిష్ణుపూర్ - కాలాచంద్-ఆలయం (1656) Radhashyam Temple - Bishnupur.jpg|బిష్ణుపూర్ - లాల్జీ-ఆలయం (1658) Ananta Basudeba Temple1.JPG|బాన్స్‌బేరియా - అనంత బసుదేబా-ఆలయం (1679) Radhashyam Temple entry gate, Bishnupur.JPG|బిష్ణుపూర్ - రాధ్యశ్యామ్-ఆలయం (ఉమ్ 1758) Antpur Radhagovindjiu Temple.jpg|అంత్పూర్ – రాధాగోవింద్జియు-ఆలయం (1786) Siddheswari Kali Temple, Ambika-Kalna.jpg|[[Kalna (India)|కల్నా - సిద్ధేశ్వరి కాళి ఆలయం (18. ఝ.) Kalna Lalji Temple by Piyal Kundu.jpg|కల్న – లాల్జీ-ఆలయం (1739) Shiva temple at Puthia 01.JPG|పుతియా – శివాలయం (19. ఝ.) Hanseswari Mandir - South-west View - Bansberia Royal Estate - Hooghly - 2013-05-19 7513-7514.JPG|బాన్స్‌బేరియా – హంశేశ్వరి-ఆలయం (19. Jh.) </gallery> ==నిర్మాణ ఆభరణాలు== చాలా దేవాలయాల బయటి చర్మం పొలాలలో ఉపవిభజన చేయబడింది. ఇవి డెకోర్లోస్ లేదా వ్యక్తిగత సందర్భాల్లో, టెర్రకోట రిలీఫ్స్, ఇందులో దేవతలు. రాక్షసులు, కానీ రేఖాగణిత, కూరగాయల అలంకార మూలాంశాలు లేదా ఆస్థాన జీవితం యొక్క దృశ్యాలు, కానీ గ్రామీణ రైతు జీవితాన్ని కూడా చూడవచ్చు. శ్యామ్రాయ్ ఆలయంలో వేణువు వాయించడం నృత్యకారులు కృష్ణ దేవుడు లేదా కూర్చున్న రోయింగ్ బోట్లు నిలబడి ఉన్న సంగీతకారులతో (విష్ణుపూర్లోని [[జోర్ బంగ్లా ఆలయం]]<nowiki/>లో వీణ వాయిద్యకారులు) ఒక (రెడ్స్-′) పడవలు వర్ణించడం ముఖ్యంగా గుర్తించదగినది, ఓడ యొక్క విల్లుపై సుదూర డ్రాగన్ నోరు ఉండటం గమనించదగ్గ విషయం. <gallery> Terracotta work on Shyamrai Temple Bishnupur 8.JPG|బిష్ణుపూర్ - టెర్రకోట- శ్యామరాయ్-ఆలయంలో రిలీఫ్ ( కృష్ణుడు, రాధ ) Terracotta work on Jor Bangla temple, Bishnupur 3.JPG|బిష్ణుపూర్ - జోర్-బంగ్లా-ఆలయంలో టెర్రకోట-ఉపశమనాలు Jor Bangla Temple (Ramayana motifs) Arnab Dutta 2011.JPG|బిష్ణుపూర్ - జోర్-బంగ్లా-ఆలయంలో టెర్రకోట-ఉపశమనాలు Antpur Radhagovindjiu Temple terracotta.jpg|అంత్పూర్ - రాధాగోవింద్జియు-టెంపెల్‌లోని టెర్రకోట-ఉపశమనాలు Kalna Lalji Temple by Piyal Kundu 5.jpg|కల్నా - లాల్జీ-ఆలయంలో టెర్రకోట-మూర్తి Ramayana scene in terrakotta.JPG|జియాగంజ్ అజిమ్‌గంజ్ - గణేశ్వర్-ఆలయంలో టెర్రకోట-ఉపశమనం </gallery> ==డ్యూల్ ఆలయం== ఇటుకలతో నిర్మించిన డెయుల్ ఆలయం లేదా టవర్ టెంపుల్ స్వతంత్ర సంప్రదాయాలతో ఒక ఉప సమూహాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. ఈ సమూహం సెల్లా (''గర్భగృహ'') పైన దాదాపు నిలువు గోపురం, ఇతర భాగాలు పూర్తిగా లేకపోవడం (మండపాస) ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది. బాహ్యరేఖ అంశాలు కనీస స్థాయికి పరిమితం చేయబడ్డాయి. శిల్ప ఆభరణాలు పూర్తిగా లేవు. ఈ దేవాలయాల ఊహాత్మక తేదీలు 8వ శతాబ్దం నుండి 18వ శతాబ్దం వరకు ఉంటాయి, ఇస్లామిస్ట్ కాలం (13వ శతాబ్దం) ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతనమైనది. 16 వ శతాబ్దం వరకు. <gallery> View of stone temple, east of the village of Para, Manbhum district in 1872-73.jpg|[[పురూలియా జిల్లా]]లోని పారా రాతి ఆలయం Panchanana Temple, Barakar, Burdwan District, Bengal - 1872.jpg|బర్ధమాన్ జిల్లా బరాకర్ గ్రామ సమీపంలోని పంచనన దేవాలయం Deul (Temple of Ichai Ghosh).jpg|ఇచాయ్ ఘోష్ ఆలయం , [[బర్ధమాన్ జిల్లా]] Siddheshwara Temple at Bahulara, Bankura.jpg|సిద్ధేశ్వర ఆలయం, బహులారా, [[బంకురా జిల్లా]] Jatar Deul - WB.jpg|జాతర్ డ్యూల్ ఆలయం, [[దక్షిణ 24 పరగణాల జిల్లా]] Deul at Banda, Purulia WLM2016-0207.jpg|ఆలయం, బండా, [[పురూలియా జిల్లా]] Kalna Pratapeswar Temple by Piyal Kundu5.jpg|ప్రతాపేశ్వర్-ఆలయం, కల్నా, [[బర్ధమాన్ జిల్లా]] </gallery> ==కొత్త దేవాలయాలు== ప్రధానంగా ముస్లిం [[బంగ్లాదేశ్]] లో, హిందూ దేవాలయం లేదు, ప్రధానంగా హిందూ పశ్చిమ బెంగాల్లో ఇటీవలి కాలం నుండి అనేక దేవాలయాలను నిర్మించారు, వీటిలో ప్లాస్టర్, కలకత్తాలో పెయింట్ చేసిన పసుపు న్యూటర్మిగే దక్షిణేశ్వర్ కాళి ఆలయం, బాన్స్బెరియాలోని హంగ్సెశ్వరీ ఆలయం, కోల్కతాలోని ప్రసిద్ధ కాలిఘాట్ కాళి ఆలయం (19 వ శతాబ్దం), హౌరాలోని బేలూర్ మఠం ఆలయానికి ఆపాదించబడిన [[రామకృష్ణ పరమహంస|రామకృష్ణ]] శాఖ (1938) కలకత్తాలోని 2 రామ్మోహన్ రాయ్ రోడ్ (ప్రతిష్ఠ 1916), కలకత్తాలోని బిర్లా మందిర్ (ID2) వద్ద భాదురి మహాసయ భక్తులు ఆపాదించిన శ్రీ శ్రీ నాగేంద్ర మఠం ఆలయం. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అనేకధంగావదేశ్వర ఆలయం]] * [[కైలాసనాథర్ దేవాలయం, కాంచీపురం]] * [[కల్లేశ్వర ఆలయం, అంబాలి]] * [[కళ్యాణసుందరేశర్ దేవాలయం, నల్లూరు]] * [[కంపహేశ్వరర్ ఆలయం, తిరుబువనం]] * [[కైలాసనాథర్ ఆలయం, తింగళూరు]] * [[కర్ణాటకలోని విజయనగర కాలం నాటి దేవాలయాల జాబితా]] * [[యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని హిందూ దేవాలయాల జాబితా]] * [[బిష్ణుపూర్ దేవాలయాలు]] * [[మదన్ మోహన్ ఆలయం, బిష్ణుపూర్]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:శివాలయాలు]] ncg8i4m15j9odhh6vlu8q3iddufds2v 0 477150 4983465 4849281 2026-10-18T04:51:06Z Muralikrishna m 106628 4983465 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = శీతలాదేవి దేవాలయం | native_name = शीतला देवी मंदिर | native_name_lang = hi | image = Sheetla mandir kada kaushambi.jpg | image_upright = | alt = | Peetham = | caption = [[కౌశాంబి, ఉత్తరప్రదేశ్]]లోని శీతలాదేవి మందిరం <!-- మతం --> | religious_affiliation = [[హిందూమతం]] | deity = [[శీతలాదేవి]] | tradition = | organizational_status = | functional_status = క్రియాశీలం | governing_body = | temple_board = | festival = [[నవరాత్రి]] | festivals = | tower = | temple_tank = | temple_tree = <!-- స్థానం --> | location = కౌశాంబి, ఉత్తరప్రదేశ్ | locale = | district = కౌశాంబి | state = ఉత్తరప్రదేశ్ | province = | country = [[భారతదేశం]] | map_type = | map_size = | map_alt = | map_relief = | map_caption = | coordinates = | coordinates_footnotes = <!-- నిర్మాణశైలి --> | architecture_type = | architecture_style = | founded_by = | creator = | established = | groundbreaking = | year_completed = | date_demolished = <!-- వివరాలు --> | facade_direction = | length = | width = | height_max = | site_area = | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_footnotes = <!-- NRHP --> | nrhp = | added = | refnum = | designated = <!-- DESIGNATION1 --> | embedded = | designation1 = | designation1_type = | designation1_offname = | designation1_criteria = | designation1_date = | delisted1_date = | designation1_parent = | designation1_number = | designation1_free1value= | designation1_free2value= | designation1_free3value= <!-- వెబ్‌సైట్ --> | website = <!-- క్రింది భాగం --> | footnotes = }} '''శీతలా దేవి దేవాలయం''' అనేది తల్లి దేవత [[శీతలా దేవి]]<nowiki/>కి అంకితమైన ఒక హిందూ దేవాలయం. ఇది [[హర్యానా]] రాష్ట్రంలోని [[గుర్‌గావ్|గురుగ్రామ్]] లో ఉంది. ఇది హిందూమతంలోని [[శక్తి ఆరాధన|శాక్తం]] సంప్రదాయానికి చెందిన 51 శక్తి పీఠాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది.<ref>{{cite news |title=Kaushambi: कड़ा धाम कौशाम्बी में गिरा था मां सती का हाथ, 51 शक्तिपीठों में शामिल है मां शीतला धाम |url=https://www.abplive.com/states/up-uk/kaushambi-uttar-pradesh-news-51-shaktipeeths-include-goddess-sheetla-dham-in-kaushambi-ann-2008217 |publisher=[[ABP News]] |date=December 1, 2021 |language=hi}}</ref><ref>{{cite web |title=Places of Interest Kaushambi |url=https://kaushambi.nic.in/places-of-interest/ |website=Kaushambi.nic.in |publisher=Kaushambi District Administration}}</ref><ref name=patrika>{{cite news |last1=Tripathi |first1=Akhilesh |title=कड़ा धाम: यहां गिरा था मां सती का हाथ, शीतला माता के दर्शन को हर साल पहुंचते हैं लाखों श्रद्धालु |url=https://www.patrika.com/kaushambi-news/kada-dham-sheetla-mata-mandir-in-sirathu-kaushambi-5500052/ |publisher=[[Patrika.com]] |date=December 13, 2019 |language=hi}}</ref> ఈ ఆలయంలోని దేవతను గురుగావ్ ప్రాంతానికి కులదేవతగా కూడా భావిస్తారు.<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Prachi |title=कड़ा धाम मानिकपुर जहां स्थित है पूर्वांचल की कुलदेवी का भव्य मंदिर |url=https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/allahabad-kadadham-manikpurwhere-is-situated-the-kuldevi-of-purvanchal-3793167.html |publisher=[[News 18]] |date=October 13, 2021 |language=hi }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==పురాణగాథ== [[File:Dakshayani.jpg|thumb|right|[[సతి (హిందూ దేవత)|సతి దేవి]] శరీరాన్ని మోస్తున్న శివుడు]] శీతలా ధామ్ కడాపీఠం అనేక శతాబ్దాలుగా [[శక్తి]] ఆరాధకుల ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. [[స్కాంద పురాణం|స్కంద పురాణం]] ప్రకారం, పరమేశ్వరుడు [[శివుడు]] భార్య అయిన [[సతి (హిందూ దేవత)|సతి]] తన తండ్రి [[దక్షుడు]] చేసిన అవమానాన్ని తట్టుకోలేక [[యజ్ఞం|యజ్ఞ కుండం]]లో దూకి ప్రాణాలు విడిచింది. సతి వియోగంతో క్రోధించిన శివుడు ఆమె మృతదేహాన్ని మోస్తూ అన్ని లోకాల్లో సంచరించడం ప్రారంభించాడు. శివుని ఆగ్రహాన్ని చూసి మూడు లోకాల్లో కలకలం చెలరేగింది. దేవులు, మనుషులు, సమస్త ప్రాణులు భయపడిపోయారు. అప్పుడు శివుని ఆగ్రహాన్ని నివారించడానికి [[విష్ణువు]] తన [[సుదర్శన చక్రం]]తో సతి మృతదేహాన్ని 51 భాగాలుగా ఖండించాడు. సతి శరీర భాగాలు ఎక్కడ పడితే అక్కడ ఒక [[శక్తిపీఠాలు|శక్తిపీఠం]] ఏర్పడిందని విశ్వాసం. కడాధామ్ అనేది సతి చేతి భాగం లేదా కడ (గాజులు) పడిన ప్రదేశమని నమ్ముతారు.<ref name="patrika" /><ref>{{cite news |last1=Mishra |first1=Sarveshwari |last2=Sahu |first2=Shiv Nandan |title=51 शक्ति पीठों में से एक है शीतला माता का यह मंदिर, दर्शन मात्र से पूरी होती है मनोकामना |url=https://www.patrika.com/kaushambi-news/maa-shitla-dhaam-temple-in-kada-dham-3561670/ |publisher=[[Patrika.com]] |date=October 13, 2018 |language=hi}}</ref> [[ద్వాపర యుగం]]లో, [[పాండవులు|పాండవుల]] కుమారుడు [[యుధిష్ఠిరుడు]] వనవాస సమయంలో ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించాడని నమ్మకం. ఆయన గంగానది తీరంలో శీతలా దేవి ఆలయాన్ని నిర్మించి మహాకాళేశ్వర శివలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడని చెప్పబడుతుంది. [[చైత్రం]] నెలలో [[కృష్ణ పక్షం]]లోని [[అష్టమి]] రోజున శీతలా దేవిని ఆరాధిస్తే దుష్టశక్తులను నివారించవచ్చని విశ్వసిస్తారు.<ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Alakha |title=कड़ा धाम: द्वापर युग में महाराज युधिष्ठिर ने कराया था यहां मंदिर का निर्माण |url=https://www.livehindustan.com/astrology/story-kara-dham-maharaj-yudhishthira-built-the-temple-here-in-dwapar-era-3573357.html |publisher=Live Hindustan |date=October 19, 2020 |language=hi}}</ref> ఈ దేవాలయం క్రీ.శ. 1000లో నిర్మించబడిందని పేర్కొనబడింది.<ref name="patrika" /><ref>{{cite news |last1=Tripathi |first1=Ankur |title=Kada Dham Kaushambi जहां गिरा था मां सती का दाहिना कर, 51 शक्तिपीठों में शामिल है मां शीतला धाम |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/allahabad-city-kada-dham-kaushambi-where-right-hand-of-mother-sati-was-fell-is-famous-temple-21342394.html |publisher=[[Dainik Jagran]] |date=February 6, 2021 |language=hi}}</ref> ==ప్రాప్యత== కడా ధామ్ శీతలా మాత ఆలయం రైలు మార్గం ద్వారా అనుసంధానమై ఉంది. ఇక్కడ ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్ సిరాతూ కాగా, అక్కడి నుండి ఆలయం దూరం 10&nbsp;కిమీ. అంతేకాకుండా ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని అనేక నగరాల నుండి బస్సు ద్వారా నేరుగా ఇక్కడికి చేరుకోవచ్చు. బస్సు ద్వారా సైనీకి చేరుకోవాలి, అక్కడి నుండి ఆలయం దూరం 8&nbsp;కిమీ. రైల్వే స్టేషన్, సైనీ నుండి ట్యాక్సీ లేదా ఆటో రిక్షా ద్వారా ఆలయానికి చేరుకోవచ్చు. అనేక భారతీయ నగరాలకు అనుసంధానమైన సమీప విమానాశ్రయం ప్రయాగరాజ్. ఆలయం [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగరాజ్]] నుండి 70&nbsp;కిమీ దూరంలో ఉంది.<ref name=patrika/> ==పర్యాటకం== మా శీతలా దేవి ఆలయం దేశీయ, విదేశీ పర్యాటకులకు ఒక ముఖ్యమైన ఆకర్షణగా ఉంది. మధ్యయుగ కాలం (మధ్యయుగ యుగం) నుండి ఈ ప్రాంతాన్ని అనేక హిందూ రాజవంశాలు పాలించాయి. పర్యాటకులు కన్నౌజ్‌కు చివరి పాలకుడైన రాజా జయచంద్ర కోట శిథిలాలను కూడా సందర్శిస్తారు.<ref>{{cite news |title=...कहीं ढह न जाय राजा जयचंद्र का ऐतिहासिक किला |url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/kaushambi/201547813761-kaushambi-news |publisher=[[Amar Ujala]] |date=January 8, 2019 |language=hi}}</ref> పెద్ద సంఖ్యలో పర్యాటకులు ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించేందుకు వస్తారు.<ref>{{cite news |title=अनदेखी से मिट रहा है गंगा किनारे जयचंद के किले का वजूद |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/kaushambi-the-existence-of-jaichands-fort-on-the-banks-of-the-ganges-is-being-erased-by-ignoring-20520870.html |publisher=[[Dainik Jagran]] |date=July 16, 2020 |language=hi}}</ref> ==జాతరలు, ఉత్సవాలు== ప్రతి సంవత్సరం ఆషాఢ, శ్రావణ మాసాలలో సప్తమి-అష్టమి రోజుల్లో ఏడు రోజుల జాతర నిర్వహించబడుతుంది. నవరాత్రి సందర్భంలో పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు ఆలయాన్ని సందర్శిస్తారు. ప్రజలు తమ పిల్లల ముండన (ముడుపు తొలగింపు) కర్మలు నిర్వహించేందుకు ఆలయానికి వస్తారు. అలాగే నవవివాహిత జంటలు దేవత ఆశీర్వాదాలను కోరుతారు. శుక్రవారాలు, సోమవారాల్లో సంవత్సరం మొత్తం ఆలయానికి భారీ సంఖ్యలో భక్తులు వస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలో ఒక చెరువు ఉంది. ఇందులో భక్తులు నీరు, పాలు, పండ్లు లేదా ఎండిన పండ్లను సమర్పిస్తారు. ఈ విధంగా చేయడం ద్వారా తల్లి తమ కోరికలను నెరవేర్చుతుందని వారు విశ్వసిస్తారు.<ref name=patrika/> ===గార్దభ్ మేళా=== ఆలయ ప్రాంగణంలో ప్రతి సంవత్సరం రెండు రోజుల గార్దభ్ మేళా (గాడిదల జాతర) నిర్వహించబడుతుంది. ఈ జాతరలో ముఖ్యంగా గాడిదలు, ఖచ్ఛర్లు, గుర్రాల కొనుగోలు–విక్రయాలు జరుగుతాయి. గాడిదను శీతలా దేవి వాహనంగా విశ్వసిస్తారు. అందువల్ల అమ్మవారికి అంకితంగా గాడిదలకు మిఠాయిలు పెట్టి అలంకరించి అమ్మకానికి ప్రదర్శిస్తారు. భక్తులు గాడిదలకు పాలు, శనగలు, పచ్చ గడ్డి, కూరగాయలు పెట్టే వరకు శీతలా దేవి పూజ అసంపూర్ణమని విశ్వసిస్తారు. గాడిద సంతోషిస్తే అది తమ కోరికలను నెరవేర్చుతుందని నమ్మకం ఉంది. అలాగే ఈ జాతరలో నిర్ణయించబడిన వివాహాలకు దేవత ఆశీర్వాదం ఉంటుందని కూడా విశ్వసిస్తారు.<ref>{{cite news |last1=Siddiqui |first1=Farhan Ahmed |title=Feted, honoured: Donkeys at UP's 'Gardhabh Mela' get a fair deal |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/feted-honoured-donkeys-at-up-s-gardhabh-mela-get-a-fair-deal/story-V6FWUUpM4PqwbiIXXKEA1K.html |publisher=[[Hindustan Times]] |date=March 21, 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Shrivatava |first1=Brijesh |title=कौशांबी के कड़ा शीतला धाम में ऐतिहासिक गर्दभ मेला शुरू, कई राज्‍यों से पहुंचे हैं पशुपालक |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/allahabad-city-historical-gardabh-mela-started-in-kada-dham-of-kaushambi-district-and-cattleman-have-gathered-21526241.html |publisher=[[Dainik Jagran]] |date=April 4, 2021 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |title=Cops stop two-day donkey fair in Kaushambi for flouting Covid norms |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/allahabad/cops-stop-two-day-donkey-fair-in-kaushambi-for-flouting-covid-norms/articleshow/81901615.cms |work=[[The Times of India]] |date=April 5, 2021}}</ref> == అపశృతి == 2026 దశరా నవరాత్రులలో అక్టోబరు 17న ఆలయం సమీపంలో విషాదకర ఘటన చోటుచేసుకుంది. చినోర్‌ వైపు నుంచి ధాన్యం లోడుతో వస్తున్న ట్రక్కు అదుపుతప్పి బారికేడ్లు, ప్రధాన ద్వారం, గోడను ఢీకొని భక్తులపైకి దూసుకెళ్లింది. ఈ ప్రమాదంలో భక్తులు ట్రక్కు కింద పడి 10 మందికి పైగా మృతి చెందగా, పలువురు గాయపడ్డారు. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[శక్తిపీఠాలు|శక్తి పీఠాలు]] ==మూలాలు== {{reflist}} [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[వర్గం:శక్తి పీఠాలు]] [[Category:కౌశాంబి జిల్లా]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:శక్తి ఆలయాలు]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] carzti30884ibahtgvmra8km00qmojl 4983466 4983465 2026-10-18T04:53:19Z Muralikrishna m 106628 4983466 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = శీతలాదేవి దేవాలయం | native_name = शीतला देवी मंदिर | native_name_lang = hi | image = Sheetla mandir kada kaushambi.jpg | image_upright = | alt = | Peetham = | caption = [[కౌశాంబి, ఉత్తరప్రదేశ్]]లోని శీతలాదేవి మందిరం <!-- మతం --> | religious_affiliation = [[హిందూమతం]] | deity = [[శీతలాదేవి]] | tradition = | organizational_status = | functional_status = క్రియాశీలం | governing_body = | temple_board = | festival = [[నవరాత్రి]] | festivals = | tower = | temple_tank = | temple_tree = <!-- స్థానం --> | location = కౌశాంబి, ఉత్తరప్రదేశ్ | locale = | district = కౌశాంబి | state = ఉత్తరప్రదేశ్ | province = | country = [[భారతదేశం]] | map_type = | map_size = | map_alt = | map_relief = | map_caption = | coordinates = | coordinates_footnotes = <!-- నిర్మాణశైలి --> | architecture_type = | architecture_style = | founded_by = | creator = | established = | groundbreaking = | year_completed = | date_demolished = <!-- వివరాలు --> | facade_direction = | length = | width = | height_max = | site_area = | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_footnotes = <!-- NRHP --> | nrhp = | added = | refnum = | designated = <!-- DESIGNATION1 --> | embedded = | designation1 = | designation1_type = | designation1_offname = | designation1_criteria = | designation1_date = | delisted1_date = | designation1_parent = | designation1_number = | designation1_free1value= | designation1_free2value= | designation1_free3value= <!-- వెబ్‌సైట్ --> | website = <!-- క్రింది భాగం --> | footnotes = }} '''శీతలా దేవి దేవాలయం''' అనేది తల్లి దేవత [[శీతలా దేవి]]<nowiki/>కి అంకితమైన ఒక హిందూ దేవాలయం. ఇది [[హర్యానా]] రాష్ట్రంలోని [[గుర్‌గావ్|గురుగ్రామ్]] లో ఉంది. ఇది హిందూమతంలోని [[శక్తి ఆరాధన|శాక్తం]] సంప్రదాయానికి చెందిన 51 శక్తి పీఠాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది.<ref>{{cite news |title=Kaushambi: कड़ा धाम कौशाम्बी में गिरा था मां सती का हाथ, 51 शक्तिपीठों में शामिल है मां शीतला धाम |url=https://www.abplive.com/states/up-uk/kaushambi-uttar-pradesh-news-51-shaktipeeths-include-goddess-sheetla-dham-in-kaushambi-ann-2008217 |publisher=[[ABP News]] |date=December 1, 2021 |language=hi}}</ref><ref>{{cite web |title=Places of Interest Kaushambi |url=https://kaushambi.nic.in/places-of-interest/ |website=Kaushambi.nic.in |publisher=Kaushambi District Administration}}</ref><ref name=patrika>{{cite news |last1=Tripathi |first1=Akhilesh |title=कड़ा धाम: यहां गिरा था मां सती का हाथ, शीतला माता के दर्शन को हर साल पहुंचते हैं लाखों श्रद्धालु |url=https://www.patrika.com/kaushambi-news/kada-dham-sheetla-mata-mandir-in-sirathu-kaushambi-5500052/ |publisher=[[Patrika.com]] |date=December 13, 2019 |language=hi}}</ref> ఈ ఆలయంలోని దేవతను గురుగావ్ ప్రాంతానికి కులదేవతగా కూడా భావిస్తారు.<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Prachi |title=कड़ा धाम मानिकपुर जहां स्थित है पूर्वांचल की कुलदेवी का भव्य मंदिर |url=https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/allahabad-kadadham-manikpurwhere-is-situated-the-kuldevi-of-purvanchal-3793167.html |publisher=[[News 18]] |date=October 13, 2021 |language=hi }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==పురాణగాథ== [[File:Dakshayani.jpg|thumb|right|[[సతి (హిందూ దేవత)|సతి దేవి]] శరీరాన్ని మోస్తున్న శివుడు]] శీతలా ధామ్ కడాపీఠం అనేక శతాబ్దాలుగా [[శక్తి]] ఆరాధకుల ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. [[స్కాంద పురాణం|స్కంద పురాణం]] ప్రకారం, పరమేశ్వరుడు [[శివుడు]] భార్య అయిన [[సతి (హిందూ దేవత)|సతి]] తన తండ్రి [[దక్షుడు]] చేసిన అవమానాన్ని తట్టుకోలేక [[యజ్ఞం|యజ్ఞ కుండం]]లో దూకి ప్రాణాలు విడిచింది. సతి వియోగంతో క్రోధించిన శివుడు ఆమె మృతదేహాన్ని మోస్తూ అన్ని లోకాల్లో సంచరించడం ప్రారంభించాడు. శివుని ఆగ్రహాన్ని చూసి మూడు లోకాల్లో కలకలం చెలరేగింది. దేవులు, మనుషులు, సమస్త ప్రాణులు భయపడిపోయారు. అప్పుడు శివుని ఆగ్రహాన్ని నివారించడానికి [[విష్ణువు]] తన [[సుదర్శన చక్రం]]తో సతి మృతదేహాన్ని 51 భాగాలుగా ఖండించాడు. సతి శరీర భాగాలు ఎక్కడ పడితే అక్కడ ఒక [[శక్తిపీఠాలు|శక్తిపీఠం]] ఏర్పడిందని విశ్వాసం. కడాధామ్ అనేది సతి చేతి భాగం లేదా కడ (గాజులు) పడిన ప్రదేశమని నమ్ముతారు.<ref name="patrika" /><ref>{{cite news |last1=Mishra |first1=Sarveshwari |last2=Sahu |first2=Shiv Nandan |title=51 शक्ति पीठों में से एक है शीतला माता का यह मंदिर, दर्शन मात्र से पूरी होती है मनोकामना |url=https://www.patrika.com/kaushambi-news/maa-shitla-dhaam-temple-in-kada-dham-3561670/ |publisher=[[Patrika.com]] |date=October 13, 2018 |language=hi}}</ref> [[ద్వాపర యుగం]]లో, [[పాండవులు|పాండవుల]] కుమారుడు [[యుధిష్ఠిరుడు]] వనవాస సమయంలో ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించాడని నమ్మకం. ఆయన గంగానది తీరంలో శీతలా దేవి ఆలయాన్ని నిర్మించి మహాకాళేశ్వర శివలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడని చెప్పబడుతుంది. [[చైత్రం]] నెలలో [[కృష్ణ పక్షం]]లోని [[అష్టమి]] రోజున శీతలా దేవిని ఆరాధిస్తే దుష్టశక్తులను నివారించవచ్చని విశ్వసిస్తారు.<ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Alakha |title=कड़ा धाम: द्वापर युग में महाराज युधिष्ठिर ने कराया था यहां मंदिर का निर्माण |url=https://www.livehindustan.com/astrology/story-kara-dham-maharaj-yudhishthira-built-the-temple-here-in-dwapar-era-3573357.html |publisher=Live Hindustan |date=October 19, 2020 |language=hi}}</ref> ఈ దేవాలయం క్రీ.శ. 1000లో నిర్మించబడిందని పేర్కొనబడింది.<ref name="patrika" /><ref>{{cite news |last1=Tripathi |first1=Ankur |title=Kada Dham Kaushambi जहां गिरा था मां सती का दाहिना कर, 51 शक्तिपीठों में शामिल है मां शीतला धाम |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/allahabad-city-kada-dham-kaushambi-where-right-hand-of-mother-sati-was-fell-is-famous-temple-21342394.html |publisher=[[Dainik Jagran]] |date=February 6, 2021 |language=hi}}</ref> ==ప్రాప్యత== కడా ధామ్ శీతలా మాత ఆలయం రైలు మార్గం ద్వారా అనుసంధానమై ఉంది. ఇక్కడ ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్ సిరాతూ కాగా, అక్కడి నుండి ఆలయం దూరం 10&nbsp;కిమీ. అంతేకాకుండా ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని అనేక నగరాల నుండి బస్సు ద్వారా నేరుగా ఇక్కడికి చేరుకోవచ్చు. బస్సు ద్వారా సైనీకి చేరుకోవాలి, అక్కడి నుండి ఆలయం దూరం 8&nbsp;కిమీ. రైల్వే స్టేషన్, సైనీ నుండి ట్యాక్సీ లేదా ఆటో రిక్షా ద్వారా ఆలయానికి చేరుకోవచ్చు. అనేక భారతీయ నగరాలకు అనుసంధానమైన సమీప విమానాశ్రయం ప్రయాగరాజ్. ఆలయం [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగరాజ్]] నుండి 70&nbsp;కిమీ దూరంలో ఉంది.<ref name=patrika/> ==పర్యాటకం== మా శీతలా దేవి ఆలయం దేశీయ, విదేశీ పర్యాటకులకు ఒక ముఖ్యమైన ఆకర్షణగా ఉంది. మధ్యయుగ కాలం (మధ్యయుగ యుగం) నుండి ఈ ప్రాంతాన్ని అనేక హిందూ రాజవంశాలు పాలించాయి. పర్యాటకులు కన్నౌజ్‌కు చివరి పాలకుడైన రాజా జయచంద్ర కోట శిథిలాలను కూడా సందర్శిస్తారు.<ref>{{cite news |title=...कहीं ढह न जाय राजा जयचंद्र का ऐतिहासिक किला |url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/kaushambi/201547813761-kaushambi-news |publisher=[[Amar Ujala]] |date=January 8, 2019 |language=hi}}</ref> పెద్ద సంఖ్యలో పర్యాటకులు ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించేందుకు వస్తారు.<ref>{{cite news |title=अनदेखी से मिट रहा है गंगा किनारे जयचंद के किले का वजूद |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/kaushambi-the-existence-of-jaichands-fort-on-the-banks-of-the-ganges-is-being-erased-by-ignoring-20520870.html |publisher=[[Dainik Jagran]] |date=July 16, 2020 |language=hi}}</ref> ==జాతరలు, ఉత్సవాలు== ప్రతి సంవత్సరం ఆషాఢ, శ్రావణ మాసాలలో సప్తమి-అష్టమి రోజుల్లో ఏడు రోజుల జాతర నిర్వహించబడుతుంది. నవరాత్రి సందర్భంలో పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు ఆలయాన్ని సందర్శిస్తారు. ప్రజలు తమ పిల్లల ముండన (ముడుపు తొలగింపు) కర్మలు నిర్వహించేందుకు ఆలయానికి వస్తారు. అలాగే నవవివాహిత జంటలు దేవత ఆశీర్వాదాలను కోరుతారు. శుక్రవారాలు, సోమవారాల్లో సంవత్సరం మొత్తం ఆలయానికి భారీ సంఖ్యలో భక్తులు వస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలో ఒక చెరువు ఉంది. ఇందులో భక్తులు నీరు, పాలు, పండ్లు లేదా ఎండిన పండ్లను సమర్పిస్తారు. ఈ విధంగా చేయడం ద్వారా తల్లి తమ కోరికలను నెరవేర్చుతుందని వారు విశ్వసిస్తారు.<ref name=patrika/> ===గార్దభ్ మేళా=== ఆలయ ప్రాంగణంలో ప్రతి సంవత్సరం రెండు రోజుల గార్దభ్ మేళా (గాడిదల జాతర) నిర్వహించబడుతుంది. ఈ జాతరలో ముఖ్యంగా గాడిదలు, ఖచ్ఛర్లు, గుర్రాల కొనుగోలు–విక్రయాలు జరుగుతాయి. గాడిదను శీతలా దేవి వాహనంగా విశ్వసిస్తారు. అందువల్ల అమ్మవారికి అంకితంగా గాడిదలకు మిఠాయిలు పెట్టి అలంకరించి అమ్మకానికి ప్రదర్శిస్తారు. భక్తులు గాడిదలకు పాలు, శనగలు, పచ్చ గడ్డి, కూరగాయలు పెట్టే వరకు శీతలా దేవి పూజ అసంపూర్ణమని విశ్వసిస్తారు. గాడిద సంతోషిస్తే అది తమ కోరికలను నెరవేర్చుతుందని నమ్మకం ఉంది. అలాగే ఈ జాతరలో నిర్ణయించబడిన వివాహాలకు దేవత ఆశీర్వాదం ఉంటుందని కూడా విశ్వసిస్తారు.<ref>{{cite news |last1=Siddiqui |first1=Farhan Ahmed |title=Feted, honoured: Donkeys at UP's 'Gardhabh Mela' get a fair deal |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/feted-honoured-donkeys-at-up-s-gardhabh-mela-get-a-fair-deal/story-V6FWUUpM4PqwbiIXXKEA1K.html |publisher=[[Hindustan Times]] |date=March 21, 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Shrivatava |first1=Brijesh |title=कौशांबी के कड़ा शीतला धाम में ऐतिहासिक गर्दभ मेला शुरू, कई राज्‍यों से पहुंचे हैं पशुपालक |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/allahabad-city-historical-gardabh-mela-started-in-kada-dham-of-kaushambi-district-and-cattleman-have-gathered-21526241.html |publisher=[[Dainik Jagran]] |date=April 4, 2021 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |title=Cops stop two-day donkey fair in Kaushambi for flouting Covid norms |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/allahabad/cops-stop-two-day-donkey-fair-in-kaushambi-for-flouting-covid-norms/articleshow/81901615.cms |work=[[The Times of India]] |date=April 5, 2021}}</ref> == అపశృతి == 2026 దశరా నవరాత్రులలో అక్టోబరు 17న ఆలయం సమీపంలో విషాదకర ఘటన చోటుచేసుకుంది. చినోర్‌ వైపు నుంచి ధాన్యం లోడుతో వస్తున్న ట్రక్కు అదుపుతప్పి బారికేడ్లు, ప్రధాన ద్వారం, గోడను ఢీకొని భక్తులపైకి దూసుకెళ్లింది. ఈ ప్రమాదంలో భక్తులు ట్రక్కు కింద పడి 10 మందికి పైగా మృతి చెందగా, పలువురు గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite web|title=భక్తులపైకి దూసుకెళ్లిన ట్రక్కు|url=https://web.archive.org/web/20261018044313/https://www.eenadu.net/telugu-news/india/12-dead-several-injured-as-truck-over-devotees-near-gwaliors-sheetla-mata-temple-madhya-pradesh/0701/126189290}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[శక్తిపీఠాలు|శక్తి పీఠాలు]] ==మూలాలు== {{reflist}} [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[వర్గం:శక్తి పీఠాలు]] [[Category:కౌశాంబి జిల్లా]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:శక్తి ఆలయాలు]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] inhrk0vlmx86zy9d915evxmxczurrpl 0 477315 4983305 4819440 2026-10-17T14:27:33Z Vjsuseela 35888 [[వర్గం:కమ్యూనిస్టు నాయకులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983305 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{వర్గీకరణ}}ఖండవిల్లి కృష్ణారావు స్వస్థలం తూర్పు గోదావరి జిల్లా ముంగండ అగ్రహం, వీరు వేగినాటి బ్రాహ్మణులు. వీరి తల్లి మహాదేవి, తండ్రి నారాయణమూర్తి, అన్నలు జగన్నాథం, సత్యనారాయణమూర్తి, పినతండ్రి ఖండవల్లి రామమూర్తి. ఈయన బరంపురంలో మేనత్త ఇంట్లో ఉండి బి.ఏ చదివి, మద్రాసులో రైల్వేశాఖలో ఉద్యోగం చేశారు. కృష్ణారావు రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో మద్రాసులో ఉండి, కమ్యూనిస్టు పార్టీలో చేరి పనిచేశారు. 1943నాటికి నెల్లూరు జిల్లా Comunist పార్టీ ఆఫీస్ ట్రంకు రోడ్డులోని "జపాన్ బిల్డింగ్" అనే భవనంలో ఉండేది. కృష్ణారావు పార్టీ కార్యకర్తలకు పార్టీ ఆఫీసులో తరగతులు నిర్వహించేవారు. ఆయన నెల్లూరు జిల్లా కో ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ అధ్యక్షులుగా పనిచేస్తూ, కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నందువల్ల ఆయనపై ప్రభుత్వం చర్య తీసుకున్నది. ఆయన నెల్లూరు జిల్లాలో సహకార భ్యాంకుల ఉద్యమానికి ఆద్యులు. కృష్ణారావు ప్రపంచ యుద్దకాలంలో నెల్లూరు తిప్పరాజుసత్రం హాలులో వారం వారం మీటింగులు ఏర్పాటు చేసి యుద్ధపరిస్థితిని ప్రజలకుకు వివరించేవారు. వీరికృషివల్లనే నెల్లూరు మధ్యతరగతి బ్రాహ్మణ కుటుంబాలలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ పట్ల సానుభూతి ఏర్పడిందని అంటారు. 1952లో జరిగిన ఆంధ్రరాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో నెల్లూరు టౌన్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా కమ్యూనిస్టు పార్టీ మద్దతుతో పోటీ చేసి ఆనం చెంచు సుబ్బారెడ్డిని అతి పెద్ద మెజారిటీతో ఓడించారు. నెల్లూరు జిల్లా కమ్యూనిస్టు పార్టీ శాఖకు ఖండవిల్లి గురుతుల్యులు. 1957లో "ఆంధ్రా కమ్యూనిస్టులలో రివిజనిజం" అనే గ్రంథం రచించారు. ఆయన నెల్లూరు శంకర అగ్రహారం వీధిలో ఇల్లు కట్టుకొని, స్వగృహంలో వృద్ధాప్యజీవితం విశ్రాంతిగా గడిపారు. వీరికి వెంకటశాస్త్రి, లక్ష్మీనరసింహం, సుబ్రహ్మణ్యం, సూర్యనారాయణ అనే కుమారులు.ఒక కుమార్తె చిన్న వయసులోనే చనిపోయింది. కృష్ణారావు హోమియోపతి వైద్యంలో సిద్ధహస్తులు. మనుమరాలు రోహిణి మొండి జబ్బును తమ వైద్యంతో నయం చేసి స్వస్థత చేకూర్చారు. తూర్పు గోదావరి జిల్లా కోరుమిల్లిలో వీరికి 20ఎకరాల సుక్షేత్రం ఉండేది. వీరి ధర్మపత్ని తమ గృహంలో హోమియో వైద్యశాల నడుపమని తిరుపతి దేవస్థానం వారికి భూమి, ఇల్లు ఇచ్చారు. భర్త చనిపోయిన తర్వాత ఆమె పదేళ్లు జీవించారు. ఆమె ముంగండ అగ్రహంలో కొంత భూమిని కమ్యూనిస్టుపార్టీకి కూడా విరాళంగా ఇచ్చారు. కృష్ణారావు గారు మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతంమీద నాలుగు సంపుటాలు రాశారు కానీ అవి అచ్చుకు నోచుకోలేదు. వృద్ధాప్యంలో ఆయన ఖద్దరు ధోవతి, చొక్కా ధరించి పడక కుర్చీలో వరండాలో కూర్చుని ఉండేవారని ఎరిగిన వారు తెలిపారు.. హోమియో వైద్యం మీద మంచి గ్రంథాలయం వారి ఇంట్లో ఉండేది. అసెంబ్లీ మెంబరుగా చాలా మంచి పేరు తెచ్చుకున్నారు. వారివల్ల నెల్లూరు జిల్లాలో కమ్యూనిస్టుపార్టీకి మంచి పేరు, పలుకుబడి చేకూరింది. ఆకరాలు: 1. నెల్లూరు కమ్యూనిస్టు పార్టీలో సీనియర్ శ్రీ వేములపాటి అనంతరామయ్య గారి ద్వారా సేకరించిన సమాచారం,2. "ఆంధ్రా కమ్యూనిస్టులలో రివిజనిజం" గ్రంథం,1957 [[వర్గం:కమ్యూనిస్టు నాయకులు]] rsuyfbgh624zx1pis1qyrwjdww1e6go 4983306 4983305 2026-10-17T14:29:15Z Vjsuseela 35888 వర్గం చేర్చి మూస తీసాను 4983306 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}ఖండవిల్లి కృష్ణారావు స్వస్థలం తూర్పు గోదావరి జిల్లా ముంగండ అగ్రహం, వీరు వేగినాటి బ్రాహ్మణులు. వీరి తల్లి మహాదేవి, తండ్రి నారాయణమూర్తి, అన్నలు జగన్నాథం, సత్యనారాయణమూర్తి, పినతండ్రి ఖండవల్లి రామమూర్తి. ఈయన బరంపురంలో మేనత్త ఇంట్లో ఉండి బి.ఏ చదివి, మద్రాసులో రైల్వేశాఖలో ఉద్యోగం చేశారు. కృష్ణారావు రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో మద్రాసులో ఉండి, కమ్యూనిస్టు పార్టీలో చేరి పనిచేశారు. 1943నాటికి నెల్లూరు జిల్లా Comunist పార్టీ ఆఫీస్ ట్రంకు రోడ్డులోని "జపాన్ బిల్డింగ్" అనే భవనంలో ఉండేది. కృష్ణారావు పార్టీ కార్యకర్తలకు పార్టీ ఆఫీసులో తరగతులు నిర్వహించేవారు. ఆయన నెల్లూరు జిల్లా కో ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ అధ్యక్షులుగా పనిచేస్తూ, కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నందువల్ల ఆయనపై ప్రభుత్వం చర్య తీసుకున్నది. ఆయన నెల్లూరు జిల్లాలో సహకార భ్యాంకుల ఉద్యమానికి ఆద్యులు. కృష్ణారావు ప్రపంచ యుద్దకాలంలో నెల్లూరు తిప్పరాజుసత్రం హాలులో వారం వారం మీటింగులు ఏర్పాటు చేసి యుద్ధపరిస్థితిని ప్రజలకుకు వివరించేవారు. వీరికృషివల్లనే నెల్లూరు మధ్యతరగతి బ్రాహ్మణ కుటుంబాలలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ పట్ల సానుభూతి ఏర్పడిందని అంటారు. 1952లో జరిగిన ఆంధ్రరాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో నెల్లూరు టౌన్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా కమ్యూనిస్టు పార్టీ మద్దతుతో పోటీ చేసి ఆనం చెంచు సుబ్బారెడ్డిని అతి పెద్ద మెజారిటీతో ఓడించారు. నెల్లూరు జిల్లా కమ్యూనిస్టు పార్టీ శాఖకు ఖండవిల్లి గురుతుల్యులు. 1957లో "ఆంధ్రా కమ్యూనిస్టులలో రివిజనిజం" అనే గ్రంథం రచించారు. ఆయన నెల్లూరు శంకర అగ్రహారం వీధిలో ఇల్లు కట్టుకొని, స్వగృహంలో వృద్ధాప్యజీవితం విశ్రాంతిగా గడిపారు. వీరికి వెంకటశాస్త్రి, లక్ష్మీనరసింహం, సుబ్రహ్మణ్యం, సూర్యనారాయణ అనే కుమారులు.ఒక కుమార్తె చిన్న వయసులోనే చనిపోయింది. కృష్ణారావు హోమియోపతి వైద్యంలో సిద్ధహస్తులు. మనుమరాలు రోహిణి మొండి జబ్బును తమ వైద్యంతో నయం చేసి స్వస్థత చేకూర్చారు. తూర్పు గోదావరి జిల్లా కోరుమిల్లిలో వీరికి 20ఎకరాల సుక్షేత్రం ఉండేది. వీరి ధర్మపత్ని తమ గృహంలో హోమియో వైద్యశాల నడుపమని తిరుపతి దేవస్థానం వారికి భూమి, ఇల్లు ఇచ్చారు. భర్త చనిపోయిన తర్వాత ఆమె పదేళ్లు జీవించారు. ఆమె ముంగండ అగ్రహంలో కొంత భూమిని కమ్యూనిస్టుపార్టీకి కూడా విరాళంగా ఇచ్చారు. కృష్ణారావు గారు మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతంమీద నాలుగు సంపుటాలు రాశారు కానీ అవి అచ్చుకు నోచుకోలేదు. వృద్ధాప్యంలో ఆయన ఖద్దరు ధోవతి, చొక్కా ధరించి పడక కుర్చీలో వరండాలో కూర్చుని ఉండేవారని ఎరిగిన వారు తెలిపారు.. హోమియో వైద్యం మీద మంచి గ్రంథాలయం వారి ఇంట్లో ఉండేది. అసెంబ్లీ మెంబరుగా చాలా మంచి పేరు తెచ్చుకున్నారు. వారివల్ల నెల్లూరు జిల్లాలో కమ్యూనిస్టుపార్టీకి మంచి పేరు, పలుకుబడి చేకూరింది. ఆకరాలు: 1. నెల్లూరు కమ్యూనిస్టు పార్టీలో సీనియర్ శ్రీ వేములపాటి అనంతరామయ్య గారి ద్వారా సేకరించిన సమాచారం,2. "ఆంధ్రా కమ్యూనిస్టులలో రివిజనిజం" గ్రంథం,1957 [[వర్గం:కమ్యూనిస్టు నాయకులు]] o6ozxxf7pmm9qyor12ecpxghkvorbk1 0 480026 4983320 4855714 2026-10-17T14:56:30Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983320 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team |name = పాకిస్తాన్ జాతీయ అంధుల క్రికెట్ జట్టు | image = Flag of Pakistan.svg | caption =పాకిస్తాన్ జాతీయ జెండా | nickname = | association = పాకిస్తాన్ బ్లైండ్ క్రికెట్ కౌన్సిల్ | captain = నిసార్ అలీ | t20i_captain = | coach = | icc_status = | first_t20i = | most_recent_t20i = }} '''పాకిస్తాన్ బ్లైండ్ క్రికెట్ జట్టు''' పాకిస్తాన్ జాతీయ బ్లైండ్ క్రికెట్ జట్టు. ప్రపంచ బ్లైండ్ క్రికెట్ కౌన్సిల్ (డబ్ల్యూసీసీఐ) తో అనుబంధంగా ఉన్న పాకిస్తాన్ బ్లైండ్ క్రికెట్ కౌన్సిల్ (పిబిసీసీ) ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది. ఈ జట్టు వన్డే ఇంటర్నేషనల్, ట్వంటీ 20 ఇంటర్నేషనల్ క్రికెట్ మ్యాచ్‌లలో పాల్గొంటుంది.<ref name=":0">{{cite web|title=Results and achievements by blind cricket team|url=http://static.espncricinfo.com/db/NATIONAL/PAK/ASSOCIATIONS/PBCC/RESULTS.html|access-date=13 December 2012|publisher=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/top-stories/India-trounce-Pakistan-to-win-T20-World-Cup-for-blind/articleshow/17599777.cms|title=India beat Pakistan in T20 World Cup 2012|date=13 December 2012|newspaper=Times of India|access-date=15 December 2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pakistan- made balls to be rolled in Blind Cricket World Cup|url=https://www.pressreader.com/pakistan/pakistan-observer/20140611/282162174282687|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328200126/https://www.pressreader.com/pakistan/pakistan-observer/20140611/282162174282687|archive-date=28 Mar 2017|access-date=2017-03-28|via=PressReader}}</ref> == టోర్నమెంట్ చరిత్ర == === 40 ఓవర్ల అంధుల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ === # 1998 అంధుల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ – రన్నరప్<ref>{{Cite web|title=World Cup Cricket for the Blind, Nov 1998|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1998-99/OTHERS+ICC/WC-BLIND/|access-date=2017-03-15|website=static.espncricinfo.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Final: Pakistan v South Africa at Harbaksh, 28 Nov 1998|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1998-99/OTHERS+ICC/WC-BLIND/SCORECARDS/PAK_RSA_WC-BLIND-FINAL_28NOV1998.html|access-date=2017-03-15|website=static.espncricinfo.com}}</ref> # 2002 అంధుల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ – ఛాంపియన్స్<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/113105.html|title=Pakistan emerge Blind World Cup champions at Chennai|work=Cricinfo|access-date=2017-03-15|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Petro World Cup Cricket for the Blind – 2002|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/2002-03/OTHERS/WC-BLIND/|access-date=2017-03-15|website=static.espncricinfo.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/story/113110.html|title=Pakistan President congratulates Blind Team on winning World Cup|work=Cricinfo|access-date=2017-03-15|language=en}}</ref> # 2006 అంధుల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ – ఛాంపియన్స్<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1157239|title=Comment: Blind Cricket World Cup — a fascinating experience|date=2015-01-16|work=DAWN.COM|access-date=2017-03-15|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cricketworld.com/pakistan-win-blind-world-cup/8842.htm|title=Pakistan Win Blind World Cup|work=Cricket World|access-date=2017-03-15}}</ref> # 2014 అంధుల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ – రన్నరప్<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/sport/report-world-cup-win-finally-brings-india-s-blind-cricket-team-in-the-spotlight-2043728|title=World Cup win finally brings India's blind cricket team in the spotlight {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2014-12-14|work=dna|access-date=2017-03-15|language=en-US}}</ref> === అంధుల టీ20 ప్రపంచ కప్ === # 2012 బ్లైండ్ వరల్డ్ టీ20 – రన్నరప్<ref>{{Cite news|url=http://www.cricketworld.com/india-beat-pakistan-to-win-blind-cricket-t20-world-cup/32994.htm|title=India Beat Pakistan To Win Blind Cricket T20 World Cup|work=Cricket World|access-date=2017-03-15}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cricketworld.com/blind-cricket-t20-world-cup-fixtures-results/32919.htm|title=Blind Cricket T20 World Cup – Fixtures/Results|work=Cricket World|access-date=2017-04-18}}</ref> # 2017 బ్లైండ్ వరల్డ్ టీ20 – రన్నరప్<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1082284.html|title=Keeping your ear on the ball|work=Cricinfo|access-date=2017-03-15|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=CricHQ – Making cricket even better|url=https://www.crichq.com/#matches/482314/1st_innings|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180527120725/https://www.crichq.com/#matches/482314/1st_innings|archive-date=27 May 2018|access-date=2017-03-15|website=CricHQ|language=en}}</ref> # 2024 బ్లైండ్ వరల్డ్ టీ20 – ఛాంపియన్స్<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1082284.html|title=Keeping your ear on the ball|work=Cricinfo|access-date=2024-12-03|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=CricHQ – Making cricket even better|url=https://www.crichq.com/#matches/482314/1st_innings|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180527120725/https://www.crichq.com/#matches/482314/1st_innings|archive-date=27 May 2018|access-date=2017-12-03|website=CricHQ|language=en}}</ref> === అంధుల టీ20 ఆసియా కప్ === # 2015 – రన్నరప్<ref>{{Cite web|title=Blind T20 Asia Cup News {{!}} Get Latest News & Video Articles on Blind T20 Asia Cup at CricketCountry.com|url=http://www.cricketcountry.com/tag/blind-t20-asia-cup|access-date=2017-03-15|website=Cricket Country|language=en-us}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.news18.com/cricketnext/news/india-beat-pakistan-by-44-runs-to-lift-blind-t20-asia-cup-title-1194311.html|title=India beat Pakistan by 44 runs to lift Blind T20 Asia Cup title|date=2016-01-24|work=News18|access-date=2017-03-15}}</ref> === ఐబిఎస్ఏ వరల్డ్ గేమ్స్ === # 2023 ఐబిఎస్ఏ ప్రపంచ క్రీడలు – ఛాంపియన్స్ == కీలకమైన మైలురాయి == 2000 సంవత్సరంలో పాకిస్తాన్, దక్షిణాఫ్రికా తొలి అంధుల క్రికెట్ టెస్ట్ మ్యాచ్‌లో తలపడ్డాయి, పాకిస్తాన్ వారిపై 94 పరుగుల తేడాతో విజయం సాధించింది. == ప్రస్తుత జట్టు == ప్రస్తుత జట్టు జాబితా వారి స్థానాల కేటగిరీతో క్రింద ఉంది. * ''అలీ ముర్తజా'' – బి2 * ''అమీర్ ఇష్ఫాక్'' – బి2 * ''అనీస్ జావేద్'' – బి2 * ''అర్ఫాన్ మజీద్'' – బి2 * ''గులాబ్ ఖాన్'' – బి1 * ''ఇఫ్తికార్ హుస్సేన్'' – బి3 * ''మసూద్ జాన్'' – బి2 * ''ముహమ్మద్ అక్రమ్'' – బి3 * ''ముహమ్మద్ అయాజ్'' – బి1 * ''ముహమ్మద్ ఇద్రీస్ సలీం'' – బి1 * ''ముహమ్మద్ జమీల్'' (వైస్-కెప్టెన్) – బి3 * ''ముహమ్మద్ వకాస్'' – బి1 * ''ముహమ్మద్ జాఫర్'' – బి1 * ''ముహమ్మద్ జోహైబ్ గఫూర్'' – బి3 * ''నిసార్ అలీ'' – బి2 * ''తాహిర్ అలీ'' – బి3 * ''జీషన్ అబ్బాసి'' (కెప్టెన్) –బి2 == ప్రపంచ రికార్డులు == * 2017 బ్లైండ్ వరల్డ్ టీ20లో వెస్టిండీస్‌పై 373/4 స్కోరు చేయడం ద్వారా పాకిస్తాన్ బ్లైండ్ టీ20I చరిత్రలో అత్యధిక స్కోరు, బ్లైండ్ టీ20 ప్రపంచ కప్‌లో అత్యధిక స్కోరు సాధించిన రికార్డును కలిగి ఉంది. * 2018 అంధుల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌లో ఆస్ట్రేలియాపై జరిగిన 40 ఓవర్ల అంధుల క్రికెట్‌లో పాకిస్తాన్ అత్యధిక జట్టు స్కోరు (563/4) నమోదు చేసింది . వాస్తవానికి, పాకిస్తాన్ సాధించిన 563/4 అంధుల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ చరిత్రలో ఇప్పటివరకు నమోదైన అత్యధిక జట్టు స్కోరు కూడా. * బ్లైండ్ క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ యొక్క ప్రతి ఎడిషన్‌లోనూ ఫైనల్స్‌కు అర్హత సాధించిన ఏకైక జట్టు పాకిస్తాన్. * 1998లో ప్రారంభ బ్లైండ్ క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ సందర్భంగా దక్షిణాఫ్రికాతో జరిగిన మ్యాచ్‌లో పాకిస్థాన్‌కు చెందిన మసూద్ జాన్ బ్లైండ్ క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ మ్యాచ్‌లో అత్యధిక వ్యక్తిగత స్కోరు (262*) సాధించి గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్ సృష్టించాడు. * అంధుల టీ20I ఇన్నింగ్స్‌లో ముహమ్మద్ అక్రమ్ అత్యధిక వ్యక్తిగత స్కోరు (264) నమోదు చేశాడు, ఇది అంధుల టీ20 ప్రపంచ కప్ చరిత్రలో కూడా రికార్డు. == సంక్షిప్తంగా విజయాలు: (పాకిస్తాన్ బ్లైండ్ క్రికెట్ కౌన్సిల్) == మూలం: * డిసెంబర్ 2012లో ప్రారంభ ట్వంటీ-20 బ్లైండ్ క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌లో, తరువాత 2017లో పాకిస్తాన్ బ్లైండ్ క్రికెట్ జట్టు రన్నరప్‌గా నిలిచింది. * పాకిస్తాన్ అంధుల క్రికెట్ జట్టు మూడు అంధుల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌ల (వన్-డే క్రికెట్) ఫైనల్‌కు చేరుకుంది, '''గత రెండు ప్రపంచ కప్‌లను వరుసగా గెలుచుకుంది.''' * పాకిస్తాన్ '''ఆడిన 13 అంతర్జాతీయ సిరీస్‌లలో 11 గెలిచింది.''' * పాకిస్తాన్ అంధుల క్రికెట్ జట్టు వన్డే అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో '''వరుసగా ఐదు (5) సంవత్సరాలు అపజయం లేకుండా నిలిచింది .''' * అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో అత్యధిక విజయాల పరంపరను నమోదు చేసిన జట్టుగా పాకిస్తాన్ రికార్డు సృష్టించింది, అంటే '''వరుసగా 27 (ఇరవై ఏడు) వన్డే''' అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌లను గెలిచింది. * '''పాకిస్తాన్ వరుసగా 7 వన్డే సిరీస్‌లను గెలుచుకుంది.''' (భారతదేశం, ఆస్ట్రేలియా, దక్షిణాఫ్రికా, ఇంగ్లాండ్ (రెండుసార్లు), శ్రీలంక, నేపాల్‌లతో) * '''పాకిస్తాన్ వరుసగా 6 ట్వంటీ-20 సిరీస్‌లను గెలుచుకుంది.''' (ముందుగా పేర్కొన్న ప్రత్యర్థులతో పోలిస్తే). * దక్షిణాఫ్రికాపై వన్డే ఇంటర్నేషనల్‌లో ప్రపంచ రికార్డు అత్యధిక స్కోరు 517. * దక్షిణాఫ్రికాపై 399 పరుగుల తేడాతో ప్రపంచ రికార్డు అత్యధిక విజయం. * ఇంగ్లాండ్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో (షార్జా ఏప్రిల్ 2010) జరిగిన మ్యాచ్‌లో ఛేజ్ చేసిన అత్యధిక స్కోరు 439 పరుగుల ప్రపంచ రికార్డు. ఇది ఏ రకమైన క్రికెట్‌లోనూ విజయవంతంగా ఛేజ్ చేసిన అత్యధిక స్కోరు. * ఏప్రిల్ 2010లో ఇంగ్లాండ్‌పై జరిగిన మ్యాచ్‌లో 274 పరుగులతో టీ-20 క్రికెట్‌లో ప్రపంచ రికార్డు అత్యధిక స్కోరు. * 390 పరుగుల అజేయ భాగస్వామ్యం ప్రపంచ రికార్డును సృష్టించింది. # పాకిస్తాన్ జాతీయ అంధుల క్రికెట్ జట్టు సృష్టించిన ఇతర ప్రపంచ రికార్డుల పట్టిక ఇక్కడ ఉంది {| class="wikitable" |ప్లేయర్ |అవార్డులు, విజయాలు | colspan="2" |ప్రత్యర్థులు & తేదీ |- |జీషాన్ అబ్బాసి |పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడి నుండి '''ప్రైడ్ ఆఫ్ పెర్ఫార్మెన్స్ అవార్డు''' అందుకున్నారు. | colspan="2" |ఆగస్టు 2013 |- |అబ్దుల్ రజాక్ |పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడి నుండి '''తమ్ఘా-ఇ-ఇంతియాజ్''' అవార్డు అందుకున్నారు. | colspan="2" |ఆగస్టు 2011 |- |ముహమ్మద్ అక్రమ్ |అంతర్జాతీయ టీ-20ల్లో 264 పరుగులు, అంతర్జాతీయ టీ-20 క్రికెట్‌లో ఒక వ్యక్తి సాధించిన అత్యధిక స్కోరు. |[[వెస్టిండీస్]] |బెంగళూరు, భారతదేశం డిసెంబర్ 2012 |- |మసూద్ జాన్ |పరిమిత ఓవర్ క్రికెట్ (ODI)లో ఒక వ్యక్తి చేసిన అత్యధిక స్కోరు అయిన 262 పరుగులను నాటౌట్‌గా నమోదు చేశాడు & అతని పేరు గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డులలోకి ఎక్కింది. |[[దక్షిణాఫ్రికా]] |ఢిల్లీ ఇండియా 1998 |- |అష్రఫ్ భట్టి |వన్డేల్లో 37 బంతుల్లో వేగవంతమైన సెంచరీ |[[న్యూజీలాండ్|న్యూజిలాండ్]] |ఢిల్లీ ఇండియా 1998 |- |అబ్దుల్ రజాక్ |వన్డేల్లో 17 బంతుల్లో వేగవంతమైన అర్ధ సెంచరీ |[[ఆస్ట్రేలియా]] |ఢిల్లీ ఇండియా 1998 |- |అమీర్ ఇష్ఫాక్ |వన్డేల్లో అత్యుత్తమ బౌలింగ్ ప్రదర్శన, అతను 4 పరుగులకు ఐదు (5) వికెట్లు పడగొట్టాడు. |[[న్యూజీలాండ్|న్యూజిలాండ్]] |ఇస్లామాబాద్ 2006 |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[శ్రీలంక జాతీయ అంధుల క్రికెట్ జట్టు]] * [[దక్షిణాఫ్రికా జాతీయ అంధుల క్రికెట్ జట్టు]] * [[సౌదీ అరేబియా జాతీయ అండర్-19 క్రికెట్ జట్టు]] * [[నేపాల్ జాతీయ అంధుల క్రికెట్ జట్టు]] * [[మొజాంబిక్ జాతీయ అండర్-19 క్రికెట్ జట్టు]] * [[లీవార్డ్ ఐలాండ్స్ క్రికెట్ జట్టు]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పాకిస్తాన్‌లో క్రికెట్]] [[వర్గం:అంధుల క్రికెట్]] [[వర్గం:జాతీయ క్రికెట్ జట్లు]] jwzngxjh7dwaqpv46ehu61vom3gqwy0 0 480126 4983542 4918396 2026-10-18T10:14:05Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983542 wikitext text/x-wiki {{short description|భూమి, ఇతర గ్రహాలలోని రసాయన ప్రక్రియల అధ్యయనం}} {{About|భూమి, గ్రహాల రసాయన నిర్మాణ శాస్త్రీయ అధ్యయనం గురించి|పత్రిక గురించి|Geochemistry (journal)}} {{Use dmy dates|date=February 2026}} '''భూ రసాయన శాస్త్రం''' (Geochemistry) అనేది [[భూమి]], ఇతర [[గ్రహాలు]] ఎలా పనిచేస్తాయో వివరించడానికి [[రసాయన శాస్త్రం]] (chemistry) సూత్రాలను ఉపయోగించే ఒక [[శాస్త్రం]] (science) విభాగం. ఇది [[శిలలు]] (rocks), [[నీరు]], [[వాతావరణం]] (atmosphere) లో ఉండే [[రసాయన మూలకాలు]] (chemical elements) గురించి అధ్యయనం చేస్తుంది. భూ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు ఈ మూలకాలు కాలక్రమేణా ఎలా మారుతాయి, ఒక చోట నుండి మరో చోటికి ఎలా ప్రయాణిస్తాయి అనే విషయాలను పరిశోధిస్తారు. ఇది [[మహాసముద్రాలు]], [[భూపటలం]] (Earth's crust) వంటి పెద్ద వ్యవస్థలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఎంతో సహాయపడుతుంది.<ref name=Albarede>{{cite book|last1=Albarède|first1=Francis|title=Geochemistry : an introduction|url=https://archive.org/details/geochemistryintr0000alba|date=2007|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=9780521891486}}</ref> భూ రసాయన శాస్త్రం కేవలం భూమికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. ఇది మొత్తం [[సౌర కుటుంబం]] (Solar System) గురించి కూడా వివరిస్తుంది.<ref name=cosmo/> గ్రహాలు ఎలా ఏర్పడ్డాయి, [[గ్రానైట్]], [[బసాల్ట్]] వంటి వివిధ రకాల శిలలు ఎందుకు ఉన్నాయి అనే విషయాలను తెలుసుకోవడానికి ఇది శాస్త్రవేత్తలకు తోడ్పడుతుంది. సరళంగా చెప్పాలంటే, ఇది శిలల గురించి చదివే [[భూగోళ శాస్త్రం]] (geology), పదార్థాల గురించి చదివే రసాయన శాస్త్రాల కలయిక. [[File:Thomas Bresson - Creation-goutte-eau-redim (by).jpg|thumb|center|1100px|alt=Water dripping in a cave.|ఒక [[గుహ]] (cave) లో నీటి చుక్కలు పడటం వల్ల [[స్టాలక్ టైట్]] (stalactites) ఏర్పడతాయి. ఇది ఒక రసాయన ప్రక్రియ. ఇందులో నీటిలోని ఖనిజాలు వెనుక ఉండిపోయి శిలలుగా మారుతాయి.]] == శాస్త్ర చరిత్ర == "జియోకెమిస్ట్రీ / భూ రసాయన శాస్త్రం" అనే పదాన్ని మొదటిసారిగా 1838లో [[క్రిస్టియన్ ఫ్రెడరిక్ షాన్బీన్]] ఉపయోగించారు. ఆయన స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ దేశాలకు చెందిన ఒక రసాయన శాస్త్రవేత్త. భూమి ఎలా తయారైందో తెలుసుకోవడానికి భూమి రసాయన శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేయడం చాలా అవసరమని ఆయన బలంగా నమ్మారు.<ref name=Buildingbridges>{{cite book|first= Helge|last= Kragh|chapter= From geochemistry to cosmochemistry|title= Chemical Sciences in the 20th Century|url= https://archive.org/details/chemicalsciences0000unse|date= 2008|publisher= John Wiley & Sons|isbn= 978-3-527-30271-0}}</ref> చాలా కాలం వరకు ప్రజలు దీనిని "కెమికల్ జియాలజీ" అని పిలిచేవారు. 1884వ సంవత్సరంలో [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ జియోలాజికల్ సర్వే]] (USGS) ప్రారంభమైంది. ఇది భూ రసాయన శాస్త్రంలో ఒక పెద్ద అడుగు. వారు శిలలు, ఖనిజాల రసాయన స్వభావాన్ని ఒక పద్ధతి ప్రకారం పరీక్షించడం మొదలుపెట్టారు. [[ఫ్రాంక్ విగ్లెస్‌వర్త్ క్లార్క్]] అనే శాస్త్రవేత్త "ద డేటా ఆఫ్ జియోకెమిస్ట్రీ" అనే ఒక ప్రసిద్ధ పుస్తకాన్ని రాశారు. భారీ మూలకాల కంటే తేలికైన మూలకాలు సాధారణంగా ప్రకృతిలో ఎక్కువగా ఉంటాయని ఆయన తన పరిశోధనల ద్వారా కనుగొన్నారు.<ref name=McSween>{{cite book|last1=McSween|first1=Harry Y.|title=Geochemistry pathways and processes|date=2003|publisher=Columbia University|isbn=9780231509039}}</ref> ఆ తర్వాత కాలంలో శాస్త్రవేత్తలు [[ఉల్కలు]] (meteorites) పై దృష్టి సారించారు. ఇవి అంతరిక్షం నుండి వచ్చే రాళ్లు. 1901 నాటికి, [[ఆలివర్ సి. ఫారింగ్టన్]] అంతరిక్ష శిలలు, భూమిపై ఉండే శిలలు ఒకే రకమైన భాగాలను కలిగి ఉండవచ్చని సూచించారు. దీనివల్ల [[కాస్మోకెమిస్ట్రీ]] (cosmochemistry) అనే ఒక కొత్త విభాగం పుట్టుకొచ్చింది.<ref name="Cornell">{{cite book|title= Geochemistry (Unpublished)|last= White|first= William M.|url= https://www.geo.cornell.edu/geology/classes/geo455/Chapters.HTML}}</ref> 1920వ దశకంలో, [[విక్టర్ గోల్డ్‌స్మిత్]] ఖనిజాల నిర్మాణాన్ని చూడటానికి [[ఎక్స్-రే]] (X-rays) కిరణాలను ఉపయోగించారు. ఆయనను "ఆధునిక భూ రసాయన శాస్త్ర పితామహుడు" అని పిలుస్తారు. ప్రకృతిలో మూలకాలు ఎలా కలిసి ఉంటాయనే దానిపై ఆయన కొన్ని ముఖ్యమైన నియమాలను రూపొందించారు. == ప్రధాన అధ్యయన రంగాలు == భూ రసాయన శాస్త్రం చాలా పెద్ద విషయం. అందుకే దీనిని కొన్ని చిన్న విభాగాలుగా విభజించారు: '''[[జల భూ రసాయన శాస్త్రం]] (Aqueous geochemistry):''' ఇది నీటిలో ఉండే మూలకాల గురించి చేసే అధ్యయనం. [[రాగి]] (copper), [[పాదరసం]] (mercury) వంటి లోహాలు నదులు, సరస్సుల ద్వారా ఎలా ప్రయాణిస్తాయో ఇది పరిశీలిస్తుంది.<ref>{{cite book|last1=Langmuir|first1=Donald|title=Aqueous environmental geochemistry|url=https://archive.org/details/aqueousenvironme0000lang|date=1997|publisher=Prentice Hall|isbn=9780023674129}}</ref> '''[[జీవ భూ రసాయన శాస్త్రం]] (Biogeochemistry):''' మొక్కలు, జంతువులు వంటి జీవులు భూమి రసాయన స్వభావాన్ని ఎలా మారుస్తాయో ఇది వివరిస్తుంది.<ref>{{cite book|last1=Schlesinger|first1=William H.|title=Biogeochemistry|url=https://archive.org/details/isbn_2900123858749|date=2013|publisher=Academic Press|isbn=9780123858740}}</ref> '''[[కాస్మోకెమిస్ట్రీ]] (Cosmochemistry):''' ఇది [[విశ్వం]], నక్షత్రాలు, ఇతర గ్రహాలలో కనిపించే మూలకాల గురించి చదువుతుంది.<ref name=cosmo>{{cite book|last1=McSween|first1=Harry Y.|last2=Huss|first2=Gary R.|title=Cosmochemistry|url=https://archive.org/details/cosmochemistry0000mcsw|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139489461}}</ref> '''[[ఐసోటోప్ భూ రసాయన శాస్త్రం]] (Isotope geochemistry):''' ఒకే మూలకానికి చెందిన వివిధ రకాలను [[ఐసోటోపులు]] (isotopes) అంటారు. శిలల వయస్సును కనుగొనడానికి ఈ విభాగం ఉపయోగపడుతుంది. '''[[సేంద్రియ భూ రసాయన శాస్త్రం]] (Organic geochemistry):''' జీవించి ఉన్న లేదా చనిపోయిన జీవుల నుండి వచ్చే కార్బన్ సంబంధిత పదార్థాల గురించి ఇది అధ్యయనం చేస్తుంది. ఉదాహరణకు [[చమురు]] (oil), [[బొగ్గు]] (coal).<ref>{{cite book|last1=Killops|first1=Stephen D.|title=Introduction to Organic Geochemistry|date=2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781118697207}}</ref> '''ప్రాంతీయ భూ రసాయన శాస్త్రం (Regional geochemistry):''' ఒక నిర్దిష్ట భూభాగంలోని రసాయన నమూనాలను ఇది అధ్యయనం చేస్తుంది. గనుల తవ్వకానికి ఖనిజాలను వెతకడానికి లేదా కాలుష్యాన్ని తనిఖీ చేయడానికి ఇది ప్రజలకు సహాయపడుతుంది. == మూలకాలు == భూమిపై ఉన్న ప్రతి వస్తువు [[రసాయన మూలకాలు]] (chemical elements) తో తయారవుతుంది. ప్రతి మూలకానికి ఒక [[పరమాణు సంఖ్య]] (atomic number) ఉంటుంది. ఈ సంఖ్య ఆ పరమాణువు మధ్యలో ఎన్ని [[ప్రోటాన్లు]] (protons) ఉన్నాయో చెబుతుంది. అయితే, [[న్యూట్రాన్లు]] (neutrons) సంఖ్య మారవచ్చు. ఒకే మూలకానికి చెందిన పరమాణువులలో న్యూట్రాన్ల సంఖ్య వేరుగా ఉంటే వాటిని '''ఐసోటోపులు''' అంటారు.<ref name=McSween/> ప్రకృతిలో సుమారు 260 స్థిరమైన ఐసోటోపులు ఉన్నాయి. రసాయనాలు ఎలా కదులుతున్నాయో తెలుసుకోవడానికి భూ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు స్థిరమైన ఐసోటోపులను ఉపయోగిస్తారు. వస్తువుల వయస్సును చెప్పడానికి రేడియోధార్మిక ఐసోటోపులను (ఇవి కాలక్రమేణా మారుతాయి) ఉపయోగిస్తారు. ఉదాహరణకు, ఒక పురాతన ఎముక ఎంత పాతదో తెలుసుకోవడానికి [[కార్బన్-14 డేటింగ్]] మనకు సహాయపడుతుంది. === మూలకాల సమూహాలు === మూలకాలు ఎక్కడ ఉండటానికి ఇష్టపడతాయో అనే దాని ఆధారంగా వాటిని వర్గీకరించడానికి భూ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు '''గోల్డ్‌స్మిత్ వర్గీకరణ''' (Goldschmidt classification) అనే పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు: '''లిథోఫైల్స్ (Lithophiles):''' ఇవి [[ఆక్సిజన్]] తో ఉండటానికి ఇష్టపడతాయి. ఇవి భూపటలంలో (పై పొర) కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణలు: [[సిలికాన్]], [[అల్యూమినియం]], [[మెగ్నీషియం]]. '''సిడెరోఫైల్స్ (Siderophiles):''' ఇవి [[ఇనుము]] అంటే ఇష్టపడతాయి. భూమి కరుగుతున్న స్థితిలో ఉన్నప్పుడు ఇవి భూమి కేంద్ర భాగానికి వెళ్ళాయి. ఉదాహరణలు: [[నికెల్]], [[బంగారం]]. '''చాల్కోఫైల్స్ (Chalcophiles):''' ఇవి [[గంధకం]] (sulfur) తో ఉండటానికి ఇష్టపడతాయి. ఉదాహరణలు: [[రాగి]], [[జింక్]]. '''అట్మోఫైల్స్ (Atmophiles):''' ఇవి వాయువుల రూపంలో ఉండటానికి ఇష్టపడతాయి. ఇవి [[గాలి]] లో కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణలు: [[నత్రజని]] (nitrogen), [[హైడ్రోజన్]]. == పదార్థాలు కలవడం-విడిపోవడం == భూమి ఎప్పుడూ మారుతూనే ఉంటుంది. శిలలు కరుగుతాయి, ఖనిజాలు ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోతాయి. ఇది ప్రధానంగా రెండు మార్గాల్లో జరుగుతుంది: భేదం (differentiation), కలవడం (mixing). '''భేదం (Differentiation):''' అంటే పదార్థాలు విడిపోవడం. ఉదాహరణకు, భూమి లోపల శిలలు కరిగినప్పుడు, కొన్ని భాగాలు ఘనరూపంలో ఉంటాయి, మరికొన్ని భాగాలు ద్రవరూపంలోకి మారుతాయి. ఆ ద్రవం పైకి వచ్చి ఒక [[అగ్నిపర్వతం]] (volcano) గా మారవచ్చు. ఇది శిలలోని వివిధ రసాయనాలను వేరు చేస్తుంది. '''కలవడం (Mixing):''' ఇది విడిపోవడానికి వ్యతిరేకం. [[కోత]] (erosion) వల్ల పర్వతాలు విచ్ఛిన్నమైనప్పుడు ఇది జరుగుతుంది. వర్షం వివిధ శిలల ముక్కలను సముద్రంలోకి తీసుకువెళుతుంది. అక్కడ అవన్నీ కలిసి కొత్త బురద లేదా ఇసుక పొరగా మారుతాయి. === భిన్నం చేయడం (Fractionation) === [[భిన్నం చేయడం]] (Fractionation) అనేది ఒక ప్రత్యేక రకమైన విభజన. మూలకాలు సమానంగా విస్తరించనప్పుడు ఇది జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు, ఆవిరి అయ్యే సమయంలో, తేలికపాటి ఐసోటోపులు ఉన్న నీరు భారీ ఐసోటోపులు ఉన్న నీటి కంటే వేగంగా వాయువుగా మారుతుంది. దీనివల్ల ద్రవంలో భారీ ఐసోటోపులు మిగిలిపోతాయి. గతంలో జరిగిన [[వాతావరణ మార్పు]] (climate change) వంటి విషయాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది భూ రసాయన శాస్త్రవేత్తలకు తోడ్పడుతుంది. == భూ రసాయన చక్రాలు == భూమిపై ఉన్న మూలకాలు '''భూ రసాయన చక్రాలు''' (geochemical cycles) అని పిలువబడే వృత్తాకార మార్గాల్లో తిరుగుతాయి. దీనిని ఒక "పెట్టె నమూనా" (box model) గా ఊహించుకోవచ్చు. సముద్రాన్ని ఒక పెట్టెలా అనుకోండి. నదుల నుండి నీరు, ఉప్పు ఆ పెట్టెలోకి వస్తాయి. ఉప్పు ఘన స్పటికాలుగా మారినప్పుడు ఆ పెట్టె నుండి బయటకు వెళ్తుంది. లోపలికి వచ్చే పరిమాణం, బయటకు వెళ్ళే పరిమాణం సమానంగా ఉంటే, సముద్రం మారకుండా అలాగే ఉంటుంది. ఒక మూలకం ఒక "పెట్టె"లో ఉండే సమయాన్ని దాని '''నివాస సమయం''' (residence time) అంటారు. సముద్రంలోని ఉప్పు వంటి కొన్ని పదార్థాలు లక్షల సంవత్సరాల పాటు అక్కడే ఉంటాయి. గాలిలోని నీటి ఆవిరి వంటి ఇతర పదార్థాలు కేవలం కొన్ని రోజులు మాత్రమే ఉంటాయి. == సౌర కుటుంబంలోని మూలకాలు == [[సౌర కుటుంబం]] వాయువు, ధూళితో కూడిన ఒక పెద్ద మేఘంగా ప్రారంభమైంది. ఇందులో ఎక్కువ భాగం [[హైడ్రోజన్]] (75%), [[హీలియం]] (24%) ఉన్నాయి. మిగిలిన అన్ని మూలకాలు కలిపి కేవలం 1% మాత్రమే ఉంటాయి.<ref name=Palme>{{cite book|first1=H.|last1=Palme|title=Treatise on Geochemistry|volume=1|date=2003|publisher=Elsevier Science}}</ref> === ఉల్కలు, సూర్యుడు === [[ఉల్కలు]] చాలా ముఖ్యమైనవి. ఇవి సౌర కుటుంబం ప్రారంభం నుండి ఉన్న "కాలకోశాలు" (time capsules) వంటివి. 'CI కాండ్రైట్లు' అనే ఒక రకమైన ఉల్కలు సూర్యునితో సమానమైన రసాయన స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి. సౌర కుటుంబం మొదట్లో దేనితో తయారైందో తెలుసుకోవడానికి శాస్త్రవేత్తలు ఈ శిలలను ఉపయోగిస్తారు. === గ్రహాలు === గ్రహాలను రెండు సమూహాలుగా విభజించవచ్చు: '''[[భౌమ గ్రహాలు]] (Terrestrial planets):''' ఇవి భూమి, [[అంగారకుడు]] (Mars), [[శుక్రుడు]] (Venus), [[బుధుడు]] (Mercury) వంటి రాతి గ్రహాలు. ఇవి ఇనుము, సిలికాన్ వంటి భారీ మూలకాలతో తయారయ్యాయి. '''[[భారీ గ్రహాలు]] (Giant planets):''' ఇవి [[గురుడు]] (Jupiter), [[శని]] (Saturn) వంటి భారీ గ్రహాలు. ఇవి ఎక్కువగా వాయువులతో (హైడ్రోజన్, హీలియం) నిండి ఉంటాయి. [[యురేనస్]], [[నెప్ట్యూన్]] గ్రహాలను "మంచు రాక్షసులు" అని పిలుస్తారు ఎందుకంటే వాటిలో నీరు, [[మీథేన్]] మంచు ఎక్కువగా ఉంటాయి. == భూపటలం == భూమి పై పొరను [[భూపటలం]] (crust) అంటారు. ఇది ఎక్కువగా ఆక్సిజన్, సిలికాన్‌తో తయారైంది. నిజానికి, భూపటలం బరువులో ఆక్సిజన్ సుమారు 47% ఉంటుంది!<ref name=EB1911>{{EB1911|wstitle=Petrology|volume=21|first=John Smith|last=Flett}}</ref> చాలా శిలలు '''సిలికేట్లు''' అని పిలువబడే ఖనిజాలతో తయారవుతాయి. ఇవి సిలికాన్, ఆక్సిజన్ ఇతర లోహాలతో కలిసినప్పుడు ఏర్పడే రసాయనాలు. {| class="wikitable" |+ భూపటలంలో సాధారణంగా ఉండే ఖనిజాలు ! ఖనిజం రకం !! భూపటలంలో శాతం !! సాధారణ మూలకాలు |- | [[ప్లాజియోక్లేస్ ఫెల్డ్‌స్పార్]] || 39% || కాల్షియం, సోడియం, అల్యూమినియం |- | [[ఆల్కలీ ఫెల్డ్‌స్పార్]] || 12% || పొటాషియం, అల్యూమినియం |- | [[క్వార్ట్జ్]] || 12% || సిలికాన్, ఆక్సిజన్ |- | [[పైరోక్సిన్]] || 11% || మెగ్నీషియం, ఇనుము |- | [[యాంఫిబోల్]] || 5% || మెగ్నీషియం, ఇనుము, నీరు |- | [[మైకా]] || 5% || పొటాషియం, అల్యూమినియం, నీరు |- | [[బంకమట్టి]] (Clay) || 5% || అల్యూమినియం, సిలికాన్, నీరు |} === అగ్నిశిలల రకాలు === [[మాగ్మా]] (కరిగిన శిల) చల్లబడినప్పుడు, అది [[అగ్నిశిలలు]] (igneous rocks) గా మారుతుంది. భూ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు వాటిలో ఉండే సిలికా పరిమాణం ఆధారంగా వీటిని సమూహాలుగా విభజిస్తారు: '''ఫెల్సిక్ శిలలు (Felsic rocks):''' వీటిలో సిలికా ఎక్కువగా (66% కంటే ఎక్కువ) ఉంటుంది. [[గ్రానైట్]] ఒక ప్రసిద్ధ ఫెల్సిక్ శిల. ఇది లేత రంగులో ఉంటుంది. '''మధ్యస్థ శిలలు (Intermediate rocks):''' ఇవి మధ్యస్థంగా ఉంటాయి. [[ఆండసైట్]] దీనికి ఒక ఉదాహరణ. '''మాఫిక్ శిలలు (Mafic rocks):''' వీటిలో సిలికా తక్కువగా ఉంటుంది, ఇనుము, మెగ్నీషియం ఎక్కువగా ఉంటాయి. [[బసాల్ట్]] ఒక మాఫిక్ శిల. ఇది సాధారణంగా ముదురు రంగులో లేదా నలుపు రంగులో ఉంటుంది. '''అల్ట్రామాఫిక్ శిలలు (Ultramafic rocks):''' వీటిలో సిలికా చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. ఇవి భూమి లోపల లోతైన భాగాలలో కనిపిస్తాయి. == మహాసముద్రాల రసాయన శాస్త్రం == [[మహాసముద్రం]] అంటే కేవలం ఉప్పు నీరు మాత్రమే కాదు. ఇందులో చాలా లోహాలు తక్కువ పరిమాణంలో ఉంటాయి. వీటిని 'ట్రేస్ మెటల్స్' (trace metals) అంటారు. [[ఇనుము]], [[జింక్]], [[రాగి]] వంటి మూలకాలు సముద్రంలోని జీవులకు చాలా అవసరం. [[ఫైటోప్లాంక్టన్]] అని పిలువబడే చిన్న మొక్కలు పెరగడానికి ఈ లోహాలు కావాలి. లోతైన సముద్రంలో ఈ లోహాల పరిమాణం మారుతూ ఉంటుంది. కొన్ని చోట్ల [[జల ఉష్ణ ద్వారాలు]] (hydrothermal vents) ఉండటం వల్ల ఇనుము ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇవి సముద్రం అడుగున ఉండే అగ్నిపర్వతాల వంటివి. ఇవి వేడిగా ఉన్న, ఖనిజాలు నిండిన నీటిని సముద్రంలోకి చిమ్ముతాయి. == భూ రసాయన శాస్త్రం ఎందుకు ముఖ్యం? == భూ రసాయన శాస్త్రం మనకు చాలా సమస్యలను పరిష్కరించడానికి సహాయపడుతుంది: '''వనరులను కనుగొనడం:''' బంగారం, రాగి, చమురు వంటి నిక్షేపాలను కనుగొనడానికి ఇది తోడ్పడుతుంది. '''పర్యావరణ పరిరక్షణ:''' నీరు, నేలలోని కాలుష్యాన్ని కనిపెట్టడానికి ఇది సహాయపడుతుంది. '''చరిత్రను అర్థం చేసుకోవడం:''' భూమి వాతావరణంలో ఆక్సిజన్ ఎలా వచ్చిందో ఇది మనకు చెబుతుంది. '''అంతరిక్ష పరిశోధన:''' ఇతర గ్రహాలపై జీవం ఉండే అవకాశం ఉందో లేదో తెలుసుకోవడానికి ఇది సహాయపడుతుంది. == సంబంధిత పేజీలు == [[భూగోళ శాస్త్రం]] [[ఖనిజం]] [[ఆవర్తన పట్టిక]] == మూలాలు == {{Reflist}} == మరింత చదవడానికి == {{cite book|last=White|first=William M.|title=Geochemistry|url=https://archive.org/details/geochemistry0000whit|year=2013|publisher=Wiley-Blackwell}} {{cite book|last=Eby|first=Nelson|title=Principles of Environmental Geochemistry|url=https://archive.org/details/principlesofenvi0000ebyg|year=2004|publisher=Brooks Cole}} == బాహ్య లింకులు == [https://web.archive.org/web/20260220093913/https://geochemsoc.org/ ద జియోకెమికల్ సొసైటీ] [https://www.usgs.gov/ USGS భూ రసాయన శాస్త్ర సమాచారం] [[Category:భూ రసాయన శాస్త్రం]] [[Category:భూ విజ్ఞాన శాస్త్రాలు]] [[Category:రసాయన శాస్త్రం]] [[Category:భూగోళ శాస్త్రం]] 2l9futan9zgpkbx3j6ftcb4xd464zve 0 482369 4983290 4819509 2026-10-17T14:13:32Z Vjsuseela 35888 [[వర్గం:వైష్ణవ దివ్యక్షేత్రాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983290 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{వర్గీకరణ}}కర్నూలు (97 కిమీ ) జిల్లా పత్తికొండ (16 కిమీ ) తాలూకా మద్దికెర (11 కిమీ)మండలం [[పెరవలి (మద్దికేర తూర్పు)|పెరవలి]] గ్రామంలోని శ్రీ రంగనాథస్వామి ఆలయం అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన వైష్ణవ క్షేత్రం. ఇక్కడ స్వామివారు 'పిలిస్తే పలికే దేవుడిగా' భక్తుల పూజలందుకుంటారు. )తపస్సు చేసిన రుషుల దర్శనార్థం శ్రీ మన్నారాయణుడే కపిల మహర్షి అవతారమెత్తి ఇచ్చట సాల గ్రామం ఇచ్చట ప్రతిష్టించినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి. విజయనగరరాజులు హరిహరరాయలు, బుక్కరాయలు క్రీ.శ. 1336-37 సంవత్సరంలో దేవాలయం నిర్మించడంతోపాటు ఆలయ నిర్వహణకు వెయ్యి ఎకరాల మాన్యం ఏర్పాటు చేసినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి కర్ణాటకలోని శ్రీరంగ పట్టణం రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలన చేస్తున్న టిప్పు సుల్తాన్ దండయాత్రలు చేసుకుంటూ ఒకరోజు ఇక్కడి వచ్చారని నానుడి. ఆలయాన్ని ధ్వంసం చేయబోయిన టిప్పు సుల్తాన్కు స్వామివారు శక్తిమంతుడని ప్రజలు చెప్పారట. ఈ మేరకు స్వామివారిని పరీక్షించేందుకు ఆయన శ్రీరంగనాథా అని పిలువగా ఓయ్ అంటూ పలికారని నానుడి. దీంతో టిప్పు సుల్తాన్ స్వామివారిని దర్శించుకుని తన అశ్వం ఎంతవరకు పరిగెడితే అంతవరకు స్వామివారికి భూమి ఇచ్చాడనే కథ కూడా ప్రచారంలో ఉంది. వైకుంఠ ఏకాదశి రోజున భక్తులకు ఒకరోజు మాత్రమే మహా విష్ణువును ఉత్తర ద్వారం ద్వారా దర్శించుకుంటా రు. అయితే పెరవలి శ్రీరంగనాథుడు సతీసమేతంగా 365 రోజులు ఉత్తర ద్వార దర్శనం చేసుకునే భాగ్యం ఈ ఆలయ ప్రత్యేకత. [[వర్గం:వైష్ణవ దివ్యక్షేత్రాలు]] 07ccpprk46828cf5x5bzbwp9vomyliq 4983293 4983290 2026-10-17T14:14:24Z Vjsuseela 35888 [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983293 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{వర్గీకరణ}}కర్నూలు (97 కిమీ ) జిల్లా పత్తికొండ (16 కిమీ ) తాలూకా మద్దికెర (11 కిమీ)మండలం [[పెరవలి (మద్దికేర తూర్పు)|పెరవలి]] గ్రామంలోని శ్రీ రంగనాథస్వామి ఆలయం అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన వైష్ణవ క్షేత్రం. ఇక్కడ స్వామివారు 'పిలిస్తే పలికే దేవుడిగా' భక్తుల పూజలందుకుంటారు. )తపస్సు చేసిన రుషుల దర్శనార్థం శ్రీ మన్నారాయణుడే కపిల మహర్షి అవతారమెత్తి ఇచ్చట సాల గ్రామం ఇచ్చట ప్రతిష్టించినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి. విజయనగరరాజులు హరిహరరాయలు, బుక్కరాయలు క్రీ.శ. 1336-37 సంవత్సరంలో దేవాలయం నిర్మించడంతోపాటు ఆలయ నిర్వహణకు వెయ్యి ఎకరాల మాన్యం ఏర్పాటు చేసినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి కర్ణాటకలోని శ్రీరంగ పట్టణం రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలన చేస్తున్న టిప్పు సుల్తాన్ దండయాత్రలు చేసుకుంటూ ఒకరోజు ఇక్కడి వచ్చారని నానుడి. ఆలయాన్ని ధ్వంసం చేయబోయిన టిప్పు సుల్తాన్కు స్వామివారు శక్తిమంతుడని ప్రజలు చెప్పారట. ఈ మేరకు స్వామివారిని పరీక్షించేందుకు ఆయన శ్రీరంగనాథా అని పిలువగా ఓయ్ అంటూ పలికారని నానుడి. దీంతో టిప్పు సుల్తాన్ స్వామివారిని దర్శించుకుని తన అశ్వం ఎంతవరకు పరిగెడితే అంతవరకు స్వామివారికి భూమి ఇచ్చాడనే కథ కూడా ప్రచారంలో ఉంది. వైకుంఠ ఏకాదశి రోజున భక్తులకు ఒకరోజు మాత్రమే మహా విష్ణువును ఉత్తర ద్వారం ద్వారా దర్శించుకుంటా రు. అయితే పెరవలి శ్రీరంగనాథుడు సతీసమేతంగా 365 రోజులు ఉత్తర ద్వార దర్శనం చేసుకునే భాగ్యం ఈ ఆలయ ప్రత్యేకత. [[వర్గం:వైష్ణవ దివ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] 7ra3gzkzyk31dryqku24m8txrlq0r4y 4983296 4983293 2026-10-17T14:15:02Z Vjsuseela 35888 వర్గం చేర్చి మూస తీసాను 4983296 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}కర్నూలు (97 కిమీ ) జిల్లా పత్తికొండ (16 కిమీ ) తాలూకా మద్దికెర (11 కిమీ)మండలం [[పెరవలి (మద్దికేర తూర్పు)|పెరవలి]] గ్రామంలోని శ్రీ రంగనాథస్వామి ఆలయం అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన వైష్ణవ క్షేత్రం. ఇక్కడ స్వామివారు 'పిలిస్తే పలికే దేవుడిగా' భక్తుల పూజలందుకుంటారు. )తపస్సు చేసిన రుషుల దర్శనార్థం శ్రీ మన్నారాయణుడే కపిల మహర్షి అవతారమెత్తి ఇచ్చట సాల గ్రామం ఇచ్చట ప్రతిష్టించినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి. విజయనగరరాజులు హరిహరరాయలు, బుక్కరాయలు క్రీ.శ. 1336-37 సంవత్సరంలో దేవాలయం నిర్మించడంతోపాటు ఆలయ నిర్వహణకు వెయ్యి ఎకరాల మాన్యం ఏర్పాటు చేసినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి కర్ణాటకలోని శ్రీరంగ పట్టణం రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలన చేస్తున్న టిప్పు సుల్తాన్ దండయాత్రలు చేసుకుంటూ ఒకరోజు ఇక్కడి వచ్చారని నానుడి. ఆలయాన్ని ధ్వంసం చేయబోయిన టిప్పు సుల్తాన్కు స్వామివారు శక్తిమంతుడని ప్రజలు చెప్పారట. ఈ మేరకు స్వామివారిని పరీక్షించేందుకు ఆయన శ్రీరంగనాథా అని పిలువగా ఓయ్ అంటూ పలికారని నానుడి. దీంతో టిప్పు సుల్తాన్ స్వామివారిని దర్శించుకుని తన అశ్వం ఎంతవరకు పరిగెడితే అంతవరకు స్వామివారికి భూమి ఇచ్చాడనే కథ కూడా ప్రచారంలో ఉంది. వైకుంఠ ఏకాదశి రోజున భక్తులకు ఒకరోజు మాత్రమే మహా విష్ణువును ఉత్తర ద్వారం ద్వారా దర్శించుకుంటా రు. అయితే పెరవలి శ్రీరంగనాథుడు సతీసమేతంగా 365 రోజులు ఉత్తర ద్వార దర్శనం చేసుకునే భాగ్యం ఈ ఆలయ ప్రత్యేకత. [[వర్గం:వైష్ణవ దివ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] p4tmhtrpgpxk0iarkz7j4cwlvv0qimw 0 482633 4983307 4899052 2026-10-17T14:32:01Z Vjsuseela 35888 [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983307 wikitext text/x-wiki {{వర్గీకరణ}} '''భారతదేశంలో కర్ణాటకరాష్ట్రంలోని దేవాలయాలు''' వివిధ కాలాలలో ప్రబలంగా ఉన్న వివిధ రకాల నిర్మాణాలను వివరిస్తాయి. ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం భక్తితో కూడిన నిజమైన వాతావరణాన్ని రూపొందించడంలో నిర్మాణ నమూనాలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని పొందాయి. == కర్ణాటకలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ దేవాలయాలు == [[దస్త్రం:Srikanteshvara_Temple,_Nanjangud.JPG|thumb|నంజనగూడ్, మైసూర్]] [[దస్త్రం:Sri_Raja_Rajeshwari_Temple_02.jpg|thumb|'''శ్రీ జ్ఞానాక్షి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం, బెంగళూరు''']] [[దస్త్రం:Mandyada_Sri_Shiradi_Sai_Baba_Mandir.jpg|కుడి|thumb|250x250px|శ్రీ షిరాడి సాయిబాబా మందిరం, [[మాండ్య]] ]] [[దస్త్రం:Dharmasthala_1.jpg|కుడి|thumb|250x250px|మంజునాథ దేవాలయం, [[ధర్మస్థల]]]] [[దస్త్రం:Gomateswara.jpg|కుడి|thumb|382x382px|[[శ్రావణబెళగొళ|శ్రవణబెళగొళ]] వింధ్యగిరి కొండలోని గోమఠేశ్వర విగ్రహం]] [[దస్త్రం:Kudala_Sangama.jpg|ఎడమ|thumb|250x250px|ఉత్తర కర్ణాటక [[బాగల్‌కోట్ జిల్లా|బాగల్కోట్ జిల్లా]] '''కూడల సంగమ''', ఇక్కడ బసవన్న సమాధి ఉంది]] * [[అన్నపూర్ణ దేవాలయం (హొరనాడు, కర్ణాటక)|అన్నపూర్ణేశ్వరి ఆలయం]], హొరనాడు, [[చిక్కమగళూరు జిల్లా]] * [[చాముండేశ్వరి దేవాలయం (మైసూరు)|చాముండేశ్వరి ఆలయం]], మైసూర్[[మైసూరు]] * [[చెన్నకేశవ దేవాలయం (బేలూరు)|చెన్నకేశవ ఆలయం]], [[బేలూరు]], [[హసన్ (కర్ణాటక)|హసన్]] * దుర్గా పరమేశ్వరి ఆలయం, కటీలు * గోరవనహళ్లి మహాలక్ష్మి ఆలయం * గోకర్ణనాథేశ్వర ఆలయం, కుద్రోళి, [[మంగళూరు]] * గుడే మహాలింగేశ్వర ఆలయం, కుందాపురా, [[ఉడిపి జిల్లా|ఉడుపి జిల్లా]] * [[హసనాంబ ఆలయం|హసనంబ ఆలయం]], [[హసన్ (కర్ణాటక)|హసన్]] * హొయ్సళేశ్వర ఆలయం, హలేబీడు, [[హసన్ (కర్ణాటక)|హసన్]] * ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఫర్ కృష్ణ కాన్షియస్నెస్ (ఇస్కాన్ టెంపుల్, [[బెంగళూరు]]) * [[జ్ఞానాక్షి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం|జ్ఞానక్షి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం]], [[బెంగళూరు]] * [[కద్రి దేవాలయం|కద్రి మంజునాథ ఆలయం]], [[మంగళూరు]] * [[కోల్లూరు|కొల్లూరు]] మూకాంబికా ఆలయం, కొల్లూరు * కుడాలసంగమం * లక్ష్మీ చంద్రలంబ పరమేశ్వరి, సన్నతి * [[లక్ష్మీదేవి ఆలయం, దొడ్డగద్దవళ్ళి|లక్ష్మీదేవి ఆలయం, దొడ్డగడ్డవల్లి]] * [[మహాబలేశ్వర్ ఆలయం, గోకర్ణ|మహాబలేశ్వర్ ఆలయం]], [[గోకర్ణ]], [[ఉత్తర కన్నడ జిల్లా|ఉత్తర కన్నడ]] * [[మలై మహాదేశ్వర కొండ|మహాదేశ్వర ఆలయం]], [[మలై మహాదేశ్వర కొండ|మహాదేశ్వర కొండలు]], [[చామరాజనగర్|చామరాజనగర]], * మంగళాదేవి ఆలయం, [[మంగళూరు]] * [[మంజునాథ ఆలయం|మంజునాథ స్వామి ఆలయం]], [[ధర్మస్థల]], దక్షిణ కన్నడ * [[మురుడేశ్వర ఆలయం]], [[మురుడేశ్వర ఆలయం|మురుడేశ్వర్]] * నంజుండేశ్వర ఆలయం, [[నంజనగూడు|నంజనగూడ్]] * నరసింహ స్వామి ఆలయం, సీబి, [[తుమకూరు|తుమ్కూర్]] * [[నవగ్రహ జైన దేవాలయం]], [[హుబ్లీ]] * [[శ్రీ వెంకటరమణ దేవాలయం, కార్కళ|పడుటిరుపతి]] వెంకట్రమణ ఆలయం, కార్కళ * పోలాలి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం, దక్షిణ కన్నడ * పుత్తూర్ శ్రీ మహాలింగేశ్వర ఆలయం, పుత్తూర్, దక్షిణ కన్నడ * [[శ్రీ రంగనాథస్వామి దేవాలయం, శ్రీరంగపట్నం|రంగనాథస్వామి ఆలయం]], [[శ్రీరంగపట్టణం|శ్రీరంగపట్నం]] * సంతూర్ సుబ్రమణ్య ఆలయం * [[సిర్సి|సిర్సీ]] మారికంబ ఆలయం, సిర్సీ * [[శృంగేరి]] శారదా పీఠం, శృంగేరి * సుబ్రమణ్య ఆలయం, [[కుక్కే సుబ్రహ్మణ్య దేవాలయం|కుక్కే సుబ్రమణ్య]] * [[ఉడిపి శ్రీ కృష్ణ మఠం|ఉడుపి శ్రీ కృష్ణ మఠం]], [[ఉడిపి]] * [[విరూపాక్ష దేవాలయం, హంపి|విరూపాక్ష ఆలయం]], [[హంపి]] * [[దస్త్రం:ಶ್ರೀ_ಮಲೆ_ಮಹದೇಶ್ವರ_-_ಮುಖ_ಪಶ್ಚಿಮ_ದ್ವಾರ.jpg|thumb|శ్రీ శ్రీ మలె మహాదేశ్వర దేవాలయం]] == వాస్తుశైలులు == [[దస్త్రం:Nandi-atop-chamundi-hills.jpg|కుడి|thumb|333x333px|[[మైసూరు]] నంది విగ్రహం, కర్ణాటకలోని ఏ ఆలయంలో కనిపించే సాధారణ శిల్పం]] [[దస్త్రం:Bhumija_towers_on_minor_shrines_in_Chennakeshava_Temple_at_Belur.jpg|ఎడమ|thumb|377x377px|[[బేలూరు]] భూమిజ టవర్లతో కూడిన సూక్ష్మ దేవాలయాలు]] [[దస్త్రం:Pattadakal_Virupaksha_Temple.jpg|కుడి|thumb|250x250px|విరూపాక్ష ఆలయం, [[పట్టడకల్|పట్టడకల్లు]]]] [[దస్త్రం:Chennakeshava_Temple_at_Belur.jpg|కుడి|thumb|250x250px|చెన్నకేశవ ఆలయం, [[బేలూరు]]]] కర్ణాటకలోని దేవాలయాలు అనేక నిర్మాణ శైలులను కలిగి ఉన్నాయి: * [[హొయసల వాస్తుశిల్పం]] * బాదామి చాళుక్య వాస్తుశిల్పం * [[విజయనగర వాస్తుశిల్పం]] * [[ద్రావిడ నిర్మాణం|ద్రావిడ వాస్తుశిల్పం]] * పాశ్చాత్య చాళుక్య వాస్తుశిల్పం * [[బాదామీ గుహాలయాలు|బాదామి గుహ దేవాలయాలు]] * [[రాష్ట్రకూటులు|రాష్ట్రకూట]] శైలి * [[పశ్చిమ గాంగులు|గంగా]] ఆర్కిటెక్చర్ చాలా దేవాలయాలలో కొన్ని సాధారణ లక్షణాలు ఉన్నాయి: * ఆలయం ప్రవేశద్వారం వద్ద నల్ల రాతితో చెక్కబడిన [[నంది]] దైవిక ప్రదేశం, ఆలయ ప్రాంతం ప్రారంభానికి ప్రతీక. * ''పుష్కరణి'' (మెట్ల స్నాన ప్రాంతం), చక్కగా చెక్కబడిన మెట్లతో చాలా దూరం నుండి ప్రయాణించి వచ్చే ఆలయ భక్తులు స్నానం చేయడానికి అనువుగా. పుష్కరాణి సాధారణంగా చదరపు ఆకారంలో ఉంటుంది, ఇది నీరు నిలిచిపోకుండా ఉండటానికి ఏర్పాట్లు కలిగి ఉంటుంది. * గోపురాలు ఆలయ ప్రవేశ ద్వారాన్ని గుర్తించే అలంకరించబడిన స్మారక కట్టడాలు. * [[గర్భగుడి]] (గర్భగృహం అంటే సంస్కృతం/కన్నడలో గర్భం అని అర్ధం) అనేది లోపలి గర్భగుడి, ఇది నిర్మాణానికి అనుగుణంగా వివిధ పరిమాణాలు, వివిధ ఆకారాలలో ఉంటుంది. గర్భగుడికి రాతి పునాదిపై ఎత్తైన స్థానంలో ఉంచవచ్చు. కళాకారులు భక్తి ''సంగీత నాట్యాలు'' అభ్యసించడానికి, ప్రదర్శించడానికి ఒక స్థలాన్ని కనుగొనవచ్చు. * విగ్రహం అనేది లోపలి గర్భగుడి (గర్భగృహం) లోపల ఉన్న దేవుని చిత్రం, సాధారణంగా నల్ల రాతి [[శివలింగం|లింగం]]. సాధారణంగా పురాతన దేవాలయాలు కొండ శిఖరాలపై నిర్మించబడ్డాయి, ఇక్కడ ప్రజలు ''ప్రకృతి'' మధ్యలో దేవుడిని అన్నింటి పైన ఉంచడాన్ని చూస్తారు. చాలా కఠినమైన రాతి పర్వతాలలో నీరు ఉన్నందున శిఖరానికి చేరుకోవడానికి మెట్లు రాతి కొండలపై జాగ్రత్తగా చెక్కబడ్డాయి. తెరహళ్లి శివ గంగే అటువంటి ఉదాహరణ.కొండలపై ఉన్న ఇతర దేవాలయాలలో [[చాముండి కొండలు|చాముండేశ్వరి కొండలు]], [[మలై మహాదేశ్వర కొండ|మహాదేశ్వర కొండలు]], బిలిగిరంగ కొండలు, కొడచాద్రి కొండలు ఉన్నాయి. == దేవాలయాలు, ఆచారాలు == దక్షిణ కన్నడ కొన్ని దేవాలయాలలో సాధారణ దుస్తులను లోపల ధరించడానికి అనుమతించని పద్ధతి ఉంది. ప్రజలు వస్త్రాన్ని ధరించవచ్చు లేదా [[పంచె|ధోతి]] ధరించవచ్చు. ఈ ఆచారం ముఖ్యంగా [[పడమటి కనుమలు|పశ్చిమ కనుమలు,]] [[అరేబియా సముద్రం]] మధ్య ఉన్న దక్షిణ కన్నడలోని దేవాలయాలలో కనిపిస్తుంది. ఏడాది పొడవునా సందర్శనలకు వాతావరణం అనుకూలంగా ఉన్నందున ఇది చాలా ప్రజాదరణ పొందిన ఆలయం. [[కోల్లూరు|కొల్లూరు]], [[కుక్కే సుబ్రహ్మణ్య దేవాలయం|కుక్కే]], [[ధర్మస్థల]], [[శృంగేరి]], హొరనాడు, కర్కల, మురుడేశ్వర, [[గోకర్ణ]] వంటి ఇతర ప్రసిద్ధ దేవాలయాలు ఏడాది పొడవునా భక్తుల రద్దీకి ప్రసిద్ధి చెందాయి. [[ఉడిపి]] లోని అనేక దేవాలయాలు ద్వైత తత్వాన్ని సూచిస్తాయి, వీటిని ఎక్కువగా [[ఉడిపి అష్టమఠాలు|అష్ట మఠం]] మఠాల పూజారులు నిర్వహిస్తున్నారు. ఉడిపిలోని శ్రీ కృష్ణ ఆలయంలో, ''[[ఉడిపి శ్రీ కృష్ణ మఠం|కనకన కిండి]]'' లేదా కనక కిటికీ ఉంది, ఇది ఆలయ గోడలో ఒక చిన్న గోపురం, దీని ద్వారా గొప్ప భారతీయ సాధువు [[కనకదాసు|కనక దాస]] విగ్రహాన్ని చూడవచ్చు. [[శృంగేరి]] దేవాలయాలు [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] [[అద్వైతం|అద్వైత వేదాంత]] తత్వాన్ని సూచిస్తాయి. సంస్కృత విద్య యొక్క పురాతన సంస్థలలో ఒకటిగా, శృంగేరి శారదా పీఠం విద్య యొక్క దేవత అయిన [[సరస్వతి]] నివాసంగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది కన్నడిగుల హృదయాలలో చాలా ప్రముఖ స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. ఉత్తర కర్ణాటక దేవాలయాలు చాలా కాలం క్రితం రాజ్యాల పాత వైభవాన్ని సూచిస్తాయి. కొన్ని ఆచారాలు ఇప్పటికీ ఆచరించబడుతున్నాయి. అద్భుతమైన శిల్పకళతో నిర్మించబడిన అనేక దేవాలయాలలో వివిధ ముఖ్యమైన చారిత్రక కాలాలను వర్ణించే శాసనాలు ఉన్నాయి. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కర్ణాటక]] * ఉత్తర కర్ణాటక * కర్ణాటకలో పర్యాటకం * ఉత్తర కర్ణాటకలో పర్యాటకం * ఉత్తర కర్ణాటకలోని దేవాలయాలు * ఉత్తర కర్ణాటకలో జైనమతం * [[చెట్టికులంగర దేవి ఆలయం|చెట్టికుళంగర దేవి ఆలయం]] {{Clear}} [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] 4yxpxsl9s7anan4pupz8711rdan8djs 4983308 4983307 2026-10-17T14:32:32Z Vjsuseela 35888 [[వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983308 wikitext text/x-wiki {{వర్గీకరణ}} '''భారతదేశంలో కర్ణాటకరాష్ట్రంలోని దేవాలయాలు''' వివిధ కాలాలలో ప్రబలంగా ఉన్న వివిధ రకాల నిర్మాణాలను వివరిస్తాయి. ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం భక్తితో కూడిన నిజమైన వాతావరణాన్ని రూపొందించడంలో నిర్మాణ నమూనాలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని పొందాయి. == కర్ణాటకలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ దేవాలయాలు == [[దస్త్రం:Srikanteshvara_Temple,_Nanjangud.JPG|thumb|నంజనగూడ్, మైసూర్]] [[దస్త్రం:Sri_Raja_Rajeshwari_Temple_02.jpg|thumb|'''శ్రీ జ్ఞానాక్షి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం, బెంగళూరు''']] [[దస్త్రం:Mandyada_Sri_Shiradi_Sai_Baba_Mandir.jpg|కుడి|thumb|250x250px|శ్రీ షిరాడి సాయిబాబా మందిరం, [[మాండ్య]] ]] [[దస్త్రం:Dharmasthala_1.jpg|కుడి|thumb|250x250px|మంజునాథ దేవాలయం, [[ధర్మస్థల]]]] [[దస్త్రం:Gomateswara.jpg|కుడి|thumb|382x382px|[[శ్రావణబెళగొళ|శ్రవణబెళగొళ]] వింధ్యగిరి కొండలోని గోమఠేశ్వర విగ్రహం]] [[దస్త్రం:Kudala_Sangama.jpg|ఎడమ|thumb|250x250px|ఉత్తర కర్ణాటక [[బాగల్‌కోట్ జిల్లా|బాగల్కోట్ జిల్లా]] '''కూడల సంగమ''', ఇక్కడ బసవన్న సమాధి ఉంది]] * [[అన్నపూర్ణ దేవాలయం (హొరనాడు, కర్ణాటక)|అన్నపూర్ణేశ్వరి ఆలయం]], హొరనాడు, [[చిక్కమగళూరు జిల్లా]] * [[చాముండేశ్వరి దేవాలయం (మైసూరు)|చాముండేశ్వరి ఆలయం]], మైసూర్[[మైసూరు]] * [[చెన్నకేశవ దేవాలయం (బేలూరు)|చెన్నకేశవ ఆలయం]], [[బేలూరు]], [[హసన్ (కర్ణాటక)|హసన్]] * దుర్గా పరమేశ్వరి ఆలయం, కటీలు * గోరవనహళ్లి మహాలక్ష్మి ఆలయం * గోకర్ణనాథేశ్వర ఆలయం, కుద్రోళి, [[మంగళూరు]] * గుడే మహాలింగేశ్వర ఆలయం, కుందాపురా, [[ఉడిపి జిల్లా|ఉడుపి జిల్లా]] * [[హసనాంబ ఆలయం|హసనంబ ఆలయం]], [[హసన్ (కర్ణాటక)|హసన్]] * హొయ్సళేశ్వర ఆలయం, హలేబీడు, [[హసన్ (కర్ణాటక)|హసన్]] * ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఫర్ కృష్ణ కాన్షియస్నెస్ (ఇస్కాన్ టెంపుల్, [[బెంగళూరు]]) * [[జ్ఞానాక్షి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం|జ్ఞానక్షి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం]], [[బెంగళూరు]] * [[కద్రి దేవాలయం|కద్రి మంజునాథ ఆలయం]], [[మంగళూరు]] * [[కోల్లూరు|కొల్లూరు]] మూకాంబికా ఆలయం, కొల్లూరు * కుడాలసంగమం * లక్ష్మీ చంద్రలంబ పరమేశ్వరి, సన్నతి * [[లక్ష్మీదేవి ఆలయం, దొడ్డగద్దవళ్ళి|లక్ష్మీదేవి ఆలయం, దొడ్డగడ్డవల్లి]] * [[మహాబలేశ్వర్ ఆలయం, గోకర్ణ|మహాబలేశ్వర్ ఆలయం]], [[గోకర్ణ]], [[ఉత్తర కన్నడ జిల్లా|ఉత్తర కన్నడ]] * [[మలై మహాదేశ్వర కొండ|మహాదేశ్వర ఆలయం]], [[మలై మహాదేశ్వర కొండ|మహాదేశ్వర కొండలు]], [[చామరాజనగర్|చామరాజనగర]], * మంగళాదేవి ఆలయం, [[మంగళూరు]] * [[మంజునాథ ఆలయం|మంజునాథ స్వామి ఆలయం]], [[ధర్మస్థల]], దక్షిణ కన్నడ * [[మురుడేశ్వర ఆలయం]], [[మురుడేశ్వర ఆలయం|మురుడేశ్వర్]] * నంజుండేశ్వర ఆలయం, [[నంజనగూడు|నంజనగూడ్]] * నరసింహ స్వామి ఆలయం, సీబి, [[తుమకూరు|తుమ్కూర్]] * [[నవగ్రహ జైన దేవాలయం]], [[హుబ్లీ]] * [[శ్రీ వెంకటరమణ దేవాలయం, కార్కళ|పడుటిరుపతి]] వెంకట్రమణ ఆలయం, కార్కళ * పోలాలి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం, దక్షిణ కన్నడ * పుత్తూర్ శ్రీ మహాలింగేశ్వర ఆలయం, పుత్తూర్, దక్షిణ కన్నడ * [[శ్రీ రంగనాథస్వామి దేవాలయం, శ్రీరంగపట్నం|రంగనాథస్వామి ఆలయం]], [[శ్రీరంగపట్టణం|శ్రీరంగపట్నం]] * సంతూర్ సుబ్రమణ్య ఆలయం * [[సిర్సి|సిర్సీ]] మారికంబ ఆలయం, సిర్సీ * [[శృంగేరి]] శారదా పీఠం, శృంగేరి * సుబ్రమణ్య ఆలయం, [[కుక్కే సుబ్రహ్మణ్య దేవాలయం|కుక్కే సుబ్రమణ్య]] * [[ఉడిపి శ్రీ కృష్ణ మఠం|ఉడుపి శ్రీ కృష్ణ మఠం]], [[ఉడిపి]] * [[విరూపాక్ష దేవాలయం, హంపి|విరూపాక్ష ఆలయం]], [[హంపి]] * [[దస్త్రం:ಶ್ರೀ_ಮಲೆ_ಮಹದೇಶ್ವರ_-_ಮುಖ_ಪಶ್ಚಿಮ_ದ್ವಾರ.jpg|thumb|శ్రీ శ్రీ మలె మహాదేశ్వర దేవాలయం]] == వాస్తుశైలులు == [[దస్త్రం:Nandi-atop-chamundi-hills.jpg|కుడి|thumb|333x333px|[[మైసూరు]] నంది విగ్రహం, కర్ణాటకలోని ఏ ఆలయంలో కనిపించే సాధారణ శిల్పం]] [[దస్త్రం:Bhumija_towers_on_minor_shrines_in_Chennakeshava_Temple_at_Belur.jpg|ఎడమ|thumb|377x377px|[[బేలూరు]] భూమిజ టవర్లతో కూడిన సూక్ష్మ దేవాలయాలు]] [[దస్త్రం:Pattadakal_Virupaksha_Temple.jpg|కుడి|thumb|250x250px|విరూపాక్ష ఆలయం, [[పట్టడకల్|పట్టడకల్లు]]]] [[దస్త్రం:Chennakeshava_Temple_at_Belur.jpg|కుడి|thumb|250x250px|చెన్నకేశవ ఆలయం, [[బేలూరు]]]] కర్ణాటకలోని దేవాలయాలు అనేక నిర్మాణ శైలులను కలిగి ఉన్నాయి: * [[హొయసల వాస్తుశిల్పం]] * బాదామి చాళుక్య వాస్తుశిల్పం * [[విజయనగర వాస్తుశిల్పం]] * [[ద్రావిడ నిర్మాణం|ద్రావిడ వాస్తుశిల్పం]] * పాశ్చాత్య చాళుక్య వాస్తుశిల్పం * [[బాదామీ గుహాలయాలు|బాదామి గుహ దేవాలయాలు]] * [[రాష్ట్రకూటులు|రాష్ట్రకూట]] శైలి * [[పశ్చిమ గాంగులు|గంగా]] ఆర్కిటెక్చర్ చాలా దేవాలయాలలో కొన్ని సాధారణ లక్షణాలు ఉన్నాయి: * ఆలయం ప్రవేశద్వారం వద్ద నల్ల రాతితో చెక్కబడిన [[నంది]] దైవిక ప్రదేశం, ఆలయ ప్రాంతం ప్రారంభానికి ప్రతీక. * ''పుష్కరణి'' (మెట్ల స్నాన ప్రాంతం), చక్కగా చెక్కబడిన మెట్లతో చాలా దూరం నుండి ప్రయాణించి వచ్చే ఆలయ భక్తులు స్నానం చేయడానికి అనువుగా. పుష్కరాణి సాధారణంగా చదరపు ఆకారంలో ఉంటుంది, ఇది నీరు నిలిచిపోకుండా ఉండటానికి ఏర్పాట్లు కలిగి ఉంటుంది. * గోపురాలు ఆలయ ప్రవేశ ద్వారాన్ని గుర్తించే అలంకరించబడిన స్మారక కట్టడాలు. * [[గర్భగుడి]] (గర్భగృహం అంటే సంస్కృతం/కన్నడలో గర్భం అని అర్ధం) అనేది లోపలి గర్భగుడి, ఇది నిర్మాణానికి అనుగుణంగా వివిధ పరిమాణాలు, వివిధ ఆకారాలలో ఉంటుంది. గర్భగుడికి రాతి పునాదిపై ఎత్తైన స్థానంలో ఉంచవచ్చు. కళాకారులు భక్తి ''సంగీత నాట్యాలు'' అభ్యసించడానికి, ప్రదర్శించడానికి ఒక స్థలాన్ని కనుగొనవచ్చు. * విగ్రహం అనేది లోపలి గర్భగుడి (గర్భగృహం) లోపల ఉన్న దేవుని చిత్రం, సాధారణంగా నల్ల రాతి [[శివలింగం|లింగం]]. సాధారణంగా పురాతన దేవాలయాలు కొండ శిఖరాలపై నిర్మించబడ్డాయి, ఇక్కడ ప్రజలు ''ప్రకృతి'' మధ్యలో దేవుడిని అన్నింటి పైన ఉంచడాన్ని చూస్తారు. చాలా కఠినమైన రాతి పర్వతాలలో నీరు ఉన్నందున శిఖరానికి చేరుకోవడానికి మెట్లు రాతి కొండలపై జాగ్రత్తగా చెక్కబడ్డాయి. తెరహళ్లి శివ గంగే అటువంటి ఉదాహరణ.కొండలపై ఉన్న ఇతర దేవాలయాలలో [[చాముండి కొండలు|చాముండేశ్వరి కొండలు]], [[మలై మహాదేశ్వర కొండ|మహాదేశ్వర కొండలు]], బిలిగిరంగ కొండలు, కొడచాద్రి కొండలు ఉన్నాయి. == దేవాలయాలు, ఆచారాలు == దక్షిణ కన్నడ కొన్ని దేవాలయాలలో సాధారణ దుస్తులను లోపల ధరించడానికి అనుమతించని పద్ధతి ఉంది. ప్రజలు వస్త్రాన్ని ధరించవచ్చు లేదా [[పంచె|ధోతి]] ధరించవచ్చు. ఈ ఆచారం ముఖ్యంగా [[పడమటి కనుమలు|పశ్చిమ కనుమలు,]] [[అరేబియా సముద్రం]] మధ్య ఉన్న దక్షిణ కన్నడలోని దేవాలయాలలో కనిపిస్తుంది. ఏడాది పొడవునా సందర్శనలకు వాతావరణం అనుకూలంగా ఉన్నందున ఇది చాలా ప్రజాదరణ పొందిన ఆలయం. [[కోల్లూరు|కొల్లూరు]], [[కుక్కే సుబ్రహ్మణ్య దేవాలయం|కుక్కే]], [[ధర్మస్థల]], [[శృంగేరి]], హొరనాడు, కర్కల, మురుడేశ్వర, [[గోకర్ణ]] వంటి ఇతర ప్రసిద్ధ దేవాలయాలు ఏడాది పొడవునా భక్తుల రద్దీకి ప్రసిద్ధి చెందాయి. [[ఉడిపి]] లోని అనేక దేవాలయాలు ద్వైత తత్వాన్ని సూచిస్తాయి, వీటిని ఎక్కువగా [[ఉడిపి అష్టమఠాలు|అష్ట మఠం]] మఠాల పూజారులు నిర్వహిస్తున్నారు. ఉడిపిలోని శ్రీ కృష్ణ ఆలయంలో, ''[[ఉడిపి శ్రీ కృష్ణ మఠం|కనకన కిండి]]'' లేదా కనక కిటికీ ఉంది, ఇది ఆలయ గోడలో ఒక చిన్న గోపురం, దీని ద్వారా గొప్ప భారతీయ సాధువు [[కనకదాసు|కనక దాస]] విగ్రహాన్ని చూడవచ్చు. [[శృంగేరి]] దేవాలయాలు [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] [[అద్వైతం|అద్వైత వేదాంత]] తత్వాన్ని సూచిస్తాయి. సంస్కృత విద్య యొక్క పురాతన సంస్థలలో ఒకటిగా, శృంగేరి శారదా పీఠం విద్య యొక్క దేవత అయిన [[సరస్వతి]] నివాసంగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది కన్నడిగుల హృదయాలలో చాలా ప్రముఖ స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. ఉత్తర కర్ణాటక దేవాలయాలు చాలా కాలం క్రితం రాజ్యాల పాత వైభవాన్ని సూచిస్తాయి. కొన్ని ఆచారాలు ఇప్పటికీ ఆచరించబడుతున్నాయి. అద్భుతమైన శిల్పకళతో నిర్మించబడిన అనేక దేవాలయాలలో వివిధ ముఖ్యమైన చారిత్రక కాలాలను వర్ణించే శాసనాలు ఉన్నాయి. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కర్ణాటక]] * ఉత్తర కర్ణాటక * కర్ణాటకలో పర్యాటకం * ఉత్తర కర్ణాటకలో పర్యాటకం * ఉత్తర కర్ణాటకలోని దేవాలయాలు * ఉత్తర కర్ణాటకలో జైనమతం * [[చెట్టికులంగర దేవి ఆలయం|చెట్టికుళంగర దేవి ఆలయం]] {{Clear}} [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు]] nmz51iyvit1ni97v42uc3y05upp9k5c 4983309 4983308 2026-10-17T14:33:09Z Vjsuseela 35888 వర్గం చేర్చి మూస తీసాను 4983309 wikitext text/x-wiki '''భారతదేశంలో కర్ణాటకరాష్ట్రంలోని దేవాలయాలు''' వివిధ కాలాలలో ప్రబలంగా ఉన్న వివిధ రకాల నిర్మాణాలను వివరిస్తాయి. ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం భక్తితో కూడిన నిజమైన వాతావరణాన్ని రూపొందించడంలో నిర్మాణ నమూనాలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని పొందాయి. == కర్ణాటకలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ దేవాలయాలు == [[దస్త్రం:Srikanteshvara_Temple,_Nanjangud.JPG|thumb|నంజనగూడ్, మైసూర్]] [[దస్త్రం:Sri_Raja_Rajeshwari_Temple_02.jpg|thumb|'''శ్రీ జ్ఞానాక్షి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం, బెంగళూరు''']] [[దస్త్రం:Mandyada_Sri_Shiradi_Sai_Baba_Mandir.jpg|కుడి|thumb|250x250px|శ్రీ షిరాడి సాయిబాబా మందిరం, [[మాండ్య]] ]] [[దస్త్రం:Dharmasthala_1.jpg|కుడి|thumb|250x250px|మంజునాథ దేవాలయం, [[ధర్మస్థల]]]] [[దస్త్రం:Gomateswara.jpg|కుడి|thumb|382x382px|[[శ్రావణబెళగొళ|శ్రవణబెళగొళ]] వింధ్యగిరి కొండలోని గోమఠేశ్వర విగ్రహం]] [[దస్త్రం:Kudala_Sangama.jpg|ఎడమ|thumb|250x250px|ఉత్తర కర్ణాటక [[బాగల్‌కోట్ జిల్లా|బాగల్కోట్ జిల్లా]] '''కూడల సంగమ''', ఇక్కడ బసవన్న సమాధి ఉంది]] * [[అన్నపూర్ణ దేవాలయం (హొరనాడు, కర్ణాటక)|అన్నపూర్ణేశ్వరి ఆలయం]], హొరనాడు, [[చిక్కమగళూరు జిల్లా]] * [[చాముండేశ్వరి దేవాలయం (మైసూరు)|చాముండేశ్వరి ఆలయం]], మైసూర్[[మైసూరు]] * [[చెన్నకేశవ దేవాలయం (బేలూరు)|చెన్నకేశవ ఆలయం]], [[బేలూరు]], [[హసన్ (కర్ణాటక)|హసన్]] * దుర్గా పరమేశ్వరి ఆలయం, కటీలు * గోరవనహళ్లి మహాలక్ష్మి ఆలయం * గోకర్ణనాథేశ్వర ఆలయం, కుద్రోళి, [[మంగళూరు]] * గుడే మహాలింగేశ్వర ఆలయం, కుందాపురా, [[ఉడిపి జిల్లా|ఉడుపి జిల్లా]] * [[హసనాంబ ఆలయం|హసనంబ ఆలయం]], [[హసన్ (కర్ణాటక)|హసన్]] * హొయ్సళేశ్వర ఆలయం, హలేబీడు, [[హసన్ (కర్ణాటక)|హసన్]] * ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఫర్ కృష్ణ కాన్షియస్నెస్ (ఇస్కాన్ టెంపుల్, [[బెంగళూరు]]) * [[జ్ఞానాక్షి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం|జ్ఞానక్షి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం]], [[బెంగళూరు]] * [[కద్రి దేవాలయం|కద్రి మంజునాథ ఆలయం]], [[మంగళూరు]] * [[కోల్లూరు|కొల్లూరు]] మూకాంబికా ఆలయం, కొల్లూరు * కుడాలసంగమం * లక్ష్మీ చంద్రలంబ పరమేశ్వరి, సన్నతి * [[లక్ష్మీదేవి ఆలయం, దొడ్డగద్దవళ్ళి|లక్ష్మీదేవి ఆలయం, దొడ్డగడ్డవల్లి]] * [[మహాబలేశ్వర్ ఆలయం, గోకర్ణ|మహాబలేశ్వర్ ఆలయం]], [[గోకర్ణ]], [[ఉత్తర కన్నడ జిల్లా|ఉత్తర కన్నడ]] * [[మలై మహాదేశ్వర కొండ|మహాదేశ్వర ఆలయం]], [[మలై మహాదేశ్వర కొండ|మహాదేశ్వర కొండలు]], [[చామరాజనగర్|చామరాజనగర]], * మంగళాదేవి ఆలయం, [[మంగళూరు]] * [[మంజునాథ ఆలయం|మంజునాథ స్వామి ఆలయం]], [[ధర్మస్థల]], దక్షిణ కన్నడ * [[మురుడేశ్వర ఆలయం]], [[మురుడేశ్వర ఆలయం|మురుడేశ్వర్]] * నంజుండేశ్వర ఆలయం, [[నంజనగూడు|నంజనగూడ్]] * నరసింహ స్వామి ఆలయం, సీబి, [[తుమకూరు|తుమ్కూర్]] * [[నవగ్రహ జైన దేవాలయం]], [[హుబ్లీ]] * [[శ్రీ వెంకటరమణ దేవాలయం, కార్కళ|పడుటిరుపతి]] వెంకట్రమణ ఆలయం, కార్కళ * పోలాలి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం, దక్షిణ కన్నడ * పుత్తూర్ శ్రీ మహాలింగేశ్వర ఆలయం, పుత్తూర్, దక్షిణ కన్నడ * [[శ్రీ రంగనాథస్వామి దేవాలయం, శ్రీరంగపట్నం|రంగనాథస్వామి ఆలయం]], [[శ్రీరంగపట్టణం|శ్రీరంగపట్నం]] * సంతూర్ సుబ్రమణ్య ఆలయం * [[సిర్సి|సిర్సీ]] మారికంబ ఆలయం, సిర్సీ * [[శృంగేరి]] శారదా పీఠం, శృంగేరి * సుబ్రమణ్య ఆలయం, [[కుక్కే సుబ్రహ్మణ్య దేవాలయం|కుక్కే సుబ్రమణ్య]] * [[ఉడిపి శ్రీ కృష్ణ మఠం|ఉడుపి శ్రీ కృష్ణ మఠం]], [[ఉడిపి]] * [[విరూపాక్ష దేవాలయం, హంపి|విరూపాక్ష ఆలయం]], [[హంపి]] * [[దస్త్రం:ಶ್ರೀ_ಮಲೆ_ಮಹದೇಶ್ವರ_-_ಮುಖ_ಪಶ್ಚಿಮ_ದ್ವಾರ.jpg|thumb|శ్రీ శ్రీ మలె మహాదేశ్వర దేవాలయం]] == వాస్తుశైలులు == [[దస్త్రం:Nandi-atop-chamundi-hills.jpg|కుడి|thumb|333x333px|[[మైసూరు]] నంది విగ్రహం, కర్ణాటకలోని ఏ ఆలయంలో కనిపించే సాధారణ శిల్పం]] [[దస్త్రం:Bhumija_towers_on_minor_shrines_in_Chennakeshava_Temple_at_Belur.jpg|ఎడమ|thumb|377x377px|[[బేలూరు]] భూమిజ టవర్లతో కూడిన సూక్ష్మ దేవాలయాలు]] [[దస్త్రం:Pattadakal_Virupaksha_Temple.jpg|కుడి|thumb|250x250px|విరూపాక్ష ఆలయం, [[పట్టడకల్|పట్టడకల్లు]]]] [[దస్త్రం:Chennakeshava_Temple_at_Belur.jpg|కుడి|thumb|250x250px|చెన్నకేశవ ఆలయం, [[బేలూరు]]]] కర్ణాటకలోని దేవాలయాలు అనేక నిర్మాణ శైలులను కలిగి ఉన్నాయి: * [[హొయసల వాస్తుశిల్పం]] * బాదామి చాళుక్య వాస్తుశిల్పం * [[విజయనగర వాస్తుశిల్పం]] * [[ద్రావిడ నిర్మాణం|ద్రావిడ వాస్తుశిల్పం]] * పాశ్చాత్య చాళుక్య వాస్తుశిల్పం * [[బాదామీ గుహాలయాలు|బాదామి గుహ దేవాలయాలు]] * [[రాష్ట్రకూటులు|రాష్ట్రకూట]] శైలి * [[పశ్చిమ గాంగులు|గంగా]] ఆర్కిటెక్చర్ చాలా దేవాలయాలలో కొన్ని సాధారణ లక్షణాలు ఉన్నాయి: * ఆలయం ప్రవేశద్వారం వద్ద నల్ల రాతితో చెక్కబడిన [[నంది]] దైవిక ప్రదేశం, ఆలయ ప్రాంతం ప్రారంభానికి ప్రతీక. * ''పుష్కరణి'' (మెట్ల స్నాన ప్రాంతం), చక్కగా చెక్కబడిన మెట్లతో చాలా దూరం నుండి ప్రయాణించి వచ్చే ఆలయ భక్తులు స్నానం చేయడానికి అనువుగా. పుష్కరాణి సాధారణంగా చదరపు ఆకారంలో ఉంటుంది, ఇది నీరు నిలిచిపోకుండా ఉండటానికి ఏర్పాట్లు కలిగి ఉంటుంది. * గోపురాలు ఆలయ ప్రవేశ ద్వారాన్ని గుర్తించే అలంకరించబడిన స్మారక కట్టడాలు. * [[గర్భగుడి]] (గర్భగృహం అంటే సంస్కృతం/కన్నడలో గర్భం అని అర్ధం) అనేది లోపలి గర్భగుడి, ఇది నిర్మాణానికి అనుగుణంగా వివిధ పరిమాణాలు, వివిధ ఆకారాలలో ఉంటుంది. గర్భగుడికి రాతి పునాదిపై ఎత్తైన స్థానంలో ఉంచవచ్చు. కళాకారులు భక్తి ''సంగీత నాట్యాలు'' అభ్యసించడానికి, ప్రదర్శించడానికి ఒక స్థలాన్ని కనుగొనవచ్చు. * విగ్రహం అనేది లోపలి గర్భగుడి (గర్భగృహం) లోపల ఉన్న దేవుని చిత్రం, సాధారణంగా నల్ల రాతి [[శివలింగం|లింగం]]. సాధారణంగా పురాతన దేవాలయాలు కొండ శిఖరాలపై నిర్మించబడ్డాయి, ఇక్కడ ప్రజలు ''ప్రకృతి'' మధ్యలో దేవుడిని అన్నింటి పైన ఉంచడాన్ని చూస్తారు. చాలా కఠినమైన రాతి పర్వతాలలో నీరు ఉన్నందున శిఖరానికి చేరుకోవడానికి మెట్లు రాతి కొండలపై జాగ్రత్తగా చెక్కబడ్డాయి. తెరహళ్లి శివ గంగే అటువంటి ఉదాహరణ.కొండలపై ఉన్న ఇతర దేవాలయాలలో [[చాముండి కొండలు|చాముండేశ్వరి కొండలు]], [[మలై మహాదేశ్వర కొండ|మహాదేశ్వర కొండలు]], బిలిగిరంగ కొండలు, కొడచాద్రి కొండలు ఉన్నాయి. == దేవాలయాలు, ఆచారాలు == దక్షిణ కన్నడ కొన్ని దేవాలయాలలో సాధారణ దుస్తులను లోపల ధరించడానికి అనుమతించని పద్ధతి ఉంది. ప్రజలు వస్త్రాన్ని ధరించవచ్చు లేదా [[పంచె|ధోతి]] ధరించవచ్చు. ఈ ఆచారం ముఖ్యంగా [[పడమటి కనుమలు|పశ్చిమ కనుమలు,]] [[అరేబియా సముద్రం]] మధ్య ఉన్న దక్షిణ కన్నడలోని దేవాలయాలలో కనిపిస్తుంది. ఏడాది పొడవునా సందర్శనలకు వాతావరణం అనుకూలంగా ఉన్నందున ఇది చాలా ప్రజాదరణ పొందిన ఆలయం. [[కోల్లూరు|కొల్లూరు]], [[కుక్కే సుబ్రహ్మణ్య దేవాలయం|కుక్కే]], [[ధర్మస్థల]], [[శృంగేరి]], హొరనాడు, కర్కల, మురుడేశ్వర, [[గోకర్ణ]] వంటి ఇతర ప్రసిద్ధ దేవాలయాలు ఏడాది పొడవునా భక్తుల రద్దీకి ప్రసిద్ధి చెందాయి. [[ఉడిపి]] లోని అనేక దేవాలయాలు ద్వైత తత్వాన్ని సూచిస్తాయి, వీటిని ఎక్కువగా [[ఉడిపి అష్టమఠాలు|అష్ట మఠం]] మఠాల పూజారులు నిర్వహిస్తున్నారు. ఉడిపిలోని శ్రీ కృష్ణ ఆలయంలో, ''[[ఉడిపి శ్రీ కృష్ణ మఠం|కనకన కిండి]]'' లేదా కనక కిటికీ ఉంది, ఇది ఆలయ గోడలో ఒక చిన్న గోపురం, దీని ద్వారా గొప్ప భారతీయ సాధువు [[కనకదాసు|కనక దాస]] విగ్రహాన్ని చూడవచ్చు. [[శృంగేరి]] దేవాలయాలు [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] [[అద్వైతం|అద్వైత వేదాంత]] తత్వాన్ని సూచిస్తాయి. సంస్కృత విద్య యొక్క పురాతన సంస్థలలో ఒకటిగా, శృంగేరి శారదా పీఠం విద్య యొక్క దేవత అయిన [[సరస్వతి]] నివాసంగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది కన్నడిగుల హృదయాలలో చాలా ప్రముఖ స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. ఉత్తర కర్ణాటక దేవాలయాలు చాలా కాలం క్రితం రాజ్యాల పాత వైభవాన్ని సూచిస్తాయి. కొన్ని ఆచారాలు ఇప్పటికీ ఆచరించబడుతున్నాయి. అద్భుతమైన శిల్పకళతో నిర్మించబడిన అనేక దేవాలయాలలో వివిధ ముఖ్యమైన చారిత్రక కాలాలను వర్ణించే శాసనాలు ఉన్నాయి. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కర్ణాటక]] * ఉత్తర కర్ణాటక * కర్ణాటకలో పర్యాటకం * ఉత్తర కర్ణాటకలో పర్యాటకం * ఉత్తర కర్ణాటకలోని దేవాలయాలు * ఉత్తర కర్ణాటకలో జైనమతం * [[చెట్టికులంగర దేవి ఆలయం|చెట్టికుళంగర దేవి ఆలయం]] {{Clear}} [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు]] 7ocemr05pakuqzmbl1ut3braufgez9q 4983541 4983309 2026-10-18T10:06:25Z యర్రా రామారావు 28161 మూలాలు సమీక్ష మూస+ 4983541 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}} '''భారతదేశంలో కర్ణాటకరాష్ట్రంలోని దేవాలయాలు''' వివిధ కాలాలలో ప్రబలంగా ఉన్న వివిధ రకాల నిర్మాణాలను వివరిస్తాయి. ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం భక్తితో కూడిన నిజమైన వాతావరణాన్ని రూపొందించడంలో నిర్మాణ నమూనాలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని పొందాయి. == కర్ణాటకలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ దేవాలయాలు == [[దస్త్రం:Srikanteshvara_Temple,_Nanjangud.JPG|thumb|నంజనగూడ్, మైసూర్]] [[దస్త్రం:Sri_Raja_Rajeshwari_Temple_02.jpg|thumb|'''శ్రీ జ్ఞానాక్షి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం, బెంగళూరు''']] [[దస్త్రం:Mandyada_Sri_Shiradi_Sai_Baba_Mandir.jpg|కుడి|thumb|250x250px|శ్రీ షిరాడి సాయిబాబా మందిరం, [[మాండ్య]] ]] [[దస్త్రం:Dharmasthala_1.jpg|కుడి|thumb|250x250px|మంజునాథ దేవాలయం, [[ధర్మస్థల]]]] [[దస్త్రం:Gomateswara.jpg|కుడి|thumb|382x382px|[[శ్రావణబెళగొళ|శ్రవణబెళగొళ]] వింధ్యగిరి కొండలోని గోమఠేశ్వర విగ్రహం]] [[దస్త్రం:Kudala_Sangama.jpg|ఎడమ|thumb|250x250px|ఉత్తర కర్ణాటక [[బాగల్‌కోట్ జిల్లా|బాగల్కోట్ జిల్లా]] '''కూడల సంగమ''', ఇక్కడ బసవన్న సమాధి ఉంది]] * [[అన్నపూర్ణ దేవాలయం (హొరనాడు, కర్ణాటక)|అన్నపూర్ణేశ్వరి ఆలయం]], హొరనాడు, [[చిక్కమగళూరు జిల్లా]] * [[చాముండేశ్వరి దేవాలయం (మైసూరు)|చాముండేశ్వరి ఆలయం]], మైసూర్[[మైసూరు]] * [[చెన్నకేశవ దేవాలయం (బేలూరు)|చెన్నకేశవ ఆలయం]], [[బేలూరు]], [[హసన్ (కర్ణాటక)|హసన్]] * దుర్గా పరమేశ్వరి ఆలయం, కటీలు * గోరవనహళ్లి మహాలక్ష్మి ఆలయం * గోకర్ణనాథేశ్వర ఆలయం, కుద్రోళి, [[మంగళూరు]] * గుడే మహాలింగేశ్వర ఆలయం, కుందాపురా, [[ఉడిపి జిల్లా|ఉడుపి జిల్లా]] * [[హసనాంబ ఆలయం|హసనంబ ఆలయం]], [[హసన్ (కర్ణాటక)|హసన్]] * హొయ్సళేశ్వర ఆలయం, హలేబీడు, [[హసన్ (కర్ణాటక)|హసన్]] * ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఫర్ కృష్ణ కాన్షియస్నెస్ (ఇస్కాన్ టెంపుల్, [[బెంగళూరు]]) * [[జ్ఞానాక్షి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం|జ్ఞానక్షి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం]], [[బెంగళూరు]] * [[కద్రి దేవాలయం|కద్రి మంజునాథ ఆలయం]], [[మంగళూరు]] * [[కోల్లూరు|కొల్లూరు]] మూకాంబికా ఆలయం, కొల్లూరు * కుడాలసంగమం * లక్ష్మీ చంద్రలంబ పరమేశ్వరి, సన్నతి * [[లక్ష్మీదేవి ఆలయం, దొడ్డగద్దవళ్ళి|లక్ష్మీదేవి ఆలయం, దొడ్డగడ్డవల్లి]] * [[మహాబలేశ్వర్ ఆలయం, గోకర్ణ|మహాబలేశ్వర్ ఆలయం]], [[గోకర్ణ]], [[ఉత్తర కన్నడ జిల్లా|ఉత్తర కన్నడ]] * [[మలై మహాదేశ్వర కొండ|మహాదేశ్వర ఆలయం]], [[మలై మహాదేశ్వర కొండ|మహాదేశ్వర కొండలు]], [[చామరాజనగర్|చామరాజనగర]], * మంగళాదేవి ఆలయం, [[మంగళూరు]] * [[మంజునాథ ఆలయం|మంజునాథ స్వామి ఆలయం]], [[ధర్మస్థల]], దక్షిణ కన్నడ * [[మురుడేశ్వర ఆలయం]], [[మురుడేశ్వర ఆలయం|మురుడేశ్వర్]] * నంజుండేశ్వర ఆలయం, [[నంజనగూడు|నంజనగూడ్]] * నరసింహ స్వామి ఆలయం, సీబి, [[తుమకూరు|తుమ్కూర్]] * [[నవగ్రహ జైన దేవాలయం]], [[హుబ్లీ]] * [[శ్రీ వెంకటరమణ దేవాలయం, కార్కళ|పడుటిరుపతి]] వెంకట్రమణ ఆలయం, కార్కళ * పోలాలి రాజరాజేశ్వరి ఆలయం, దక్షిణ కన్నడ * పుత్తూర్ శ్రీ మహాలింగేశ్వర ఆలయం, పుత్తూర్, దక్షిణ కన్నడ * [[శ్రీ రంగనాథస్వామి దేవాలయం, శ్రీరంగపట్నం|రంగనాథస్వామి ఆలయం]], [[శ్రీరంగపట్టణం|శ్రీరంగపట్నం]] * సంతూర్ సుబ్రమణ్య ఆలయం * [[సిర్సి|సిర్సీ]] మారికంబ ఆలయం, సిర్సీ * [[శృంగేరి]] శారదా పీఠం, శృంగేరి * సుబ్రమణ్య ఆలయం, [[కుక్కే సుబ్రహ్మణ్య దేవాలయం|కుక్కే సుబ్రమణ్య]] * [[ఉడిపి శ్రీ కృష్ణ మఠం|ఉడుపి శ్రీ కృష్ణ మఠం]], [[ఉడిపి]] * [[విరూపాక్ష దేవాలయం, హంపి|విరూపాక్ష ఆలయం]], [[హంపి]] * [[దస్త్రం:ಶ್ರೀ_ಮಲೆ_ಮಹದೇಶ್ವರ_-_ಮುಖ_ಪಶ್ಚಿಮ_ದ್ವಾರ.jpg|thumb|శ్రీ శ్రీ మలె మహాదేశ్వర దేవాలయం]] == వాస్తుశైలులు == [[దస్త్రం:Nandi-atop-chamundi-hills.jpg|కుడి|thumb|333x333px|[[మైసూరు]] నంది విగ్రహం, కర్ణాటకలోని ఏ ఆలయంలో కనిపించే సాధారణ శిల్పం]] [[దస్త్రం:Bhumija_towers_on_minor_shrines_in_Chennakeshava_Temple_at_Belur.jpg|ఎడమ|thumb|377x377px|[[బేలూరు]] భూమిజ టవర్లతో కూడిన సూక్ష్మ దేవాలయాలు]] [[దస్త్రం:Pattadakal_Virupaksha_Temple.jpg|కుడి|thumb|250x250px|విరూపాక్ష ఆలయం, [[పట్టడకల్|పట్టడకల్లు]]]] [[దస్త్రం:Chennakeshava_Temple_at_Belur.jpg|కుడి|thumb|250x250px|చెన్నకేశవ ఆలయం, [[బేలూరు]]]] కర్ణాటకలోని దేవాలయాలు అనేక నిర్మాణ శైలులను కలిగి ఉన్నాయి: * [[హొయసల వాస్తుశిల్పం]] * బాదామి చాళుక్య వాస్తుశిల్పం * [[విజయనగర వాస్తుశిల్పం]] * [[ద్రావిడ నిర్మాణం|ద్రావిడ వాస్తుశిల్పం]] * పాశ్చాత్య చాళుక్య వాస్తుశిల్పం * [[బాదామీ గుహాలయాలు|బాదామి గుహ దేవాలయాలు]] * [[రాష్ట్రకూటులు|రాష్ట్రకూట]] శైలి * [[పశ్చిమ గాంగులు|గంగా]] ఆర్కిటెక్చర్ చాలా దేవాలయాలలో కొన్ని సాధారణ లక్షణాలు ఉన్నాయి: * ఆలయం ప్రవేశద్వారం వద్ద నల్ల రాతితో చెక్కబడిన [[నంది]] దైవిక ప్రదేశం, ఆలయ ప్రాంతం ప్రారంభానికి ప్రతీక. * ''పుష్కరణి'' (మెట్ల స్నాన ప్రాంతం), చక్కగా చెక్కబడిన మెట్లతో చాలా దూరం నుండి ప్రయాణించి వచ్చే ఆలయ భక్తులు స్నానం చేయడానికి అనువుగా. పుష్కరాణి సాధారణంగా చదరపు ఆకారంలో ఉంటుంది, ఇది నీరు నిలిచిపోకుండా ఉండటానికి ఏర్పాట్లు కలిగి ఉంటుంది. * గోపురాలు ఆలయ ప్రవేశ ద్వారాన్ని గుర్తించే అలంకరించబడిన స్మారక కట్టడాలు. * [[గర్భగుడి]] (గర్భగృహం అంటే సంస్కృతం/కన్నడలో గర్భం అని అర్ధం) అనేది లోపలి గర్భగుడి, ఇది నిర్మాణానికి అనుగుణంగా వివిధ పరిమాణాలు, వివిధ ఆకారాలలో ఉంటుంది. గర్భగుడికి రాతి పునాదిపై ఎత్తైన స్థానంలో ఉంచవచ్చు. కళాకారులు భక్తి ''సంగీత నాట్యాలు'' అభ్యసించడానికి, ప్రదర్శించడానికి ఒక స్థలాన్ని కనుగొనవచ్చు. * విగ్రహం అనేది లోపలి గర్భగుడి (గర్భగృహం) లోపల ఉన్న దేవుని చిత్రం, సాధారణంగా నల్ల రాతి [[శివలింగం|లింగం]]. సాధారణంగా పురాతన దేవాలయాలు కొండ శిఖరాలపై నిర్మించబడ్డాయి, ఇక్కడ ప్రజలు ''ప్రకృతి'' మధ్యలో దేవుడిని అన్నింటి పైన ఉంచడాన్ని చూస్తారు. చాలా కఠినమైన రాతి పర్వతాలలో నీరు ఉన్నందున శిఖరానికి చేరుకోవడానికి మెట్లు రాతి కొండలపై జాగ్రత్తగా చెక్కబడ్డాయి. తెరహళ్లి శివ గంగే అటువంటి ఉదాహరణ.కొండలపై ఉన్న ఇతర దేవాలయాలలో [[చాముండి కొండలు|చాముండేశ్వరి కొండలు]], [[మలై మహాదేశ్వర కొండ|మహాదేశ్వర కొండలు]], బిలిగిరంగ కొండలు, కొడచాద్రి కొండలు ఉన్నాయి. == దేవాలయాలు, ఆచారాలు == దక్షిణ కన్నడ కొన్ని దేవాలయాలలో సాధారణ దుస్తులను లోపల ధరించడానికి అనుమతించని పద్ధతి ఉంది. ప్రజలు వస్త్రాన్ని ధరించవచ్చు లేదా [[పంచె|ధోతి]] ధరించవచ్చు. ఈ ఆచారం ముఖ్యంగా [[పడమటి కనుమలు|పశ్చిమ కనుమలు,]] [[అరేబియా సముద్రం]] మధ్య ఉన్న దక్షిణ కన్నడలోని దేవాలయాలలో కనిపిస్తుంది. ఏడాది పొడవునా సందర్శనలకు వాతావరణం అనుకూలంగా ఉన్నందున ఇది చాలా ప్రజాదరణ పొందిన ఆలయం. [[కోల్లూరు|కొల్లూరు]], [[కుక్కే సుబ్రహ్మణ్య దేవాలయం|కుక్కే]], [[ధర్మస్థల]], [[శృంగేరి]], హొరనాడు, కర్కల, మురుడేశ్వర, [[గోకర్ణ]] వంటి ఇతర ప్రసిద్ధ దేవాలయాలు ఏడాది పొడవునా భక్తుల రద్దీకి ప్రసిద్ధి చెందాయి. [[ఉడిపి]] లోని అనేక దేవాలయాలు ద్వైత తత్వాన్ని సూచిస్తాయి, వీటిని ఎక్కువగా [[ఉడిపి అష్టమఠాలు|అష్ట మఠం]] మఠాల పూజారులు నిర్వహిస్తున్నారు. ఉడిపిలోని శ్రీ కృష్ణ ఆలయంలో, ''[[ఉడిపి శ్రీ కృష్ణ మఠం|కనకన కిండి]]'' లేదా కనక కిటికీ ఉంది, ఇది ఆలయ గోడలో ఒక చిన్న గోపురం, దీని ద్వారా గొప్ప భారతీయ సాధువు [[కనకదాసు|కనక దాస]] విగ్రహాన్ని చూడవచ్చు. [[శృంగేరి]] దేవాలయాలు [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] [[అద్వైతం|అద్వైత వేదాంత]] తత్వాన్ని సూచిస్తాయి. సంస్కృత విద్య యొక్క పురాతన సంస్థలలో ఒకటిగా, శృంగేరి శారదా పీఠం విద్య యొక్క దేవత అయిన [[సరస్వతి]] నివాసంగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది కన్నడిగుల హృదయాలలో చాలా ప్రముఖ స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. ఉత్తర కర్ణాటక దేవాలయాలు చాలా కాలం క్రితం రాజ్యాల పాత వైభవాన్ని సూచిస్తాయి. కొన్ని ఆచారాలు ఇప్పటికీ ఆచరించబడుతున్నాయి. అద్భుతమైన శిల్పకళతో నిర్మించబడిన అనేక దేవాలయాలలో వివిధ ముఖ్యమైన చారిత్రక కాలాలను వర్ణించే శాసనాలు ఉన్నాయి. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కర్ణాటక]] * ఉత్తర కర్ణాటక * కర్ణాటకలో పర్యాటకం * ఉత్తర కర్ణాటకలో పర్యాటకం * ఉత్తర కర్ణాటకలోని దేవాలయాలు * ఉత్తర కర్ణాటకలో జైనమతం * [[చెట్టికులంగర దేవి ఆలయం|చెట్టికుళంగర దేవి ఆలయం]] {{Clear}} [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు]] g7ltkw068bdpxtuzwigd0xwdon5p0eo 0 482801 4983271 4871007 2026-10-17T13:47:47Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983271 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = పర్లి వైజనాథ్ | official_name = | other_name = | settlement_type = నగరం | image_skyline = Parli Vaijnath Town in AP W IMG 7922.jpg | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, [[మహారాష్ట్ర]]లో స్థానం | coordinates = {{coord|18.85|N|76.53|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name1 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_name2 = [[బీడ్ జిల్లా|బీడ్]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = పురపాలక సంఘం | governing_body = పర్లి వైజనాథ్ పురపాలక సంఘం | leader_title = [[శాసనసభ సభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name = [[ధనంజయ్ ముండే]], [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సిపి]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 461 | population_total = 90975 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = పర్లికర్ | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|ఐఎస్‌టి]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = | postal_code = 431 515 | registration_plate = MH-44 | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-MH]] | footnotes = | demographics1_info1 = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] }} [[దస్త్రం:Parli_Vaijnath_Temple_in_AP_W_IMG_7914.jpg|thumb|255x255px|'''పర్లి వైజనాథ్''' ఆలయం యొక్క దృశ్యం]] '''పర్లి వైజనాథ్''' అనేది మహారాష్ట్రలోని [[బీడ్ జిల్లా|బీడ్ జిల్లాలో]] ఉన్న ఒక నగరం, [[పురపాలక సంఘం]]. పరిమాణం, జనాభా పరంగా బీడ్ జిల్లాలో పర్లి రెండవ అతిపెద్ద నగరం. ఇది బీడ్ జిల్లాలోని పర్లి తాలూకాకు ప్రధాన కేంద్రం. == గురించి == పర్లి బీడ్ జిల్లాలో ఉంది, ఇది శ్రీ వైజనాథ్ ఆలయం ద్వారా గుర్తింపు పొందింది.<ref>{{cite web|date=15 December 2015|title=Parli Vaijnath Temple|url=https://www.myoksha.com/parli-vaijnath-temple/|access-date=3 మార్చి 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630002631/https://www.myoksha.com/parli-vaijnath-temple/|archive-date=30 జూన్ 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Parali Vaidhyanath JyotirLinga Temple (परळी वैजनाथ ज्योतिर्लिंग मंदिर)- History, photos and shloka of Parali Vaidyanath in Maharashtra|url=http://shaivam.org/siddhanta/sp/spjyoti_vaidyanath.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115022/http://www.shaivam.org/siddhanta/sp/spjyoti_vaidyanath.htm|archive-date=4 March 2016|access-date=12 July 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 September 2018|title=Parli Vaijnath Jyotirlingas Ambejogai|url=http://www.maharashtradarshan.in/Jyotirlings/parli-vaijnath.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927211908/http://www.maharashtradarshan.in/Jyotirlings/parli-vaijnath.html|archive-date=27 September 2016|access-date=12 July 2016}}</ref> ఇక్కడ వైజనాథ్ ఆలయం, మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర విద్యుత్ ఉత్పత్తి సంస్థ లిమిటెడ్ వారి పర్లి థర్మల్ పవర్ స్టేషన్ ఉన్నాయి. ఇతర ప్రధాన పరిశ్రమలలో వైజనాథ్ చక్కెర కర్మాగారం, ది ఇండియా సిమెంట్స్ లిమిటెడ్, ఘవాల్కర్ ఇంజిన్, ట్రాన్స్‌మిషన్, మోటార్ రిపేర్, ఓవర్‌హాల్ ఫెసిలిటీ ఉన్నాయి. వైద్యనాథ్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ ప్రధాన కార్యాలయం పర్లిలో ఉంది. మహాశివరాత్రి రోజున మహారాష్ట్రలోని అతిపెద్ద జాతరలలో ఒకటి ఇక్కడ జరుగుతుంది. మహారాష్ట్రలోని మరాఠ్వాడా ప్రాంతంలో పర్లి అతిపెద్ద తాలూకా కేంద్రం. == ప్రాచీన గ్రంథాల ప్రకారం == సావిత్రి, సత్యవంతుడు ఇక్కడ నివసించారని, సావిత్రి తన ప్రియమైన భర్త ప్రాణాలను [[యముడు|యమధర్మరాజు]] నుండి తిరిగి తీసుకువచ్చిన ప్రసిద్ధ సంఘటన ఇక్కడి నారాయణ పర్వతం చుట్టూ జరిగిందని చెబుతారు. ఈ వాదన ద్వారా పర్లి ఒకప్పుడు [[మద్రరాజ్యం|మద్ర రాజ్యానికి]] చెందినదని, దానికి సావిత్రి తండ్రి అశ్వపతి రాజు అని ఊహించవచ్చు. యువకుడైన [[మార్కండేయుడు|మార్కండేయ మహర్షి]] కూడా ఇక్కడ పర్లి వైజనాథ్‌లో నివసించే వరాన్ని పొందాడని భావిస్తారు.<ref>{{Cite web|title=Parali Vaidhyanath JyotirLinga Temple (परळी वैजनाथ ज्योतिर्लिंग मंदिर)- History, photos and shloka of Parali Vaidyanath in Maharashtra|url=https://shaivam.org/to-practise/12-jyotirlingas-5-sri-vaidhyanath-temple-in-parali/|access-date=2026-02-05|website=shaivam.org}}</ref> ఈ వాదన ప్రకారం, మార్కండేయుడు [[మహాభారతం]] సంఘటనలకు సమకాలీనుడిగా జీవించినందున, [[యుధిష్ఠిరుడు|యుధిష్ఠిర]] మహారాజుతో కూడా సంభాషించినందున,<ref>{{Cite web|last=MahabharataOnline.com|title=Mahabharata Vana Parva - Translation By KM Ganguly {{!}} Mahabharata Stories, Summary and Characters from Mahabharata|url=https://www.mahabharataonline.com/translation/mahabharata_03291.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114142412/https://www.mahabharataonline.com/translation/mahabharata_03291.php|archive-date=2025-01-14|access-date=2026-02-05|website=www.mahabharataonline.com|language=en|url-status=live}}</ref> వైజనాథ్ శివలింగం కనీసం ఆ కాలానికి చెందినదని, బహుశా అంతకంటే ముందు కాలానికి చెందినదని కూడా అర్థం చేసుకోవచ్చు.<ref>{{cite web|title=Parali Vaidhyanath JyotirLinga Temple (परळी वैजनाथ ज्योतिर्लिंग मंदिर)- History, photos and shloka of Parali Vaidyanath in Maharashtra|url=https://shaivam.org/to-practise/12-jyotirlingas-5-sri-vaidhyanath-temple-in-parali}}</ref> == మతపరమైన, పర్యాటక ఆకర్షణలు <ref>{{Cite web|title=Tourist Places &#124; District Beed, Government of Maharashtra &#124; India|url=https://beed.gov.in/en/tourism/tourist-places/}}</ref> == శ్రీ వైద్యనాథ్ మందిర్ పర్లి. సా.శ. 1706లో రాణి [[అహల్యాబాయి హోల్కర్]] పర్లి వైజనాథ్ ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించారని పర్లి వైజనాథ్ ఆలయ చరిత్ర చెబుతోంది. పర్లి వైజనాథ్ నుండి సుమారు 25 కిలోమీటర్ల దూరంలో అంబాజోగాయ్ ఉంది. ఆదిశక్తి మాత యోగేశ్వరి దేవి మందిరం, అంబాజోగాయ్. ఈమె చాలా మంది చిత్పవన్ బ్రాహ్మణులకు కులస్వామిని, కులదేవత. మొదటి కవి శ్రీ ముకుందరాజ్, అంబాజోగాయ్. ముకుందరాజ్ మహరాజ్ తొలినాటి [[మరాఠీ భాష]]ా సాహిత్య కవులలో ఒకరు. యోగేశ్వరి ఆలయానికి 5 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న అంబాజోగాయ్‌లో ముకుందరాజ్ మహరాజ్ [[సమాధి]] ఉంది. == జనాభా వివరాలు == 2011 నాటికి,<ref>{{Cite web| title=District census handbook - Bid | url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2727_PART_B_DCHB_BID.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20161113101740/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2727_PART_B_DCHB_BID.pdf | archive-date=2016-11-13}}</ref> జనాభా 90,975. పురుషులు 52%, స్త్రీలు 48% ఉన్నారు. పర్లి సగటు అక్షరాస్యత రేటు 67.68%, ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువ: పురుషుల అక్షరాస్యత 76%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 60%. పర్లిలో, జనాభాలో 14% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు. == రవాణా == పర్లి వైజనాథ్ రైల్వే స్టేషన్ అనేది [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[బీడ్ జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక చిన్న రైల్వే స్టేషన్. దీని కోడ్ PRLI. ఇది పర్లి నగరానికి సేవలందిస్తుంది. ఈ స్టేషన్‌లో 3 ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web| url=http://indiarailinfo.com/arrivals/parli-vaijnath-prli/2275| title=PRLI/Parli Vaijnath| website=India Rail Info}}</ref> పర్లి వైజనాథ్ నుండి [[నాగపూర్]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]], [[నిజామాబాదు|నిజామాబాద్]], [[లాతూర్]], బార్షీ, [[మన్మాడ్]], [[సాంగ్లీ]], [[కాకినాడ]], [[విజయవాడ]], [[రాజమహేంద్రవరం]], [[ఖమ్మం]], [[వరంగల్]], [[ఔరంగాబాద్ (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]], జాల్నా, [[పర్భణీ]], [[పూర్ణ]], [[నాందేడ్]], [[వికారాబాద్]], [[జహీరాబాద్]], [[బీదర్]], [[రాయచూర్]], [[గుంతకల్లు]], [[ముంబై]], [[నాసిక్]], [[బెంగళూరు]], [[విశాఖపట్నం]]లకు మెరుగైన రవాణా సదుపాయాలు ఉన్నాయి.<ref name="indianrailways">{{cite web|url=http://www.scr.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&id=0,5,268&dcd=6998&did=1453186101928FDBFD48B0DADB843C6AAED969195C9C8.web103 |title=South Central Railway &#124; Trains Diverted / Short Terminated due to Derailment of Goods Train |publisher=scr.indianrailways.gov.in|access-date=2016-03-21}}</ref><ref name="dnaindia">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-ahmednagar-beed-line-takes-off-with-rs-177-crore-work-orders-2106154 |title=Ahmednagar-Beed line takes off with Rs 177 crore work orders &#124; Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=20 July 2015|publisher=dnaindia.com|access-date=2016-03-21}}</ref><ref name="jagran">{{cite web|url=http://post.jagran.com/search/ahmednagar-beed-parli-vaijnath-railway-line |title=ahmednagar beed parli vaijnath railway line : latest news, information, pictures, articles |publisher=post.jagran.com |access-date=2016-03-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406045545/http://post.jagran.com/search/ahmednagar-beed-parli-vaijnath-railway-line |archive-date= 6 April 2016 }}</ref> నగరంలోపల అత్యంత సాధారణ రవాణా మార్గం ఆటో-రిక్షాలు. ఓలా, ఉబెర్ తదితర క్యాబ్ సేవలు అందుబాటులో లేవు. == రాజకీయ నాయకులు == *[[గోపీనాథ్ ముండే|గోపీనాథ్ పాండురంగ్ ముండే]] మహారాష్ట్రకు చెందిన భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. మహారాష్ట్రలో లోక్‌నేత అని పిలువబడే ప్రముఖ నాయకుడు. ఆయన [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] సీనియర్ నాయకుడు, నరేంద్ర మోదీ మంత్రివర్గంలో గ్రామీణ, పంచాయతీ రాజ్ శాఖ కేంద్ర మంత్రి.<ref>{{cite news |agency=PTI |title=Gopinath Munde remembered on 8th death anniversary |url=https://theprint.in/india/gopinath-munde-remembered-on-8th-death-anniversary/982163/ |access-date=16 July 2022 |work=[[ThePrint]] |date= 3 June 2022}}</ref> *[[పంకజా ముండే]], వివాహానంతరం పంకజా ముండే-పాల్వే అని కూడా పిలుస్తారు, మహారాష్ట్ర రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు, [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] జాతీయ కార్యదర్శి.<ref>{{cite news |last1=Banerjee |first1=Shoumojit |title=Maharashtra MLC polls: MVA urges legislators to gather in Mumbai from June 18 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/maharashtra-mlc-polls-mva-urges-legislators-to-gather-in-mumbai-from-june-18/article65533682.ece |access-date=16 July 2022 |work=[[The Hindu]] |date= 18 June 2022}}</ref> *డాక్టర్ ప్రీతమ్ గోపీనాథ్ ముండే వైద్యురాలు, భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు, ప్రస్తుతం [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] తరపున బీడ్ నుండి లోక్‌సభ సభ్యురాలు. 2014లో ఆమె 6,96,321 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలుపొందారు - భారతదేశ ఎన్నికల చరిత్రలో ఇదే అత్యధికం. *[[ధనంజయ్ ముండే|ధనంజయ్ పండిత్రావు ముండే]] భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు, ప్రస్తుతం [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] సభ్యుడు, ఉద్ధవ్ థాకరే మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో క్యాబినెట్ మంత్రిగా పనిచేశారు. == ప్రముఖ వ్యక్తులు == *వైజనాథ్ మోహినిరాజ్ పుండ్లిక్ (1913–2009), వాస్తుశిల్పి<ref name=ZZZ>दैनिक प्रभात - उपासना व्यायामामुळे जीवन सुखद. Retrieved 18 January 2004. {{full citation needed|date=September 2018}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Parli}} *[http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Parli పర్లి పక్షులు] *[http://www.mahagenco.in మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర విద్యుత్ ఉత్పత్తి సంస్థ లిమిటెడ్.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901065411/http://www.mahagenco.in/ |date=1 September 2009 }} *[https://web.archive.org/web/20160111212531/http://parlicity.com/ పర్లి వైజనాథ్ అనధికారిక వెబ్‌సైట్] *[https://parlivaijnath.com/ నిర్మాణంలో ఉన్న పర్లి వైజనాథ్ వెబ్‌సైట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200125171331/http://www.parlivaijnath.com/ |date=25 January 2020 }} *[https://www.mahabharataonline.com/translation/mahabharata_03291.php/ ద్రౌపదికి సమానమైన భక్తి గల స్త్రీ ఎవరైనా ఉన్నారా అని యుధిష్ఠిరుడు మార్కండేయుడిని అడగగా, మార్కండేయుడు సావిత్రి, సత్యవంతుడి కథను వివరించడం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114142412/https://www.mahabharataonline.com/translation/mahabharata_03291.php |date=2025-01-14 }} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర]] [[వర్గం:భారతదేశ చారిత్రక నిర్మాణాలు]] q97h3m0rv7lngio0t82dt0id0r41dxa 0 486294 4983354 4973604 2026-10-17T15:54:56Z CommonsDelinker 608 Mahatma_Gandhi_bust_in_Hiroshima_City.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Yasu]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Monuments and memorials in Hiroshima Peace Memorial Park|]]). 4983354 wikitext text/x-wiki [[File:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|thumb|1931లో లండన్‌లో తీసిన ఫోటోలో మహాత్మా గాంధీ]] [[మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ గాంధీ]] [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం]] కీలక నాయకుడు, ఈ ప్రచారానికి విజయవంతంగా నాయకత్వం వహించడానికి [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ పాలన]] వ్యతిరేకంగా ''అహింస'' ప్రతిఘటన ఉపయోగించినందుకు ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయన సత్యాగ్రహానికి మార్గదర్శకుడు-అహింస లేదా సంపూర్ణ అహింసపై దృఢంగా స్థాపించబడిన సామూహిక [[శాసనోల్లంఘన భావన|శాసనోల్లంఘన]] ద్వారా ఆరోపణల దౌర్జన్యానికి ప్రతిఘటన-ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా పౌర హక్కులు, స్వేచ్ఛ కోసం ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తినిచ్చింది. గాంధీ సాధారణంగా భారతదేశంలో, ప్రపంచవ్యాప్తంగా గౌరవప్రదమైన ''మహాత్మ గాంధీ'' ([[సంస్కృతం]] మహాత్మా మహాత్మా-"గొప్ప ఆత్మ"), ''బాపూ'' ([[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]] முப்பு பாபு-"తండ్రి") గా పిలువబడ్డారు. ఆయనను భారతీయులందరూ జాతిపితగా గుర్తిస్తారు, ఆయన పుట్టినరోజు అయిన అక్టోబర్ 2ను ప్రతి సంవత్సరం జాతీయ సెలవు [[గాంధీ జయంతి]] నాడు జరుపుకుంటారు. == కరెన్సీ & స్టాంపులు == [[దస్త్రం:Mahatma_Gandhi_10_Rupees.jpg|కుడి|thumb|181x181px|మహాత్మా గాంధీ 10 రూపాయల స్టాంపు[[భారతీయ 10 రూపాయల మహాత్మా గాంధీ తపాలా బిళ్ళ|మహాత్మా గాంధీ 10 రూపాయల స్టాంప్]]]] 1996లో [[భారత ప్రభుత్వం]] మహాత్మా గాంధీ శ్రేణి కరెన్సీ నోట్లను 5,10,20, [[భారతీయ 50 రూపాయల నోటు|50]],[[భారతీయ 100 రూపాయల నోటు|100]],[[భారతీయ 500 రూపాయల నోటు|500]],[[భారతీయ వెయ్యి రూపాయల నోటు|1000]] రూపాయల విలువ కలిగిన నోట్లను ప్రవేశపెట్టింది. నేడు భారతదేశంలో చలామణిలో ఉన్న అన్ని కరెన్సీ నోట్లలో మహాత్మా గాంధీ చిత్రం ఉంది. 1969లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మహాత్మా గాంధీ శతాబ్ది ఉత్సవాలను పురస్కరించుకుని వరుస తపాలా బిళ్ళలను విడుదల చేసింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా 80 వేర్వేరు దేశాల నుండి గాంధీ చిత్రాన్ని కలిగి ఉన్న సుమారు 250 స్టాంపులు విడుదల చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=The Most Visible Indian in the World of Stamps|url=http://www.stampsonindia.com/b01.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220025210/http://www.stampsonindia.com/b01.htm|archive-date=20 February 2010}}</ref> == సినిమా == * 1953: అతను అమెరికన్ ఫీచర్ డాక్యుమెంటరీ మహాత్మా గాంధీః 20 వ సెంచరీ ప్రవక్తకు సంబంధించిన విషయం''మహాత్మా గాంధీ: 20వ శతాబ్దపు ప్రవక్త'' * 1962లో స్టాన్లీ వోల్పెర్ట్ రాసిన పుస్తకం ఆధారంగా రూపొందించిన నైన్ అవర్స్ టు రామ సినిమాలో జె. ఎస్. కష్యాప్ గాంధీ పాత్రను పోషించారు. * 1968: ''మహాత్మా: లైఫ్ ఆఫ్ గాంధీ, 1869-1948'' (డాక్యుమెంటరీ ఆన్ ది లైఫ్ ఆఫ్ గాంధీ) * 1982: [[రిచర్డ్ అటెన్‌బరో|రిచర్డ్ అటెన్బరో]] దర్శకత్వం వహించిన అవార్డు గెలుచుకున్న సినిమా ''[[గాంధీ (సినిమా)|గాంధీ]]'' [[బెన్ కింగ్స్‌లీ|బెన్ కింగ్స్లీ]] గాంధీ పాత్రను పోషించారు. ఈ సినిమా [[అకాడమీ పురస్కారాలు - ఉత్తమ చిత్రం|ఉత్తమ సినిమా]], ఉత్తమ నటుడితో సహా ఎనిమిది అకాడమీ అవార్డులను గెలుచుకుంది. * 1986: ''లార్డ్ మౌంట్ బాటన్; ది లాస్ట్ వైస్రాయ్'' అనే బ్రిటిష్ మినీ-సిరీస్లో గాంధీ పాత్రను సామ్ డాస్టర్ పోషించారు, ఇది [[మౌంట్‌బాటన్|లూయిస్ మౌంట్ బాటన్]] సంబంధించిన, భారతదేశం & పాకిస్తాన్ విభజనలో ఆయన పాత్ర గురించి. * 1989: లెవీ స్వయంగా దర్శకత్వం వహించిన యుహెచ్ఎఫ్ అనే హాస్య సినిమాలో గాంధీని జే లెవీ స్పూఫ్ విభాగంలో పోషించారు <ref name="avclub">{{Cite web|last=O'Neil|first=Sean|date=23 March 2015|title=We got it all on UHF: An oral history of "Weird Al" Yankovic's cult classic|url=https://www.avclub.com/article/we-got-it-all-uhf-oral-history-weird-al-yankovics--215579|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150326032005/http://www.avclub.com/article/we-got-it-all-uhf-oral-history-weird-al-yankovics--215579|archive-date=26 March 2015|access-date=23 March 2015|publisher=[[The A.V. Club]]}}</ref> * 1993: [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్|బి. ఆర్. అంబేద్కర్]] జీవితం ఆధారంగా రూపొందించిన ''యుగపురుష్ డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్'' లో గాంధీ పాత్రను యశ్వంత్ సాత్విక్ పోషించారు. * 1993: ''సర్దార్'' వల్లభాయ్ పటేల్ జీవితం ఆధారంగా కేతన్ మెహతా రూపొందించిన సర్దార్ సినిమాలో అన్ను కపూర్ గాంధీ పాత్రను పోషించారు. * 1996: [[దక్షిణాఫ్రికా]] గాంధీ 21 సంవత్సరాల గురించి [[శ్యామ్ బెనగళ్|శ్యామ్ బెనెగల్]] సినిమా ''ది మేకింగ్ ఆఫ్ ది మహాత్మా'' లో యువ గాంధీగా అవార్డు గెలుచుకున్న పాత్రలో [[రజిత్ కపూర్]] గాంధీ పాత్రను పోషించారు. * 1998: [[పాకిస్తాన్]] వ్యవస్థాపకుడు మహ్మద్ అలీ ''జిన్నా'' జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా రూపొందించిన జిన్నా సినిమాలో గాంధీ పాత్రను సామ్ దస్తర్ పోషించారు. * 2000: ''డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్'' లో గాంధీ పాత్రను మోహన్ గోఖలే పోషించారు, ఇది [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్|బి. ఆర్. అంబేద్కర్]] జీవితం ఆధారంగా రూపొందించబడింది. * 2000: హే రామ్ సినిమాలో [[నసీరుద్దీన్ షా]] గాంధీ పాత్రను పోషించారు. [[కమల్ హాసన్]] నిర్మించిన ఈ సినిమా, గాంధీని హంతకుడిగా భావించే వ్యక్తిని, విభజన అనంతర భారతదేశ గందరగోళంలో హంతకులు ఎదుర్కొంటున్న గందరగోళాన్ని చిత్రీకరిస్తుంది. * 2001: [[వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్]] జీవితం ఆధారంగా ''[[వీర్ సావర్కర్ (సినిమా)|వీర్ సావర్కర్]]'' సినిమాలో సురేంద్ర రాజన్ గాంధీ పాత్రను పోషించారు. * 2002: భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు [[భగత్ సింగ్]] గురించి చారిత్రక జీవితచరిత్ర సినిమా ది లెజెండ్ ఆఫ్ భగత్ సింగ్ సినిమాలో సురేంద్ర రాజన్ గాంధీ పాత్రను పోషించారు. * 2004: స్వదేస్లో, గాంధీ మనవడు [[తుషార్ గాంధీ]] ప్రకారం "గాంధీ విలువలను ప్రతిబింబిస్తుంది".<ref>{{Cite news|url=http://www.monstersandcritics.com/movies/indiancinema/features/article_1279289.php/I_m_pleased_with_Hirani_s_Gandhigiri_says_Gandhi_s_grandson|title='I'm pleased with Hirani's Gandhigiri,' says Gandhi's grandson|last=Jha|first=Subhash|date=2007-03-19|access-date=2007-03-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722200515/http://www.monstersandcritics.com/movies/indiancinema/features/article_1279289.php/I_m_pleased_with_Hirani_s_Gandhigiri_says_Gandhi_s_grandson|archive-date=22 July 2012|publisher=IANS}}</ref> కథానాయకుడిని మోహన్ (భార్గవ) అని పిలుస్తారు, ఇది గాంధీ జన్మ పేరు (మోహన్దాస్). ఈ సినిమా దేశానికి, దాని ప్రజలకు సహాయం చేయడానికి భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చే ఒక యువ [[ప్రవాస భారతీయులు|ఎన్ఆర్ఐ]] గురించి, ఇది గాంధీ జీవిత కథను పోలి ఉంటుంది. * 2005: గాంధీ పాత్రను మోహన్ జాంగియాని (నటుడు) & జల్ విలానీ (వాయిస్) క్లుప్తంగా వాటర్ సినిమాలో కనిపిస్తారు (ఈ సినిమా బాప్సి సిద్ధ్వా రాసిన వాటర్ః ఎ నవల పుస్తకంగా కూడా మార్చబడింది). * 2005: ''[[మంగల్ పాండే, ద రైజింగ్|మంగళ్ పాండేః ది రైజింగ్]]'', గాంధీని చూపించే న్యూస్ రీల్ ఫుటేజీతో ముగుస్తుంది. * 2005: [[శ్యామ్ బెనగళ్|శ్యామ్ బెనెగల్]] జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా తీసిన నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ః ది ఫర్గాటెన్ హీరో సినిమాలో సురేంద్ర రాజన్ గాంధీ పాత్రను పోషించారు. * 2005: ''[[మైనే గాంధీ కో నహిన్ మారా|మైనే గాంధీ కో నహీ మారా]]'', ఒక రిటైర్డ్ హిందీ ప్రొఫెసర్ కథను చెబుతుంది, అతను [[చిత్త భ్రంశం (డెమెన్షియా)|చిత్తవైకల్యం]] బాధపడుతున్నప్పుడు, మహాత్మా గాంధీని హత్య చేసిన వ్యక్తిగా ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్నారని నమ్మడం ప్రారంభిస్తాడు. * 2006: అవార్డు గెలుచుకున్న ''[[లగే రహో మున్నా భాయ్|లగే రహో]] మున్నా భాయ్'' సినిమాలో గాంధీ సినిమా దిలీప్ ప్రభావల్కర్ చేత చిత్రీకరించబడింది. ఇందులో [[సంజయ్ దత్]] మున్నా భాయ్ గా నటించి, కొత్త పదం ''గాంధీగిరి'' భారతదేశంలో ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చింది. * 2007: గాంధీ, మై ఫాదర్ సినిమాలో గాంధీ పాత్రను [[దర్శన్ జరివాలా|దర్శన జరీవాలా]] పోషించారు. * 2007: లాగే రహో మున్నా భాయ్ తెలుగు రీమేక్ ''[[శంకర్‌దాదా జిందాబాద్|శంకర్ దాదా జిందాబాద్]]'' లో గాంధీ ఇమేజ్ను దిలీప్ ప్రభావల్కర్ తిరిగి పోషించారు. * 2009: ''[[మహాత్మ (సినిమా)|మహాత్మా]]'' గాంధీ విలువలను ప్రతిబింబిస్తారు. * 2009: రోడ్ టు సంగం హస్మతుల్లా ([[పరేష్ రావల్]]) అనే భక్తుడైన [[ముస్లిం]] మెకానిక్ కథను చెబుతుంది, అతను పాత V8 ఫోర్డ్ ఇంజిన్ను మరమ్మతు చేసే పనిని అప్పగించారు, ఇది ఒకప్పుడు పవిత్ర [[త్రివేణీ సంగమం|త్రివేణి సంగం]] నిమజ్జనం చేయబడిన గాంధీ చితాభస్మాన్ని తీసుకువెళ్ళిన చారిత్రక ప్రాముఖ్యతను తెలియకుండానే. * 2011: [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] నాజీ పార్టీ నాయకుడు, జర్మనీ ఛాన్సలర్ [[అడాల్ఫ్ హిట్లర్]] మోహన్దాస్ గాంధీ రాసిన లేఖల ఆధారంగా రూపొందించిన డ్రామా సినిమా డియర్ ఫ్రెండ్ హిట్లర్లో గాంధీ పాత్రను అవిజిత్ దత్ పోషించారు. * 2011: [[గిరీష్ కాసరవల్లి]] రూపొందించిన కన్నడ సినిమా ''కూర్మావతారా'', మహాత్మా గాంధీని చిత్రీకరించడానికి ఒక నాటకంలో నటించిన ప్రభుత్వ ఉద్యోగి చుట్టూ తిరుగుతుంది, అతను నిజ జీవితంలో తన సూత్రాలను స్వీకరించడం, అమలు చేయడం కంటే గాంధీ పాత్రను పోషించడం సులభం అని గ్రహిస్తాడు.<ref>{{Cite web|date=30 March 2013|title=Mirage of assimilating values into reality|url=https://www.deccanherald.com/amp/content/322532/mirage-assimilating-values-reality.html|website=[[Deccan Herald]]}}</ref> పండితుడు డాక్టర్ శికారిపుర కృష్ణమూర్తి ప్రభుత్వ ఉద్యోగి పాత్రను పోషించారు. * 2012: వెల్కమ్ బ్యాక్ గాంధీ (ఎ. బాలకృష్ణన్ దర్శకత్వం వహించిన ఎస్. కనగరాజ్ గాంధీగా నటించిన ''ముధల్వర్ మహాత్మా'' గాంధీ అని కూడా పిలుస్తారు), గాంధీ ప్రస్తుత భారతదేశానికి తిరిగి వస్తే ఆయన చూపే ప్రభావాన్ని చిత్రీకరించారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/article2726867.ece|title=Anna Hazare watches film on Gandhi|last=Kolappan|first=B.|date=18 December 2011|work=The Hindu|access-date=24 January 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140203234747/http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/article2726867.ece|archive-date=3 February 2014}}</ref> * 2016: [[గాంధీగిరి (సినిమా)|''గాంధీగిరి'']] నేటి ప్రపంచంలో గాంధీ విలువల గురించి మాట్లాడుతుంది <ref>{{Cite web|date=11 May 2015|title=Om Puri shoots 'Gandhigiri' in Lucknow|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/om-puri-shoots-gandhigiri-in-lucknow/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623070130/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/om-puri-shoots-gandhigiri-in-lucknow/|archive-date=23 June 2020|access-date=4 October 2020}}</ref> * 2017: ''వైస్రాయ్ హౌస్'', గురిందర్ చద్దా దర్శకత్వం వహించిన బ్రిటిష్-భారతీయ చారిత్రక డ్రామా సినిమా, వైస్రాయే [[మౌంట్‌బాటన్|లార్డ్ మౌంట్ బాటన్]] ఆధ్వర్యంలో [[భారత విభజన]] దారితీసిన కాలం గురించి. [[నీరజ్ కబీ|నీరజ్ కబి]] గాంధీ పాత్రను పోషించారు. * 2017: కమలేష్ చారిత్రక డ్రామా సినిమా ''ఫిరంగి'' గాంధీ పాత్రను పోషించారు.<ref>{{Cite web|title=Firangi Movie Review: Kapil Sharma Is As Much To Blame For This Bloated Film As The Screenplay|url=https://www.ndtv.com/entertainment/firangi-movie-review-kapil-sharma-is-as-much-to-blame-for-this-bloated-film-as-the-screenplay-1782333|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314120605/https://www.ndtv.com/entertainment/firangi-movie-review-kapil-sharma-is-as-much-to-blame-for-this-bloated-film-as-the-screenplay-1782333|archive-date=14 March 2023|access-date=2 October 2023|website=NDTV.com|quote=Firangi is a 160-minute film that also throws in, for good measure, the swadeshi agitation and a surprise appearance by Mahatma Gandhi amid BMKJ slogans. That is far too much weight for one film to carry.}}</ref> * 2019: [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] మరణం గురించి మూడు సంభావ్య సిద్ధాంతాలతో వ్యవహరించే ముఖర్జీ కమిషన్ హియరింగ్ల ఆధారంగా బెంగాలీ సినిమా గుమ్నామీలో సురేంద్ర రాజన్ గాంధీ పాత్రను పోషించారు. * 2019: మహాత్మా ''[[ది గాంధీ మర్డర్|గాంధీ హత్య]]'' ఆధారంగా కుట్ర సిద్ధాంత సినిమా ది గాంధీ మర్డర్లో జీసస్ సాన్స్ గాంధీ పాత్రను పోషించారు <ref>{{Cite news|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/film/india-has-a-love-hate-relationship-with-gandhi-the-gandhi-murder-filmmakers-talk-to-us-as-movie-s-release-in-india-cancelled-1.819381|title='India has a love hate relationship with Gandhi': 'The Gandhi Murder' filmmakers talk to us as movie's release in India cancelled|last=Shyam|first=Kumar|date=29 January 2019|work=The National|access-date=25 March 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009131304/https://www.thenational.ae/arts-culture/film/india-has-a-love-hate-relationship-with-gandhi-the-gandhi-murder-filmmakers-talk-to-us-as-movie-s-release-in-india-cancelled-1.819381|archive-date=9 October 2020|language=en}}</ref> * 2023: గాంధీ గాడ్సే-ఏక్ యుధ్ లో గాంధీ పాత్రను దీపక్ అంతాని పోషించారు, ఈ సినిమా గాంధీ తన హత్య నుండి బయటపడిన కల్పిత పరిస్థితిని వివరిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Director Rajkumar Santoshi says 'we are scared to hear Godse's...|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/gandhi-godse-ek-yudh-director-rajkumar-santoshi-says-we-are-scared-to-hear-godses-2323802-2023-01-19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124164307/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/gandhi-godse-ek-yudh-director-rajkumar-santoshi-says-we-are-scared-to-hear-godses-2323802-2023-01-19|archive-date=24 January 2023|access-date=2023-02-01|website=India Today|language=en}}</ref> * [[బంగ్లాదేశ్]] వ్యవస్థాపకుడు [[షేక్ ముజిబుర్ రహ్మాన్|షేక్ ముజీబుర్ రెహ్మాన్]] జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా రూపొందించిన 'ముజీబ్ః ది మేకింగ్ ఆఫ్ ఎ నేషన్ "లో దీపక్ అంతాని 2023: గాంధీ పాత్రను పోషించారు. * 2024: వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్ జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా రూపొందుతున్న 'స్వయంత్రియ వీర్ సావర్కర్' సినిమాలో [[రాజేష్ ఖేరా]] గాంధీ పాత్రను పోషించారు. == సాహిత్యం == * రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో జర్మన్ విజయం గురించి హ్యారీ టర్టిల్డోవ్ రాసిన ప్రత్యామ్నాయ చరిత్ర నవల "ది లాస్ట్ ఆర్టికల్" (1988) లో గాంధీ మొదటి మూడవ వ్యక్తి వ్యాఖ్యాత ఉన్నారు. * "సోల్జర్ ఆఫ్ ది క్వీన్" లో బార్బరా హాంబ్లీ "వార్ ఆఫ్ ది వరల్డ్స్: గ్లోబల్ డిస్ప్యాచెస్" (1996) ఒక ప్రత్యామ్నాయ చరిత్ర, విజ్ఞాన కల్పిత సంకలనం, ప్రత్యామ్నాయ విశ్వంలో సెట్ చేయబడింది, ఇక్కడ "ది వార్ ఆఫ్ ది వరల్డ్" (1898) లో భూమిపై మార్టిన్ గ్రహాంతర దాడి చిత్రీకరించబడింది. సంకలనంలోని ఇతర కథల మాదిరిగానే, ఇది ఆ కాలంలోని ప్రముఖుల గురించి (ఈ సందర్భంలో గాంధీ & రచయిత [[రుడ్యార్డ్ కిప్లింగ్]], వారు తమ ప్రాంతంపై మార్టిన్ దండయాత్రను ఎలా ఎదుర్కొన్నారు) వివరిస్తుంది. భారతదేశం మీద దాడి జరిగింది కానీ మార్టిన్లను ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఓడించారు. మార్టిన్లు బ్రిటన్‌పై కూడా దాడి చేశారు (ఇది అసలు [[హెచ్. జి. వెల్స్]] నవలలో జరిగింది) & గాంధీ 50 సంవత్సరాల ముందుగానే (1948 కు బదులుగా 1898 లో) భారత స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించడం ద్వారా బ్రిటన్‌లో గందరగోళాన్ని సద్వినియోగం చేసుకున్నారు. == స్మారక చిహ్నాలు, చిత్రాలు, శిల్పాలు & విగ్రహాలు == [[File:Mahatma gandhi wax statue.jpg|thumb|మహాత్మా గాంధీ మైనపు విగ్రహం]] [[మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ గాంధీ]]కి అనేక స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. న్యూఢిల్లీలో, 1948 జనవరి 30న గాంధీ హత్యకు గురైన [[ఘనశ్యాం దాస్ బిర్లా|ఘనశ్యామ్ దాస్ బిర్లా]] నివాసమైన [[గాంధీ స్మృతి]] లేదా బిర్లా హౌస్ను 1971లో భారత ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకుని, 1973లో గాంధీ స్మృతి లేదా "గాంధీ రిమెంబరెన్స్" గా ప్రజలకు తెరిచింది. మహాత్మా గాంధీ తన జీవితంలో చివరి నాలుగు నెలలు నివసించిన గదిని, రాత్రి బహిరంగ నడకను నిర్వహిస్తున్నప్పుడు ఆయన కాల్చి చంపబడిన మైదానాన్ని ఇది సంరక్షిస్తుంది. ఇప్పుడు అమరవీరుల కాలమ్ మోహన్ దాస్ గాంధీ హత్యకు గురైన ప్రదేశాన్ని సూచిస్తుంది. 1988లో, భారతదేశం ఒక పార్కులో ఉన్న స్పెయిన్లోని బుర్గోస్ నగరానికి గాంధీ విగ్రహాన్ని విరాళంగా ఇచ్చింది.<ref>[http://www.abc.es/hemeroteca/historico-12-03-2007/abc/CastillaLeon/gandhi-en-burgos_1631931700412.html Gandhi en Burgos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224213222/http://www.abc.es/hemeroteca/historico-12-03-2007/abc/CastillaLeon/gandhi-en-burgos_1631931700412.html|date=24 February 2014}} [[ABC (Spain)|ABC]], 12 March 2007</ref> దక్షిణాఫ్రికాలోని పీటర్‌మారిట్జ్‌బర్గ్ నగరం-1893లో గాంధీని ఫస్ట్-క్లాస్ రైలు నుండి బయటకు తీసిన ప్రదేశం-ఇప్పుడు [[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] సందర్భంగా కెప్టెన్ [[సౌరవ్ గంగూలీ]] నేతృత్వంలోని భారత జట్టు ఆవిష్కరించిన స్మారక విగ్రహాన్ని నిర్వహిస్తోంది. యునైటెడ్ కింగ్డమ్లో, గాంధీ అనేక ప్రముఖ విగ్రహాలు ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా లండన్‌లో రెండు ఉన్నాయి: ఒకటి అతను న్యాయశాస్త్రం అభ్యసించిన యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్ సమీపంలోని టావిస్టాక్ స్క్వేర్‌లో, మరొకటి పార్లమెంట్ స్క్వేర్, బెల్‌గ్రేవ్‌లోని గోల్డెన్ మైల్‌లో మహాత్మా గాంధీ విగ్రహం. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో జనవరి 30 ని "జాతీయ గాంధీ స్మరణ దినం"గా పాటిస్తారు. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, న్యూయార్క్ నగరంలోని యూనియన్ స్క్వేర్ పార్క్ వెలుపల [[మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ గాంధీ (శిల్పం)|గాంధీ విగ్రహం]], [[అట్లాంటా]] మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ జూనియర్ నేషనల్ హిస్టారిక్ సైట్, [[వాషింగ్టన్, డి.సి.|వాషింగ్టన్, డి. సి.]] లోని మసాచుసెట్స్ అవెన్యూలో భారత రాయబార కార్యాలయం సమీపంలో మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్ ఉన్నాయి. శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో ఎంబార్కాడెరో పరిసర ప్రాంతంలో గాంధీ విగ్రహం. 2009లో వాషింగ్టన్ రాష్ట్రంలోని బెల్లెవ్యూ లైబ్రరీ వెలుపల గాంధీ విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.<ref>{{Cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2010074586_bellevueindia16m.html|title=Gandhi's statue a rare gift in recognition of Bellevue-India ties|last=Long|first=Katherine|date=16 October 2009|work=The Seattle Times|access-date=17 June 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20091020052106/http://seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2010074586_bellevueindia16m.html|archive-date=20 October 2009}}</ref> లండన్, న్యూయార్క్ ప్రపంచంలోని ఇతర నగరాల్లోని మేడమ్ టుస్సాడ్స్ మైనపు మ్యూజియంలలో గాంధీ మైనపు విగ్రహాలు ఉన్నాయి. జోజెఫ్ గోస్లావ్‌స్కీ 1932లో మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ గాంధీ వ్యంగ్య చిత్రాన్ని రూపొందించగా, దానిని 2007లో కాంస్యంలో వేయబడింది. గాంధీస్ త్రీ మంకీస్ అనేది భారతీయ కళాకారుడు [[సుబోధ్ గుప్తా]] రూపొందించిన శిల్పాల శ్రేణి. "చెడు చూడవద్దు, చెడు వినవద్దు, దుష్టత్వం మాట్లాడవద్దు" అనే సూత్రాన్ని సూచించే "ముగ్గురు తెలివైన కోతులు" అనే గాంధీ నుండి వచ్చిన దృశ్య రూపకాన్ని శిల్పాలు గుర్తుచేస్తాయి.<ref name="peninsula">{{Cite news|url=http://www.thepeninsulaqatar.com/qatar/195800-gandhis-three-monkeys-at-katara.html|title=Gandhi's Three Monkeys get a different rendition|date=28 May 2012|work=[[The Peninsula (newspaper)|The Peninsula]]|access-date=21 June 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120702124732/http://www.thepeninsulaqatar.com/qatar/195800-gandhis-three-monkeys-at-katara.html|archive-date=2 July 2012}}</ref> 2010లో, వాస్తవిక చిత్రకారుడు గోపాల్ స్వామి ఖేతంచి గాంధీ తన ''గాంధీగిరి'' అనే ప్రదర్శనలో స్వతంత్ర భారతదేశం గురించి గాంధీ కలను వర్ణించారు. ఈ ప్రదర్శనలో వృద్ధుడైన గాంధీని ఇతర అంశాలతో ఉపన్యాసానికి పూరకంగా లేదా ప్రతిఘటించే బొమ్మలతో వర్ణించే ఇరవై ఒక్క కళాకృతులను ప్రదర్శించారు.<ref name="finexp1">{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/archive/gandhigiri-framed/688049/|title=Gandhigiri framed|last=Pant|first=Garima|date=27 September 2010|work=The Financial Express|access-date=11 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819105150/http://www.financialexpress.com/archive/gandhigiri-framed/688049/|archive-date=19 August 2016}}</ref><ref name="bs1">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/beyond-business/father-figure-110100200091_1.html|title=Father figure|last=Gupta|first=Gargi|date=2 October 2010|work=Business Standard|access-date=11 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821021923/http://www.business-standard.com/article/beyond-business/father-figure-110100200091_1.html|archive-date=21 August 2016}}</ref><ref name="ht1">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india/in-the-name-of-the-father/story-0R3B2QcByvCqQS4SCIsKBL.html|title=In the name of the father|last=Sanyal|first=Amitava|date=25 September 2010|work=Hindustan Times|access-date=11 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916193026/http://www.hindustantimes.com/india/in-the-name-of-the-father/story-0R3B2QcByvCqQS4SCIsKBL.html|archive-date=16 September 2016}}</ref><ref name="ie1">{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/mark-of-the-mahatma/691433/|title=Mark of the Mahatma|last=Kalra|first=Vandana|date=2 October 2010|work=The Indian Express|access-date=11 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915175214/http://archive.indianexpress.com/news/mark-of-the-mahatma/691433/|archive-date=15 September 2016}}</ref><ref name="ramonaceciu">{{Cite paper|last=Ceciu|first=Ramona L.|publisher=Purdue University Press|title=Fiction, Film, Painting, and Comparative Literature|url=http://docs.lib.purdue.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2360&context=clcweb}}</ref> [[File:Statue of M.K. Gandhi, Roma Street Parklands, Brisbane, 2024 02.jpg|thumb|ఎంకే గాంధీ విగ్రహం, రోమా స్ట్రీట్ పార్క్‌ల్యాండ్స్, బ్రిస్బేన్, 2024]] ఆస్ట్రేలియాలోని బ్రిస్బేన్‌లో భారతీయ సమాజం రోమా స్ట్రీట్ పార్క్‌ల్యాండ్‌లో [[రామ్ సుతార్|రామ్ వి. సుతార్]], అనిల్ సుతార్ రూపొందించిన గాంధీ విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. దీనిని 2014లో అప్పటి భారత ప్రధాని [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] ఆవిష్కరించారు.<ref>{{Cite web|last=Moore|first=Tony|date=16 November 2014|title=Indian PM Narendra Modi unveils Gandhi statue|url=https://www.brisbanetimes.com.au/national/queensland/indian-pm-narendra-modi-unveils-gandhi-statue-20141116-11nwf9.html|access-date=7 April 2024|website=Brisbane Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohandas Karamchand (Mahatma) Gandhi|url=https://monumentaustralia.org.au/themes/people/foreigners/display/104400-mohandas-karamchand-mahatma-gandhi|access-date=7 April 2024|website=Monument Australia|archive-date=7 ఏప్రిల్ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407131416/https://monumentaustralia.org.au/themes/people/foreigners/display/104400-mohandas-karamchand-mahatma-gandhi|url-status=dead}}</ref> 2018 నవంబర్ 22న, భారత రాష్ట్రపతి [[రామ్‌నాథ్ కోవింద్]] ఆస్ట్రేలియాలోని సిడ్నీలోని పరమట్టా మహాత్మా గాంధీ విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించారు.<ref>{{Cite web|title=President unveils Mahatma Gandhi's bronze statue in Australia|url=https://www.dailypioneer.com/2018/india-abroad/president-unveils-mahatma-gandhi-s-bronze-statue-in-australia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122083502/https://www.dailypioneer.com/2018/india-abroad/president-unveils-mahatma-gandhi-s-bronze-statue-in-australia.html|archive-date=22 November 2018|access-date=22 November 2018|website=The Pioneer|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Prez Kovind emphasizes on need to strengthen business relation between Australia & India|url=http://www.newsonair.com/Main-News-Details.aspx?id=355714|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122083404/http://www.newsonair.com/Main-News-Details.aspx?id=355714|archive-date=22 November 2018|access-date=22 November 2018|website=newsonair.com}}</ref> 2018లో ఘనా విశ్వవిద్యాలయం 2016లో ఏర్పాటు చేసిన గాంధీ విగ్రహాన్ని తొలగించారు, "భారత స్వాతంత్ర్య నాయకుడిని ఆఫ్రికన్లు 'తక్కువస్థాయి' వ్యక్తిగా భావిస్తున్నారని వాదించిన విద్యార్థులు, అధ్యాపకుల నిరసనల తరువాత... [[మలావి]] ప్రచారకర్తలు రాజధాని రాజధాని బ్లాంటైర్‌లో మరో గాంధీ విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేయకుండా ఆపడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు".<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/dec/14/racist-gandhi-statue-removed-from-university-of-ghana|title='Racist' Gandhi statue removed from University of Ghana|last=Safi|first=Michael|date=14 December 2018|work=[[The Guardian]]|access-date=14 December 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214103303/https://www.theguardian.com/world/2018/dec/14/racist-gandhi-statue-removed-from-university-of-ghana|archive-date=14 December 2018}}</ref> 2019లో, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో గాంధీ ఐదవ విగ్రహాన్ని మాంచెస్టర్ కేథడ్రల్ ఆవిష్కరించారు. 800 కిలోల బరువు, 9 అడుగుల కొలిచే ఈ విగ్రహం ప్రపంచవ్యాప్త ఆధ్యాత్మిక సంస్థ అయిన శ్రీమద్ రాజ్చంద్ర మిషన్ ధరంపూర్ నుండి బహుమతిగా వచ్చింది. మాంచెస్టర్ అరేనా 2017 ఉగ్రవాద దాడి తరువాత శాంతి, కరుణకు చిహ్నంగా దీనిని మాంచెస్టర్ మేయర్, పూజ్య గురుదేవశ్రీ రాకేష్‌భాయ్ అనేక మంది అతిథులతో కలిసి ఆవిష్కరించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-manchester-50550085|title=Manchester Mahatma Gandhi statue unveiled|date=25 November 2019|access-date=16 December 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202054301/https://www.bbc.com/news/uk-england-manchester-50550085|archive-date=2 December 2019|publisher=BBC|agency=BBC}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/mahatma-gandhi-statue-manchester-cathedral-17309551|title=All-singing, all-dancing ceremony as Manchester's Mahatma Gandhi statue unveiled|last=Maidment|first=Adam|date=25 November 2019|access-date=16 December 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216102725/https://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/mahatma-gandhi-statue-manchester-cathedral-17309551|archive-date=16 December 2019|publisher=M.E.N. Media|agency=Manchester Evening News|issue=25 Nov 2019}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mudgal|first=Sparsh|date=26 November 2019|title=A 9-Ft High Statue of Mahatma Gandhi Unveiled in Manchester UK As Symbol of Strength & Unity|url=https://www.scoopwhoop.com/news/mahatma-gandhi-bronze-statue-unveiled-in-manchester-uk-as-symbol-of-strength-unity/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216102726/https://www.scoopwhoop.com/news/mahatma-gandhi-bronze-statue-unveiled-in-manchester-uk-as-symbol-of-strength-unity/|archive-date=16 December 2019|access-date=16 December 2019|website=ScoopWhoop|publisher=ScoopWhoop Media Pvt. Ltd.}}</ref> <gallery> File:Mohandas Karamchand Gandhi Statue in Nicosia Republic of Cyprus.jpg|నికోసియా , సైప్రస్ File:Gandhi Smriti Delhi.jpg|న్యూఢిల్లీలోని గాంధీ స్మృతి వద్ద ఉన్న అమరవీరుల స్తంభం, ఆయన హత్యకు గురైన ప్రదేశాన్ని సూచిస్తుంది. File:Gandhi Memorial.jpg|న్యూఢిల్లీలోని రాజ్‌ఘాట్, 1948లో గాంధీజీకి దహన సంస్కారాలు జరిగిన ప్రదేశాన్ని సూచిస్తుంది. File:PMBGandhistatue.jpg|పీటర్‌మారిట్జ్‌బర్గ్ , దక్షిణాఫ్రికా File:Mahatma Gandhi in Suginami Ward.jpg|టోక్యోలోని సుగినామి వార్డులో మహాత్మా గాంధీ విగ్రహం (2015) జపాన్ File:Mahatma Gandhi Bust Nishi Kasai.jpg|జపాన్‌లోని టోక్యోలోని ఎడోగావా వార్డులో మహాత్మా గాంధీ విగ్రహం (2025) File:DSCN1998TavistockSqGandhi.jpg|టావిస్టాక్ స్క్వేర్, లండన్ File:POL Mahatma Gandhi sculpture.jpg|గోస్లావ్‌స్కీ గీసిన గాంధీ వ్యంగ్య చిత్రం File:Gandhi Burgos lateral.JPG|స్పెయిన్‌లోని బుర్గోస్‌లో గాంధీ విగ్రహం File:Spomenik Mahatmi Gandhiju u Manchesteru.jpg|మాంచెస్టర్ కేథడ్రల్‌లోని గాంధీ విగ్రహం </gallery> == మ్యూజిక్ వీడియోలు == * 1954: బాలీవుడ్ సినిమా ''జాగృతి'' లోని దేశభక్తి పాట [[దే దీ హమే ఆజాదీ|సబర్మతి కే సంత్]] మహాత్మా గాంధీకి అంకితం చేయబడింది <ref name="thehindu">{{Cite web|last=Shyamhari Chakra|date=3 October 2007|title=Tributes through songs|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tributes-through-songs/article1922808.ece}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2012: "బీ ది చేంజ్ (ది స్టోరీ ఆఫ్ మహాత్మా గాంధీ") [[గాంధీ జయంతి]] వేడుకల్లో ఎంసి యోగి రూపొందించిన రాగ, [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్ హాప్]] మిశ్రమం విడుదల చేయబడింది.<ref name="prweb">{{Cite web|date=4 October 2012|title=MC Yogi Debuts "Be The Change" Music Video Celebrating {{sic|Ghan|di's|hide=y}} Life + Legacy|url=http://www.prweb.com/releases/2012/10/prweb9972233.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014123918/http://www.prweb.com/releases/2012/10/prweb9972233.htm|archive-date=14 October 2013|access-date=11 October 2013|website=PRWeb}}</ref><ref name="hp">{{Cite web|last=Yogi|first=MC|date=3 October 2012|title=Happy Birthday to A Real Super Hero: Mahatma Gandhi|url=http://www.huffingtonpost.com/mc-yogi/happy-birthday-to-a-real-_b_1936152.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022224314/http://www.huffingtonpost.com/mc-yogi/happy-birthday-to-a-real-_b_1936152.html|archive-date=22 October 2013|access-date=11 October 2012|website=Huffington Post}}</ref> * 2013: "గాంధీ వర్సెస్ [[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్|మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ జూనియర్]] ఎపిక్ రాప్ బ్యాటిల్స్ ఆఫ్ హిస్టరీ సీజన్ 2", గాంధీ, ఎంఎల్కేల మధ్య హాస్యనటులు కీ & పీలే చిత్రీకరించిన వ్యంగ్య రాప్ వీడియో.<ref>{{Cite web|title=Top 10 Epic Rap Battles of History|url=http://geeksmash.com/entertainment-news/top-10-epic-rap-battles-of-history364/4|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130629082457/http://geeksmash.com/entertainment-news/top-10-epic-rap-battles-of-history364/4|archive-date=29 June 2013}}</ref> == టెలివిజన్ == * 2002-03: యానిమేటెడ్ సిరీస్ ''క్లోన్ హై'' గాంధీ స్మిత్ ప్రధాన పాత్ర, ఈ కార్యక్రమంలో అతని చిత్రణ వివాదాస్పదమైంది, కేవలం ఒక సీజన్ తర్వాత రద్దు చేయబడింది. 2023లో ఈ ప్రదర్శన పునరుద్ధరించబడినప్పుడు, గాంధీని ప్రధాన తారాగణం నుండి మినహాయించారు, అయినప్పటికీ ఇతర పాత్రలు దీనిని ప్రస్తావించాయి, ఇది భవిష్యత్ సీజన్లలో తిరిగి వచ్చే అవకాశం ఉందని సూచిస్తుంది. * 2004: "వన్ వరల్డ్ః టెలికాం ఇటాలియా 'గాంధీ": ఇటలీలోని వై & ఆర్ నిర్మించిన, స్పైక్ లీ దర్శకత్వం వహించిన అవార్డు గెలుచుకున్న టెలివిజన్ వాణిజ్య ప్రకటన. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో గాంధీ ఒక ప్రసంగాన్ని ప్రసారం చేసి, డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించడం ద్వారా ప్రేక్షకులను చేరుకోవడాన్ని ఇది వర్ణిస్తుంది.<ref name="cg">{{Cite web|last=CGSociety|date=28 September 2004|title=Spike Lee and Framestore CFC Team Up for Telecom Italia Spot|url=http://features.cgsociety.org/cgfilms/cgfilm.php?story_id=2429|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060117175202/http://features.cgsociety.org/cgfilms/cgfilm.php?story_id=2429|archive-date=17 January 2006}} [https://www.youtube.com/watch?v=IatyFUDTRAs Youtube clip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160404182713/https://www.youtube.com/watch?v=IatyFUDTRAs|date=4 April 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=Epica Awards Award Winners Overview 2004|url=https://www.adforum.com/award-organization/6650180/showcase/2004/winners|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003003853/https://www.adforum.com/award-organization/6650180/showcase/2004/winners|archive-date=3 October 2023|access-date=2 October 2023|website=www.adforum.com}}</ref> == థియేటర్ == * ఫిలిప్ గ్లాస్ (1980లో కాన్‌స్టాన్స్ డి జోంగ్‌లు) స్వయంగా కాన్స్టాన్స్ డీ జోంగ్ స్వయంగా [[ఒపెరా|ఒపేరా]] సత్యాగ్రహ [[దక్షిణాఫ్రికా]] గాంధీ అనుభవాల ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref name="Phukan 2016">{{Cite web|last=Phukan|first=Vikram|date=19 August 2016|title=Gandhi: a stage favourite|url=https://www.livemint.com/Leisure/MTRt48Z9OGOwxxBM9l1taJ/Gandhi-a-stage-favourite.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016113512/https://www.livemint.com/Leisure/MTRt48Z9OGOwxxBM9l1taJ/Gandhi-a-stage-favourite.html|archive-date=16 October 2020|access-date=24 October 2020|website=Mint}}</ref> * 1995 మరాఠీ నాటకం ''గాంధీ విరుధ్ గాంధీ'' గాంధీ, ఆయన కుమారుడు హరిలాల్ మధ్య సంబంధాన్ని అన్వేషించింది. 2007లో వచ్చిన గాంధీ, మై ఫాదర్ సినిమా కూడా ఇదే ఇతివృత్తం మీద ప్రేరణ పొందింది. 1997 హిందీ నాటకం ''గాంధీ అంబేద్కర్'' గాంధీని, ఆయన సూత్రాలను విమర్శించింది.<ref>{{Cite web|date=1 October 2005|title=It's fashionable to be anti-Gandhi|url=http://www.dnaindia.com/opinion/4153/report-its-fashionable-to-be-anti-gandhi|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622050823/http://www.dnaindia.com/opinion/4153/report-its-fashionable-to-be-anti-gandhi|archive-date=22 June 2013|access-date=25 January 2013|publisher=DNA}}</ref><ref>{{Cite web|last=Dutt, Devina|date=20 February 2009|title=Drama king|url=http://www.livemint.com/Leisure/Id8PjapDYFoJqUkyzJvG7N/Drama-king.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130430154736/http://www.livemint.com/Leisure/Id8PjapDYFoJqUkyzJvG7N/Drama-king.html|archive-date=30 April 2013|access-date=25 January 2013|website=[[Mint (newspaper)|Live Mint]]}}</ref> * మీ ''నాథూరామ్ గాడ్సే బోల్తాయ్'' ([[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] ఫర్ దిస్ ఈజ్ నాథూరామ్ గోడ్సే స్పీకింగ్, మొదటిసారి 1997లో ప్రదర్శించబడింది <ref>{{Cite web|title=BBC News &#124; South Asia &#124; Gandhi play banned|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/135340.stm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20040411090359/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/135340.stm|archive-date=11 April 2004|access-date=2 October 2023|website=news.bbc.co.uk}}</ref> * హోవార్డ్ బ్రెంటన్ డ్రాయింగ్ ది లైన్ 2013లో హాంప్‌స్టెడ్ థియేటర్‌లో ప్రదర్శించబడింది. భారతదేశ విభజనపై రాసిన ఈ నాటకంలో తన్వీర్ ఘనీ గాంధీగా నటించారు.<ref name="Phukan 2016" /> * మనోజ్ షా దర్శకత్వం వహించిన [[గుజరాతీ భాష]] ఒక వ్యక్తి నాటకం ''మోహన్ నో మసాలా'', 2015లో ముంబైలో ప్రదర్శించబడింది. ఇది [[ప్రతీక్ గాంధీ]] పోషించిన గాంధీ ప్రారంభ సంవత్సరాలను వివరిస్తుంది.<ref name="Phukan 2016" /><ref name="The National 2020">{{Cite web|last=Ahmed|first=Afshan|date=5 January 2016|title=Manoj Shah's new play discovers the early days of Gandhi, the legend|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/on-stage/manoj-shah-s-new-play-discovers-the-early-days-of-gandhi-the-legend-1.217373|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027201021/https://www.thenationalnews.com/arts-culture/on-stage/manoj-shah-s-new-play-discovers-the-early-days-of-gandhi-the-legend-1.217373|archive-date=27 October 2020|access-date=24 October 2020|website=The National}}</ref> * 2016లో, [[నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ (భారతదేశం)|నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ది పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ (ఇండియా)]] దానేష్ ఖంబాటా ''గాంధీ-ది మ్యూజికల్'' ప్రదర్శించింది, ఇందులో చిరాగ్ వోహ్రా, అభిషేక్ కృష్ణన్ గాంధీగా నటించారు.<ref name="Phukan 2016" /> * 2016 నవంబరులో, యుగపురుష్: మహాత్మా నా మహాత్మా నాటకం భారతదేశంలోని ముంబైలో ప్రదర్శించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Yugpurush|url=http://www.yugpurush.org|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116163935/http://www.yugpurush.org/|archive-date=16 November 2016|access-date=17 November 2016|website=Yugpurush|publisher=Shrimad Rajchandra Mission Dharampur}}</ref> ఈ నాటకం శ్రీమతి రాజ్చంద్ర నుండి గాంధీ పొందిన ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శకత్వాన్ని వర్ణిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Play looks at a scholar who shaped Mahatma Gandhi's spiritual journey|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Play-looks-at-a-scholar-who-shaped-Mahatma-Gandhis-spiritual-journey/articleshow/55445407.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122014258/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Play-looks-at-a-scholar-who-shaped-Mahatma-Gandhis-spiritual-journey/articleshow/55445407.cms|archive-date=22 November 2016|access-date=17 November 2016|website=The Times of India|publisher=Times News Network}}</ref> * నేషనల్ థియేటర్ 2022 సీజన్‌లో [[అనుపమ చంద్రశేఖర్]] ది ఫాదర్ అండ్ ది అస్సాసిన్ ఉంది, ఇది గాడ్సే కథను చెబుతుంది, దీనిని "గాంధీ భక్తుడైన అనుచరుడు [చివరికి హంతకుడు అవుతాడు" గా అభివర్ణించారు.<ref name="Phukan 2021">{{Cite web|last=Phukan|first=Vikram|date=3 Oct 2021|title=Beyond Mahatma: Gandhi on the international stage has a less unimpeachable aura|url=https://www.news9live.com/art-culture/mahatma-gandhi-international-plays-foreign-playwrights-theatre-123779|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003104123/https://www.news9live.com/art-culture/mahatma-gandhi-international-plays-foreign-playwrights-theatre-123779|archive-date=3 October 2021|access-date=3 October 2021|website=News9Live}}</ref> == వీడియో గేమ్స్ == === నాగరికత === సివిలైజేషన్ టర్న్-బేస్డ్ స్ట్రాటజీ సిరీస్‌లో (1991-ప్రస్తుతం) గాంధీ సివిలైజేశన్ సిరీస్‌లో మొదటి ఆట నుండి ప్రారంభించి భారత ''నాగరికత'' నాయకుడిగా కనిపిస్తారు (1996), స్పిన్-ఆఫ్లను మినహాయించి సిరీస్‌లోని అన్ని ఇతర ఆటలు. క్రీడాకారుడు భారత నాగరికత వలె ఆడకపోతే, కంప్యూటర్ గాంధీని నిజ జీవితం మాదిరిగానే ప్రవర్తించేలా చేస్తుంది (అంటే శాంతియుతమైనది, తనను తాను దాడి చేసుకుంటే తప్ప ఇతర నాగరికతలపై దాడి చేయదు.<ref name="pcgamesn.com">{{Cite web|title=Sid Meier says Civilization's nuclear Gandhi bug isn't real|url=https://www.pcgamesn.com/civilization-gandhi-nukes|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919014203/https://www.pcgamesn.com/civilization-gandhi-nukes|archive-date=19 September 2020|access-date=2 October 2021}}</ref><ref name="dtf.ru">{{Cite web|date=5 September 2019|title=Почему история о баге с "ядерным Ганди" в Civilization, скорее всего, выдумана — Игры на DTF|url=https://dtf.ru/games/67979-pochemu-istoriya-o-bage-s-yadernym-gandi-v-civilization-skoree-vsego-vydumana|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926050823/https://dtf.ru/games/67979-pochemu-istoriya-o-bage-s-yadernym-gandi-v-civilization-skoree-vsego-vydumana|archive-date=26 September 2020|access-date=2 October 2021}}</ref> ఈ సిరీస్‌లో భాగంగా, ఆటలలోని టెక్నాలజీ ట్రీ, ఆటగాడి సొంత నాగరికతతో పాటు కంప్యూటర్ ద్వారా నియంత్రించబడే ఇతర నాగరికతలను కూడా అణుశక్తిని కనుగొనడానికి,  తదనంతరం అణు ఆయుధాలను అభివృద్ధి చేయడానికి అనుమతిస్తుంది. ఈ సిరీస్‌లోని మొదటి గేమ్ నుండి సివిలైజేషన్ IV (2005) వరకు, గాంధీ యుద్ధ సమయంలో ఆయుధాలను ఉపయోగిస్తాడు (అది స్వభావరీత్యా పూర్తిగా రక్షణాత్మక యుద్ధం), కానీ అబ్రహం లింకన్ (అమెరికన్ నాగరికత నాయకుడు) వంటి ఇతర శాంతియుత నాయకుల కంటే ఎక్కువగా కాదు, అయినప్పటికీ అది అలా భావించబడింది.<ref name="pcgamesn.com2">{{Cite web|title=Sid Meier says Civilization's nuclear Gandhi bug isn't real|url=https://www.pcgamesn.com/civilization-gandhi-nukes|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919014203/https://www.pcgamesn.com/civilization-gandhi-nukes|archive-date=19 September 2020|access-date=2 October 2021}}</ref><ref name="dtf.ru2">{{Cite web|date=5 September 2019|title=Почему история о баге с "ядерным Ганди" в Civilization, скорее всего, выдумана — Игры на DTF|url=https://dtf.ru/games/67979-pochemu-istoriya-o-bage-s-yadernym-gandi-v-civilization-skoree-vsego-vydumana|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926050823/https://dtf.ru/games/67979-pochemu-istoriya-o-bage-s-yadernym-gandi-v-civilization-skoree-vsego-vydumana|archive-date=26 September 2020|access-date=2 October 2021}}</ref><ref name="memoir">{{Cite book|url=https://archive.org/details/sidmeiersmemoirl0000meie|title=Sid Meier's Memoir!: A Life in Computer Games|last=[[Sid Meier|Meier, Sid]]|date=2020|publisher=[[W. W. Norton & Company|W. W. Norton]]|isbn=978-1-324-00587-2|edition=|series=|volume=|location=|pages=[https://archive.org/details/sidmeiersmemoirl0000meie/page/261 261]–266|chapter=Funny Business|format=|orig-year=|chapter-url=|agency=}}</ref><ref name="overclockers.ru">{{Cite web|title=Overclockers.ru: "Разрушитель миров" Ганди возглавляет Индию в Civilization VI|url=https://overclockers.ru/softnews/show/78766/-razrushitel-mirov-gandi-vozglavlyaet-indiju-v-civilization-vi|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002000601/https://overclockers.ru/softnews/show/78766/-razrushitel-mirov-gandi-vozglavlyaet-indiju-v-civilization-vi|archive-date=2 October 2020|access-date=2 October 2021}}</ref> సివిలైజేషన్ V (2010) నుండి, ప్రోగ్రామర్ జాన్ షేఫర్ ఒక కొత్త ఫీచర్‌ను హాస్యంగా జోడించారు, ఇక్కడ గాంధీ అణ్వాయుధాలను పొందిన తర్వాత, అతను పొరుగు నాగరికత, ఆటగాడి స్వంతంపై బాంబు దాడి చేస్తాడు.<ref name="dtf.ru2" /> గాంధీ అహింస సూత్రానికి కట్టుబడి ఉండటానికి ప్రసిద్ధి చెందాడని, అందువల్ల గాంధీ యుద్ధాన్ని ప్రారంభించడం చాలా అసాధారణమైనది, ముఖ్యంగా అణు యుద్ధం, ఇది "న్యూక్లియర్ గాంధీ" అని పిలవబడే దాని గురించి ఇంటర్నెట్ మీమ్స్‌కు దారితీసింది.<ref name="dtf.ru2" /> కాలక్రమేణా, మొదటి ఆట /లేదా రెండవ ఆటలో లోపం, నాగరికత II (1996) అటువంటి పరిస్థితులలో గాంధీని అణు యుద్ధోన్మాదిగా మార్చిందనేది ప్రజాదరణ పొందిన దురభిప్రాయంగా మారింది. గాంధీ దూకుడు స్థాయిని "1" (అత్యల్ప స్థాయి) కు సెట్ చేయబడిన ఒక పూర్ణాంక ప్రవాహ లోపం వల్ల ఈ లోపం సంభవించిందని భావించబడుతుంది, అది మళ్లీ తగ్గితే, ఉనికిలో లేని "0" కు బదులుగా, అది "255" (అత్యధిక స్థాయి) కు తగ్గుతుంది, గాంధీని చాలా దూకుడుగా చేస్తుంది. 2020లో, మొదటి ఆట యొక్క సృష్టికర్త సిడ్ మీర్ మొదటి ''నాగరికత'' అలాంటి లోపం లేదని, మొదటి ఆట ప్రోగ్రామింగ్ భాష Cని, రెండవ ఆట C + + ను ఉపయోగించిన విధంగా ఆట ప్రోగ్రామ్ చేయబడలేదని పేర్కొన్నాడు. ఆ రెండు ప్రోగ్రామింగ్ భాషలలో, అన్ని పూర్ణసంఖ్య వేరియబుల్స్ డిఫాల్ట్‌గా సైన్డ్ చేయబడతాయి , ఇది అలాంటి గ్లిచ్‌ను అసాధ్యం చేస్తుంది.<ref name="pcgamesn.com2" /><ref name="dtf.ru2" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:గుజరాత్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:మహాత్మా గాంధీ]] j47sk1euz732qnuj5gvy14t5ojf9dps 0 487347 4983419 4798142 2026-10-17T20:50:46Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983419 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Yaarl.jpg|thumb|239x239px|ప్రాచీన తమిళ సంగీత వాయిద్యం ''యాల్'']]    సా.పూ 500 నుండి సా.శ 200 వరకు ఉన్న సంగం కాలంలో [[కర్ణాటక సంగీతం|కర్ణాటక సంగీతానికి]] చారిత్రక పూర్వీకుడు '''ప్రాచీన తమిళ సంగీతం'''.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SgVPAQAAIAAJ&q=pannisai|title=Music rituals in the temples of South India, Volume 1|last=Rajagopal|first=Geetha|publisher=D. K. Printworld|year=2009|isbn=978-81-246-0538-7|pages=111–112}}</ref> సాంప్రదాయిక [[సంగం సాహిత్యం|సంగం సాహిత్యపు]] పలు పద్యాలు సంగీతానికి అనుగుణంగా కూర్చబడ్డాయి. ''ఎట్టుతొగై'', ''పట్టుపాట్టు'' వంటి ప్రాచీన సంగం పుస్తకాలలో ఈ ప్రాచీన సంగీత సంప్రదాయం వివిధ ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. సంగం అనంతర కాలానికి (5వ లేదా 6వ శతాబ్దం) చెందిన తొలి కథనాత్మక పద్యం ''శిలప్పదిగారం'' కూడా తమిళ ప్రజలు అభ్యసించిన వివిధ సంగీత రూపాలను ప్రస్తావిస్తుంది. 6, 10వ శతాబ్దాల మధ్య కాలపు [[హిందూ మతం|హిందూ]] పునరుజ్జీవన కాలంలో తమిళ శైవ సాధువులైన [[అప్పర్|అప్పార్]], శివ ప్రకాసర్, [[సంబందర్|తిరుజ్ఞాన]] సంబంధార్, [[మాణిక్యవాచకర్|మాణిక్కవాచకర్]] కూర్పులలో సంగీతం ఒక అంతర్భాగం. == సంగం సంగీతం == సంగం యుగం నాటి వ్యాకరణ గ్రంథం ''తొల్కాప్పియం'' సంగం సాహిత్యంలోని ఐదు ప్రకృతి దృశ్యాలకు (''తినై'') సంబంధించిన వివిధ సంగీతాలను ప్రస్తావిస్తుంది. ఐదు ప్రకృతి దృశ్యాలు పద్యం ఒక నిర్దిష్ట మానసిక స్థితితో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి, ఈ మనోభావాలకు రంగును ఇవ్వడానికి, ఒక్కొక్కటి సంగీత మానసిక స్థితి (''పణ్''), ఒక మధురమైన వాయిద్యం (''యాల్''), ఒక పెర్కషన్ వాయిద్యం (''పరై'') కలిగి ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, సముద్ర తీరం చుట్టూ జరిగిన సంఘటనలు, లేచిపోవడం అనే ఇతివృత్తాన్ని చర్చించే ''నేయ్తల్'' తినైకి సంగీత మానసిక స్థితిగా ''చెవ్వళి'', సంగీత వాయిద్యంగా ''విళరి యాల్'', పెర్కషన్ కోసం ''నవాయపాంబై'' ఉన్నాయి. ''తొల్కాప్పియం'' ''పాట్టు వన్నం'' అని పిలువబడే సంగీత రూపాన్ని, సంగీత నాణ్యత, ఛందస్సు నిర్మాణం తదితర ఆధారంగా వర్గీకరించబడిన ''ఆసిరియపాట్టు'', ''నెడువెన్ పాట్టు'', ''అదివరై'', ''సీర్'', ''అగవల్ ఓసై'', ''వెల్లోసై'' వంటి వివిధ రకాల పాటలను కూడా ప్రస్తావిస్తుంది. చాలా సంగం యుగం కవిత్వం వారి కూర్పులలో వీటిలో ఒకట్రెండు మీటర్లను ఉపయోగించింది. ''ఎట్టుతొగై'' సంకలనంలోని ''నట్రిణై'', ''పరిపాటల్'', ''కలిత్తొగై'' వంటి పద్యాలు విస్తృతంగా సంగీతపరమైనవి, మానసిక స్థితిని సృష్టించడానికి వివిధ ''పణ్''లను ఉపయోగిస్తాయి.<ref name="carnatica.net">{{Cite web|url=http://www.carnatica.net/tmusic.htm|title=Tamil Music|website=www.carnatica.net|access-date=2019-02-11}}</ref> === సంగీత వాయిద్యాలు === సంగం సాహిత్య పద్యాలు [[వీణ]] రకానికి చెందిన తీగ వాయిద్యం ''సీర్కాళి'', ''మురసు'' లేదా ''ముళం'' వంటి వివిధ పెర్కషన్ వాయిద్యాల వంటి వివిధ సంగీత వాయిద్యాల గురించి అనేక ప్రస్తావనలను కలిగి ఉన్నాయి. ''పట్టుపాట్టు'' తీగ వాయిద్యమైన ''యాల్'' వర్ణనను కలిగి ఉంది. ''యాల్''లో రెండు రకాలు ఉన్నాయి, ''పెరియాల్'' లేదా 'పెద్ద యాల్' 21 తీగలను కలిగి ఉండగా, దానికంటే కాంపాక్ట్ తోడు ''సిరియాల్'' కేవలం ఏడు తీగలను మాత్రమే కలిగి ఉంది. 19 తీగలతో కూడిన ''మకరా యాల్'', ఏడు తీగలతో కూడిన ''సకోట్టు యాల్'' అనే ఇతర రెండు రకాల ''యాల్''లు కూడా ''పట్టుపాట్టు''లో ప్రస్తావించబడ్డాయి. అయితే, వాటి వాస్తవ రూపం, వాయించే విధానం, ఈ వాయిద్యాల ద్వారా ఉత్పన్నమయ్యే మాధుర్యం గురించి మనకు తదుపరి సమాచారం లేదు. సంగం కాలంలో [[వేణువు|వేణువు]] (పుల్లాంగుళల్) అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన గాలి వాయిద్యం. ''పట్టుపాట్టు'' సంకలనాలలో ఒకటైన ''పెరుంపాణరుప్పడై'', వేణువు తయారీ విధానాన్ని వివరిస్తుంది. వెదురు గొట్టంలోని రంధ్రాలను ఎర్రగా కాలిన నిప్పు కణాలను ఉపయోగించి రంధ్రాలు చేశారు. గొర్రెల కాపరులు ''ఆంబల్ పణ్'' వాయించే వాయిద్యంగా వేణువును ''కురింజిప్పాట్టు''లో కూడా ప్రస్తావించారు. ఇతర గాలి వాయిద్యాలలో ''పిళి'' (ఒక చిన్న బాకా), ''కణ్విడుతుంబు'' (పెద్ద వేణువు) ఉన్నాయి, ఇవి బహుశా తక్కువ అష్టకాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. వేణువు 'ఏనుగు తొండం అంత పొడవుగా' ఉండి, గాయకులు, ఇతర వాయిద్యాలకు స్థిరమైన స్థాయిని అందించే డ్రోన్‌గా కూడా పనిచేసింది. ''మురసు'' లేదా డ్రమ్ అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన పెర్కషన్ వాయిద్యం. పండుగలలో, మురసు శబ్దం ఆనందం, ఉల్లాసాన్ని తెలియజేస్తుంది. మరొక పెర్కషన్ వాయిద్యం ''ముళవు'' గాయకులతో కలిసి ఉంటుంది. డ్రమ్‌ను యుద్ధ డ్రమ్‌గా కూడా ఉపయోగించారు, ప్రజలను ఆయుధాలు ధరించమని పిలుస్తుంది. యుద్ధభూమిలో ఓడిపోయిన శత్రువు నుండి స్వాధీనం చేసుకున్న విలువైన వస్తువులలో ''మురసు'' ఒకటి అని ''మదురైక్కాంచి'' ప్రస్తావిస్తుంది. ''మలైపడుకడాం'' ''మురసు''ను నిర్మించే, శృతి చేసే పద్ధతిని వివరిస్తుంది. భుజాలు చర్మంతో కప్పబడి ఉంటాయి, వీటిని తోలు పట్టీల ద్వారా స్థానంలో ఉంచుతారు. ''మలైపడుకడాం'' అరచేతి పరిమాణంలో ఉండే డ్రమ్ ''ఉడుక్కై'', ''ముళవు'', ''సిరుపరై'', ''తట్టై'' వంటి ఇతర పెర్కషన్ వాయిద్యాలను కూడా ప్రస్తావిస్తుంది. ''తట్టై'' శబ్దం కప్ప బెకబెకలాడే శబ్దాన్ని పోలి ఉంటుంది. వెదురు కర్రను ఉపయోగించి చేసిన క్రూరమైన జానపద వాయిద్యం ఇది. కర్ర మీదుగా అనేక చీలికలు చేసి, దానిని రాయితో లేదా ఇతర కఠినమైన ఉపరితలంపై కొట్టడం ద్వారా శబ్దం ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. ''కురింజిప్పాట్టు''లో రైతు మహిళలు వరి పొలంలో పక్షులను భయపెట్టడానికి ''తట్టై''ను ఉపయోగిస్తారు. బాగా తెలిసిన పెర్కషన్ వాయిద్యం ''మృదంగం'' (మదంగం). ఇది ఇతర వాయిద్యాలతో పాటు ''వీణ'' (యాల్), ''వేణువు''కి తోడుగా ఉండే డబుల్ హెడ్ డ్రమ్. [[ప్రాచీన తమిళ చరిత్రకు మూలాలు|ప్రాచీన తమిళ ప్రజలు]] ఉపయోగించిన సంగీత వాయిద్యాల జాబితా సా.శ 6, 11వ శతాబ్దాల మధ్య కాలానికి చెందిన [[తిరుమురై]]<ref>{{Cite web |title=Ancient music instruments mentioned in thirumurai |script-title=ta:திருமுறை குறிப்பிடும் இசைக்கருவிகள் |url=http://www.shaivam.org/siddhanta/mis-thi-isai-karuvi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214203/http://www.shaivam.org/siddhanta/mis-thi-isai-karuvi.htm |archive-date=3 March 2016 |website=Shaivam}}</ref>లో జాబితా చేయబడింది, ఇందులో ఆకుళి, ఇడక్కై, ఇలయం, ఉడుక్కై, యేళిళ్, కతిరిక్కై, కందై, కరతాళం, కల్లళకు, కలవదం, కవిల్, కళల్, కలం, కినై, కింకిణి, కిళై, కిన్నరం, కుడముళ, కుళల్, కైయళకు, కొక్కరై, కొడుకొట్టి, కొట్టు, కొంబు, శంగు, సచారి, సంచలం, సలారి, సిరందై, సిలంబు, సినం, తగునిచం, తకై, తదరి, తట్టళి, తత్తలగం, తండు, [[మృదంగం|తన్నుమై]], తామరుగం, తారై, తాళం, తుతిరి, తుందుబి, తుడి, తురియం, తిమిళై, తొండగం, నరల్ సురిశంగు, పడగం, పదుతం, పనిలం, పంబై, పల్లియం, పరందై, పరై, పాణి, పాండిల్, పిడవమ్, పెరిగై, మద్దెల, మణి, మరువమ్, మురసు, మురవమ్, మురుగియం, మురుడు, ముళవు, మొందై, యాల్, వంగియం, వట్టణై, వయిర్, [[వీణ]]ై, వీళై, వెంబూరల్ ఉన్నాయి. [[File:Wiki-mridangam.jpg|alt=|left|thumb|210px|[[మృదంగం|''తన్నుమై'']]]] === సంగీత స్వరాలు === తమిళ సంగీతంలో, భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతపు [[స్వరం|సర్గం]] "స-రి-గ-మ-ప-ద-ని" వాటి తమిళ పేర్లు ''కురల్ (குரல்)'', ''తుత్తం (துத்தம்)'', ''కైకిళై (கைக்கிளை)'', ''ఉళై (உழை)'', ''ఇళై (இளை)'', ''విళరి (விளரி)'', ''తారం (தாரம்)''లతో ప్రసిద్ధి చెందాయి. వివిధ అష్టకాలలో స్వరాలకు గుర్తులు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ''కురై తుత్తం'', ''నిరై తుత్తం'' వరుసగా దిగువ, ఎగువ అష్టకాలలోని ''రి'' (''రిషభ'') స్వరాన్ని సూచిస్తాయి.<ref name="carnatica.net"/> === మనోభావాలు === భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతపు మానసిక స్థితిని నిర్వచించే ''[[రాగం]]'' ''పణ్'' ద్వారా వర్ణించబడింది. ఆరాధన సమయంలో, మతపరమైన, రాజ వేడుకలలో నిర్దిష్ట ''పణ్''లు పాడబడ్డాయి. ప్రసవ సమయంలో భగవంతుని దయను ప్రార్థించడానికి మహిళలు ''చెవ్వళి పణ్'' పాడడాన్ని ''మదురైక్కాంచి'' ప్రస్తావిస్తుంది. ''తొల్కాప్పియం''లో, సంగం సాహిత్యంలోని ఐదు ప్రకృతి దృశ్యాలు అనుబంధిత ''పణ్''ను కలిగి ఉన్నాయి, ప్రతి ఒక్కటి ఆ ప్రకృతి దృశ్యంతో ముడిపడి ఉన్న పాట మానసిక స్థితిని వివరిస్తుంది. పద్యం మానసిక స్థితిని వివరించడానికి, మానవ భావోద్వేగాల అగోచరాలను వివరించడానికి సంగం ప్రకృతి దృశ్యం ఐదు ప్రాంతాలుగా వర్గీకరించబడింది. జీవితం, శృంగారాన్ని వివరిస్తున్నప్పుడు, కవులు సహజ ప్రకృతి దృశ్య నేపథ్యాన్ని ఉపయోగించారు, మానసిక స్థితిని అందించడానికి ఆ ప్రకృతి దృశ్యానికి ప్రత్యేకమైన ''పణ్''ను ఉపయోగించారు. ప్రేమికుల వియోగాన్ని తెలియజేయడానికి ఉపయోగించే ''నేయ్తల్'' ప్రకృతి దృశ్యం బాధను వ్యక్తపరిచే అనుబంధిత ''చెవ్వళి పణ్''ను కలిగి ఉంది. == సంగం అనంతర సంగీతం == {{Quote box|width=246px|bgcolor=#c6dbf7|align=right|quote="దక్షిణ భారత సంగీత వ్యవస్థ, ఇది వాస్తవానికి తమిళ పన్నిసై, సంగీతంతో సహా సూర్యుని క్రింద ఉన్న అన్ని అంశాలను కవర్ చేసే ఒక అద్భుతమైన రచన 'మానసోల్లాసం'లో పశ్చిమ-చాళుక్య రాజు సోమేశ్వర భూలోక మల్ల, 12వ శతాబ్దంలో మొదటిసారిగా కర్ణాటక సంగీతంగా తప్పుగా పేరు పెట్టాడు. ఆ సమయంలో భారతదేశంలోని ఇతర భాషల్లోనూ తమిళంలో ఉన్నట్లుగా సాహిత్యాలు (సంగీత కూర్పులు) లేవు. 9వ శతాబ్దం నుండి వ్రాయబడిన సంగీత మాన్యువల్‌లలో ఎక్కువ భాగం సంస్కృతంలో ఉన్నప్పటికీ, వాటికి మూలాధారాలు - వారి రచనలలో వారు పేర్కొన్న 'రాగాల' (పణ్) రకాలు వంటివి - అన్నీ 'శిలప్పదిగారం', 'తేవారం', 'నాలాయిర దివ్య ప్రబంధం' వంటి తమిళ సాహిత్య రచనలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.."<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/books/Call-it-by-any-name-it-is-lsquoTamil-Isai/article15123803.ece | title= Call it by any name, it is 'Tamil Isai' | date= 1 February 2011 | newspaper=The Hindu | first=Indira | last=Parthasarathy | access-date=2 July 2020}}</ref> |source= - తమిళ పండితుడు '''ము. అరుణాచలం''' తన గ్రంథం '''''తమిళ్ ఇసై ఇలక్కియ వరలారు''''' లో.}} === ''పణ్''ల పరిణామం === సా.శ మూడవ, ఐదవ శతాబ్దాల మధ్య ఉన్న సంగం అనంతర కాలంలో, తమిళ సంగీతం అధునాతనతలో వేరే స్థాయికి పరిణామం చెందింది. సా.శ ఐదవ శతాబ్దం నాటి ''శిలప్పదిగారం'', స్వరాలు, ''పణ్''లను సూచించడానికి వేదికపై నృత్యకారుల ఏర్పాట్లలో తార్కిక, క్రమబద్ధమైన, శాస్త్రీయ లెక్కల ఆధారంగా సంగీతాన్ని వివరిస్తుంది. ''శిలప్పదిగారం'' సంగీతం, నృత్యానికి అంకితం చేయబడిన అనేక అధ్యాయాలను కలిగి ఉంది, వీటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది ''కనల్ వరి'', ఇది హీరో కోవలన్, అతని ప్రేమికురాలు [[మాధవి]] మధ్య జరిగే డ్యూయెట్. ''శిలప్పదిగారం''లో ''అళకు'', ''మాత్తిరై'' వంటి సంగీత పరిభాషలు ఉన్నాయి, ఇవి సంగీత పిచ్, మానవ చెవి ద్వారా గుర్తించగలిగే వినగల ధ్వని చిన్న భాగాన్ని సూచిస్తాయి. వీటి నుండి స్కేల్స్ ఉద్భవించాయి. ప్రాచీన తమిళులు ఉపయోగించిన మొదటి ప్రమాణాలలో ఒకటి ''ముల్లైప్పణ్'', ఇది పశ్చిమ స్వరాలలో C, D, E, G, A లకు సమానమైన ''స రి గ ప ద'' స్వరాలతో కూడిన పెంటాటోనిక్ స్కేల్. ఈ పూర్తి హార్మోనిక్ స్కేల్స్, [[కర్ణాటక సంగీతం|కర్ణాటక సంగీత]] శైలిలో ''మోహన'' ''రాగం''ను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ స్కేల్స్ చైనీస్ సాంప్రదాయ సంగీతం వంటి అనేక తూర్పు సంగీత వ్యవస్థలలో కూడా కనిపిస్తాయి. ''ముల్లైప్పణ్'' ఏడు స్వరాలపై ఆధారపడిన స్కేల్ అయిన ''సెంపలై''గా మరింత పరిణామం చెందింది. టానిక్ మోడల్ షిఫ్ట్ ప్రక్రియ ద్వారా, స్వరాల పిచ్, బీట్‌ను తిరిగి కేటాయించే ప్రక్రియ ద్వారా కూడా ప్రాచీన తమిళులు కొత్త ''పణ్''లను పొందారు. ''శిలప్పదిగారం''లోని ''అరగేత్రుకడై'' అధ్యాయంలో దీనికి ఒక ఉదాహరణ ఉంది, ఇక్కడ కొత్త ''పణ్''ను పొందేందుకు ''పణ్ మెర్చరుపలై'' మార్చబడుతుంది. ఆ విధంగా ''మరుదప్పణ్'', ''కురింజిప్పణ్'', ''చెవ్వళి'', ''సాదరి'' నాలుగు అసలైన ''పణ్''లు విభిన్న లక్షణాలతో 103 ''పణ్''లుగా పరిణామం చెందాయి. కొన్ని ''పణ్''లు, వాటికి సమానమైన కర్ణాటక రాగాలు: * ''పంచమం'' – ''[[ఆహిరి]]'' * ''పళం పంచురం'' - ''[[శంకరాభరణం|శంకరాభరణం]]'' * ''మెహరక్కూరింజి'' - ''నీలాంబరి'' * ''పళంతక్క రాగం'' - ''[[ఆరభి రాగం|ఆరభి]]'' * ''కురింజి'' - ''[[మలహరి]]'' * ''నట్ట రాగం'' – ''[[కామవర్ధని రాగం|పంతువరాళి]]'' * ''ఇంతళం'' - ''నాదనామక్రియ'' * ''తక్కేసి'' - ''[[కాంభోజి రాగం|కాంభోజి]]'' * ''కౌసికం'' - ''[[భైరవి (కర్ణాటక సంగీతం)|భైరవి]]'' * ''నట్టప్పాడై'' – ''[[గంభీరనాట రాగం|గంభీరనాట్టై]]'' === తమిళ మోడల్ సిస్టమ్ === తమిళ సంగీతపు ముఖ్యమైన విధానాలు ఏడు గొప్ప విధానాలుగా (ఏళు పెరుం పాలై) వర్గీకరించబడ్డాయి. వాటి నుండి, 2 విధానాలు తీసివేయబడ్డాయి, మిగిలిన 5 తొల్కాప్పియంలో ఉపయోగించబడ్డాయి, అక్కడ వాటిని సంగీత స్కేల్ లేదా రాగాన్ని సూచించడానికి ఉద్దేశించిన పాలై లేదా పణ్‌కు బదులుగా యాల్‌గా పేర్కొనబడ్డాయి. అలాగే తమిళపు 5 చిన్న విధానాలు ఆ 5 గొప్ప విధానాల నుండి తీసుకోబడ్డాయి. వాటి పాశ్చాత్య, కర్ణాటక సమానమైన వాటితో పాటుగా అవన్నీ క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి:- (దీని అర్థం ఈ వ్యవస్థలు తమిళ సంగీత వ్యవస్థకు ముందటివి అని కాదు). {| class="wikitable" |+ తమిళ మోడల్ సిస్టమ్ |- ! 7 గొప్ప మోడ్‌లు / హెప్టాటోనిక్స్ !! 5 తినై తొల్కాప్పియం యాళ్ !! సమాన కర్ణాటక రాగం !! 7 పాశ్చాత్య మోడ్‌లు !! పాశ్చాత్య స్కేల్స్ !! 5 చిన్న మోడ్‌లు / పెంటాటోనిక్స్ యాళిన్ పకుతి !! సమాన కర్ణాటక రాగం !! సమాన పాశ్చాత్య స్కేల్స్ |- | సెంపలై || ముల్లై || హరికంబోజి || మిక్సోలిడియన్ || || ముల్లైతీంపాణి || మోహనం || మేజర్ పెంటాటోనిక్ |- | పడుమలైప్పాలై || కురింజి || నటభైరవి || ఏయోలియన్ || మైనర్ స్కేల్ || సేంధురుట్టి || మధ్యమావతి || ఈజిప్షియన్_సస్పెండెడ్ |- | సెవ్వళిప్పాలై || --- || తోడి విత్ 2 మా || లోక్రియన్ || || --- || --- || --- |- | అరుంపాలై || పాలై || శంకరాభరణం || అయోనియన్ || మేజర్ స్కేల్ || కొండ్రై || శుద్ధ సావేరి || బ్లూస్ మేజర్ |- | కోడిప్పాలై || మరుధం || ఖరహరప్రియ || డోరియన్ || || ఆంబల్ || శుద్ధ ధన్యాసి || మైనర్ పెంటాటోనిక్ |- | విళరిప్పాలై || నేయ్తల్ || తోడి || ఫ్రిజియన్ || || ఇంధళం || హిందోళం || బ్లూస్ మైనర్ |- | మెర్చెంపలై || --- || కళ్యాణి || లిడియన్ || || --- || --- || --- |} (గమనిక:- యాళ్ 7-నోట్ హెప్టాటోనిక్ స్కేల్‌ను సూచిస్తుంది, యాళిన్ పకుతి 5-నోట్ పెంటాటోనిక్ స్కేల్‌ను సూచిస్తుంది) 7 మోడ్ సెట్ స్వీయ ఉత్పాదకమైనది, 1వ మోడ్‌తో, మనం కురల్ తిరిబు లేదా పన్నుప్పెయర్‌త్తల్ (ఇది టానిక్ షిఫ్ట్ లేదా భ్రమణం) అనే పద్ధతిని ఉపయోగిస్తే, మనకు మిగిలిన 6 మోడ్‌లు లభిస్తాయి. చివరి మోడ్ తిరిగి 1వ మోడ్‌ను అందిస్తుంది, దాని చక్రీయ అదే క్రమంలో ఉంటుంది. 5 పెంటాటోనిక్ స్కేల్ సెట్‌కు కూడా ఇది వర్తిస్తుంది. ఇంగ్లీష్ పదం 'టానిక్ షిఫ్ట్'ను 1వ సారి విపికె సుందరం అనే ముఖ్యమైన తమిళ-సంగీత సిద్ధాంతకర్త, ఈ అంశంపై అనేక పుస్తకలు, వ్యాసాల రచయిత కనుగొన్నారు. ఆయన 1991లో (పేజీ 3) తన పుస్తకం, పంచ మరబులో ఈ పదాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. === సంగీత వాయిద్యాలు === ''శిలప్పదిగారం'' ఐదు రకాల వాయిద్యాలను ప్రస్తావిస్తుంది: ''తొల్కరువి'' (అక్షరాలా 'చర్మ వాయిద్యాలు' = పెర్కషన్), ''తులైకరువి'' (అక్షరాలా 'రంధ్రాలు ఉన్న వాయిద్యాలు' = గాలి వాయిద్యాలు), ''నరంబుకరువి'' (తీగ వాయిద్యాలు), ''మిదట్రుకరువి'' (గాయకులు), ''కంచకరువి'' (గాంగ్స్, సింబల్స్). వేణువు, ''యాల్'' అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన వాయిద్యాలు, అయితే వివిధ సందర్భాలకు సరిపోయే అనేక రకాల పెర్కషన్ వాయిద్యాలు ఉండేవి. ''శిలప్పదిగారం'' ''యాల్''ను శృతి చేసే, వాయించే కళపై వివరణాత్మక సూచనలను కూడా కలిగి ఉంది. == భక్తి కాలం == ఐదవ, ఆరవ శతాబ్దాల మధ్య తమిళ సాహిత్యంలో నైతిక యుగం ఆధిపత్యం చెలాయించింది, ఈ కాలంలో అనేక బోధనాత్మక స్వభావం కలిగిన సాహిత్య రచనలు వెలువడ్డాయి. ఈ కవులు తమ రచనలలో సంగీతానికి పెద్దగా ప్రాముఖ్యత ఇవ్వలేదు, ప్రజల నైతికతపై ఎక్కువ ఆందోళన చెందారు. అయితే అంతర్లీన సంగీత సంస్కృతి మర్చిపోబడలేదు. ఉదాహరణకు, ''[[తిరుక్కురళ్]]''లో సంగీతం, సంగీత ఆనందానికి సంబంధించిన అనేక ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. ఒక ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ ఏమిటంటే, ఒక ''కురల్'' వేణువు, ''యాల్'' మాధుర్యాన్ని పిల్లల గొంతుతో పోల్చింది. === దేవారం === {{main|దేవారం}} తమ విశ్వాసాన్ని సామాన్య ప్రజలలో వ్యాప్తి చేయడానికి ప్రసిద్ధ భాషలో వేలాది శ్లోకాలను స్వరపరిచిన శైవ, [[వైష్ణవ]] సాధువుల రాకతో తమిళ సంగీతం పునరుజ్జీవనం పొందింది. అప్పార్, తిరుజ్ఞాన సంబంధార్, [[సుందరర్|సుందరార్]] వంటి శైవ [[నాయనార్లు|నాయనార్‌]]లు ప్రాచీన ''పణ్''లను ఉపయోగించి ప్రజలు వాటిని దేవాలయాలలో పాడేలా చేశారు. శైవ ''[[దేవారం|దేవారాలు]]'', వైష్ణవ ''[[నాలాయిర దివ్య ప్రబంధం|నాలాయిర దివ్య ప్రబంధాలు]]'' తమిళ సంగీత పునరుజ్జీవనానికి, ప్రజాదరణకు కారణమయ్యాయి. శ్రావ్యత కోసం ''పణ్''లతో పాటు, ''దేవారం'' పద్యాలు తమ సాహిత్యంలో ''తాన-తన-తానా-తనా'' వంటి '''సంతం''' (లయ)ను ఉపయోగించి శ్రోతలకు పూర్తి సంగీత అనుభవాన్ని అందించాయి. ''ఓధువార్''లుగా పిలువబడే గాయకులు దేవాలయాలలో ''దేవారం'' పాటలు పాడిన కాలంలో మతపరమైన గాన సంప్రదాయం శతాబ్దాల పాటు కొనసాగింది. సంగీత పరిజ్ఞానం, నైపుణ్యాలు మౌఖికంగా తరాల ద్వారా అందించబడ్డాయి. [[File:Thiruppugazh - Umbartharu - Hamsadhwani.wav|thumb|తిరుప్పుగళ్ - ఉంబర్తరు]] === తిరుప్పుగళ్ === పదిహేనవ శతాబ్దంలో కవి అరుణగిరినాథర్ ''తిరుప్పుగళ్'' అని పిలువబడే పద్యాల శ్రేణిని స్వరపరిచాడు. అరుణగిరినాథర్ తమిళ సాహిత్య మేధస్సు, మురుగన్ పట్ల ఉన్నత స్థాయి భక్తి, సంగీత నైపుణ్యాల అద్భుతమైన సమ్మేళనాన్ని సూచిస్తాడు. లయ (''తాళం'')తో ఏకీభవించేలా పద్యాలను ఒక నిర్దిష్ట పొడవులో అమర్చడం అనే అర్థం వచ్చే "సంతం" శైలిలో తన అన్ని కంపోజిషన్లను ప్రతిధ్వనించే సంగీతానికి అమర్చిన మొదటి కవులలో అరుణగిరినాథర్ ఒకరు. అరుణగిరినాథర్ తన కవితలను సంగీతపు మధురమైన ధ్వనులకు అమర్చడంలో ఆద్యుడు. సంగీతంలోని ఏడు అష్టకాల మాదిరిగానే, అరుణగిరినాథర్ ఒక ''సంతక్కవి'' - సంగీత కవిగా పిలువబడతాడు, తన కవితలలో కదలిక, రంగును సాధించడానికి లయబద్ధంగా కొన్ని పునరావృత పదబంధాలను ఉపయోగిస్తాడు. తమిళ కఠినమైన లేదా మృదువైన హల్లులు, దీర్ఘ లేదా హ్రస్వ అచ్చులను వివిధ మార్గాల్లో కలపడం ద్వారా, అరుణగిరినాథర్ వందలాది సమ్మేళన లయబద్ధమైన పదాలను ఉత్పత్తి చేశాడు, ఉదాహరణకు, ''తట్ట'', ''తాట్ట'', ''తంత'', ''తాంత'', ''తైయ'', ''తన్న'', ''తానా'', ''తనన'' మొదలైనవి. ''తిరుప్పుగళ్''లోని ప్రతి పద్యం ప్రారంభంలో, అరుణగిరినాథర్ లయ సంకేతాలను ఇస్తాడు. == చిత్రశాల == <gallery mode="nolines"> File:Parai - music instrument of south india.jpg File:Uduku.JPG File:Yaaz.jpg File:"Tamil music troop".jpg File:A tamil thappu.ogv|[[పరై అట్టం]] File:A Sound from thappu- Tamilnadu.ogv|[[పరై అట్టం]] File:Thannumai.jpg File:Sangu.jpg File:Parai attam.jpg File:Venai.jpg File:Thalam.jpg File:Nadduvanka Thalam.jpg File:A Drum instrument Thappu.JPG File:Semakkalam.jpg File:Thadduk kazhi.JPG File:புல்லாங்குழல்.jpg File:Semakkalam 2.jpg File:Murasu.svg File:A close-up of Pambai 1.JPG File:Muzavu.jpg File:திருவிழாவில் பறை.JPG File:நாதசுரம்.JPG File:Flat drum-India-TamilWord.18.2.jpg File:7 mouthed pot (musical instrument).JPG File:தமிழர் இசைக் கருவி 7.jpg File:A depiction of Silambakattai.JPG File:Thaarai Thappattai.jpeg File:A closup of Urumi.JPG </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[సంగం సాహిత్యం]] * [[తమిళ సాహిత్యం]] * [[ప్రాచీన తమిళ చరిత్రకు మూలాలు]] * [[తమిళనాడు చరిత్ర]] * [[కర్ణాటక సంగీతం]] == మూలాలు == <references/> == బాహ్య లింకులు == * [http://www.tamilnation.org TamilNation] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:ప్రాచీన తమిళ సంగీతం}} [[వర్గం:తమిళనాడు చరిత్ర]] [[వర్గం:తమిళనాడు]] puu2o7pe3fg89jhk4t2rslmo1y06jmv 0 488180 4983391 4803923 2026-10-17T18:52:29Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983391 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=|image=|country=England|full_name=Percival Walter Partridge|nickname=|birth_date=27 August 1879|birth_place=[[Witney]], [[Oxfordshire]], England|death_date={{Death date and age|1964|7|12|1879|8|27|df=yes}}|death_place=[[Esher]], [[Surrey]], England|heightft=|heightinch=|batting=Unknown|bowling=Unknown|role=|family=|club1=[[Norfolk County Cricket Club|Norfolk]]|year1=1898&ndash;1901|club2=[[Europeans cricket team|Europeans]]|year2=1916/17&ndash;1920/21|columns=1|column1=[[First-class cricket|First-class]]|matches1=3|runs1=85|bat avg1=14.16|100s/50s1=–/–|top score1=42|hidedeliveries=true|catches/stumpings1=2/–|date=19 November|year=2022|source=https://www.espncricinfo.com/player/percival-partridge-32452 Cricinfo}} '''పెర్సివల్ వాల్టర్ పార్ట్రిడ్జ్''' (27 ఆగస్టు 1879 — 12 జూలై 1964) ఒక ఇంగ్లీష్ ఫస్ట్-క్లాస్ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]], న్యాయవాది. పార్ట్రిడ్జ్ ఆగష్టు 1879లో ఆక్స్‌ఫర్డ్‌షైర్‌లోని విట్నీలో జన్మించాడు. అతను ఫెల్స్టెడ్ పాఠశాలలో విద్యనభ్యసించాడు.<ref name="BOOK">{{Cite book|url=https://archive.org/details/visitationofengl07howa/page/164/mode/1up|title=Visitation of England and Wales|date=1899|publisher=Priv. printed|editor-last=Howard|editor-first=Joseph Jackson|volume=7|location=London|page=164|editor-last2=Crisp|editor-first2=Frederick Arthur}}</ref> పార్ట్రిడ్జ్ 1898 నుండి 1901 వరకు నార్ఫోక్ తరపున [[ఇంగ్లీష్ - వెల్ష్ జాతీయ క్రికెట్ కౌంటీలు|మైనర్ కౌంటీస్ క్రికెట్]] ఆడాడు, మైనర్ కౌంటీస్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 19 సార్లు కనిపించాడు.<ref>{{Cite web|title=Minor Counties Championship Matches played by Percival Partridge|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/14/14269/Minor_Counties_Championship_Matches.html|url-access=subscription|access-date=19 November 2022|publisher=CricketArchive}}</ref> అతను 1903లో భారతదేశానికి వెళ్ళాడు, అక్కడ అతను [[చెన్నై|మద్రాసులోని]] కింగ్ & పార్ట్రిడ్జ్ అనే కుటుంబ న్యాయ సంస్థలో సోలిసిటర్‌గా ప్రాక్టీస్ చేశాడు. [[తమిళనాడు క్రికెట్ జట్టు|మద్రాస్ క్రికెట్ క్లబ్‌లో]] సభ్యుడైన పార్ట్రిడ్జ్, రెండు జట్ల మధ్య జరిగిన ఒక ఆట సమయంలో మద్రాస్ యూనియన్ క్లబ్‌లోని ఆదివాసీ సభ్యులు [[ఎమ్.ఎ. చిదంబరం స్టేడియం|మద్రాస్ క్రికెట్ క్లబ్ గ్రౌండ్‌లోని]] క్రికెట్ పెవిలియన్‌లో భోజనం చేయడానికి అనుమతించడంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు; సాధారణంగా ఆదివాసీ ఆటగాళ్లు పెవిలియన్ వెలుపల చెట్ల కింద భోజనం చేసేవారు.<ref>{{Cite web|last=Dhole|first=Pradip|title=Sir Robert Daniel Richmond: The Jamaica-born Scottish who played first Madras Presidency Match|url=https://www.cricketcountry.com/articles/moments-in-history/sir-robert-daniel-richmond-the-jamaica-born-scottish-who-played-first-madras-presidency-match-741834|access-date=19 November 2022|publisher=www.cricketcountry.com}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> పార్ట్రిడ్జ్ 1917 - 1920 మధ్య మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ మ్యాచ్‌లలో [[యూరోపియన్ల క్రికెట్ జట్టు|యూరోపియన్ క్రికెట్ జట్టు]] తరపున మూడు సార్లు మద్రాస్‌లో [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్]] ఆడాడు, అన్నీ భారతీయులకు వ్యతిరేకంగానే<ref>{{Cite web|title=First-Class Matches played by Percival Partridge|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/14/14269/First-Class_Matches.html|url-access=subscription|access-date=19 November 2022|publisher=CricketArchive}}</ref> అతను తన మూడు మ్యాచ్‌లలో 14.16 సగటుతో 85 పరుగులు చేశాడు, అతని అత్యధిక స్కోరు 42.<ref>{{Cite web|title=First-Class Batting and Fielding Against Each Opponent by Percival Partridge|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/14/14269/f_Batting_by_Opponent.html|url-access=subscription|access-date=19 November 2022|publisher=CricketArchive}}</ref> అతను 1927లో ఒక మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ మ్యాచ్‌లో అదనంగా [[అంపైరు|అంపైర్‌గా]] కూడా వ్యవహరించాడు.<ref>{{Cite web|title=Percival Partridge as Umpire in First-Class Matches|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/14/14269/Umpire_in_First-Class_Matches.html|url-access=subscription|access-date=19 November 2022|publisher=CricketArchive}}</ref> ఇంగ్లాండ్‌కు పదవీ విరమణ చేసిన పార్ట్రిడ్జ్, జూలై 1964లో ఎషెర్‌లో మరణించాడు. == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=32425}} [[వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:1964 మరణాలు]] [[వర్గం:1879 జననాలు]] 5onpbjc4eek9cz77d2v0ed9nyzfg0ll 0 492858 4983362 4977562 2026-10-17T16:46:55Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983362 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = పింట్రెస్ట్, ఇంక్. (Pinterest, Inc.) | logo = Pinterest Logo 3.svg | logo_caption = 2021 నుండి వాడుతున్న లోగో | screenshot = Pinterest home.png | caption = లాగ్ అవుట్ చేసిన వినియోగదారులకు కనిపించే డిఫాల్ట్ పేజీ | collapsible = yes | type = [[సామాజిక మాధ్యమం|సామాజిక మాధ్యమ సేవ]] | company_type = [[పబ్లిక్ కంపెనీ|పబ్లిక్]] | traded_as = {{Ubl|{{NYSE|PINS}} (క్లాస్ ఎ)|ఎస్&పి 400 (S&P 400) భాగం}} | founded = {{Start date and age|2009|12}} | founder = {{Ubl|బెన్ సిల్బర్‌మాన్|పాల్ సియార్రా|ఎవాన్ షార్ప్}} | key_people = {{Ubl|బిల్ రెడీ (సీఈఓ)|బెన్ సిల్బర్‌మాన్ (ఎగ్జిక్యూటివ్ ఛైర్మన్)}} | industry = [[ఇంటర్నెట్]] | revenue = {{Increase}} {{US$|3.65 బిలియన్లు|link=yes}} (2024) | operating_income = {{Increase}} {{US$|180 మిలియన్లు}} (2024) | net_income = {{Increase}} {{US$|1.86 బిలియన్లు}} (2024) | assets = {{Increase}} {{US$|5.34 బిలియన్లు}} (2024) | equity = {{Increase}} {{US$|4.75 బిలియన్లు}} (2024) | num_employees = 4,666 (2024) | website = {{URL|pinterest.com}} | users = 553 మిలియన్ల యాక్టివ్ యూజర్లు (MAU) (2024) | footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://www.refinery29.com/pinterest-office|title=Pinterest Office Tour \u2013 San Francisco Tech Headquarters|work=Refinery29|access-date=August 13, 2015|archive-date=August 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810082240/http://www.refinery29.com/pinterest-office|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bizjournals.com/seattle/blog/techflash/2016/08/pinterest-choses-seattle-for-itsfirst-engineering.html |date=August 9, 2016 |title=Pinterest chooses Seattle for its first engineering office outside the Bay Area |work=Puget Sound Business Journal |access-date=February 18, 2017 |first1=Casey |last1=Coombs |first2=Ashley |last2=Stewart |quote=Pinterest employs more than 800 employees worldwide, including 350 engineers. |archive-date=February 18, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218144918/http://www.bizjournals.com/seattle/blog/techflash/2016/08/pinterest-choses-seattle-for-itsfirst-engineering.html |url-status=live }}</ref><ref name="company" group="‡">{{Cite web |url=https://newsroom.pinterest.com/en/company |title=Company |website=Pinterest Newsroom |publisher=Pinterest |access-date=October 7, 2021 |url-status=live |archive-date=October 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006154302/https://newsroom.pinterest.com/en/company }}</ref><ref name=AnnualR2023>{{Cite web |title=Pinterest, Inc. 2024 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/1506293/000150629325000022/pins-20241231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |date=February 6, 2025 |access-date=February 6, 2025 }}</ref> | location = {{nowrap|[[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]], కాలిఫోర్నియా, అమెరికా}} }} '''పింట్రెస్ట్''' (Pinterest) అనేది డిజిటల్ పిన్‌బోర్డ్‌ల రూపంలో సమాచారాన్ని ప్రచురించడానికి, కనుగొనడానికి ఉపయోగపడే ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] [[సామాజిక మాధ్యమం|సామాజిక మాధ్యమ సేవ]].<ref>{{Cite web|last=Gershgorn|first=Dave|date=March 23, 2019|title=Pinterest is distancing itself from social networks as it goes public|url=https://qz.com/1579086/pinterest-is-distancing-itself-from-social-networks-as-it-goes-public/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404195042/https://qz.com/1579086/pinterest-is-distancing-itself-from-social-networks-as-it-goes-public/|archive-date=April 4, 2020|access-date=May 7, 2020|website=Quartz}}</ref><ref>{{Cite web|last=Social|first=C. M. S.|title=How Pinterest Is Different from Other Social Media Platforms – CMS Social Media Company Miami FL|url=https://www.cmssocial.com/social-media/how-pinterest-is-different-from-other-social-media-platforms/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806083346/https://www.cmssocial.com/social-media/how-pinterest-is-different-from-other-social-media-platforms/|archive-date=August 6, 2020|access-date=May 7, 2020}}</ref> ఇందులో ఇంటర్నెట్‌ను ఉపయోగించి బొమ్మలను పంచుకోవడం ద్వారా వంటకాలు, ఇల్లు, స్టైల్, ప్రేరణ లాంటి విషయాలను తెలుసుకోవచ్చు.<ref>{{Cite web|date=July 10, 2019|title=New Pinterest features encourage brands and creators to upload more videos|url=https://techcrunch.com/2019/07/10/pinterest-video/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122153206/https://techcrunch.com/2019/07/10/pinterest-video/|archive-date=January 22, 2023|access-date=August 3, 2019|website=TechCrunch|language=en-US}}</ref> '''పింట్రెస్ట్, ఇంక్.''' సంస్థను బెన్ సిల్బర్‌మాన్, పాల్ సియార్రా, ఎవాన్ షార్ప్ స్థాపించారు.<ref name="q4-2022">{{cite web|last=Vanian|first=Jonathan|date=February 6, 2023|title=Pinterest shares slip on fourth-quarter revenue miss and weak forecast|url=https://www.cnbc.com/2023/02/06/pinterest-pins-earnings-q4-2022.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207072841/https://www.cnbc.com/2023/02/06/pinterest-pins-earnings-q4-2022.html|archive-date=February 7, 2023|access-date=February 7, 2023|publisher=CNBC}}</ref> దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]]<nowiki/>లో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Company|url=https://newsroom.pinterest.com/en/company|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006154302/https://newsroom.pinterest.com/en/company|archive-date=October 6, 2021|access-date=June 8, 2023|website=Pinterest}}</ref> == చరిత్ర == బెన్ సిల్బర్‌మాన్, పాల్ సియార్రా సృష్టించిన టోట్ (Tote) అనే పాత యాప్ నుండి పింట్రెస్ట్ ఉద్భవించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.entrepreneur.com/article/307104|title=4 Success Lessons From the Entrepreneur Who Quietly Grew Pinterest Into a $12 Billion Company|date=January 9, 2018|access-date=October 17, 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017160110/https://www.entrepreneur.com/article/307104|archive-date=October 17, 2021}}</ref> టోట్ యాప్ కాగితపు కేటలాగ్‌లకు డిజిటల్ ప్రత్యామ్నాయంగా ఉండేది. ముఖ్యంగా మొబైల్ చెల్లింపులలో ఉన్న ఇబ్బందుల వల్ల టోట్ వ్యాపారపరంగా చాలా కష్టాలను ఎదుర్కొంది. ఆ సమయంలో [[చరవాణి (సెల్ ఫోన్)|మొబైల్]] చెల్లింపు సాంకేతికత అంతగా అభివృద్ధి చెందలేదు, దీంతో వినియోగదారులు యాప్ ద్వారా ప్రయాణాల్లో సులభంగా కొనుగోళ్లు చేయడం సాధ్యపడలేదు. అయితే టోట్ వినియోగదారులు తమకు ఇష్టమైన వస్తువుల చిత్రాలను పెద్ద ఎత్తున సేకరించడం, వాటిని ఇతర వినియోగదారులతో పంచుకోవడం చేసేవారు. ఈ విధానం సిల్బర్‌మాన్‌ను ఆకర్షించింది, ఆయన సంస్థ దృష్టిని పింటెరెస్ట్ నిర్మాణానికి మార్చారు. ఇది వినియోగదారులు వివిధ వస్తువుల సేకరణలను సృష్టించడానికి, ఒకరికొకరు పంచుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.fastcompany.com/3001984/pinterest-pivot|title=The Pinterest Pivot|date=October 23, 2012|access-date=October 17, 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017160111/https://www.fastcompany.com/3001984/pinterest-pivot|archive-date=October 17, 2021}}</ref> పింటెరెస్ట్ అభివృద్ధి [[డిసెంబరు|డిసెంబర్]] 2009లో ప్రారంభమైంది, మార్చి 2010లో క్లోజ్డ్ బీటాగా ఈ సైట్ నమూనాను ప్రారంభించారు.<ref name=":1">{{Cite web |last=Hedlund |first=Ulrika |date=January 28, 2013 |title=A quick overview of Pinterest |url=https://businessproductivity.com/a-quick-overview-of-pinterest/ |access-date=September 11, 2023 |website=Business Productivity |language=en |archive-date=December 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210105647/https://businessproductivity.com/a-quick-overview-of-pinterest/ |url-status=live }}</ref> ప్రారంభించిన తొమ్మిది నెలల తర్వాత, వెబ్‌సైట్ 10,000 మంది వినియోగదారులను సంపాదించింది. సిల్బర్‌మాన్ మొదటి 5,000 మంది వినియోగదారులకు లేఖలు రాశారని, తన ఫోన్ నంబర్‌ను ఇచ్చారని, కొంతమందిని వ్యక్తిగతంగా కూడా కలిశారని చెప్పారు.<ref name="iPad soon">{{cite news|url=http://www.cnn.com/2012/03/13/tech/web/pinterest-sxsw/index.html|title=Pinterest: Revamped profile pages, iPad app coming soon|last=Griggs|first=Brandon|date=March 14, 2012|work=CNN|access-date=March 14, 2012|archive-date=March 14, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314013757/http://www.cnn.com/2012/03/13/tech/web/pinterest-sxsw/index.html|url-status=live}}</ref><ref name=":1" /> మార్చి 2011 ప్రారంభంలో విడుదలైన ఐఫోన్ యాప్ అంచనాలకంటే ఎక్కువ డౌన్‌లోడ్‌లను సాధించింది.<ref name="overnight">{{cite news |url=http://www.businessinsider.com/inside-pinterest-an-overnight-success-four-years-in-the-making-2012-4?page=2 |title=Inside Pinterest: An Overnight Success Four Years In The Making |first=Nicholas |last=Carlson |date=May 1, 2011 |publisher=Business Insider |access-date=May 7, 2011 |archive-date=May 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515162643/http://www.businessinsider.com/inside-pinterest-an-overnight-success-four-years-in-the-making-2012-4?page=2 |url-status=live }}</ref> దీని తర్వాత ఐప్యాడ్ యాప్,<ref>{{cite web|last=Price|first=Emily|title=Pinterest Updates iOS App to Make Editing Pins Easier|url=http://mashable.com/2013/02/04/pinterest-ios-update/|work=Mashable|date=February 5, 2013|access-date=February 8, 2013|archive-date=February 8, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208052201/http://mashable.com/2013/02/04/pinterest-ios-update/|url-status=live}}</ref> నాన్-ఐఫోన్ వినియోగదారుల కోసం పింటెరెస్ట్ మొబైల్ అనే వెబ్‌సైట్ వెర్షన్ వచ్చాయి.<ref name="Mobile site">{{cite web |title=Pinterest Mobile |url=http://blog.pinterest.com/post/10144144538/pinterest-mobile |website=Pinterest Blog |date=September 13, 2011 |access-date=March 31, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317151515/http://blog.pinterest.com/post/10144144538/pinterest-mobile |archive-date=March 17, 2012 }}</ref> సిల్బర్‌మాన్, కొద్దిమంది ప్రోగ్రామర్లు 2011 మధ్యకాలం వరకు ఒక చిన్న అపార్ట్‌మెంట్ నుండి ఈ సైట్‌ను నిర్వహించారు.<ref name="iPad soon"/> [[File:Pinterest logo.png|thumb|2011 నాటి లోగో]] ఈ కాలంలో పింట్రెస్ట్ వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఆగస్టు 10, 2011న టైమ్ మ్యాగజైన్ తన "2011లో 50 అత్యుత్తమ వెబ్‌సైట్‌లు" కథనంలో పింట్రెస్ట్ ను చేర్చింది.<ref name="50 best">{{cite news|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2087815_2088159_2088155,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110923144316/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2087815_2088159_2088155,00.html |url-status=dead |archive-date=September 23, 2011 |title=The 50 Best Websites of 2011|first=Harry |last=McCracken |date=August 16, 2011 |publisher=Time |access-date=August 21, 2011}}</ref> హిట్‌వైస్ (Hitwise) డేటా ప్రకారం, డిసెంబర్ 2011లో వారానికి 11 మిలియన్ల సందర్శనలతో ఈ సైట్ టాప్ 10 అతిపెద్ద సామాజిక మాధ్యమాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref>{{cite web |last=Sloan |first=Paul |url=http://news.cnet.com/8301-1023_3-57347187-93/pinterest-crazy-growth-lands-it-as-top-10-social-site/?tag=mncol;txt |title=Pinterest: Crazy growth lands it as top 10 social site |publisher=CNET News |date=December 22, 2011 |access-date=February 2, 2012 |archive-date=February 10, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210165442/http://news.cnet.com/8301-1023_3-57347187-93/pinterest-crazy-growth-lands-it-as-top-10-social-site/?tag=mncol;txt |url-status=live }}</ref> టెక్‌క్రంచ్ (TechCrunch) క్రంచీస్ అవార్డులలో పింటెరెస్ట్ బెస్ట్ న్యూ స్టార్టప్ ఆఫ్ 2011 గెలుచుకుంది.<ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2012/01/31/crunchies-dropbox/|title=Congratulations Crunchies Winners! Dropbox Is The Best Overall Startup|last=Constine|first=Josh|date=January 31, 2012|website=TechCrunch|access-date=February 7, 2012|archive-date=November 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124165322/https://techcrunch.com/2012/01/31/crunchies-dropbox/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://venturebeat.com/2012/02/01/pinterest-best-new-startup-2011-crunchie-referral-traffic-reddit//|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203001928/http://venturebeat.com/2012/02/01/pinterest-best-new-startup-2011-crunchie-referral-traffic-reddit/|url-status=dead|archive-date=February 3, 2012|title=Pinterest wins Best New Startup of 2011 Crunchie, now driving more referrals than Reddit \u2013 VentureBeat \u2013 Social \u2013 by Sean Ludwig|work=venturebeat.com}}</ref> జనవరి 2012లో కామ్‌స్కోర్ (comScore) నివేదిక ప్రకారం, ఈ సైట్ 11.7 మిలియన్ల యూఎస్ సందర్శకులను కలిగి ఉంది, తద్వారా 10 మిలియన్ల సందర్శకుల మార్కును అతివేగంగా చేరుకున్న సైట్‌గా చరిత్ర సృష్టించింది.<ref name="11.7 million">{{cite web|url=https://techcrunch.com/2012/02/07/pinterest-monthly-uniques/|title=Pinterest Hits 10 Million U.S. Monthly Uniques Faster Than Any Standalone Site Ever -comScore|date=February 7, 2012|publisher=TechCrunch|access-date=February 15, 2012|archive-date=September 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915053639/http://techcrunch.com/2012/02/07/pinterest-monthly-uniques/|url-status=live}}</ref> 2012 వెబ్బీ అవార్డులలో పింటెరెస్ట్ బెస్ట్ సోషల్ మీడియా యాప్, అద్భుతమైన విజువల్ డిజైన్ కోసం పీపుల్స్ వాయిస్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{cite news |title=Louis C.K., Instagram, Pinterest and Facebook win Webby Awards |author=Jake Coyle |url=http://www.mercurynews.com/business/ci_20522295/louis-c-k-instagram-pinterest-and-facebook-win?source=rss |newspaper=Nercury News.com |date=May 1, 2012 |access-date=May 3, 2012 |archive-date=May 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511201036/http://www.mercurynews.com/business/ci_20522295/louis-c-k-instagram-pinterest-and-facebook-win?source=rss |url-status=live }}</ref> [[File:Silbermann at SXSW.jpg|thumb|మార్చి 2012లో జరిగిన సౌత్ బై సౌత్‌వెస్ట్ (South by Southwest) ఇంటరాక్టివ్ కాన్ఫరెన్స్‌లో వ్యవస్థాపకుడు బెన్ సిల్బర్‌మాన్ (ఎడమవైపు).]] మార్చి 23, 2012న, వినియోగదారుల కంటెంట్‌ను విక్రయించే హక్కును రద్దు చేస్తూ పింట్రెస్ట్ తన కొత్త సేవా నిబంధనలను ప్రకటించింది.<ref name="terms update">{{cite news|url=http://www.pcworld.com/article/252515/pinterest_responds_to_concerns_changes_terms_of_service.html|title=Pinterest Responds to Concerns, Changes Terms of Service|last=DesMarais|first=Christina|date=March 24, 2012|work=PC World|access-date=March 24, 2012|quote=Among other things, Pinterest says it never intended to sell user content and has removed from its terms of service wording that granted the company the right to do so.|archive-date=March 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326170948/http://www.pcworld.com/article/252515/pinterest_responds_to_concerns_changes_terms_of_service.html|url-status=live}}</ref><ref name="terms blog" group="‡">{{cite web|title=Updated Pinterest Terms|url=http://blog.pinterest.com/post/19799177970/pinterest-updated-terms|access-date=March 24, 2012|website=Pinterest Blog|date=March 23, 2012| url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325231639/http://blog.pinterest.com/post/19799177970/pinterest-updated-terms|archive-date=March 25, 2012}}</ref> ఆగస్టు 10, 2012న, సైట్‌లో చేరడానికి ఆహ్వానం లేదా అభ్యర్థన అవసరం లేని విధంగా దాని విధానాలను మార్చింది.<ref>{{cite web   |title=Bigger than ever, Pinterest opens up to all                                             |date=August 12, 2012                                           |publisher=The Sydney Morning Herald                                             |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/bigger-than-ever-pinterest-opens-up-to-all-20120810-23yn8.html%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0   |access-date=August 15, 2012                                             |archive-date=2012-11-13   |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113215737/http://www.smh.com.au/technology/technology-news/bigger-than-ever-pinterest-opens-up-to-all-20120810-23yn8.html   |url-status=dead   }}</ref> అక్టోబర్ 2012లో, వ్యాపార సంస్థలు తమ వ్యక్తిగత ఖాతాలను వ్యాపార ఖాతాలుగా మార్చుకోవడానికి లేదా కొత్తగా ప్రారంభించడానికి వీలుగా పింట్రెస్ట్ వ్యాపార ఖాతాలను ప్రారంభించింది.<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://blog.hubspot.com/blog/tabid/6307/bid/33839/pinterest-finally-rolls-out-business-accounts-how-to-set-yours-up-today |publisher=HubSpot |title=Pinterest Finally Rolls Out Business Accounts |date=October 14, 2012 |access-date=September 9, 2014 |archive-date=February 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218205830/http://blog.hubspot.com/blog/tabid/6307/bid/33839/pinterest-finally-rolls-out-business-accounts-how-to-set-yours-up-today |url-status=live }}</ref> [[File:Pinterest Logo.svg|thumb|2017 నాటి లోగో]] పోస్ట్‌ల కలెక్షన్లను (బోర్డులు) ఉంచడం వల్ల "లైక్" అనే ఫీచర్ అనవసరంగా భావించి ఏప్రిల్ 2017లో పింట్రెస్ట్ దాన్ని తొలగించింది. అప్పటికే లైక్ చేసిన పోస్ట్‌లన్నీ ఒక "బోర్డ్"గా మారాయి.<ref>{{cite web |title=Pinterest is Getting Rid of its Like Button, Moving Away from 'Social Network' Label |url=https://www.socialmediatoday.com/social-business/pinterest-getting-rid-its-button-moving-away-social-network-label |website=Social Media Today |access-date=September 24, 2021 |date=April 22, 2017 |archive-date=September 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924203647/https://www.socialmediatoday.com/social-business/pinterest-getting-rid-its-button-moving-away-social-network-label |url-status=live }}</ref><ref group="‡">{{cite web |last1=O. |first1=Kim |title=Goodbye, Like button |url=https://newsroom.pinterest.com/en/post/goodbye-like-button |website=Pinterest Newsroom |access-date=September 24, 2021 |language=en |date=April 20, 2017 |archive-date=September 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923151135/https://newsroom.pinterest.com/en/post/goodbye-like-button |url-status=live }}</ref> మొదట "సోషల్ నెట్‌వర్క్"గా ప్రారంభమైనప్పటికీ, తరువాతి సంవత్సరాల్లో విజువల్ సెర్చ్,<ref name="auto3">{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2017-08-01-pinterest-centers-lens-search-mobile.html|title=Pinterest wants you to think of it as a visual search engine|website=Engadget|date=August 2017 |access-date=May 9, 2020|archive-date=August 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806103058/https://www.engadget.com/2017-08-01-pinterest-centers-lens-search-mobile.html|url-status=live}}</ref> ఈ-కామర్స్ (e-commerce), షాపింగ్ కేటలాగ్‌ల వైపు సంస్థ దృష్టి మళ్లించింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2019-03-04-pinterest-shopping-tools-storefront.html|title=Pinterest's new tools turn it into more of a storefront|website=Engadget|date=March 4, 2019 |access-date=May 9, 2020|archive-date=May 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523123908/https://www.engadget.com/2019-03-04-pinterest-shopping-tools-storefront.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-07/shopify-merchants-can-now-tap-into-350-million-pinterest-users|title=Shopify Merchants Can Now Tap Into 350 Million Pinterest Users|newspaper=Bloomberg.com|date=May 7, 2020|via=www.bloomberg.com|access-date=May 9, 2020|archive-date=May 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511063746/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-07/shopify-merchants-can-now-tap-into-350-million-pinterest-users|url-status=live}}</ref> ఫిబ్రవరి 2019లో, వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్ (The Wall Street Journal) నివేదిక ప్రకారం, ప్రారంభ పబ్లిక్ ఆఫరింగ్ (IPO) కోసం పింట్రెస్ట్ రహస్యంగా దరఖాస్తు చేసింది. ఆ సమయంలో కంపెనీ మొత్తం విలువ $12 బిలియన్లకు చేరుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/pinterest-files-confidentially-for-ipo-11550782552|title=Pinterest Files Confidentially for IPO|last=Farrell|first=Maureen|date=February 22, 2019|work=The Wall Street Journal|access-date=February 22, 2019|issn=0099-9660|archive-date=February 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190222011528/https://www.wsj.com/articles/pinterest-files-confidentially-for-ipo-11550782552|url-status=live}}</ref> ఏప్రిల్ 18, 2019న ఒక్కో షేరుకు $19 చొప్పున పబ్లిక్‌గా వెళ్లి, ఆ రోజు ముగిసే సమయానికి ఒక్కో షేరుకు $24.40 వద్ద నిలిచింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/2019/04/18/pinterest-going-public-share-latest-wave-unicorn-ipos/|title=Pinterest and Zoom surge in early trading after IPO|date=April 18, 2019|newspaper=The Washington Post|access-date=April 7, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230012616/https://www.washingtonpost.com/business/2019/04/18/pinterest-going-public-share-latest-wave-unicorn-ipos/|url-status=live}}</ref> 2020లో పింట్రెస్ట్ ప్రకటనల ఆదాయం $1.7 బిలియన్లు అని నివేదించింది, ఇది 2019 కంటే 48% పెరిగింది.<ref name=":0" /> మార్చి 3, 2021న, వినియోగదారుల ఫీడ్‌లలో వారి ఆసక్తులకు అనుగుణంగా కనిపించే "పింటెరెస్ట్ ప్రీమియర్" అనే వీడియో ప్రకటనల ఉత్పత్తిని పింట్రెస్ట్ ప్రకటించింది.<ref name=":0">{{cite web |last1=Sloane |first1=Garett |title=PINTEREST HOSTS ITS FIRST AD SUMMIT AND OPENS NEW VIDEO AD SPACE TO BRANDS |url=https://adage.com/article/media/pinterest-hosts-its-first-ad-summit-and-opens-new-video-ad-space-brands/2319201 |website=AD AGE |date=March 3, 2021 |access-date=March 3, 2021 |archive-date=March 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303235453/https://adage.com/article/media/pinterest-hosts-its-first-ad-summit-and-opens-new-video-ad-space-brands/2319201 |url-status=live }}</ref> తరువాత ఏప్రిల్‌లో, ప్రజలు కోవిడ్-19 టీకాలు వేయించుకుని సాధారణ స్థితికి వస్తుండటం వల్ల కార్యకలాపాలలో సంభవించే మందగమనాన్ని అధిగమించడానికి మార్కెటింగ్‌పై ఎక్కువ డబ్బు ఖర్చు చేయాలని ప్రణాళికలు వేస్తున్నట్లు చీఫ్ ఫైనాన్షియల్ ఆఫీసర్ టాడ్ మోర్గెన్‌ఫెల్డ్ ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|last=Trentmann|first=Nina|date=April 28, 2021|title=Pinterest CFO Looks to Ramp Up Spending on Marketing, Product Investments|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/pinterest-cfo-looks-to-ramp-up-spending-on-marketing-product-investments-11619570245|access-date=April 29, 2021|issn=0099-9660|archive-date=April 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429053141/https://www.wsj.com/articles/pinterest-cfo-looks-to-ramp-up-spending-on-marketing-product-investments-11619570245|url-status=live}}</ref> అక్టోబర్ 20, 2021న, పింట్రెస్ట్ ను కొనుగోలు చేయడానికి పేపాల్ ఆసక్తి చూపిస్తోందని బ్లూమ్‌బెర్గ్ నివేదించింది, ఇది ఒక షేరుకు సుమారు $70 ధర పలుకుతుందని అంచనా వేశారు. అయితే ఆ వారంలోనే పేపాల్ బోర్డు, నిర్వహణ ఈ డీల్ నుండి వెనక్కి తగ్గాలని నిర్ణయించుకున్నాయి.<ref>{{Cite web|last1=Hammond|first1=Ed|last2=Baker|first2=Liana|date=October 20, 2021|title=PayPal Is Exploring a Purchase of Pinterest|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-20/paypal-said-to-explore-purchase-of-social-media-firm-pinterest|access-date=October 20, 2021|website=Bloomberg|language=en-US|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020182714/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-20/paypal-said-to-explore-purchase-of-social-media-firm-pinterest|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=McCaffrey|first1=Orla|last2=Lombardo|first2=Carla|date=October 25, 2021|title=PayPal Abandons Pinterest Takeover After Its Shareholders Balk|url=https://www.wsj.com/articles/paypal-says-not-pursuing-acquisition-of-pinterest-11635148490|access-date=October 25, 2021|website=Wall Street Journal|language=en-US|archive-date=October 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025102631/https://www.wsj.com/articles/paypal-says-not-pursuing-acquisition-of-pinterest-11635148490|url-status=live}}</ref> డిసెంబర్ 2021లో ఎడిటింగ్, వీడియో క్రియేషన్ యాప్ Vochiని పింట్రెస్ట్ కొనుగోలు చేసింది.<ref name=vochi>{{Cite web|title=Pinterest invests in creator tools with acquisition of video creation and editing app Vochi|url=https://techcrunch.com/2021/12/06/pinterest-invests-in-creator-tools-with-acquisition-of-video-creation-and-editing-app-vochi/|access-date=December 7, 2021|website=TechCrunch|date=December 6, 2021|language=en-US|archive-date=January 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122153207/https://techcrunch.com/2021/12/06/pinterest-invests-in-creator-tools-with-acquisition-of-video-creation-and-editing-app-vochi/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|first=David | last=Cohen|title=Pinterest Acquires Video Creation and Editing App Vochi|date=December 7, 2021 |url=https://www.adweek.com/media/pinterest-acquires-video-creation-and-editing-app-vochi/|access-date=December 7, 2021|language=en-US|archive-date=December 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207164242/https://www.adweek.com/media/pinterest-acquires-video-creation-and-editing-app-vochi/|url-status=live}}</ref> మే 2022లో "పింటెరెస్ట్ టీవీ స్టూడియో" అనే కొత్త వీడియో స్ట్రీమింగ్ యాప్‌ను విడుదల చేసింది. ఈ యాప్ వినియోగదారులను పింటెరెస్ట్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో లైవ్ స్ట్రీమింగ్ చేయడానికి, వేర్వేరు పరికరాల నుండి లైవ్ స్ట్రీమ్ చేయడానికి అనుమతిస్తుంది.<ref>{{cite journal|date=May 4, 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/04/pinterest-quietly-launches-a-live-streaming-app-for-video-creators/|title=Pinterest quietly launches a live streaming app for video creators|journal=Tech Crunch|access-date=May 5, 2022|url-status=live|archive-date=May 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220505003146/https://techcrunch.com/2022/05/04/pinterest-quietly-launches-a-live-streaming-app-for-video-creators/}}</ref> జూన్ 28, 2022న, సహ వ్యవస్థాపకుడు, సీఈఓ, ప్రెసిడెంట్ అయిన బెన్ సిల్బర్‌మాన్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఛైర్మన్ పాత్రకు మారుతున్నారని, ఆన్‌లైన్ వాణిజ్య నిపుణుడు బిల్ రెడీ (Bill Ready) సీఈఓగా, బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్ సభ్యుడిగా బాధ్యతలు చేపడతారని పింట్రెస్ట్ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web |date=June 28, 2022 |title=Pinterest Appoints Bill Ready as CEO; Co-Founder and CEO Ben Silbermann Transitions to Executive Chairman |url=https://www.businesswire.com/news/home/20220628006087/en/Pinterest-Appoints-Bill-Ready-as-CEO-Co-Founder-and-CEO-Ben-Silbermann-Transitions-to-Executive-Chairman |access-date=June 28, 2022 |website=www.businesswire.com |language=en |archive-date=June 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628202237/http://www.businesswire.com/news/home/20220628006087/en/Pinterest-Appoints-Bill-Ready-as-CEO-Co-Founder-and-CEO-Ben-Silbermann-Transitions-to-Executive-Chairman/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Griffith |first=Erin |date=June 28, 2022 |title=Pinterest's Ben Silbermann steps down as chief executive. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/06/28/business/pinterest-ben-silbermann.html |access-date=September 14, 2023 |issn=0362-4331 |archive-date=September 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926213236/https://www.nytimes.com/2022/06/28/business/pinterest-ben-silbermann.html |url-status=live }}</ref> ఆగస్టు 1, 2022న షఫుల్స్ (Shuffles) పేరుతో ఒక కొత్త యాప్‌ను నిశ్శబ్దంగా ప్రారంభించింది, ఇది వినియోగదారులు పింటెరెస్ట్ లైబ్రరీలోని ఫోటోలతో లేదా స్వయంగా అప్‌లోడ్ చేసిన వాటితో కోల్లెజ్‌లను నిర్మించుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=2022-08-01 |title=Pinterest debuts a new app, Shuffles, for collage-making and moodboards |url=https://techcrunch.com/2022/08/01/pinterest-debuts-a-new-app-shuffles-for-collage-making-and-moodboards/ |access-date=2025-01-18 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> జనవరి 2023లో జరిగిన కన్స్యూమర్ ఎలక్ట్రానిక్స్ షో (CES)లో, ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై ఎంచుకున్న ప్రకటనదారుల కోసం డేటా 'క్లీన్ రూమ్‌లను' సృష్టించడానికి డేటా ఎనేబుల్‌మెంట్ ప్లాట్‌ఫారమ్ అయిన లైవ్‌రాంప్ (LiveRamp)తో తమ భాగస్వామ్యాన్ని పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది.<ref name="socialmediatoday.com">{{Cite web |title=Pinterest Announces New Partnership with LiveRamp on Data Clean Rooms for Ad Targeting |url=https://www.socialmediatoday.com/news/Pinterest-Launches-Data-Clean-Rooms-for-Ad-Targeting/639779/ |access-date=January 7, 2023 |website=Social Media Today |language=en-US |archive-date=January 6, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106050424/https://www.socialmediatoday.com/news/Pinterest-Launches-Data-Clean-Rooms-for-Ad-Targeting/639779/ |url-status=live }}</ref> ఈ 'క్లీన్ రూమ్‌లు' డేటాను పింటెరెస్ట్‌తో పంచుకోకుండానే ప్రకటన భాగస్వాములు వ్యక్తిగతీకరించిన ప్రకటనల కోసం ఫస్ట్-పార్టీ డేటాను ఉపయోగించడానికి అనుమతిస్తాయి. ఆన్‌లైన్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, వాటి వినియోగదారులకు డేటా గోప్యత పెద్ద ఆందోళనగా ఉన్న సమయంలో, ఈ భాగస్వామ్యం వినియోగదారుల డేటాను సురక్షితంగా ఉంచుతూ కొత్త డేటా సేకరణ నిబంధనలకు అనుగుణంగా యాడ్ వ్యాపారాన్ని ఉత్తేజపరిచే ప్రయత్నంగా చెప్పవచ్చు.<ref name="socialmediatoday.com"/> కిరాణా రిటైలర్ ఆల్బర్ట్‌సన్స్ (Albertsons) ఈ ఫీచర్‌ను పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌గా వింటర్ హెల్తీ ఈటింగ్ క్యాంపెయిన్ పేరుతో ప్రారంభించిన మొదటి ప్రకటనదారుగా నిలిచింది.<ref>{{Cite web |last=Wood |first=Chris |date=January 6, 2023 |title=Pinterest announces clean room partnership with LiveRamp |url=https://martech.org/pinterest-announces-clean-room-partnership-with-liveramp/ |access-date=January 7, 2023 |website=MarTech |language=en |archive-date=January 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107025706/https://martech.org/pinterest-announces-clean-room-partnership-with-liveramp/ |url-status=live }}</ref> జనవరి 2026లో మార్చి 2026 అరంగేట్రంతో రోకు టీవీలో ప్రసారం కావడానికి ''బ్రింగ్ మై పింట్రెస్ట్ టు లైఫ్'' అనే కొత్త టీవీ-శైలి సిరీస్‌ను పింట్రెస్ట్ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web |title=Pinterest Announces New CTV Show {{!}} Social Media Today |url=https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-announces-new-ctv-show/808902/ |access-date=2026-01-14 |website=www.socialmediatoday.com |language=en-US}}</ref> జనవరి 2025లో డిజిటల్ యాడ్ ఆదాయం కోసం జరుగుతున్న పోటీలో తట్టుకోలేక పింటెరెస్ట్ తన ఉద్యోగులలో 15% మందిని తొలగించింది, దీని వల్ల దాని షేర్లు 12 శాతం పడిపోయాయి.<ref>{{Cite web |date=2026-02-13 |title=Pinterest forecasts downbeat revenue as it battles for digital ad dollars; shares plunge |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/telcos-media-tech/pinterest-forecasts-downbeat-revenue-it-battles-digital-ad-dollars-shares-plunge |access-date=2026-02-13 |website=The Business Times |language=en}}</ref> ==ఫీచర్లు, కంటెంట్== పింట్రెస్ట్ సృష్టికర్తలు ఈ సేవను కేవలం చిత్రాల ఆధారిత "సామాజిక నెట్‌వర్క్"గా కాకుండా వినియోగదారులను "బయటకు వెళ్లి ఆ పని చేయడానికి" ప్రేరేపించే "ఆలోచనల కేటలాగ్"గా అభివర్ణించారు.<ref>{{cite news |last=Nusca |first=Andrew |title=Pinterest CEO Ben Silbermann: We're not a social network |url=http://fortune.com/2015/07/13/pinterest-ceo-ben-silbermann/ |access-date=July 14, 2015 |work=Fortune |date=July 13, 2015 |archive-date=July 14, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150714113651/http://fortune.com/2015/07/13/pinterest-ceo-ben-silbermann/ |url-status=live }}</ref> ఇందులో అతిపెద్ద ఫ్యాషన్ ప్రొఫైల్ కూడా ఉంది. తరువాతి సంవత్సరాల్లో పింటెరెస్ట్ ఒక "విజువల్ సెర్చ్ ఇంజిన్"గా కూడా పేరు తెచ్చుకుంది.<ref name="auto3"/><ref>{{Cite web|url=https://medium.com/swlh/pinterest-lens-what-the-latest-updates-mean-for-visual-search-59642cb6b326|title=Pinterest Lens: What the Latest Updates Mean for Visual Search|first=Clark|last=Boyd|date=September 24, 2019|website=Medium|access-date=May 9, 2020|archive-date=August 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806082114/https://medium.com/swlh/pinterest-lens-what-the-latest-updates-mean-for-visual-search-59642cb6b326|url-status=live}}</ref> పింట్రెస్ట్ ప్రధానంగా "పిన్స్", "బోర్డ్స్" కలిగి ఉంటుంది. వెబ్‌సైట్ నుండి లింక్ చేయబడిన లేదా అప్‌లోడ్ చేయబడిన చిత్రాన్ని పిన్ అంటారు. ఒక వినియోగదారుడి బోర్డులో సేవ్ చేయబడిన పిన్‌లను మరొకరి బోర్డులో సేవ్ చేసుకోవచ్చు, ఈ ప్రక్రియను "రీపిన్నింగ్" అంటారు.<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2012/03/14/this-is-everything-you-need-to-know-about-pinterest-infographic/|title=This Is Everything You Need To Know About Pinterest (Infographic)|last=Crook|first=Jordan|website=TechCrunch|date=March 14, 2012|access-date=May 16, 2017|archive-date=July 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704224336/https://techcrunch.com/2012/03/14/this-is-everything-you-need-to-know-about-pinterest-infographic/|url-status=live}}</ref> బోర్డులు అనేవి ఒక నిర్దిష్ట థీమ్‌కు అంకితం చేయబడిన పిన్‌ల కలెక్షన్లు. బహుళ ఆలోచనలు ఉన్న బోర్డులలో వివిధ విభాగాలు ఉండవచ్చు, వాటిలో మరిన్ని పిన్స్ ఉంటాయి.<ref group="‡">{{Cite news|url=https://help.pinterest.com/en/articles/all-about-boards|title=All about boards|publisher=Pinterest.com|work=Help Center|access-date=May 15, 2017|archive-date=February 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215094805/https://help.pinterest.com/en/articles/all-about-boards|url-status=live}}</ref> వినియోగదారులు ఇతరులను, బోర్డులను ఫాలో లేదా అన్‌ఫాలో చేయవచ్చు, ఇవి వారి "హోమ్ ఫీడ్"ను నింపుతాయి.<ref name="auto1" group="‡"/> పింట్రెస్ట్ బయట కనుగొన్న కంటెంట్‌ను కూడా "సేవ్" బటన్ ద్వారా బోర్డులోకి అప్‌లోడ్ చేయవచ్చు, ఇది వెబ్ బ్రౌజర్‌లోని బుక్‌మార్క్ బార్‌కు డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవచ్చు,<ref name="Pinterest / goodies" group="‡">{{cite web |url=http://pinterest.com/about/goodies/ |title=Pinterest / goodies |publisher=Pinterest.com |access-date=March 26, 2012 |archive-date=February 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130210033838/http://pinterest.com/about/goodies/ |url-status=dead }}</ref> లేదా నేరుగా వెబ్‌మాస్టర్ ద్వారా వెబ్‌సైట్‌లో ఉంచవచ్చు. దీన్ని మొదట "పిన్ ఇట్" (Pin it) బటన్ అని పిలిచేవారు, కొత్త వినియోగదారులకు సులభంగా అర్థం కావడానికి దీన్ని 2016లో "సేవ్" (Save) గా పేరు మార్చారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/kathleenchaykowski/2016/06/02/pinterest-renames-pin-it-button-as-save/#5b4b002d77a8|title=Pinterest Renames 'Pin It' Button As 'Save' In Push For Global Growth|last=Chaykowski|first=Kathleen|work=Forbes|access-date=May 15, 2017|archive-date=August 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818223137/https://www.forbes.com/sites/kathleenchaykowski/2016/06/02/pinterest-renames-pin-it-button-as-save/#5b4b002d77a8|url-status=live}}</ref> ఆగస్టు 2016లో, పింట్రెస్ట్ ఒక వీడియో ప్లేయర్‌ను ప్రారంభించింది, ఇది వినియోగదారులు, బ్రాండ్‌లు ఏ నిడివి గల వీడియో క్లిప్‌నైనా నేరుగా సైట్‌లో అప్‌లోడ్ చేసి నిల్వ చేయడానికి వీలు కల్పించింది.<ref>{{Cite news |url=http://www.adweek.com/news/technology/pinterest-making-play-big-brand-dollars-its-first-video-ads-172989 |title=Pinterest Is Making a Play for Big-Brand Dollars With Its First Video Ads |author=Lauren Johnson |publisher=Adweek |date=August 17, 2016 |access-date=August 18, 2016 |archive-date=August 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817193519/http://www.adweek.com/news/technology/pinterest-making-play-big-brand-dollars-its-first-video-ads-172989 |url-status=live }}</ref> ===అన్వేషణ=== హోమ్ ఫీడ్ అనేది ఫాలో అవుతున్న వినియోగదారులు, బోర్డులు, అంశాలతో పాటుగా పింటెరెస్ట్ ఎంపిక చేసిన కొన్ని ప్రమోటెడ్ పిన్‌ల కలెక్షన్.<ref name="auto1" group="‡">{{Cite news|url=https://help.pinterest.com/en/guide/following-and-your-home-feed|title=Following and your home feed|publisher=Pinterest.com|work=Help Center|access-date=May 15, 2017|archive-date=February 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215102831/https://help.pinterest.com/en/guide/following-and-your-home-feed|url-status=live}}</ref> ప్రధాన పింటెరెస్ట్ పేజీలో వినియోగదారుడు ఫాలో అయ్యే బోర్డుల నుండి వరుస క్రమంలో జరిగే కార్యకలాపాలను ప్రదర్శించే ఒక "పిన్ ఫీడ్" కనిపిస్తుంది.<ref group="‡">{{cite web|url=http://pinterest.com/about/help/|title=Pinterest / What is Following?|publisher=Pinterest.com|access-date=March 22, 2012|archive-date=March 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322041209/http://pinterest.com/about/help/|url-status=live}}</ref> అక్టోబర్ 2013లో, పింట్రెస్ట్ "ప్రమోటెడ్ పిన్స్" రూపంలో ప్రకటనలను ప్రదర్శించడం ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2013/10/09/pinterests-promoted-pins-are-now-in-the-wild-heres-how-they-look/|title=Pinterest's Promoted Pins Are Now In The Wild, Here's How They Look|last=Perez|first=Sarah|website=TechCrunch|date=October 9, 2013|access-date=April 27, 2017|archive-date=March 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213111/http://techcrunch.com/2013/10/09/pinterests-promoted-pins-are-now-in-the-wild-heres-how-they-look/|url-status=live}}</ref> ప్రమోటెడ్ పిన్‌లు వ్యక్తిగత వినియోగదారుల ఆసక్తులు, పింటెరెస్ట్‌లో చేసిన పనులు లేదా ప్రకటనదారుని సైట్ లేదా యాప్‌ను సందర్శించడం వల్ల వస్తాయి.<ref group="‡">{{Cite news|url=https://help.pinterest.com/en/articles/what-are-promoted-pins|title=What are Promoted Pins?|publisher=Pinterest.com|work=Help Center|access-date=April 27, 2017|archive-date=April 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428053427/https://help.pinterest.com/en/articles/what-are-promoted-pins|url-status=live}}</ref> 2015లో, పదాలకు బదులుగా చిత్రాలతో శోధించడానికి అనుమతించే ఫీచర్‌ను పింటెరెస్ట్ అమలు చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://gizmodo.com/pinterest-now-has-visual-search-and-its-kinda-smart-1741401632|title=Pinterest Now Has Visual Search and It's Kinda Smart|last=Condliffe|first=Jamie|work=Gizmodo|access-date=March 2, 2017|archive-date=March 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302115347/http://gizmodo.com/pinterest-now-has-visual-search-and-its-kinda-smart-1741401632|url-status=live}}</ref> మార్చి 2020లో, ట్రెండింగ్ పిన్‌లను చూపే "టుడే" ట్యాబ్‌ను హోమ్ ఫీడ్‌లో ప్రవేశపెట్టింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2020-03-24-pinterest-today-tab-ios-android-coronavirus-tips.html|title=Pinterest's new Today tabs offers curated boards and coronavirus info|website=Engadget|date=March 24, 2020 |access-date=May 9, 2020|archive-date=May 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508112122/https://www.engadget.com/2020-03-24-pinterest-today-tab-ios-android-coronavirus-tips.html|url-status=live}}</ref> అక్టోబర్ 2022లో వార్నర్ మ్యూజిక్ గ్రూప్, వార్నర్ చాపెల్ మ్యూజిక్, మెర్లిన్, బీఎమ్‌జీ (BMG) లతో చేసుకున్న లైసెన్సింగ్ ఒప్పందాల ద్వారా ప్రముఖ కళాకారుల జనాదరణ పొందిన ట్రాక్‌లను జోడించగల సామర్థ్యాన్ని దాని వీడియో ఆధారిత "ఐడియా పిన్స్" ఫీచర్ కలిగి ఉందని పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=October 19, 2022 |title=Pinterest partners with record labels to bring popular music to its TikTok rival, 'Idea Pins' |url=https://techcrunch.com/2022/10/19/pinterest-partners-with-record-labels-to-bring-popular-music-to-its-tiktok-rival-idea-pins/ |access-date=October 19, 2022 |website=TechCrunch |language=en-US |archive-date=October 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019100135/https://techcrunch.com/2022/10/19/pinterest-partners-with-record-labels-to-bring-popular-music-to-its-tiktok-rival-idea-pins/ |url-status=live }}</ref> ====విజువల్ సెర్చ్==== 2017లో పింట్రెస్ట్ చిత్రాలలోని అంశాలను (ఉన్న పిన్‌లు, ఫోటోలోని భాగాలు, కొత్త ఫోటోలు) శోధించడానికి అనుమతించే "విజువల్ సెర్చ్" ఫంక్షన్‌ను ప్రవేశపెట్టింది, ఇది వినియోగదారులకు సూచించిన సారూప్య కంటెంట్ వైపు దారిచూపుతుంది.<ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2017/02/08/pinterest-adds-visual-search-for-elements-in-images-and-through-your-camera/|title=Pinterest adds visual search for elements in images and through your camera|first=Matthew|last=Lynley|date=February 8, 2017|access-date=February 26, 2018|archive-date=November 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113231043/https://techcrunch.com/2017/02/08/pinterest-adds-visual-search-for-elements-in-images-and-through-your-camera/|url-status=live}}</ref> ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (కృత్రిమ మేధస్సు) ద్వారా పనిచేసే ఈ టూల్స్‌ను పింటెరెస్ట్ లెన్స్, షాప్ ది లుక్, ఇన్‌స్టంట్ ఐడియాస్ అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|url=http://www.iphonehacks.com/2017/02/pinterest-lens-visual-tools.html|title=Pinterest Launches 'Lens' and 'Instant Ideas' Visual Discovery Tools|date=February 8, 2017|website=iPhone Hacks &#124; #1 iPhone, iPad, iOS Blog|access-date=May 9, 2020|archive-date=January 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117182810/https://www.iphonehacks.com/2017/02/pinterest-lens-visual-tools.html|url-status=dead}}</ref><ref name="auto">{{Cite news|url=http://www.adweek.com/digital/pinterest-visual-discovery-advertising/|title=Pinterest Brings Its Visual Discovery Technology to the Advertising Side|publisher=Adweek|first=David | last=Cohen|date=May 15, 2017|access-date=May 17, 2017|archive-date=May 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170522082227/http://www.adweek.com/digital/pinterest-visual-discovery-advertising|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-39779208|title=Pinterest will soon let advertisers reach consumers through their smartphone's camera|publisher=TechCrunch|author=Sarah Perez|date=May 16, 2017|access-date=May 17, 2017|archive-date=March 31, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331171837/https://www.bbc.com/news/technology-39779208|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2017/05/16/pinterests-visual-search-technology-is-coming-to-its-ads/|title=Pinterest's visual search technology is coming to its ads|publisher=TechCrunch|author=Matthew Lynley|date=May 16, 2017|access-date=May 17, 2017|archive-date=May 17, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517033418/https://techcrunch.com/2017/05/16/pinterests-visual-search-technology-is-coming-to-its-ads/|url-status=live}}</ref> ===షాపింగ్, కేటలాగ్‌లు=== ఆన్‌లైన్‌లో "వర్చువల్ స్టోర్‌ఫ్రంట్" లాగా తమ కంపెనీలను ప్రమోట్ చేయడానికి పేజీలను సృష్టించేలా వ్యాపార సంస్థలను, ముఖ్యంగా రిటైలర్లను ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ ఆకర్షించింది. 2013లో, కంపెనీలు చేసిన పిన్‌ల ద్వారా బ్రౌజింగ్ చేస్తున్నప్పుడు కస్టమర్ అనుభవాన్ని మెరుగుపరచడానికి పింటెరెస్ట్ "రిచ్ పిన్స్" అనే కొత్త సాధనాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. వ్యాపార పేజీలలో ఉత్పత్తుల ధరలు, సినిమాల రేటింగ్‌లు, వంటకాల పదార్థాల వంటి వివిధ డేటా, అంశాలు, సమాచారాన్ని పొందుపరచవచ్చు.<ref>[https://www.engadget.com/2013/05/20/pinterest-adds-more-data-to-your-boards-with-rich-pins/ Pinterest adds more data to your boards with rich pins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018164523/https://www.engadget.com/2013/05/20/pinterest-adds-more-data-to-your-boards-with-rich-pins/ |date=October 18, 2017 }}. Engadget.com. Retrieved on February 25, 2014.</ref> జూన్ 2015లో, వినియోగదారులు నేరుగా పింట్రెస్ట్ నుండే వస్తువులను కొనుగోలు చేయడానికి అనుమతించే "బయ్యబుల్ పిన్స్" (buyable pins) ని ఆవిష్కరించింది.<ref>Matthew Lynley, TechCrunch. "[https://techcrunch.com/2015/06/02/pinterest-unveils-buyable-pins-a-way-to-purchase-things-directly-from-pinterest/#.mc8jwf:kqbz Pinterest Unveils Buyable Pins, A Way To Purchase Things Directly Within Pinterest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922184822/https://techcrunch.com/2015/06/02/pinterest-unveils-buyable-pins-a-way-to-purchase-things-directly-from-pinterest/#.mc8jwf:kqbz |date=2016-09-22 }}." June 2, 2015. June 3, 2015.</ref><ref name="Guynn"/> అక్టోబర్ 2018లో బయ్యబుల్ పిన్స్ ఫీచర్ స్థానంలో "ప్రొడక్ట్ పిన్స్" వచ్చింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2018-10-16-pinterest-product-pins.html|title=Pinterest rolls out product recommendations for easier shopping|website=Engadget|date=October 16, 2018 |access-date=May 9, 2020|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418063704/https://www.engadget.com/2018-10-16-pinterest-product-pins.html|url-status=live}}</ref><ref group="‡">{{Cite web|url=https://newsroom.pinterest.com/en/post/new-ways-to-shop-with-pinterest-0|title=New ways to shop with Pinterest|website=Pinterest Newsroom|date=October 16, 2018 |access-date=May 9, 2020|archive-date=April 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413085234/https://newsroom.pinterest.com/en/post/new-ways-to-shop-with-pinterest-0|url-status=live}}</ref> మార్చి 2019లో ఒకే వ్యాపారం నుండి ఉత్పత్తుల శ్రేణిని ప్రదర్శించడానికి "మరిన్ని ప్రొడక్ట్ పిన్స్" ఎంపికతో పాటు పింట్రెస్ట్ ప్రొడక్ట్ కేటలాగ్‌లను, వ్యక్తిగతీకరించిన షాపింగ్ సిఫార్సులను జోడించింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-adds-more-ways-for-businesses-to-share-and-promote-their-products/549675/|title=Pinterest Adds More Ways for Businesses to Share and Promote their Products|website=Social Media Today|language=en-US|access-date=April 16, 2019|archive-date=April 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416171513/https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-adds-more-ways-for-businesses-to-share-and-promote-their-products/549675/|url-status=live}}</ref> ===పింటెరెస్ట్ అనలిటిక్స్=== పింట్రెస్ట్ అనలిటిక్స్ అనేది ఒక నిర్దిష్ట వెబ్‌సైట్ ట్రాఫిక్‌పై సమగ్ర గణాంకాలను రూపొందించే సేవ, దీన్ని సాధారణంగా మార్కెటింగ్ నిపుణులు ఉపయోగిస్తారు. 'ఇంప్రెషన్స్', 'ఎంగేజ్‌మెంట్స్', 'పిన్ క్లిక్స్', 'అవుట్‌బౌండ్ క్లిక్స్', 'సేవ్స్' అనేవి పింట్రెస్ట్ అనలిటిక్స్ అందించే యూజర్ డేటాలోని కొన్ని భాగాలు. ఒక వారం వ్యవధిలో ఒక ఉత్పత్తికి ఆదరణ పెరుగుతోందా లేదా తగ్గుతోందా అని తెలుసుకోవడానికి ఇది నిర్దిష్ట సమయంలో శాతం మార్పును చూపే డేటాను కూడా సేకరిస్తుంది. ఈ డేటా మార్కెటింగ్ ఏజెన్సీలకు సహాయపడుతుంది. పింటెరెస్ట్ అనలిటిక్స్‌లోని "మోస్ట్ క్లిక్డ్" ట్యాబ్ ఎక్కువగా అమ్ముడయ్యే అవకాశమున్న ఉత్పత్తులను చూపుతుంది.<ref>{{cite web|url=https://venturebeat.com/2012/04/09/pinterest-drives-more-revenue-per-click-than-twitter-or-facebook/|title=Pinterest drives more revenue per click than Twitter or Facebook|work=VentureBeat|date=April 9, 2012|access-date=September 8, 2017|archive-date=October 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018180630/https://venturebeat.com/2012/04/09/pinterest-drives-more-revenue-per-click-than-twitter-or-facebook/|url-status=live}}</ref> పింటెరెస్ట్ అనలిటిక్స్ ద్వారా కంపెనీలు ఏపీఐ (API) తో డేటాను పొందుతాయి.<ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2014/05/20/pinterest-rolls-out-a-new-business-insights-api-to-select-marketing-technology-companies/|title=Pinterest Rolls Out A New "Business Insights" API To Select Marketing Technology Companies|publisher=AOL|work=TechCrunch|date=May 20, 2014|access-date=June 25, 2017|archive-date=August 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808013233/https://techcrunch.com/2014/05/20/pinterest-rolls-out-a-new-business-insights-api-to-select-marketing-technology-companies/|url-status=live}}</ref> ===క్రియేటర్ ఫండ్=== వ్యక్తిగత గుర్తింపులు, అభిరుచులను ప్రదర్శించడానికి డిజిటల్, విజువల్ బుక్‌మార్కింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను సృష్టించాలనే భావనను పింట్రెస్ట్ కలిగి ఉంది.<ref name="Dreaming out loud on Pinterest">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Barbara J. |last2=Miller |first2=Jessica |last3=McQuarrie |first3=Edward F. |title=Dreaming out loud on Pinterest |journal=International Journal of Advertising |date=January 1, 2014 |volume=33 |issue=4 |pages=633–655 |doi=10.2501/IJA-33-4-633-655 |s2cid=167910026 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2501/IJA-33-4-633-655 |access-date=April 3, 2022 |issn=0265-0487 |archive-date=June 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621163157/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2501/IJA-33-4-633-655 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> పింటెరెస్ట్ ఇంటర్‌ఫేస్ పిన్‌లు, లింక్‌ల కంటెంట్‌పై దృష్టి పెడుతుంది, కంటెంట్ పంచుకునే మాధ్యమంగా వినియోగదారులు పనిచేస్తారు, పిన్ చేయడం, రీపిన్ చేయడం ద్వారా ఇది వినియోగదారులలో వ్యాపిస్తుంది. ఈ యాప్ ఎక్కువగా సామాజిక అనుసంధానానికి కాకుండా వ్యక్తిగత ఆసక్తులను కనుగొనడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.<ref name="Dreaming out loud on Pinterest"/> టిక్‌టాక్ (TikTok) లాంటి ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల రాకతో పింటెరెస్ట్ కొంతమేర ఆదరణ కోల్పోయింది. ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై ఎంగేజ్‌మెంట్, ఇంటరాక్షన్‌లను నిలుపుకోవడానికి సృష్టికర్తలకు ఆర్థికంగా సహాయం చేసే ఉద్దేశ్యంతో 2021లో తమ కొత్త క్రియేటర్ ఫండ్‌ను ప్రకటించింది.<ref name="Social Media Today">{{cite web |last1=Hutchinson |first1=Andrew |title=Pinterest Expands Creator Fund with a Focus on Helping Creators from Underrepresented Communities |url=https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-expands-creator-fund-with-a-focus-on-helping-creators-from-underr/621083/ |website=Social Media Today |access-date=April 3, 2022 |archive-date=April 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404140258/https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-expands-creator-fund-with-a-focus-on-helping-creators-from-underr/621083/ |url-status=live }}</ref> ఈ ప్రోగ్రామ్ ప్రారంభంతో సృష్టికర్తల మొత్తం నెలవారీ వ్యూస్ 72% పెరిగాయి. నగదు గ్రాంట్‌లు, యాడ్ క్రెడిట్‌లు, పరికరాల ద్వారా పింటెరెస్ట్ తక్కువ ప్రాతినిధ్యం ఉన్న సృష్టికర్తలకు $1.2 మిలియన్లు పెట్టుబడిగా సమకూర్చనుంది.<ref name="Social Media Today" /> ===టీనేజర్ల భద్రతా ఫీచర్లు=== పింటెరెస్ట్ 16 సంవత్సరాలు, ఆ లోపు వయసు ఉన్నవారికి ప్రొఫైల్ లేదా ఖాతాను సృష్టించేటప్పుడు టీనేజర్ల భద్రతా ఎంపికలను అందిస్తుంది. ఖాతాను తెరవడానికి కనీస వయస్సు 13 సంవత్సరాలు ఉండాలనే నిబంధనతో పాటు 16 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న వారి అన్ని ఖాతాలకు డిఫాల్ట్‌గా ప్రైవేట్ సెట్టింగ్ ఉంటుంది. ఇది టీన్ సేఫ్టీ ఖాతా కోసం ఫాలోవర్స్, యాక్టివిటీలు ఇతరులకు కనిపించకుండా దాచిపెడుతుంది. చాలా వరకు టీన్ సేఫ్టీ ఎంపికలు డిఫాల్ట్‌గా ఉన్నప్పటికీ, కాలానుగుణంగా మార్చగల సెట్టింగ్‌లు కూడా ఉన్నాయి. 16 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న వినియోగదారులు డిఫాల్ట్‌గా ప్రైవేట్‌లో ఉంటారు కాబట్టి వారి సెట్టింగ్‌లలో వారి ప్రొఫైల్‌ను మార్చలేరు. పిన్‌ల కింద వ్యాఖ్యలు 18 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి పరిమితం చేయబడతాయి, టీనేజర్లు సృష్టించిన అన్ని బోర్డులు, పిన్‌లు డిఫాల్ట్ సెట్టింగ్‌ల కారణంగా సదరు వినియోగదారుడికి మాత్రమే కనిపిస్తాయి.<ref group="‡">{{cite web | url=https://help.pinterest.com/en/article/teen-safety-options | publisher=Pinterest.com|title=Teen safety options }}</ref> అంతేకాకుండా అప్లికేషన్‌లో గ్రూప్ బోర్డ్ ఆహ్వానాలు, మెసేజింగ్ చుట్టూ కొత్త నియమాలు సృష్టించబడ్డాయి, ఈ ఫంక్షన్‌లు కేవలం మ్యూచువల్ ఫాలోవర్లకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడ్డాయి. ఎన్‌బీసీ న్యూస్ (NBC News), లాభాపేక్ష లేని కెనడియన్ సెంటర్ ఫర్ చైల్డ్ ప్రొటెక్షన్ నివేదికలు "లైంగిక ఉద్దేశ్యం ఉన్న వ్యాఖ్యలను పొందే విధంగా చిన్న పిల్లల చిత్రాలతో హోమ్‌పేజీ వెంటనే నిండిపోయినట్లు" కనుగొన్న తర్వాత ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=March 9, 2023 |title=How Pinterest drives men to little girls' images |url=https://www.nbcnews.com/tech/internet/pinterest-algorithm-young-girls-videos-grown-men-investigation-rcna72469 |access-date=August 23, 2023 |website=NBC News |language=en |archive-date=August 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823021820/https://www.nbcnews.com/tech/internet/pinterest-algorithm-young-girls-videos-grown-men-investigation-rcna72469 |url-status=live }}</ref> యువ వినియోగదారులను రక్షించే ఉద్దేశ్యాన్ని మరింత పెంచడానికి స్పామ్, అనుచిత కవర్ చిత్రాలను నివేదించడానికి, మైనర్లు ఉన్న కంటెంట్‌ను గుర్తించడానికి మరిన్ని ఎంపికలను పింటెరెస్ట్ జోడించింది.<ref group="‡">{{Cite web |title=Report something on Pinterest |url=https://help.pinterest.com/en/article/report-something-on-pinterest |access-date=August 23, 2023 |website=Pinterest Help |language=en |archive-date=August 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823021821/https://help.pinterest.com/en/article/report-something-on-pinterest |url-status=live }}</ref> ==వాడుక== పింట్రెస్ట్ అనేది ఉచిత వెబ్‌సైట్, దీన్ని ఉపయోగించడానికి ముందుగా రిజిస్టర్ చేసుకోవాలి.<ref name="Terms of Service" group="‡">{{cite web|url=https://about.pinterest.com/en/terms-service|title=Terms of Service|work=About Pinterest|access-date=October 5, 2014|archive-date=May 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170501141451/https://about.pinterest.com/en/terms-service|url-status=dead}}</ref> వెబ్ బ్రౌజర్, ఐఓఎస్ (iOS), ఆండ్రాయిడ్ (Android), విండోస్ 10 పీసీల యాప్స్ ద్వారా దీన్ని యాక్సెస్ చేయవచ్చు. ఫిబ్రవరి 2013లో రాయిటర్స్ (Reuters), కామ్‌స్కోర్ ప్రకారం పింటెరెస్ట్‌కు ప్రపంచవ్యాప్తంగా 48.7 మిలియన్ల మంది వినియోగదారులు ఉన్నారని పేర్కొన్నాయి.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/net-us-funding-pinterest-idUSBRE91K01R20130221|title=Start-up Pinterest wins new funding, $2.5 billion valuation|date=February 21, 2013|work=reuters|access-date=July 5, 2021|archive-date=January 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114092939/https://www.reuters.com/article/net-us-funding-pinterest-idUSBRE91K01R20130221|url-status=live}}</ref> ఫ్రెంచ్ సోషల్ మీడియా ఏజెన్సీ సెమియోకాస్ట్ జూలై 2013లో విడుదల చేసిన ఒక అధ్యయనం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 70 మిలియన్ల మంది వినియోగదారులు ఉన్నారని వెల్లడించింది.<ref>Horwitz, Josh. (July 10, 2013) [https://thenextweb.com/socialmedia/2013/07/10/semiocast-pinterest-now-has-70-million-users-and-is-steadily-gaining-momentum-outside-the-us/ Semiocast: Pinterest now has 70 million users and is steadily gaining momentum outside the US] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181117132635/https://thenextweb.com/socialmedia/2013/07/10/semiocast-pinterest-now-has-70-million-users-and-is-steadily-gaining-momentum-outside-the-us/ |date=November 17, 2018 }}. The Next Web. Retrieved on 2014-02-25.</ref> అక్టోబర్ 2016లో కంపెనీకి నెలకు 150 మిలియన్ల యాక్టివ్ యూజర్లు ఉన్నారు (అమెరికాలో 70 మిలియన్లు, వెలుపల 80 మిలియన్లు), ఏప్రిల్ 2017 నాటికి 175 మిలియన్ల యాక్టివ్ యూజర్లు, సెప్టెంబర్ 2018 నాటికి 250 మిలియన్లకు చేరుకున్నారు.<ref>{{cite web|url=https://blog.pinterest.com/en/150-million-people-finding-ideas-pinterest|title=150 million people finding ideas on Pinterest|date=October 13, 2016|publisher=company website|access-date=March 23, 2017|archive-date=March 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319065742/https://blog.pinterest.com/en/150-million-people-finding-ideas-pinterest|url-status=live}}</ref><ref name="auto2">{{cite web|url=https://business.pinterest.com/en/blog/175-million-people-discovering-new-possibilities-on-pinterest|title=175 million people discovering new possibilities on Pinterest|date=April 5, 2017|publisher=company website|access-date=December 2, 2017|archive-date=December 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223185419/https://business.pinterest.com/en/blog/175-million-people-discovering-new-possibilities-on-pinterest|url-status=dead}}</ref><ref name="PinNews2018" group="‡">{{cite web|url=https://newsroom.pinterest.com/en/post/helping-a-quarter-billion-people-find-inspiration|title=Helping a quarter billion people find inspiration|date=September 10, 2018|publisher=company website|access-date=December 4, 2018|archive-date=November 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113234649/https://newsroom.pinterest.com/en/post/helping-a-quarter-billion-people-find-inspiration|url-status=live}}</ref> జూలై 2020 నాటికి, ప్రతి నెలా 400 మిలియన్ల కంటే ఎక్కువ యాక్టివ్ యూజర్లు ఉన్నారు.<ref name="auto4" group="‡">{{Cite web|title=Pinterest tops 400 million monthly active users—with Gen Z, men and Millennials driving growth|url=https://newsroom.pinterest.com/en/post/pinterest-tops-400-million-monthly-active-users-with-gen-z-men-and-millennials-driving-growth|access-date=April 5, 2021|website=Pinterest Newsroom|date=July 31, 2020 |language=en|archive-date=April 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406045155/https://newsroom.pinterest.com/en/post/pinterest-tops-400-million-monthly-active-users-with-gen-z-men-and-millennials-driving-growth|url-status=live}}</ref> ఏప్రిల్ 2023లో పింటెరెస్ట్ కు నెలకు 463 మిలియన్ల యాక్టివ్ యూజర్లు ఉన్నట్లు నివేదించింది, ఇది ప్రపంచ జనాభాలో 13 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో 7.4% మంది పింటెరెస్ట్ ఉపయోగిస్తున్నారని సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Kemp |first=Simon |date=May 11, 2023 |title=PINTEREST USERS, STATS, DATA & TRENDS |url=https://datareportal.com/essential-pinterest-stats |access-date=December 13, 2023 |website=datareportal.com |archive-date=December 13, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213175419/https://datareportal.com/essential-pinterest-stats |url-status=live }}</ref> 2020 ప్రాంతంలో గూగుల్ చిత్రాలలోని సెర్చ్ ఫలితాలను పింట్రెస్ట్ ముంచెత్తుతోందని భావించారు. 2022లో సెర్చ్ ఫలితాల్లో విభిన్నతను పెంచడానికి మార్పులు చేసినట్లు గూగుల్ పేర్కొంది.<ref>{{cite magazine|access-date=March 14, 2022|title=What Google Search Isn't Showing You|url=https://www.newyorker.com/culture/infinite-scroll/what-google-search-isnt-showing-you|date=March 10, 2022|magazine=The New Yorker|archive-date=March 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313125025/https://www.newyorker.com/culture/infinite-scroll/what-google-search-isnt-showing-you|url-status=live}}</ref> గూగుల్ చేసిన ఈ మార్పుల కారణంగా "వెబ్, డెస్క్‌టాప్, మొబైల్ వెబ్ ద్వారా పింటెరెస్ట్‌కి వచ్చే అమెరికా యాక్టివ్ యూజర్ల సంఖ్య సంవత్సరానికి 30% పడిపోయిందని" పింటెరెస్ట్ పేర్కొంది.<ref name=2021q4>{{cite web|first1=Motley Fool|last1=Transcribing|access-date=March 14, 2022|title=Pinterest (PINS) Q4 2021 Earnings Call Transcript|url=https://www.fool.com/earnings/call-transcripts/2022/02/03/pinterest-pins-q4-2021-earnings-call-transcript/|date=February 3, 2022|website=The Motley Fool|archive-date=March 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314154925/https://www.fool.com/earnings/call-transcripts/2022/02/03/pinterest-pins-q4-2021-earnings-call-transcript/|url-status=live}}</ref> ===జనాభా వివరాలు=== పింట్రెస్ట్ ఎక్కువగా మహిళలను ఆకట్టుకుంది,<ref>{{cite web |url=https://www.bizjournals.com/bizwomen/news/latest-news/2019/05/pinterest-is-a-winner-with-women-can-it-do-the.html?page=all |title=Pinterest is a winner with women. Can it do the same with men? |last=Mullen |first=Caitlin |date=May 6, 2019 |website=www.bizjournals.com |access-date=December 15, 2020 |archive-date=August 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815000129/https://www.bizjournals.com/bizwomen/news/latest-news/2019/05/pinterest-is-a-winner-with-women-can-it-do-the.html?page=all |url-status=live }}</ref> ముఖ్యంగా ప్రారంభ దశలో మహిళా యూజర్లు ఎక్కువ. 2023 కామ్‌స్కోర్ నివేదిక ప్రకారం, పింటెరెస్ట్ వినియోగదారుల్లో 70% మహిళలు, 30% పురుషులు ఉన్నారని తెలిసింది.<ref group="‡">Comscore, self-reported gender identity for survey respondents over 18. US, Aug 2023 https://business.pinterest.com/audience/</ref> 18 నుండి 44 ఏళ్ల మధ్య ఉన్న అన్ని వయసులవారిలో పింటెరెస్ట్ ప్రసిద్ధి చెందినప్పటికీ, కొత్త తరం రాకతో గ్లోబల్ యూజర్ బేస్‌లో 42% జెన్-జెడ్ (Gen-Z) యూజర్లే ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నారు.<ref group="‡">Pinterest analysis, global, Q3 2023 https://business.pinterest.com/audience/</ref> అమెరికాలో మాత్రమే 18-24 వయస్సు గల వినియోగదారులలో 46% మంది, 25-34 వయస్సు గల వారిలో 40% మంది పింటెరెస్ట్‌ను వాడుతున్నారు.<ref group="‡">Comscore, multi-platform media matrix analysis panel, US, Jan 2024 https://business.pinterest.com/audience/</ref> పురుషులు పింటెరెస్ట్‌లో ప్రాథమిక ప్రేక్షకులు కాకపోయినా వారి వినియోగం 48% పెరిగినట్లు నివేదించబడింది. వయస్సు పంపిణీ పరంగా 18, 25 ఏళ్ల మధ్య వయస్సు ఉన్న వినియోగదారులు 25 ఏళ్లు పైబడిన వారి కంటే రెట్టింపు వేగంతో పెరిగారు. అయితే 18-25 ఏళ్లు, 25-40 ఏళ్ల మధ్య వయస్సు ఉన్న వినియోగదారులు పింటెరెస్ట్ వృద్ధిని నడిపిస్తున్నారు.<ref name="auto4" group="‡"/> ===సైన్స్‌లో=== పింట్రెస్ట్ నుండి తీసుకున్న డేటా వివిధ రంగాలలో పరిశోధనలకు ఉపయోగపడింది. ఉదాహరణకు, ప్రేక్షకుల దృష్టిని ఆకర్షించే అంశాలు, కంటెంట్‌ను రీపోస్ట్ చేయడం లాంటి యాక్టివిటీ విధానాలను కనుగొనవచ్చు. దీని ద్వారా వినియోగదారులు ఏ అంశాలపై ప్రత్యేక ఆసక్తి చూపుతున్నారో తెలుసుకోవచ్చు, వినియోగదారుల మధ్య ఉన్న సజాతీయత (homophily)ను గుర్తించవచ్చు.<ref>Chang, S., Kumar, V., Gilbert, E., & Terveen, L. G. (2014). [http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.657.7589&rep=rep1&type=pdf Specialization, homophily, and gender in a social curation site: findings from pinterest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190122044201/http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.657.7589&rep=rep1&type=pdf |date=January 22, 2019 }}. In Proceedings of the 17th ACM conference on Computer supported cooperative work & social computing (pp. 674-686). ACM.</ref> మరొక పనిలో వివిధ అంశాల నుండి వినియోగదారుల ప్రవర్తన లక్షణాలు, వ్యక్తీకరణలు, మొత్తం ప్రభావాలను అధ్యయనం చేయడం, అలాగే పొరుగు వినియోగదారులు నెట్‌వర్క్ నిర్మాణం యొక్క టోపాలజీ మధ్య సహసంబంధాలను పరిశీలించడం కూడా జరిగింది.<ref>{{Cite book | doi=10.1109/WI-IAT.2013.57|chapter = An Empirical Study of User Behaviors on Pinterest Social Network|title = 2013 IEEE/WIC/ACM International Joint Conferences on Web Intelligence (WI) and Intelligent Agent Technologies (IAT)| pages=402\u2013409|year = 2013|last1 = Feng|first1 = Ziming| last2=Cong| first2=Feng| last3=Chen| first3=Kailong| last4=Yu| first4=Yong| isbn=978-0-7695-5145-6|s2cid = 15012107}}</ref> పింటెరెస్ట్ ఆధారంగా ట్విట్టర్ వినియోగదారుల కోసం ఒక కొత్త పిన్‌బోర్డ్ సిఫార్సు వ్యవస్థను ప్రతిపాదించిన అధ్యయనం కూడా ఒకటి ఉంది.<ref>Yang, X., Li, Y., & Luo, J. (2015). [https://arxiv.org/abs/1509.00511 Pinterest board recommendation for twitter users] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806102803/https://arxiv.org/abs/1509.00511 |date=August 6, 2020 }}. In Proceedings of the 23rd ACM international conference on Multimedia (pp. 963-966). ACM.</ref> ==కార్పొరేట్ వ్యవహారాలు== [[File:Pinterest headquarters (San Francisco, 2019) 02.jpg|thumb|శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలోని సోమా (SoMa) ఏరియాలో ఉన్న పింటెరెస్ట్ ప్రధాన కార్యాలయం (2019)]] పింటెరెస్ట్, ఇంక్. ప్రధాన కార్యాలయం కాలిఫోర్నియాలోని శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఉంది. మొదట ఇది 2012లో మారకముందు పాలో ఆల్టోలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/pinterest-san-francisco-palo-alto-move-2012-7|title=In A Key Shift, Pinterest Is Leaving Palo Alto And Moving To San Francisco|first=Owen|last=Thomas|website=Business Insider|access-date=May 7, 2020|archive-date=August 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806101100/https://www.businessinsider.com/pinterest-san-francisco-palo-alto-move-2012-7|url-status=live}}</ref> 2011 ప్రారంభంలో, జెరెమీ లెవిన్, సారా టవెల్ ఆధ్వర్యంలో US$10 మిలియన్ల సిరీస్ A ఫైనాన్సింగ్‌ను కంపెనీ పొందింది. అక్టోబర్ 2011లో, కంపెనీ ఆండ్రీసెన్ హొరోవిట్జ్ నుండి US$27 మిలియన్ల నిధులను పొందింది, ఇది కంపెనీ విలువను US$200 మిలియన్లుగా అంచనా వేసింది.<ref>{{Cite news |url=https://techcrunch.com/2011/10/07/confirmed-pinterest-raises-27-million-round-led-by-andreessen-horowitz/ |title=Confirmed: Pinterest Raises $27 Million Round Led By Andreessen Horowitz |last=Kincaid |first=Jason |work=TechCrunch |access-date=December 21, 2017 |archive-date=December 22, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052409/https://techcrunch.com/2011/10/07/confirmed-pinterest-raises-27-million-round-led-by-andreessen-horowitz/ |url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 2012లో సహ వ్యవస్థాపకుడు పాల్ సియార్రా పింటెరెస్ట్‌లో తన స్థానాన్ని వదిలి ఆండ్రీసెన్ హొరోవిట్జ్‌లో ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్ ఇన్ రెసిడెన్స్‌గా కన్సల్టింగ్ జాబ్‌లో చేరారు.<ref name="Sciarra leaves">{{cite news|title=Pinterest co-founder steps down|url=https://money.cnn.com/2012/04/03/technology/startups/pinterest-cofounder-steps-down/|access-date=April 6, 2012|newspaper=CNN Money|date=April 6, 2012|author=Laurie Segal|archive-date=April 5, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405235007/http://money.cnn.com/2012/04/03/technology/startups/pinterest-cofounder-steps-down/|url-status=dead}}</ref> మే 17, 2012న జపనీస్ ఈ-కామర్స్ కంపెనీ రాకుటెన్ $1.5 బిలియన్ల విలువ అంచనాతో ఆండ్రీసెన్ హొరోవిట్జ్, బెస్సెమర్ వెంచర్ పార్టనర్స్, ఫస్ట్‌మార్క్ క్యాపిటల్ లాంటి పెట్టుబడిదారులతో పాటు పింట్రెస్ట్ లో $100 మిలియన్ల పెట్టుబడికి నాయకత్వం వహిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref>{{cite news|title=Pinterest Raises $100 Million With $1.5 Billion Valuation|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303448404577409212961081738|newspaper=The Wall Street Journal|date=May 17, 2012|access-date=December 2, 2012|last1=Tam|first1=Pui-Wing|archive-date=January 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109064542/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303448404577409212961081738|url-status=live}}</ref><ref name="Confirmed: Pinterest Raises $100 Million to Fund International Expansion">{{cite news|title=Pinterest Raises $100 Million to Fund International Expansion|url=http://mashable.com/2012/05/17/pinterest-120-million/|access-date=May 18, 2012|date=May 18, 2012|author=Lauren Indvik|archive-date=May 17, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517165733/http://mashable.com/2012/05/17/pinterest-120-million/|url-status=live}}</ref> సెప్టెంబరు 20, 2012న, జోన్ జెంకిన్స్‌ను తమ ఇంజనీరింగ్ విభాగానికి కొత్త అధిపతిగా నియమించినట్లు పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది. ఎనిమిదేళ్ల పాటు అమెజాన్‌లో ఇంజనీరింగ్ లీడ్‌గా పని చేసిన జెంకిన్స్ డెవలపర్ టూల్స్, ప్లాట్‌ఫారమ్ అనాలిసిస్, వెబ్‌సైట్ ప్లాట్‌ఫారమ్ డైరెక్టర్‌గా కూడా బాధ్యతలు నిర్వహించారు.<ref>{{cite web |last=Taylor |first=Colleen |date=September 20, 2012 |title=Pinterest Nabs Amazon Vet Jon Jenkins To Be Its New Head Of Engineering |url=https://techcrunch.com/2012/09/20/pinterest-nabs-amazon-vet-jon-jenkins-to-be-its-new-head-of-engineering/ |publisher=Tech Crunch |access-date=June 25, 2017 |archive-date=October 18, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018235706/https://techcrunch.com/2012/09/20/pinterest-nabs-amazon-vet-jon-jenkins-to-be-its-new-head-of-engineering/ |url-status=live }}</ref> అక్టోబర్ 2013 చివరలో, పింటెరెస్ట్ $225 మిలియన్ల ఈక్విటీ ఫండింగ్‌ను సాధించింది, ఇది వెబ్‌సైట్ విలువను $3.8 బిలియన్లకు పెంచింది.<ref>{{cite web| title=Pinterest valued at $3.8 billion in hefty financing deal| author=Gerry Shih| publisher=Reuters| url=https://www.reuters.com/article/us-pinterest-fundraise-idUSBRE99M1J520131023| date=October 23, 2013| access-date=July 5, 2021| archive-date=November 16, 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221116050415/https://www.reuters.com/article/us-pinterest-fundraise-idUSBRE99M1J520131023| url-status=live}}</ref> ప్రకటనదారుల వద్ద చార్జ్ వసూలు చేయడం ప్రారంభించిన 2014లో పింటెరెస్ట్ మొదటిసారి ఆదాయాన్ని ఆర్జించింది. వెడ్‌బుష్ సెక్యూరిటీస్ (Wedbush Securities) ఎనలిస్ట్ అంచనా ప్రకారం ప్రకటనలు 2016 నాటికి $500 మిలియన్ల వరకు ఆదాయాన్ని ఇస్తాయని భావించారు.<ref>{{cite web|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304027204579334651169493632|title=Pinterest CEO Lays Out Growth Plan, Sees Revenue in 2014 - WSJ.com|date=January 21, 2014|publisher=Online.wsj.com|author=Douglas MacMillan|access-date=March 7, 2014|archive-date=March 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307100038/http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304027204579334651169493632|url-status=live}}</ref> 2015లో పెట్టుబడిదారులు పింటెరెస్ట్, ఇంక్. సంస్థ విలువను $11 బిలియన్లుగా అంచనా వేశారు,<ref name="Guynn">{{cite web|last=Guynn|first=Jessica|url=https://www.usatoday.com/story/tech/2015/06/02/pinterest-buy-button-buyable-pins/28359997/|title=Pinterest to launch 'buy' buttons|website=USA Today|date=June 2, 2015|access-date=July 2, 2014|archive-date=June 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602190312/http://www.usatoday.com/story/tech/2015/06/02/pinterest-buy-button-buyable-pins/28359997/|url-status=live}}</ref> తద్వారా ఇది ఒక యూనికార్న్ ($1 బిలియన్‌కి పైగా విలువైన స్టార్టప్) గా మారింది.<ref>{{cite web|last=Griffith|first=Erin|title=The Unicorn List|url=http://fortune.com/unicorns/xiaomi-1/|website=Fortune.com|access-date=July 14, 2015|archive-date=April 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411235623/http://fortune.com/unicorns/xiaomi-1/|url-status=live}}</ref> 2017 నాటికి కంపెనీ విలువ $12 బిలియన్లకు చేరుకుంది.<ref name="2017Value" /> జూన్ 2017లో పింట్రెస్ట్ అప్పటికే ఉన్న పెట్టుబడిదారుల సమూహం నుండి $150 మిలియన్లను సమీకరించింది.<ref name="2017Value">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-06-06/pinterest-raises-150-million-at-2015-share-price|title=Pinterest Raises $150 Million at 2015 Share Price|date=June 6, 2017|work=Bloomberg.com|access-date=June 6, 2017|archive-date=June 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606191145/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-06-06/pinterest-raises-150-million-at-2015-share-price|url-status=live}}</ref> శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో సోమా ఏరియాలో అసంపూర్తిగా ఉన్న ఒక భారీ ఆఫీస్ స్పేస్ లీజు ఒప్పందాన్ని రద్దు చేసుకోవడానికి ఆగస్టు 2020లో పింటెరెస్ట్ $89.5 మిలియన్లు చెల్లించింది.<ref>{{Cite news|date=August 28, 2020|title=Pinterest Nixes Big San Francisco Lease Deal in Covid Scaleback|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-08-28/pinterest-nixes-big-san-francisco-lease-deal-in-covid-scaleback|access-date=September 2, 2020|archive-date=September 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901224806/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-08-28/pinterest-nixes-big-san-francisco-lease-deal-in-covid-scaleback|url-status=live}}</ref> వెబ్‌సైట్‌లో థర్డ్-పార్టీ ప్రకటనలను చూపించడానికి అమెజాన్‌తో భాగస్వామ్యాన్ని కుదుర్చుకున్నట్లు ఏప్రిల్ 2023లో పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది, దీని ద్వారా వినియోగదారులు కొనుగోళ్లు చేయడానికి నేరుగా అమెజాన్‌కు మళ్లించబడతారు.<ref>{{Cite web |last=Novet |first=Jordan |date=September 19, 2023 |title=Pinterest shares rally after executives tell Wall Street that growth is reaccelerating |url=https://www.cnbc.com/2023/09/19/pinterest-rallies-after-executives-say-growth-is-reaccelerating.html |access-date=November 1, 2023 |website=CNBC |language=en |archive-date=November 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101161007/https://www.cnbc.com/2023/09/19/pinterest-rallies-after-executives-say-growth-is-reaccelerating.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=April 28, 2023 |title=Pinterest CEO Bill Ready Pushes Ad Strategy Forward With Amazon Deal |url=https://observer.com/2023/04/bill-ready-pinterest-amazon-advertising/ |access-date=November 1, 2023 |website=Observer |language=en-US |archive-date=November 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101161403/https://observer.com/2023/04/bill-ready-pinterest-amazon-advertising/ |url-status=live }}</ref> ===కొనుగోళ్లు=== మార్చి 2013లో పింట్రెస్ట్ లైవ్‌స్టార్ (Livestar) ను కొనుగోలు చేసింది. అయితే దీని నిబంధనలు వెల్లడించలేదు.<ref>{{cite news | url=http://allthingsd.com/20130320/pinterest-acquires-mobile-startup-livestar/?refcat=news | title=Pinterest Acquires Mobile Startup Livestar | work=AllThingsD | date=March 20, 2013 | access-date=March 21, 2013 | archive-date=December 7, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131207033328/http://allthingsd.com/20130320/pinterest-acquires-mobile-startup-livestar/?refcat=news | url-status=live }}</ref> అక్టోబర్ 2013 ప్రారంభంలో పింటెరెస్ట్ హ్యాకర్‌మీటర్ (Hackermeter) ను కొనుగోలు చేసింది. ఆ కంపెనీ సహ వ్యవస్థాపకులు లూకాస్ బేకర్, ఫ్రాస్ట్ లీ ఇంజనీర్లుగా పింటెరెస్ట్‌లో చేరారు.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2013/10/11/pinterest-acquires-hackermeter-right-out-of-the-gate-will-shut-it-down/ | title=Pinterest Acquires Coding Challenge Site Hackermeter Right Out Of The Gate, Will Shut It Down | work=[[TechCrunch]] | date=October 11, 2013 | access-date=October 11, 2013 | archive-date=October 11, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131011180551/http://techcrunch.com/2013/10/11/pinterest-acquires-hackermeter-right-out-of-the-gate-will-shut-it-down/ | url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 2015లో డ్రాఫ్టీ (Drafty) అనే మొబైల్ పబ్లిషింగ్ అప్లికేషన్‌ను అభివృద్ధి చేస్తున్న హైక్ ల్యాబ్స్ బృందాన్ని పింటెరెస్ట్ కొనుగోలు చేసింది.<ref>{{cite web| title=Pinterest Acquires Team From Hike Labs, Including Google Reader, Blogger Veteran Jason Shellen| author=Sarah Perez| publisher=[[TechCrunch]]| url=https://techcrunch.com/2015/04/03/pinterest-acquires-team-from-hike-labs-including-google-reader-blogger-veteran-jason-shellen/| date=April 3, 2015| access-date=June 25, 2017| archive-date=July 15, 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170715160655/https://techcrunch.com/2015/04/03/pinterest-acquires-team-from-hike-labs-including-google-reader-blogger-veteran-jason-shellen/| url-status=live}}</ref> మే 2016లో కంటెంట్ అండర్‌స్టాండింగ్ ప్రయత్నాలను వేగవంతం చేయడానికి పింటెరెస్ట్ యూఆర్ఎక్స్ (URX) అనే మొబైల్ డీప్ లింకింగ్ స్టార్టప్‌ను కొనుగోలు చేసింది.<ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2016/05/03/pinterest-buys-deep-linking-startup-urx/|title=Pinterest buys deep-linking startup URX|date=May 3, 2016|access-date=May 15, 2019|archive-date=November 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116064658/https://venturebeat.com/2016/05/03/pinterest-buys-deep-linking-startup-urx/|url-status=live}}</ref> వినియోగదారులకు మరింత మెరుగ్గా కంటెంట్‌ని సిఫార్సు చేసే విధంగా మొబైల్ కంటెంట్ రికమెండేషన్‌లో ఈ బృందం నైపుణ్యం పింటెరెస్ట్‌కు ఎంతో ఉపయోగపడింది. ఆగస్టు 23, 2016న ఇన్‌స్టా‌పేపర్ (Instapaper) బృందాన్ని కొనుగోలు చేస్తున్నట్లు పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది, ఇది ప్రత్యేక యాప్‌గా కొనసాగుతుంది. ఇన్‌స్టాపేపర్ బృందం కోర్ పింటెరెస్ట్ అనుభవం, ఇన్‌స్టాపేపర్ అప్‌డేట్ రెండింటిపై పని చేస్తుంది.<ref>{{Cite news |url=https://techcrunch.com/2016/08/23/pinterest-acquires-instapaper-which-will-live-on-as-a-separate-app/ |title=Pinterest acquires Instapaper, which will live on as a separate app |author=Matthew Lynley |publisher=TechCrunch |date=August 23, 2016 |access-date=August 23, 2016 |archive-date=August 23, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160823221949/https://techcrunch.com/2016/08/23/pinterest-acquires-instapaper-which-will-live-on-as-a-separate-app/ |url-status=live }}</ref> మార్చి 8, 2017న బిజ్ స్టోన్ స్థాపించిన జెల్లీ ఇండస్ట్రీస్ (Jelly Industries) అనే చిన్న సెర్చ్ ఇంజిన్ కంపెనీని కొనుగోలు చేసినట్లు పింటెరెస్ట్ తెలిపింది.<ref name="wsj-acquire-jelly">{{cite news |last=Brown |first=Eliot |date=March 8, 2017 |title=Pinterest Acquires Twitter Co-Founder's Startup Jelly |url=https://www.wsj.com/articles/pinterest-acquires-twitter-co-founders-startup-jelly-1489018749?tesla=y |work=Wall Street Journal |location=New York City |access-date=March 9, 2017 |archive-date=March 9, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309114735/https://www.wsj.com/articles/pinterest-acquires-twitter-co-founders-startup-jelly-1489018749?tesla=y |url-status=live }}</ref> డిసెంబర్ 2021లో వోచి (Vochi) యాప్‌ను కొనుగోలు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref name=vochi /> జూన్ 2022లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు చెందిన ఏఐ ఆధారిత ఫ్యాషన్ షాపింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్ 'ది యెస్' కొనుగోలును ప్రకటించింది. పింటెరెస్ట్ జూన్ 10, 2022న ఈ కొనుగోలును ముగించినట్లు తెలిపింది.<ref>{{Cite web |title=Pinterest acquires THE YES {{!}} Seeking Alpha |url=https://seekingalpha.com/news/3847799-pinterest-acquires-the-yes |access-date=June 10, 2022 |website=seekingalpha.com |date=June 10, 2022 |language=en |archive-date=June 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220610213146/https://seekingalpha.com/news/3847799-pinterest-acquires-the-yes |url-status=live }}</ref> ==విమర్శలు== ===కాపీరైట్ కంటెంట్=== సైట్ నుండి కంటెంట్‌ను తీసివేయమని అభ్యర్థించడానికి కాపీరైట్ యజమానులు ఉపయోగించగల నోటిఫికేషన్ సిస్టమ్‌ను పింటెరెస్ట్ కలిగి ఉంది. డిజిటల్ మిలీనియం కాపీరైట్ యాక్ట్ (DMCA) నిబంధనల ద్వారా తాము రక్షించబడ్డామని నమ్ముతున్నట్లు మార్చి 2012లో పింటెరెస్ట్ ఒక ప్రకటన విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/pinterest-were-not-going-to-be-sued-into-oblivion-and-heres-why-2012-3|title=Pinterest: We're Not Going To Be Sued Into Oblivion, And Here's Why|work=Business Insider|access-date=December 21, 2017|archive-date=December 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222105219/http://www.businessinsider.com/pinterest-were-not-going-to-be-sued-into-oblivion-and-heres-why-2012-3|url-status=live}}</ref> ఆన్‌లైన్‌లో ఉన్న ఏ చిత్రాన్నైనా పింటెరెస్ట్‌కి కాపీ చేసేలా ప్రోత్సహించడం వలన దీని సేఫ్ హార్బర్ స్టేటస్ ప్రశ్నించబడింది. పింటెరెస్ట్ వినియోగదారులు కూడా తాము సురక్షితమని భావించలేరు కాబట్టి కాపీరైట్ ఉన్న మెటీరియల్‌ను పిన్ చేయడం వల్ల చట్టపరమైన చర్యలను ఎదుర్కోవలసి ఉంటుంది. వినియోగదారులను సమాచారాన్ని బదిలీ చేయడానికి అనుమతించినప్పుడు మేధో సంపత్తి హక్కుల నియమాలు వర్తిస్తాయి. వెబ్‌సైట్‌ల చిత్రాలను పిన్ చేయకుండా నిరోధించడానికి పింటెరెస్ట్ ఫిబ్రవరి 20, 2012న "నోపిన్" (nopin) HTML ట్యాగ్‌ను విడుదల చేసింది. ఫిబ్రవరి 24, 2012న ఫ్లికర్ (Flickr) ఈ కోడ్‌ను అమలు చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2012/2/24/2822800/flickr-blocks-pinterest|title=Flickr implements 'nopin' code to block Pinterest from private photos (update)|work=The Verge|access-date=December 21, 2017|archive-date=April 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428061733/http://www.theverge.com/2012/2/24/2822800/flickr-blocks-pinterest|url-status=live}}</ref><ref name="opt out">{{cite news |title=Flickr vs. Pinterest: Flickr Users Can Now Implement Pinterest Opt-Out |author=Joann Pan |url=http://mashable.com/2012/02/25/flickr-pinterest-opt-out/ |newspaper=Mashable |date=February 24, 2012 |access-date=February 24, 2012 |archive-date=February 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226075342/http://mashable.com/2012/02/25/flickr-pinterest-opt-out/ |url-status=live }}</ref> మే 2012 ప్రారంభంలో, ఫ్లికర్, బిహెన్స్ (Behance), యూట్యూబ్, విమియో (Vimeo) నుండి వచ్చే చిత్రాలకు ఆటోమేటిక్ అట్రిబ్యూషన్ సిస్టమ్‌ను జోడించింది. అదే సమయంలో ఫ్లికర్ తన చిత్రాలను పంచుకోవడానికి అనుమతించిన వినియోగదారుల కోసం ఒక షేర్ ఆప్షన్ మెనును జోడించింది.<ref>{{Cite news |url=https://techcrunch.com/2012/05/01/flickr-adds-pinterest-buttons-to-photo-sharing-all-images-will-be-pinned-with-attributions/ |title=Flickr Adds Pinterest Buttons To Photo Sharing; All Images Will Be Pinned With Attributions |last=Rao |first=Leena |work=TechCrunch |access-date=December 21, 2017 |archive-date=December 22, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052345/https://techcrunch.com/2012/05/01/flickr-adds-pinterest-buttons-to-photo-sharing-all-images-will-be-pinned-with-attributions/ |url-status=live }}</ref> ఐస్టాక్ (iStock) లాంటి సైట్‌లలోని కంటెంట్ సృష్టికర్తలు అనుమతి లేకుండా తమ పనిని పింటెరెస్ట్‌లో మళ్లీ ఉపయోగించడం పట్ల ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. గెట్టి ఇమేజెస్ (Getty Images) కూడా పింట్రెస్ట్ కాపీరైట్ సమస్యల గురించి తెలుసుకుని వారితో చర్చలు జరుపుతున్నట్లు తెలిపింది. ===చట్టపరమైన స్థితి=== ఫిబ్రవరి 2012లో ఫోటోగ్రాఫర్, లాయర్ అయిన కిర్‌స్టన్ కొవాల్స్కీ ఒక బ్లాగ్ పోస్ట్‌లో కాపీరైట్ చట్టంపై తనకున్న అవగాహన తన పిన్‌లన్నింటినీ తొలగించేలా ఎలా చేసిందో వివరించారు.<ref name="kowalski"/> ఈ పోస్ట్ పింట్రెస్ట్ చట్టపరమైన స్థితిపై మరింత పరిశీలనకు దారితీసింది.<ref name="safe harbor update">{{cite news |title=Pinterest addresses copyright concerns |author=Hayley Tsukayama |url=https://www.washingtonpost.com/business/technology/pinterest-addresses-copyright-concerns/2012/03/15/gIQAijAFES_story.html |newspaper=The Washington Post |date=March 15, 2012 |access-date=March 15, 2012 |archive-date=March 17, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317065411/http://www.washingtonpost.com/business/technology/pinterest-addresses-copyright-concerns/2012/03/15/gIQAijAFES_story.html |url-status=live }}</ref> ఆ పోస్ట్ విపరీతంగా వ్యాపించడంతో వ్యవస్థాపకుడు బెన్ సిల్బర్‌మాన్ వెబ్‌సైట్‌ను చట్టానికి అనుగుణంగా మార్చడంపై చర్చించడానికి ఆమెను సంప్రదించారు.<ref name="kowalski">{{cite news |title=Is Pinterest the Next Napster? |author=Therese Poletti |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304450004577279632967289676 |newspaper=The Wall Street Journal |date=March 14, 2012 |access-date=March 15, 2012 |archive-date=January 28, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128144135/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304450004577279632967289676 |url-status=live }}</ref> ===సేవా నిబంధనలు=== పింటెరెస్ట్ పాత సేవా నిబంధనలు వినియోగదారుల కంటెంట్‌ను విక్రయించే హక్కును కలిగి ఉన్నాయి. మార్చి 2012లో సైంటిఫిక్ అమెరికన్ ఆర్టికల్‌లో ఇలస్ట్రేటర్ కల్లియోపి మోనోయియోస్ దీని గురించి రాస్తూ వినియోగదారులు సైట్‌లో పిన్ చేసినదంతా వారిదే అని నిర్ద్వంద్వంగా చెప్పినందుకు పింటెరెస్ట్ సేవా నిబంధనలపై చాలా విమర్శలు వస్తున్నాయని ఆరోపించారు. ఆ సమయంలో పింటెరెస్ట్ సేవా నిబంధనల్లో ఇలా ఉంది: {{Blockquote|సైట్, అప్లికేషన్ లేదా సేవల ద్వారా ఏదైనా సభ్యుల కంటెంట్‌ను అందుబాటులో ఉంచడం ద్వారా, కోల్డ్ బ్రూ ల్యాబ్స్‌కు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎలాంటి రాయల్టీ లేని లైసెన్స్‌ను మీరు మంజూరు చేసినట్లే, ఆ సభ్యుల కంటెంట్‌ను విక్రయించడానికి, కాపీ చేయడానికి, మార్చడానికి, విస్తరించడానికి, పంపిణీ చేయడానికి వారికే హక్కు ఉంటుంది.<ref name="scientific american">{{cite news |title=Pinterest's Terms of Service, Word by Terrifying Word |author=Kalliopi Monoyios |url=http://blogs.scientificamerican.com/symbiartic/2012/03/19/pinterests-terms-of-service-word-by-terrifying-word/ |newspaper=Scientific American |date=March 19, 2012 |access-date=March 24, 2012 |archive-date=May 23, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523164313/http://blogs.scientificamerican.com/symbiartic/2012/03/19/pinterests-terms-of-service-word-by-terrifying-word/ |url-status=live }}</ref>}} మోనోయియోస్ ప్రకారం, వినియోగదారుల కంటెంట్‌ను విక్రయించడానికి పింటెరెస్ట్ బ్రాడ్ లైసెన్స్‌ను క్లెయిమ్ చేయడం వల్ల కళాకారులు వారి పని నుండి ఆర్జించే సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది.<ref name="scientific american"/> సైంటిఫిక్ అమెరికన్‌కి చెందిన మరొక బ్లాగర్ మాట్లాడుతూ ఈ నిబంధన సేవా నిబంధనలలోని మరొక వ్యాఖ్యతో (కోల్డ్ బ్రూ ల్యాబ్స్ అటువంటి సభ్యుల కంటెంట్‌లో ఎలాంటి యాజమాన్య హక్కులను పొందదు) వైరుధ్యంగా ఉందని పేర్కొన్నారు.<ref name="confusing terms">{{cite news |title=The Promise and Perils of Pinterest |author=Glendon Mellow |url=http://blogs.scientificamerican.com/symbiartic/2012/03/16/the-promise-and-perils-of-pinterest/ |newspaper=Scientific American |date=March 16, 2012 |access-date=March 24, 2012 |archive-date=March 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120326083011/http://blogs.scientificamerican.com/symbiartic/2012/03/16/the-promise-and-perils-of-pinterest/ |url-status=live }}</ref> కొన్ని రోజుల తర్వాత, ఏప్రిల్‌లో అమలులోకి వచ్చిన తాజా సేవా నిబంధనలను పింటెరెస్ట్ ఆవిష్కరించింది, ఇది పోస్ట్ చేసిన చిత్రాల యాజమాన్యంపై సైట్ గతంలో చేసిన వాదనలను ముగించింది. కంటెంట్‌ను విక్రయించడం తమ ఉద్దేశ్యం కాదని కంపెనీ బ్లాగ్ పోస్ట్‌లో పేర్కొంది.<ref name="terms update"/><ref name="terms blog" group="‡"/> ===సెన్సార్‌షిప్=== 2019 "హూ హ్యాజ్ యువర్ బ్యాక్?" నివేదికలో ఎలక్ట్రానిక్ ఫ్రాంటియర్ ఫౌండేషన్ (EFF) పింటెరెస్ట్‌కు ఆరు స్టార్లలో మూడు రేటింగ్ ఇచ్చింది, ప్రభుత్వ నోటీసులపై కంపెనీ పారదర్శకతలో మెరుగుదలలు చూపినప్పటికీ ఖాతాల సస్పెన్షన్‌ల గురించి వినియోగదారులకు తెలియజేయడంలో సరైన నిబద్ధత లేకపోవడాన్ని విమర్శించింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.eff.org/wp/who-has-your-back-2019|title=Who Has Your Back? Censorship Edition 2019|first=Gennie|last=Gebhart|date=June 12, 2019|website=Electronic Frontier Foundation|access-date=April 20, 2020|archive-date=May 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506222310/https://www.eff.org/wp/who-has-your-back-2019|url-status=live}}</ref> మార్చి 2017లో, చైనా అధికారులు ఎలాంటి వివరణ ఇవ్వకుండా పింటెరెస్ట్‌ను బ్లాక్ చేశారు. పింటెరెస్ట్ రాజకీయ కంటెంట్‌కి ప్రసిద్ధి చెందకపోయినా విదేశీ టెక్ కంపెనీలను సెన్సార్ చేయడం ద్వారా చైనీస్ టెక్ కంపెనీలను (బైడు, వీబో, రెన్‌రెన్ వంటివి) ప్రోత్సహించే ప్రయత్నంగా "గ్రేట్ ఫైర్‌వాల్"ను ఉపయోగించి ఉండవచ్చని నిపుణులు గుర్తించారు.<ref>{{cite news|url=https://money.cnn.com/2017/03/17/technology/pinterest-banned-china/|title=Pinterest has been blocked in China|date=March 17, 2017|publisher=CNN Money|access-date=June 7, 2017|archive-date=May 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170508193544/http://money.cnn.com/2017/03/17/technology/pinterest-banned-china|url-status=dead}}</ref> చైనాలోని హువాబాన్, డూయిటాంగ్ లాంటి అనేక ఇతర వెబ్‌సైట్లు పింటెరెస్ట్‌కి పోలికలు కలిగి ఉంటాయి.<ref>{{cite journal|first1= Haiying |last1= Liu |first2= Sinuo |last2= Deng |first3= Lifang |last3= Wu |first4= Meng |last4= Jian |first5= Bowen |last5= Yang |first6= Dai |last6= Zhang |date= 2020 |title= Recommendations for Different Tasks Based on the Uniform Multimodal Joint Representation |language= en |volume= 10 |issue= 18 |journal= [[Applied Sciences (journal)|Applied Sciences]] |page= 6170 |publisher= [[MDPI]] |doi= 10.3390/app10186170  |issn= 2076-3417 |doi-access= free |oclc= 8658658183 |s2cid= 225285776}}</ref> ఆన్‌లైన్ పైరసీ, కాపీరైట్ ఉల్లంఘనకు పాల్పడుతున్న దాదాపు 225 వెబ్‌సైట్ల జాబితాను బ్లాక్ చేయాలన్న మద్రాస్ హైకోర్టు ఉత్తర్వుల మేరకు జూలై 2016లో భారతదేశంలోని ఇంటర్నెట్ సర్వీస్ ప్రొవైడర్లు పింటెరెస్ట్‌ను బ్లాక్ చేశారు, అయితే ఇది తాత్కాలికం మాత్రమే.<ref>{{cite news|url=http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/internet/why-pinterest-is-blocked-by-act-fibernet/58244503|title=Why Pinterest is blocked by ACT Fibernet - ETtech|author1=Vikas SN|author2=Aritra Sarkhel|newspaper=The Economic Times|date=April 18, 2017|access-date=August 18, 2017|archive-date=August 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808123213/http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/internet/why-pinterest-is-blocked-by-act-fibernet/58244503|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Pinterest got blocked by Madras HC but no one has a clue why |url=http://www.thenewsminute.com/article/pinterest-got-blocked-madras-hc-no-one-has-clue-why-60583 |publisher=Thenewsminute |date=April 19, 2017 |access-date=April 20, 2017 |archive-date=April 19, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419232741/http://www.thenewsminute.com/article/pinterest-got-blocked-madras-hc-no-one-has-clue-why-60583 |url-status=live }}</ref> ===కంటెంట్ విధానాలు, వినియోగదారుల ఖాతాల నిషేధం=== సైట్‌ను సానుకూలంగా, గౌరవప్రదంగా ఉంచే ఉద్దేశ్యంతో అక్టోబర్ 2012లో వినియోగదారులు ప్రతికూల కార్యాచరణను నివేదించడానికి, ఇతర వినియోగదారుల కంటెంట్‌ను చూడకూడదనుకుంటే వారిని బ్లాక్ చేయడానికి ఒక కొత్త ఫీచర్‌ను పింటెరెస్ట్ జోడించింది.<ref>{{cite web |last=Taylor |first=Colleen |title=Pinterest Adds Ability To Block And Report Other Users To Keep Site 'Positive And Respectful' |url=https://techcrunch.com/2012/10/17/pinterest-adds-ability-to-block-and-report-other-users-to-keep-positive-and-respectful/ |publisher=[[TechCrunch]] |date=October 17, 2012 |access-date=June 25, 2017 |archive-date=October 18, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018235719/https://techcrunch.com/2012/10/17/pinterest-adds-ability-to-block-and-report-other-users-to-keep-positive-and-respectful/ |url-status=live }}</ref> డిసెంబర్ 2018లో ఆరోగ్యం గురించి తప్పుడు సమాచారాన్ని నిరోధించడానికి చర్యలు ప్రారంభించింది, ఆమోదించబడని క్యాన్సర్ చికిత్సలకు సంబంధించిన వివిధ శోధనలు, ఖాతాలను బ్లాక్ చేసింది.<ref name=WSJBlocks>{{cite web |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Hernandez |first2=Daniela |title=Pinterest Blocks Vaccination Searches in Move to Control the Conversation |url=https://www.wsj.com/articles/next-front-in-tech-firms-war-on-misinformation-bad-medical-advice-11550658601 |website=Wall Street Journal |access-date=April 3, 2019 |date=February 20, 2019 |archive-date=January 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108110238/https://www.wsj.com/articles/next-front-in-tech-firms-war-on-misinformation-bad-medical-advice-11550658601 |url-status=live }}</ref> సప్లిమెంట్లు, శాస్త్రీయంగా ధృవీకరించబడని ఇతర ఉత్పత్తులను విక్రయించే బాహ్య వెబ్‌సైట్‌లకు లింక్ చేసే ఖాతాలను కూడా బ్లాక్ చేసింది.<ref name=WSJBlocks/> ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై యాంటీ-వాక్సినేషన్ కంటెంట్ పెరుగుదలను నెమ్మదింపజేయడానికి జనవరి 2019లో వ్యాక్సిన్‌లకు సంబంధించిన శోధన ఫలితాలను అందించడం నిలిపివేసింది.<ref name=WSJBlocks/> జూన్ 2019లో అబార్షన్ వ్యతిరేక సమూహం లైవ్ యాక్షన్ పింటెరెస్ట్ నుండి నిషేధించబడింది; ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో హానికరమైన తప్పుడు సమాచారాన్ని వ్యాప్తి చేసినందుకు శాశ్వత సస్పెన్షన్ విధించబడిందని కంపెనీ తెలిపింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.buzzfeednews.com/article/briannasacks/pinterest-bans-live-action|title=Pinterest Has Banned The Influential Anti-Abortion Group Live Action After First Classifying It As Porn|last=Sacks|first=Brianna|date=June 11, 2019|website=BuzzFeed News|language=en|access-date=June 12, 2019|archive-date=February 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208122944/https://www.buzzfeednews.com/article/briannasacks/pinterest-bans-live-action|url-status=live}}</ref> కలర్ ఆఫ్ చేంజ్ అనే కార్యకర్తల బృందం చేసిన ప్రచారం తర్వాత డిసెంబర్ 2019లో అమెరికాలోని బానిస తోటలలో పెళ్లిళ్ల కార్యక్రమాలను ప్రచారం చేసే కంటెంట్‌ను పరిమితం చేస్తున్నట్లు పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2019/12/04/knot-pinterest-will-restrict-slave-plantation-wedding-content-their-platforms/|title=Wedding vendors romanticize slave plantations. The Knot and Pinterest will no longer promote them.|author=Michael Brice-Saddler|newspaper=Washington Post|language=en|access-date=December 5, 2019|archive-date=December 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205065556/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2019/12/04/knot-pinterest-will-restrict-slave-plantation-wedding-content-their-platforms/|url-status=live}}</ref> బరువు తగ్గించే ప్రకటనలను పూర్తిగా నిషేధించడానికి జూలై 2021లో నేషనల్ ఈటింగ్ డిజార్డర్స్ అసోసియేషన్‌తో కలిసి పని చేసి, ఆ పని చేసిన మొదటి సోషల్ మీడియా సైట్‌గా పింటెరెస్ట్ నిలిచింది. వారి నివేదికల ప్రకారం, "బరువు తగ్గడం" అనే పదం శోధనలలో 2021 నుండి 2022కి 20% తగ్గుదల కనిపించింది.<ref>{{Cite web |title=Der Body Neutrality Report von Pinterest zeigt, dass Suchanfragen mit dem Inhalt „Gewichtsverlust“ seit Einführung des Verbots von Anzeigen zum Thema Gewichtsverlust um 20 % gesunken sind {{!}} Pinterest Newsroom |url=https://newsroom.pinterest.com/de/news/pinterest-body-neutrality-report-shows-searches-containing-weight-loss-have-decreased/ |access-date=2026-04-06 |website=Pinterest |language=de}}</ref> అనారోగ్య శస్త్రచికిత్సలు, తినే రుగ్మతలకు దారితీసే హానికరమైన కంటెంట్‌పై కూడా సైట్‌వైడ్ నిషేధాన్ని కొనసాగించింది.<ref>{{Cite news |last=Sicurella |first=Savannah |date=2021-07-01 |title=Pinterest Bans All Weight Loss Ads |url=https://www.npr.org/2021/07/01/1012260233/pinterest-bans-all-weight-loss-ads |access-date=2026-04-06 |work=NPR |language=en}}</ref> ఏప్రిల్ చివరిలో, మే 2025 ప్రారంభంలో కమ్యూనిటీ మార్గదర్శకాలను సాకుగా చూపి పెద్ద మొత్తంలో పిన్‌లను తొలగించడం, ఖాతాలను నిషేధించడం ప్రారంభించింది, ఇది దాని వినియోగదారులలో తీవ్ర ఆగ్రహానికి కారణమైంది.<ref>{{Cite web|url=https://mashable.com/article/pinterest-mass-ban-statement|language=en|access-date=May 7, 2025|title="Pinterest finally broke its silence on the mass bans, and it's only made users angrier"}}</ref> ===వివక్ష=== 2020లో ఇద్దరు మాజీ ఉద్యోగులైన ఇఫెయోమా ఓజోమా, ఎరికా షిమిజు బ్యాంక్స్ పింటెరెస్ట్‌లో వారి అనుభవాన్ని గురించి బహిరంగంగా చెప్పారు. జాతి వివక్షతో కూడిన వ్యాఖ్యలు, అసమాన వేతనం, మాట్లాడినందుకు శిక్షలు ఎదుర్కోవడం లాంటి అనుభవాలను ఇద్దరు మహిళలు వివరించారు. దానికి స్పందనగా పింట్రెస్ట్ క్షమాపణ లేఖ విడుదల చేసింది, మెరుగైన పనితీరు కోసం ఉద్యోగులందరికీ సీఈఓ ఇమెయిల్ పంపారు.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Kari |title=She broke her NDA to speak out against Pinterest. Now she's helping others come forward |url=https://www.theguardian.com/technology/2021/may/10/pinterest-discrimination-ifeoma-ozoma-nda |website=The Guardian |date=May 10, 2021 |access-date=September 27, 2021 |archive-date=September 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927173810/https://www.theguardian.com/technology/2021/may/10/pinterest-discrimination-ifeoma-ozoma-nda |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Myrow |first1=Rachael |title=Pinterest Sounds A More Contrite Tone After Black Former Employees Speak Out |url=https://www.npr.org/2020/06/23/881624553/pinterest-sounds-a-more-contrite-tone-after-black-former-employees-speak-out |newspaper=NPR.org |access-date=September 28, 2021 |archive-date=September 30, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210930184113/https://www.npr.org/2020/06/23/881624553/pinterest-sounds-a-more-contrite-tone-after-black-former-employees-speak-out |url-status=live }}</ref> ఆగస్ట్ 2020లో సంస్థపై జాతి, లింగ వివక్ష ఆరోపణలు చేసిన ఇద్దరు మాజీ సహోద్యోగులకు మద్దతుగా డజన్ల కొద్దీ పింట్రెస్ట్ సిబ్బంది వర్చువల్ వాకౌట్‌లో పాల్గొన్నారు.<ref name="gu-2020-12-15"/><ref name="cnbc-2020-08-14">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2020/08/14/pinterest-to-announce-new-board-member-as-employees-stage-virtual-walkout.html|title=Pinterest to announce new board member as employees stage virtual walkout over gender, racial discrimination claims|first=Salvador|last=Rodriguez|date=August 14, 2020|website=CNBC|access-date=December 15, 2020|archive-date=January 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114201304/https://www.cnbc.com/2020/08/14/pinterest-to-announce-new-board-member-as-employees-stage-virtual-walkout.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=May 10, 2021|title=She broke her NDA to speak out against Pinterest. Now she's helping others come forward|url=http://www.theguardian.com/technology/2021/may/10/pinterest-discrimination-ifeoma-ozoma-nda|access-date=May 18, 2021|website=the Guardian|language=en|archive-date=May 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517105828/https://www.theguardian.com/technology/2021/may/10/pinterest-discrimination-ifeoma-ozoma-nda|url-status=live}}</ref> డిసెంబర్ 2020లో వివక్ష దావాను పరిష్కరించుకోవడానికి పింట్రెస్ట్ తన మాజీ చీఫ్ ఆపరేటింగ్ ఆఫీసర్‌కు $20 మిలియన్లకు పైగా చెల్లించడానికి అంగీకరించింది.<ref name="gu-2020-12-15">{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/technology/2020/dec/15/pinterest-to-pay-20m-to-settle-gender-discrimination-lawsuit|title=Pinterest pays $20m to settle gender discrimination lawsuit|date=December 15, 2020|website=the Guardian|access-date=December 16, 2020|archive-date=December 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201216003951/https://www.theguardian.com/technology/2020/dec/15/pinterest-to-pay-20m-to-settle-gender-discrimination-lawsuit|url-status=live}}</ref><ref name="cbs-2020-12-14">{{Cite web|url=https://sanfrancisco.cbslocal.com/2020/12/14/sf-based-pinterest-agrees-to-pay-22-million-to-settle-gender-discrimination-lawsuit/|title=SF-Based Pinterest Agrees To Pay $22 Million To Settle Gender Discrimination Lawsuit|date=December 14, 2020|access-date=December 15, 2020|archive-date=December 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215074722/https://sanfrancisco.cbslocal.com/2020/12/14/sf-based-pinterest-agrees-to-pay-22-million-to-settle-gender-discrimination-lawsuit/|url-status=live}}</ref> నవంబర్ 2021లో జాతి, లింగ వివక్ష ఆరోపణల దావాను పింటెరెస్ట్ పరిష్కరించింది. సంస్థ వైవిధ్యతను మెరుగుపరచడానికి $50 మిలియన్లను ఖర్చు చేయడానికి, మాజీ ఉద్యోగులను నాన్-డిస్‌క్లోజర్ ఒప్పందాల నుండి మినహాయించడానికి కంపెనీ అంగీకరించింది.<ref>{{Cite web|last=Clark|first=Mitchell|date=November 24, 2021|title=Pinterest settles lawsuit that alleged racial and gender discrimination|url=https://www.theverge.com/2021/11/24/22801574/pinterest-racial-gender-discrimination-shareholder-lawsuit-settlement|access-date=November 26, 2021|website=The Verge|language=en|archive-date=November 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125235334/https://www.theverge.com/2021/11/24/22801574/pinterest-racial-gender-discrimination-shareholder-lawsuit-settlement|url-status=live}}</ref> జూన్ 2020లో ఓజోమా, బ్యాంక్స్ చేసిన ఆరోపణలకు సంబంధించి ఈ ఒప్పందం జరిగింది.<ref>{{Cite web|last=Malik|first=Aisha|title=Pinterest rolls out the option to reply to comments with videos|url=https://techcrunch.com/2021/12/14/pinterest-rolls-out-the-option-to-reply-to-comments-with-videos/|access-date=December 14, 2021|website=Techcrunch|date=December 14, 2021|language=en|archive-date=December 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214152853/https://techcrunch.com/2021/12/14/pinterest-rolls-out-the-option-to-reply-to-comments-with-videos/|url-status=live}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * క్లిపిక్స్ (clipix) * [[ఫేస్‌బుక్]] * చిత్రాలను పంచుకునే వెబ్‌సైట్‌ల జాబితా * సామాజిక మాధ్యమాల కాలక్రమం * విజువల్ మార్కెటింగ్ ==మూలాలు== {{reflist}} {{psrs}} ==బాహ్య లింకులు== * https://www.pinterest.com [[వర్గం:శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలోని సంస్థలు]] [[వర్గం:చిత్రాలను పంచుకునే వెబ్‌సైట్‌లు]] [[వర్గం:అమెరికా ఆన్‌లైన్ సంస్థలు]] [[వర్గం:2010లో స్థాపించిన అమెరికన్ సంస్థలు]] [[వర్గం:ఆండ్రాయిడ్ సాఫ్ట్‌వేర్లు]] 8eo77yq82sx7yv3ry2nibwczh1wh5z0 0 493160 4983480 4831037 2026-10-18T05:35:04Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983480 wikitext text/x-wiki '''బ్రజమోహన్ మజుందార్''' (జననం 1940) [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ రాజకీయవేత్త.<ref>{{Cite web|title=Brajamohan Majumder(All India Trinamool Congress(AITC)):Constituency- HOWRAH DAKSHIN (HOWRAH) - Affidavit Information of Candidate|url=https://www.myneta.info/westbengal2016/candidate.php?candidate_id=1172|access-date=2025-05-03|website=www.myneta.info}}</ref> ఆయన [[హౌరా జిల్లా]]<nowiki/>లోని [[హౌరా దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హౌరా దక్షిణ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం]] నుండి [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]]<nowiki/>కు మాజీ సభ్యుడు. ఆయన [[2016 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] పార్టీకి ప్రాతినిధ్యం వహించి విజయం సాధించాడు.<ref name=":0">{{Cite web|title=Howrah Dakshin Election Result 2021 Live Updates: Nandita Chowdhury of TMC wins|url=https://www.news18.com/news/politics/howrah-dakshin-election-result-2021-live-updates-howrah-dakshin-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-3694499.html|access-date=2025-05-03|website=News18|language=en}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == బ్రజమోహన్ మజుందార్ పశ్చిమ బెంగాల్లోని [[హౌరా]] ప్రాంతానికి చెందినవాడు. ఆయన దివంగత అశుతోష్ మజుందార్ కుమారుడు. ఆయన 1962లో [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి ఎంఏ పూర్తి చేసి, తరువాత 1967లో బి. టి కూడా చేసాడు. ఆయన హౌరా వివేకానంద సంస్థకు రిటైర్డ్ ప్రధానోపాధ్యాయుడు జాతీయ ఉపాధ్యాయ అవార్డు గ్రహీత.<ref>{{Cite web|date=2011-03-27|title=Didis Debutants|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/web/didi-s-debutants|access-date=2025-05-03|website=The Indian Express|language=en}}</ref> == కెరీర్ == 40 సంవత్సరాలు పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేసిన తరువాత 72 సంవత్సరాల వయస్సులో ఎన్నికలలో అడుగుపెట్టిన బ్రజమోహన్ మజుందార్, [[2011 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2011 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో మొదటిసారిగా హౌరా దక్షిణ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్ కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. అతను 101,066 ఓట్లు పొంది తన సమీప ప్రత్యర్థి [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] కృష్ణ కిషోర్ రాయ్ ను 31,422 ఓట్ల తేడాతో ఓడించాడు.<ref>{{Cite web|title=West Bengal Assembly Election Results in 2011|url=https://www.elections.in/west-bengal/assembly-constituencies/2011-election-results.html|access-date=2025-05-03|website=www.elections.in}}</ref> 2016 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో విజయం సాధించిన తృణమూల్ కాంగ్రెస్ కోసం ఆయన ఈ స్థానాన్ని నిలుపుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=2021-04-04|title=West Bengal Assembly election 2021, Howrah Dakshin profile: TMC's Brajamohan Majumder won seat in 2016|url=https://www.firstpost.com/politics/west-bengal-assembly-election-2021-howrah-dakshin-profile-tmcs-brajamohan-majumder-won-seat-in-2016-9300021.html|access-date=2025-05-03|website=Firstpost|language=en-us}}</ref> 2016లో ఆయన 93,689 ఓట్లు పొంది, తన సమీప ప్రత్యర్థి కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) కి చెందిన అరిందమ్ బసును 16,194 ఓట్ల తేడాతో ఓడించాడు.<ref name=":1">{{Cite web|title=Howrah Dakshin Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency|url=https://resultuniversity.com/election/howrahdakshin-west-bengal-assembly-constituency|access-date=2025-05-03|website=resultuniversity.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503134338/https://resultuniversity.com/election/howrahdakshin-west-bengal-assembly-constituency|archive-date=2025-05-03|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-05-02|title=Howrah Dakshin Election Result 2021 LIVE: How to check Howrah Dakshin assembly (Vidhan Sabha) election winners, losers, vote margin, news updates - CNBC TV18|url=https://www.cnbctv18.com/politics/howrah-dakshin-election-result-2021-live-how-to-check-howrah-dakshin-assembly-vidhan-sabha-election-winners-losers-vote-margin-news-updates-9132651.htm|access-date=2025-05-03|website=CNBCTV18|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 May 2021|title=West Bengal Election: Howrah Dakshin Assembly Constituency 2022|url=https://www.hindustantimes.com/elections/west-bengal-assembly-election/howrah-dakshin-1815430313|access-date=3 May 2025|website=Hindustan Times}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1940 జననాలు]] gulqgp9pp7npcp7azse6tlvjqhtovqh 0 494794 4983374 4956587 2026-10-17T17:39:40Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983374 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Oxalis corniculata23.jpg | image_caption = | genus = Oxalis | species = corniculata | authority = [[కార్ల్ లిన్నేయస్|L.]] | synonyms_ref = <ref name="POWO" /> | synonyms = {{Species list | Acetosella corniculata | | Oxalis corniculata var. typica | | Oxys corniculata | | Xanthoxalis corniculata | }} }} [[Image:Oxalis.corniculata.7562.JPG|thumb|right| ఊదా ఆకుల రకం.]] '''''పులిచింత''''' అనే ఈ మొక్కను సాధారణంగా '''క్రీపింగ్ వుడ్‌సోరెల్''', '''ప్రోకంబెంట్ యెల్లో సోరెల్'''<ref name=BSBI07>{{BSBI 2007 |access-date=2014-10-17 }}</ref> లేదా '''స్లీపింగ్ బ్యూటీ''' అని పిలుస్తారు. ఇది ఆక్సాలిడేసీ కుటుంబానికి చెందిన చిన్న పరిమాణం గల, నేలపై పాకే [[శాకము|శాకసంబంధ]] మొక్క. ఆక్సాలిస్ కార్నికలటా అనేది నేలపై పాకుతూ పెరిగే చిన్న వుడ్‌సోరెల్ జాతి మొక్క. ఇది ముఖ్యంగా తేమ అధికంగా ఉండే వాతావరణాలలో బాగా పెరుగుతుంది.<ref name="ReferenceA">{{Cite journal |last1=Lubna |last2=Asaf |first2=Sajjad |last3=Jan |first3=Rahmatullah |last4=Khan |first4=Abdul Latif |last5=Lee |first5=In-Jung |date=2020-07-23 |title=Complete Chloroplast Genome Characterization of Oxalis Corniculata and Its Comparison with Related Species from Family Oxalidaceae |journal=Plants |volume=9 |issue=8 |page=928 |doi=10.3390/plants9080928 |pmc=7464629 |pmid=32717796 }}</ref> ఇది సాధారణ పసుపు వుడ్‌సోరెల్ అయిన ఆక్సాలిస్ స్టిక్టా ను పోలి ఉంటుంది. ==వివరణ== [[File:Oxalis corniculata Sturm10.jpg|thumb|right]] [[File:Oxalis corniculata sl8.jpg|thumb|ఆకు కాడలు, పక్క ఆకులతో కూడిన కాండం]] [[File:Oxalis corniculata sl10.jpg|thumb|''Oxalis corniculata'' యొక్క త్రిపత్ర ఆకులు]] ఈ మొక్క సన్నని, నేలపై పాకే కాండాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కాండంలోని [[నోడ్ (ఉద్భిద శాస్త్రం)|నోడ్]] ప్రాంతాల వద్ద సులభంగా వేర్లు ఏర్పడతాయి. దీని ఆకులు మూడు చిన్న వృత్తాకార ఆకులుగా విభజించబడి ఉంటాయి. అవి [[క్లోవర్]] మొక్క ఆకులను పోలి ఉంటాయి. కొన్ని రకాలలో ఆకులు ఆకుపచ్చగా ఉంటాయి. మరికొన్ని రకాలలో, ముఖ్యంగా ఆక్సాలిస్ కార్నికులట వార్. అట్రోపుర్పెరియా లో ఊదారంగు ఆకులు కనిపిస్తాయి. ప్రతి [[ఆకుకాడ]] అడుగుభాగంలో చిన్న [[స్టిప్యూల్]]లు ఉంటాయి. చిన్న పసుపు రంగు పువ్వులు గుండ్రటి లేదా మొనదేలిన రేకులను కలిగి ఉంటాయి. మొక్కపై నేరుగా సూర్యకాంతి పడనప్పుడు పువ్వులు మూసుకుపోతాయి. అందువల్ల దీనికి “స్లీపింగ్ బ్యూటీ” అనే పేరు వచ్చింది. కొన్ని మొక్కల్లో ఒక్క పువ్వు మాత్రమే ఉండవచ్చు, మరికొన్నింటిలో 20 కంటే ఎక్కువ పువ్వులు కనిపించవచ్చు. [[File:O-Corniculata-photo 2019-05-24 14-20-52.jpg|thumb|''Oxalis corniculata'' ఫలాలు]] [[File:O-Corniculata-photo 2019-05-24 14-20-17.jpg|thumb|''Oxalis corniculata'' పరాగకణాలు]] [[File:Oxalis corniculata, Samenkorn.jpg|thumb|పూర్తిగా పెరిగిన విత్తనం]] [[File:Seeds of Oxalis corniculata.jpg|thumb|పక్వమైన (గోధుమరంగు), అపక్వమైన (తెలుపు) విత్తనాలు]] [[File:Oxalis corniculata leaves.jpg|thumb|తేమ గల నేలపై పెరిగిన మొక్క]] ఈ మొక్క యొక్క [[ఫలం]] సన్నని, గొట్టంలాంటి [[కాప్సూల్ ఫలం]] రూపంలో ఉంటుంది. దీని పొడవు సుమారు 1–2 సెం.మీ. ఉంటుంది. ఇందులోని విత్తనాలు పేలుడు మాదిరిగా బయటకు ఎగిరిపడటం ప్రత్యేక లక్షణం.<ref>{{cite journal |date=1 June 2020 |author=Shanpeng Li, Yun Zhang, Jianlin Liu |title=Seed ejection mechanism in an ''Oxalis'' species |journal=Scientific Reports |volume=10 |issue=1 |page=8855 |doi=10.1038/s41598-020-65885-2 |pmid=32483323 |pmc=7264325 }}</ref> పరాగకణాల వ్యాసం సుమారు 34 మైక్రాన్లు ఉంటుంది. ==వర్గీకరణ== ''Oxalis corniculata'' కు 1753లో [[కార్ల్ లిన్నేయస్]] శాస్త్రీయ నామకరణం చేశాడు. ఇది ''[[Oxalis]]'' వర్గానికి, [[Oxalidaceae]] కుటుంబానికి చెందుతుంది. దీనికి ప్రస్తుతం అధికారికంగా గుర్తించబడిన ఉపజాతులు లేవు. అయితే దీనికి అనేక [[సమానార్థక నామాలు]] ఉన్నాయి.<ref name="POWO">{{cite POWO |id=177893-2 |title=''Oxalis corniculata'' L. |access-date=13 December 2025}}</ref> {|class="wikitable sortable" |+ సమానార్థక నామాల పట్టిక ! పేరు ! సంవత్సరం ! స్థాయి |- | ''Acetosella corniculata'' | 1891 | జాతి |- | ''Oxalis corniculata var. atropurpurea'' | 1857 | రకం |- | ''Oxalis repens'' | 1781 | జాతి |- | ''Oxys corniculata'' | 1771 | జాతి |- | ''Xanthoxalis corniculata'' | 1903 | జాతి |} ==వ్యాప్తి== ఈ జాతి మొక్క ఆగ్నేయ ఆసియాలో ఉద్భవించి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Groom|first1=Quentin|last2=Van der Straeten|first2=Jan|last3=Hoste|first3=Ivan|date=2019-02-13|title=The origin of Oxalis corniculata L.|journal=PeerJ|volume=7|article-number=e6384|doi=10.7717/peerj.6384|pmid=30783568|pmc=6377598 }}</ref> 1753లో [[కార్ల్ లిన్నేయస్|లిన్నేయస్]] ఇటలీ నుంచి సేకరించిన నమూనాల ఆధారంగా దీనిని మొదట వివరించాడు.<ref>{{Cite book|title=Species plantarum|last=von Linné|first=Carl|year=1753|volume=1}}</ref> 1500 సంవత్సరానికి ముందే ఇది తూర్పు ప్రాంతాల నుంచి ఇటలీకి చేరినట్లు భావిస్తున్నారు.<ref name=":0" /> ప్రస్తుతం ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యాపించి ఉంది. తోటలు, వ్యవసాయ పొలాలు, పచ్చిక బయళ్ళలో సాధారణంగా [[కలుపు మొక్క]]గా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="Hackney92">Hackney, P. 1992. ''Stewart & Corry's Flora of the North-east of Ireland.''</ref> ==క్లోరోప్లాస్ట్ జన్యుక్రమం== ఈ మొక్క యొక్క క్లోరోప్లాస్ట్ జన్యుక్రమం 152,189 బేస్ జంటల పరిమాణంలో ఉంటుంది. ఇందులో మొత్తం 131 జన్యువులు ఉన్నాయి. రెండు 25,387 bp ఇన్వర్టెడ్ రిపీట్ ప్రాంతాలు ఒక పెద్ద 83,427 bp సింగిల్ కాపీ ప్రాంతాన్ని వేరు చేస్తాయి. ఈ జన్యుక్రమ విశ్లేషణ ప్రకారం ఈ మొక్క ''[[Oxalis drummondii|O. drummondii]]'' కు అత్యంత సమీప సంబంధం కలిగి ఉంది.<ref name="ReferenceA"/> ==ఉపయోగాలు== ఈ మొక్క ఆకులు తినదగినవి. వీటికి [[నిమ్మకాయ]] వంటి పుల్లటి రుచి ఉంటుంది. ఆకులను వేడి నీటిలో సుమారు 10 నిమిషాలు నానబెట్టి, తీపి కలిపి చల్లబరిస్తే పానీయం తయారుచేయవచ్చు.<ref name=Peterson>Lee Allen Peterson, ''Edible Wild Plants'', 1977, p. 104.</ref> మొత్తం మొక్కలో [[విటమిన్ C]] సమృద్ధిగా ఉంటుంది. అయితే దీన్ని అధిక పరిమాణంలో దీర్ఘకాలం తింటే శరీరంలో [[కాల్షియం]] శోషణ తగ్గిపోవచ్చు.<ref name=Peterson/> [[తైవాన్ ఆదివాసులు]] ఈ మొక్కను పాము కాట్లు, [[స్కేబీస్]] వంటి చర్మవ్యాధులకు ఔషధంగా ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{cite journal |last1=Li |first1=Paul Jen-kuei |title=Some notes on animals and plants for Proto-Austronesian speakers |journal=Language and Linguistics |date=July 2022 |page=259 }}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070819074425/http://www.quattrofolium.com/eng/corniculata.html Quattrofolium] * [https://web.archive.org/web/20121012081010/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5527,5528,5532 Jepson Manual Treatment] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Oxalis+corniculata ఫోటో గ్యాలరీ] {{Taxonbar|from=Q162795}} {{Authority control}} [[Category:Oxalis|corniculata]] [[Category:ఆస్ట్రేలియా ఆక్సాలిడేల్స్]] [[Category:నార్ఫోక్ దీవి వృక్షజాలం]] [[Category:ప్రపంచవ్యాప్త జాతులు]] [[Category:నేపాల్ వృక్షజాలం]] [[వర్గం:1753లో వర్ణించబడిన మొక్కలు]] [[Category:కార్ల్ లిన్నేయస్ పేరుమీద నామకరణం పొందిన వర్గాలు]] [[Category:మాల్టా వృక్షజాలం]] [[వర్గం:కార్ల్ లిన్నేయస్ పేరుపెట్టిన వృక్ష వర్గీకరణలు]] s52wdlvm1v8sf7v5qb986k0ar225tdv 0 496489 4983561 4979834 2026-10-18T11:19:58Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983561 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = ప్రాచ్య మాగ్‌పై-రాబిన్ | image = Oriental magpie-robin (Copsychus saularis ceylonensis) male.jpg | image_caption = మగ ''C. s. ceylonensis'', శ్రీలంక | image2 = Oriental magpie-robin (Copsychus saularis saularis) female Siem Reap.jpg | image2_caption = ఆడ ''C. s. saularis'', కంబోడియా <br />[[File:Magpie robin.ogg|thumb|కూత]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2017 |amends=2016 |title=''Copsychus saularis'' |volume=2017 |article-number=e.T103893432A111178145 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T103893432A111178145.en |access-date=24 May 2018}}</ref> | genus = Copsychus | species = saularis | authority = ([[కార్ల్ లిన్నేయస్|లిన్నేయస్]], [[Systema Naturae 10వ సంచిక|1758]]) | synonyms = ''Gracula saularis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''ప్రాచ్య మాగ్‌పై-రాబిన్''' ('''''Copsychus saularis''''') ఒక చిన్న [[పాసెరైన్]] [[పక్షి]]. దీనిని గతంలో [[తుర్డిడే]] ([[Thrush (bird)|త్రష్]]) కుటుంబానికి చెందినదిగా వర్గీకరించేవారు, అయితే ప్రస్తుతం దీనిని [[పాత ప్రపంచ ఫ్లైక్యాచర్]] (Old World flycatcher) గా పరిగణిస్తున్నారు. మగ పక్షులు నలుపు-తెలుపు రంగులతో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి. వీటికి పొడవైన తోక ఉంటుంది. నేలపై ఆహారం వెతుకుతున్నప్పుడు లేదా బహిరంగంగా కొమ్మలపై కూర్చున్నప్పుడు ఈ తోకను సాధారణంగా పైకి ఎత్తి ఉంచుతాయి. ఇవి [[భారత ఉపఖండం]]లోని చాలా ప్రాంతాల్లో, అలాగే ఆగ్నేయ ఆసియాలోని కొన్ని భాగాల్లో కనిపిస్తాయి. పట్టణ ఉద్యానవనాలు, అడవుల్లో సాధారణంగా కనిపించే పక్షులు. ఇవి ముఖ్యంగా తమ [[పక్షుల ధ్వనులు|మధురమైన గానాల]]కు ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఒకప్పుడు వీటిని పంజర పక్షులుగా కూడా విస్తృతంగా పెంచేవారు. ప్రాచ్య మాగ్‌పై-రాబిన్‌ను [[బంగ్లాదేశ్]] జాతీయ పక్షిగా పరిగణిస్తారు. == వివరణ == ఈ జాతి పొడవు, పొడవైన తోకతో సహా, సుమారు 19 సెంటీమీటర్లు ఉంటుంది. నేలపై గెంతుతూ కదిలేటప్పుడు సాధారణంగా తోకను పైకి ఎత్తి ఉంచుతుంది. అయితే పాట పాడేటప్పుడు తోక ఇతర పక్షుల మాదిరిగానే సాధారణ స్థితిలో ఉంటుంది. ఆకారంలో ఇది చిన్న [[యూరోపియన్ రాబిన్]] ను పోలి ఉన్నప్పటికీ, దీని తోక మరింత పొడవుగా ఉంటుంది. మగ పక్షికి తెల్లని భుజపు మచ్చను మినహాయించి పైభాగం, తల, గొంతు నలుపు రంగులో ఉంటాయి. దిగువ భాగం, పొడవైన తోక ప్రక్కలు తెలుపు రంగులో ఉంటాయి. ఆడ పక్షులు పైభాగంలో బూడిద-నలుపు రంగులో, దిగువ భాగంలో బూడిద-తెలుపు రంగులో ఉంటాయి. చిన్న పక్షులకు పైభాగం, తలపై పొలుసుల మాదిరిగా కనిపించే గోధుమరంగు నమూనాలు ఉంటాయి. [[నామినేట్ ఉపజాతి|నామినేట్ ఉపజాతి]] భారత ఉపఖండంలో కనిపిస్తుంది. ఈ ఉపజాతికి చెందిన ఆడ పక్షులు అన్నిటికంటే లేత రంగులో ఉంటాయి. [[అండమాన్ దీవులు]]లో కనిపించే ''andamanensis'' ఉపజాతి ఆడ పక్షులు మరింత ముదురు రంగులో ఉండి, మందమైన ముక్కు, చిన్న తోకను కలిగి ఉంటాయి. శ్రీలంకలో కనిపించే ''ceylonensis'' ఉపజాతి (గతంలో [[కావేరి నది]]కు దక్షిణాన ఉన్న భారత ద్వీపకల్ప జనాభాతో కలిపి పరిగణించబడింది)<ref name=hbk>{{cite book |author1=Ali, S |author2=S D Ripley |name-list-style=amp |title=Handbook of the birds of India and Pakistan |edition=2nd |publisher=Oxford University Press |volume=8 |year=1997 |pages=243–247 |isbn=978-0-19-562063-4}}</ref>, దక్షిణ భారత నామినేట్ జనాభాలోని ఆడ పక్షులు రంగులో మగ పక్షులతో దాదాపు సమానంగా ఉంటాయి. తూర్పు ప్రాంతాలలో, ముఖ్యంగా బంగ్లాదేశ్, [[భూటాన్]]లో కనిపించే పక్షులకు తోకపై ఎక్కువ నలుపు రంగు ఉంటుంది. వీటిని గతంలో ''erimelas'' అని పిలిచేవారు.<ref name=ras>{{cite book |author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005 |title=Birds of South Asia. The Ripley Guide. Volume 2 |publisher=Smithsonian Institution and Lynx Edicions |page=395}}</ref> [[మయన్మార్]] (బర్మా), దానికి దక్షిణాన ఉన్న ప్రాంతాలలో కనిపించే జనాభాను ''musicus'' ఉపజాతిగా పిలుస్తారు.<ref name=baker>{{cite journal |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=27 |issue=4 |year=1921 |author=Baker, ECS |pages=87–88 |title=Handlist of the birds of the Indian empire |url=https://archive.org/details/handlistofgenera00bake}}</ref> వీటి వ్యాప్తి ప్రాంతమంతటా ''prosthopellus'' (హాంకాంగ్), ''nesiotes'', ''zacnecus'', ''nesiarchus'', ''masculus'', ''pagiensis'', ''javensis'', ''problematicus'', ''amoenus'', ''adamsi'', ''pluto'', ''deuteronymus'', ''mindanensis'' వంటి అనేక ఇతర ఉపజాతులు కూడా ప్రతిపాదించబడ్డాయి.<ref>{{cite journal |title=The thrushes |year=1952 |author=Ripley, S D |pages=1–48 |journal=Postilla |volume=13 |url=https://archive.org/stream/postilla150peab#page/n103/mode/2up}}</ref> అయితే వీటిలో అనేక ఉపజాతులు స్పష్టమైన లక్షణ భేదాలను చూపవు, కొన్ని ఉపజాతుల స్థితి వివాదాస్పదంగా ఉంది.<ref>{{cite journal |author=Hoogerwerf, A |year=1965 |title=Notes on the taxonomy of ''Copsychus saularis'' with special reference to the subspecies ''amoenus'' and ''javensis'' |journal=Ardea |volume=53 |pages=32–37 |url=http://ardeajournal.natuurinfo.nl/ardeapdf/a53-032-037.pdf}}</ref> వీటిలో కొన్ని, ఉదాహరణకు ''mindanensis'', ప్రస్తుతం పూర్తి జాతిగా ([[ఫిలిప్పైన్ మాగ్‌పై-రాబిన్]]) గుర్తించబడుతున్నాయి.<ref>{{cite journal |url=http://www.kevinwinker.org/Sheldon%20et%20al%20Copsychus%20J%20Biogeogr%202009.pdf |journal=Journal of Biogeography |year=2009 |title=Phylogeography of the magpie-robin species complex (Aves: Turdidae: Copsychus) reveals a Philippine species, an interesting isolating barrier and unusual dispersal patterns in the Indian Ocean and Southeast Asia |vauthors=Sheldon FH, Lohman DH, Lim HC, Zou F, Goodman SM, Prawiradilaga DM, Winker K, Braile TM, Moyle RG |volume=36 |issue=6 |pages=1070–1083 |doi=10.1111/j.1365-2699.2009.02087.x |s2cid=55529997}}</ref> మగ పక్షులతో పోలిస్తే ఆడ పక్షుల రెక్కల రంగు, ఆకృతిలో భౌగోళిక వైవిధ్యం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.<ref>{{cite book |pages=112–116 |url=https://archive.org/stream/BakerFbiBirds2/bakerFBI2#page/n137/mode/1up |title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Birds |volume=2 |edition=2nd |year=1924 |author=Baker, ECS |publisher=Taylor and Francis, London}}</ref> ఈ పక్షి ఎక్కువగా నేలకు సమీపంలోనే కనిపిస్తుంది. కొమ్మలపై గెంతుతూ లేదా నేలపై పడిన ఆకుల మధ్య ఆహారం వెతుకుతూ, తోకను పైకి ఎత్తి ఉంచుతుంది. సంతానోత్పత్తి కాలంలో మగ పక్షులు చెట్ల పైభాగాల నుంచి లేదా ఇతర ఎత్తైన ప్రదేశాల నుంచి బిగ్గరగా పాటలు పాడుతాయి.<ref name=ras/> == నామవ్యుత్పత్తి == [[File:SaularyRay.jpg|thumb|left|జాన్ రే రచించిన ''Synopsis methodicam avium & piscium'' (1713) గ్రంథంలోని చిత్రం]] భారతీయ పేరు ''ధయాల్'' లేదా ''ధ్యాల్'' (dhyal/dhayal) ఈ పక్షి శాస్త్రీయ నామకరణంలో అనేక గందరగోళాలకు కారణమైంది. దీనిని మొదట [[ఎలియాజర్ ఆల్బిన్]] 1737లో ("dialbird" పేరుతో) ఉపయోగించాడు (''Suppl. N. H. Birds'', i. p.&nbsp;17, pls. xvii. xviii.). తరువాత [[ఫ్రాన్సువా లేవైయాన్]] (''Ois. d'Afr.'' iii. p.&nbsp;50) ఈ పేరును సూర్య ఘడియారంతో (sundial) సంబంధం ఉన్నదిగా భావించి దీనిని ''Cadran'' అని పిలిచాడు. [[థామస్ సి. జెర్డన్]] (''Birds of India'', ii. p.&nbsp;116) ప్రకారం, [[కార్ల్ లిన్నేయస్]]<ref>{{cite book |url=https://archive.org/stream/carolilinnaeisys11linn#page/n232/mode/1up/ |title=Systema naturae |author=Linnaeus, Carolus |year=1760 |publisher=Halae Magdeburgicae : Typis et sumtibus Io. Iac. Curt.}}</ref> ఈ పేరుకు సూర్య ఘడియారంతో ఏదో సంబంధం ఉందని భావించి దీనికి ''solaris'' అనే పేరు పెట్టాలనుకున్నాడు. అయితే కలం జారడంతో (''lapsus pennae'') అది ''saularis''గా మారింది. అయితే [[ఎడ్వర్డ్ బ్లైత్]] ఈ వివరణను తప్పుగా నిర్ధారించి, ''saularis'' అనేది హిందీ పదమైన {{transliteration|hi|saulary}} యొక్క లాటినీకరించిన రూపమని పేర్కొన్నాడు. ఈ పదానికి "వంద పాటలు" (''सौ + लोरी'') అనే అర్థం ఉండవచ్చని సూచించబడింది.<ref>{{Citation needed|date=February 2025}}</ref> ఈ హిందీ పేరుతో ఒక మగ పక్షిని మద్రాస్ నుండి శస్త్రవైద్యుడు [[ఎడ్వర్డ్ బల్క్లీ]] [[జేమ్స్ పెటివర్]]కు పంపించాడు. ఆ తరువాత పెటివర్ ఈ జాతిని మొదటిసారిగా శాస్త్రీయంగా వర్ణించాడు (''Ray, Synops. Meth. Avium'', p.&nbsp;197).<ref>{{cite journal |url=https://www.biodiversitylibrary.org/partpdf/17464 |year=1867 |journal=Ibis |volume=3 |issue=9 |pages=1–48 |title=The Ornithology of India. - A commentary on Dr. Jerdon's 'Birds of India' |author=Blyth E. |doi=10.1111/j.1474-919x.1867.tb06417.x}}</ref><ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/dictionaryofbird00newt |title=A Dictionary of Birds |publisher=Adam & Charles Black, London |year=1893–1896 |author=Newton, Alfred |page=[https://archive.org/details/dictionaryofbird00newt/page/133 133]}}</ref> == వ్యాప్తి, నివాసం == ఈ [[మాగ్‌పై-రాబిన్]] ఉష్ణమండల దక్షిణ ఆసియాలో స్థిర నివాసి, సంతానోత్పత్తి చేసే పక్షి. ఇది [[నేపాల్]], [[బంగ్లాదేశ్]], [[భారతదేశం]], [[శ్రీలంక]], తూర్పు [[పాకిస్తాన్]], తూర్పు [[ఇండోనేషియా]], [[థాయ్‌లాండ్]], దక్షిణ [[చైనా]], [[మలేషియా]], [[సింగపూర్]] ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది.<ref name=ras/> ప్రాచ్య మాగ్‌పై-రాబిన్ సాధారణంగా తెరవెనుక అడవులు, సాగుభూములు, మానవ నివాసాలకు సమీపంగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది.<ref name=ras/> == ప్రవర్తన, జీవావరణ శాస్త్రం == [[File:Copsychus saularis MWNH 1856.JPG|left|thumb|upright|గుడ్డు, [[వీస్‌బాడెన్ మ్యూజియం]] సేకరణ నుండి]] భారతదేశంలో మాగ్‌పై-రాబిన్‌లు ప్రధానంగా మార్చి నుండి జూలై వరకు, అలాగే ఆగ్నేయ ఆసియాలో జనవరి నుండి జూన్ వరకు సంతానోత్పత్తి చేస్తాయి. ప్రణయకాలంలో మగ పక్షులు ఎత్తైన కొమ్మలు లేదా ఇతర ఎత్తైన ప్రదేశాలపై కూర్చొని గానం చేస్తాయి. మగ పక్షి ప్రదర్శనలో ఈకలను ఉబ్బించుకోవడం, ముక్కును పైకెత్తడం, తోకను విప్పడం, గర్వంగా నడవడం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి.<ref name=hbk/> ఇవి చెట్ల తొర్రలలోని ఖాళీలు, గోడలలోని గూళ్ల స్థానాలు లేదా భవనాలలోని సందులలో గూళ్లు కడతాయి. తరచుగా [[గూడు పెట్టె]]లను కూడా ఉపయోగిస్తాయి. గూడు లోపలి భాగాన్ని గడ్డితో పరుస్తాయి. గుడ్లు పెట్టే సమయానికి సుమారు ఒక వారం ముందు గూడు నిర్మాణంలో ఆడ పక్షి ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది. ఆడ పక్షి 24 గంటల వ్యవధిలో నాలుగు లేదా ఐదు గుడ్లు పెడుతుంది. ఈ గుడ్లు అండాకారంలో ఉండి సాధారణంగా లేత నీలి-ఆకుపచ్చ రంగులో, గోధుమరంగు మచ్చలతో ఉంటాయి. ఆ మచ్చలు ఎండిన గడ్డి రంగుతో కలిసిపోతాయి. గుడ్లను ఆడ పక్షి ఒక్కటే పొదిగి ఉంచుతుంది. పొదిగే కాలం 8 నుండి 14 రోజుల వరకు ఉంటుంది.<ref>{{cite journal |author=Pillai, NG |year=1956 |title=Incubation period and 'mortality rate' in a brood of the Magpie-Robin [''Copsychus saularis'' (Linn.)] |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=54 |issue=1 |pages=182–183 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/48182822}}</ref><ref>{{cite book |pages=80–85 |title=The nests and eggs of Indian birds |author=Hume, A.O. |edition=2nd |volume=2 |year=1890 |publisher=R H Porter, London |url=https://archive.org/stream/nestseggsofindia02humerich#page/80/mode/2up}}</ref> ఈ గూళ్లకు ఒక ప్రత్యేకమైన వాసన ఉంటుందని పేర్కొనబడింది.<ref>{{Citation needed|date=December 2019}}</ref> [[File:Copsychus saularis -Dharga Town, Sri Lanka -juvenile-8.jpg|thumb|పొలుసుల వంటి గుర్తులతో ఉన్న చిన్న పక్షి (శ్రీలంక)]] ఆడ పక్షులు పిల్లలకు ఆహారం అందించడంలో మగ పక్షుల కంటే ఎక్కువ శ్రమ చూపిస్తాయి. సంతానోత్పత్తి కాలంలో మగ పక్షులు చాలా దూకుడుగా ప్రవర్తిస్తాయి, తమ పరిధిని (territory) రక్షించుకుంటాయి.<ref>{{cite journal |author=Narayanan E. |year=1984 |title=Behavioural response of a male Magpie-Robin (''Copsychus saularis'' Sclater) to its own song |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=81 |issue=1 |pages=199–200 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/48874107}}</ref> తమ ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించిన ఇతర పక్షుల గానానికి మాత్రమే కాకుండా, అద్దంలో కనిపించే తమ ప్రతిబింబానికీ స్పందిస్తాయి.<ref>{{cite journal |author=Cholmondeley, EC |year=1906 |title=Note on the Magpie Robin (''Copsychus saularis'') |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=17 |issue=1 |page=247 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/30119415}}</ref> గూడు రక్షణలో మగ పక్షులు ఎక్కువ సమయాన్ని వెచ్చిస్తాయి.<ref>{{cite journal |last1=Sethi |first1=Vinaya Kumar |last2=Bhatt |first2=Dinesh |year=2007 |title=Provisioning of young by the Oriental Magpie-robin |url=https://archive.org/details/sim_wilson-journal-of-ornithology_2007-09_119_3/page/356 |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=119 |issue=3 |pages=356–360 |doi=10.1676/06-105.1 |s2cid=86268155}}</ref> ఈ పక్షుల గానంపై నిర్వహించిన అధ్యయనాలు ప్రాంతీయ మాండలికాలను (dialects) గుర్తించాయి. ఒకే ప్రాంతంలో నివసించే పొరుగు పక్షుల పాటలలో కూడా తేడాలు కనిపిస్తాయి.<ref>{{cite journal |author1=Aniroot Dunmak |author2=Narit Sitasuwan |name-list-style=amp |year=2007 |title=Song Dialect of Oriental Magpie-robin (Copsychus saularis) in Northern Thailand |url=https://thaiscience.info/Journals/Article/NHCU/10439775.pdf |journal=The Natural History Journal of Chulalongkorn University |volume=7 |issue=2 |pages=145–153}}</ref> వీటి పాటలలో ఇతర అనేక పక్షి జాతుల కూతలను కూడా అనుకరించే లక్షణం కనిపిస్తుంది.<ref>{{cite journal |author=Neelakantan, KK |year=1954 |title=The secondary song of birds. |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=52 |issue=3 |pages=615–620 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/48184508}}</ref><ref>{{cite journal |author=Law, SC |year=1922 |title=Is the Dhayal ''Copsychus saularis'' a mimic? |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=28 |issue=4 |page=1133 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/52170795}}</ref> ఈ లక్షణం పక్షులు తమ జన్మస్థలానికే పరిమితం కాకుండా ఇతర ప్రాంతాలకు వ్యాపిస్తాయని సూచించవచ్చు.<ref>{{cite journal |author1=Bhattacharya, H. |author2=J. Cirillo |author3=B.R. Subba |author4=D. Todt |name-list-style=amp |year=2007 |title=Song Performance Rules in the Oriental Magpie Robin (''Copsychus salauris'') |journal=Our Nature |volume=5 |pages=1–13 |url=http://www.nepjol.info/index.php/ON/article/viewFile/791/760 |format=PDF |doi=10.3126/on.v5i1.791 |doi-access=free}}</ref> కొన్నిసార్లు ఆడ పక్షులు కూడా మగ పక్షి సమక్షంలో కొద్దిసేపు గానం చేస్తాయి.<ref>{{cite journal |author1=Kumar, Anil |author2=Bhatt, Dinesh |year=2002 |title=Characteristics and significance of song in female Oriental Magpie-Robin, ''Copysychus saularis''. |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=99 |issue=1 |pages=54–58 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/48603891}}</ref> సాధారణ గానంతో పాటు ఇవి అనేక రకాల [[పక్షుల ధ్వనులు|ధ్వనులను]] ఉపయోగిస్తాయి. వాటిలో ప్రాంతాధికారం తెలియజేసే పిలుపులు, గూడు నుండి బయటకు వచ్చే సమయంలో చేసే పిలుపులు, విశ్రాంతి స్థలాలకు చేరే సమయంలో చేసే పిలుపులు, హెచ్చరిక ధ్వనులు, లొంగుబాటు సంకేత ధ్వనులు, ఆహారం అడిగే పిల్లల పిలుపులు, ఆపద సంకేత ధ్వనులు ఉన్నాయి.<ref>{{cite journal |author1=Kumar, A. |author2=Bhatt, D. |name-list-style=amp |year=2001 |title=Characteristics and significance of calls in Oriental magpie robin |url=https://www.jstor.org/stable/24105559 |journal=Curr. Sci. |volume=80 |pages=77–82}}</ref> శత్రువులను లేదా ప్రమాదాన్ని గుర్తించినప్పుడు ఇవి సాధారణంగా గట్టిగా బుసకొట్టినట్లు వినిపించే ''krshhh'' అనే హెచ్చరిక ధ్వనిని చేస్తాయి.<ref name=hbk/><ref name=ras/><ref>{{cite journal |author=Bonnell, B |year=1934 |title=Notes on the habits of the Magpie Robin ''Copsychus saularis saularis'' Linn. |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=37 |issue=3 |pages=729–730 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/48733223}}</ref> ఈ మాగ్‌పై-రాబిన్‌ల ఆహారంలో ప్రధానంగా కీటకాలు, ఇతర అకశేరుక జీవులు ఉంటాయి. ఇవి ప్రధానంగా కీటకాహార పక్షులే అయినప్పటికీ, కొన్నిసార్లు పుష్ప మకరందాన్ని, గెక్కోలు (బల్లి జాతులు),<ref>{{cite journal |author=Sumithran, Stephen |year=1982 |title=Magpie-Robin feeding on geckos |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=79 |issue=3 |page=671 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/48745119}}</ref><ref>{{Cite journal |author=Saxena, Rajiv |year=1998 |title=Geckos as food of Magpie Robin |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=95 |issue=2 |page=347 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/48604889}}</ref> జలగలను,<ref>{{cite journal |author=Karthikeyan, S |year=1992 |title=Magpie Robin preying on a leech |journal=[[Newsletter for Birdwatchers]] |volume=32 |issue=3&4 |page=10}}</ref> శతపదులను (centipedes)<ref>{{cite journal |author=Kalita, Simanta Kumar |year=2000 |title=Competition for food between a Garden Lizard ''Calotes versicolor'' (Daudin) and a Magpie Robin ''Copsychus saularis'' Linn. |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=97 |issue=3 |page=431}}</ref>, అరుదుగా చేపలను కూడా తింటాయని నమోదు చేయబడింది.<ref>{{cite journal |author=Sharma, Satish Kumar |year=1996 |title=Attempts of female Magpie Robin to catch a fish |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=93 |issue=3 |page=586 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/48603860}}</ref> ఇవి తరచుగా సాయంత్రం చీకటి పడే సమయానికీ చురుకుగా కనిపిస్తాయి.<ref name=ras/> కొన్నిసార్లు చెట్ల ఆకులపై నిల్వైన వర్షపు నీటిలో స్నానం చేస్తాయి.<ref>{{cite journal |author=Donahue, Julian P |year=1962 |title=The unusual bath of a Lorikeet [''Loriculus vernalis'' (Sparrman)] and a Magpie-Robin [''Copsychus saularis'' (Linn.)] |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=59 |issue=2 |page=654 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/47855357}}</ref> == పరిరక్షణ స్థితి == ఈ జాతిని ప్రపంచవ్యాప్తంగా [[అతి తక్కువ ఆందోళన]] (Least Concern) వర్గంలో ఉంచారు. అయినప్పటికీ, కొన్ని ప్రాంతాలలో దీని జనాభా తగ్గుముఖం పడుతోంది. [[సింగపూర్]] లో ఇవి 1920లలో సాధారణంగా కనిపించేవి. అయితే 1970ల నాటికి వీటి సంఖ్య తగ్గిపోయింది. దీనికి ప్రధాన కారణంగా ప్రవేశపెట్టబడిన [[కామన్ మైనా]]లతో పోటీ ఏర్పడిందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{cite journal |vauthors=Huong SL, Sodhi NS |year=1997 |title=Status of the Oriental Magpie Robin ''Copsychus saularis'' in Singapore |journal=Malay Nat. J. |volume=50 |pages=347–354}}</ref> పెంపుడు పక్షుల వ్యాపారం కోసం అక్రమంగా పట్టుకోవడం, నివాస ప్రదేశాల మార్పులు కూడా వీటిపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపాయి. అందువల్ల కొన్ని ప్రాంతాలలో వీటికి చట్టపరమైన రక్షణ కల్పించబడింది.<ref>{{cite journal |author1=Yap, Charlotte A. M. |author2=Navjot S. Sodhi |name-list-style=amp |year=2004 |title=Southeast Asian invasive birds: ecology, impact and management |journal=Ornithological Science |volume=3 |pages=57–67 |doi=10.2326/osj.3.57 |doi-access=free}}</ref> ఈ జాతికి చెందిన పక్షులకు సహజ శత్రువులైన ఇతర పక్షులు చాలా తక్కువ. అయితే వీటిలో అనేక రకాల రోగకారకాలు, పరాన్నజీవులు నమోదయ్యాయి. ఈ జాతి నుండి పక్షుల మలేరియా (avian malaria) పరాన్నజీవులు వేరు చేయబడ్డాయి.<ref>{{cite journal |author=Ogaki, M. |year=1949 |title=Bird Malaria Parasites Found in Malay Peninsula. |journal=Am. J. Trop. Med. |volume=29 |issue=4 |pages=459–462 |doi=10.4269/ajtmh.1949.s1-29.459 |pmid=18153046}}</ref> అదనంగా, కొన్ని సందర్భాలలో H4N3<ref>{{cite book |author=Dennis J. Alexander |year=1992 |title=Avian Influenza in the Eastern Hemisphere 1986-1992. Avian Diseases 47. Special Issue. |publisher=Third International Symposium on Avian Influenza. 1992 Proceedings. |pages=7–19}}</ref>, [[H5N1]] వైరస్ సంక్రమణలు కూడా గుర్తించబడ్డాయి.<ref>{{cite book |url=http://www.afcd.gov.hk/english/quarantine/qua_vetlab/qua_vetlab_ndr/qua_vetlab_ndr_adr/files/qer010306.pdf |title=Quarterly Epidemiology Report Jan-Mar 2006 |year=2006 |publisher=Hong Kong Government}}</ref> కళ్లలో నివసించే పరాన్నజీవి నెమటోడ్లు కూడా ఈ జాతిలో నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite journal |author=Sultana, Ameer |year=1961 |title=A Known and a New Filariid from Indian Birds |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-parasitology_1961-10_47_5/page/712 |journal=The Journal of Parasitology |volume=47 |issue=5 |pages=713–714 |doi=10.2307/3275453 |pmid=13918345 |jstor=3275453}}</ref> == సంస్కృతిలో == [[File:Doyel Chatwar 1.A.M.R.jpg|thumb|upright|[[దోయెల్ చత్తర్]], ఢాకా|right]] ప్రాచ్య మాగ్‌పై-రాబిన్‌లు గతంలో భారతదేశంలో తమ మధురమైన గాన సామర్థ్యం కారణంగా పంజర పక్షులుగా విస్తృతంగా పెంచబడ్డాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో పక్షుల పోటీల కోసం కూడా వీటిని ఉపయోగించేవారు.<ref>{{cite book |author=Law, Satya Churn |year=1923 |title=Pet birds of Bengal |publisher=Thacker, Spink & Co |url=https://archive.org/details/petbirdsofbengal00laws}}</ref> ప్రస్తుతం కూడా ఆగ్నేయ ఆసియాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో పెంపుడు పక్షుల వ్యాపారంలో ఇవి అమ్ముడవుతున్నాయి. [[బంగ్లాదేశ్]] జాతీయ పక్షిగా గుర్తింపు పొందిన ఈ పక్షి, అక్కడ సాధారణంగా కనిపించే పక్షి. బంగ్లాదేశ్‌లో దీనిని ''దోయెల్'' లేదా ''దోయల్'' ({{lang|bn|দোয়েল}}) అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite news |url=http://www.thedailystar.net/news-detail-106149 |title=Doel is the mascot |date=2009-09-16 |work=The Daily Star |access-date=2017-12-18 |language=en}}</ref> [[ఢాకా విశ్వవిద్యాలయం]]కు చెందిన ప్రొఫెసర్ కాజీ జాకిర్ హొసైన్, మాగ్‌పై-రాబిన్‌ను బంగ్లాదేశ్ జాతీయ పక్షిగా గుర్తించాలని ప్రతిపాదించాడు. ఈ పక్షి దేశవ్యాప్తంగా పట్టణాలు, గ్రామాలలో సర్వసాధారణంగా కనిపించడమే దీనికి కారణమని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యంలో మాగ్‌పై-రాబిన్‌ను బంగ్లాదేశ్ జాతీయ పక్షిగా ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Introduction to Oriental Magpie Robin |url=https://www.pettract.com/2020/11/oriental-magpie-robin-details.html |access-date=2020-12-18 |website=pettract.com}}</ref> బంగ్లాదేశ్‌లో ఈ పక్షి ఒక ప్రముఖ చిహ్నంగా మారింది. ఇది [[బంగ్లాదేశ్ 2 టాకా నోటు]]పై ముద్రించబడింది. అలాగే [[ఢాకా]] నగరంలోని ఒక ప్రసిద్ధ ప్రదేశానికి ''[[దోయెల్ చత్తర్]]'' (అర్థం: దోయెల్ కూడలి) అనే పేరు పెట్టబడింది.<ref>{{Cite news |url=http://www.thedailystar.net/city/national-birds-1258027 |title=National Birds |date=2016-07-23 |work=The Daily Star |access-date=2017-12-18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thedailystar.net/city/fountainous-reopening-doyel-chattar-1220323 |title=Fountainous reopening of Doyel Chattar |date=2016-05-08 |work=The Daily Star |access-date=2017-12-18 |language=en}}</ref> శ్రీలంకలో ఈ పక్షిని ''పోల్కిచ్చా'' (Polkichcha) అని పిలుస్తారు.<ref>{{cite journal |title=Vernacular Names of the Birds of the Indian Subcontinent |journal=Buceros |author=Anonymous |year=1998 |volume=3 |issue=1 |url=http://www.bnhsenvis.nic.in/pdf/vol%203%20(1).pdf |pages=53–109 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100401015111/http://www.bnhsenvis.nic.in/pdf/vol%203%20%281%29.pdf |archive-date=2010-04-01}}</ref> [[దక్షిణ థాయ్‌లాండ్]]లో ఈ పక్షిని స్థానికంగా ''బిన్లా'' ({{langx|th|บินหลา}}) అని పిలుస్తారు. ఇదే పేరును దీనికి సంబంధితమైన [[తెల్ల పిరుదుల షామా]] (White-rumped shama) పక్షికి కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఈ పక్షులు సమకాలీన దక్షిణ థాయ్ జానపద, ఆధునిక పాటలలో తరచుగా ప్రస్తావించబడతాయి.<ref>{{cite web |url=https://pantip.com/topic/31882671 |title=ทำไมนกบินหลา ถึงพูดถึงในเพลงปักษ์ใต้มีความสำคัญต่อชีวิตชาวใต้อย่างไรครับ |trans-title=Why is the oriental magpie-robin mentioned in the southern song and how is it important to the life of the southern people? |language=th |work=Pantip.com |date=2014-04-06 |access-date=2022-08-10}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} === ఇతర మూలాలు === * Mehrotra, P. N. 1982. ''Copsychus saularis'' (L.) (Aves, Passeriformes) మగ పక్షిలో క్లోయాకల్ ప్రోట్యూబరెన్స్ యొక్క ఆకృతి, శరీరక్రియాశాస్త్రం. ''Science and Culture'' 48:244–246. == బాహ్య లింకులు == {{Wikisource|Pet Birds of Bengal/The Dhayal (Magpie-Robin)|The Dhayal (Magpie-Robin)|nocat=yes}}{{Commons and category|Copsychus saularis|Copsychus saularis}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/oriental-magpie-robin-copsychus-saularis ఇంటర్నెట్ బర్డ్ కలెక్షన్‌లో ప్రాచ్య మాగ్‌పై-రాబిన్ వీడియోలు, చిత్రాలు, ధ్వనులు] * [https://web.archive.org/web/20200806092652/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Magpie-robin బంగ్లాపీడియాలో మాగ్‌పై-రాబిన్] * [https://www.pettract.com/2020/11/oriental-magpie-robin-details.html ప్రాచ్య మాగ్‌పై-రాబిన్ పరిచయం] {{Bangladesh చిహ్నాలు}} {{Taxonbar|from=Q266761}} [[వర్గం:Copsychus]] [[వర్గం:చైనాలోని పక్షులు]] [[వర్గం:ఇండోమలయా పక్షులు]] [[వర్గం:1758లో వర్ణించబడిన పక్షులు]] [[వర్గం:కార్ల్ లిన్నేయస్ పేరు పెట్టిన జంతు వర్గీకరణ సమూహాలు]] 7lb6jiyy3th3co2m4u3viw5d4aidogs 0 496498 4983502 4966617 2026-10-18T06:17:20Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983502 wikitext text/x-wiki [[File:Meerabai (crop).jpg|thumb|[[కృష్ణుడు]] భక్తి ఉద్యమంలో ప్రధాన పాత్ర వహించాడు. ముఖ్య భక్తులలో [[మీరాబాయి]] ఒకరు (చిత్రంలో).<ref name="smpandey">{{cite journal|author= SM Pandey |date= 1965 |title= Mīrābāī and Her Contributions to the Bhakti Movement |url= https://archive.org/details/sim_history-of-religions_summer-1965_5_1/page/54 |journal= History of Religions |volume= 5 |number= 1 |pages= 54–73|jstor= 1061803 |doi= 10.1086/462514 |s2cid= 162398500 }}</ref>]] '''భక్తి ఉద్యమం''' [[హిందూమతం]]లో మధ్యయుగంలో రూపుదిద్దుకున్న ఒక ముఖ్యమైన మతపరమైన ఉద్యమం.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|p=1}} ఇది సమాజంలోని అన్ని వర్గాలు [[భక్తి]] మార్గాన్ని అవలంబించి మోక్షాన్ని సాధించడాన్ని ప్రోత్సహించి, మతపరమైన సంస్కరణలను తీసుకురావాలని ప్రయత్నించింది.<ref name="cbseindiatoday">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/-crashcourse-cbse-class-12-history-bhakti-movement-s-emergence-and-influence-1438286-2019-01-24|title=CBSE Class 12 History #CrashCourse: Bhakti movement's emergence and influence|last1=India Today Web Desk New|date=January 24, 2019|website=India Today}}</ref> ఈ ఉద్యమం సా.శ. 6వ శతాబ్దంలో [[తమిళకం]]లో ఆవిర్భవించింది.{{sfn|Hawley|2015|p=87}}<ref>{{Cite book |last=Padmaja |first=T. |url=https://books.google.com/books?id=pzgaS1wRnl8C&dq=bhakti+movement+tamilakam&pg=RA1-PA37 |title=Temples of Kr̥ṣṇa in South India: History, Art, and Traditions in Tamil nāḍu |date=2002 |publisher=Abhinav |isbn=978-81-7017-398-4 |language=en}}</ref> ప్రారంభ మధ్యయుగ దక్షిణ భారతదేశంలో వైష్ణవ [[ఆళ్వార్లు]], శైవ [[నాయనార్లు]] రచించిన భక్తి కవిత్వం, బోధనల ద్వారా ఇది ప్రాచుర్యం పొందింది. అనంతరం ఉత్తర భారతదేశానికి వ్యాపించింది.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|p=1}} 15వ శతాబ్దం నుండి తూర్పు, ఉత్తర భారతదేశమంతటా విస్తరించి, క్రీ.శ. 15వ నుండి 17వ శతాబ్దాల మధ్య తన అత్యున్నత స్థాయిని చేరుకుంది.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|pp=1-2}} భక్తి ఉద్యమం ప్రాంతానుసారంగా వివిధ [[హిందూ దేవతల జాబితా|హిందూ దేవతల]] చుట్టూ అభివృద్ధి చెందింది. ఇందులోని కొన్ని ఉపసంప్రదాయాలు [[వైష్ణవం]] ([[విష్ణువు]] ఆరాధన), [[శైవం]] ([[శివుడు]] ఆరాధన), [[శక్తి ఆరాధన|శాక్తం]] ([[శక్తి]] దేవతల ఆరాధన), [[స్మార్తం]] సంప్రదాయాలకు సంబంధించినవి.<ref>{{cite book |first=Lance |last=Nelson |year=2007 |title=An Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies |url=https://archive.org/details/introductorydict0000unse |editor1-first=Orlando O. |editor1-last=Espín |editor2-first=James B. |editor2-last=Nickoloff |publisher=Liturgical Press |isbn=978-0814658567 |pages=[https://archive.org/details/introductorydict0000unse/page/562 562]–563}}</ref><ref>{{cite book |first=S. S. |last=Kumar |year=2010 |title=Bhakti – the Yoga of Love |publisher=LIT |location=Münster |isbn=978-3643501301 |pages=35–36}}</ref><ref name="donigerbrit">{{cite encyclopedia |first=Wendy |last=Doniger |year=2009 |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/63933/bhakti |title=Bhakti |encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Surinder 1999">{{cite book|last1=Johar|first1=Surinder|title=Guru Gobind Singh: A Multi-faceted Personality|date=1999|publisher=MD Publications|isbn=978-8-175-33093-1|page=89}}</ref> భక్తి ఉద్యమం ప్రజలకు సులభంగా అర్థమయ్యే స్థానిక భాషలను ఉపయోగించి తన సందేశాన్ని వ్యాప్తి చేసింది. ఈ ఉద్యమానికి అనేక మంది కవి-సంతులు ప్రేరణగా నిలిచారు. వారు [[ద్వైత వేదాంతం]]లోని ఈశ్వర-జీవ భేదాన్ని ప్రధానంగా భావించే తాత్విక దృక్కోణం నుండి, [[అద్వైత వేదాంతం]]లోని పరమ [[అద్వైతం|అద్వైత సిద్ధాంతం]] వరకు విస్తరించిన విభిన్న తాత్విక భావజాలాలను సమర్థించారు.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|p=2}}<ref name=novetzke>{{cite journal|author= Christian Novetzke |date= 2007 |title= Bhakti and Its Public |journal= International Journal of Hindu Studies |volume= 11 |number= 3 |pages= 255–272|jstor= 25691067 |doi= 10.1007/s11407-008-9049-9 |s2cid= 144065168 }}</ref> సాంప్రదాయికంగా భక్తి ఉద్యమాన్ని హిందూమతంలో ఒక ప్రభావవంతమైన సామాజిక సంస్కరణ ఉద్యమంగా పరిగణిస్తారు. ఎందుకంటే ఇది వ్యక్తి జన్మ, వర్ణం లేదా లింగ బేధం లేకుండా ఆధ్యాత్మిక సాధనకు వ్యక్తిగత భక్తిని ఆధారంగా చేసుకున్న ప్రత్యామ్నాయ మార్గాన్ని అందించింది.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|pp=1–2}} అయితే ఆధునిక పండితులు భక్తి ఉద్యమం నిజంగా సంస్కరణోద్యమమా లేదా తిరుగుబాటు స్వరూపమా అనే విషయాన్ని ప్రశ్నిస్తున్నారు.{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|pages=10-16}} వారి అభిప్రాయం ప్రకారం, భక్తి ఉద్యమం అనేది ప్రాచీన [[వేదాలు|వైదిక]] సంప్రదాయాల పునరుద్ధరణ, పునర్వ్యాఖ్యానం, నూతన సందర్భీకరణ మాత్రమే.{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|pages=15-16}} == పదవ్యుత్పత్తి == సంస్కృత పదమైన ''భక్తి'' అనేది ''భజ్'' అనే ధాతువు నుండి ఉద్భవించింది. దీనికి "విభజించుట, పంచుకొనుట, భాగస్వామ్యం చేయుట, పాల్గొనుట, చెందినదై ఉండుట" అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.<ref name="Prentiss">{{cite book|last=Pechilis Prentiss|first=Karen|title=The Embodiment of Bhakti|url=https://archive.org/details/embodimentofbhak0000pech|publisher=Oxford University Press|location=US|year=1999|page=[https://archive.org/details/embodimentofbhak0000pech/page/24 24]|isbn=978-0-19-512813-0}}</ref><ref name="Werner">{{cite book|last=Werner|first=Karel|title=Love Divine: studies in bhakti and devotional mysticism|publisher=Routledge|year=1993|page=168|isbn=978-0-7007-0235-0}}</ref> ఈ పదానికి "అనురక్తి, భక్తి, ప్రేమ, ఆరాధన, విశ్వాసం, పూజ, ధార్మిక నిబద్ధత, ఆధ్యాత్మిక లేదా మతపరమైన సూత్రాల పట్ల అంకితభావం, మోక్షసాధనకు మార్గం" అనే అర్థాలు కూడా ఉన్నాయి.<ref name="monier">[[మోనియర్ మోనియర్-విలియమ్స్]], ''Monier-Williams Sanskrit English Dictionary'', Motilal Banarsidass, page 743</ref><ref>[http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=bhakti&direction=SE&script=HK&link=yes&beginning=0 bhakti] Sanskrit English Dictionary, University of Koeln, Germany</ref> భక్తి అనేది ఆధ్యాత్మిక స్వరూపం కలిగినది. ఇది మతపరమైన భావనలు లేదా సూత్రాల పట్ల ప్రేమ, అంకితభావం, నిబద్ధతను సూచిస్తుంది. ఇందులో భావోద్వేగం మాత్రమే కాకుండా మేధస్సు కూడా భాగస్వామ్యమవుతుంది.{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|pages=19-21}} ఈ సందర్భంలో "ప్రేమ" అనేది విమర్శనాత్మక ఆలోచనలేని భావోద్వేగం కాదు; అది నిబద్ధతతో కూడిన అనుబంధాన్ని సూచిస్తుంది.{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|pages=19-21}} హిందూమతంలోని భక్తి ఉద్యమం అనేది మధ్యయుగ కాలంలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ దేవతల చుట్టూ నిర్మితమైన మతపరమైన భావనల పట్ల ప్రేమ, భక్తి ఆధారంగా ఏర్పడిన ఆలోచనలు, ఆచరణలను సూచిస్తుంది. భక్తి ఉద్యమం వర్ణవ్యవస్థను వ్యతిరేకిస్తూ, ప్రజలకు సులభంగా అర్థమయ్యే స్థానిక భాషలలో బోధించింది. అందువల్ల దాని సందేశం సామాన్య ప్రజలకు చేరుకుంది. భక్తిని ఆచరించే వ్యక్తిని ''భక్తుడు'' (''bhakta'') అని పిలుస్తారు.{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|page=3}} == గ్రంథపరమైన మూలాలు == [[File:Nammazhwar.jpg|thumbnail|[[వైష్ణవం|వైష్ణవ సంతుడు]] [[నమ్మాళ్వార్]]. ఆయన భక్తి ఉద్యమంలోని 12 మంది [[ఆళ్వార్లు|ఆళ్వార్లలో]] అత్యంత ప్రముఖులలో ఒకరు.]] క్రీ.పూ. మొదటి సహస్రాబ్దానికి చెందిన ప్రాచీన భారతీయ గ్రంథాలైన ''[[శ్వేతాశ్వతరోపనిషత్తు|శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్]]'', ''[[కఠోపనిషత్తు|కఠ ఉపనిషత్]]'',, ''[[భగవద్గీత]]''లలో భక్తి గురించి ప్రస్తావించబడింది.<ref name=madeleine /> === ''శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్'' === [[File: Shiva poet-saint devotee (2).jpg|thumb|[[తమిళనాడు]]కు చెందిన ఒక శివభక్తుని రాగి మిశ్రమ శిల్పం (11వ శతాబ్దం లేదా తరువాత కాలం).]] ''[[శ్వేతాశ్వతరోపనిషత్తు|శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్]]''లోని ఉపసంహార భాగంలోని మూడు శ్లోకాలలో చివరిదైన 6.23 శ్లోకంలో ''భక్తి'' అనే పదం ఈ విధంగా ఉపయోగించబడింది: {{Blockquote| <poem> यस्य देवे परा भक्तिः यथा देवे तथा गुरौ । तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥ २३ ॥<ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/श्वेताश्वतरोपनिषद् Shvetashvatara Upanishad 6.23] Wikisource</ref> దేవుని (''దేవ'') యందు పరమ భక్తి (ప్రేమ, అంకితభావం)<ref name=paulcarus>Paul Carus, {{Google books|96sLAAAAIAAJ|The Monist|PA514}}, pages 514-515</ref> కలిగి, అదేవిధంగా తన గురువు (ఉపాధ్యాయుడు) యందు కూడా అటువంటి భక్తిని కలిగి ఉన్న మహాత్మునికి, ఈ ఉపదేశాల అంతరార్థాలు స్పష్టంగా ప్రకాశిస్తాయి.<ref>Paul Deussen, ''Sixty Upanishads of the Veda, Volume 1'', Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120814684}}, page 326</ref><ref>Max Muller, [https://archive.org/stream/upanishads02ml#page/266/mode/2up ''Shvetashvatara Upanishad''], The Upanishads, Part II, Oxford University Press, page 267</ref> </poem> }} ఈ శ్లోకం ''భక్తి'' అనే పదాన్ని ఉపయోగించడం వల్ల ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతను పొందింది. ఇది "దేవుని పట్ల ప్రేమ" గురించి ప్రాచీన గ్రంథాలలో కనిపించే అత్యంత ప్రారంభ ప్రస్తావనలలో ఒకటిగా విస్తృతంగా ఉదహరించబడింది.<ref name=paulcarus /><ref>WN Brown (1970), ''Man in the Universe: Some Continuities in Indian Thought'', University of California Press, {{ISBN|978-0520017498}}, pages 38-39</ref> అయితే ఈ పదబంధం నిజంగా ఉపనిషత్తు యొక్క అసలు భాగమేనా, లేక తరువాత కాలంలో చేర్చబడిందా అనే విషయంపై పండితుల మధ్య చర్చ కొనసాగుతోంది. అలాగే ఈ ప్రాచీన గ్రంథంలో ఉపయోగించిన ''భక్తి'', ''దేవుడు'' అనే పదాలకు, మధ్యయుగ, ఆధునిక భారతీయ భక్తి సంప్రదాయాలలో ఉన్న అర్థాలే ఉన్నాయా అనే ప్రశ్న కూడా చర్చనీయాంశమైంది.<ref name="maxmullerinto">Max Muller, [https://archive.org/stream/upanishads02ml#page/n33/mode/2up ''The Shvetashvatara Upanishad''], Oxford University Press, pages xxxii–xlii</ref><ref name=pauldeussenintro>Paul Deussen, ''Sixty Upanishads of the Veda, Volume 1'', Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120814684}}, pages 301-304</ref> [[మాక్స్ ముల్లర్|మ్యాక్స్ ముల్లర్]] అభిప్రాయం ప్రకారం, ''భక్తి'' అనే పదం ఈ ఉపనిషత్తు చివరనున్న ఉపసంహార భాగంలో ఒకే ఒక్క శ్లోకంలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. కాబట్టి ఇది తరువాత కాలంలో చేర్చబడిన అంశం కావచ్చని, అలాగే తరువాతి కాలంలోని ''శాండిల్య సూత్రాలు'' వంటి గ్రంథాలలో కనిపించే విధంగా ఇది తప్పనిసరిగా ఈశ్వరవాద (theistic) భావనను సూచించకపోవచ్చని ఆయన పేర్కొన్నాడు.<ref name=maxmullerbhakti>Max Muller, [https://archive.org/stream/upanishads02ml#page/n33/mode/2up ''The Shvetashvatara Upanishad''], Oxford University Press, pages xxxiv and xxxvii</ref> [[జార్జ్ గ్రియర్సన్]], [[పాల్ కారస్]] అభిప్రాయం ప్రకారం, ఉపసంహారంలోని మొదటి శ్లోకం (6.21) కూడా ''దేవప్రసాద'' (देवप्रसाद) అనే పదాన్ని ఉపయోగించడం వల్ల విశేషమైనది. దీనికి "దేవుని కృప" లేదా "దేవుని వరం" అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అయితే, ''శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్'' ఉపసంహార భాగంలో ''దేవ'' అనే పదం "సర్వవ్యాపక బ్రహ్మం" (Pantheistic Brahman) ను సూచిస్తుందని, 6.21వ శ్లోకంలోని ఋషి ''శ్వేతాశ్వతరుడు''కు ఇచ్చిన ముగింపు గౌరవప్రదమైన సూచన "అతని ఆత్మ యొక్క కృప లేదా వరం" అనే అర్థాన్ని కూడా ఇవ్వవచ్చని వారు పేర్కొన్నారు.<ref name="paulcarus" /> [[డోరిస్ శ్రీనివాసన్]] అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ ఉపనిషత్తు ఈశ్వరవాదంపై ఒక గ్రంథం. అయితే ఇది సృజనాత్మకంగా అనేక దైవిక రూపాలను,, "వ్యక్తిగత దేవత"కు సంబంధించిన మూడు వైదిక నిర్వచనాలను సమన్వయపరిచే సమగ్ర భాషను ఉపయోగిస్తుంది.<ref name="srinivasan">D Srinivasan (1997), ''Many Heads, Arms, and Eyes'', Brill, {{ISBN|978-9004107588}}, pages 96-97 and Chapter 9</ref> ఈ ఉపనిషత్తులో దేవుణ్ణి వేదాంత అద్వైత తత్వశాస్త్రంలోని పరమ సత్యమైన [[బ్రహ్మం]]-ఆత్మన్ (ఆత్మ, జీవాత్మ)తో సమానంగా భావించే శ్లోకాలు ఉన్నాయి. అలాగే [[సాంఖ్య]] తత్వశాస్త్రంలోని ద్వైత దృక్పథాన్ని సమర్థించే శ్లోకాలు కూడా ఉన్నాయి. అంతేకాక, దైవాత్మ (ఈశ్వరుడు), వ్యక్తిగత ఆత్మ (జీవుడు),, ప్రకృతి (పదార్థం) అనే త్రయాన్ని కలిపిన ఒక సమన్వయ భావన కూడా ఇందులో కనిపిస్తుంది.<ref name="srinivasan" /><ref>{{cite journal|author= Lee Siegel |title= Commentary: Theism in Indian Thought |url= https://archive.org/details/sim_philosophy-east-and-west_1978-10_28_4/page/n22 |journal= Philosophy East and West |volume= 28 |number= 4 |date= October 1978 |pages= 419–423|jstor= 1398646 |doi= 10.2307/1398646 }}</ref> త్సుచిదా (Tsuchida) అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ ఉపనిషత్తు [[ఉపనిషత్తులు|ఉపనిషత్తుల]] అద్వైత భావజాలాన్ని, [[యోగం]]లోని ఆత్మవికాస సిద్ధాంతాలను,, దేవత [[రుద్రుడు]] యొక్క వ్యక్తీకరణను సమన్వయపరుస్తుంది.<ref>{{cite journal|author= R Tsuchida |date= 1985 |title= Some Remarks on the Text of the Svetasvatara-Upanisad |journal= Journal of Indian and Buddhist Studies (印度學佛教學研究) |volume= 34 |number= 1 |pages= 460–468 |quote="The Svetasvatara-Upanisad occupies a highly unique position among Vedic Upanisads as a testimony of the meditative and monistic Rudra-cult combined with Samkhya-Yoga doctrines."}}</ref> [[ఎం. హిరియన్న]] ఈ గ్రంథాన్ని [[శివభక్తి]] రూపంలో "వ్యక్తిగత ఈశ్వరవాదం" (personal theism) ను పరిచయం చేసినదిగా విశ్లేషించాడు. ఆయన ప్రకారం, ఇది [[ఏకేశ్వరవాదం]] (monotheism) వైపు ఒక మార్పును సూచించినప్పటికీ, అది [[హెనోథియిజం]] (henotheism) అనే సందర్భంలో ఉంది. అంటే, వ్యక్తి తనకు తాను దేవుని స్వరూపాన్ని, అర్థాన్ని అన్వేషించి నిర్వచించుకునే స్వేచ్ఛను ప్రోత్సహిస్తుంది.<ref>M. Hiriyanna (2000), ''The Essentials of Indian Philosophy'', Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120813304}}, pages 32-36</ref> === ''భగవద్గీత'' === {{Main|భగవద్గీత}} ''భగవద్గీత'' అనేది వేదానంతర కాలానికి చెందిన ఒక గ్రంథం. ఇది క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దం నుండి 2వ శతాబ్దం మధ్య కాలంలో రచించబడినదిగా భావించబడుతుంది.{{sfnp|Fowler|2012|loc= see Foreword}} ఇందులో ''భక్తి మార్గం'' (విశ్వాసం, అంకితభావం యొక్క మార్గం)ను ఆధ్యాత్మిక స్వేచ్ఛ, మోక్షాన్ని పొందడానికి ఉన్న మూడు ప్రధాన మార్గాలలో ఒకటిగా పరిచయం చేసింది. మిగిలిన రెండు మార్గాలు ''[[కర్మ యోగం|కర్మ మార్గం]]'' (కార్యాచరణ యొక్క మార్గం), ''[[జ్ఞాన యోగం|జ్ఞాన మార్గం]]'' (జ్ఞాన సాధన యొక్క మార్గం).<ref name="Minor">{{cite book|last=Minor|first=Robert Neil|title=Modern Indian Interpreters of the Bhagavadgita|publisher=SUNY Press|year=1986|page=3|isbn=978-0-88706-297-1|url=https://books.google.com/books?id=Ku2DGm20WWUC&pg=PA3}}</ref><ref>{{cite book|last=Glucklich|first=Ariel|title=The Strides of Vishnu|publisher=Oxford University Press|year=2008|page=104|isbn=978-0-19-531405-2|url=https://books.google.com/books?id=KtLScrjrWiAC&pg=PA104}}</ref> ''భగవద్గీత''లోని 6.31 నుండి 6.47 శ్లోకాల వరకు [[కృష్ణుడు]], భక్తి యోగాన్ని, ప్రేమతో కూడిన భగవద్‌భక్తిని, అత్యున్నత ఆధ్యాత్మిక సాధనలను పొందడానికి ఉన్న అనేక మార్గాలలో ఒకటిగా వివరిస్తాడు.<ref name="Jacobsen">{{cite book |editor-last=Jacobsen |editor-first=Knut A. | year = 2005 | title = Theory And Practice of Yoga: Essays in Honour of Gerald James Larson | page=351 | publisher = Brill Academic Publishers| isbn=90-04-14757-8}}</ref><ref name="chapple">Christopher Key Chapple (Editor) and Winthrop Sargeant (Translator), ''The Bhagavad Gita: Twenty-fifth–Anniversary Edition'', State University of New York Press, {{ISBN|978-1438428420}}, pages 302-303, 318</ref> === ''దేవీ మహాత్మ్యం'' === {{Main|దేవి మహాత్మ్యం}} ''దేవీ మహాత్మ్యం'' గ్రంథం దేవి గురించి చెప్పబడిన మూడు ప్రధాన కథల ద్వారా భక్తి భావనను ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ కథనాలలో దేవతలు సంక్షోభ సమయాలలో దేవిని ఆశ్రయించడం ద్వారా భక్తి యొక్క ప్రాముఖ్యతను స్పష్టంగా చూపించారు. దైవ సహాయం, రక్షణ కోసం భక్తి ఎంత కీలకమైనదో ఈ గ్రంథం తెలియజేస్తుంది. ఈ గ్రంథం దేవిని ఆరాధించడానికి పారాయణం, పూజ వంటి ఆచారాలను నిర్దేశిస్తుంది. ముఖ్యంగా, దేవి మహాత్మ్యాన్ని ప్రతి పక్షంలోని నిర్దిష్ట తిథులలో, శరదృతువులో జరిగే వార్షిక ''మహాపూజ'' (మహా ఆరాధన) సందర్భంగా "భక్తితో" పారాయణం చేయాలని పేర్కొంటుంది. ఈ ఉత్సవాన్ని నేడు [[దుర్గాపూజ]]గా పిలుస్తారు (''దేవీ మహాత్మ్యం'' 12.4, 12.12).<ref>{{Cite book |last1=Mittal |first1=Sushil |url=https://books.google.com/books?id=da0FnwEACAAJ |title=The Hindu World |last2=Thursby |first2=Gene R. |date=2004 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-21527-5 |pages=190–192 |language=en}}</ref> == చరిత్ర == === తమిళ ప్రాంతాలలో ప్రారంభ అభివృద్ధి === [[File:Kalamegaperumal1 (2).jpg|thumb|[[నమ్మాళ్వార్]] (సుమారు క్రీ.శ. 798), తమిళ [[ఆళ్వార్లు|ఆళ్వార్లలో]] ఒకరు, ''[[తిరువాయ్మొళి]]'', ''[[తిరువిరుట్టం]]'' గ్రంథాల రచయిత]] [[File:Thiruthalinathar Shiva temple, Tiruppathur Tamil Nadu - 04.jpg|thumb|తిరుప్పత్తూరులోని తిరుత్తలినాథర్ శివాలయంలో నాయనార్ల శిల్పాల గ్యాలరీ. ఇది [[శైవ సిద్ధాంతం]] సంప్రదాయానికి చెందిన ఆలయం. శైవ సిద్ధాంత సంప్రదాయానికి ముఖ్యమైన పునాదులలో ఒకటి నాయనార్ల శైవ భక్తి.]] [[File:Andal-painting.jpg|thumb|[[వైష్ణవం]] భక్తి ఉద్యమంలోని ప్రముఖ కవయిత్రి [[ఆండాళ్]] చిత్రణ]] భక్తి ఉద్యమం క్రీ.శ. 7వ నుండి 8వ శతాబ్దాల మధ్యకాలంలో [[తమిళకం]]లో ఆవిర్భవించింది. ఇది కొంతకాలం పాటు [[దక్షిణ భారతదేశం]]లో ప్రభావవంతంగా కొనసాగింది. రెండవ సహస్రాబ్దిలో భక్తి ఉద్యమం రెండవ తరంగంగా ఉత్తర దిశగా విస్తరించింది. ఇది [[కర్ణాటక]]లో (సుమారు 12వ శతాబ్దం) అభివృద్ధి చెంది, తరువాత 15వ శతాబ్దంలో [[అస్సాం]],<ref>{{Cite book|last=Neog|first=Maheswar|title=Early History of the Vaishnava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=1980}}</ref> [[బెంగాల్]], [[ఉత్తర భారతదేశం]]లో విస్తృత ప్రజాదరణ పొందింది.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|p=1}}<ref name=":0">Brockington, J. L. (1996). ''The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity'', p. 130. Edinburgh University Press.</ref> బ్రాకింగ్టన్ అభిప్రాయం ప్రకారం, ప్రారంభ తమిళ భక్తి ఉద్యమం "దేవుడు, భక్తుని మధ్య వ్యక్తిగత సంబంధం", "దైవానుగ్రహానికి ప్రతిస్పందనగా ఉద్భవించే గాఢమైన భావోద్వేగ అనుభూతి" అనే లక్షణాలతో గుర్తించబడింది.<ref name=":0" /> [[తమిళనాడు]]లోని భక్తి ఉద్యమం ప్రధానంగా రెండు సమాంతర సమూహాలుగా ఏర్పడింది. అవి [[శైవం|శైవులు]], [[వైష్ణవం|వైష్ణవులు]]. శైవులు [[శివుడు]]తో పాటు స్థానిక దేవతలైన [[మురుగన్]]/[[కార్తికేయుడు]]లను ఆరాధించేవారు. వైష్ణవులు [[తిరుమాళ్]] (పెరుమాళ్) వంటి స్థానిక దేవతలతో పాటు [[విష్ణువు]]ను ఆరాధించేవారు. వైష్ణవ సంప్రదాయానికి చెందిన [[ఆళ్వార్లు]], శైవ సంప్రదాయానికి చెందిన [[నాయనార్లు]] క్రీ.శ. 5వ నుండి 9వ శతాబ్దాల మధ్య జీవించారు.<ref name="Embree">{{cite book |last=Embree |first=Ainslie Thomas |title=Sources of Indian Tradition |author2=Stephen N. Hay |author3=William Theodore De Bary |publisher=Columbia University Press |year=1988 |isbn=978-0-231-06651-8 |page=342 |author-link=Ainslie Embree}}</ref> వారు వ్యక్తిగత దేవుని పట్ల ప్రేమను ఆధ్యాత్మిక జీవితంలో అత్యున్నత విలువగా ప్రచారం చేశారు. అదే ప్రేమను సహజీవుల పట్ల ప్రేమగా కూడా వ్యక్తీకరించారు. వారు తమ ఆరాధ్య దైవాన్ని స్తుతిస్తూ భక్తి గీతాలు, స్తోత్రాలను రచించి పాడారు. ఈ సంతులు సమాజంలోని అనేక వర్గాల నుండి వచ్చారు; అందులో [[శూద్రులు]] కూడా ఉన్నారు.<ref>Brockington, J. L. (1996). ''The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity'', pp. 130-133. Edinburgh University Press.</ref> ఈ కవి-సంతులు తరువాతి కాలంలో [[శ్రీవైష్ణవం|శ్రీ వైష్ణవం]], [[శైవ సిద్ధాంతం]] సంప్రదాయాలకు వెన్నెముకగా నిలిచారు.<ref>Brockington, J. L. (1996). ''The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity'', pp. 139-140. Edinburgh University Press.</ref> ఆళ్వార్లు అనే పదానికి అక్షరార్థంగా "దేవునిలో లీనమైనవారు" అని అర్థం. వీరు [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] కవి-సంతులు. ఒక ప్రాంతం నుండి మరొక ప్రాంతానికి సంచరిస్తూ [[విష్ణువు]]ను స్తుతించే భక్తి గీతాలను ఆలపించేవారు.<ref name=olson>{{cite book|last=Olson|first=Carl|title=The many colors of Hinduism: a thematic-historical introduction|publisher=Rutgers University Press|year=2007|page=231|isbn=978-0-8135-4068-9}}</ref> వీరు [[శ్రీరంగం]] వంటి ముఖ్యమైన దేవాలయ కేంద్రాలను స్థాపించి, [[వైష్ణవం]]కు సంబంధించిన భావజాలాన్ని విస్తరించారు. వీరు రచించిన అనేక కీర్తనలు ''ఆళ్వార్ అరుళిచ్చేయల్గళ్'' లేదా ''[[నాలాయిర దివ్య ప్రబంధం|దివ్యప్రబంధం]]'' పేరుతో సంకలనం చేయబడ్డాయి. ఈ గ్రంథం వైష్ణవులకు అత్యంత ప్రభావవంతమైన పవిత్ర గ్రంథంగా అభివృద్ధి చెందింది. ''[[భాగవత పురాణం]]''లో దక్షిణ భారత ఆళ్వార్ సంతుల ప్రస్తావనతో పాటు, భక్తికి ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం కారణంగా అనేక మంది పండితులు ఈ గ్రంథానికి దక్షిణ భారత మూలాలు ఉన్నాయని భావించారు. అయితే, ఈ ఆధారాలు భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా భక్తి ఉద్యమం సమాంతరంగా అభివృద్ధి చెందే అవకాశాన్ని పూర్తిగా ఖండించవని కొందరు పండితులు పేర్కొంటున్నారు.<ref>{{cite book| last=Sheridan| first=Daniel| title= The Advaitic Theism of the Bhagavata Purana | url=https://archive.org/details/advaitictheismof0000sher|publisher=South Asia Books |location=Columbia, Mo |year=1986 |isbn=81-208-0179-2}}</ref><ref>{{cite book | first=J. A. B. |last=van Buitenen | chapter=The Archaism of the Bhāgavata Purāṇa |title=Encyclopedia Indica | year = 1996| editor=S.S. Shashi | isbn=978-81-7041-859-7 | pages=28–45 }}</ref> ఆళ్వార్ల మాదిరిగానే శైవ సంప్రదాయానికి చెందిన నాయనార్లు కూడా భక్తి కవి-సంతులే. అరవైమూడు మంది నాయనార్ కవులు రచించిన శివ స్తోత్రాల సంకలనం ''[[తిరుమురై]]''గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది శైవమతంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన గ్రంథంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఈ కవుల సంచార జీవనం దేవాలయాలు, యాత్రా క్షేత్రాల అభివృద్ధికి దోహదపడటమే కాకుండా, శివుడిని కేంద్రంగా చేసుకున్న ఆధ్యాత్మిక భావజాలాన్ని వ్యాప్తి చేసింది.<ref name=olson /> ప్రారంభ తమిళ శైవ భక్తి కవులు రచించిన సాహిత్యం తరువాత కాలంలో భారతదేశమంతటా గౌరవించబడిన అనేక హిందూ గ్రంథాలపై ప్రభావం చూపింది.{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|pages=17-18}} === రెండవ సహస్రాబ్దిలో భారతదేశమంతటా వ్యాప్తి === [[File:Basava cropped.jpg|thumb|[[బసవ]] (1131–1196) విగ్రహం. ఆయన [[లింగాయతం]] స్థాపకుడు.]] [[File:Chaitanya sankirtan.jpg|thumb|[[నవద్వీపం]], [[బెంగాల్]] వీధుల్లో భక్తి గానం, నృత్యాలతో కూడిన ''నగర కీర్తన''ను నడిపిస్తున్న [[చైతన్య మహాప్రభు]]]] తమిళ భక్తి సంతుల ప్రభావం, అలాగే తరువాతి కాలంలో ఉత్తర భారత భక్తి నాయకుల కృషి వల్ల, క్రీ.శ. 18వ శతాబ్దానికి భక్తి కవిత్వం, భక్తి భావజాలం భారత ఉపఖండమంతటా వ్యాపించింది.<ref name="Embree"/><ref name="Flood">{{cite book |last=Flood |first=Gavin |url=https://archive.org/details/introductiontohi0000floo |title=An Introduction to Hinduism |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-43878-0 |page=131 |url-access=registration}}</ref> అయితే తమిళభాషా ప్రాంతాల వెలుపల భక్తి ఉద్యమం చాలా ఆలస్యంగా, ప్రధానంగా రెండవ సహస్రాబ్దిలోనే విస్తరించింది. ఉదాహరణకు, [[కన్నడ]] భాషా ప్రాంతాలలో (ప్రస్తుత [[కర్ణాటక]]లో) భక్తి ఉద్యమం 12వ శతాబ్దంలో [[బసవ]] ఆవిర్భావంతో ప్రారంభమైంది. ఆయన స్థాపించిన శైవ సంప్రదాయమైన [[లింగాయత్‌ల జాబితా|లింగాయతం]] [[భారతదేశంలోని వర్ణవ్యవస్థ|వర్ణవ్యవస్థ]]ను, [[వేదాలు|వేదాల]] అధికారాన్ని పూర్తిగా తిరస్కరించింది. స్త్రీలకు మతపరమైన సమానత్వాన్ని ప్రోత్సహించింది. అలాగే, ఆలయాలలో పురోహిత వర్గం నిర్వహించే విగ్రహారాధనకు బదులుగా, ప్రతి వ్యక్తి తన మెడలో ధరించే చిన్న [[లింగం]]ను ఆరాధించడాన్ని ప్రధానంగా బోధించింది.<ref>Brockington, J. L. (1996). ''The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity''. pp. 145–147. Edinburgh University Press.</ref> కన్నడ భక్తి ఉద్యమంలో మరో ముఖ్యమైన వ్యక్తి [[మధ్వాచార్యులు]] (సుమారు 12–13వ శతాబ్దాలు). ఆయన [[వేదాంతం]]కు చెందిన గొప్ప తత్వవేత్త, విస్తారంగా రచనలు చేసిన పండితుడు. ఆయన [[ద్వైత వేదాంతం]] అనే ద్వైత తత్వశాస్త్రాన్ని ప్రచారం చేశాడు.<ref>Brockington, J. L. (1996). ''The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity''. p. 148. Edinburgh University Press.</ref> అదేవిధంగా, [[ఒడిశా]]లో భక్తి ఉద్యమం (''జ్ఞానమిశ్రిత భక్తి'' లేదా ''దధ్య భక్తి'' అని కూడా పిలుస్తారు) 12వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైంది. ఇందులో [[జయదేవుడు]] (12వ శతాబ్దానికి చెందిన ''[[గీత గోవిందం]]'' రచయిత) వంటి అనేక మంది పండితులు భాగస్వాములయ్యారు. 14వ శతాబ్దానికి ఇది ఒక ప్రజా ఉద్యమంగా మారింది.<ref>{{cite web |date=15 April 2018 |title=Pancha Sakhas of Medieval Odisha |url=https://www.historyofodisha.in/pancha-sakhas-of-medieval-odisha/ |access-date=2022-03-03 |website=History of Odisha |archive-date=2025-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329161818/https://historyofodisha.in/pancha-sakhas-of-medieval-odisha/ |url-status=dead}}</ref> [[బలరామ దాసు]], [[అచ్యుతానందుడు]], [[జసోబంత దాసు]], [[అనంత దాసు]], [[జగన్నాథ దాసు]] వంటి ప్రముఖులు ఒడిశా అంతటా ప్రజా [[సంకీర్తన]]ల ద్వారా భక్తి సందేశాన్ని ప్రచారం చేశారు. [[జగన్నాథుడు]] ఒడిశా భక్తి ఉద్యమానికి కేంద్రబిందువుగా ఉండేవాడు, ఇప్పటికీ అలాగే కొనసాగుతున్నాడు. భక్తి ఉద్యమాలు తరువాత ఉత్తర భారతదేశానికి కూడా వ్యాపించాయి. ముఖ్యంగా 15వ, 16వ శతాబ్దాలలో ఉత్తర భారత [[భక్తి యోగం]] వికసించిన కాలంలో ఈ ఉద్యమం విశేషంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఉత్తర భారత భక్తి సంప్రదాయానికి చెందిన తొలి ప్రముఖులలో [[నింబార్కాచార్యుడు|నింబార్కాచార్యులు]] (సుమారు 12వ శతాబ్దం) ఒకరు. ఆయన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] కు చెందిన బ్రాహ్మణుడు. తరువాత [[వృందావనం]]కు వెళ్లి అక్కడ తన బోధనలను ప్రచారం చేశాడు. ఆయన [[రామానుజుడు]] ప్రతిపాదించిన సిద్ధాంతానికి సమానమైన ''[[భేదాభేదం]]'' (భేదం, అభేదం) అనే తత్వాన్ని సమర్థించాడు.<ref>Brockington, J. L. (1996). ''The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity''. p. 151. Edinburgh University Press.</ref> ఉత్తర భారతదేశంలోని ఇతర ప్రముఖ భక్తులలో [[నామదేవుడు]] (సుమారు 1270–1350), [[రామానందుడు]], [[ఏకనాథుడు]] (సుమారు 1533–1599) ముఖ్యులు.<ref>Brockington, J. L. (1996). ''The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity''. p. 152. Edinburgh University Press.</ref> భక్తి ఉద్యమ చరిత్రలో మరో ముఖ్యమైన పరిణామం [[సంత్ మత్]] ఉద్యమం ఆవిర్భావం. ఇది [[నాథ సంప్రదాయం]], వైష్ణవ సంప్రదాయాల ప్రభావంతో అభివృద్ధి చెందింది. [[కబీర్]] ఈ ఉద్యమానికి చెందిన ప్రముఖ సంతుడు. ఆయన హిందీ భాషలో రచించిన కవిత్వం బాహ్య మతాచారాలను తిరస్కరించి, అంతరంగిక ఆధ్యాత్మిక అనుభూతికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. ఆయన మరణానంతరం ఆయన అనుచరులు [[కబీర్ పంథ్ ]]ను స్థాపించారు.<ref>Brockington, J. L. (1996). ''The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity''. p. 157. Edinburgh University Press.</ref> హిందూమతం, ఇస్లాం సంప్రదాయాల రెండింటి ప్రభావాన్ని కలిగి, సంత్ మత్ భక్తి నేపథ్యాన్ని పంచుకున్న మరో ఉద్యమాన్ని [[గురు నానక్]] (1469–1539) స్థాపించాడు. ఆయన [[సిక్కు మతం]] యొక్క మొదటి గురువుగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref>Brockington, J. L. (1996). ''The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity''. p. 158. Edinburgh University Press.</ref> [[బెంగాల్]]లో వైష్ణవ భక్తి గీతాల అత్యంత ప్రసిద్ధ కవి [[చండీదాసు]] (1339–1399).<ref name=":2">Brockington, J. L. (1996). ''The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity''. pp. 162–165. Edinburgh University Press.</ref> ఆయన ప్రజాదరణ పొందిన బెంగాలీ [[వైష్ణవ-సహజీయ]] ఉద్యమంలో విశేష గౌరవాన్ని పొందాడు. ఉత్తర భారత హిందూ భక్తి సంప్రదాయాలలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన వాటిలో ఒకటి [[గౌడీయ వైష్ణవం]]. దీనిని [[చైతన్య మహాప్రభు]] (1486–1534) బెంగాల్‌లో అభివృద్ధి చేశాడు.<ref name=":2" /> కాలక్రమేణా బెంగాలీ వైష్ణవులు చైతన్య మహాప్రభువును స్వయంగా [[కృష్ణుడు|కృష్ణుని]] [[అవతారం]]గా పరిగణించడం ప్రారంభించారు.<ref name=":2" /> ఉత్తర భారత వైష్ణవ భక్తి సంప్రదాయంలో మరో ముఖ్య నాయకుడు [[వల్లభాచార్యుడు|వల్లభాచార్య మహాప్రభు]] (1479–1531). ఆయన [[వ్రజభూమి]] (బ్రజ్) ప్రాంతంలో [[పుష్టిమార్గం]] సంప్రదాయాన్ని స్థాపించాడు.<ref>Brockington, J. L. (1996). ''The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity''. pp. 165–166. Edinburgh University Press.</ref> కొంతమంది పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం, రెండవ సహస్రాబ్దిలో భారతదేశంలో భక్తి ఉద్యమం వేగంగా వ్యాపించడానికి కొంతవరకు [[ఇస్లాం]] ఆగమనం<ref>ఇస్లాం భారతదేశానికి తొలిసారిగా ఎప్పుడు చేరిందనే విషయంలో పండితుల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. కొందరి ప్రకారం అది 7వ శతాబ్దంలోనే తీరప్రాంతాలలో ముస్లిం వ్యాపారుల ద్వారా చేరింది; మరికొందరి ప్రకారం తమిళనాడులో ఆశ్రయం పొందిన ముస్లింల ద్వారా, లేదా [[ముహమ్మద్ బిన్ ఖాసిం]] నేతృత్వంలోని దండయాత్రల ద్వారా ఉత్తర-పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరింది. చూడండి: *{{cite book |first=Annemarie |last=Schimmel |year=1997 |title=Islam in the Indian subcontinent |url=https://archive.org/details/islaminindiansub0000schi |publisher=Brill Academic |isbn=978-9004061170 |pages=[https://archive.org/details/islaminindiansub0000schi/page/3 3]–7}} *{{cite book |first=Andre |last=Wink |year=2004 |title=Al-Hind: the Making of the Indo-Islamic World |publisher=Brill Academic |isbn=90-04-09249-8}}</ref>, అనంతర కాలంలో భారతదేశంలో ఇస్లామీయ పాలన స్థాపన, అలాగే హిందూ-ముస్లిం ఘర్షణలు కూడా కారణమయ్యాయని భావిస్తారు.<ref name="donigerbrit" /><ref name="Surinder 1999"/><ref name=karen>{{cite encyclopedia |first=Karen |last=Pechelis |year=2011 |title=Bhakti Traditions |encyclopedia=The Continuum Companion to Hindu Studies |editor1-first=Jessica |editor1-last=Frazier |editor2-first=Gavin |editor2-last=Flood |publisher=Bloomsbury |isbn=978-0826499660 |pages=107–121}}</ref>{{sfnp|Hawley|2015|pages=39–61}} అయితే ఈ అభిప్రాయాన్ని మరికొందరు పండితులు వ్యతిరేకిస్తున్నారు.{{sfnp|Hawley|2015|pages=39–61}} [[రేఖా పాండే]] ప్రకారం, స్థానిక భాషలలో భావోద్వేగభరితమైన భక్తి గీతాలను పాడే సంప్రదాయం [[మహమ్మద్ ప్రవక్త]] జన్మించకముందే [[దక్షిణ భారతదేశం]]లో ఉండేది.<ref name=rekhapande /> ఆమె అభిప్రాయం ప్రకారం, ముస్లిం దండయాత్రల మానసిక ప్రభావం ప్రారంభ దశలో హిందువులలో సమూహాధారిత భక్తి భావనను మరింత బలపరిచివుండవచ్చు.<ref name=rekhapande>{{cite book |first=Rekha |last=Pande |year=2014 |title=Divine Sounds from the Heart—Singing Unfettered in their Own Voices |location=Cambridge, UK |publisher=Cambridge Scholars |isbn=978-1443825252 |page=25}}</ref> అయితే మరికొందరు పండితులు ముస్లిం దండయాత్రలు, దక్షిణ భారతదేశంలోని భక్తి దేవాలయాల ఆక్రమణ, స్థానిక ప్రజల వద్ద ఉన్న [[తాళాలు (వాద్యం)|తాళాలు]] వంటి సంగీత వాయిద్యాల స్వాధీనం, కరిగింపులు 18వ శతాబ్దంలో భక్తి గాన సంప్రదాయాల క్షీణతకు లేదా ఇతర ప్రాంతాలకు తరలిపోవడానికి కొంతవరకు కారణమయ్యాయని పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite book |first=Vasudha |last=Narayanan |year=1994 |title=The Vernacular Veda: Revelation, Recitation, and Ritual |url=https://archive.org/details/vernacularvedare00nara |publisher=University of South Carolina Press |isbn=978-0872499652 |page=[https://archive.org/details/vernacularvedare00nara/page/84 84]}}</ref> [[వెండీ డోనిగర్]] అభిప్రాయం ప్రకారం, ఇస్లాం భారతదేశానికి వచ్చిన తరువాత దాని "దేవునికి సంపూర్ణ సమర్పణ" అనే దైనందిన ఆధ్యాత్మిక ఆచారాలు భక్తి ఉద్యమ స్వరూపాన్ని కొంతవరకు ప్రభావితం చేసి ఉండవచ్చు.<ref name="donigerbrit" /><ref name="Surinder 1999"/> తద్వారా భక్తి ఉద్యమం తిరిగి ఇస్లాంలోని [[సూఫీ మతం|సూఫీ సంప్రదాయం]] వంటి భక్తి ఆచారాలపై ప్రభావం చూపింది.<ref>{{cite book|first=Gavin|last=Flood|title=The Blackwell companion to Hinduism|publisher=Wiley-Blackwell|year=2003|page=185|isbn=978-0-631-21535-6}}</ref> అలాగే 15వ శతాబ్దం నుండి భారతదేశంలోని ఇతర మత సంప్రదాయాలైన [[సిక్కు మతం]], [[క్రైస్తవ మతం]]<ref name="Neill 2002 412">{{cite book |first=Stephen |last=Neill |year=2002 |title=A history of Christianity in India, 1707–1858 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-89332-9 |page=412}}</ref>, [[జైన మతం]]<ref name="Kelting 2001 87">{{cite book |first=Mary |last=Kelting |year=2001 |title=Singing to the Jinas: Jain laywomen, Maṇḍaḷ singing, and the negotiations of Jain devotion |publisher=Oxford University Press |page=87 |isbn=978-0-19-514011-8}}</ref>లలోని భక్తి సంప్రదాయాలపై కూడా ఈ పరస్పర ప్రభావం కనిపించిందని పండితులు సూచిస్తున్నారు. క్లాస్ విట్జ్ (Klaus Witz) మాత్రం భక్తి ఉద్యమ చరిత్రను, దాని స్వరూపాన్ని హిందూమతంలోని [[ఉపనిషత్తులు|ఉపనిషత్తుల]], [[వేదాంతం]] యొక్క తాత్విక పునాదుల వరకు అనుసరిస్తాడు. ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం, దాదాపు ప్రతి భక్తి ఉద్యమ కవిలోనూ "ఉపనిషత్తుల బోధనలు ఒక సర్వవ్యాపక ఆధారంగా, కాకపోతే కనీసం ఒక పునాదిగా కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో సాటిలేని పరిస్థితి కనిపిస్తుంది. ప్రాథమికంగా ఈశ్వరవాదం కాని, స్వతంత్ర జ్ఞాన సంప్రదాయంగా పరిగణించదగిన పరమ జ్ఞానం (వేదాలపై ఆధారపడనిది), అత్యున్నత స్థాయి [[భక్తి]]తోనూ, అత్యున్నత స్థాయి దైవసాక్షాత్కారంతోనూ ఏకీభవించినట్లు కనిపిస్తుంది."<ref>{{cite book |first=Klaus G. |last=Witz |year=1998 |title=The Supreme Wisdom of the Upaniṣads: An Introduction |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-8120815735 |page=10}}</ref> === ప్రముఖ వ్యక్తులు === భక్తి ఉద్యమం ప్రాంతీయ భాషలలో హిందూ సాహిత్య వికాసానికి విశేష ప్రోత్సాహాన్ని ఇచ్చింది. ముఖ్యంగా భక్తి కవిత్వం, సంగీత రూపాలలో ఇది స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|pages=26-32, 217-218}}<ref>Guy Beck (2011), ''Sonic Liturgy: Ritual and Music in Hindu Tradition'', The University of South Carolina Press, {{ISBN|978-1611170375}}, Chapters 3 and 4</ref><ref>David Kinsley (1979), ''The Divine Player: A Study of Kṛṣṇa Līlā'', Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-0896840195}}, pages 190-204</ref> ఈ సాహిత్య సంపదలో [[ఆళ్వార్లు]], [[నాయనార్లు]] రచనలు, [[ఆండాళ్]] కవితలు,<ref name=richardgeorge /> [[బసవ]] రచనలు,{{sfnp|Hawley|2015|pages=304-310}} [[భగత్ పీపా]],{{sfnp|Lorenzen|1995|pages=182-199}} [[అల్లమ ప్రభు]], [[అక్క మహాదేవి]], [[వల్లభాచార్యుడు|వల్లభాచార్యులు]], [[విఠ్ఠలనాథుడు]] (గుసాయింజీ), [[కబీర్]], [[గురు నానక్]] (సిక్కు మత స్థాపకుడు),{{sfnp|Hawley|2015|pages=304-310}} [[తులసీదాసు]], [[నాభాదాస్]],<ref>{{Cite book|title=A dictionary of Indian literature |last=Mukherjee |first=Sujit |publisher=Orient Longman|year=1998 |isbn=81-250-1453-5 |location=Hyderabad |oclc=42718918}}</ref> ఘనానంద్,<ref name=richardgeorge /> [[రామానందుడు]] ([[రామానంది సంప్రదాయం]] స్థాపకుడు), రవిదాస్, [[శ్రీపాదరాజు]], [[వ్యాసతీర్థులు]], [[పురందర దాసు]], [[కనకదాసు]], [[విజయదాసు]], [[వృందావనంలోని ఆరు గోస్వాములు]],<ref>Peasants and Monks in British India, University of California Press, {{ISBN|978-0520200616}}, pages 2–3, 53-81</ref> [[రస్ఖాన్]],<ref>Rupert Snell (1991), ''The Hindi Classical Tradition: A Braj Bhāṣā Reader'', Routledge, {{ISBN|978-0728601758}}, pages 39-40</ref> [[రవిదాస్]],{{sfnp|Hawley|2015|pages=304-310}} [[జయదేవ గోస్వామి]],<ref name="richardgeorge" /> [[నామదేవుడు]],{{sfnp|Hawley|2015|pages=304-310}} [[ఏకనాథుడు]], [[తుకారాం]], [[మీరాబాయి]],<ref name=smpandey /> [[రాంప్రసాద్ సేన్]],<ref>Rachel McDermott (2001), ''Singing to the Goddess: Poems to Kālī and Umā from Bengal'', Oxford University Press, {{ISBN|978-0195134346}}, pages 8-9</ref> [[శంకరదేవుడు]],<ref>Maheswar Neog (1995), ''Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and his times'', Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120800076}}, pages 1-4</ref>{{sfnp|Hawley|2015|pages=304-310}} [[నర్సింహ్ మెహతా]],<ref>{{cite book|title=Learning History Civis Standard Seven|url=https://books.google.com/books?id=uZxdatjyWkEC&pg=PA29|publisher=Jeevandeep Prakashan Pvt Ltd|page=30|id=GGKEY:CYCRSZJDF4J}}</ref> [[గంగాసతి]]<ref name="Pande2010">{{cite book|author=Rekha Pande|title=Divine Sounds from the Heart—Singing Unfettered in their Own Voices: The Bhakti Movement and its Women Saints (12th to 17th Century)|url=https://books.google.com/books?id=mYEnBwAAQBAJ&pg=PA162|date=13 September 2010|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-2525-2|pages=162–163}}</ref> వంటి కవులు, సంతుల రచనలు, [[చైతన్య మహాప్రభు]] వంటి మహనీయుల బోధనలు ఉన్నాయి.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987}} ఈ మహనీయులు తమ తమ ప్రాంతీయ భాషలలో భక్తి భావజాలాన్ని ప్రజలకు చేరవేసి, భారతదేశంలోని మత, సాహిత్య, సంగీత సంప్రదాయాలపై గాఢమైన ప్రభావాన్ని చూపారు. అయితే [[అస్సాం]]లో [[శంకరదేవుడు|శంకరదేవుని]] రచనలు ప్రాంతీయ భాషకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతను ఇచ్చాయి. ఆయన కృషి వల్ల ''[[బ్రజావళి మాండలికం|బ్రజావళి]]'' అనే కృత్రిమ సాహిత్య భాష అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite journal|last1=Goswami|first1=Tridib K.|last2=Ashique|first2=Elahi|date=2019|title=Ankiya-bhaona of Sankaradeva and Madhavadeva performed in the Sattra Institutions of Assam: A study.|url=https://www.proquest.com/openview/6061ae46e2c3a2db33ba5fa8796cf138/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2035015|journal=Deliberative Research|volume=42|issue=1|pages=21–24}}</ref> ''బ్రజావళి'' భాష మధ్యయుగ [[మైథిలీ భాష|మైథిలీ]], [[అస్సామీ భాష|అస్సామీ]] భాషల సమ్మేళనంగా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>'The Brajabuli idiom developed in Orissa and Bengal also. But as Dr Sukumar Sen has pointed out "Assamese Brajabuli seems to have developed through direct connection with Mithila" (''A History of Brajabuli Literature'', Calcutta, 1931 p1). This artificial dialect had Maithili as its basis to which Assamese was added.' {{harv|Neog|1980|p=257f}}</ref><ref>{{harv|Neog|1980|p=246}}</ref> భక్తి ఉద్యమం ప్రజలందరినీ చేర్చుకోవాలనే లక్ష్యానికి అనుగుణంగా, ఈ భాష స్థానిక ప్రజలకు సులభంగా అర్థమయ్యేది. అదే సమయంలో అది తన సాహిత్యపరమైన శైలిని కూడా నిలుపుకుంది. ఇదే తరహాలో ''[[బ్రజబులి]]'' అనే మరో సాహిత్య భాషను [[విద్యాపతి]] ప్రజాదరణ పొందేలా చేశాడు.<ref name="Majumdar1960">{{cite book |editor1-last=Majumdar |editor1-first=Ramesh Chandra |editor1-link=R. C. Majumdar |editor2-last=Pusalker |editor2-first=A. D. |editor3-last=Majumdar |editor3-first=A. K. |date=1960 |title=The History and Culture of the Indian People |volume=VI: The Delhi Sultanate |location=Bombay |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |page=515 |quote="During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the Brajabulī dialect ... Brajabulī is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali".}}</ref><ref name="Banglapedia-Brajabuli">{{cite book |last=Morshed |first=Abul Kalam Manjoor |year=2012 |chapter=Brajabuli |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228232604/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Brajabuli |archive-date=2025-12-28 |access-date=2026-06-02 |url-status=dead}}</ref> ఈ భాషను మధ్యయుగ కాలంలో [[ఒడిశా]]లోని అనేక మంది రచయితలు స్వీకరించారు.<ref>{{cite book |last1=Mansinha |first1=Mayadhar |title=History of Oriya literature |date=1962 |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |page=133 |url=https://drive.google.com/file/d/19WBHukqcz8XuXyGvjimYqt6sU1y5HEtZ/view}}</ref><ref name="Paniker1997">{{cite book |last=Paniker |first=Ayyappa |date=1997 |title=Medieval Indian Literature: An Anthology |volume=One: Surveys and selections |url=https://books.google.com/books?id=KYLpvaKJIMEC&pg=PA287 |location=New Delhi |publisher=Sahitya Akademi |page=287 |isbn=978-81-260-0365-5}}</ref> తరువాత [[బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం]] కాలంలో కూడా బ్రజబులి భాష విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది.<ref name="Banglapedia-Vidyapati">{{cite book |last=Choudhury |first=Basanti |year=2012 |chapter=Vidyapati |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Vidyapati |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20250225041307/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Vidyapati |archive-date=2025-02-25 |access-date=2026-06-02 |url-status=dead}}</ref><ref name="Paniker1997"/> 7వ శతాబ్దం నుండి 10వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందిన, తరువాతి భక్తి కవి-సంతుల ఉద్యమాలపై ప్రభావం చూపిన తొలి రచయితలలో [[సంబందర్]], [[తిరునావుక్కరసర్]], [[సుందరర్]], [[నమ్మాళ్వార్]], [[ఆది శంకరాచార్యులు]], [[మాణిక్యవాచకర్|మాణిక్కవాచకర్]], [[నాథముని]] ముఖ్యులు.<ref name="axelmichaels" /> 11వ, 12వ శతాబ్దాలకు చెందిన అనేక మంది పండితులు హిందూమతంలోని [[వేదాంతం]] సంప్రదాయంలో భిన్నమైన తాత్విక సిద్ధాంతాలను అభివృద్ధి చేశారు. ఇవి మధ్యయుగ భారతదేశంలోని భక్తి సంప్రదాయాలపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి. వీరిలో [[రామానుజాచార్యులు]], [[మధ్వాచార్యులు]], [[వల్లభాచార్యుడు|వల్లభాచార్యులు]], [[నింబార్కాచార్యుడు|నింబార్కాచార్యులు]] ప్రముఖులు.<ref name="richardgeorge">Richard Kieckhefer and George Bond (1990), ''Sainthood: Its Manifestations in World Religions,'' University of California Press, {{ISBN|978-0520071896}}, pages 116-122</ref><ref name="axelmichaels">Axel Michaels (2003), ''Hinduism: Past and Present'', Princeton University Press, {{ISBN|978-0691089539}}, pages 62-65</ref> ఈ తత్వవేత్తలు ఈశ్వరవాద ద్వైతం నుండి, విశిష్ట [[అద్వైతం|అద్వైతం]],, పరిపూర్ణ [[అద్వైత వేదాంతం|అద్వైతం]] వరకు విస్తరించిన వివిధ తాత్విక దృక్పథాలను సమర్థించారు.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|p=2}}<ref name="novetzke" /> భక్తి ఉద్యమం కాలంలో అనేక ముఖ్యమైన గ్రంథాలు భారతీయ భాషలలోకి అనువదించబడ్డాయి. [[ఆది శంకరాచార్యులు]] సంస్కృతంలో రచించిన ''[[సౌందర్యలహరి]]'' గ్రంథాన్ని 12వ శతాబ్దంలో [[విరై కవిరాజ పండితర్]] [[తమిళ భాష|తమిళంలోకి]] అనువదించాడు. ఆ అనువాదానికి ఆయన ''అభిరామి పాడల్'' అనే పేరు పెట్టాడు.<ref name="Nagaswamy_Vol19">{{cite web | url = http://www.tamilartsacademy.com/journals/volume19/articles/article1.xml | title = Saundarya Lahari in Tamil (Volume 19) | last = Nagaswamy | first = R. | publisher = Tamil Arts Academy | access-date = 26 September 2020 | archive-date = 10 February 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210210203812/http://tamilartsacademy.com/journals/volume19/articles/article1.xml | url-status = dead }}</ref> అదేవిధంగా, [[రామాయణం]]ను ఒక [[ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు|ఇండో-ఆర్యన్ భాష]]లోకి తొలిసారిగా అనువదించినవాడు [[మాధవ కందలి]]. ఆయన దానిని [[అస్సామీ భాష]]లో ''[[సప్తకాండ రామాయణం]]'' పేరుతో అనువదించాడు.<ref>{{Cite book|last1=Kandali|first1=Aditya Bihar|last2=Routray|first2=Aurobinda|last3=Basu|first3=Tapan Kumar|title=TENCON 2008 - 2008 IEEE Region 10 Conference |chapter=Emotion recognition from Assamese speeches using MFCC features and GMM classifier|date=November 2008|pages=1–5|publisher=IEEE|doi=10.1109/tencon.2008.4766487|isbn=9781424424085|s2cid=39558655}}</ref> [[శాండిల్యుడు]], [[నారదుడు]] భక్తి సాహిత్యంలోని రెండు ప్రముఖ గ్రంథాలైన ''శాండిల్య భక్తి సూత్రం'', ''[[నారద భక్తి సూత్రాలు]]'' రచయితలుగా సంప్రదాయంగా భావించబడుతున్నారు. అయితే ఆధునిక పండితులు ఈ రెండు గ్రంథాలను క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దానికి చెందినవిగా తేదీకరించారు.<ref>{{cite book |last=De Bary |first=William Theodore |title=Sources of Indian Tradition |author2=Stephen N Hay |publisher=Motilal Banarsidass |year=1988 |isbn=978-81-208-0467-8 |page=330 |chapter=Hinduism |chapter-url=https://books.google.com/books?id=PqzFZNF2RxgC&pg=PA330}}</ref><ref>{{cite book |author=Swami Vivekananda |title=The indispensable Vivekananda |publisher=Orient Blackswan |year=2006 |isbn=978-81-7824-130-2 |editor=Amiya P Sen |page=212 |chapter=Bhakti Yoga |author-link=Swami Vivekananda |chapter-url=https://books.google.com/books?id=usBhrZcnJ78C&pg=PA212}}</ref> == తత్వశాస్త్రం == హిందూమతంలోని భక్తి ఉద్యమం దైవ స్వరూపాన్ని ([[బ్రహ్మం]]) ఊహించడానికి రెండు ప్రధాన మార్గాలను అభివృద్ధి చేసింది: ''నిర్గుణ'', ''సగుణ''.{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|page=21}} ''నిర్గుణ బ్రహ్మం'' అనేది పరమ సత్యాన్ని రూపరహితమైనదిగా, గుణరహితమైనదిగా, లక్షణాలు లేనిదిగా భావించే సిద్ధాంతం.{{sfnp|Fowler|2012|pages=xxvii-xxxiv}} దీనికి విరుద్ధంగా, ''సగుణ బ్రహ్మం'' అనేది రూపం, గుణాలు, లక్షణాలతో కూడిన దైవ స్వరూపంగా భావించబడింది, అభివృద్ధి చేయబడింది.{{sfnp|Fowler|2012|pages=xxvii-xxxiv}} ఈ రెండు భావనలు వరుసగా ప్రాచీన భారతీయ రూపరహిత సర్వాత్మవాద (పాంథేయ) సంప్రదాయాలు, ఈశ్వరవాద సంప్రదాయాలలో తమ మూలాలను కలిగి ఉన్నాయి. వీటి ఆధారాలు ''[[భగవద్గీత]]''లోని సంభాషణల వరకు వెళ్తాయి.{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|page=21}}{{sfnp|Fowler|2012|pages=207-211}} ఈ రెండు రూపాలను ఒకే బ్రహ్మం యొక్క భిన్న దృక్కోణాలుగా కూడా పరిగణించవచ్చు. ఒకటి జ్ఞానం (''జ్ఞానం'' / ''jñāna'') పై దృష్టి సారించిన రూపరహిత దృష్టికోణం; మరొకటి ప్రేమపై ఆధారపడిన రూపసహిత దృష్టికోణం.{{sfnp|Fowler|2012|pages=207-211}} ''నిర్గుణ భక్తి'' కవిత్వం ప్రధానంగా జ్ఞానంపై దృష్టి సారిస్తే, ''సగుణ భక్తి'' కవిత్వం ప్రేమ (''ప్రేమ'' / ''prema'')పై కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది.{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|page=21}} భక్తి సంప్రదాయంలో ప్రధానంగా పరస్పర ప్రేమ, అంకితభావానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వబడుతుంది. ఇందులో భక్తుడు దేవుణ్ణి ప్రేమిస్తాడు; అదే విధంగా దేవుడు కూడా భక్తుణ్ణి ప్రేమిస్తాడని భావిస్తారు.{{sfnp|Fowler|2012|pages=207-211}} భక్తి తత్వశాస్త్రానికి మూలమైన ''నిర్గుణ'', ''సగుణ బ్రహ్మం'' భావనలు [[వేదాంతం]]లోని వివిధ పాఠశాలల ద్వారా మరింత లోతుగా అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ముఖ్యంగా: * [[ఆది శంకరాచార్యులు]] (8వ శతాబ్దం) ప్రతిపాదించిన ''[[అద్వైత వేదాంతం]]'' — సంపూర్ణ [[అద్వైతం]] లేదా [[ఏకత్వవాదం]]. * [[రామానుజాచార్యులు]] (12వ శతాబ్దం) ప్రతిపాదించిన ''[[విశిష్టాద్వైతం]]'' — ఏకత్వం, భిన్నత్వం రెండింటినీ అంగీకరించే విశిష్ట అద్వైత సిద్ధాంతం. * [[మధ్వాచార్యులు]] (సుమారు 12–13వ శతాబ్దాలు) ప్రతిపాదించిన ''[[ద్వైత వేదాంతం]]'' — దేవుడు, [[ఆత్మన్]] మధ్య నిజమైన ద్వైతాన్ని ప్రతిపాదించే సిద్ధాంతం. {{sfnp|Fowler|2012|pages=xxvii-xxxiv}} [[డేవిడ్ లోరెన్జెన్]] అభిప్రాయం ప్రకారం, ''నిర్గుణ బ్రహ్మం'' పట్ల భక్తి అనే భావన పండితులను చాలాకాలంగా ఆశ్చర్యపరుస్తోంది. ఎందుకంటే ఇది "లక్షణాలు లేని, నిర్వచించదగిన వ్యక్తిత్వం కూడా లేని దేవుని పట్ల హృదయపూర్వక భక్తిని" సూచిస్తుంది.<ref name="davidlorenzenns" /> అయినప్పటికీ, విస్తారమైన ''నిర్గుణి భక్తి'' సాహిత్యం ఉన్నందున, ''నిర్గుణ బ్రహ్మం'' పట్ల భక్తి కూడా ''సగుణ బ్రహ్మం'' పట్ల భక్తి మాదిరిగానే హిందూ సంప్రదాయంలో ఒక అంతర్భాగమని ఆయన పేర్కొన్నాడు.<ref name="davidlorenzenns">David Lorenzen (1996), ''Praises to a Formless God: Nirguni Texts from North India'', State University of New York Press, {{ISBN|978-0791428054}}, page 2</ref> అందువల్ల భక్తి ఉద్యమంలో కూడా దేవుణ్ణి ఊహించడానికి ఇవి రెండు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలుగా కొనసాగాయి.{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|page=21}} నిర్గుణ, సగుణ భక్తి రూపాలు 12వ శతాబ్దానికి చెందిన రెండు ప్రముఖ భక్తి గ్రంథాలలో కూడా కనిపిస్తాయి: ''శాండిల్య భక్తి సూత్రం'', ''నారద భక్తి సూత్రాలు''. * ''శాండిల్య భక్తి సూత్రం'' ప్రధానంగా నిర్గుణ భక్తి వైపు మొగ్గుచూపుతుంది. * ''నారద భక్తి సూత్రాలు'' ప్రధానంగా సగుణ భక్తిని సమర్థిస్తాయి.<ref name=":1">Jessica Frazier and Gavin Flood (2011), ''The Continuum Companion to Hindu Studies'', Bloomsbury Academic, {{ISBN|978-0826499660}}, pages 113-115</ref> === మోక్షం === జె. ఎల్. బ్రాకింగ్టన్ ప్రకారం, 14వ శతాబ్దంలో [[శ్రీ వైష్ణవం|శ్రీ వైష్ణవులు]] రెండు ఉపసంప్రదాయాలుగా విభజించబడ్డారు: {{Quote| ఈ విభేదానికి మూల కారణం మోక్షసాధనలో మానవ ప్రయత్నం, దైవకృపల పాత్ర గురించి ఏర్పడిన వివాదం. ఈ వివాదాన్ని ప్రొటెస్టంట్ క్రైస్తవ మతంలోని ఆర్మీనియన్, కాల్వినిస్ట్ సిద్ధాంతాలతో పోల్చవచ్చు. ఉత్తర పాఠశాల అభిప్రాయం ప్రకారం, భక్తుడు భగవంతుని కృపను పొందడానికి కొంత స్వయంకృషి చేయాలి. వారు కర్మాచరణకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. ఈ సిద్ధాంతాన్ని సాధారణంగా “కోతి, దాని పిల్ల” ఉపమానంతో వివరిస్తారు. కోతి తన శరీరానికి గట్టిగా పట్టుకున్న పిల్లను మోసుకెళ్లినట్లే, భక్తుడు కూడా తనవంతు ప్రయత్నం చేసినప్పుడు విష్ణువు అతనిని రక్షిస్తాడని వారు నమ్మారు. దక్షిణ పాఠశాల అభిప్రాయం ప్రకారం, మోక్షం పూర్తిగా భగవంతుని కృప వల్లనే లభిస్తుంది. దీనిని “పిల్లి, దాని పిల్లలు” అనే ఉపమానంతో వివరిస్తారు. పిల్లి తన పిల్లలను నోటితో పట్టుకొని వాటి ప్రయత్నం లేకుండానే తీసుకెళ్లినట్లే, విష్ణువు తన ఇష్టప్రకారం ఎవరిని కావాలనుకుంటే వారిని వారి ప్రయత్నం లేకుండానే రక్షిస్తాడని వారు విశ్వసించారు.<ref>Brockington, J. L. (1996). ''The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity'', p. 139. Edinburgh University Press.</ref> }} == సామాజిక ప్రభావం == [[File:Dhekiakhowa Bornamghar.jpg|thumb|right|[[జోర్హాట్]]లోని [[ధేకియాఖోవా బోర్నామ్‌ఘర్]]. [[నామ్‌ఘర్]]లు అస్సాంలో సామూహిక ప్రార్థన స్థలాలుగా, స్థానిక స్వపరిపాలన కేంద్రాలుగా పనిచేస్తాయి. వీటిని [[శంకరదేవుడు]], [[మాధవదేవుడు]], [[దామోదరదేవుడు]] వంటి భక్తి సంతులు ప్రవేశపెట్టారు.]] భక్తి ఉద్యమం మధ్యయుగ హిందూ సమాజంలో ఒక గొప్ప ఆధ్యాత్మిక పరివర్తనకు దారితీసింది. సంప్రదాయ [[వేదాలు|వేద]] కర్మకాండలు లేదా [[సన్యాసం|సన్యాసుల]] వంటి తపోవ్రత జీవనశైలి ద్వారా మాత్రమే [[మోక్షం]] సాధ్యమనే భావనకు బదులుగా, వ్యక్తిగతంగా నిర్వచించుకున్న దేవునితో ప్రేమపూర్వకమైన వ్యక్తిగత సంబంధం ప్రధాన మార్గంగా మారింది.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|pp=1-2}} ఇంతకుముందు మోక్షం ప్రధానంగా [[బ్రాహ్మణులు]], [[క్షత్రియులు]], [[వైశ్యులు]] మాత్రమే పొందగలరనే భావన ఉండేది. భక్తి ఉద్యమం తరువాత మోక్షం అందరికీ అందుబాటులో ఉన్న ఆధ్యాత్మిక లక్ష్యంగా పరిగణించబడింది.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|pp=1-2}} అధిక శాతం పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం, భక్తి ఉద్యమం [[స్త్రీలు]], [[శూద్రులు]], [[అంటరానితనం|అంటరానివారిగా]] పరిగణించబడిన వర్గాలకు కూడా ఆధ్యాత్మిక విముక్తి కోసం సమాన అవకాశాన్ని కల్పించింది.{{sfnp|Iwao|1988|pp=184-185|ps=}} అయితే, భక్తి ఉద్యమం ఇటువంటి సామాజిక అసమానతలకు ప్రతిస్పందనగా ఏర్పడిందనే అభిప్రాయంతో కొందరు పండితులు ఏకీభవించరు.<ref>{{cite journal|author= Peter van der Veer |date= 1987 |title= Taming the Ascetic: Devotionalism in a Hindu Monastic Order |url= https://archive.org/details/sim_man-uk_1987-12_22_4/page/680 |journal= Man |series=New Series |volume= 22 |number= 4 |pages= 680–695|doi= 10.2307/2803358 |jstor= 2803358 }}</ref>{{sfnp|Hawley|2015|pages=338-339}} భక్తి కవి-సంతులు ప్రజాదరణ పొందడంతో ప్రాంతీయ భాషలలో భక్తి గీతాలు, ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యం విస్తారంగా అభివృద్ధి చెందాయి.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|pp=1-2}} ఈ కవి-సంతులు తమ సమాజాలలో విభిన్న తాత్విక దృక్పథాలను సమర్థించారు. అవి [[ద్వైత వేదాంతం]]లోని ఈశ్వరవాద ద్వైతం నుండి [[అద్వైత వేదాంతం]]లోని పరిపూర్ణ అద్వైతం వరకు విస్తరించాయి.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|p=2}} ఉదాహరణకు, కవి-సంతుడైన [[కబీర్]] ఉపనిషత్తుల శైలిలో సత్యజ్ఞాన స్థితిని వివరిస్తూ ఇలా రచించాడు:{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|pp=154-155}} {{Blockquote| <poem> అక్కడ సృష్టి లేదు, సృష్టికర్త కూడా లేడు, స్థూలమూ లేదు, సూక్ష్మమూ లేదు, గాలీ లేదు, అగ్నీ లేదు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, భూమి, నీరు ఏవీ లేవు, ప్రకాశవంతమైన రూపం లేదు, కాలం లేదు, మాట లేదు, శరీరం లేదు, విశ్వాసం లేదు, కారణమూ లేదు, ఫలితమూ లేదు, వేదాల గురించిన ఆలోచన కూడా లేదు, హరి లేడు, బ్రహ్మ లేడు, శివుడు లేడు, శక్తి లేదు, తీర్థయాత్ర లేదు, కర్మకాండలు లేవు, తల్లి లేదు, తండ్రి లేదు, గురువు కూడా లేడు... </poem> |[[కబీర్]], శబ్ద 43 |కె. స్కోమర్, డబ్ల్యూ. హెచ్. మెక్‌లియోడ్ అనువాదం{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|pp=154-155}} }} 15వ శతాబ్దం ప్రారంభ కాలానికి చెందిన భక్తి కవి-సంతుడైన [[భగత్ పీపా|సంత్ పీపా]] ఈ విధంగా పేర్కొన్నాడు:<ref name=nirmal>Nirmal Dass (2000), ''Songs of the Saints from the Adi Granth'', State University of New York Press, {{ISBN|978-0791446836}}, pages 181-184</ref> {{Blockquote| <poem> ఈ శరీరంలోనే దేవుడు ఉన్నాడు, ఈ శరీరంలోనే దేవాలయం ఉంది, ఈ శరీరంలోనే అన్ని జంగములు ఉన్నాయి,<ref>శైవ సంప్రదాయంలో "జంగమ" అనగా ఎల్లప్పుడూ సంచరిస్తూ, అన్వేషిస్తూ, జ్ఞానాన్ని వెదుకుతూ ఉండే ఆధ్యాత్మిక సాధకుడు. చూడండి: Winnand Callewaert (2000), ''The Hagiographies of Anantadas: The Bhakti Poets of North India'', Routledge, {{ISBN|978-0700713318}}, p. 292</ref> ఈ శరీరంలోనే ధూపం, దీపాలు, నైవేద్య సమర్పణలు ఉన్నాయి, ఈ శరీరంలోనే [[పూజ]]ాకు ఉపయోగించే పవిత్ర పత్రాలు ఉన్నాయి. ఎన్నో దేశాలు వెదికిన తరువాత, నా శరీరంలోనే నవనిధులను కనుగొన్నాను. ఇక నాకు ఎటూ వెళ్లడం, రావడం ఉండదు, [[రాముడు|రాముని]] సాక్షిగా నేను ప్రమాణం చేస్తున్నాను. </poem> |[[భగత్ పీపా|పీపా]], ''గు ధనసరి'' |వాడెవిల్లే అనువాదం<ref name=Winnand>Winnand Callewaert (2000), ''The Hagiographies of Anantadas: The Bhakti Poets of North India'', Routledge, {{ISBN|978-0700713318}}, p. 292</ref> }} భక్తి ఉద్యమం స్త్రీ భక్తి భావనకు కూడా విశేష ప్రాధాన్యతను తీసుకువచ్చింది. [[ఆండాళ్]] వంటి కవయిత్రి-సంతులు, తమ పురుష సమకాలీనుల మాదిరిగానే, సామాన్య ప్రజల ఊహాశక్తిలో ప్రముఖ స్థానం సంపాదించారు. ఆండాళ్ ఒక అడుగు ముందుకు వేసి, సంస్కృత భాషలో కాకుండా ప్రజలకు అర్థమయ్యే [[తమిళ భాష]]లో దేవుని స్తుతిస్తూ భక్తి గీతాలను రచించింది. ఈ కీర్తనలు ''[[నాచ్చియార్ తిరుమొళి]]'' (''స్త్రీ యొక్క పవిత్ర వచనాలు'') పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాయి.<ref>{{Cite web |title=Andal-Nacciyar Tirumoli – Poetry Makes Worlds |url=https://archana.faculty.ucdavis.edu/translations/andal-nacciyar-tirumoli/ |access-date=2022-08-01 |language=en-US}}</ref> {{Blockquote |text= ముత్యాలను జల్లే మేఘములారా, వేంకటాచలాధిపతియైన ఆ నీలవర్ణ ప్రభువు మీ ద్వారా ఏ సందేశాన్ని పంపించాడు? విరహాగ్ని నా శరీరమంతా వ్యాపించింది, నేను బాధపడుతున్నాను. ఈ అర్ధరాత్రి వేళ నిద్రలేక ఇక్కడే పడుకొని ఉన్నాను, చల్లని దక్షిణ గాలికి నిస్సహాయ లక్ష్యంగా మారిపోయాను. |author=[[ఆండాళ్]] |title=నాచ్చియార్ తిరుమొళి |source=పద్యము 8.2 }} భారతదేశంలో భక్తి ఉద్యమం చూపిన ప్రభావం, ఐరోపాలో క్రైస్తవ మతంలోని [[ప్రొటెస్టంట్ సంస్కరణ ఉద్యమం]] (Protestant Reformation) చూపిన ప్రభావంతో సమానమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|p=2}} ఇది సమానమైన మతభావనను, దైవాన్ని నేరుగా భావోద్వేగపూర్వకంగా, మేధోపరంగా అనుభవించే అవకాశాన్ని, అలాగే సంక్లిష్టమైన మత సంస్థల ఆధారంలేకుండానే ఆధ్యాత్మిక ఆలోచనల అన్వేషణను ప్రోత్సహించింది.{{sfnp|Hawley|2015|loc=pages 1-4 and Introduction chapter}} ఈ ఉద్యమం ద్వారా మధ్యయుగ హిందువులలో కొత్త ఆధ్యాత్మిక నాయకత్వ రూపాలు, సామాజిక ఐక్యతా విధానాలు అభివృద్ధి చెందాయి. వీటిలో: * సామూహిక భజనలు, కీర్తనలు పాడటం, * దేవుని నామస్మరణను సమూహంగా జపించడం, * మతపరమైన ఉత్సవాలు, * తీర్థయాత్రలు, * [[శైవం]], [[వైష్ణవం]], [[శాక్తం]]లకు సంబంధించిన ఆచారాలు ప్రధానమైనవి.<ref name="Embree"/><ref>Karen Pechelis (2011), ''The Bloomsbury Companion to Hindu Studies'' (Editor: Jessica Frazier), Bloomsbury, {{ISBN|978-1472511515}}, pages 22-23, 107-118</ref> ఈ ప్రాంతీయ ఆచారాలలో అనేకం ఆధునిక కాలం వరకు కొనసాగుతున్నాయి.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|pp=1-2}} === ''సేవ'', ''దానం'', సామూహిక అన్నదానశాలలు === {{main|Seva (Indian religions)|Dāna}} భక్తి ఉద్యమం సమాజానికి స్వచ్ఛందంగా సేవ చేసే కొత్త పద్ధతులను పరిచయం చేసింది. వాటిలో: * ''సేవ'' (ఉదాహరణకు దేవాలయానికి, గురుకులానికి లేదా సామాజిక నిర్మాణ కార్యక్రమాలకు సేవ చేయడం), * ''దానం'' (ధార్మిక దాతృత్వం), * ఉచిత సామూహిక భోజనశాలలు ప్రధానమైనవి.<ref>Jill Mordaunt et al, Thoughtful Fundraising: Concepts, Issues, and Perspectives, Routledge, {{ISBN|978-0415394284}}, pages 20-21</ref> సామూహిక భోజనశాలలలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినది [[లంగర్ (సిక్కిజం)|గురు కా లంగర్]]. దీనిని [[గురు నానక్]] ప్రారంభించాడు. కాలక్రమేణా ఇది బలమైన సామాజిక సంస్థగా అభివృద్ధి చెంది, మొదట వాయువ్య భారతదేశంలో ప్రారంభమై, తరువాత ప్రపంచవ్యాప్తంగా సిక్కు సమాజాలు ఉన్న ప్రతి ప్రాంతానికి విస్తరించింది.<ref>Gene Thursby (1992), ''The Sikhs'', Brill Academic, {{ISBN|978-9004095540}}, page 12</ref> ఇతర సంతులు, ముఖ్యంగా [[దాదూ దయాళ్]], ఇదే తరహా సామాజిక ఉద్యమాలను ప్రోత్సహించారు. వారి సమాజం: * [[అహింస]] (సర్వజీవుల పట్ల హింసారహిత దృక్పథం), * సామాజిక సమానత్వం, * శాకాహార సామూహిక వంటశాలలు, * పరస్పర సామాజిక సేవ వంటి విలువలను అనుసరించింది.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|pp=181-189, 300}} భారతదేశంలోని భక్తి దేవాలయాలు, [[మఠం|మఠాలు]] కూడా అనేక సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహించాయి. వాటిలో: * ప్రకృతి వైపరీత్యాల బాధితులకు సహాయం, * పేదలు, చిన్న రైతులకు మద్దతు, * సామూహిక శ్రమదానం, * నిరుపేదలకు అన్నదానం, * పేద పిల్లలకు ఉచిత వసతి గృహాలు, * జానపద సంస్కృతిని ప్రోత్సహించడం వంటి కార్యక్రమాలు ఉన్నాయి.<ref>Helmut Anheier and Stefan Toepler (2009), ''International Encyclopedia of Civil Society'', Springer, {{ISBN|978-0387939940}}, page 1169</ref> == ఇతర భారతీయ మతాలలో == === జైనమతం === భక్తి అనేది వివిధ [[జైనమతం|జైన]] సంప్రదాయాలలో కూడా ప్రముఖ ఆచారంగా ఉంది. జైనులలో జ్ఞానసంపన్నులైన [[తీర్థంకరులు]] (''జినులు''), మానవ గురువులు అత్యున్నత ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులుగా పరిగణించబడతారు. వారికి నైవేద్యాలు సమర్పించడం, స్తోత్రగానాలు పాడడం, ''[[ఆరతి]]'' చేయడం ద్వారా భక్తి వ్యక్తమవుతుంది.<ref name=johncort /> తరువాతి హిందూ భక్తి ఉద్యమం, జైన భక్తి సంప్రదాయాలు, జైనమతంలోని ''వందన'', ''పూజ'' భావనలలో ఉమ్మడి మూలాలను కలిగి ఉండవచ్చని కొందరు పండితులు సూచిస్తున్నారు.<ref name=johncort>John Cort, ''Jains in the World: Religious Values and Ideology in India'', Oxford University Press, ISBN, pages 64-68, 86-90, 100-112</ref> === బౌద్ధమతం === మధ్యయుగ కాలంలో, ఈశ్వరరహిత భారతీయ సంప్రదాయాలైన [[బౌద్ధమతం]], జైనమతంలో కూడా భక్తి సంప్రదాయాలు ఉన్నాయని పండితులు పేర్కొన్నారు. ఈ సంప్రదాయాలలో భక్తి, ప్రార్థనలు వరుసగా బుద్ధుడు, జిన మహావీరుడు, ఇతర జ్ఞానోదయాన్ని పొందిన గురువులకు అంకితం చేయబడేవి.<ref>Karen Pechelis (2011), ''The Bloomsbury Companion to Hindu Studies'' (Editor: Jessica Frazier), Bloomsbury, {{ISBN|978-1472511515}}, pages 109-112</ref> [[కారెల్ వెర్నర్]] అభిప్రాయం ప్రకారం, [[థేరవాద బౌద్ధం]]లో ''భట్టి'' (పాళీ భాషలో భక్తి) ఒక ముఖ్యమైన ఆధ్యాత్మిక సాధన. ఆయన ప్రకారం: {{Quote|బౌద్ధమతంలో లోతైన భక్తి లేదా ''భక్తి/భట్టి'' ఉన్నదనే విషయంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు. అంతేకాక, అది బౌద్ధమతం ప్రారంభ దశల నుంచే ఉనికిలో ఉంది.<ref>Karel Werner (1995), ''Love Divine: Studies in Bhakti and Devotional Mysticism'', Routledge, {{ISBN|978-0700702350}}, pages 45-46</ref>}} === సిక్కిజం === కొంతమంది పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం [[సిక్కిజం]] భారతదేశంలోని భక్తి సంప్రదాయంలో ఒక భాగంగా పరిగణించవచ్చు.<ref>W. Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1997), ''A Popular Dictionary of Sikhism: Sikh Religion and Philosophy'', Routledge, {{ISBN|978-0700710485}}, page 22</ref>{{sfnp|Lorenzen|1995|pages=1-3}} సిక్కు మతంలో ముఖ్యంగా ''నిర్గుణ భక్తి''కి ప్రాధాన్యం ఇవ్వబడుతుంది. అంటే, గుణాలు లేదా రూపం లేని పరమదైవం పట్ల భక్తి.{{sfnp|Lorenzen|1995|pages=1-3}}<ref name="hardip">Hardip Syan (2014), in ''The Oxford Handbook of Sikh Studies'' (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, page 178</ref><ref>A Mandair (2011), "Time and religion-making in modern Sikhism", in ''Time, History and the Religious Imaginary in South Asia'' (Editor: Anne Murphy), Routledge, {{ISBN|978-0415595971}}, pages 188–190</ref> అయినప్పటికీ, సిక్కు తత్వశాస్త్రం దైవం యొక్క నిర్గుణ (రూపరహిత), సగుణ (రూపసహిత) రూపాల రెండింటినీ అంగీకరిస్తుంది.<ref>Mahinder Gulati (2008), ''Comparative Religious and Philosophies: Anthropomorphism and Divinity'', Atlantic, {{ISBN|978-8126909025}}, page 305</ref> సిక్కుల పవిత్ర గ్రంథమైన ''[[గురు గ్రంథ్ సాహిబ్]]''లో 10 మంది [[సిక్కు గురువులు|సిక్కు గురువులలో]] 6 మంది (కొంతమంది పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం 7 లేదా 8 మంది) గురువుల కీర్తనలు, 14 మంది హిందూ [[భగత్|భగతుల]] కీర్తనలు, ఒక ముస్లిం భగత్ రచనలు ఉన్నాయి.<ref>E Nesbitt (2014), in ''The Oxford Handbook of Sikh Studies'' (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, pages 360–369</ref> ''గురు గ్రంథ్ సాహిబ్''లో చోటు పొందిన అనేక మంది భగతులు, మొదటి సిక్కు గురువైన [[గురు నానక్]] జననానికి ముందే తమ భక్తి బోధనలను ప్రచారం చేసిన భక్తి కవులు. ఈ గ్రంథంలో కీర్తనలు పొందుపరచబడిన 14 మంది హిందూ భగతులలో: * [[నామదేవుడు]] * [[భగత్ పీపా|పీపా]] * [[రవిదాస్]] * [[కబీర్]] * [[భగత్ బేని|బేని]] * [[భగత్ భిఖన్|భిఖన్]] * [[భగత్ ధన్నా|ధన్నా]] * [[జయదేవుడు]] * [[భగత్ పరమానంద|పరమానంద]] * [[భగత్ సాధన|సాధన]] * [[భగత్ సైన్|సైన్]] * [[సూరదాస్]] * [[త్రిలోచన్]] ముఖ్యులు. వీరందరూ భక్తి ఉద్యమానికి చెందిన కవి-సంతులు. అలాగే ఒక ముస్లిం భగత్, సూఫీ సంతుడైన [[బాబా ఫరీద్]] రచనలు కూడా ఇందులో చేర్చబడ్డాయి.<ref name="shapiro924">{{cite journal |last=Shapiro |first=Michael |year=2002 |title=Songs of the Saints from the Adi Granth |journal=Journal of the American Oriental Society |pages=924, 925 |doi=10.2307/3217680 |jstor=3217680}}</ref><ref>Mahinder Gulati (2008), ''Comparative Religious and Philosophies: Anthropomorphism and Divinity'', Atlantic, {{ISBN|978-8126909025}}, page 302;<br />HS Singha (2009), ''The Encyclopedia of Sikhism'', Hemkunt Press, {{ISBN|978-8170103011}}, page 8</ref><ref>{{cite book |last=Mann |first=Gurinder Singh |title=The Making of Sikh Scripture |url=https://archive.org/details/bwb_KS-004-512 |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=978-0-19-513024-9 |location=United States |page=[https://archive.org/details/bwb_KS-004-512/page/19 19]}}</ref> సిక్కు పవిత్ర గ్రంథంలోని మొత్తం 5,894 కీర్తనలలో అత్యధిక భాగం సిక్కు గురువుల రచనలే. మిగిలినవి భగతుల రచనలు. సిక్కేతర భగతులలో అత్యధిక కీర్తనలు సమకూర్చిన వారు: * [[కబీర్]] — 541 కీర్తనలు * [[బాబా ఫరీద్]] — 134 కీర్తనలు * [[నామదేవుడు]] — 62 కీర్తనలు అని పేర్కొనబడింది.<ref>{{cite book |last1=Patro |first1=Santanu |title=A Guide to Religious Thought and Practices |url=https://archive.org/details/guidetoreligious0000unse_d8f1 |date=2015 |publisher=Fortress Press |isbn=978-1-4514-9963-6 |edition=Fortress Press |location=Minneapolis |page=[https://archive.org/details/guidetoreligious0000unse_d8f1/page/161 161]}}</ref> సిక్కిజం భక్తి ఉద్యమంతో అనేక విశ్వాసాలను పంచుకుంది.<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-2">{{harvp|Lorenzen|1995|pages=1-2}} Quote: "Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion"</ref><ref name="Louis Fenech 2014 page 35">Louis Fenech (2014), in ''The Oxford Handbook of Sikh Studies'' (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, page 35, Quote: "Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant parampara in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India."</ref><ref name="encyclobritannicasikh">[https://www.britannica.com/topic/Sikhism Sikhism], Encyclopædia Britannica (2014), Quote: "In its earliest stage Sikhism was clearly a movement within the Hindu tradition; Nanak has raised a Hindu and eventually, belonged to the Sant tradition of northern India,"</ref> అంతేకాకుండా, భక్తి కవి-సంతుల కీర్తనలను కూడా సిక్కు సంప్రదాయం తన పవిత్ర గ్రంథాలలో చేర్చుకుంది. అయినప్పటికీ, సిక్కిజాన్ని భక్తి ఉద్యమానికి కేవలం ఒక విస్తరణగా మాత్రమే పరిగణించలేము.<ref name="Pruthi">{{cite book |author=Pruthi, R K |title=Sikhism and Indian Civilization |publisher=Discovery Publishing House |year=2004 |isbn=9788171418794 |location=New Delhi |pages=202–203}}</ref> సిక్కిజం, భక్తి సంతులైన [[కబీర్]], [[రవిదాస్]] బోధించిన కొన్ని అభిప్రాయాలతో విభేదించింది.<ref group="note">ఈ విభేదాలలో ముఖ్యమైనవి: జీవించి ఉన్నప్పుడే ముక్తి (జీవన్ముక్తి) పొందవచ్చని సిక్కుల విశ్వాసం; గృహస్థ జీవితాన్నే ఆధ్యాత్మిక సాధనకు సరైన మార్గంగా పరిగణించడం; [[అహింస]]ను సంపూర్ణ సిద్ధాంతంగా అంగీకరించకపోవడం; అలాగే మరణానంతరం భౌతిక స్వర్గానికి వెళ్లడం కంటే భగవంతునిలో లీనమవడమే పరమ గమ్యమని విశ్వసించడం.</ref><ref name="Pruthi" /> అందువల్ల సిక్కిజం భక్తి ఉద్యమ ప్రభావాన్ని స్వీకరించినప్పటికీ, అది స్వతంత్ర తాత్విక, మతపరమైన గుర్తింపును అభివృద్ధి చేసుకుంది. భక్తి సంప్రదాయంలోని నిర్గుణ భక్తి ధోరణులతో సంబంధం కలిగి ఉండి, వాటిని తన ప్రత్యేక సిద్ధాంతాలతో పునర్వ్యాఖ్యానించింది. [[గురు నానక్]], మొదటి సిక్కు గురువు, భక్తి ఉద్యమంతో కొన్ని భక్తి సంబంధిత భావనలను పంచుకున్నప్పటికీ, ఆయన స్వతంత్ర మతమైన [[సిక్కిజం]]ను స్థాపించాడు. మతపరమైన గుర్తింపులకు అతీతంగా దేవుడు ఒక్కడే అనే సిద్ధాంతాన్ని బోధించాడు. ఆయన ప్రసిద్ధంగా ఇలా అన్నాడు: {{Quote|హిందువు లేడు, ముస్లిం లేడు; దేవుడు మాత్రమే ఉన్నాడు.<ref name="richard">{{cite journal |author=HL Richard |date=2007 |title=Religious Movements in Hindu Social Contexts: A Study of Paradigms for Contextual "Church" Development |url=http://ijfm.org/PDFs_IJFM/24_3_PDFs/139-145Richard.pdf |journal=International Journal of Frontier Missiology |volume=24 |page=144 |number=3}}</ref>}} జోన్ మేలెడ్ ప్రకారం, గురు నానక్ బోధించిన అత్యంత ముఖ్యమైన ఆరాధనా విధానం ''భక్తి''.<ref name="Mayled2002">{{cite book |author=Jon Mayled |url=https://archive.org/details/sikhism0000mayl_l1v5 |title=Sikhism |publisher=Heinemann |year=2002 |isbn=978-0-435-33627-1 |pages=[https://archive.org/details/sikhism0000mayl_l1v5/page/30 30]–31 |url-access=registration}}</ref> సిక్కిజంలో ''నామ్-సిమ్రన్'' (దైవనామ స్మరణ ద్వారా దేవుని అనుభూతి పొందడం) ఒక ముఖ్యమైన భక్తి సాధనగా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="Dhillon1988">{{cite book |author=Dalbir Singh Dhillon |url=https://books.google.com/books?id=osnkLKPMWykC |title=Sikhism, Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers |year=1988 |page=229}}</ref><ref>{{cite book |last1=Cave |first1=David |title=Religion and the Body: Modern Science and the Construction of Religious Meaning |last2=Norris |first2=Rebecca |date=2012 |publisher=BRILL Academic |isbn=978-9004221116 |page=239}}</ref><ref>{{cite book |author1=Anna S. King |url=https://books.google.com/books?id=WhgDL6SwGeQC |title=The Intimate Other: Love Divine in Indic Religions |author2=J. L. Brockington |publisher=Orient Blackswan |year=2005 |isbn=978-81-250-2801-7 |pages=322–323}}</ref> [[గురు అర్జన్]] తన ''సుఖమనీ సాహిబ్'' గ్రంథంలో నిజమైన మతం అనేది దేవుని పట్ల ప్రేమపూర్వక భక్తిపై ఆధారపడినదేనని బోధించాడు.<ref>{{cite book |author=Surinder S. Kohli |url=https://books.google.com/books?id=ED0syBKqafMC |title=The Sikh and Sikhism |publisher=Atlantic Publishers |year=1993 |isbn=81-7156-336-8 |pages=74–76}}</ref><ref>{{cite book |last1=Singh |first1=Nirmal |title=Searches in Sikhism |date=2008 |publisher=Hemkunt Press |isbn=978-81-7010-367-7 |edition=First |location=New Delhi |page=122}}</ref> సిక్కుల పవిత్ర గ్రంథమైన ''[[గురు గ్రంథ్ సాహిబ్]]''లో కూడా సిక్కులు నిరంతర భక్తిని ఆచరించాలని సూచించే అనేక బోధనలు ఉన్నాయి.<ref name="Mayled2002" /><ref name="Jhutti-Johal2011">{{cite book |author=Jagbir Jhutti-Johal |url=https://books.google.com/books?id=91xotkSSyzUC |title=Sikhism Today |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2011 |isbn=978-1-4411-8140-4 |page=92}}</ref> {{Refn|group=note|సిక్కు మత గ్రంథాలలో భక్తి ఆరాధనకు సంబంధించిన అనేక శ్లోకాలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు:<ref name=sggs305306>{{cite book| title=Sri Guru Granth Sahib| translator=Sant Singh Khalsa| year=2006| publisher=srigranth.org| pages=305–306 (Ang)| url=http://www.srigurugranth.org/0305.html| archive-date=21 August 2016| access-date=9 March 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160821171802/http://www.srigurugranth.org/0305.html| url-status=dead}}</ref> {{Quote| వారు రాత్రింబగళ్లు ఆనందానుభూతిలో నిలిచి ఉంటారు. ఓ సేవకుడా నానక్, వారు ఎల్లప్పుడూ భగవంతుని మహిమలను గానం చేస్తారు. తనను తాను గురువు యొక్క సిక్కు అని పిలుచుకునే వ్యక్తి, తెల్లవారుజామున లేచి భగవంతుని నామాన్ని ధ్యానించాలి. ఉదయాన్నే లేచి స్నానం చేసి, అమృతసరోవరంలో తనను శుద్ధి చేసుకోవాలి. గురువు బోధనలను అనుసరిస్తూ ‘హర్, హర్’ అనే భగవన్నామాన్ని జపించాలి. అప్పుడు సమస్త పాపాలు, దుష్కర్మలు, నెగెటివ్ ప్రభావాలు తొలగిపోతాయి. — ''శ్రీ గురు గ్రంథ్ సాహిబ్'', 305(16)–306(2)<ref name=sggs305306 /> }} }} సిక్కు సంప్రదాయంలోని భక్తి భావనలు [[శక్తి]] (దైవిక శక్తి, సామర్థ్యం) సంబంధిత ఆలోచనలను కూడా కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{cite journal |date=1985 |title=Sikh Cultural Center |journal=The Sikh Review |volume=33 |issue=373–384 |page=86}}</ref> పంజాబ్ వెలుపల ఉన్న కొన్ని సిక్కు ఉపసంప్రదాయాలు, ముఖ్యంగా [[మహారాష్ట్ర]], [[బీహార్]] రాష్ట్రాలలో ఉన్నవారు, [[గురుద్వారా]]లలో దీపాలతో ''ఆరతి'' నిర్వహిస్తారు.<ref>{{cite book |author1=Karen Pechilis |url=https://books.google.com/books?id=BsbfCgAAQBAJ&pg=PA243 |title=South Asian Religions: Tradition and Today |author2=Selva J. Raj |publisher=Routledge |year=2012 |isbn=978-1-136-16323-4 |page=243}}</ref><ref>{{cite book |author1=Pashaura Singh |url=https://books.google.com/books?id=4SLhLakpsNsC&pg=PA42 |title=Re-imagining South Asian Religions |author2=Michael Hawley |publisher=BRILL Academic |year=2012 |isbn=978-90-04-24236-4 |pages=42–43}}</ref> ఆరతి, భక్తిపూర్వక ప్రార్థనా కార్యక్రమాలు [[రవిదాసియా]] సంప్రదాయంలో కూడా కనిపిస్తాయి.<ref>{{cite book |author=Ronki Ram |url=https://books.google.com/books?id=--9WCgAAQBAJ&pg=PA380 |title=Routledge Handbook of Contemporary India |publisher=Routledge |year=2015 |isbn=978-1-317-40358-6 |editor=Knut A. Jacobsen |pages=379–380}}</ref><ref>{{cite book |author=Opinderjit Kaur Takhar |url=https://books.google.com/books?id=amluAAAAMAAJ |title=Sikh Identity: An Exploration of Groups Among Sikhs |publisher=Ashgate |year=2005 |isbn=978-0-7546-5202-1 |page=112}}</ref> == సమకాలీన పాండిత్య చర్చలు == సమకాలీన పండితులు భారతదేశంలోని భక్తి ఉద్యమం గురించి 19వ శతాబ్దం, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ప్రతిపాదించబడిన సిద్ధాంతాల ఖచ్చితత్వాన్ని ప్రశ్నిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా భక్తి ఉద్యమం యొక్క ఆవిర్భావం, స్వభావం, చరిత్రకు సంబంధించిన పాత అభిప్రాయాలపై పునఃసమీక్ష జరుగుతోంది. ఉదాహరణకు, కరెన్ పెచిలిస్ తన భక్తి ఉద్యమంపై రచించిన గ్రంథంలో ఇలా పేర్కొంది:{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|pages=13-14}} {{Blockquote| 19వ శతాబ్దం చివరి, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో భక్తి గురించి రచించిన పండితులు, భారతదేశంలో భక్తి అనేది ప్రధానంగా ఏకదైవారాధన (మోనోథీయిజం) ఆధారిత సంస్కరణ ఉద్యమమని ఏకాభిప్రాయానికి వచ్చారు. వారి దృష్టిలో ఏకదైవారాధన, సంస్కరణల మధ్య ఉన్న అవిభాజ్య సంబంధం భారతీయ సంస్కృతి అభివృద్ధికి మతపరంగానూ, సామాజికంగానూ ముఖ్యమైనది. భక్తిపై ఓరియంటలిస్టుల అభిప్రాయాలు భారతదేశాన్ని "కనుగొనే" కాలంలో రూపుదిద్దుకున్నాయి. ఆ సమయంలో పరిపాలనా, విద్యా, మిషనరీ వర్గాలకు చెందిన అనేక సంస్థలు భారతదేశం గురించి జ్ఞానం సంపాదించడానికి ప్రయత్నించాయి. ఇండో-యూరోపియన్ భాషల సంబంధాన్ని గుర్తించిన తొలి ఓరియంటలిస్టులు, భారతీయుల ప్రాచీన గ్రంథాలు, ఆచారాలలో తమ సొంత పూర్వీకుల ఆనవాళ్లను చూస్తున్నామని భావించారు. ఈ నేపథ్యంలో కొంతమంది పండితులు భక్తి ఉద్యమంలోని ఏకదైవారాధనతో తమను తాము అనుసంధానించుకున్నారు. సంస్కరణ ఉద్యమంగా భావించిన భక్తి, సామ్రాజ్య ప్రయోజనాల కోసం జోక్యం చేసుకోవాలనే ఓరియంటలిస్టు లక్ష్యాలకు సమాంతరంగా నిలిచింది. |Karen Pechilis |''The Embodiment of Bhakti''{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|pages=13-14}} }} [[మాడలైన్ బియార్డో]], [[జీనిన్ మిల్లర్]] అభిప్రాయం ప్రకారం, భక్తి ఉద్యమం ఏదైనా ఆకస్మిక సంస్కరణ లేదా పూర్తిగా కొత్త ఆవిష్కరణ కాదు. అది [[వేదాలు]], [[భగవద్గీత]]లోని భక్తి మార్గ బోధనలు, [[కఠోపనిషత్తు|కఠోపనిషత్]], [[శ్వేతాశ్వతరోపనిషత్తు|శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్లలో]] కనిపించే ఆలోచనల కొనసాగింపు, వ్యక్తీకరణ మాత్రమే.<ref name=madeleine>Madeleine Biardeau (1994), ''Hinduism: The Anthropology of a Civilization'' (Original: French), Oxford University Press, {{ISBN|978-0195633894}} (English Translation by Richard Nice), pages 89-91</ref><ref>J Miller (1996), ''Does Bhakti appear in the Rgveda?: An enquiry into the background of the hymns'', {{ISBN|978-8172760656}}; see also J Miller (1995), in ''Love Divine: Studies in Bhakti and Devotional Mysticism'' (Editor: Karel Werner), Routledge, {{ISBN|978-0700702350}}, pages 5, 8-9, 11-32</ref> [[జాన్ స్ట్రాటన్ హాలీ]] కూడా భక్తి ఉద్యమం దక్షిణ భారతదేశంలో ప్రారంభమై ఉత్తర భారతదేశానికి వ్యాపించిందనే సంప్రదాయ సిద్ధాంతాన్ని ప్రశ్నిస్తున్న ఆధునిక పరిశోధనలను ప్రస్తావించాడు.{{sfnp|Hawley|2015|page=10}} ఆయన ప్రకారం, భక్తి ఉద్యమానికి ఒకే మూలం లేదు; దానికి అనేక ప్రాంతీయ మూలాలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఉత్తర భారతదేశంలోని [[బృందావనం]] కూడా భక్తి ఉద్యమానికి ఒక ముఖ్య కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందిందని ఆయన పేర్కొన్నాడు.{{sfnp|Hawley|2015|page=10}} భక్తి ఉద్యమం ఒక సామాజిక సంస్కరణ ఉద్యమమనే అభిప్రాయం చుట్టూ భారతీయ పండితుల మధ్య ఉన్న వివాదాలు, భిన్నాభిప్రాయాలను కూడా హాలీ చర్చించాడు. ఆయన [[హెగ్డే]] అభిప్రాయాన్ని ఉటంకిస్తూ, భక్తి సాహిత్యంలో ఉన్న కొన్ని ఎంపిక చేసిన గీతాలను మాత్రమే ఆధారంగా చేసుకొని భక్తి ఉద్యమాన్ని సంస్కరణ ఉద్యమంగా చిత్రీకరించడం సరైంది కాదని పేర్కొన్నాడు.{{sfnp|Hawley|2015|pages=338-339}} ఉదాహరణకు, [[బసవ]] వంటి ఒకే రచయిత యొక్క సంపూర్ణ రచనలను, వాటి చారిత్రక నేపథ్యంతో సహా పరిశీలిస్తే, అందులో సంస్కరణ ఉద్యమం లేదా సంస్కరణ అవసరం అనే భావన స్పష్టంగా కనిపించదని హాలీ అభిప్రాయపడ్డాడు.{{sfnp|Hawley|2015|pages=338-339}} [[షెల్డన్ పోలాక్]] అభిప్రాయం ప్రకారం, భక్తి ఉద్యమం బ్రాహ్మణులపై లేదా ఉన్నత కులాలపై తిరుగుబాటు కాదు; అలాగే అది సంస్కృత భాషకు వ్యతిరేకమైన ఉద్యమం కూడా కాదు. ఎందుకంటే భక్తి ఉద్యమంలోని ప్రముఖ ఆలోచనాపరులు, తొలి ప్రచారకులలో అనేక మంది బ్రాహ్మణులు లేదా ఇతర ఉన్నత కులాలకు చెందినవారు. అంతేకాక, ప్రారంభ, తరువాతి భక్తి కవిత్వం, ఇతర సాహిత్య రచనలు కూడా సంస్కృతంలోనే రచించబడ్డాయి.<ref>Sheldon Pollock (2009), ''The Language of the Gods in the World of Men'', University of California Press, {{ISBN|978-0520260030}}, pages 423–431</ref> అదనంగా, మొదటి సహస్రాబ్దిలోనే ప్రాచీన [[ఆగ్నేయ ఆసియా]] హిందూమతంలో — ముఖ్యంగా [[కంబోడియా]], [[ఇండోనేషియా]]లో — భక్తి ధోరణులకు సంబంధించిన ఆధారాలను పోలాక్ ప్రస్తావించాడు. ఆ ప్రాంతాలలో [[వేద కాలం]] గురించి అవగాహన లేకపోయినా, ఉన్నత వర్గాలకు చెందిన తమిళ హిందూ ప్రభువులు, వ్యాపారులు హిందూమతంలోని భక్తి భావాలను అక్కడికి తీసుకెళ్లారు. ఈ విషయాలు భక్తి ఉద్యమపు మూలాలు, స్వభావం ప్రధానంగా ఆధ్యాత్మిక, రాజకీయ అన్వేషణలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయని, అది ఏదైనా సామాజిక తిరుగుబాటు కాదని సూచిస్తాయని ఆయన అభిప్రాయపడ్డాడు.<ref>Sheldon Pollock (2009), ''The Language of the Gods in the World of Men'', University of California Press, {{ISBN|978-0520260030}}, pages 529–534</ref><ref>[[Keat Gin Ooi]] (2004), ''Southeast Asia: A Historical Encyclopedia'', {{ISBN|978-1576077702}}, page 587</ref> [[జాన్ గై]] ప్రకారం, 8వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ దేవాలయాలు, చైనీస్ శాసనాల ఆధారాలు తమిళ వ్యాపారులు చైనాలోని వాణిజ్య పట్టణాలకు భక్తి భావాలను తీసుకువెళ్లినట్లు సూచిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా [[క్వాంజౌ]]లోని [[Kaiyuan Temple (Quanzhou)|కైయువాన్ దేవాలయం]]లో కనిపించే ఆధారాలు దీనిని తెలియజేస్తాయి.<ref name=johnguy /> ఈ ఆధారాలు చైనాలో శైవ, వైష్ణవ, హిందూ బ్రాహ్మణ మఠాలు భక్తి సంప్రదాయాలను గౌరవించాయని, ప్రచారం చేశాయని తెలియజేస్తున్నాయి.<ref name=johnguy>John Guy (2001), ''The Emporium of the World: Maritime Quanzhou, 1000–1400'' (Editor: Angela Schottenhammer), Brill Academic, {{ISBN|978-9004117730}}, pages 283–299</ref> కరెన్ పెచిలిస్ ప్రకారం, ఆధునిక పండితులు భక్తి ఉద్యమాన్ని వివరించడంలో గతంలో ఉపయోగించిన “తీవ్రమైన భిన్నత్వం”, “ఏకదైవారాధన”, “సాంప్రదాయ మత సంస్కరణ” వంటి భావనలను క్రమంగా వదిలివేస్తున్నారు.{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|pages=15–16}} ప్రస్తుతం అనేక మంది పరిశోధకులు మధ్యయుగ భారతదేశంలో భక్తి ఉద్యమం ఆవిర్భావాన్ని వేద సంప్రదాయాల ప్రధాన భావనల పునరుజ్జీవనం (revival), పునర్వ్యాఖ్యానం (reworking),, కొత్త సందర్భాలకు అనుగుణంగా పునఃస్థాపన (recontextualization)గా విశ్లేషిస్తున్నారు.{{sfnp|Pechilis Prentiss|2014|pages=15–16}} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[దాస సాహిత్యం]] * [[ఏకశరణ ధర్మం]] * [[ప్రొటెస్టెంట్ పని నైతికత]] * [[పూజ]] * [[శైవ సిద్ధాంతం]] == గమనికలు == {{reflist|group=note}} {{notelist}} == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధార గ్రంథాలు == {{refbegin}} * {{cite book|first=Jeaneane D.|last=Fowler|date=2012|title=The Bhagavad Gita: A Text and Commentary for Students|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-84519-346-1}} * {{cite book|first=John|last=Hawley|date=2015|title=A Storm of Songs: India and the Idea of the Bhakti Movement|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-18746-7}} * {{cite journal|url=http://www.ic.nanzan-u.ac.jp/SHUBUNKEN/publications/jjrs/pdf/276.pdf|title=The Vithoba Faith of Maharashtra: The Vithoba Temple of Pandharpur and Its Mythological Structure|journal=Japanese Journal of Religious Studies|volume=15|issue=2–3|first=Shima|last=Iwao|date=June–September 1988|publisher=Nanzan Institute for Religion and Culture|pages=183–197|issn=0304-1042|archive-url=https://web.archive.org/web/20090326062749/http://www.ic.nanzan-u.ac.jp/SHUBUNKEN/publications/jjrs/pdf/276.pdf|archive-date=2009-03-26}} * {{cite book|first=David|last=Lorenzen|date=1995|title=Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action|url=https://archive.org/details/bhaktireligionin0000unse_s2o3|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-2025-6}} * {{cite book|first=Karen|last=Pechilis Prentiss|date=2014|title=The Embodiment of Bhakti|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-535190-3}} * {{cite book|title=The Sants: Studies in a Devotional Tradition of India|url=https://archive.org/details/santsstudiesinde0000unse|editor1-first=Karine|editor1-last=Schomer|editor2-first=W. H.|editor2-last=McLeod|publisher=Motilal Banarsidass|year=1987|isbn=9788120802773}} {{refend}} == మరింత పఠనం == {{refbegin}} * John Hawley (1984), [https://www.jstor.org/stable/1463998 "The Music in Faith and Morality"], ''Journal of the American Academy of Religion'', Vol. 52, No. 2, pp. 243–262 * John Hawley (1988), [https://www.jstor.org/stable/2056168 "Author and Authority in the Bhakti Poetry of North India"], ''The Journal of Asian Studies'', Vol. 47, No. 2, pp. 269–290 * S. M. Pandey (1965), [https://www.jstor.org/stable/1061803 "మీరాబాయి, భక్తి ఉద్యమానికి ఆమె చేసిన సేవలు"], ''History of Religions'', Vol. 5, No. 1, pp. 54–73 * Karen Pechilis (2015), [http://referenceworks.brillonline.com/entries/brill-s-encyclopedia-of-hinduism/female-gurus-and-ascetics-BEHCOM_9000000239 "మహిళా గురువులు, సన్యాసినులు"], ''Brill's Encyclopedia of Hinduism'' లో. సంపాదకులు: [[Knut A. Jacobsen]] తదితరులు. (చందా అవసరం) * Vijay Pinch (May 2003), [https://www.jstor.org/stable/3600826 "భక్తి, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం"], ''Past & Present'', No. 179, pp. 159–196 * George Spencer (1970), [https://www.jstor.org/stable/3269705 "తమిళ శైవ భక్తి గీతాల పవిత్ర భౌగోళికత"], ''Numen'', Vol. 17, Fasc. 3, pp. 232–244 * Glenn Yocum (1973), [https://www.jstor.org/stable/1461384 "దేవాలయాలు, శామనిజం, ప్రేమకవిత్వం: ప్రజాదరణ పొందిన తమిళ భక్తి ఆవిర్భావంలోని అంశాలు"], ''Journal of the American Academy of Religion'', Vol. 41, No. 1, pp. 3–17 {{refend}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category}} {{Wikiquote}} * [http://sites.fas.harvard.edu/~fc12/Bibliography/09_Bhakti_Bibliography.html భక్తి గ్రంథసూచి] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123833/http://sites.fas.harvard.edu/~fc12/Bibliography/09_Bhakti_Bibliography.html|date=4 March 2016}}, హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ భద్రపరిచిన సంచిక (2001) * [[Wikisource:The Complete Works of Swami Vivekananda/Volume 3/Bhakti-Yoga/Definition of Bhakti|భక్తి నిర్వచనం]], [[స్వామి వివేకానంద]], వికీసోర్స్ [[Category:భక్తి ఉద్యమం]] [[Category:కులవ్యతిరేక ఉద్యమాలు]] [[వర్గం:హిందూ మత ఉద్యమాలు]] c6779km29vfrgd1phpwsw3s95qcwemj 0 499085 4983505 4943946 2026-10-18T06:35:57Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983505 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = భరద్వాజ్ | image = Bharadwaj Publicity Photo Official.jpg | caption = | birth_name = రమణి రామస్వామి | alias = | birth_date = {{Birth date and age |df=y|1960|7|3}}<ref>{{Cite web|url=http://www.lakshmansruthi.com/profilesmusic/bharadwaj.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20090317084312/http://www.lakshmansruthi.com/profilesmusic/bharadwaj.asp|url-status=usurped|archive-date=17 March 2009|title=Profile of Music Director Bharadwaj &#124; Lakshman Sruthi - 100% Manual Orchestra &#124;}}</ref> | birth_place = రావణసముద్రం, తిరునెల్వేలి జిల్లా, భారతదేశం | genre = సినిమా సంగీతం, నేపథ్య సంగీతం | occupation = స్వరకర్త, సంగీత దర్శకుడు, గాయకుడు | instrument = | years_active = 1994–ప్రస్తుతం | label = | website = | associated_acts = }} '''భరద్వాజ్''' (జననం 1960 జులై 3), ఒక భారతీయ సంగీత స్వరకర్త, గాయకుడు, రచయిత. ఆయన ప్రధానంగా [[తమిళ సినిమా|తమిళ చిత్రసీమ]]<nowiki/>లో తన పనికి ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/15-years-of-raghava-lawrences-muni-interesting-facts-about-the-film/photostory/89989125.cms|title=15 years of Raghava Lawrence's Muni: Interesting facts about the film|work=The Times of India|access-date=2023-02-13|issn=0971-8257}}</ref> ఆయన 2008లో తమిళనాడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి [[కళైమామణి|కళైమామణి అవార్డు]] అందుకున్నాడు. == ప్రారంభ జీవితం == భరద్వాజ్ [[తమిళనాడు]]<nowiki/>లోని [[తిరునెల్వేలి]] జిల్లా రావణసముద్రంలో జన్మించాడు, కానీ తన బాల్యం మొత్తం [[ఢిల్లీ]]<nowiki/>లో గడిపాడు.<ref>{{Cite web|title=Kalyanamalai Matrimonial Magazine- VIP Interviews - Music Director Bharadwaj|url=http://www.kalyanamalaimagazine.com/Content/VIP/Music_Director_Bharadwaj/Music_Director_Bharadwaj.html|access-date=2026-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811142843/http://www.kalyanamalaimagazine.com/Content/VIP/Music_Director_Bharadwaj/Music_Director_Bharadwaj.html|archive-date=2020-08-11|url-status=dead}}</ref> == కెరీర్ == ఆయన విజుతుగల్ అనే టెలివిజన్ ధారావాహిక, [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[కన్నడ సినిమా|కన్నడ]] చిత్రాలకు సంగీతాన్ని అందించడం ద్వారా తన వృత్తిని ప్రారంభించాడు. [[అజిత్ కుమార్]] నటించిన ''కాదల్ మన్నన్'' (1998) చిత్రంతో ఆయన పురోగతి సాధించాడు.<ref>{{Cite web|date=27 October 2003|title=A chat with Bharadwaj|url=http://www.chennaionline.com/interviews/10-bharadwaj.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20050317093700/http://www.chennaionline.com/interviews/10-bharadwaj.asp|archive-date=17 March 2005|access-date=20 November 2023|website=Chennai Online}}</ref> భరద్వాజ్ "సాథం ఇల్లతా తనిమై కేతన్" (''[[అద్భుతం (2000 సినిమా)|అమర్కలం]]'') "అవరవర్ వజ్కయిల్" (పాండవర్ భూమి "ఓ పోడు" (జెమిని) "ఆపిల్ పెన్నీ" (రోజా కుట్టం "ఉనాయ్ నాన్ ఉనాయ్ నన్" (జై జయ "జ్ఞానబగం వరుథే" (''ఆటోగ్రాఫ్'' "కాడు తిరండే", సిరుచి సిరుచి వంథన్ " (వాసూల్ రాజా ఎంబిబిఎస్" ఒరు వర్తై కేత్కా " (అయ్యా" తైత తయ్యథా " (థిరుట్టు పాయలే" మీండం పల్లికు పోగలం " (పల్లికుడు మార్గెజీ కులుచిలో) " కులిపుత్తారు " (రోషిబదారు) " నుగూదువ (నుగూదువు) ", దుషిబదాలు" (అజుఘదాలు) ", అజుఘాదియ (అజుగ్గాల) ".<ref>{{Cite web|last=மலர்|first=மாலை|date=2019-12-20|title=பிரபல இசையமைப்பாளர் பரத்வாஜ் பா.ஜ.க.வில் இணைந்தார்|url=https://www.maalaimalar.com/news/district/2019/12/20085335/1277059/Music-Composer-Bharadwaj-joins-BJP.vpf|access-date=2023-02-13|website=www.maalaimalar.com|language=ta}}</ref> భరద్వాజ్ తమిళ చిత్ర దర్శకుడు శరణ్ వారి చిత్రాలలో ఎక్కువ భాగంలో కలిసి పనిచేసినందుకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref>{{Cite web|date=2020-03-06|title=Bharadwaj - Saran {{!}} Magical director & composer combo that produced a gem of albums!|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/tamil-cinemas-best-director-and-music-director-combo-listed/bharadwajs-combo.html|access-date=2026-02-24|website=Behindwoods}}</ref> == అవార్డులు == భరద్వాజ్ రెండుసార్లు [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు]] జెమిని (2002), <nowiki><i id="mwVA">ఆటోగ్రాఫ్</i></nowiki> (2004) చిత్రాలకు గాను అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Manikchand-Filmfare-Awards-in-Hyderabad/articleshow/46815950.cms|title=Manikchand Filmfare Awards in Hyderabad|date=2003-05-19|work=[[The Times of India]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024115602/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-05-19/news-interviews/27262587_1_film-award-playback-singer-girish-kasaravalli|archive-date=2012-10-24}}</ref><ref name="52nd Filmfare Awards, South Films">{{Cite web|title=Surya shines, Cheran sizzles – Tamil Movie News|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/15576.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050711011755/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/15576.html|archive-date=11 July 2005|access-date=2023-11-20|website=IndiaGlitz}}</ref> ఆయన 2008లో [[తమిళనాడు ప్రభుత్వం|తమిళనాడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం]] నుండి [[కళైమామణి]] అవార్డును అందుకున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Kalaimamani-awards-announced/article15536990.ece|title=Kalaimamani awards announced|date=2011-01-29|work=The Hindu|access-date=2021-05-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> తమిళ చిత్రం ''ఆటోగ్రాఫ్'' లో ఆయన స్వరకల్పన "ఓవవరు పూకలూమ్" 2004లో ఉత్తమ గాయకుడు, ఉత్తమ గీత రచయితగా జాతీయ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Passion for Tamil|url=http://www.hinduonnet.com/fr/2005/11/25/stories/2005112500520200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060218013936/http://www.hinduonnet.com/fr/2005/11/25/stories/2005112500520200.htm|archive-date=18 February 2006|website=The Hindu}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[జనని భరద్వాజ్]] == మూలాలు == [[వర్గం:1960 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:CS1: unfit URL]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 3ayag6o0ejk9cxhs7zd3utu0dos0m4q 0 501538 4983240 4912869 2026-10-17T12:23:23Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983240 wikitext text/x-wiki {{EngvarB|తేదీ=ఫిబ్రవరి 2024}} {{Use dmy dates|తేదీ=ఫిబ్రవరి 2024}} '''పంజిక''' ([[IAST]]: Pañjikā; {{langx|as|পঞ্জিকা}}; {{langx|bn|পঞ্জিকা}}; ; ; {{langx|or|ପଞ୍ଜିକା}}) అనేది హిందూ ఖగోళ [[పంచాంగం]],<ref>{{cite web |url=http://www.bestwebbuys.com/The_Panjika-ISBN_0878060138.html?isrc=b-search |title=The Panjika: The Hindu Astronomical Almanac | access-date=15 April 2007 | publisher=bestwebbuys.com}}</ref> ఇది అస్సామీ, బెంగాలీ, మైథిలి, నేపాలీ, ఒడియా భాషలలో ప్రచురించబడుతుంది. దీనిని స్థానికంగా '''పంజి''' ([[IAST]]: Pāñji; {{langx|as|পাঁজি}}; {{langx|bn|পাঞ্জি}}; {{langx|or|ପାଞ୍ଜି}}) అని పిలుస్తారు. భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో దీనిని '''[[పంచాంగం]]''' అంటారు.<ref>{{cite web| url = http://www.languageinindia.com/dec2003/panchangam.html| title = Language in India| access-date = 15 April 2007| last = Geetha Kumary| first = V.| work = Language of Panchangam (Hindu Almanac)| publisher = languageinindia.com}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బెంగాలీ పంజిక== [[File:Bengali Panjika Cover.svg|thumb|బెంగాలీ పంజిక ముఖచిత్రం. బెంగాలీ పంజికలు సాధారణంగా ముదురు గులాబీ రంగు ముఖచిత్రాలను కలిగి ఉంటాయి]] బెంగాల్‌లో ''పంజిక'' తయారు చేసే రెండు పాఠశాలలు ఉన్నాయి – దృక్సిద్ధాంత (''బిశుద్ధసిద్ధాంత పంజిక'') , అదృక్సిద్ధాంత (''గుప్తా ప్రెస్'', ''పి.ఎమ్. బాగ్చీ'' మొదలైనవి). పండుగలు ఏ రోజుల్లో నిర్వహించాలో ఇవి నిర్దేశిస్తాయి. కొన్నిసార్లు, ఇవి నిర్దిష్ట పండుగల కోసం వేర్వేరు తేదీలను నిర్ణయిస్తాయి. 2005 నాటి [[దుర్గాపూజ]] కోసం, రెండు వేర్వేరు తేదీల జాబితాలు వచ్చాయి. కొన్ని సామాజిక పూజలు దాని ప్రజాదరణ కారణంగా ''గుప్తా ప్రెస్ పంజిక''ను అనుసరించాయి. సంప్రదాయానికి గౌరవం ఇస్తూ, వైదిక పండిట్ ఓ పురోహిత్ మహ మిలన్ కేంద్ర అధ్యక్షుడు పండిట్ నితాయ్ చక్రవర్తి దీనిని ధృవీకరించారు. [[బేలూరు మఠం]] ''బిశుద్ధసిద్ధాంత పంజిక''ను అనుసరించింది. జ్యోతిష్యుడైన [[రామకృష్ణ అపొస్తలులు#స్వామి విజ్ఞానానంద|స్వామి విజ్ఞానానంద]] (1937-38లో మఠం అధ్యక్షుడు అయ్యారు), [[రామకృష్ణ మిషన్]] మరింత శాస్త్రీయంగా ఉన్నందున ఈ పంచాంగాన్ని అనుసరిస్తుందని నిర్ణయించారు.<ref name = "Telegraph">{{cite news| url = http://www.telegraphindia.com/1050523/asp/calcutta/story_4765768.asp| archive-url = https://web.archive.org/web/20070930022333/http://www.telegraphindia.com/1050523/asp/calcutta/story_4765768.asp| url-status = dead| archive-date = 30 September 2007| title = Almanac shaves Pujas by a day – Conflicting schedules from twin schools on Navami and Dashami| access-date = 15 April 2007| last = Banerjee| first = Sudeshna| newspaper = The Telegraph| location=Calcutta, India| date=23 May 2005}}</ref> ఈ తేడా ఎందుకు వస్తుందంటే, రెండు పాఠశాలలు చాంద్ర-సౌర గమనాల విభిన్న క్యాలెండర్లను అనుసరిస్తాయి, వీటి ఆధారంగానే [[తిథి]]లు నిర్ణయించబడతాయి. ''గుప్తా ప్రెస్ పంజిక'' 16వ శతాబ్దపు రఘునందనుడి రచన 'అష్టబింగ్షతితత్వ'ను అనుసరిస్తుంది, ఇది 1,500 సంవత్సరాల నాటి ఖగోళ గ్రంథమైన [[సూర్య సిద్ధాంతం|''సూర్యసిద్ధాంతం'']] ఆధారంగా రూపొందించబడింది. కాగా, ''బిశుద్ధసిద్ధాంత పంజిక'' అనేది ''సూర్యసిద్ధాంతం''లో ఇవ్వబడిన గ్రహాల స్థానాల 1890 నాటి సవరణ ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref name = "Telegraph"/> ===శాస్త్రీయ సంస్కరణ=== ఆరంభ కాలపు భారతీయ పంచాంగాలు క్రీస్తుపూర్వం 1000 నాటివి. అవి సమయాన్ని విశ్లేషించినప్పటికీ, లెక్కలు ఎల్లప్పుడూ చాలా ఖచ్చితంగా ఉండేవి కావు. ఆ కాలంలో రూపొందించబడిన [[సూర్య సిద్ధాంతం|''సూర్యసిద్ధాంతం'']], తరువాతి కాలపు కు మార్గదర్శకంగా నిలిచింది.<ref name = "Banglapedia">{{cite book |last=Howlader |first=AR |year=2012 |chapter=Panjika |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Panjika |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref> బ్రిటిష్ పాలనలో, బిస్వాంభర్ మళ్లీ హస్తలిఖిత పుస్తక రూపంలో ''పంజిక''ను ప్రచురించే పనిని ప్రారంభించారు. దీని ముద్రిత రూపం 1869లో వచ్చింది. ''బిశుద్ధసిద్ధాంత పంజిక'' మొదటిసారిగా 1890లో ప్రచురించబడింది.<ref name = "Banglapedia"/> గుప్తా ప్రెస్ మూల రూపంతో కూడిన ''సూర్యసిద్ధాంతాన్ని'' అనుసరిస్తుండగా, "సవరించిన" గ్రంథంతో కూడిన సంస్కరణను ''విశుద్ధసిద్ధాంత'' అని పిలుస్తారు.<ref>{{cite web|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=231755 |title=Now Panjika in CD Format |access-date=15 April 2007 |last=Khanna |first=Rohit |publisher=Financial Express, 14 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509011103/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=231755 |archive-date=9 May 2013 }}</ref><ref>Mukhopadhyay, Priyasha. 2024. ''Required Reading : The Life of Everyday Texts in the British Empire.'' Princeton, New Jersey: Princeton University Press.</ref> ఖగోళ శాస్త్రవేత్త మాధవ్ చంద్ర ఛట్టోపాధ్యాయ, అప్పట్లో వాడుకలో ఉన్న అధ్యయనం చేసినప్పుడు గ్రహాలు, నక్షత్రాల వాస్తవ స్థానాలకు, జ్యోతిష్య స్థానాలకు మధ్య తేడాలను గమనించడం వల్ల ''బిశుద్ధసిద్ధాంత పంజిక'' ఉనికిలోకి వచ్చింది. ఆయన శాస్త్రీయ పరిశీలనల ప్రకారం ''పంజిక''ను సవరించారు. భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో ''పంజిక'' శాస్త్రీయ సవరణ విధానాన్ని సమర్థించిన ఇతర వ్యక్తులు కూడా ఉన్నారు. వారిలో [[ఒడిశా]]లోని పఠాని సమంత, పూణేలోని [[బాలగంగాధర్ తిలక్]] వంటి వారు ఉన్నారు.<ref>''Bishudhasiddhanta Panjika'', 1412 edition, p. ka 16, {{in lang|bn}}</ref> 1952లో, భారత ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో ''పంజిక'' యొక్క పెద్ద సవరణ చేపట్టబడింది.<ref name = "Banglapedia"/> ===రూపాంతరం=== బెంగాలీ ఒకటైన గుప్తా ప్రెస్, 2007లో 'నో యువర్ డే' (మీ రోజును తెలుసుకోండి), 'డైలీ హారోస్కోప్' (దినఫలాలు), <nowiki>''</nowiki> (జాతక చక్ర పరిశీలన) వంటి ఇంటరాక్టివ్ ఫీచర్లతో కూడిన సిడి-సంస్కరణను తీసుకువచ్చింది. కాలక్రమేణా మార్పు అనేది ''పంజిక''కు నిత్యకృత్యంగా మారింది. మారుతున్న కాలంతో పాటు, ఇది సాధారణ ప్రజలు కోరుకునే పర్యాటక ఆకర్షణలు, పుణ్యక్షేత్రాలు, టెలిఫోన్ కోడ్‌లు, సాధారణ సమాచారం వంటి వివరాలను చేర్చి మరింత ఆకర్షణీయంగా మారింది. విభిన్న సమూహాల అవసరాలను తీర్చడానికి దీని ఫార్మాట్ కూడా మరింత సరళంగా మార్చబడింది. 'డైరెక్టరీ పంజిక' (బృహత్ గ్రంథం), 'ఫుల్ పంజిక' (సన్నని సంస్కరణ), 'హాఫ్ పంజిక' (సంక్షిప్త సంస్కరణ), 'పాకెట్ పంజిక' వంటి వివిధ రకాలు విభిన్న ధరలతో అందుబాటులో ఉన్నాయి. పాకెట్ ''పంజిక'' స్థానిక రైళ్లలో అమ్మేవారికి ఎంతో ఇష్టమైనది.<ref name = "FE">{{cite web| url = http://www.financialexpress.com/fe_full_story.php?content_id=161223| title = Bengali almanacs still doing brisk business| access-date = 15 April 2007| last = Khanna| first = Rohit| publisher = Financial Express, 15 April 2007}}</ref> 1930లలో వచ్చిన ''మదన్ గుప్టర్ ఫుల్ పంజిక'' బాహ్యంగా పెద్దగా మారలేదు. దీని ముఖచిత్రం ఇప్పటికీ మందపాటి గులాబీ రంగు కాగితంపై అలాగే ఉంది, కానీ లోపలి భాగం చాలా మారిపోయింది. పేజీలు గరుకు న్యూస్‌ప్రింట్ నుండి మృదువైన తెల్లటి కాగితానికి మారాయి, లెటర్ ప్రెస్ స్థానంలో ఆఫ్‌సెట్ ప్రింటింగ్ వచ్చింది, చెక్క బ్లాకుల స్థానంలో స్పష్టమైన ఛాయాచిత్రాలు వచ్చాయి. అన్నింటికంటే పెద్ద మార్పు ప్రకటనలు-సంపాదకీయాల నిష్పత్తిలో ఉంది. గతంలో ప్రకటనలు ముద్రిత సమాచారంలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఆక్రమించేవి – అవి ఎంతో ఆసక్తికరంగా ఉండేవి. "టీవీలు లేని, ఇన్ని వార్తాపత్రికలు లేని రోజుల్లో, చాలా ఉత్పత్తులను ప్రకటించడానికి ''పంజిక'' సరైన వేదికగా ఉండేది. ప్రకటనల కోసమే చాలా మంది కొనేవారు" అని దీని యజమాని మహేంద్ర కుమార్ గుప్తా చెప్పారు, "అవి ఎన్నో 'నయం కాని' వ్యాధులకు పరిష్కారాలను చూపేవి." 1938 సంస్కరణ చనిపోయిన మనుషులను బతికించగలదని హామీ ఇచ్చిన "ఎలక్ట్రిక్ సొల్యూషన్" పూర్తి పేజీ ప్రకటనతో ప్రారంభమైంది. ఇప్పుడు వారు అక్కడ సూర్యాస్తమయం, సూర్యోదయం ఆధారంగా లండన్, వాషింగ్టన్, న్యూయార్క్‌లలో [[దుర్గాపూజ]] సమయాలను ప్రచురిస్తున్నారు.<ref>{{cite news| url = http://www.telegraphindia.com/1060929/asp/calcutta/story_6806119.asp| archive-url = https://web.archive.org/web/20070930050043/http://www.telegraphindia.com/1060929/asp/calcutta/story_6806119.asp| url-status = dead| archive-date = 30 September 2007| title = Almanac and the man| access-date = 15 April 2007| last = Bhattacharya| first = Chandrima| publisher = The Telegraph, 29 September 2006| location=Calcutta, India| date=29 September 2006}}</ref> గుప్తా ప్రెస్ మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ అరిజిత్ రాయ్‌చౌదరి తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, భారతదేశ విభజన తర్వాత పూర్వ రాష్ట్ర తూర్పు ప్రాంతంలో మార్కెట్ కోల్పోవడంతో ''పంజిక'' విక్రయాలు పడిపోయాయి. ఫార్మాట్, కంటెంట్‌లో వినూత్న మార్పులతో విక్రయాలు పుంజుకుంటున్నాయి, 2007లో మొత్తం వార్షిక మార్కెట్ 2 మిలియన్ కాపీలుగా ఉంది. ఈ సంఖ్యలో అమెరికా, బ్రిటన్‌లలో జరిగిన విక్రయాలు కూడా ఉన్నాయి.<ref name = "FE"/> ఆధునిక షాపింగ్ మాల్స్‌లో కూడా చోటు సంపాదించుకున్నాయి. ఆర్‌పిజి గ్రూప్ సీనియర్ అధికారి, ప్రముఖ రచయిత మణి శంకర్ ముఖర్జీ మాట్లాడుతూ, "[[గురుగ్రామ్]] లోని మా స్పెన్సర్స్ స్టోర్ రికార్డు స్థాయిలో విక్రయించింది" అని చెప్పారు.<ref name = "FE"/> బెంగాలీ బెంగాలీ క్యాలెండర్ ను అనుసరిస్తాయి, ఇవి సాధారణంగా [[చైత్రం|చోయిత్రో]] మాసంలో విడుదలవుతాయి, తద్వారా ప్రజలు పొహేలా బైశాఖ్ కంటే ముందే వీటిని కొనుగోలు చేయవచ్చు. ==ఒడియా పంజి== ''మాదళ పంజి'' ([[ఒడియా భాష|ఒడియా]]: ମାଦଳ ପାଞ୍ଜି) అనేది ఒడిశాలోని [[పూరీ జగన్నాథ దేవాలయం]] యొక్క చరిత్ర గ్రంథం. ఇది జగన్నాథుడు, జగన్నాథ ఆలయానికి సంబంధించిన ఒడిశా చారిత్రక సంఘటనలను వివరిస్తుంది.^{[[Madala Panji#cite note-1|[1]]]} ''మాదళ పంజి'' 12వ శతాబ్దం నాటిది. మాదళ పంజి సాంప్రదాయకంగా ప్రతి సంవత్సరం రాయబడేది. [[విజయదశమి]] రోజున, పూరీకి చెందిన అధికారిక చరిత్ర రచయితలైన కరణాలు (ఒడిశాలోని ఒక కులం) ఈ చరిత్రను నమోదు చేసే ప్రక్రియలో పాల్గొనేవారు. ఈ చరిత్రను రాసే సంప్రదాయం ఒడియా రాజు అనంతవర్మన్ చోడగంగ దేవ్ (1078–1150) తో ప్రారంభమైంది. మాదళ పంజి 12వ శతాబ్దం నుండి ప్రారంభమైన భారతీయ ప్రాంతీయ భాషలోని మొదటి పంజిక. ఇది [[ఒడిశా చరిత్ర]]కు ప్రధాన ఆధారం, సాక్ష్యం.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/355633/Madala-panji%20%20 Madala Panji ]</ref> ఆధునిక ఒడియా క్యాలెండర్ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త పఠాని సమంత ప్రారంభించిన శాస్త్రీయ సంస్కరణలతో ప్రారంభమవుతుంది. సాంప్రదాయ పరికరాల సహాయంతో ఖగోళ పరిశీలనలను కలిగి ఉన్న ఆయన కనుగొన్న విషయాలు 1869లో తాటిఆకు తాళపత్ర గ్రంథంలో రాయబడిన ఆయన గ్రంథం ''సిద్ధాంత దర్పణ''లో నమోదు చేయబడ్డాయి, చివరికి 1899లో రాధారామన్ పుస్తకాలయ పంజిక ద్వారా ప్రచురించబడ్డాయి, ఇది ఇప్పటికీ పంజికను ముద్రిస్తూనే ఉంది. పూరీలోని జగన్నాథ ఆలయ జ్యోతిష్యులు ఒడిశాలో పంచాంగాలను తయారు చేయడంలో ఈ పరిశీలనలు ఎంతో తోడ్పడ్డాయి.<ref>{{cite journal|last=Naik|first=P. C.|title=Samanta Chandra Sekhar : The great naked eye astronomer|journal=Bulletin of the Astronomical Society of India|year=1998|volume=26|pages=33–49|url=http://adsabs.harvard.edu/full/1998BASI...26...33N|author2=Satpathy, L.|bibcode=1998BASI...26...33N}}</ref> ఒడియాలో ప్రచురించబడిన ఇతర ప్రముఖ పంజిలలో రాధారామన్ పుస్తకాలయ ఖాదిరత్న పంజి, రాధారామన్ పుస్తకాలయ బిరజా పంజి, రాధారామన్ పుస్తకాలయ, సమంత పంజి, రాధారామన్ పంజి, భాగ్యదీప పంజి, భాగ్యజ్యోతి పంజి, భాగ్యచక్ర పంజి ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |title=Odia calendar |url=https://www.desitechnical.in/odia-calendar-pdf/ |access-date=17 November 2020 |archive-date=7 ఫిబ్రవరి 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207165118/https://www.desitechnical.in/odia-calendar-pdf/ |url-status=dead }}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== * Check Daily Bengali [https://todaybengalidate.com/benimadhab-sil-full-panjika/ benimadhab sil full panjika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211219163551/https://todaybengalidate.com/benimadhab-sil-full-panjika/ |date=2021-12-19 }} *[https://web.archive.org/web/20120302211035/http://www.bisuddhasiddhantapanjika.com/ Bisuddha Siddhanta Panjika Software 5000 BC to 5000 AD for your PC and mobile] * [http://www.viswayan.com/panjika/panjika.htm Bengali calendar according Vishuddha Siddhanta Panjika following Indian Standard Time] * [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.india.bengalicalender Bengali calendar with Panjika] * [https://web.archive.org/web/20101203235538/http://www.globalpost.com/webblog/india/the-sun-temple-konark-or-girish-sahane-gets-it-wrong-detail Jagannath Panji/ Madala Panji. Oldest Panji in East India] * [http://www.indiadivine.org/audarya/travelogue/30180-chodaganga-deva.html%20 Madala Panji] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/355633/Madala-panji%20%20 Oriya Panji] * [http://jantrajyotisha.com/odia-panjika/ New Odia Panjika 2017-18] {{జ్యోతిష్య విద్య}} {{ఒడియా సంస్కృతి}} [[Category:జ్యోతిష్య పంచాంగాలు]] [[Category:హిందూ జ్యోతిష్య గ్రంథాలు]] [[Category:ఒడిశా సంస్కృతి]] [[వర్గం:అసోం సంస్కృతి]] [[Category:బెంగాల్ సంస్కృతి]] [[Category:మిథిల సంస్కృతి]] kwcrpa7ozocs5lvt3947eedvjbisz59 0 501757 4983241 4902262 2026-10-17T12:24:58Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983241 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name =పంటా భాత్ | image = Panta Ilish.jpg | caption = పంత ఇలిష్ - వేయించిన ఇలిష్ ముక్కలతో కూడిన పంత భట్ , దానికి తోడుగా ఎండు చేప ( షుట్కి ), ఊరగాయ ( ఆచార్ ), పప్పు, పచ్చిమిర్చి, ఉల్లిపాయలతో వడ్డించే ఒక సాంప్రదాయ వంటకం - పహేలా బైశాఖ్ పండుగకు ఒక ప్రసిద్ధమైన వంటకం. | alternate_name = పోయిటా భట్ ( ప్రామాణిక అస్సామీ ), పొంత భట్ (కామ్రూపి అస్సామీ, కమ్తాపురి ), జోక్రా భట్ ( కామ్రూపి అస్సామీ ), జోకోరా భట్ (మధ్య అస్సామీ), బోరే బాసి ( ఛత్తీస్‌గఢి , పజయ సాదం ( తమిళం ), పజమ్‌కంజి/పజకంజీ ( గ్రామ్ మలయాళం ) అక్షరాలా. | country = [[భారతదేశం]]<br /> [[బంగ్లాదేశ్]] | region = బెంగాల్ ప్రాంతం<br />[[అస్సాం]] | creator = | course = ప్రధాన వంటకం | served = | main_ingredient = పదార్థాలు బియ్యం, నీరు | variations = పఖాలా | calories = | other = |national_cuisine = [[బెంగాలీ వంటకాలు]]<br />[[అస్సామీ వంటకాలు]] }} '''''పంతా భాత్''''' లేదా '''పోయితా భాత్''' ([[బెంగాలీలు|బెంగాలీ]] పాంటా భాతు పాంటా భట్) అస్సామీ: పైత భాతు ''పోంటా భాత్'', లేదా పాంటా భాత్తు పోంటా భట్, ఉడికించిన బియ్యాన్ని నీటిలో నానబెట్టి పులియబెట్టడం ద్వారా తయారు చేస్తారు. ద్రవ భాగాన్ని [[ఒడియా భాష|ఒడియా]] టోరాని అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OjZYf9Xf9bcC&q=pakhala+orissa&pg=PA422|title=Women Writing in India|last=Tharu|first=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|publisher=Feminist Press|year=1993|isbn=9781558610293|volume=II|pages=688}}</ref> ఇది సాధారణంగా మిగిలిపోయిన బియ్యాన్ని రాత్రిపూట నీటిలో నానబెట్టి తయారుచేసే [[బియ్యం]] ఆధారిత వంటకం. సాంప్రదాయకంగా ఉదయం ఉప్పు, ఉల్లిపాయలు, మిరపకాయలు, ఆలూ మాఖా/ఆలు పిటికా (మెత్తని బంగాళాదుంప) తో వడ్డిస్తారు.<ref>{{Cite web|last=Rao|first=Ranjini|date=2019-06-11|title=A Scrumptious Affair: Why Aloo Sheddo/Mashed Potato is Dear to Me|url=https://www.thequint.com/lifestyle/food/recipe-delicious-potatoes-bengali-style-american-mashed-potato|access-date=2020-07-31|website=TheQuint|language=en}}</ref> ఇది తూర్పు భారత రాష్ట్రాలైన [[పశ్చిమ బెంగాల్]], ఒడిశా (పాఖాలా) [[జార్ఖండ్]], [[ఛత్తీస్‌గఢ్|ఛత్తీస్గఢ్]], [[అసోం|అస్సాం]], [[త్రిపుర]], [[బంగ్లాదేశ్]] దేశాలలో వినియోగించబడుతుంది. పాన్తా భాత్ విత్ ఇలిష్ ([[పులస చేప|హిల్షా]]) [[బంగ్లాదేశ్]] జాతీయ వంటకం. ఇది పహేలా బైశాఖ్ లేదా బెంగాలీ నూతన సంవత్సరం రోజున ఒక ప్రసిద్ధ వంటకం. దీనిని విశ్వకర్మ పూజకు ఒక రోజు ముందు రన్న పూజ రోజున కూడా వడ్డిస్తారు. ఇది 17వ శతాబ్దం నుండి పత్రాలలో వివరించబడింది, అయితే ఒడిశా నుండి వచ్చిన పఖలా వంటకం క్రీ. శ. 10వ శతాబ్దం నాటిదని నమోదు చేసింది, ఈ వంటకం మూలం అని పిలుస్తారు. తాజా బియ్యం కంటే పాంటా భట్లో ఎక్కువ సూక్ష్మపోషకాలు. ఇది సాంప్రదాయకంగా పరిస్థితులలో ప్రయోజనకరంగా పరిగణించబడుతుంది. == చరిత్ర == దక్షిణాసియాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ప్రోటో-ఆస్ట్రేలాయిడ్ ప్రజలు రోజుకు ఒకసారి, సాయంత్రం వండినందున పాంటా భాత్ తినడం అలవాటు చేసుకున్నారని మానవ శాస్త్రవేత్త తపన్ కుమార్ సన్యాల్ వాదించారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Gh-zyWCo-aYC|title=And Keeping the Flame Alive: A Study on Food Habits and Dietaries with Nutritional Efficiency of West Bengal Tribes|last=Sanyal|first=Tapan Kumar|year=1979|oclc=6499000}}</ref> 17వ శతాబ్దంలో బెంగాల్‌లో పర్యటించిన ఫ్రే సెబాస్టియన్ మాన్‌రిక్ నివేదిక ప్రకారం, అప్పట్లో అన్ని వర్గాల ప్రజలు అన్నం, తరచుగా ''పంతా భట్'' , ఉప్పు, ఆకుకూరలతో ( ''శాక్'' ) కూడిన రోజువారీ భోజనంతో సంతృప్తి చెందేవారు. సమాజంలోని ఉన్నత వర్గాలు నెయ్యి, వెన్న, పాలు, వివిధ రకాల పాల పదార్థాలు, మిఠాయిలను తీసుకునేవారు.<ref>{{Cite book|title=History of Bangladesh, 1704-1971|date=1997|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|isbn=9789845123372|editor-last=Sirajul Islam|editor-link=Sirajul Islam|volume=1, Political history|page=716|editor-last2=Aklam Hussain}}</ref> గతంలో, వ్యవసాయ పనిలో నిమగ్నమైన ప్రజలు నీళ్ళు పోసి అన్నానికి బాగా సరిపోయే, మరింత పోషణను అందించే బోల్డ్, బ్రౌన్ బియ్యానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చారని అంతర్జాతీయ వరి పరిశోధనా సంస్థకు చెందిన వరి పరిశోధకుడు మహబుబ్ హుస్సేన్ వివరించారు. కానీ, ఎక్కువ మంది ప్రజలు పట్టణ కేంద్రాలకు మారడంతో వ్యవసాయ పని, [[ముడి బియ్యము|గోధుమ బియ్యం]], నీటితో కూడిన బియ్యానికి డిమాండ్ తగ్గింది. పాలిష్ చేసిన బియ్యం యొక్క ఈ కాలంలో, లాల్ స్వర్ణ & వైట్ స్వర్ణ వంటి బియ్యం రకాల ప్రజాదరణ తరచుగా పాంటా భాత్ కు వాటి అనుకూలత వల్ల నడపబడుతుంది.<ref>Mahabub Hossain, ''Adoption and Diffusion of Modern Rice Varieties in Bangladesh and Eastern India'', pages 37, 52, 98, International Rice Research Institute, 2012, {{ISBN|9712202860}}</ref> [[తూర్పు భారతదేశం]] రోజువారీ ఆహారంలో ''పాఖాలా'' మొదటిసారిగా ఎప్పుడు చేర్చబడిందో తెలియదు, అయితే ఇది సుమారు 10వ శతాబ్దంలో [[పూరి (ఒరిస్సా)|పూరీ]] లార్డ్ జగన్నాథ్ ఆలయ వంటకంలో చేర్చబడింది. అర్జున దాస్ [[ఒడియా భాష|ఒడియా]] కవితలలో పఖాళా అనే పదాన్ని అతని సాహిత్య రచన కాల్పలాట ( ఒడియా : କଳ୍ପଲତା) లోని 1520-1530 CE సమయంలో ఉపయోగించారు.<ref>{{Cite book|title=Medieval Orissa: a socio-economic study|last=Panda|first=Shishir Kumar|date=1991|publisher=Mittal Publ|isbn=978-81-7099-261-5|edition=1st|location=New Delhi}}</ref> == తయారీ == వండిన అన్నాన్ని రాత్రంతా నీటిలో నానబెట్టడం ద్వారా తయారు చేసినప్పటికీ ఈ వంటకంలో అనేక వైవిధ్యాలు ఉన్నాయి. అన్నం సాధారణ పద్ధతిలో ఉడికిస్తారు. అప్పుడు ''ఫేన్'' లేదా పిండిని వడకట్టి తొలగిస్తారు. బియ్యం 3 నుండి 4 గంటలు గాలి ఉష్ణోగ్రతలో చల్లబడుతుంది. అప్పుడు బియ్యం పైన ఒక అంగుళం నీరు పైకి పెరిగే విధంగా చల్లటి నీటిని కలుపుతారు. బియ్యం సాధారణంగా తేలికపాటి బట్టతో కప్పబడి ఉంటుంది. 12-24 గంటల తరువాత పంటా భాత్ సిద్ధంగా ఉంది. పంటా భాత్ రెండున్నర రోజుల వరకు దాని రుచిని నిలుపుకుంటుంది. ద్రవం భాగాన్ని అమని లేదా తోరణి అని పిలుస్తారు, ప్రత్యేకంగా తయారు చేయవచ్చు.<ref>{{Cite paper}}</ref> కాలుష్యాన్ని నివారించడానికి ఎక్కువసేపు నానబెట్టినప్పుడు వంటకాన్ని కప్పడానికి జాగ్రత్త తీసుకోవాలి.<ref name="Wood1985">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Aw8FZJ_XXfYC&q=%22panta+bhat%22&pg=PA796|title=Microbiology of Fermented Foods|last=Brian J.B. Wood|date=1985|publisher=Springer|isbn=9780751402162|page=796}}</ref> నానబెట్టిన బియ్యాన్ని సాధారణంగా ఉదయం ఉప్పు, సున్నం, [[మిరపకాయ|మిరపకాయలు]] (పచ్చి లేదా కాల్చినవి), ఉల్లిపాయలు (ముక్కలు చేసినవి లేదా పూర్తిగా రుచి కోసం) తో తింటారు.<ref>{{Cite book|title=The Works of Akhter Hameed Khan|last=Akhter Hameed Khan|publisher=[[Bangladesh Academy for Rural Development]]|year=1983|volume=I|page=288|oclc=15632098|quote=panta bhat and roasted chillies are good. Even the town people like them.|author-link=Akhter Hameed Khan}}</ref><ref>{{Cite book|title=Debates: Official Report|last=National Assembly of Pakistan|date=June 20, 1966|publisher=Manager of Publications|location=Karachi|page=1092|oclc=5960757|quote=his wife used to bring him 'panta bhat' (remnants of the rice cooked in the previous night) with onion, pepper and salt from home.}}</ref> పాంటా భాత్ను తరచుగా వేయించిన చేపలు లేదా కూరగాయల కూర లేదా చదునైన బియ్యం (చిరాకు ఎండిన చెరకు లేదా తాటి మొలాసిస్ ([[బెల్లం]] లేదా ''గుడా''), పాల పెరుగు (''దోయి'') తో వడ్డిస్తారు.<ref>{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Enamul Haq|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Customs and Traditions|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Customs_and_Traditions|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614121953/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Customs_and_Traditions|archive-date=2020-06-14|access-date=2026-07-07|url-status=dead}}</ref> నీటిని వినియోగించే ముందు పారవేయబడతాయి. కొన్నిసార్లు తినదగిన నూనెలను జోడించవచ్చు .<ref>Narendra S. Bisht and T. S. Bankoti, ''Encyclopaedic Ethnography of the Himalayan Tribes: R-Z'' (Volume 4), Page 1336, Global Vision, 2004, {{ISBN|9788187746959}}</ref> పాంటా భాత్ లేదా పోయితా భాత్ను తరచుగా [[ఆవ నూనె]], ఉల్లిపాయ, మిరపకాయ, ఊరగాయ అలంకరిస్తారు, షుట్కీ మాచ్ (ఎండిన చేపలు) మచ్చెర్ ఝోల్ (చేప కూర) ముఖ్యంగా షోర్ష్ ఎలిష్ (ఆవాలు విత్తనాలు) ''ఆలూ భోర్టా'' లేదా ''ఆలూ పిటికా'' (మెత్తని బంగాళాదుంప) తో వండుతారు. [[ఒడిశా]], [[జార్ఖండ్]], [[ఛత్తీస్‌గఢ్|ఛత్తీస్గఢ్]] రాష్ట్రాల్లో వినియోగించే ఇలాంటి వంటకాన్ని పాఖాలా (అల్సో పాఖల్, పోఖలో లేదా పాఖల్ భాత్) అని పిలుస్తారు. పులియబెట్టడం ప్రక్రియకు ముందు కొన్నిసార్లు పెరుగు జోడించబడుతున్నందున ఇది మసాలా దినుసులలో పాంటా భాత్ నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది.<ref>[http://www.thegreatindiantaste.com/panta-bhat-a-forgotten-recipe/ Panta bhat – A Forgotten Recipe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220317114944/http://www.thegreatindiantaste.com/panta-bhat-a-forgotten-recipe/ |date=2022-03-17 }}, The Great Indian Taste</ref> [[తమిళనాడు]] చెందిన "పాత బియ్యం" అని అర్ధం వచ్చే పజెదు సాధం ఈ వంటకం యొక్క మరొక వైవిధ్యం.<ref>Nandita Iyer,[http://www.livemint.com/Leisure/R384qDrBhWUAOSWdQ6LZeL/Not-fresh-yet-healthy.html Not fresh, yet healthy], Live Mint, May 12, 2014</ref> ఇది తూర్పు, ఆగ్నేయాసియాలో కూడా వినియోగించబడుతుంది, చైనాలో దీనిని జియునియాంగ్ అని పిలుస్తారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:వంటలు]] [[వర్గం:భారతీయ వంటకాలు]] [[వర్గం:బెంగాలీ వంటకాలు]] b9whknc5mr5cbnfzp39n1hucatklq7n 0 502858 4983527 4917894 2026-10-18T08:38:05Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983527 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian denomination | icon = Emblem_of_the_Papacy_SE.svg | icon_width = 25px | icon_alt = | name = భారతదేశంలోని కాథలిక్ చర్చి | native_name = | native_name_lang = | image = Santhome Basilica.jpg | imagewidth = 200px | alt = | caption = మద్రాసు (చెన్నై) లోని మైలాపూర్ శాంతోమ్ బసిలికాను 1523లో గోవా, బొంబాయిలోని పోర్చుగీసు వారు అపోస్తలుడైన థామస్ సమాధిపై నిర్మించారు. దీనిని 1896లో బ్రిటిష్-భారతీయ వాస్తుశిల్పులు పునరుద్ధరించారు. ఇది ప్రపంచంలోని అపోస్తలుల యుగానికి చెందిన ఒక ముఖ్యమైన పుణ్యక్షేత్రం. | abbreviation = | type = క్రైస్తవ తెగ | main_classification = కాథలిక్ | orientation = తూర్పు & పశ్చిమ | scripture = కాథలిక్ బైబిల్ | theology = కాథలిక్ వేదాంతశాస్త్రం | polity = ఎపిస్కోపల్ పాలన | governance = సిబిసిఐ | structure = | leader_title = పోప్ | leader_name = పోప్ లియో XIV | leader_title1 = బిషప్‌ల సమావేశం అధ్యక్షుడు | leader_name1 = ఆండ్రూస్ తజత్ | division = | division_type1 = | division1 = | division_type2 = | division2 = | division_type3 = | division3 = | associations = | area = [[భారతదేశం]] | language = బహుళ | headquarters = [[న్యూఢిల్లీ]] | origin_link = | founded_date = క్రీ.శ. 52 (1974 సంవత్సరాల క్రితం) | founder = అపోస్టల్ తోమా | separated_from = | parent = | merger = | absorbed = | separations = | merged_into = | defunct = | congregations_type = | congregations = | members = 23 మిలియన్లు (1.57%) | ministers_type = | ministers = | missionaries = | churches = | hospitals = | nursing_homes = | aid = | primary_schools = | secondary_schools = | tax_status = | tertiary = | other_names = | publications = | website = | slogan = | logo = | footnotes = }} భారతదేశంలోని [[కాథలిక్ చర్చి]] [[పోప్]] నాయకత్వంలో ప్రపంచవ్యాప్త కాథలిక్ చర్చిలో భాగం. భారతదేశంలో 23 మిలియన్లకు పైగా కాథలిక్కులు ఉన్నారు, మొత్తం జనాభాలో సుమారు 1.57% ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు, కాథలిక్ చర్చి భారతదేశంలో అతిపెద్ద క్రైస్తవ చర్చిగా ఉంది.<ref name="BBC">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/4243727.stm Factfile: Catholics around the world] on BBC news.</ref><ref name="CatholicHierarchy">{{Catholic-hierarchy|country|sc3|Statistics by Country|21 January 2015}}</ref> 174 డియోసెస్, ఎపార్చీలతో కూడిన 10,701 పారిష్లు ఉన్నాయి, ఇవి 30 మతపరమైన ప్రావిన్సులుగా వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. వీటిలో 132 డియోసెస్ లాటిన్ చర్చి చెందినవి, 31 సిరో-మలబార్ కాథలిక్ చర్చి చెందినది, 11 సిరో-మలాంకర కాథలిక్ చర్చి. భారతీయ కాథలిక్కులు దేశంలో చాలా తక్కువ శాతం జనాభా ఉన్నప్పటికీ, ఫిలిప్పీన్స్‌లోని కాథలిక్ చర్చి తరువాత ఆసియాలో రెండవ అతిపెద్ద క్రైస్తవ జనాభా భారతదేశంలో ఉంది. అన్ని డియోసెస్ల నుండి కాథలిక్ బిషప్‌లందరూ కలిసి కాథలిక్ బిశప్స్ కాన్ఫరెన్స్ ఆఫ్ ఇండియాను ఏర్పాటు చేస్తారు, ఇది మొదటిసారిగా 1944లో [[బ్రిటిషు భారతదేశం లోని ప్రెసిడెన్సీలు, ప్రావిన్సులు|బ్రిటిష్ ఇండియా]] సమావేశమైంది.<ref>{{Usurped|[https://web.archive.org/web/20050419234652/http://www.cbcisite.com/Who%20we%20are.htm Catholic Bishops Conference of India]}} on CBCI website.</ref> భారత ప్రభుత్వానికి వాటికన్ నగరానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న రాయబారి భారతదేశానికి అపోస్టోలిక్ నున్సియో. భారతదేశానికి హోలీ సీ దౌత్య మిషన్, ఒక రాయబార కార్యాలయం మాదిరిగానే, 1881లో ఈస్ట్ ఇండీస్ అపోస్టోలిక్ ప్రతినిధి బృందంగా స్థాపించబడింది. దీనిని 1948లో పోప్ పియస్ XII ఒక ఇంటర్నన్సియేచర్‌గా, 1967లో పోప్ పాల్ VI పూర్తి అపోస్టోలిక్ నన్సియేచర్ పెంచారు. ఆర్చ్ బిషప్ లియోపోల్డో గిరెల్లి ప్రస్తుత అపోస్టోలిక్ నున్సియో, [[పోప్ ఫ్రాన్సిస్]] 13 మార్చి 2021న ఈ పేరును పెట్టారు. అపోస్టోలిక్ నన్సీచర్ 50-సి, నీతి మార్గ్, చాణక్యపురి, [[న్యూ ఢిల్లీ]] వద్ద ఉంది. మెజారిటీ, సుమారు 78.3%, లాటిన్ చర్చికి చెందినవారు, మిగిలిన వారు సిరియన్ కాథలిక్ క్రైస్తవులు. తూర్పు కాథలిక్ చర్చిలలో ఒకటైన సైరో-మలబార్ చర్చిలో భారతీయ కాథలిక్కులు ఉన్నారు, అయితే సైరో-మలాంకర చర్చిలో సుమారు 2% మంది ఉన్నారు. ఈ గణాంకాలు భారతీయ కాథలిక్కులలోని విభిన్న ప్రార్ధనా సంప్రదాయాలను ప్రతిబింబిస్తాయి, తూర్పు కాథలిక్ సంఘాలు ప్రధానంగా [[మలబార్ తీరం|మలబార్ ప్రాంతం]] (ప్రస్తుత [[కేరళ]] రాష్ట్రం) ఉన్నాయి.<ref name="BBC2">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/4243727.stm Factfile: Catholics around the world] on BBC news.</ref> == చరిత్ర == {{stack begin}} [[File:Arakuzha Syrian Catholic Church.jpg|thumb|upright|కేరళలోని అరకుళలో ఉన్న మార్త్ మరియం సైరో-మలబార్ కాథలిక్ చర్చి, 999లో స్థాపించబడిన ఒక పురాతన నస్రానీ చర్చి.]] [[File:India Catholic Dioceses.svg|thumb|భారతదేశంలోని కాథలిక్ చర్చి యొక్క లాటిన్ చర్చి ప్రావిన్సులు, డయోసీస్‌లు. ఒక ప్రావిన్స్‌ను ఏర్పరిచే డయోసీస్‌లు ఒకే రంగు విభిన్న ఛాయలను కలిగి ఉంటాయి.]] [[File:Basilica of Our Lady of Good Health in Velankanni, Tamil Nadu Entrance.jpg|thumb|తమిళనాడులోని ( కోరమండల్ ప్రాంతం ) అవర్ లేడీ ఆఫ్ వేలన్‌కన్ని బసిలికా యొక్క ముఖభాగం.]] {{stack end}} === భారతదేశంలో తొలి క్రైస్తవ మతం === క్రీ. శ. 52 లో థామస్ ది అపోస్టిల్ ప్రస్తుతం [[కేరళ]] రాష్ట్రం అని పిలువబడే [[మలబార్ తీరం]] ముజిరిస్ చేరుకున్నప్పుడు క్రైస్తవ మతం భారతదేశానికి చేరుకుంది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jtbYEAAAQBAJ|title=The Ramban Pattu|last=Curtin|first=D. P.|last2=Nath|first2=Nithul.|date=May 2017|publisher=Dalcassian Press|isbn=9781087913766}}</ref> ఆయన భారతదేశంలోని తూర్పు, పశ్చిమ తీరాలలో క్రైస్తవ మతాన్ని బోధించాడు.<ref name="missick">Stephen Andrew Missick.[http://www.jaas.org/edocs/v14n2/missick.pdf Mar Thoma: The Apostolic Foundation of the Assyrian Church and the Christians of St. Thomas in India.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227170937/http://www.jaas.org/edocs/v14n2/missick.pdf|date=27 February 2008}} Journal of Assyrian Academic studies.</ref> ఈ సెయింట్ థామస్ క్రైస్తవులను నస్రానీ అని పిలుస్తారు, ఇది సిరియాక్ పదం, దీని అర్థం నజరేన్ జీసస్ అనుచరుడు. భారతదేశంలోని క్రైస్తవ సమాజం తరువాత పర్షియాకు చెందిన బిషప్ల పరిధిలోకి వచ్చింది. ఈ తేదీ నాలుగో శతాబ్దం నాటిదని చరిత్రకారులు అంచనా వేస్తున్నారు.<ref>[https://www.newadvent.org/cathen/14678a.htm#X Were these Christians infected with Nestorianism before 1599?] on Catholic Encyclopedia entry on St. Thomas Christians.</ref> ఫలితంగా, వారు తూర్పు సిరియాక్ ప్రార్ధన, పర్షియా సంప్రదాయాలను వారసత్వంగా పొందారు. తరువాత, పాశ్చాత్య మిషనరీలు భారతదేశానికి చేరుకున్నప్పుడు, వారు ఈ సమాజం నెస్టోరియనిజం ఆచరిస్తోందని ఆరోపించారు, ఇది క్రీస్తు దైవత్వాన్ని అతని మానవ స్వభావం నుండి వేరుచేసే మతవిశ్వాశాల. వారు [[భారత ఉపఖండం]], దూర ప్రాచ్యం అత్యంత పురాతన చర్చి, డియోసెస్, మెట్రోపాలిటన్ ప్రావిన్స్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. ఎనిమిదవ శతాబ్దంలో పాట్రియార్క్ మూడవ ఇషోయాబ్ భారతదేశంలోని తూర్పు సిరియాక్ డియోసెస్ను మెట్రోపాలిటన్ ప్రావిన్స్‌గా పెంచారు. పోప్ జాన్ పాల్ II మాటల్లో చెప్పాలంటే, ఈ సమాజం తూర్పు సిరియాక్ చర్చి భాగంగా ఉన్నప్పటికీ, ప్రపంచవ్యాప్త కాథలిక్ చర్చితో సమాజాన్ని ఎన్నడూ స్పష్టంగా విచ్ఛిన్నం చేయలేదు.<ref>Mar Thomma Margam by Pathikulangara Varghese Kathanar</ref> నేడు, ఈ ప్రారంభ క్రైస్తవ సమాజం కొనసాగింపు తూర్పు సిరియాక్ సంప్రదాయాలను అనుసరిస్తూ, కాథలిక్ చర్చితో అనుబంధంలో ఉన్న ఓరియంటల్ చర్చి అయిన సిరో-మలబార్ కాథలిక్ చర్చ్ లో కనిపిస్తుంది. === తొలి మిషనరీలు === జాన్ ఆఫ్ మోంటే కొర్వినో 1307 లో పీకింగ్ మతగురువు కావడానికి చైనాకు పంపబడిన ఫ్రాన్సిస్కాన్. అతను పర్షియా నుండి ప్రయాణించి, 1291లో సముద్రం ద్వారా భారతదేశానికి [[చెన్నై|మద్రాసు]] ప్రాంతానికి లేదా "సెయింట్ థామస్ దేశం" కు వెళ్ళాడు. అక్కడ ఆయన పదమూడు నెలలు బోధించి, సుమారు వంద మందికి బాప్తిస్మం ఇచ్చాడు. అక్కడ నుండి మోంటే కొర్వినో డిసెంబర్ 1291లో (లేదా 1292) ఇంటికి వ్రాశాడు. ఏ పశ్చిమ యూరోపియన్ అందించిన కోరమండల్ తీరం యొక్క మొట్టమొదటి ముఖ్యమైన వృత్తాంతాలలో ఇది ఒకటి. మైలాపూర్ నుండి సముద్రం ద్వారా ప్రయాణిస్తూ, అతను 1294లో చైనా చేరుకున్నాడు, రాజధాని "కంబాలిచ్" (ఇప్పుడు బీజింగ్) లో కనిపించాడు.<ref>Odoric of Pordenone (Nendeln, Liechtenstein, 1967), Henry Yule, trans. Cathy and the Way Thither vol. II, P-142.</ref> ఫాదర్ జోర్డానస్ కాటలానస్, ఒక ఫ్రెంచ్ డొమినికన్ మిషనరీ, 1321-22 లో అనుసరించారు. తాను అమరవీరులైన నలుగురు సన్యాసులకు క్రైస్తవ ఖననం చేసినట్లు భారతదేశంలోని పశ్చిమ తీరంలో ఎక్కడో నుండి అతను రోమ్కు నివేదించాడు. జోర్డానస్ తన 1329 "మిరబిలియా" లో తూర్పు అద్భుతాలను వివరిస్తూ ప్రసిద్ధి చెందాడుః అతను భారతీయ ప్రాంతాలు, క్రైస్తవుల గురించి, మధ్య యుగాలలో ఏ యూరోపియన్ ఇచ్చిన ఉత్పత్తులు, వాతావరణం, మర్యాదలు, ఆచారాలు, జంతుజాలం, వృక్షజాలం గురించి ఉత్తమమైన కథనాన్ని అందించాడు-మార్కో పోలో కంటే కూడా ఉన్నతమైనది. ఫ్రెంచ్ డొమినికన్ మిషనరీ అయిన ఫాదర్ జోర్డానస్ కాటలానస్ 1321–22లో వచ్చారు. ఆయన, బహుశా భారతదేశ పశ్చిమ తీరంలోని ఏదో ఒక ప్రాంతం నుండి, నలుగురు అమరవీరులైన సన్యాసులకు క్రైస్తవ సంప్రదాయం ప్రకారం అంత్యక్రియలు జరిపినట్లు రోమ్‌కు నివేదించారు. జోర్డానస్, తూర్పు దేశాల అద్భుతాలను వర్ణించే తన 1329 నాటి "మిరాబిలియా" గ్రంథానికి ప్రసిద్ధి చెందారు: మధ్యయుగాలలో ఏ యూరోపియన్ అందించిన దానికంటే, భారత ప్రాంతాలు, క్రైస్తవులు, అక్కడి ఉత్పత్తులు, వాతావరణం, ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, జంతుజాలం, వృక్షజాలం గురించి ఆయన ఉత్తమమైన వివరణను అందించారు – ఇది మార్కో పోలో అందించిన దానికంటే కూడా శ్రేష్ఠమైనది. కొల్లం ప్రధాన కార్యాలయంగా కలిగిన క్విలాన్ డయోసెస్, భారతదేశంలోని కేరళ రాష్ట్రంలో మొట్టమొదటి రోమన్ కాథలిక్ డయోసెస్. దీనిని మొదట 9 ఆగస్టు 1329న స్థాపించి, 1 సెప్టెంబర్ 1886న పునఃస్థాపించారు. 1329లో, పోప్ జాన్ XXII (అవిగ్నాన్‌లో బందీగా ఉన్నప్పుడు), 9 ఆగస్టు 1329 నాటి "రోమనస్ పోంటిఫిక్స్" అనే డిక్రీ ద్వారా, పర్షియాలోని సుల్తానీ ఆర్చిడయోసెస్‌కు సఫ్రాగన్‌గా, క్విలాన్‌ను ఇండీస్ మొత్తంలో మొట్టమొదటి డయోసెస్‌గా స్థాపించారు. అదే పోప్, 21 ఆగస్టు 1329న "వెనెరబిలి ఫ్రాట్రి జోర్డానో" అనే ప్రత్యేక బుల్ ద్వారా, ఫ్రెంచ్ డొమినికన్ సన్యాసి జోర్డానస్ కాటలానీ డి సెవెరాక్ (OP)ను క్విలాన్ మొదటి బిషప్‌గా నియమించారు . ( పోప్ జాన్ XXII బిషప్ జోర్డానస్ కాటలానీ (OP)కి, క్విలాన్ డియోసెస్‌కు జారీ చేసిన ఆదేశాలు, సంబంధిత లేఖల ప్రతులు డియోసెసన్ ఆర్కైవ్స్‌లో నమోదు చేయబడి, భద్రపరచబడ్డాయి). 1347లో, గియోవన్నీ డి మారిగ్నోలి ఆధునిక మద్రాసు సమీపంలోని సెయింట్ థామస్ పుణ్యక్షేత్రాన్ని సందర్శించి, ఆ తర్వాత తాను సబా రాజ్యం అని పిలిచే ప్రాంతానికి వెళ్ళాడు. దానిని అతను పవిత్ర గ్రంథంలోని షేబాతో పోల్చాడు, కానీ వివిధ వివరాలను బట్టి అది జావా అని తెలుస్తోంది. యూరప్‌కు వెళ్లే మార్గంలో మలబార్‌కు తిరిగి ఓడ ఎక్కినప్పుడు, అతను తీవ్రమైన తుఫానులను ఎదుర్కొన్నాడు. మరో ప్రముఖ భారతీయ యాత్రికుడు క్రంగనూర్ పూజారి అయిన జోసెఫ్. అతను 1490లో బాబిలోన్‌కు ప్రయాణించి, ఆ తర్వాత ఐరోపాకు సముద్రయానం చేసి, భారతదేశానికి తిరిగి రాకముందు పోర్చుగల్, రోమ్ & వెనిస్‌లను సందర్శించాడు. అతను తన ప్రయాణాల గురించి 'ది ట్రావెల్స్ ఆఫ్ జోసెఫ్ ది ఇండియన్' అనే పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని రచించడంలో సహాయపడ్డాడు, ఇది ఐరోపా అంతటా విస్తృతంగా వ్యాపించింది. === పోర్చుగీసు వారి రాక === భారతదేశంలో పోర్చుగీస్ మిషనరీల చరిత్ర 20 మే 1498న కోళికోడ్ సమీపంలోని కప్పడ్ చేరుకున్న నియో-అపోస్టల్స్ తో ప్రారంభమవుతుంది, పోర్చుగీస్ అన్వేషకుడు [[వాస్కోడ గామా|వాస్కో డా గామా]] కలిసి, ముందుగా ఉన్న క్రైస్తవ దేశాలతో ఇస్లామిక్ వ్యతిరేక పొత్తులను ఏర్పరచుకోవాలని ప్రయత్నించాడు.<ref name="BBC3">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/4243727.stm Factfile: Catholics around the world] on BBC news.</ref><ref>Britannica CD 97, S.V "Gama, Vasco da "</ref> లాభదాయకమైన మసాలా దినుసుల వ్యాపారం పోర్చుగీస్ కిరీటానికి మరింత ప్రలోభంగా మారింది.<ref>{{Cite web|title=Vasco da Gama collection|url=http://www.lib.umich.edu/area/sasia/dagama.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016043044/http://www.lib.umich.edu/area/sasia/dagama.htm|archive-date=2007-10-16|publisher=University of Michigan}}</ref> అతను పోర్చుగీస్ మిషనరీలు వచ్చినప్పుడు వారు దేశంలో క్రైస్తవులను కనుగొనలేదు, మలబార్ లో సెయింట్ థామస్ క్రిస్టియన్లు అని పిలుస్తారు, వారు మొత్తం జనాభాలో 2% కంటే తక్కువ ప్రాతినిధ్యం వహించారు, భారతదేశంలో అప్పటి అతిపెద్ద క్రైస్తవ చర్చి.<ref name="Global">Megan Galbraith [http://www.globalhealth.org/reports/text.php3?id=232 Catholic Church of India Responds with Leadership] Field note on Glocal Health Council website. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303082751/http://www.globalhealth.org/reports/text.php3?id=232|date=3 March 2008}}</ref><ref name="BBC3" /> క్రైస్తవులు మొదట పోర్చుగీస్ మిషనరీలతో స్నేహంగా ఉండేవారు, వారి మధ్య బహుమతుల మార్పిడి జరిగింది, ఈ సమూహాలు వారి ఉమ్మడి విశ్వాసంతో సంతోషించాయి.<ref>Mathias Mundadan, (1967), "The Arrival of Portuguese in India and Saint Thomas Christians under Mar Jacob"</ref> రెండవ దండయాత్రలో, కెప్టెన్ పెడ్రో అల్వారెస్ కాబ్రాల్ ఆధ్వర్యంలో 13 నౌకలు, 18 మంది పూజారులతో కూడిన పోర్చుగీస్ నౌకాదళం 1500 నవంబర్ 26న కొచ్చిన్ వద్ద లంగరు వేసింది. కాబ్రాల్ త్వరలో [[కొచ్చిన్ రాజ్యం|కొచ్చిన్ రాజు]] ప్రతిష్టను గెలుచుకున్నాడు. కొచ్చిన్, చుట్టుపక్కల చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ప్రారంభ క్రైస్తవ సమాజాలలో అపోస్టోలిక్ పని చేయడానికి ఆయన నలుగురు పూజారులను అనుమతించాడు. ఆ విధంగా పోర్చుగీస్ మిషనరీలు 1500లో పోర్చుగీస్ మిషన్ ను స్థాపించారు. మొదటి పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ అయిన డోమ్ [[ఫ్రాన్సిస్కో డి అల్మీదా|ఫ్రాన్సిస్కో డి అల్మేడా]], రెండు చర్చి భవనాలను నిర్మించడానికి కొచ్చి రాజా నుండి అనుమతి పొందాడు-అవి శాంటా క్రూజ్ బాసిలికా (1505లో స్థాపించబడింది) [[సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ చర్చి, కొచ్చి|సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ చర్చి]] (1506లో స్థాపించబడింది, రాళ్ళు ఫిరంగులను ఉపయోగించి స్థాపించబడింది, ఇది ఆ సమయంలో వినబడలేదు, ఎందుకంటే స్థానిక పక్షపాతాలు రాజ భవనం లేదా ఆలయం కాకుండా ఏ ప్రయోజనం కోసం అయినా అటువంటి నిర్మాణానికి వ్యతిరేకంగా ఉండేవి. ===తూర్పు ప్రైమేట్=== 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, తూర్పు ఇండీస్ మొత్తం లిస్బన్ ఆర్చిడియోసెస్ అధికార పరిధిలో ఉండేది . 1514 జూన్ 12న, మదీరాలో కొత్తగా ఏర్పడిన ఫంచల్ డియోసెస్ కింద కొచ్చిన్, గోవా-అంజదీవ, [[పోర్చుగీస్ పాలనలో బొంబాయి చరిత్ర (1534-1661)|బొంబాయి-బాసిన్]] మిషనరీ కార్యకలాపాలకు ప్రముఖ క్షేత్రాలుగా మారాయి. 1534లో, పోప్ పాల్ III , 'క్వెక్యూమ్ రెప్యూటమస్ ' అనే బుల్ ద్వారా, ఫంచల్‌ను ఒక ఆర్చిడియోసెస్‌గా, గోవాను దాని సఫ్రాగన్‌గా ఉన్నతీకరించి , భారతదేశం మొత్తాన్ని గోవా డియోసెస్ కిందకు పంపారు . ఇది ఫంచల్‌కు సఫ్రాగన్‌గా ఒక బిషప్ పీఠాన్ని సృష్టించింది , దీని అధికార పరిధి కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ నుండి చైనా వరకు గడిచిన, భవిష్యత్తులో జరగబోయే అన్ని విజయాలపైనా విస్తరించే అవకాశం ఉంది. పోర్చుగీస్ అన్వేషకులు 1523లో చెన్నైకి చేరుకుని, సెయింట్ థామస్ ది అపోస్టిల్ సమాధి మీద శాంతోమ్ చర్చిని నిర్మించారు, ఇది చెన్నైలోని మొదటి చర్చి (మద్రాసు). 1545లో, ఫ్రాన్సిస్ జేవియర్ ఈ చర్చిని సందర్శించి, సెయింట్ థామస్ సమాధిలో ప్రార్థన చేసి, [[చైనా]] తన అపోస్టోలిక్ పర్యటనకు ముందు సుమారు ఒక సంవత్సరం పాటు బస చేశారు. పోర్చుగీస్ రాజు అభ్యర్థన మేరకు మైలాపూర్ సెయింట్ థామస్ డియోసెస్ ప్రారంభోత్సవంతో ఈ చర్చిని 1606లో పోప్ పాల్ V కేథడ్రల్ హోదాకు పెంచారు. తరువాత 1896లో నియో గోతిక్ శైలిలో బ్రిటిష్ వారు కేథడ్రల్ చర్చిని పునర్నిర్మించారు. దీనిని 1927లో పోప్ పియస్ XII బాసిలికాగా చేశారు. సుమారు 1540లో, కొత్తగా స్థాపించబడిన సొసైటీ ఆఫ్ జీసస్ నుండి మిషనరీలు గోవాకు వచ్చారు. పోర్చుగీస్ ప్రభుత్వం వారి పనికి, అలాగే 1510లో గోవాను పోర్చుగీస్ వారు జయించినప్పటి నుండి వస్తున్న గోవాలోని ఇతర మత సంస్థల (డొమినికన్లు, ఫ్రాన్సిస్కన్లు మొదలైనవి) పనికి కూడా మద్దతు ఇచ్చింది. మతం మారిన స్థానిక గోవా వాసులకు ప్రభుత్వం పోర్చుగీస్ పౌరసత్వాన్ని బహుమతిగా ఇచ్చింది.<ref>{{Cite book|title=Pidgins and Creoles: References survey|url=https://archive.org/details/pidginscreoles00holm|last=Holm|first=John A.|publisher=Cambridge University Press|year=1989|isbn=978-0-521-35940-5}}</ref> అదే సమయంలో, పోర్చుగీస్ ఇన్క్విజిషన్ ఫలితంగా పోర్చుగల్ నుండి చాలా మంది కొత్త క్రైస్తవులు భారతదేశానికి వలస వచ్చారు. వారిలో చాలా మంది రహస్యంగా తమ పాత మతాలను ఆచరిస్తున్న మతం మారిన యూదులు, ముస్లింలైన క్రిప్టో-జ్యూస్, క్రిప్టో-ముస్లింలుగా అనుమానించబడ్డారు . వీరిద్దరినీ క్రైస్తవ విశ్వాసం ఐక్యతకు ముప్పుగా పరిగణించారు.<ref name="Daus_61_66">{{Cite book|title=Die Erfindung des Kolonialismus|last=Daus|first=Ronald|publisher=Peter Hammer Verlag|year=1983|isbn=3-87294-202-6|location=Wuppertal/Germany|pages=61–66|language=de}}</ref> సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ జేవియర్, 1545లో పోర్చుగల్ రాజు జాన్ III కి రాసిన లేఖలో గోవా ఇన్క్విజిషన్‌ను అభ్యర్థించారు, కానీ ఆ ట్రిబ్యునల్ 1560లో మాత్రమే స్థాపించబడింది.<ref name="Daus_61_66" /><ref name="Paul">Paul Axelrod, Michelle A. Fuerch [https://www.jstor.org/stable/313013 Flight of the Deities: Hindu Resistance in Portuguese Goa] Modern Asian Studies, Vol. 30, No. 2 (May, 1996), pp. 387-421</ref> 1557లో, గోవా ఒక స్వతంత్ర ఆర్చిబిషప్రిక్‌గా చేయబడింది, దాని మొదటి సఫ్రాగన్ సీలు [[కొచ్చిన్ రోమన్ కాథలిక్ డియోసెస్|కొచ్చిన్]], మలక్కా నిర్మించబడ్డాయి. తూర్పు మొత్తం [[Archdiocese of Goa|గోవా]] పరిధిలోకి వచ్చింది దాని సరిహద్దులు ప్రపంచంలోని దాదాపు సగం వరకు విస్తరించాయి: దక్షిణాఫ్రికాలోని కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ నుండి, తూర్పు ఆసియాలోని బర్మా, చైనా, జపాన్ వరకు. 1576లో మకావో సఫ్రాగన్ సీ (చైనా), 1588లో జపాన్లోని ఫునాయి సీ జోడించబడింది. 1597లో తూర్పు చర్చిలో భాగంగా ఉన్న, పురాతన సంస్థ అయిన సెయింట్ థామస్ క్రైస్తవుల చివరి తూర్పు సిరియాక్ మెట్రోపాలిటన్ ఆర్చ్ బిషప్-మార్ అబ్రహం మరణం అప్పటి గోవా ఆర్చ్ బిషప్కు స్థానిక చర్చిని [[లాటిన్]] కాథలిక్ సోపానక్రమం అధికారం క్రిందకు తీసుకురావడానికి అవకాశం ఇచ్చింది.{{Sfnm|Frykenberg|2008|Wilmshurst|2000}} అతను స్థానిక చర్చి సోపానక్రమం అత్యున్నత ప్రతినిధి అయిన ఆర్చ్ డికాన్ జార్జ్ సమర్పణను పొందగలిగాడు. మెనెజెస్ 20, 26 జూన్ 1599 మధ్య డయాంపర్ సినోడ్‌ను సమావేశపరిచాడు, ఇది చర్చికి అనేక సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టింది, దానిని పూర్తిగా తన నియంత్రణలోకి తీసుకువచ్చింది.<ref name="synod">[https://www.synodofdiamper.com/synod.php Synod of Diamper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260722024648/https://www.synodofdiamper.com/synod.php |date=2026-07-22 }} on Synod of Diamper Church website.</ref> సైనోడ్ తరువాత, మెనెజెస్ ఫ్రాన్సిస్ రోస్, ఎస్జె, సెయింట్ థామస్ క్రైస్తవుల కోసం అంగమాలే ఆర్చ్డియోసెస్ ఆర్చ్ బిషప్గా పవిత్రం చేశారు, ఇది గోవా ఆర్చిడియోసెస్‌కు మరో సఫ్రాగన్ సీని సృష్టించింది, సెయింట్ థోమస్ క్రైస్తవుల లాటినీకరణ సెయింట్ థమాస్ల కోరికకు వ్యతిరేకంగా ప్రారంభమైంది. సెయింట్ థామస్ క్రిస్టియన్స్ పోప్ అధికారాన్ని అంగీకరించమని ఒత్తిడి చేయబడ్డారు, వారిలో చాలా మంది చివరికి కాథలిక్ విశ్వాసాన్ని అంగీకరించారు, కాని వారిలో కొంత మంది పశ్చిమ సిరియాక్ ఆచారానికి మారారు.<ref name="synod" /> ఈ చర్యల పట్ల ఆగ్రహం కారణంగా సమాజంలోని కొంత భాగం పోర్చుగీసులకు ఎన్నడూ లొంగిపోనని లేదా 1653లో కూనన్ క్రాస్ ప్రమాణం జెస్యూట్లను తమ యజమానులుగా అంగీకరిస్తానని ప్రమాణ స్వీకారం చేయడంలో ఆర్చ్ డికాన్ థామస్ I చేరడానికి దారితీసింది. మార్ గ్రెగోరియోస్ పశ్చిమ సిరియన్ వేదాంత, ప్రార్ధనా సంప్రదాయాన్ని అంగీకరించిన వారు జాకోబైట్స్ అని పిలువబడ్డారు. తూర్పు సిరియాక్ ప్రార్ధనా సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించిన వారు 19వ శతాబ్దం రెండవ సగం నుండి అధికారికంగా సిరో-మలబార్ చర్చి పిలువబడ్డారు. 1605లో అంగమాలీ డియోసెస్ క్రాంగనోర్ డియోసెస్ బదిలీ చేయబడింది, అయితే 1606లో ఆధునిక మద్రాసు సమీపంలోని మైలాపూర్‌లోని శాన్ థోమ్‌లో గోవాకు ఆరవ సఫ్రాగన్ సీ స్థాపించబడింది. తరువాత గోవాలో జోడించిన సఫ్రాగన్ సీలు మొజాంబిక్ పూర్వకాలం (1612), 1690లో చైనాలోని పెకింగ్, నాంకింగ్ వద్ద మరో రెండు సీలు. పశ్చిమ తీరాల వెంబడి, ప్రధానంగా [[పోర్చుగీస్ పాలనలో బొంబాయి చరిత్ర (1534-1661)|పోర్చుగీస్ బొంబాయి & బాసిన్]] మిషనరీ పని పెద్ద ఎత్తున పురోగమించింది, ఇది డమావోన్ డయ్యూ నుండి [[సాల్సెట్ ద్వీపం]], చౌల్ వరకు విస్తరించింది, గోవా-అంజేడివా, బొంబాయి-బాసిన్ మహ్రాట్టా దండయాత్రల వరకు ఈ మిషన్లు గొప్ప విజయాన్ని సాధించాయి, ఈ సమయంలో అనేక చర్చిలు, కాన్వెంట్లను కూల్చివేశారు. మైలాపూర్‌లోని శాన్ థోమ్ వద్ద వద్ద తూర్పు తీరాలలో పోర్చుగీస్ చిట్టగాంగ్ వరకు ఈస్ట్ ఇండీస్‌లో బెంగాల్ దాటి కూడా మార్పిడులు జరిగాయి. దక్షిణ జిల్లాల్లో మదురాలోని జెస్యూట్ మిషన్ అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇది కృష్ణ నది వరకు విస్తరించింది, దీనికి మించి అనేక అవుట్లైంగ్ స్టేషన్లు ఉన్నాయి-దక్షిణ భారతదేశంలోని మలబార్ ప్రాంతంలో కొచ్చిన్ మిషన్ కూడా అత్యంత ఫలవంతమైన వాటిలో ఒకటి, డచ్ కాల్వినిస్టులు కాథలిక్ క్రైస్తవులను హింసించడం వరకు, మాజీ పోర్చుగీస్ భూములలో.<ref>{{Cite web|date=15 June 2019|title=Destroyed Colombo Church's Indian Connection|url=https://www.thecitizen.in/index.php/en/NewsDetail/index/6/17113/Destroyed-Colombo-Churchs-Indian-Connection}}</ref><ref>{{Cite web|date=5 June 2006|title=Indian who revived Catholicism in Lanka|url=https://www.hindustantimes.com/india/indian-who-revived-catholicism-in-lanka/story-sJVj3UYhxgoSx54wZTq67L.html|website=Hindustan Times}}</ref> ఉత్తరాన లోపలి భాగంలో కూడా అనేక మిషన్లు స్థాపించబడ్డాయి, ఉదాహరణకు 1570లో ఆగ్రా, లాహోర్, 1624లో టిబెట్. అయినప్పటికీ, ఈ ప్రయత్నాలతో కూడా, తీరప్రాంతంలో ఎక్కువ భాగం కూడా పూర్తిగా పనిచేయలేదు, అంతర్గత ఉత్తరం వైపు అనేక విస్తారమైన ప్రాంతాలు ఆచరణాత్మకంగా తాకబడలేదు. డచ్ దాడి, పోర్చుగీస్ శక్తి క్షీణించడంతో, ఇతర వలస శక్తులు-అంటే బ్రిటిష్, ఇతర క్రైస్తవ దేశాలు ప్రభావం చూపాయి. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భారతదేశంలోని కాథలిక్ చర్చి]] 8lxien4frbhsl1w5jsasq3memakmsph 0 503877 4983260 4909920 2026-10-17T13:22:19Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983260 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = పరమాణు: ది స్టోరీ అఫ్ పోఖ్రాన్ | image = Parmanu_film_poster.jpeg | caption = థియేట్రికల్ విడుదల పోస్టర్ | director = అభిషేక్ శర్మ | producer = జాన్ అబ్రహం<br />జీ స్టూడియోస్<br />కేవైటీఏ ప్రొడక్షన్స్ | writer = సాయివిన్ క్వాడ్రాస్<br />అభిషేక్ శర్మ<br />సంయుక్తా చావ్లా షేక్ | based_on = | starring = {{ubl|[[జాన్ అబ్రహం]]|[[డయానా పెంటీ]]|[[బోమన్ ఇరానీ]]}} | music = <small>'''పాటలు:'''</small><br />సచిన్-జిగర్<br />జీత్ గంగూలీ (1 పాట)<br /><small>'''నేపథ్య సంగీతం:'''</small><br />[[సందీప్ చౌతా]] | cinematography = అసీమ్ మిశ్రా<br />జుబిన్ మిస్త్రీ | editing = రామేశ్వర్ ఎస్. భగత్ | studio = జీ స్టూడియోస్<br>జేఏ ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్>కేవైటీఏ ప్రొడక్షన్స్ | distributor = పూజా ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ (భారతదేశం)<br>జీ స్టూడియోస్ ఇంటర్నేషనల్ (విదేశాలు) | released = {{film date|df=yes|2018|05|25}} | runtime = 129 నిమిషాలు | country = భారతదేశం | language = హిందీ | budget = ₹ 35 కోట్లు<ref>{{cite web |url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3772 |title=Parmanu – The Story of Pokhran – Movie – Box Office India |publisher=Box Office India |access-date=23 July 2018}}</ref> | gross = అంచనా. ₹ 91.38 కోట్లు<ref name="box office">{{Cite news |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-day-wise-break-parmanu-story-pokhran/ |title=Box Office: Worldwide Collections and Day wise breakup of Parmanu – The Story of Pokhran |website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=16 August 2018}}</ref> }} '''పరమాణు: ది స్టోరీ అఫ్ పోఖ్రాన్''' (అనువాదం. ఆటమ్) అభిషేక్ శర్మ దర్శకత్వం వహించిన 2018 భారతీయ హిందీ భాషా చారిత్రక థ్రిల్లర్ సినిమా. <ref>{{Cite web|title=Relive India’s superpower moment with 'Parmanu — The Story Of Pokhran' &#124; Hindi Movie News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/relive-indias-superpower-moment-with-parmanu-the-story-of-pokhran/articleshow/65388354.cms|access-date=14 August 2018|website=[[Times of India]]|quote=Parmanu is an edge-of-the-seat historical thriller that will make every Indian proud.}}</ref><ref>{{Cite web|date=1 June 2017|title=Parmanu-The Story of Pokhran: John Abraham set to surprise again|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/parmanu-the-story-of-pokhran-john-abraham-set-to-surprise-again/story-rVJNeZKUiVuQSIV8VA8I9O.html|access-date=24 June 2017|website=[[Hindustan Times]]}}</ref> సైవిన్ క్వాడ్రాస్, సంయుక్తా చావ్లా షేక్, శర్మ రచించగా జీ స్టూడియోస్ , జేఏ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్, కేవైటీఏ ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్‌లపై నిర్మించాయి. ఈ సినిమా 1998లో [[పోఖ్రాన్]] [[భారత సైనిక దళం|భారత సైన్యం]] నిర్వహించిన అణు బాంబు పరీక్ష పేలుళ్ల ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/john-abraham-parmanu-poster-pokhran-nuclear-tests-1029574-2017-08-14|title=John Abraham unveils Parmanu poster: All you need to know about the story of Pokhran|last=Ghosh|first=Samrudhi|date=14 August 2017|work=India Today|access-date=11 November 2017}}</ref><ref>{{Cite web|date=26 July 2017|title=Your complete list of all the major upcoming movies this year|url=https://www.gqindia.com/content/new-movies-of-2017-your-complete-list-of-all-the-major-upcoming-movies-this-year/|website=GQ India|access-date=22 జూలై 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328173018/https://www.gqindia.com/content/new-movies-of-2017-your-complete-list-of-all-the-major-upcoming-movies-this-year|archive-date=28 మార్చి 2023|url-status=dead}}</ref> [[జాన్ అబ్రహం]], [[డయానా పెంటీ]], [[బోమన్ ఇరానీ|బొమన్ ఇరానీ]] నటించారు. పరమాణు 2017 డిసెంబర్ 8న విడుదల కావాల్సి ఉంది, కానీ ''[[పద్మావత్]]'' (2018) సినిమాతో పోటీని నివారించడానికి వాయిదా వేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/why-john-abrahams-parmanu-is-not-releasing-in-december-1758010|title=Why John Abraham's Parmanu Is Not Releasing in December|last=Basu|first=Nilanjana|date=3 October 2017|access-date=9 November 2017|publisher=NDTV}}</ref> ఈ సినిమా నిర్మాతలైన అబ్రహం, క్రిఆర్జ్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ మధ్య విభేదాల కారణంగా ఇది మరింత ఆలస్యమైంది.<ref>{{Cite web|date=7 April 2018|title='Parmanu' controversy: John Abraham files three criminal complaints against co-producer|url=https://scroll.in/reel/874848/parmanu-controversy-john-abraham-files-three-criminal-complaints-against-co-producer}}</ref> ఈ సినిమా చివరికి 2018 మే 25న విడుదలైంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/john-abraham-and-diana-penty-parmanu-to-release-on-march-2/190628|title=John Abraham and Diana Penty's Parmanu to release on April 6th, trailer to arrive soon|date=19 January 2018|access-date=22 January 2018|publisher=Times Now}}</ref> == నటీనటులు == * [[ఇండియన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీస్]] అండ్ రీసెర్చ్ అండ్ ఎనాలిసిస్ వింగ్ ఆఫీసర్ అశ్వత్ రైనా/కృష్ణ జోషిగా [[జాన్ అబ్రహం]] * [[ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో]] అధికారి కెప్టెన్ అంబాలికా బందోపాధ్యాయ/నకుల్ సింగ్‌గా [[డయానా పెంటీ]] * ప్రధాని కార్యదర్శి హిమాన్షు శుక్లాగా [[బోమన్ ఇరానీ|బొమన్ ఇరానీ]] * కృష్ణ సహచరుడు డాక్టర్ విరాఫ్ వాడియా/యుధిష్ఠిర పరాషర్‌గా ఆదిత్య హిత్కారీ * మేజర్ ప్రేమ్ సింగ్/భీమ్ రజత్ గా వికాస్ కుమార్ * డాక్టర్ నరేష్ సిన్హా/అర్జున్ పాఠక్ గా యోగేంద్ర తిక్కు * డాక్టర్ పురు రంగనాథన్/సహదేవ కుమార్‌గా అజయ్ శంకర్ * అశ్వత్ భార్య సుష్మ రైనాగా [[అనూజా సాతే|అనుజా సాఠే]] * పాకిస్తాన్ గూఢచారిగా దర్శన పాండ్య * భారతదేశ ప్రధానమంత్రిగా [[అటల్ బిహారీ వాజపేయి]] == ఉత్పత్తి == [[తరణ్ ఆదర్శ్]] ట్విట్టర్ హ్యాండిల్ ద్వారా 2017 ఏప్రిల్ 15న ''పరమాణు'' అధికారికంగా ప్రకటించబడింది.<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/john-abraham-next-production-on-1998-pokhran-nuclear-test-i-search-for-stories-which-are-disruptive-yet-engaging-4614210/|title=John Abraham's next production on 1998 Pokhran nuclear test: I search for stories which are disruptive yet engaging|date=15 April 2017|work=The Indian Express|access-date=11 November 2017}}</ref> జాన్ అబ్రహంను చిత్ర నిర్మాతలు ప్రేరణ అరోరా, అర్జున్ ఎన్ కపూర్ స్క్రిప్ట్‌తో సంప్రదించారు, ఇది మరింత అభివృద్ధి చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/john-abrahamparmanu-is-based-on-true-story/articleshow/59724849.cms|title=John Abraham: 'Parmanu – The Story Of Pokhran' is based on true story|date=23 July 2017|work=The Times of India|access-date=6 November 2017}}</ref> ''పర్మను'' ఢిల్లీ, ముంబైలో చిత్రీకరించబడింది, [[పోఖ్రాన్]], పోఖ్రాన్ ఫోర్ట్, అదా బజార్, గాంధీ చౌక్ మెయిన్ మార్కెట్, గోమత్ రైల్వే స్టేషన్లలో ప్రధాన భాగాలను చిత్రీకరించారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/movies-to-look-forward-to/john-abraham-launches-impressive-first-poster-of-parmanu-the-story-of-pokhran/photostory/59264370.cms|title=Movies to look forward to|work=The Times of India|access-date=6 November 2017}}</ref> ఈ సినిమా ప్రధాన చిత్రీకరణ 2017 మే 31న ప్రారంభమైంది, చిత్రీకరణ ఆగస్టులో పూర్తయింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/310517/john-abrahams-next-film-based-on-nuclear-test-goes-on-floors-today.html|title=John Abraham's film based on nuclear test goes on floors today|date=31 May 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=11 November 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/john-abraham-parmanu-the-story-of-pokhran-to-release-on-december-8-see-poster-4795695/|title=John Abraham's Parmanu The Story of Pokhran to release on December 8. See new poster|last=Kameshwari|first=A.|date=14 August 2017|work=The Indian Express|access-date=6 November 2017}}</ref> ఈ సినిమా గురించి అబ్రహం ఇలా అన్నారు: "సామాన్య ప్రజలు అయినప్పటికీ, ప్రపంచ అణు పటంలో భారతదేశం తన స్థానాన్ని పొందేలా ప్రతికూల పరిస్థితులను ఎదుర్కోవడంలో నిజంగా అసాధారణమైన విజయాలు సాధించిన సైన్యం, శాస్త్రవేత్తలకు పరమాణు ఒక నివాళి".<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/john-abraham-wraps-parmanu-the-story-of-pokhran-shoot-heres-when-the-film-will-release-1737640|title=John Abraham Wraps Parmanu – The Story of Pokhran Shoot. Here's When The Film Will Release|last=Misra|first=Tisya|date=14 August 2017|access-date=11 November 2017|publisher=NDTV}}</ref> == మార్కెటింగ్, విడుదల == ఈ సినిమా ఫస్ట్ లుక్‌ను అబ్రహం తన ట్విట్టర్ హ్యాండిల్ ద్వారా 2017 జూన్ 22న వెల్లడించారు. ఇది అతని ముఖం పోఖ్రాన్ పటంలో విలీనం అయినట్లు చూపించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/entertainment/john-abraham-unveils-poster-of-his-next-parmanu-the-story-of-pokhran-on-twitter-3733145.html|title=John Abraham unveils poster of his next Parmanu – The Story of Pokhran on Twitter|date=22 June 2017|access-date=6 November 2017|publisher=Firstpost}}</ref> ఈ సినిమా రెండవ పోస్టర్ 2017 ఆగస్టు 14న విడుదలైంది, ఇందులో అబ్రహం జీపులు, బంకర్లతో నడుస్తున్నట్లు చూపించారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/entertainment/parmanu-john-abrahams-upcoming-new-poster-unveils-his-first-look-amid-rough-terrains-of-pokhran-3928827.html|title=Parmanu: John Abraham's upcoming new poster unveils his look amid rough terrains of Pokhran|date=14 August 2017|access-date=6 November 2017|publisher=Firstpost}}</ref> జాన్, డయానా ఆర్మీ యూనిఫాంలో కనిపించే ఈ సినిమాకి సంబంధించిన రెండు పోస్టర్లు 2017 నవంబర్ 3న విడుదలయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/movies-to-look-forward-to/parmanu-new-posters-john-abraham-and-diana-penty-unveil-the-story-of-pokhran/photostory/60765634.cms|title=Movies to look forward to|work=The Times of India|access-date=6 November 2017}}</ref> ఈ సినిమా 2017 డిసెంబర్ 8న విడుదల కావాల్సి ఉండగా, ఈ 1935 స్క్రీన్లలో 2018 మే 25న విడుదలైంది.<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/bollywood/parmanu-box-office-collections-john-abraham-starrer-inching-closer-to-rs-60-cr-2116471.html|title=Parmanu Box Office collections: John Abraham starrer inching closer to Rs 60 cr|date=14 June 2018|work=Zee News|access-date=15 June 2018|language=en}}</ref><ref name="bh">{{Cite web|last=Hungama|first=Bollywood|date=26 May 2018|title=Box Office: Worldwide collections and day wise break up of Parmanu – The Story of Pokhran – Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-day-wise-break-parmanu-story-pokhran/|website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> == పాటలు == {{Track listing | headline = | extra_column = గాయకులు | total_length = {{Duration|m=22|s=49}} | title1 = శుభ దిన్ | extra1 = కీర్తి సగతియా , [[జ్యోతికా తంగ్రి]] | music1 = సచిన్–జిగర్ | lyrics1 = [[వాయు శ్రీవాస్తవ్|వాయు]] | length1 = 4:42 | title2 = జిత్నీ దఫా | extra2 = యాసర్ దేశాయ్ | music2 = [[జీత్ గంగూలీ]] | lyrics2 = రష్మి విరాగ్ | length2 = 3:42 | title3 = థారే వాస్తే | extra3 = [[దివ్య కుమార్]] | music3 = సచిన్–జిగర్ | lyrics3 = [[వాయు శ్రీవాస్తవ్|వాయు]] | length3 = 3:28 | title4 =కసుంబి | extra4 = [[దివ్య కుమార్]] | music4 = సచిన్–జిగర్ | lyrics4 = [[వాయు శ్రీవాస్తవ్|వాయు]] | length4 = 4:13 | title5 = సప్నా | extra5 = [[అర్జిత్ సింగ్|అరిజిత్ సింగ్]] | music5 = సచిన్–జిగర్ | lyrics5 = సచిన్ సంఘ్వి | length5 = 2:49 | title6 = దే దే జగాహ్ | extra6 = యాసర్ దేశాయ్ | music6 = సచిన్–జిగర్ | lyrics6 = కుమార్ విశ్వాస్ | length6 = 3:55 }} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title |6826438}} [[వర్గం:హిందీ సినిమా]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా]] gnfus0jcl8d15pces5boeth0qm8sf7a 0 504665 4983491 4968643 2026-10-18T05:57:45Z Muralikrishna m 106628 4983491 wikitext text/x-wiki [[File:Sabarimala 2.jpg|thumb|1991 నుండి 2018 వరకు 10-50 సంవత్సరాల వయస్సు గల మహిళలు, బాలికలు శబరిమలలో ప్రవేశించడాన్ని చట్టబద్ధంగా నిషేధించారు.]] [[శబరిమల]] ఆలయం, భారతదేశం, [[కేరళ]], [[పతనంతిట్ట జిల్లా|పతనంతిట్ట]] జిల్లాలో ఉన్న అయ్యప్ప స్వామికి అంకితం చేయబడిన ఒక హిందూ దేవాలయం.<ref name="Sabarimala GoK">{{cite web |title=Sree Dharma Sastha Temple, Sabarimala |url=http://sabarimala.kerala.gov.in/ |website=Sabarimala |publisher=Information and Public Relations Department, Government of Kerala |access-date=13 January 2019 |archive-date=13 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113232128/http://sabarimala.kerala.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> అయ్యప్ప స్వామి బ్రహ్మచారి కావడంతో సంతానోత్పత్తి వయస్సులో ఉన్న మహిళలు, బాలికలు అక్కడ పూజలు చేయడానికి సాంప్రదాయకంగా అనుమతించబడరు.<ref name="britan">{{cite web |title=Ayyappan: Hindu deity |url=https://www.britannica.com/topic/Ayyappan |website=Encyclopedia Britannica |publisher=Britannica |access-date=20 October 2018 |language=en}}</ref> 1991లో, కేరళ హైకోర్టు ఈ ఆచారాన్ని సమర్థించింది, అప్పటి నుండి 10-50 సంవత్సరాల వయస్సు గల మహిళలు, బాలికలు ఆలయంలోకి ప్రవేశించడాన్ని చట్టబద్ధంగా నిషేధించారు. సెప్టెంబర్ 2018లో భారత సుప్రీంకోర్టు సంచలనాత్మక తీర్పునిచ్చింది, లింగ భేదంతో సంబంధం లేకుండా హిందూ భక్తులందరూ ఆలయంలోకి ప్రవేశించవచ్చని తీర్పునిచ్చింది. జీవసంబంధమైన వ్యత్యాసాల కారణంగా మహిళలపై ఉంచిన ఏ మినహాయింపు అయినా రాజ్యాంగాన్ని ఉల్లంఘించడమే అని సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనం తీర్పునిచ్చింది. ప్రత్యేకించి, ఈ నిషేధం భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 14 ప్రకారం సమానత్వ హక్కును, ఆర్టికల్ 25 ప్రకారం మత స్వేచ్ఛను ఉల్లంఘిస్తోందని న్యాయస్థానం తీర్పునిచ్చింది.<ref>{{cite news|title=Sabarimala Temple: India's Supreme Court lifts ban on women entering shrine|url=https://www.cnn.com/2018/09/28/asia/india-temple-women-banned-intl/index.html|publisher=CNN|access-date=23 October 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Sabarimala verdict: SC upheld Constitution in letter and spirit by giving preference to equality in recent judgments |url=https://www.firstpost.com/india/sabarimala-verdict-sc-has-upheld-constitution-in-letter-and-spirit-by-giving-preference-to-equality-in-three-recent-judgments-5281601.html|website=firstpost.com |date=28 September 2018|publisher=FirstPost |access-date=23 October 2018}}</ref> ఈ తీర్పును వ్యతిరేకించిన లక్షలాది మంది అయ్యప్ప భక్తులు నిరసనలకు దిగారు.<ref>{{cite web |title=Sabarimala Temple protests: What is happening in Kerala |url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-temple-protest-kerala-women-entry-5408635/ |website=The Indian Express |access-date=20 October 2018 |date=19 October 2018}}</ref> ఒక నెల తరువాత భౌతిక దాడుల బెదిరింపులు ఉన్నప్పటికీ దాదాపు పది మంది మహిళా కార్యకర్తలు ఆలయంలోకి ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నించారు, కానీ వారు విఫలమయ్యారు.<ref name="rehna">{{cite web |title=Explain Who Is A Devotee, Says Woman Who Couldn't Enter Sabarimala |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/sabarimala-protests-rehana-fathima-devotee-and-activist-could-not-enter-sabarimala-temple-her-kochi-1934490 |website=NDTV.com |access-date=20 October 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=As Women Return, Sabarimala Head Priest Says "We Stand With[male] Devotees": Highlights |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/sabarimala-temple-live-updates-devotees-continue-to-block-entry-of-women-say-lord-ayyappa-must-be-pr-1934275 |website=NDTV.com |access-date=20 October 2018}}</ref> 2019 జనవరి 2న ఇద్దరు మహిళలు విజయవంతంగా వెనుక గేటు ద్వారా ఆలయంలోకి ప్రవేశించారు. దీంతో అర్చకులు "శుద్ధి ఆచారాల" కోసం గర్భగుడిని తాత్కాలికంగా మూసివేశారు.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/2-women-enter-sabarimala-temple-shut-for-purification/707554.html|title=women-entered.sabarimala-shut-for-purification.|work=Tribune India|archive-date=13 November 2019|access-date=13 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113153654/https://www.tribuneindia.com/news/nation/2-women-enter-sabarimala-temple-shut-for-purification/707554.html|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/two-woman-devotees-below-50-finally-enter-sabarimala-temple-1421578-2019-01-02|title=Two women below 50 enter Sabarimala, temple shuts for purification rituals|date=January 2, 2019|first=P. S. |last=Gopikrishnan Unnithan|website=India Today|language=en|access-date=2019-11-13}}</ref><ref>{{cite web |title=Indian Hindu temple board reverses opposition to entry of women |url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/indian-hindu-temple-board-reverses-opposition-to-entry-of-women |website=The Straits Times |access-date=10 November 2021 |date=6 February 2019}}</ref> శబరిమల రిఫరెన్స్ విచారణ 2026 ఏప్రిల్ 15 నుండి సుప్రీంకోర్టులో కొనసాగుతోంది. == ఇతిహాసం == అయ్యప్ప స్వామి, ఆలయ సృష్టి గురించి అనేక ఇతిహాసాలు ఉన్నాయి. ఒక ఇతిహాసం శబరిమల ఆలయ బ్రహ్మచారి దైవం అయ్యప్ప, ఆయన యుద్ధంలో ఓడించిన దుష్ట రాక్షసి మహిషి గురించి చెబుతుంది. శివుడు, విష్ణువులకు పుట్టిన బిడ్డ తనను యుద్ధంలో ఓడించే వరకు రాక్షసిగా జీవించాలని మహిషి శపించబడింది. శివుడు, మోహిని (విష్ణువు స్త్రీ అవతారం) లకు పుట్టిన కుమారుడైన అయ్యప్ప, యుద్ధంలో ఓడించిన తర్వాత ఆమెకు శాప విముక్తి కలిగించాడు.<ref name="eclegend">{{Cite news |title=What you might want to know about Sabarimala |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/et-explains/what-you-might-want-to-know-about-sabarimala/articleshow/66273712.cms |newspaper=The Economic Times |access-date=20 October 2018 |date=18 October 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Long |first1=Jeffery D. |title=Historical Dictionary of Hinduism |date=2011 |publisher=Scarecrow Press |isbn=9780810879607 |url=https://books.google.com/books?id=ZkkFCwAAQBAJ |language=en}}</ref> ఓడిపోయిన తర్వాత ఆమె ఒక అందమైన స్త్రీగా మారిపోయింది. యుద్ధం తర్వాత, ఆ యువతి అయ్యప్పకు వివాహ ప్రతిపాదన చేసింది. అయితే తాను అడవికి వెళ్లి బ్రహ్మచారి జీవితాన్ని గడపాలని, భక్తుల ప్రార్థనలకు సమాధానం ఇవ్వాలని నిర్ణయించుకున్నట్లు వివరిస్తూ ఆయన నిరాకరించాడు.<ref name="firstpostlegend">{{cite web |title=Here's why women are barred from Sabarimala; It is not because they are 'unclean' - Firstpost |url=https://www.firstpost.com/india/why-women-are-barred-from-sabarimala-its-not-because-they-are-unclean-2583694.html |website=firstpost.com |date=15 January 2016 |publisher=FirstPost |access-date=20 October 2018}}</ref> ఆ యువతి పట్టుబట్టడంతో, "కన్ని-స్వాములు" లేదా కొత్త భక్తులు శబరిమల ఆలయాన్ని సందర్శించడం ఆపేసిన రోజున ఆమెను వివాహం చేసుకుంటానని అయ్యప్ప హామీ ఇచ్చాడు. కన్ని-స్వాములు ప్రతి సంవత్సరం శబరిమలను సందర్శిస్తూనే ఉన్నారు, ఆమె అయ్యప్పను వివాహం చేసుకోలేకపోయింది. ఆ స్త్రీని పొరుగున ఉన్న ఆలయంలో మాళికాపురత్తమ్మ దేవతగా పూజిస్తారు.<ref name="legendNDTV">{{cite web |title=Legend of Sabarimala: Love story that kept women from Lord Ayyappa |url=https://www.indiatoday.in/india/story/sabarimala-legend-women-lord-ayyappa-1351674-2018-09-28 |website=India Today |access-date=20 October 2018 |language=en}}</ref> == చరిత్ర == 'మెమోయిర్ ఆఫ్ ది సర్వే ఆఫ్ ది ట్రావెన్‌కోర్ అండ్ కొచ్చిన్ స్టేట్స్' ప్రకారం, కనీసం 19వ శతాబ్దం నుండి సంతానోత్పత్తి వయస్సులో ఉన్న మహిళలు శబరిమల ఆలయంలోకి ప్రవేశించడానికి అనుమతించబడలేదు. 1820 చివరిలో సర్వే పూర్తి చేసిన లెఫ్టినెంట్లు బెంజమిన్ స్వైన్ వార్డ్, పీటర్ ఐర్ కానర్ ఆ సమయంలో "వృద్ధ మహిళలు, చిన్న బాలికలు ఆలయానికి వెళ్ళవచ్చు, కానీ యుక్తవయస్సుకు వచ్చిన వారు ఒక నిర్దిష్ట వయస్సు వరకు ఆలయాన్ని చేరుకోవడానికి అనుమతించబడరు. ఆ పరిసరాల్లో అన్ని లైంగిక సంబంధాలు ఈ దైవానికి (అయ్యప్ప స్వామి) విరుద్ధం" అని నివేదించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/india/2018/11/22/british-era-survey-report-says-sabarimala-ban-existed-200-years-ago.html|title=British era survey report says Sabarimala ban existed 200 years ago|website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] }}</ref> 1991లో కేరళ హైకోర్టు మహిళల ప్రవేశాన్ని నిషేధించడానికి ముందు, చాలా మంది మహిళలు ప్రధానంగా మతపరమైనవి కాని కారణాలతో ఆలయాన్ని సందర్శించారు.<ref>{{cite web|last1=P.M.|first1=Jitheesh|title=Appropriation of Ayyappa Cult: The History and Hinduisation of Sabarimala Temple|url=https://thewire.in/history/appropriation-of-ayyappa-cult-the-history-and-hinduisation-of-sabarimala-temple|access-date=22 October 2018|website=The Wire}}</ref> మహిళా యాత్రికులు తమ పిల్లల మొదటి అన్నప్రాసన వేడుక (చోరౌను అని పిలుస్తారు) నిర్వహించడానికి ఆలయ ప్రాంగణానికి వెళ్లినట్లు రికార్డులు ఉన్నాయి.{{sfn|KHC1991|loc=paragraph 7}} 13 మే 1940న తిరువితాంకూర్ మహారాణి కూడా ఆలయాన్ని సందర్శించింది.{{sfn|KHC1991}}<ref>{{cite news |title=Kerala for allowing women of all ages into Sabarimala temple |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/Kerala-for-allowing-women-of-all-ages-into-Sabarimala-temple/article15160720.ece |newspaper=The Hindu |access-date=26 October 2018 |language=en-IN |date=8 February 2008}}</ref> 1986లో తమిళ చిత్రం నంబినార్ కెడువతిల్లై కోసం యువ నటీమణులు జయశ్రీ, [[సుధా చంద్రన్]], అను, [[వడివుక్కరసి]], మనోరమలు పదునెట్టాం పడి (18 మెట్లు) వద్ద నృత్యం చేసినప్పుడు, ప్రతి నటి, దర్శకుడిపై ₹1000 జరిమానా విధించబడింది. శబరిమలలో చిత్రీకరణకు దర్శకుడికి అనుమతి ఇచ్చినందున, ఆలయం, ప్రాంగణాన్ని నిర్వహించే దేవాస్వం బోర్డుకు కూడా ₹7500 జరిమానా విధించబడింది.<ref name="manoramafilm">{{cite web |title=Sabarimala cinema shoot involving actresses forced rigid curbs on women |url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2018/09/29/sabarimala-film0shoot-actresses-women-ban.html |website=OnManorama |access-date=20 October 2018}}</ref> కర్ణాటక మాజీ మంత్రి జయమాల తాను 1986లో యువతిగా ఉన్నప్పుడు శబరిమలలోకి ప్రవేశించి విగ్రహాన్ని తాకినట్లు కూడా పేర్కొంది.<ref>{{cite web |title=Interview: Jayamala who entered Sabarimala in 1986, now advocates women rights |url=https://www.oneindia.com/india/interview-jayamala-who-entered-sabarimala-in-1986-now-advocates-women-rights-1984061.html |publisher=One India |access-date=20 October 2018 |language=en|date=2016-01-15 }}</ref><ref>{{cite web |title=Karnataka minister Jayamala hails Sabarimala verdict, calls it historic |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2018/sep/29/karnataka-minister-jayamala-hails-sabarimala-verdict-calls-it-historic-1878694.html |website=The New Indian Express |access-date=20 October 2018}}</ref> 1990లో మాజీ దేవాస్వం కమిషనర్ మనవరాలి అన్నప్రాసన వేడుక శబరిమలలో మహిళా బంధువుల సమక్షంలో జరిగింది.<ref name="manoramafilm" /><ref name="indianexpresshistory">{{cite web |last1=Philip |first1=Shaju |title=Sabarimala temple: Women entry issue first came up in Kerala High Court 28 years ago |url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-templewomen-entry-issue-first-came-up-in-kerala-high-court-28-years-ago-5378916/ |website=The Indian Express |access-date=20 October 2018 |date=29 September 2018}}</ref> 'ఎస్. మహేంద్రన్ వర్సెస్ ది సెక్రటరీ, ట్రావెన్‌కోర్' కోర్టు కేసు తరువాత, కేరళ హైకోర్టు 10 నుండి 50 సంవత్సరాల వయస్సు గల మహిళలు, బాలికలు శబరిమలలోకి ప్రవేశించడాన్ని నిషేధించింది.<ref name="indianexpresshistory" /> 1995లో 42 ఏళ్ల జిల్లా కలెక్టర్ వల్సలా కుమారి ప్రత్యేక అనుమతితో శబరిమల గర్భగుడిని సందర్శించింది (అయితే ఆమె గర్భగుడికి వెళ్లే పదునెట్టాం పడి ఎక్కలేదు). తన అధికారిక విధులకు సంబంధించి ఆలయంలోని పరిస్థితుల గురించి ప్రత్యక్ష సమాచారాన్ని పొందడం ఆమె లక్ష్యం. అలా చేయడం ద్వారా ఆలయ అధికారులచే చట్టబద్ధమైనదిగా గుర్తించబడిన మొదటి మహిళగా ఆమె నిలిచింది.<ref name="indiatoday1995">{{cite web |last1=M.G. |first1=Radhakrishnan |title=Ban on women of prohibited age group visiting Sabarimala shrine comes under scrutiny |url=https://www.indiatoday.in/magazine/religion/story/19950115-ban-on-women-of-prohibited-age-group-visiting-sabarimala-shrine-comes-under-scrutiny-806703-1995-01-15 |website=India Today |access-date=20 October 2018 |language=en}}</ref> అదే సంవత్సరంలో స్థానిక పత్రికలు పోలీసుల పర్యవేక్షణలో ఉన్నప్పటికీ ఇద్దరు యువతులు, బహుశా వీఐపీల భార్యలు, గర్భగుడిలోకి ప్రవేశించారని నివేదించాయి.<ref name="indiatoday1995" /> జనవరి 2018లో మహిళా భక్తులు శబరిమలను సందర్శించేటప్పుడు తమ వయస్సు ధృవీకరణ పత్రాన్ని అందించడాన్ని ఆలయ అధికారులు తప్పనిసరి చేశారు.<ref>{{cite web |title=Age proof now a must for women to offer worship in Sabarimala |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/age-proof-now-a-must-for-women-to-offer-worship-in-sabarimala/story-fF1dJyzuRb7sZITb9YtyXP.html |publisher=Hindustan Times |access-date=20 October 2018 |language=en |date=4 January 2018}}</ref> === కేరళ హైకోర్టు తీర్పు === యువతులు శబరిమల సందర్శిస్తున్నారనే భావనతో ఎస్. మహేంద్రన్ 1990లో చట్టపరమైన పిటిషన్ ప్రారంభించారు.<ref name="indianexpresshistory" /> ఈ తీర్పు 1991లో వెలువడింది. కేరళ హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు కె. పరిపూర్ణన్, కె. బాలనారాయణ మరార్ 10 నుండి 50 సంవత్సరాల వయస్సు గల మహిళలు, బాలికలను శబరిమల నుండి నిషేధించారు. అటువంటి పరిమితి సాంప్రదాయం ప్రకారం సమంజసమేనని వారు పేర్కొన్నారు.{{sfn|KHC1991|loc=paragraph 44, (1)}} అదనంగా, ఆలయంలోకి మహిళలు ప్రవేశించకుండా నిరోధించడానికి అవసరమైతే పోలీసు బలగాలను ఉపయోగించాలని కేరళ ప్రభుత్వాన్ని హైకోర్టు ఆదేశించింది.{{sfn|KHC1991|loc=paragraph 45}} న్యాయస్థానం తుది నిర్ణయం ఈ విధంగా ఉంది:{{sfn|KHC1991|loc=paragraph 44, (3)}} {{blockquote|దేవాస్వం బోర్డు విధించిన అటువంటి పరిమితి (మహిళలపై) భారత రాజ్యాంగంలోని 15, 25, 26 ఆర్టికల్స్ కు విరుద్ధం కాదు. అటువంటి పరిమితి హిందూ ప్రార్థనా స్థలాల (ప్రవేశ అనుమతి) చట్టం, 1965 నిబంధనలను కూడా ఉల్లంఘించదు. ఎందుకంటే హిందువులలో ఒక వర్గానికి మరొక వర్గానికి లేదా ఒక తరగతికి మరొక తరగతికి మధ్య ఆలయ ప్రవేశ విషయంలో ఎటువంటి పరిమితి లేదు. ఇక్కడ నిషేధం ఒక నిర్దిష్ట వయస్సు ఉన్న మహిళలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది, మొత్తం మహిళలకు కాదు.}} === సుప్రీంకోర్టు తీర్పు === {{Infobox court case |name = ఇండియన్ యంగ్ లాయర్స్ అసోసియేషన్ వర్సెస్ ది స్టేట్ ఆఫ్ కేరళ |court = భారత సుప్రీంకోర్టు |image = |imagesize = |imagelink = |imagealt = |caption = |full name = ఇండియన్ యంగ్ లాయర్స్ అసోసియేషన్ & ఇతరులు. వర్సెస్ ది స్టేట్ ఆఫ్ కేరళ & ఇతరులు. |date decided = 28 సెప్టెంబర్ 2018 |citations = రిట్ పిటిషన్ (సివిల్) నెం. 373 ఆఫ్ 2006 |ECLI = |transcripts = |judges = దీపక్ మిశ్రా, ఎ.ఎన్. ఖాన్విల్కర్, రోహింటన్ నారీమన్, ఇందు మల్హోత్రా, డి.వై. చంద్రచూడ్ |number of judges = 5 |decision by = |Majority = దీపక్ మిశ్రా, ఎ.ఎన్. ఖాన్విల్కర్, రోహింటన్ నారీమన్, డి.వై. చంద్రచూడ్ |dissenting = ఇందు మల్హోత్రా |concur/dissent = |prior actions = |appealed from = |appealed to = |subsequent actions = |related actions = |opinions = |keywords = <!-- {{hlist | }} --> |italic title = no }} 2006లో, ఇండియన్ యంగ్ లాయర్స్ అసోసియేషన్ కు చెందిన ఆరుగురు మహిళా సభ్యులు భారత సుప్రీంకోర్టులో పిటిషన్ దాఖలు చేస్తూ, సంతానోత్పత్తి వయస్సు ఉన్న మహిళలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేయాలని కోరారు.{{sfn|SC2018}} ఈ ఆచారం తమ రాజ్యాంగ హక్కులను ఉల్లంఘించడమేనని వారు వాదించారు. కేరళ హిందూ ప్రార్థనా స్థలాల (ప్రవేశ అనుమతి) చట్టం, 1965లోని నిబంధనల చెల్లుబాటును కూడా వారు ప్రశ్నించారు.{{sfn|Hindu2006}} 28 సెప్టెంబర్ 2018న భారత సుప్రీంకోర్టు అన్ని వయసుల మహిళలు శబరిమల ఆలయంలోకి ప్రవేశించవచ్చని తీర్పునిచ్చింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/keralas-sabarimala-temple-must-allow-women-of-all-ages-says-supreme-court-ending-restriction-1923556|title=Women Of All Ages Can Enter Sabarimala Temple, Says Top Court, Ending Ban|work=NDTV.com|access-date=2018-09-28}}</ref> న్యాయస్థానం ఇలా పేర్కొంది: {{blockquote|అటువంటి మినహాయింపు ఆచారం ఆలయాన్ని సందర్శించడానికి, ప్రవేశించడానికి, స్వేచ్ఛగా హిందూ మతాన్ని ఆచరించడానికి, అయ్యప్ప స్వామి పట్ల ఆమె భక్తిని ప్రదర్శించడానికి [ఒక మహిళకు] ఉన్న హక్కును ఉల్లంఘిస్తుందని చెప్పడానికి మేము ఏమాత్రం సంకోచించడం లేదు. మహిళలకు ఈ హక్కును నిరాకరించడం వారి ప్రార్థనా హక్కును గణనీయంగా హరించడమే.|author=|title=|source=}} ఈ తీర్పు 4-1 మెజారిటీతో ఆమోదించబడింది. ప్రధాన న్యాయమూర్తి దీపక్ మిశ్రా, న్యాయమూర్తులు ఏ.ఎం. ఖాన్విల్కర్, ఆర్.ఎఫ్. నారీమన్, డి.వై. చంద్రచూడ్ ఆలయంలోకి మహిళల ప్రవేశాన్ని సమర్థించగా, న్యాయమూర్తి ఇందు మల్హోత్రా విభేదించారు.<ref name="ecsc">{{Cite news |last1=Rautray |first1=Samanwaya |title=Women of all ages can enter Sabarimala Temple, rules Supreme Court |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/supreme-court-allows-women-to-enter-sabarimala-temple/articleshow/65989807.cms |newspaper=The Economic Times |access-date=20 October 2018 |date=29 September 2018}}</ref> ఆచారం హేతుబద్ధమైనదా లేదా తార్కికమైనదా అనే దానితో సంబంధం లేకుండా ప్రతి వ్యక్తికి తమ విశ్వాసాన్ని ఆచరించే స్వేచ్ఛ ఉండాలని ఇందు మల్హోత్రా పేర్కొన్నారు. ఆర్టికల్ 25 (క్లాజు 1), కేరళ హిందూ ప్రార్థనా స్థలాల చట్టంలోని రూల్ 3(బి) ఉల్లంఘన ఆధారంగా సుప్రీంకోర్టు ఈ నిర్ణయం తీసుకుంది.<ref name="ecsc" /> 14 నవంబర్ 2019న, సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనం రివ్యూ పిటిషన్లను, అలాగే రిట్ పిటిషన్లను భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తిచే ఏర్పాటు చేయబడే కనీసం ఏడుగురు న్యాయమూర్తులతో కూడిన విస్తృత ధర్మాసనానికి సిఫారసు చేసింది. మసీదులలోకి ముస్లిం మహిళల ప్రవేశం, పార్సీయేతర పురుషులను వివాహం చేసుకున్న పార్సీ మహిళలను పవిత్రమైన ఫైర్ టెంపుల్ లోకి అనుమతించడం వంటి ఇలాంటి కేసులను గతంలో విస్తృత ధర్మాసనాలు పరిశీలించాయి.{{Clarify|date=September 2021}}<ref name="SCI_Review">{{cite web |last1=Gogoi |first1=Ranjan |title=Supreme Court Review Petition Judgement |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2018/38452/38452_2018_1_1501_18283_Judgement_14-Nov-2019.pdf |website=Supreme Court of India |access-date=19 November 2019}}</ref> పిటిషన్లను సిఫారసు చేయాలనే నిర్ణయానికి ప్రధాన న్యాయమూర్తి రంజన్ గొగోయ్, న్యాయమూర్తులు అజయ్ మణిక్రావ్ ఖాన్విల్కర్, ఇందు మల్హోత్రాలు మద్దతు ఇచ్చారు. న్యాయమూర్తులు రోహింటన్ ఫాలీ నారీమన్, ధనంజయ్ వై. చంద్రచూడ్ విభేదించారు.<ref name="SCI_Review"/> ఏప్రిల్ 2026 నాటికి 9 మంది న్యాయమూర్తులతో కూడిన ధర్మాసనం 2019 విచారణల సమయంలో తలెత్తిన విస్తృత రాజ్యాంగ ప్రశ్నలను పరిశీలిస్తోంది. == మహిళల ప్రవేశానికి వ్యతిరేక వాదనలు == మహిళల ప్రవేశానికి వ్యతిరేకంగా ఉన్న ఒక వాదన ప్రకారం, మహిళా భక్తులను నిషేధించడం సాంప్రదాయం. జైన ఆచార్యుడు ఆచార్య యుగ్‌భూషణ్ సూరి మహరాజ్ మహిళల ప్రవేశం ప్రాథమిక హక్కులతో ముడిపడి ఉన్న మతపరమైన సమస్య అని పేర్కొన్నారు. శబరిమల చర్చపై వ్యాఖ్యానిస్తూ ఆయన ఇలా అన్నారు, "శబరిమల లేదా జార్ఖండ్‌లోని శిఖర్జీ అయినా, ఆందోళనలు పవిత్రత కోసం... మతం అంతర్గత నమ్మకం, పవిత్రత గురించి మాట్లాడుతుంది. దీనిని గౌరవించాలి. నేను న్యాయవ్యవస్థకు లేదా సుప్రీంకోర్టుకు వ్యతిరేకం కాదు, కానీ వారు ప్రజల నమ్మకాన్ని విస్మరించకూడదు."<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/women-should-not-enter-sabarimala-jain-acharya-pandit-maharaj-1370232-2018-10-18|title=Women should not enter Sabarimala: Jain acharya Pandit Maharaj|date=October 18, 2018|first=Pankaj P.|last=Khelkar|website=India Today|language=en|access-date=2019-03-17}}</ref> ఏప్రిల్ 2026లో జైనాచార్య 'లా బీట్'లో "ది అన్‌ఫినిష్డ్ డీకోలనైజేషన్: ఎ పవర్ ది స్టేట్ వాజ్ నెవర్ గివెన్" అనే శీర్షికతో ఒక కథనాన్ని ప్రచురించారు, అందులో భారతీయ మతాల అంతర్గత పాలనపై భారత ప్రభుత్వానికి ఎప్పుడూ చట్టబద్ధమైన అధికారం బదిలీ కాలేదని, రాజ్యాంగ సభకు తెలియజేయడానికి బ్రిటిష్ క్రౌన్‌కు అటువంటి ఆధ్యాత్మిక అధికార పరిధి లేదని వాదించారు.<ref>{{cite news |title=The Unfinished Decolonization: A Power the State Was Never Given |url=https://lawbeat.in/articles/the-unfinished-decolonization-a-power-the-state-was-never-given-1578651 |work=Law Beat |date=April 7, 2026 |access-date=June 11, 2026}}</ref> యోగ గురువు రవిశంకర్ కూడా మహిళల సాంప్రదాయ నిషేధాన్ని సమర్థించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/tradition-must-be-followed-sri-sri-ravi-shankar-on-sabarimala-row-1382273-2018-11-04|title=Tradition must be followed: Sri Sri Ravi Shankar on Sabarimala row|newspaper=India Today|language=en|access-date=2019-03-17|agency=Ist}}</ref> మహిళలను ప్రవేశించడానికి అనుమతించడం పురుష దైవాన్ని అగౌరవపరచడమేనని కొందరు వాదిస్తున్నారు. సుప్రీంకోర్టు కేసులో ఇద్దరు మహిళా సంఘాలు, ఒక భక్త సంఘం తరపున వాదించిన న్యాయవాది జె. సాయి దీపక్,<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/small-talk-the-deitys-advocate/articleshow/65275883.cms|title=Meet Sabarimala case lawyer Sai Deepak J, who caught the nation's attention with his 'celibacy' argument|last1=Iyer|first1=Lakshmi|date=August 5, 2018|website=Mumbai Mirror|access-date=2019-01-11|archive-date=2019-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111121734/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/small-talk-the-deitys-advocate/articleshow/65275883.cms|url-status=dead}}</ref> అయ్యప్ప స్వామిని ఒక వ్యక్తిగా పరిగణించాలని, ఆర్టికల్ 21 కింద ఆయనకు గోప్యత రాజ్యాంగ హక్కును ఇవ్వాలని వాదించారు. సంతానోత్పత్తి వయస్సులో ఉన్న మహిళలు, బాలికలు ఆయన ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా ఆయనను సందర్శించినప్పుడు, అయ్యప్ప గోప్యతను ఉల్లంఘించినట్లు అవుతుందనే వాదన అనుసరిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/india/a-lawyer-for-lord-ayyappa-advocate-sai-deepak-turns-heads-in-supreme-court-arguing-for-sabarimala-deitys-right-to-celibacy-4859291.html|title=A lawyer for Lord Ayyappa: Advocate Sai Deepak turns heads in SC arguing for Sabarimala deity's right to celibacy|last1=Tripathi|first1=Shishir|website=firstpost.com|date=31 July 2018|access-date=20 October 2018}}</ref> అయ్యప్ప స్వయంగా ఆలయంలోకి ప్రవేశించే మహిళలపై ఆంక్షలు విధించాడని కొందరు హిందూ మహిళలు నమ్ముతారు, ఎందుకంటే ఆయన బ్రహ్మచారిగా ఉండాలని కోరుకున్నాడు. మహిళల ఉనికి ఆయనను ఈ కారణం నుండి దూరం చేస్తుంది.<ref name="firstpostlegend"/> కొందరు విలేకరులు ఇతర హిందూ దేవాలయాలలో కూడా లింగ విభజన ఉందని ఎత్తిచూపారు. కొన్ని ప్రముఖ దేవాలయాలు పురుషుల ప్రవేశాన్ని కూడా నియంత్రిస్తాయి. ఉదాహరణకు పుష్కర్‌లోని బ్రహ్మ దేవాలయం వివాహితులైన పురుషులు గర్భగుడిలోకి ప్రవేశించకుండా నిరోధిస్తుంది. ఇతర దేవాలయాలు కొన్ని రోజుల్లో పురుషులు ప్రవేశించకుండా నిరోధిస్తాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/sep/28/indian-temples-where-men-cant-enter-on-certain-days-1878292.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929120717/http://www.newindianexpress.com/nation/2018/sep/28/indian-temples-where-men-cant-enter-on-certain-days-1878292.html|url-status=dead|archive-date=29 September 2018|title=Indian temples where men can't enter on certain days|website=The New Indian Express|access-date=2019-11-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/heres-list-8-temples-india-where-men-are-not-allowed-enter-706187|title=Here's a list of 8 temples in India where men are not allowed to enter!|last=Sultania|first=Devyani|date=2016-11-29|website=International Business Times, India Edition|language=en|access-date=2019-11-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://daily.bhaskar.com/news/JM-RIT-temples-where-men-not-allowed-5533092-PHO.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301233020/http://daily.bhaskar.com/news/JM-RIT-temples-where-men-not-allowed-5533092-PHO.html|url-status=dead|archive-date=1 March 2017|title=NO ENTRY: 6 Temples In India Where MEN Are Not Allowed To Enter Or Worship|date=2017-02-20|website=dailybhaskar|language=en|access-date=2019-11-13}}</ref> మాళికాపురత్తమ్మ ప్రేమ, త్యాగాన్ని అవమానించడమేనని నమ్మి కొంతమంది మహిళలు ఆలయంలోకి ప్రవేశించకూడదని నిర్ణయించుకుంటారు.<ref name="legendNDTV"/> ఆలయంలో ప్రార్థన చేయాలనుకునే పురుషులకు కూడా ఒక నియమం ఉంది; వారు తమ సందర్శనకు ముందు 4 వారాల పాటు బ్రహ్మచర్యం వ్రతం తీసుకోవాలి.{{Better source needed|date=June 2021}} 41 రోజుల పాటు లైంగిక సంబంధాలకు దూరంగా ఉంటూ కఠినమైన బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించే పురుష యాత్రికుల ఏకాగ్రతను మహిళా యాత్రికులు చెడగొడతారని కొందరు వాదిస్తున్నారు.<ref name="indiatoday19952">{{cite web|last1=M.G.|first1=Radhakrishnan|title=Ban on women of prohibited age group visiting Sabarimala shrine comes under scrutiny|url=https://www.indiatoday.in/magazine/religion/story/19950115-ban-on-women-of-prohibited-age-group-visiting-sabarimala-shrine-comes-under-scrutiny-806703-1995-01-15|access-date=20 October 2018|website=India Today|language=en}}</ref> ఆలయంలోకి మహిళలను అనుమతించడం "అనైతిక కార్యకలాపాలకు" దారితీస్తుందని, థాయిలాండ్ లాగా ఆ ప్రదేశాన్ని "సెక్స్ టూరిజం స్పాట్"గా మారుస్తుందని ట్రావెన్‌కోర్ దేవాస్వం బోర్డు అధ్యక్షుడు ఒక ప్రకటనలో పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |last1=Mishra |first1=Anand |title='Advocating women's entry at Sabarimala non-believers' |url=https://www.deccanherald.com/national/those-seeking-womens-entry-698936.html |website=Deccan Herald |access-date=22 October 2018 |language=en |date=20 October 2018}}</ref><ref>{{cite web |last1=Philip |first1=Shaju |title=Don't want to turn Sabarimala temple into Thailand, says TDB chairman |url=https://indianexpress.com/article/india/dont-want-to-turn-sabarimala-to-thailand-tdb-chairman-4889519/ |website=The Indian Express |access-date=22 October 2018 |date=14 October 2017}}</ref> శబరిమల ఆలయం పర్వతాలు, దట్టమైన అడవులతో చుట్టుముట్టబడిన కొండ పైన ఉందని, మహిళలు అక్కడికి చేరుకోవడం శారీరకంగా సవాలుతో కూడుకున్నదని కొందరు భావిస్తారు.<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/campus-reporter/2018/10/20/sabarimala-issue-faith-vs-rights.html|title=Sabarimala issue: Faith vs Rights|website=OnManorama|language=en|access-date=2019-01-11}}</ref> మహిళలకు సరైన పారిశుధ్య సదుపాయాలు లేకపోవడం వల్ల వారి ప్రయాణం కష్టమవుతుందని శబరిమల అధికారి ఒకరు ఎత్తిచూపారు.<ref name="dcchallenges">{{cite web |title=Kochi: Practical impediments for women to trek at Sabarimala |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/290918/kochi-practical-impediments-for-women-to-trek-at-sabarimala.html |website=Deccan Chronicle |language=en |date=29 September 2018}}</ref> ఆసుపత్రి సదుపాయాలు కూడా చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి.<ref name="dcchallenges" /> సుప్రీంకోర్టులో రివ్యూ కేసు 2026లో గోపాల్ సుబ్రహ్మణ్యం, ఆర్యమా సుందరం వంటి సీనియర్ న్యాయవాదులు ఆలయం "దైవం నివాసం" అని వాదించారు. సీనియర్ న్యాయవాది సుబ్రహ్మణ్యం ఆర్టికల్స్ 25, 26 పరిధి, వ్యక్తిగత హక్కులు, మతపరమైన స్వయంప్రతిపత్తి మధ్య సమతుల్యత గురించి వాదించారు. జస్టిస్ బి.వి. నాగరత్న ఒక నాస్తికుడికి ఆలయం, దైవంతో ముడిపడి ఉన్న ఆచారాలను ప్రశ్నించే హక్కు లేదని వ్యాఖ్యానించారు. విశ్వాసం లేని వ్యక్తి దాని ఆచారాలకు వ్యతిరేకంగా వ్యాజ్యం వేయకూడదు. ఒక ఆచారం లౌకికమైనది కాకుండా మతపరమైనదిగా గుర్తించబడిన తర్వాత "అవసరమైన మతపరమైన ఆచారాల" విషయంలో కోర్టులు ఎందుకు మరింత లోతుగా వెళ్లాలని జస్టిస్ నాగరత్న ప్రశ్నించారు.<ref>{{Cite news |date=2026-04-22 |title=Sabarimala: Non-believer has no biz to challenge customs, says judge |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sabarimala-non-believer-has-no-biz-to-challenge-customs-says-judge/articleshow/130429712.cms |access-date=2026-04-22 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-22 |title=Sabarimala case hearing Day 7: SC on reform powers |url=https://english.dainikjagranmpcg.com/special-news/sabarimala-case-hearing-day-7-sc-on-reform-powers/article-17217 |access-date=2026-04-22 |website=english.dainikjagranmpcg.com |language=en}}</ref> == మహిళల ప్రవేశానికి అనుకూల వాదనలు == శబరిమల ఆలయంలోకి మహిళల ప్రవేశాన్ని అనుమతించడానికి అనుకూలంగా ఉన్నవారు బహిష్టు అపవిత్రమైనది కాదనే నిర్దిష్ట పాయింట్‌పై, మహిళలకు సమాన హక్కులు దక్కాలనే సాధారణ పాయింట్‌పై దృష్టి పెడతారు.<ref name="nm">{{cite web |author=Cris |title=Menstruation is not dirty, women are not impure: Campaign to counter myths in Kerala |url=https://www.thenewsminute.com/article/menstruation-not-dirty-women-are-not-impure-campaign-counter-myths-kerala-89647 |website=The News Minute |access-date=20 October 2018 |date=8 October 2018}}</ref> దళిత మేధావి సన్నీ ఎం. కపికాడు వంటి కార్యకర్తలు ఈ పోరాటాన్ని శతాబ్దాలుగా ఉన్న కుల, లింగ అసమానతలు, అణచివేతను తొలగించడానికి ప్రయత్నించిన కేరళ పునరుజ్జీవన కొనసాగింపుగా చూస్తారు. అందువల్ల వారు ఈ తీర్పును రాజ్యాంగ నైతికతకు పునరుద్ఘాటనగా స్వాగతిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web |last=Ameerudheen |first=T. A. |date=2019-01-03 |title=Interview: Sabarimala protests are a reminder of the role of caste in Kerala's enlightened society |url=https://scroll.in/article/904875/interview-sabarimala-protests-remind-us-of-the-role-of-caste-in-keralas-enlightened-society |access-date=2023-12-01 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> మహిళల ప్రవేశానికి అనుకూలంగా ఉన్న కొందరు, తమ ప్రత్యర్థులు బహిష్టుకు సంబంధించిన మూఢనమ్మకాలతో ప్రేరేపించబడ్డారని పేర్కొంటున్నారు.<ref name="newsclick">{{cite web|url=https://www.newsclick.in/celibacy-ayyappa-excuse-oppress-women|title=Celibacy of Ayyappa is an Excuse to Oppress Women: NewsClick|last1=S|first1=Yogesh|date=2018-10-14|website=NewsClick|language=en|access-date=20 October 2018}}</ref> చరిత్రకారుడు [[రాజన్ గురుక్కల్]] ప్రకారం రుతుస్రావ కాలుష్యం అనే వాదనకు "ఎటువంటి ఆచార పవిత్రత లేదా శాస్త్రీయ సమర్థన లేదు". ఈ పుణ్యక్షేత్రం 15వ శతాబ్దంలో అయ్యప్పకు పూజా స్థలంగా మారకముందే స్థానిక అటవీవాసుల గిరిజన దైవం అయ్యనార్ "కల్ట్ స్పాట్" అని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. బహిష్టు అపవిత్రమైనదని భావించే సాంప్రదాయ హిందూ పురాణానికి (గ్రంథాల తప్పుడు అనువాదం ద్వారా సృష్టించబడింది) భిన్నంగా, గిరిజనులు దీనిని పవిత్రమైనదిగా, సంతానోత్పత్తికి చిహ్నంగా పరిగణించారు. 1960ల వరకు అన్ని వయసుల మహిళలు, పిల్లలతో పాటు వారు ఆలయం వద్ద గుమిగూడేవారు. 1980ల వరకు యువ సవర్ణ మహిళలు ఆలయంలోకి ప్రవేశించినట్లు డాక్యుమెంట్ చేయబడిన ఆధారాలు ఉన్నాయని గురుక్కల్ వాదించారు.{{sfn|Gurukkal|2018}} కేరళలో అయ్యప్పకు అంకితం చేయబడిన 100కు పైగా దేవాలయాలు ఉన్నాయి. అన్ని ఇతర అయ్యప్ప దేవాలయాల్లోకి మహిళలు ప్రవేశించడానికి అనుమతి ఉంది, కాబట్టి శబరిమల కోసం మినహాయింపు ఇవ్వడం అసాధారణమైనదని, అస్థిరమైనదని కొందరు వాదిస్తున్నారు.<ref name="bbc">{{Cite news |title=The god who bars women from his temple |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45901014 |newspaper=BBC News |access-date=20 October 2018 |date=19 October 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=List of Ayyappa temples in Kerala |url=https://www.thekeralatemples.com/temple_index_ayyappa.htm |website=Kerala Temples}}</ref> కేరళ ముఖ్యమంత్రి పినరయి విజయన్ శబరిమలలో మహిళల ప్రవేశానికి అనుకూలంగా ఉన్నారు. తన పార్టీ (LDF) ఎల్లప్పుడూ లింగ సమానత్వానికి కట్టుబడి ఉంటుందని, అందువల్ల శబరిమలకు వచ్చే మహిళా యాత్రికులకు సౌకర్యాలు కల్పిస్తామని ఆయన 2018లో పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |title=Women have the same right to worship as men: Pinarayi Vijayan on Sabarimala issue |url=https://www.indiatoday.in/india/story/women-have-the-same-right-to-worship-as-men-pinarayi-vijayan-on-sabarimala-issue-1369509-2018-10-17 |website=India Today |access-date=20 October 2018 |language=en}}</ref> == ఆలయంలోకి ప్రవేశించే ప్రయత్నాలు == సెప్టెంబర్ 2018 సుప్రీంకోర్టు తీర్పుకు ముందు, మహిళలు అప్పుడప్పుడు ఆలయంలోకి ప్రవేశించేవారు. ఉదాహరణకు, మాజీ నటి, రాజకీయ నాయకురాలు జయమాల 1987లో తాను యువతిగా ఉన్నప్పుడు శబరిమలలోకి ప్రవేశించినట్లు పేర్కొంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.oneindia.com/india/sabarimala-temple-entry-case-jayamala-s-bold-claim-that-stoked-controversy-in-2006-2784013.html|title=Sabarimala Temple entry case: Jayamala's bold claim that stoked controversy in 2006|last=P|first=Chennabasaveshwar|date=2018-09-28|website=Oneindia|language=en|access-date=2019-01-03}}</ref> 2018 తీర్పు తర్వాత నిరసనకారుల నుండి తక్షణమే ప్రతిఘటన ఎదురైంది, వారు మహిళలు ప్రవేశించడాన్ని కష్టతరం చేశారు. సుప్రీంకోర్టు తీర్పు తర్వాత మొదటిసారిగా అక్టోబర్ 2018లో శబరిమల యాత్రికుల కోసం తెరిచినప్పుడు, ఆలయానికి వెళ్లే యాత్రికులకు బేస్‌క్యాంపులుగా పరిగణించే సమీపంలోని నిలక్కల్, పంబ వద్ద వెంటనే నిరసనలు జరిగాయి. ఓపెనింగ్ గురించి రిపోర్ట్ చేయడానికి వచ్చిన పలువురు మహిళా జర్నలిస్టులపై నిరసనకారులు దాడి చేశారు. నిరసనకారులను చెదరగొట్టడానికి పోలీసులు లాఠీఛార్జి చేయాల్సి వచ్చింది.<ref>{{Cite news|url=https://m.hindustantimes.com/india-news/tension-mounts-in-kerala-as-sabarimala-set-to-open-today/story-YRZuiWacJvlZc8Agn1gfJK.html|title=Sabarimala row: Devotees attack journalists, stop women from approaching temple|work=Hindustan Times|access-date=17 October 2018}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45885996|title=Sabarimala: Mobs attack women near India Hindu temple|work=BBC|access-date=17 October 2018}}</ref> నిరసనకారులు ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన 40 ఏళ్ల మహిళను పంబ వద్ద శబరిమల ప్రయాణాన్ని ఆపేయాలని బలవంతం చేశారు.<ref>{{cite web |title=Andhra woman returns without Sabarimala darshan as protests mount |url=https://www.dnaindia.com/india/report-andhra-woman-returns-without-sabarimala-darshan-as-protests-mount-2676311 |website=dna |access-date=26 October 2018 |date=17 October 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Woman, Family Abandon Sabarimala Trek Out Of Fear, Say No Cops At Temple |url=https://www.ndtv.com/india-news/two-women-devotees-reach-sabarimala-temple-sent-back-by-protesters-1933319 |website=NDTV.com |publisher=NDTV |access-date=26 October 2018}}</ref> 'ది న్యూయార్క్ టైమ్స్' కు పనిచేస్తున్న జర్నలిస్ట్ సుహాసిని రాజ్‌ను కూడా మర్కూటం సమీపంలో నిరసనకారులు అడ్డుకోవడంతో ఆమె తిరిగి వెళ్లవలసి వచ్చింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/181018/new-york-times-journalist-forced-to-return-sabarimala-amid-protest.html|title=New York Times journalist, colleague forced to return from Sabarimala amid protest|work=Deccan Chronicle}}</ref> 19 అక్టోబర్ 2018న ఇద్దరు మహిళలు ఆలయంలోకి ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నించారు కానీ ఆలయ గర్భగుడికి సుమారు 100 మీటర్ల దూరంలో నిరసనకారులు వారిని అడ్డుకున్నారు. స్వామి వద్దకు వెళ్లే 18 పవిత్ర మెట్లు ఎక్కేందుకు ప్రయత్నిస్తే గర్భగుడిని మూసివేస్తానని అర్చకుడు హెచ్చరించడంతో వారు వెళ్లిపోయారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sabarimala-women-entry-issue-protests-continue/article25258611.ece|title=Sabarimala protests: Women descend the hill without darshan following protests|work=The Hindu|access-date=19 October 2018}}</ref> ఆ మహిళల్లో ఒకరైన మహిళా హక్కుల కార్యకర్త రెహానా ఫాతిమా, ఫేస్‌బుక్‌లో ఫోటో పోస్ట్ చేసినందుకు "మతపరమైన మనోభావాలను దెబ్బతీశారు" అనే కారణంతో తరువాత అరెస్టయ్యారు. అయ్యప్ప భక్తురాలిగా వేషం ధరించిన తర్వాత ఆమె "అశ్లీల భంగిమలో" కూర్చున్నట్లు ఫోటోలు చూపించాయి. ఆమె 18 రోజుల పాటు జైలు శిక్ష అనుభవించి, ఆ తర్వాత బెయిల్‌పై విడుదలైంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46369651|title=Sabarimala: India activist held for 'explicit' thigh photo|work=BBC}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/long-climb-2-women-enter-sabarimala-temple-look-back-others-who-tried-94394|title=The long climb: As 2 women enter Sabarimala temple, a look back at others who tried|date=3 January 2019|work=News minute|access-date=2019-01-30|language=en-UK}}</ref> "అయ్యప్ప దైవిక శక్తి నా శరీరం నిండా ఉందని, అది నన్ను శబరిమల ఎక్కేలా ప్రేరేపించింది" అని చెప్పుకున్న 46 ఏళ్ల మహిళకు పోలీసు రక్షణ నిరాకరించబడింది. ఆమె తిరిగి ఇంటికి వెళ్లాల్సి వచ్చింది.<ref>{{cite web |title=Another woman reaches Pamba to enter Sabarimala, goes back as cops deny protection |url=https://www.thenewsminute.com/article/another-woman-reaches-pamba-enter-sabarimala-goes-back-cops-deny-protection-90219 |website=The News Minute |access-date=20 October 2018 |date=19 October 2018}}</ref> మరొక మహిళా జర్నలిస్ట్, కేరళ దళిత మహిళా ఫెడరేషన్ అధ్యక్షురాలు కూడా నిరసనకారుల చర్యల కారణంగా స్వామి వద్దకు చేరుకోకుండానే వెనుదిరగాల్సి వచ్చింది.<ref>{{cite web |last1=M.K. |first1=Nidheesh |title=Who is Manju, the Dalit woman devotee who wants to enter Sabarimala? |url=https://www.livemint.com/Politics/R4AjCpX1QX3AhymMuUUy0I/Who-is-Manju-the-Dalit-woman-devotee-who-wants-to-enter-Sab.html |website=livemint.com |access-date=20 October 2018 |date=20 October 2018}}</ref> ఒక దళిత మహిళా కార్యకర్త, పోలీసుల భద్రత ఉన్నప్పటికీ, శబరిమల వెళ్లే మార్గంలో వివిధ ప్రదేశాల్లో గుంపుల దాడికి గురైంది, పంబ చేరుకున్న తర్వాత తిరిగి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుంది. ఆమె తన ఉద్యోగాన్ని కోల్పోయింది, ఇంటిని విడిచిపెట్టవలసి వచ్చింది, నిరసనకారుల నుండి తన ప్రాణాలకు ముప్పు పొంచి ఉండటంతో పోలీసు రక్షణలో తెలియని ప్రదేశంలో నివసించవలసి వచ్చింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/harassed-abused-forced-hiding-woman-s-ordeal-attempting-sabarimala-trek-90453|title=Harassed, abused, forced into hiding: A woman's ordeal for attempting Sabarimala trek|work=The News Minute}}</ref> మహిళా హక్కుల కార్యకర్త, భూమాతా బ్రిగేడ్ వ్యవస్థాపకురాలు తృప్తి దేశాయ్ శబరిమల ప్రయాణంలో ఉండగా నవంబర్ 16 2018న కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం వద్ద నిరసనకారులు అడ్డుకున్నారు. 14 గంటలకు పైగా విమానాశ్రయం లోపల చిక్కుకున్న తర్వాత, మళ్లీ వస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేస్తూ ఆమె తిరిగి ఇంటికి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/sabarimala-live-trupti-desai-to-return-to-pune-after-day-long-standoff-with-protesters-at-kochi-airport-1940755.html|title=Trupti Desai heads back home after protesters bloch her Sabarimala trek, says "will certainly return"|work=news18}}</ref> శబరిమల ఆలయాన్ని సందర్శించడానికి ప్రయత్నించిన నలుగురు ట్రాన్స్ మహిళలను ఎరుమేలి పోలీసులు 16 డిసెంబర్ 2018న వెనక్కి పంపారు. ఆలయాన్ని సందర్శించాలనుకుంటే పురుషుల్లా దుస్తులు ధరించమని పోలీసులు తమను వేధించారని వారు ఆరోపించారు. పోలీసుల డిమాండ్లకు వారు అంగీకరించినప్పటికీ, శబరిమల వద్ద శాంతి భద్రతలకు సాధారణ ముప్పును ఉదహరిస్తూ పోలీసులు చివరికి వారిని వెనక్కి పంపారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/police-block-four-transgender-persons-entering-sabarimala-93451|title="Why are you dressed like women?": Police threaten, block transwomen at Sabarimala|work=The News Minute}}</ref> శబరిమల వద్ద ట్రాన్స్ మహిళల ఉనికిని ఆలయ అధికారులు అభ్యంతరపెట్టకపోవడంతో వారు రెండు రోజుల తర్వాత పుణ్యక్షేత్రానికి తిరిగి వచ్చారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46603112|title=Four transgender women pray at India's Sabarimala temple|work=BBC}}</ref> డిసెంబర్ 23 2018న పంబ బేస్‌క్యాంపు నుండి బయలుదేరిన కొద్దిసేపటికే చెన్నైకి చెందిన మహిళా హక్కుల సంఘం 'మనీతి'కి చెందిన 11 మంది మహిళల బృందాన్ని నిరసనకారులు తరిమికొట్టారు. మహిళలు పోలీసు రక్షణలో ఉన్నారు. పుణ్యక్షేత్రాన్ని సందర్శించకుండానే ఆ బృందం స్వచ్ఛందంగా ఆ ప్రాంతాన్ని విడిచివెళ్లిందని పోలీసులు పేర్కొనగా, కేరళ పోలీసులు తమను వెళ్ళమని ఒత్తిడి చేశారని బృందం ఆరోపించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/national/11-sabarimala-bound-women-709539.html|title=11 Sabarimala-bound women chased away|work=Deccan Herald}}</ref> == సుప్రీంకోర్టు తీర్పుకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు, హర్తాల్‌లు == {{Infobox civil conflict | name = శబరిమల నిరసనలు | subtitle = | part_of = | image = BJP Harthal Protesting against Sabarimala Women Entry 02.jpg | caption = శబరిమలలో మహిళల ప్రవేశాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ నిరసన తెలుపుతున్న భారతీయ జనతా పార్టీ సభ్యులు | date = అక్టోబర్ 2018 - జనవరి 2019 | location = [[కేరళ]], భారతదేశం | causes = శబరిమల ఆలయంలోకి మహిళలందరినీ అనుమతిస్తూ భారత సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును అనుసరించి నిరసనలు. | goals = {{bulleted list |శబరిమల ఆలయంలోకి మహిళలు ప్రవేశించకుండా అడ్డుకోవడం }} | methods = హర్తాల్ | side1 = * భారత సుప్రీంకోర్టు * కేరళ ప్రభుత్వం * కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) * కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా | side2 = * భారత ప్రభుత్వం * భారతీయ జనతా పార్టీ * భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ }} సుప్రీంకోర్టు తీర్పు వెలువడిన తర్వాత కేరళలో శబరిమల కర్మ సమితి జెండా కింద వివిధ హిందూ సంఘాలు మొత్తం ఏడు హర్తాల్‌లు నిర్వహించాయి.{{citation needed|date=September 2021}} === అక్టోబర్ 2018 === 7 అక్టోబర్ 2018న పతనంతిట్ట జిల్లాలో మొదటి హర్తాల్ జరిగింది.<ref>{{cite web |title=Hartal in Pathanamthitta on Sunday |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/hartal-in-pathanamthitta-on-sunday-1.3201331 |website=mathrubhumi.com |date=6 October 2018 |access-date=3 January 2019}}</ref> 6 అక్టోబర్ 2018న జరిగిన నిరసన కవాతులో భారతీయ జనతా యువ మోర్చా రాష్ట్ర అధ్యక్షుడు ప్రకాష్ బాబుపై పోలీసుల హింసకు ప్రతిస్పందనగా భారతీయ జనతా పార్టీ ఈ హర్తాల్‌కు పిలుపునిచ్చింది.<ref>{{cite news |title=BJP-sponsored hartal peaceful in Pathanamthitta |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/bjp-sponsored-hartal-peaceful-in-pathanamthitta/article25150210.ece |newspaper=The Hindu |date=7 October 2018 |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=BJP calls for strike in Kerala's Pathanamthitta tomorrow|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-calls-for-strike-in-keralas-pathanamthitta-tomorrow201810062215040001/|access-date=2021-09-15|website=ANI News|language=en}}</ref> రెండవ హర్తాల్ 18 అక్టోబర్ 2018న జరిగింది.<ref>{{Cite news |title=Sabarimala hartal turns violent, KSRTC buses wrecked |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sabarimala-hartal-turns-violent-ksrtc-buses-wrecked/article25256048.ece |newspaper=The Hindu |access-date=20 October 2018 |language=en-IN |date=18 October 2018}}</ref> హర్తాల్‌కు ముందు, మలయాళ నటుడు, బిజెపి సభ్యుడు [[కొల్లం తులసి]] శబరిమలలోకి ప్రవేశించే మహిళలను సగానికి చీల్చాలని అన్నాడు. ఆలయంలోకి మహిళలు ప్రవేశించకుండా భక్తులు అడ్డుకోవాలని కూడా ఆయన ప్రకటించారు.<ref>{{cite web|last1=Philip|first1=Shaju|date=13 October 2018|title=Tear in two all women who enter Sabarimala, says actor Kollam Thulasi as Kerala BJP president listens|url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-kollam-thulasi-kerala-ayappa-sc-bjp-5400113/|access-date=26 October 2018|website=The Indian Express|publisher=Indian Express}}</ref><ref>{{cite web|title=Sabarimala comment: Kollam Thulasi booked, actor apologises|url=https://www.theweek.in/news/india/2018/10/13/sabarimala-comment-police-file-case-against-kollam-thulasi-actor-apologises.html|access-date=26 October 2018|website=The Week|language=en}}</ref> "ఉద్దేశపూర్వకంగా మతపరమైన భావాలను దెబ్బతీసే ఉద్దేశ్యంతో" వ్యవహరించారని పేర్కొంటూ ఆయనపై ఎఫ్ఐఆర్ నమోదైంది.<ref>{{cite web|date=15 October 2018|title=Actor Kollam Thulasi booked for controversial remarks on women entering Sabarimala|url=https://www.thenewsminute.com/article/actor-kollam-thulasi-booked-controversial-remakes-women-entering-sabarimala-89973|access-date=20 October 2018|website=The News Minute}}</ref> హింసాత్మక ఆందోళనకు "ఆర్ఎస్ఎస్ (రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్) ప్రేరేపిత అగ్రవర్ణ మతోన్మాదులు" బాధ్యులని కేరళ ముఖ్యమంత్రి పినరయి విజయన్ ఆరోపించారు.<ref>{{Cite news |title=Pinarayi blames 'RSS-backed upper caste religious fanatics' for Sabarimala violence |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sabarimala-violence-pinarayi-blames-rss-backed-upper-caste-religious-fanatics/article25257810.ece |newspaper=The Hindu |accessdate=20 October 2018 |language=en-IN |date=18 October 2018}}</ref> సుప్రీంకోర్టు తీర్పుపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రివ్యూ పిటిషన్ వేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ కూడా నిరసన ప్రారంభించింది.<ref>{{cite news |title=Congress launches protest, demands review petition against Sabarimala verdict |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/congress-launches-protest-demands-review-petition-against-sabarimala-verdict/story-sm4qUMSzxhe6gNG8sx28MP.html |access-date=30 October 2018 |agency=Hindustan Times |date=5 October 2018 |language=en}}</ref> శబరిమల ఆలయ సముదాయం సమీపంలో హింస, అల్లర్లను ప్రేరేపించినందుకు శబరిమల పూజారుల కుటుంబ సభ్యుడు, అయ్యప్ప ధర్మసేన నాయకుడు రాహుల్ ఈశ్వర్‌ను అరెస్టు చేశారు. మరింత ఆందోళన రేకెత్తించడానికి అతను శబరిమలకు తిరిగి వచ్చే అవకాశం ఉందనే కారణంతో అతనికి బెయిల్ నిరాకరించబడింది.<ref>{{Cite news |title=Rahul Easwar, face of 'Save Sabarimala' campaign, on a fast in prison |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/rahul-easwar-face-of-save-sabarimala-campaign-on-a-fast-in-prison/article25271833.ece |newspaper=The Hindu |access-date=20 October 2018 |language=en-IN |date=20 October 2018}}</ref><ref>{{Cite news |title=Court denied bail to Rahul Easwar |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/court-denied-bail-to-rahul-easwar/article25272748.ece |newspaper=The Hindu |access-date=20 October 2018 |language=en-IN |date=20 October 2018}}</ref> అక్టోబరు చివరి నాటికి, 3,000 మందికి పైగా అరెస్టయ్యారు, కేరళ అంతటా పోలీసు స్టేషన్లలో దాదాపు 500 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/total-3-345-sabarimala-protestors-arrested-till-now-1938825|title=Total 3,345 Sabarimala protestors arrested till now|work=NDTV}}</ref> === నవంబర్ 2018 === మూడవ హర్తాల్ 2 నవంబర్ 2018న జరిగింది. శబరిమల యాత్రకు వెళ్లి లాహా సమీపంలో శవమై కనిపించిన శివదాసన్ అనే లాటరీ టిక్కెట్ల విక్రేత మరణమే దీనికి కారణమని భావించారు. పతనంతిట్ట జిల్లాలో బిజెపి హర్తాల్‌కు పిలుపునిచ్చింది. అతని మరణానికి పంబ వద్ద పోలీసుల చర్యే కారణమని వారు ఆరోపించారు, అయితే శివదాసన్ రోడ్డు ప్రమాదంలో మరణించాడని పోలీసులు ధృవీకరించారు.<ref>{{cite web |title=Ayyappa devotee found dead; BJP hartal in Pathanamthitta begins. |url=https://english.manoramaonline.com/districts/pathanamthitta/2018/11/01/ayyappa-devotee-death-bjp-hartal-pathanamthitta.html |website=manoramaonline.com |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Sivadasan's mysterious death: BJP hartal in Pathanamthitta today |url=http://www.keralakaumudi.com/en/news/kerala/general/sivadasan%E2%80%99s-mysterious-death-bjp-hartal-in-pathanamthitta-tomorrow-9428 |website=keralakaumudi.com |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Ayyappa Devotee Found Dead, BJP Calls for Strike in Kerala District |url=https://www.ndtv.com/india-news/bjp-calls-for-strike-in-kerala-district-after-body-of-devotee-found-police-refute-claims-1941840 |website=NDTV |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=BJP calls for 12-hour strike in Kerala's Pathanamthitta today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bjp-calls-for-12-hour-strike-in-kerala-s-pathanamthitta-today-1380845-2018-11-02 |website=indiatoday |access-date=3 January 2019}}</ref> నిరసనలను ముందుగానే ఊహించి, ప్రమాదం జరిగే అవకాశం ఉన్నప్పుడు ప్రజల సమావేశాన్ని నిరోధించడానికి ఉపయోగించే ఐపిసి సెక్షన్ 144, 41 రోజుల మండల మకరవిలక్కు యాత్రికుల సీజన్ కోసం 16 నవంబర్ 2018న ఆలయం తెరిచినప్పుడు సన్నిధానం, పంబ, నిలక్కల్, ఎలావుంకల్ వద్ద ప్రకటించబడింది.<ref>{{cite web |title=OPENING AND CLOSING DAYS OF SABARIMALA TEMPLE |url=http://travancoredevaswomboard.org/opening-and-closing-days-of-sabarimala-temple-in-2013-14 |website=travancoredevaswomboard.org |access-date=3 January 2019 |archive-date=3 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103215304/http://travancoredevaswomboard.org/opening-and-closing-days-of-sabarimala-temple-in-2013-14 |url-status=dead }}</ref> ఈ ఆదేశాలను ధిక్కరించి ప్రధాన ఆలయం సమీపంలో నిరసన తెలిపిన దాదాపు 70 మందిని అరెస్టు చేశారు. వీరిలో భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర కార్యదర్శి కె. సురేంద్రన్, హిందూ ఐక్యవేదిక నాయకురాలు కె.పి. శశికళ ఉన్నారు, వీరిని నవంబర్ 17న ఆలయానికి వెళ్తుండగా నివారణ నిర్బంధంలోకి తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/sabarimala-kerala-court-grants-bail-to-bjp-leader-surendran-and-71-others-1393457-2018-11-21|title=Sabarimala: Kerala court grants bail to BJP leader Surendran and 71 others|work=India Today}}</ref><ref name="fourth harthal">{{cite web |title=Kerala hartal triggered by arrest of Hindu Aikya Vedi leader who wanted to go to Sabarimala |url=https://indianexpress.com/article/india/kerala-hartal-triggered-by-arrest-of-hindu-aikya-vedi-leader-who-wanted-to-go-to-sabarimala-temple-5450997/ |website=indianexpress.com |date=17 November 2018 |access-date=3 January 2019}}</ref> కేరళలో నాలుగో హర్తాల్ 17 నవంబర్ 2018న భారతీయ జనతా పార్టీ ద్వారా నిర్వహించబడింది. ఈ హర్తాల్ కు కారణం కె.పి. శశికళ అరెస్ట్ అని తెలిపారు. ఇది రాష్ట్రవ్యాప్త ప్రదర్శనగా జరిగింది.<ref name="fourth harthal" /><ref>{{cite web |title=State-wide hartal in Kerala after KP Sasikala arrested from Sabarimala |url=https://www.thenewsminute.com/article/state-wide-hartal-kerala-after-kp-sasikala-arrested-sabarimala-91704 |website=thenewsminute.com |date=17 November 2018 |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=Sabarimala: Hartal called in Kerala after Hindu woman leader |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/sabarimala-hartal-called-in-kerala-after-hindu-woman-leaders-arrest/articleshow/66663219.cms |newspaper=The Times of India |date=17 November 2018 |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=Sabarimala: Hartal called in Kerala after Hindu woman leader's arrest|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-hartal-called-in-kerala-after-hindu-woman-leaders-arrest/articleshow/66663918.cms |newspaper=The Economic Times |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Sabarimala row: BJP protest KP Sasikala's arrest; Terms it outrageous |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/nov/17/sabarimala-row-bjp-protest-kp-sasikalas-arrest-terms-it-outrageous-1899450.html |website=newindianexpress.com |access-date=3 January 2019}}</ref> నవంబర్ 21న తిరువనంతపురం సిటీ పోలీసు కమిషనర్ పి ప్రకాష్, ప్రవాస భారతీయులను "వారి పాస్‌పోర్ట్‌లు రద్దు చేయించి, వారిని తిరిగి భారతదేశానికి వచ్చేలా చేస్తామని" బెదిరించారు. "శబరిమల ఇష్యూపై అల్లర్లను ప్రేరేపించడం, గొడవలు సృష్టించడం", సోషల్ మీడియాను ఉపయోగించి ఆ ప్రాంతంలో ఉద్దేశపూర్వకంగా అస్థిరతను సృష్టించడం వంటి ఆరోపణలను పోలీసు కమిషనర్ వారిపై మోపారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/will-cancel-passports-nris-inciting-riots-over-sabarimala-issue-say-kerala-cops-91923|title=Will cancel passports of NRIs inciting riots over Sabarimala issue say Kerala cops|date=2018-11-21|work=The News Minute|access-date=2018-11-22}}</ref> యాత్రికులకు ఇబ్బందులు కలిగించే విధంగా శబరిమలలో విధించిన ఆంక్షలపై కేరళ పోలీసు విభాగాన్ని హైకోర్టు తీవ్రంగా విమర్శించింది.{{Citation needed|date=September 2021}} హైకోర్టు విమర్శల నేపథ్యంలో సెక్షన్ 144 మినహా అన్ని ఆంక్షలను క్రమంగా తొలగించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/kerala-hc-lifts-restrictions-imposed-by-police-in-sabarimala-except-section-144-1952449.html|title=Kerala High Court lifts restrictions imposed by police in Sabarimala except section 144|work=News 18}}</ref> సెక్షన్ 144 ఆంక్షలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఉపసంహరించుకోవాలని డిమాండ్ చేస్తూ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, భారతీయ జనతా పార్టీలు వేర్వేరు నిరసనలను ప్రారంభించాయి.{{citation needed|date=January 2026}} === డిసెంబర్ 2018 === ఐదవ హర్తాల్ 11 డిసెంబర్ 2018న జరిగింది. భారతీయ జనతా పార్టీ కేరళలోని తిరువనంతపురం జిల్లాలో ఈ హర్తాల్‌కు పిలుపునిచ్చింది. 10 డిసెంబర్ 2018న భారతీయ జనతా యువ మోర్చా నిర్వహించిన కవాతుపై పోలీసులు చర్యలు తీసుకున్నారన్న ఆరోపణలకు ప్రతిస్పందనగా ఇది జరిగింది.<ref>{{cite news |title=BJP's secretariat march turns violent, hartal in Thiruvananthapuram. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/bjps-secretariat-march-turns-violent-hartal-in-tvm-today/articleshow/67031380.cms |newspaper=The Times of India |date=11 December 2018 |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=BJP march over Sabarimala issue turns violent; hartal in Thiruvananthapuram on Tuesday |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/dec/10/bjp-march-over-sabarimala-issue-turns-violent-hartal-in-thiruvananthapuram-1909688.html |website=newindianexpress.com |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=BJP-Yuva Morcha protest turns violent, hartal in Thiruvananthapuram on Tuesday |url=https://www.thenewsminute.com/article/bjp-yuva-morcha-protest-turns-violent-hartal-thiruvananthapuram-tuesday-93107 |website=thenewsminute.com |date=10 December 2018 |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=BJP March over Sabarimala Issue Turns Violent; Hartal in Thiruvananthapuram on Tuesday |url=https://www.news18.com/news/politics/bjp-march-over-sabarimala-issue-turns-violent-hartal-in-thiruvananthapuram-on-tuesday-1969513.html |website=news18.com |date=10 December 2018 |access-date=3 January 2019}}</ref> 13 డిసెంబర్ 2018న నిరసన ప్రదేశం ముందు 49 ఏళ్ల వ్యక్తి ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు; ఆ తర్వాత బిజెపి మరో రాష్ట్రవ్యాప్త హర్తాల్‌కు పిలుపునిచ్చింది. శబరిమలలో మండల మకరవిలక్కు యాత్రికుల సీజన్ ప్రారంభమైనప్పటి నుండి శబరిమల ఇష్యూపై బిజెపి చేపట్టిన ఆరో హర్తాల్ ఇది.<ref>{{cite web |title=BJP hartal affects normal life in Kerala |url=https://www.theweek.in/news/india/2018/12/14/BJP-hartal-affects-normal-life-in-Kerala.html |website=theweek.in |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Sabarimala row: BJP hartal affects normal life in Kerala |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/dec/14/sabarimala-row-bjp-hartal-affects-normal-life-in-kerala-1911506.html |website=newindianexpress.com |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Again, BJP calls for hartal over man's death in front of Secretariat |url=http://www.keralakaumudi.com/en/news/kerala/general/again-bjp-calls-for-hartal-over-mans-death-in-front-of-secretariat-26213 |website=keralakaumudi.com |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Devotee' ends life, BJP calls for Kerala shutdown today |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/devotee-ends-life-bjp-calls-for-12-hour-hartal/articleshow/67083021.cms |website=timesofindia.indiatimes.com |access-date=3 January 2019}}</ref> శబరిమల వద్ద కేరళ ప్రభుత్వం విధించిన ఆంక్షలకు నిరసనగా ఆత్మహత్య చేసుకున్న ఆ వ్యక్తి అయ్యప్ప భక్తుడని బిజెపి ఆరోపించింది.<ref>{{cite web |title=Analysis - Why a stranger's suicide prompted BJP to declare a hartal |url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2018/12/14/stranger-suicide-prompted-bjp-declare-hartal-kerala.html |website=english.manoramaonline.com |access-date=3 January 2019}}</ref> ఆ వ్యక్తి వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడని, అతని మరణ వాంగ్మూలంలో శబరిమల ప్రస్తావన లేదని పోలీసులు స్పష్టం చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-temple-kerala-bjp-calls-for-hartal-after-ayyappa-devotee-immolates-self-5492475/|title=Kerala:BJP calls for hartal after Ayyappa devotee immolates self|work=The Indian Express}}</ref> డిసెంబర్ 26న సుప్రీంకోర్టు తీర్పును నిరసిస్తూ హిందుత్వ గ్రూపులు నిర్వహించిన అయ్యప్ప జ్యోతి అనే కార్యక్రమంలో వేలాది మంది అయ్యప్ప భక్తులు, ప్రధానంగా మహిళలు పాల్గొన్నారు. కొన్ని చోట్ల కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్), డెమోక్రటిక్ యూత్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా కార్యకర్తలు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న వారిపై దాడి చేశారు. దీనికి ప్రతిస్పందనగా దాడులకు ప్లాన్ చేశారన్న ఆరోపణలతో కేరళ పోలీసులు 16 మందిని అరెస్టు చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/sabarimala-ayyappa-jyothi-left-activists-arrested-attack-on-devotees-1418764-2018-12-28|title=More than dozen left activists arrested for attacking Ayyappa Jyothi|work=indiatoday}}</ref> అయ్యప్ప జ్యోతి కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న 1400 మందిపై కూడా కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web |title=Cases filed against 1400 people who took part in Ayyappa Jyothi event in Kerala |url=https://www.thenewsminute.com/article/cases-filed-against-1400-people-who-took-part-ayyappa-jyothi-event-kerala-94219 |website=thenewsminute.com |access-date=10 January 2019}}</ref> ప్రతిగా సుప్రీంకోర్టు తీర్పును సమర్థిస్తూ మహిళలు కేరళ రాష్ట్రమంతటా 'వనితా మతిల్' (మహిళా గోడ) అనే మానవహారాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఈ కార్యక్రమంలో దాదాపు ముప్పై లక్షల నుంచి ఐదు మిలియన్ల మంది మహిళలు పాల్గొన్నారు. వనితా మతిల్‌ను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్వహించింది.<ref name="toi">{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms |title=Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights |date=1 January 2019 |work=India Today |access-date=1 January 2019}}</ref> === జనవరి 2019 === ఏడవ హర్తాల్ 3 జనవరి 2019న జరిగింది. భారతీయ జనతా పార్టీ మద్దతుతో కేరళలో శబరిమల కర్మ సమితి రాష్ట్రవ్యాప్త హర్తాల్‌కు పిలుపునిచ్చింది. బిందు అమ్మిని, కనకదుర్గ ఇద్దరు మహిళలు విజయవంతంగా శబరిమలలోకి ప్రవేశించడంతో ఈ హర్తాల్ రేకెత్తింది.<ref>{{cite web |title=Protests erupt in Kerala after two women enter Sabarimala; BJP, Congress attack Vijayan govt |url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-women-entry-supreme-court-verdict-5519406/ |website=indianexpress.com |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Hartal Over Entry of Women Into Sabarimala Begins in Kerala; Vehicles Blocked |url=https://thewire.in/politics/hartal-over-entry-of-women-into-sabarimala-begins-in-kerala-vehicles-blocked |website=thewire.in |access-date=3 January 2019}}</ref> సిపిఐ (ఎం) సభ్యులు రాళ్లు విసరడంతో శబరిమల కర్మ సమితి సభ్యుడు, నిరసనకారుల్లో ఒకరైన చంద్రన్ ఉన్నితాన్ తీవ్రంగా గాయపడి మృతి చెందాడు.<ref>{{cite web |title=Ayyappa devotee Chandran died of skull injuries, says preliminary autopsy report |url=https://www.thenewsminute.com/article/ayyappa-devotee-chandran-died-skull-injuries-says-preliminary-autopsy-report-94434 |website=thenewsminute.com |access-date=10 January 2019}}</ref> ఈ ప్రత్యేక హర్తాల్ సమయంలో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా అనేక హింస, దహన సంఘటనలు నమోదయ్యాయి. హర్తాల్‌ల ఆర్థిక, సామాజిక ప్రభావాలతో విసిగిపోయిన కేరళలోని వాణిజ్య సంఘాలు 2019ని 'హర్తాల్ వ్యతిరేక సంవత్సరం'గా పాటించాలని, భవిష్యత్ హర్తాల్‌లను ధిక్కరించాలని అప్పటికే నిర్ణయించుకున్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/traders-reject-hartal-call/articleshow/67355377.cms|title=Sabarimala row; trader organizations reject hartal call|work=Times of India}}</ref> పోలీసులు తగిన రక్షణ కల్పిస్తామని హామీ ఇచ్చినప్పటికీ, హర్తాల్‌ను ధిక్కరించి తెరిచిన దుకాణాలపై విపరీతంగా దాడులు జరిగాయి; కొన్నింటికి నిప్పంటించారు కూడా. జర్నలిస్టులపై అకారణంగా, లక్ష్యంగా చేసుకొని దాడులు జరగడంతో మీడియా సంస్థలు భారతీయ జనతా పార్టీ నిర్వహించిన అన్ని విలేకరుల సమావేశాలను బహిష్కరించాయి.<ref>{{cite web |title=Sabarimala issue live updates - Journalists attacked in Thiruvananthapuram |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala-hartal-over-womens-entry-into-sabarimala-ayyappa-temple-live-updates/article25896604.ece |website=thehindu.com |access-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/angered-over-attack-media-persons-kerala-journalists-boycott-bjp-pressers-94440|title=Angered over attack on media persons, Kerala journalists boycott BJP pressers|work=The News Minute}}</ref> కేరళ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థకు చెందిన 100కు పైగా బస్సులు ధ్వంసమయ్యాయి. పాలక కమ్యూనిస్ట్ పార్టీకి సంబంధించిన కార్యాలయాలు, గ్రంథాలయాలు, వ్యాపారాలు ధ్వంసమయ్యాయి, అనేక చోట్ల సిపిఐ(ఎం), బిజెపి శ్రేణుల మధ్య వీధి పోరాటాల సంఘటనలు నమోదయ్యాయి. మరింత హింసను ఆశించి, మరుసటి రోజు పాలక్కాడ్, మంజేశ్వరం పట్టణాల్లో సెక్షన్ 144 విధించబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/kerala-turns-into-war-zone-after-womens-entry-into-sabarimala/articleshow/67370294.cms|title=Kerala turns into war zone after women's entry into Sabarimala|work=Times of India}}</ref><ref>{{cite web |title=Sabarimala protests: Activist succumbs to injuries, Kerala on edge after 2 women enter temple |url=https://www.indiatoday.in/india/story/sabarimala-unrest-kerala-activist-dies-in-clash-hartal-today-1422363-2019-01-03 |website=indiatoday.in |access-date=3 January 2019}}</ref> శబరిమలలోకి ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నించిన ఇద్దరు మహిళలతో పాటు తీర్పుకు మద్దతు ఇచ్చిన వారి ఇళ్లపై దాడులు జరిగినట్లు వార్తలు వచ్చాయి. చెన్నైలోని కేరళ టూరిజం డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్‌కు చెందిన ఒక హోటల్‌ను కూడా శబరిమలలోకి మహిళల ప్రవేశాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్న గుర్తు తెలియని వ్యక్తులు ధ్వంసం చేశారు. శబరిమల తీర్పుపై హింసను సృష్టిస్తున్న వారిని తాలిబాన్, ఖలిస్థాన్ ఉగ్రవాదులతో పోలుస్తూ అధికార సీపీఐ(ఎం) నేతలు వ్యాఖ్యానించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-man-attacked-supporting-four-young-women-who-wanted-enter-sabarimala-92461?amp|title=Kerala man attacked for supporting four young women who wanted to enter Sabarimala|work=The News Minute}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/india/article/sabarimala-news-issue-temple-kerala-news-hartal-tomorrow-ktdc-hotel-chennai-attacked-pinarayi-viajayan-sabarimala-women-entry-temple-news-lord-ayyappa/340795|title=Sabarimala protests reached Tamil Nadu: Kerala govt hotel attacked in Chennai by unidentified miscreants|work=Times Now}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/cpi-m-equates-rss-to-taliban-khalistan-terrorists-over-sabarimala-row-1951156|title=CPI(M) equates RSS to Taliban, Khalistan terrorists over Sabarimala row|work=NDTV}}</ref> == విజయవంతమైన ప్రవేశాలు == 2 జనవరి 2019న, బిందు అమ్మిని (వయస్సు 40), కనకదుర్గ (వయస్సు 39) అనే ఇద్దరు మహిళలు శబరిమల గర్భగుడిలోకి ప్రవేశించారు,<ref>{{cite magazine |title=They Entered a Forbidden Hindu Temple in the Name of Women's Rights. Now They're in Hiding |url=https://time.com/longform/bindu-kanakadurga-women-hinduism-india/ |access-date=26 February 2021 |magazine=Time |archive-date=14 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114053105/https://time.com/longform/bindu-kanakadurga-women-hinduism-india/ |url-status=dead }}</ref><ref name="BBC 2019">{{cite news |title=Sabarimala: Indian women make history by entering temple |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46733750 |access-date=28 March 2021 |work=BBC News |date=January 2, 2019}}</ref> ఇది సీసీటీవీ చిత్రాలతో నిర్ధారించబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2019/01/02/sabarimala-women-claim-entry-kerala-police.html|title=After young women enter Sabarimala, tantri holds purification rituals|website=OnManorama|language=en|access-date=2019-01-02}}</ref><ref>{{Cite news|title=Women defy historic temple ban|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/av/world-asia-46742499|access-date=2021-09-15}}</ref> అమ్మిని కోజికోడ్ జిల్లాలోని కొయిలండి నివాసి, కనకదుర్గ మలప్పురం జిల్లాలోని అంగడిపురం స్థానికురాలు. వారు ప్రవేశించిన తర్వాత శుద్ధి కోసం ఆలయాన్ని మూసివేశారు,<ref name=":0" /><ref name=":1" /> దీనిని చాలామంది నిరసించారు.<ref>{{cite news |last1=Schultz |first1=Kai |last2=Venkataraman |first2=Ayesha |title=2 Indian Women Enter Sabarimala Temple, Setting Off Protests Near Hindu Shrine |url=https://www.nytimes.com/2019/01/02/world/asia/india-women-wall-sabarimala.html |access-date=28 March 2021 |work=The New York Times |date=January 2, 2019}}</ref><ref name="Schultz Jan2019">{{cite news |last1=Schultz |first1=Kai |title=Her Visit to a Men-Only Temple Went Smoothly. Then the Riots Started. |url=https://www.nytimes.com/2019/01/18/world/asia/temple-india-sabarimala-ammini.html |access-date=28 March 2021 |work=The New York Times |date=January 18, 2019}}</ref> రుతుస్రావ వయస్సు గల మహిళలు గర్భగుడిలోకి ప్రవేశించకుండా 18 ఏళ్ల నిషేధాన్ని ముగించాలని సుప్రీంకోర్టు నిర్ణయం తీసుకున్న తరువాత శబరిమలలోకి ప్రవేశించిన మొదటి మహిళలు వారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/two-women-below-50-enter-keralas-sabarimala-temple-police-sources-1971204|title=2 Women Below 50 Enter Sabarimala, Temple Reopens After "Purification"|website=NDTV.com|access-date=2019-01-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/01/indian-women-enter-sabarimala-temple-kerala-protests-190102072009305.html|title=Two Indian women enter Sabarimala temple in Kerala amid protests {{!}} News {{!}} Al Jazeera|website=aljazeera.com|access-date=2019-01-04}}</ref> అమ్మిని, కనకదుర్గ 18 పవిత్ర మెట్ల ద్వారా కాకుండా సిబ్బంది వెళ్లే గేటు గుండా ఆలయంలోకి ప్రవేశించారు. జనవరి 2 2019 బుధవారం ఉదయం 3:45 గంటల సమయంలో, పరిసరాల్లో ఇతర భక్తులు లేదా నిరసనకారులు ఎవరూ లేనప్పుడు పోలీసు ఎస్కార్ట్‌తో వారు ప్రవేశించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46733750|title=Women take historic step into India shrine|date=2019-01-02|work=BBC News|access-date=2019-01-02|language=en-GB}}</ref> వారు అంతకుముందు డిసెంబర్ 24 న కొండ ఎక్కడానికి ప్రయత్నించారు, కానీ నిరసనకారులు వారిని అడ్డుకున్నారు. నివేదికల ప్రకారం, ఆలయంలో ప్రార్థనలు చేసే వరకు తిరిగి వెళ్లకూడదన్న పట్టుదలతో ఈ ఇద్దరు మహిళలు ఒక రహస్య ప్రదేశంలో ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/two-women-below-50-claim-they-entered-keralas-sabarimala-temple/articleshow/67343779.cms|title=Two women below 50 claim they entered Kerala's Sabarimala temple - Times of India ►|website=The Times of India|access-date=2019-01-02}}</ref> కేరళ ముఖ్యమంత్రి పినరయి విజయన్ ఆ ఇద్దరూ ఆలయంలోకి ప్రవేశించారని ధృవీకరించారు, భద్రత కోరిన వారికి రక్షణ కల్పించడం పోలీసు బలగాల విధి అని ఉద్ఘాటించారు.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-women-entry-supreme-court-verdict-5519406/|title=Protests erupt in Kerala after two women enter Sabarimala; BJP, Congress attack Vijayan govt|date=2019-01-02|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-01-02}}</ref> ఆ ప్రవేశాన్ని ఒక చారిత్రాత్మక ఘట్టంగా ఆయన పేర్కొన్నారు.<ref name="BBC 2019"/> వారి ప్రవేశం తర్వాత అదే నెలలో మరింత మంది మహిళలు ఆలయంలోకి విజయవంతంగా ప్రవేశించారు. 4 జనవరి 2019న, శ్రీలంకకు చెందిన 46 ఏళ్ల మహిళ శబరిమల అయ్యప్ప ఆలయంలోకి ప్రవేశించి గర్భగుడిలో ప్రార్థనలు చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-police-reconfirm-sabarimala-darshan-of-sri-lankan-national/article25909278.ece|title=Kerala police reconfirm Sabarimala darshan of Sri Lankan national|date=2019-01-04|work=The Hindu|access-date=2019-01-04|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> సుప్రీంకోర్టు తీర్పు తర్వాత ఇరుముడికెట్టుతో (స్వామికి సమర్పించే నైవేద్యాలు) పదునెట్టాం పడి ఎక్కిన 50 ఏళ్లలోపు మొదటి మహిళగా ఆమె నిలిచింది.<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2019/01/04/sabarimala-temple-womens-entry-issue-kerala.html|title=46-year-old Sri Lankan woman enters Sabarimala, Kerala CM's office confirms|website=OnManorama|language=en|access-date=2019-01-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-xl/asia/top-stories/sri-lankan-woman-is-latest-to-enter-sabarimala-temple/ar-BBRMzqu|title=Sri Lankan woman is latest to enter Sabarimala temple|website=MSN|language=en-XL|access-date=2019-01-04}}</ref> నాలుగు రోజుల తర్వాత, 36 ఏళ్ల దళిత మహిళా నాయకురాలు ఆలయంలోకి ప్రవేశించినట్లు పేర్కొంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/36-year-old-kerala-woman-claims-she-entered-sabarimala-temple-on-tuesday-1975332|title=36-Year-Old Dyes Hair Grey, Claims To Have Entered Sabarimala Temple|date=2019-01-10|work=NDTV|access-date=2019-01-11|language=en-IN}}</ref> ఈ వాదనను నిరూపించడానికి, 'నవోధాన కేరళం శబరిమలయేకు' ('రినైసాన్స్ కేరళ టు శబరిమల') అనే ఫేస్‌బుక్ గ్రూప్ శబరిమల వద్ద దళిత నాయకురాలు ఉన్న వీడియోలు, ఫోటోల సిరీస్‌ను పోస్ట్ చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/another-woman-pray-at-sabarimala/article25951943.ece|title=35-year-old woman in 'disguise' enters Sabarimala|date=2019-01-09|work=The Hindu|access-date=2019-01-11|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> అమ్మిని, కనకదుర్గల తర్వాత సంతానోత్పత్తి వయస్సులో ఉన్న 51 మంది మహిళలు నిరసనకారులను దాటుకుని శబరిమల గర్భగుడిలోకి ప్రవేశించారని కేరళ ప్రభుత్వం 18 జనవరి 2019న సుప్రీంకోర్టుకు తెలియజేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sc-directs-kerala-police-to-provide-round-the-clock-security-to-two-women-who-entered-sabarimala-shrine/article26024728.ece|title=51 women of menstrual age entered Sabarimala shrine post Supreme Court judgment|date=2019-01-18|work=The Hindu|access-date=2019-01-19|others=Krishnadas Rajagopal|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> కేరళ ప్రభుత్వం సమర్పించిన జాబితాలో పలు వ్యత్యాసాలను మీడియా నివేదికలు ఎత్తిచూపాయి; ఉదాహరణకు, వారి జాబితాలో మెనోపాజ్ దాటిన మహిళలు, ఇద్దరు పురుషులు కూడా ఉన్నారు.<ref>{{cite news |date=January 19, 2019 |first1=Lokpria |last1=Vasudevan |title=Male driver, wrong Aadhaar details: How Kerala's list of women who entered Sabarimala touched 51 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/51-women-sabarimala-kerala-government-list-errors-1434268-2019-01-19 |access-date=21 January 2019 |work=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Kerala's List Of 51 Women Who Entered Sabarimala Has A Tamil Nadu Man |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/keralas-list-of-51-women-who-entered-sabarimala-has-a-tamil-nadu-man-1979897 |access-date=21 January 2019 |work=NDTV.com}}</ref> == ఇవికూడా చూడండి == * [[రెడీ టు వెయిట్ కాంపెయిన్]] == మూలాలు == {{reflist}} == ఆధారాలు == * {{cite web |title=Indian Young Lawyers Association vs The State Of Kerala on 28 September, 2018 |url=https://indiankanoon.org/doc/163639357/ |website=indiankanoon.org |access-date=24 October 2018 |ref={{harvid|SC2018}}}} * {{cite web |title=S. Mahendran vs The Secretary, Travancore ... on 5 April, 1991 |url=https://indiankanoon.org/doc/1915943/ |website=indiankanoon.org |access-date=24 October 2018 |ref={{harvid|KHC1991}}}} * {{cite news |title=Sabarimala controversy: women lawyers move Supreme Court |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/sabarimala-controversy-women-lawyers-move-supreme-court/article18470164.ece |access-date=29 October 2018 |work=The Hindu |date=31 July 2006 |ref={{harvid|Hindu2006}} |language=en-IN}} * {{cite news |last1=Gurukkal |first1=Rajan |author-link=Rajan Gurukkal |title=Yes, Sabarimala Is In Peril, But Not The Way You Think |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/yes-sabarimala-is-in-peril-but-not-the-way-you-think/300818 |access-date=29 October 2018 |publisher=Outlook |date=25 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181030035420/https://www.outlookindia.com/magazine/story/yes-sabarimala-is-in-peril-but-not-the-way-you-think/300818 |archive-date=30 అక్టోబరు 2018 |url-status=dead }} == బాహ్య లింకులు == * {{cite journal |last1=Acevedo |first1=Deepa Das |title=Pause for Thought |journal=Economic and Political Weekly |date=5 June 2015 |volume=53 |issue=43 |url=https://www.epw.in/journal/2018/43/commentary/pause-thought.html |language=en}} * {{cite book |author1=Gilles Tarabout |editor1-last=Berti |editor1-first=Daniella |editor2-last=Good |editor2-first=Anthony |editor3-last=Tarabout |editor3-first=Gilles |title=Of Doubt and Proof. Legal and Ritual Practices of Judgmen |date=2015 |publisher=Ashgate |isbn=978-1-4724-3451-7 |pages=70–71 |chapter-url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01246885/document |chapter=Religious Uncertainty, Astrology and the Courts in South India}} [[వర్గం:కేరళ]] [[వర్గం:వివాదాలు]] 0hdvn0rk7im3k5g5wuoczg33b7c8ea5 0 504828 4983381 4926264 2026-10-17T17:47:58Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983381 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = |conventional_long_name = పూంజర్ రాజవంశం |common_name = పూంజర్ రాజవంశం |era = [[మలయాళ క్యాలెండర్]] |status = రాజరికం |status_text = మధ్యయుగ కేరళ రాజ్యం |year_start = 1160 |year_end = 1750 |image_map = |image_map_caption = కేరళలోని సంస్థానాల విస్తరణను చూపే ఒక పటం |common_languages = [[మలయాళం]], [[తమిళం]] |religion = [[హిందూమతం]] |title_leader = రాజా |leader1 = మానవిక్రమ కులశేఖర పెరుమాళ్ |year_leader1 = 12వ శతాబ్దం |leader2 = |year_leader2 = |leader3 = |year_leader3 = |capital = పూంజర్ |today =[[కొట్టాయం జిల్లా]] <br /> [[ఇడుక్కి జిల్లా]] <br /> [[తేని జిల్లా]] }} '''పూంజర్ రాజవంశం''' అనేది [[మదురై]] [[పాండ్య రాజవంశం|పాండ్య]] రాజుల నుండి వచ్చిన మధ్యయుగ [[కేరళ|కేరళలోని]] రాజ వంశాలలో ఒకటి. చరిత్ర ప్రకారం, పాండ్య రాజు అయిన మానవిక్రమ కులశేఖర పెరుమాళ్ ఈ వంశానికి ఏకైక స్థాపకుడు. ఇది మధ్య [[ట్రావన్‌కోర్]] ప్రాంతంలోని ఒక చిన్న సంస్థానం, ఇది ప్రస్తుత [[దిండిగల్]], [[కంబమ్|కుంభం]], కుడల్లూర్, బోడినాయకనూర్, వండిపెరియార్, పీరుమేడు, కన్నన్ దేవన్ కొండల భాగాలను కలిగి ఉంది. <ref>{{Cite book|url=http://www.dcbooks.com|title=A survey of Kerala history|last=A.|first=Sreedhara Menon|date=1967|publisher=DC books, Kottayam, Kerala|isbn=81-264-1578-9|location=[[Kottayam]]|pages=166|chapter=Minor principalities}}</ref> <ref>{{Cite book|url=http://www.dcbooks.com|title=Kerala Charithram|last=Prof. A.|first=Sreedhara Menon|date=1967|publisher=DC books, Kottayam, Kerala|isbn=81-264-1588-6|location=[[Kottayam]]}}</ref> 1157 లో, ప్రఖ్యాత [[మద్యకాల చోళులు|చోళ]] రాజు అయిన [[మొదటి కులోత్తుంగ చోళుడు|కులోత్తుంగ చోళుడు]], పాండ్య రాజు అయిన మానవిక్రమ కులశేఖర పెరుమాళ్‌తో యుద్ధం చేశాడు. అతన్ని ఓడించడానికి కులోత్తుంగ చేసిన మొదటి ప్రయత్నం విఫలమైంది, కానీ అతని తదుపరి ప్రయత్నం విజయవంతం కావడంతో మానవిక్రముడు పరాజయం పాలయ్యాడు. ఆ వైఫల్యం తరువాత, మానవిక్రముడు తన సోదరుడైన మారవర్మన్ శ్రీభల్లవను పాండ్య రాజ్యానికి రాజుగా నియమించి, తన కుటుంబాన్ని, కొంతమంది నమ్మకమైన సేవకులను తీసుకుని మధురైని విడిచి వెళ్ళాడు. ఆ తర్వాత, ఆయన తన కుటుంబంతో గూడల్లూరు ప్రాంతంలో స్థిరపడి అక్కడి నుంచే పరిపాలన సాగించారు. కేరళలో తక్కువ ధరలకే భూమి లభిస్తుందని తెలుసుకున్న అతను, కుమిలి, పెరియార్, కోలహలమేడు, వాగమోన్ మీదుగా [[తెక్కుంకూర్|తెక్కుంకూర్‌కు]] మారాడు. [[మీనాక్షి ఆలయం|మదురై మీనాక్షి ఆలయంలో]] రథోత్సవంలో ఉపయోగించిన మధుర మీనాక్షి, వారి ''కులదేవత'' (శివుడు), సుందరేశ్వరుడు ([[శివుడు]]) విగ్రహాలను కూడా అతను నిర్వహించాడు. ఈ విగ్రహాలను తర్వాత మీనాచిల్ నది ఒడ్డున ఉన్న పూంజర్ మీనాక్షి ఆలయంలో ప్రతిష్టించారు. == పూంజర్ సొంతం చేసుకోవడం == తెక్కుంకురుకు వెళ్లే ప్రయాణంలో, వండిపెరియార్ సమీపంలో మానవిక్రముడు, అతని సైన్యంపై కొంతమంది దొంగలు అనుకోకుండా దాడి చేశారు. కానీ ఒక మావటి ఏనుగుతో హఠాత్తుగా ప్రత్యక్షమై క్షణాల్లో ఆ దొంగలను ఓడించాడు. <ref>{{Cite web|title=Poonjar palace-Kottayam|url=http://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/poonjar-palace.html|access-date=6 August 2019|website=Kerala-tourism.org}}</ref> అతడు రాజుకు ఒక కర్రను, ఏనుగును ఇచ్చి, ఆ స్థలాన్ని విడిచి వెళ్ళమని హెచ్చరించాడు. వండిపెరియార్ వద్ద జరిగిన విచిత్రమైన సంఘటనల తరువాత, మానవిక్రముడు ఎట్టుమనూరు ఆలయానికి చేరుకుని అక్కడే ఉన్నాడు. రాత్రి సమయంలో, కొంతమంది దొంగలు ఆలయ ఆస్తులను దోచుకోవడానికి ప్రయత్నించగా, రాజు, అతని సేవకులు వారిని ధైర్యంగా ఎదిరించారు. పూంజర్‌కు తరలివెళ్లడానికి ముందు, మానవిక్రమ, అతని కుటుంబం మొదట కంజిరపల్లిలో స్థిరపడి, అక్కడ మీనాక్షి దేవికి ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించారు. తెక్కుంకూర్ రాజుల నుండి భూములను సంపాదించిన తరువాత, మానవిక్రమ, అతని కుటుంబం కోయిక్కల్ పాలకులు పరిపాలించిన పూంజర్‌లోని రాజభవనానికి తరలివెళ్లారు. <ref name=":2">{{Cite book|url=http://www.sisobooks.net|title=Sree Ayyappan|last=V|first=Ramakumar|date=September 2002|publisher=Siso books|isbn=81-7797-033-X|editor-last=Paramasivan Nair|edition=1st|location=[[Thiruvananthapuram]]|pages=55–56|chapter=പൂഞ്ഞാർ രാജവംശം|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510125457/http://www.sisobooks.net/|archive-date=2017-05-10|access-date=2026-07-29|url-status=dead}}</ref> వండిపెరియార్‌లో జరిగిన సంఘటనల గురించి అతనికి బాగా తెలుసు, [[అయ్యప్ప|అయ్యప్ప స్వామి]] స్వయంగా మావటి రూపంలో తనను రక్షించడానికి వచ్చాడని అతను నమ్మాడు. ప్రతిఫలంగా, పూంజర్ ధర్మ శాస్తా ఆలయంలో అయ్యప్ప ప్రత్యేక విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించారు. <ref>{{Cite web|title=Poonjar palace and its history|url=http://www.astrolika.com/monuments/poonjar-palace.html|access-date=6 August 2019|website=Astrolika.com}}</ref> దొంగల అనూహ్య దాడి నుండి రాజును ఒక మావటి ( [[అయ్యప్ప|అయ్యప్ప స్వామి]] అని నమ్ముతారు) రక్షించిన వండిపెరియార్‌లో అయ్యప్ప కోసం మరొక ఆలయం నిర్మించబడింది. <ref name=":2" /> == క్షీణత == 1625 తర్వాత, పొంజర్ రాజవంశంలో వారసులు ఎవరూ లేరు. అందుకే పొన్నాని తాలూకాలోని ''సర్కారా కోవిలకం'' సభ్యులు దత్తత తీసుకున్నారు. ఆ తర్వాత, ఈ రాజవంశానికి చెందిన ఒక రాజు వడక్కుక్కూర్ రాజభవన యువరాణిని వివాహం చేసుకున్నాడు. [[మార్తాండవర్మ]] దిగ్విజయ సమయంలో, పూంజర్ వడక్కుంకూర్‌కు వ్యతిరేకంగా [[వేనాడు రాజ్యం|వేనాడ్‌కు]] వ్యతిరేకంగా నిలిచాడు. యుద్ధం ఫలితంగా వడక్కుంకూర్ వేనాడ్‌లో విలీనమైంది. ME 932 లో [[హైదర్ అలీ]] దాడులను పూంజర్ రాజ్యం తట్టుకోలేకపోయింది, తమ రాజ్యాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి, పూంజర్ [[మైసూరు|మైసూర్]] సుల్తాన్‌కు 75,000 బంగారు నాణేలు, 7 ఏనుగులను చెల్లించవలసి వచ్చింది. <ref>{{Cite book|url=http://www.dcbooks.com|title=Keralacharithrathinte Nāttuvazhikal|last=N.M|first=Namboothiri|last2=P.K|first2=Shivadas|date=April 2009|publisher=DC Books, Kottayam, Kerala|isbn=978-81-264-1866-4|editor-last=N.M Namboothiri|location=[[Kottayam]]|pages=413–418|chapter=സ്വരൂപവഴി|editor-last2=P.K Shivadas}}</ref> ME 934లో హైదర్ అలీ దాడుల కింద కుంభం, కూడల్లూరు ప్రాంతాలు జయించబడ్డాయి. పూంజర్ పట్ల సానుభూతితో ధర్మరాజు, హైదర్ అలీ ఆక్రమించిన ప్రాంతాలను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి 5,000 మంది నాయర్ సైనికులను అందించాడు, కానీ ఆ పని ఫలించలేదు. [[రాజా కేశవదాస్|ధివాన్ కేశవపిళ్ళ]] ఆదేశాల మేరకు, పూంజర్ సైన్యం కుంభం, కూడల్లూరు ప్రాంతాలపై దాడి చేసి విజయం సాధించి, ఆ ప్రాంతాలను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడంలో సహాయపడింది. [[టిప్పు సుల్తాన్]] మరణానంతరం, కన్నదేవన్ కొండలు, అనేక పాండ్య నాడుల యాజమాన్యం కోసం [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] గళం విప్పింది. ఈ ప్రాంతాల యాజమాన్య హక్కులను పొందిన తరువాత, అంజనాడు, కన్నదేవన్ కొండలను పూంజర్ రాజ్యానికి ఇచ్చారు. కాలక్రమేణా, పూంజర్ ఆధీనంలో ఉన్న అంజునాడు, ఏలమల, పెరియార్ ప్రాంతాలతో సహా అనేక ప్రాంతాలు [[ట్రావన్‌కోర్|ట్రావన్‌కోర్‌కు]] లీజుకు ఇవ్వబడ్డాయి. విశాలమైన పూంజర్ రాజ్యం చివరకు కేవలం 87 మందికి కుంచించుకుపోయింది.&nbsp;కిమీ ² . <ref name=":1">{{Cite book|title=Poonjar: Charithramurangunna Punyabhoomi|last=Mathew|first=Mannarakam|date=2013|publisher=Mannarathu Publications, Erattupetta|edition=4|pages=135–138|chapter=പൂഞ്ഞാർ മണ്ഡലം}}</ref> == ప్రముఖ సభ్యులు == రాజకుటుంబంలో చాలా మంది ప్రముఖ సభ్యులు ఉన్నారు. వీరిలో అత్యంత ప్రముఖుడు కల్నల్ జి.వి. రాజా. ఈయనను కేరళలో క్రీడలను ప్రోత్సహించే అత్యంత ప్రముఖుడిగా, రాష్ట్రాన్ని పర్యాటక కేంద్రంగా అభివృద్ధి చేసే సామర్థ్యాన్ని గుర్తించిన మొదటి వ్యక్తిగా పరిగణిస్తారు. ఇటీవల అతని అన్నయ్య పి.ఆర్. రామ వర్మ రాజా విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించారు, ఆయన తన జీవితకాలంలో కేరళలోని అలకోడ్‌లో నివసించిన ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి. <ref>{{Cite web|date=6 June 2012|title=Chandy to unveil statue|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chandy-to-unveil-statue/article3495514.ece|website=Thehindu.com}}</ref> మరో ముఖ్యమైన వ్యక్తి దివంగత పి. కేరళ వర్మ, ఒక మార్పు సృష్టికర్త, సామాజిక కార్యకర్త, తాంత్రిక పండితుడు. <ref>{{Cite web|title=Archived copy|url=http://www.palai.com/personalities/history.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028140746/http://www.palai.com/personalities/history.htm|archive-date=2017-10-28|access-date=2017-10-17}}</ref> ఆయన పలుమార్లు ఎన్నికలలో పోటీ చేశారు, వాటిలో ముఖ్యమైనది 1998లో దివంగత ముఖ్యమంత్రి కె. కరుణాకరన్‌కు వ్యతిరేకంగా పోటీ చేయడం. <ref>{{Cite web|date=6 July 2010|title=Kerala Varma Raja dead|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Kerala-Varma-Raja-dead/article16186580.ece|access-date=6 August 2019|website=Thehindu.com}}</ref> రాజకుటుంబానికి చెందిన మరో సభ్యుడైన గోప వర్మ, కేరళలో సాహస క్రీడలను, సుస్థిర పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడంలో మార్గదర్శకుడిగా ఉన్నారు. కేరళలో పారాగ్లైడింగ్‌ను ఒక ప్రముఖ క్రీడగా ప్రోత్సహించడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు. <ref>{{Cite web|date=6 March 2007|title=Soar above the Wagamon landscape|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Soar-above-the-Wagamon-landscape/article14729604.ece|access-date=6 August 2019|website=Thehindu.com}}</ref> == పూంజర్ ప్యాలెస్ == సుమారు 600 సంవత్సరాల పురాతనమైన (క్రీ.శ. 1400 ప్రాంతంలో నిర్మించబడిన) పూంజర్ ప్యాలెస్, ప్రాచీన [[చేర రాజవంశం|చేర]], [[పాండ్య రాజవంశం|పాండ్య]] రాజ్యాల సాంప్రదాయ వాస్తుశైలిలో నిర్మించబడింది, ఇది ఒక విశేషమైన చారిత్రక గమ్యస్థానం. [[కొట్టాయం]], [[ఇడుక్కి జిల్లా|ఇడుక్కి]] జిల్లాల తూర్పు భాగంలో అటవీ కలప లభ్యత కారణంగా కలప అత్యంత ఎక్కువగా ఉపయోగించే నిర్మాణ భాగం. <ref>{{Cite web|title=600 വർഷത്തെ പഴക്കം; കേരള തനിമയുടെ അപൂര്‍വ കാഴ്ചയുമായി കോട്ടയം ജില്ലയിലെ കൊട്ടാരം|url=https://www.manoramaonline.com/travel/travel-kerala/2021/07/10/visit-poonjar-palace-in-kottayam.html|access-date=2021-07-16|website=ManoramaOnline}}</ref> ఉపయోగించిన ఇతర భాగాలలో గ్రానైట్ రాతి దిమ్మెలు, లాటరైట్ పలకలు, పెద్ద, మధ్యస్థ పరిమాణాల మట్టి పలకలు ఉన్నాయి. కేరళ ప్రాచీన వాస్తు శైలులను ఇక్కడ ఎక్కడైనా చూడవచ్చు. ఆలయం వంటి నిర్మాణం ఆ రాజభవనానికే ఒక పవిత్రమైన రూపాన్ని ఇస్తుంది. అంతస్తులు, లోపలి భాగాలు వాటి రూపకల్పన, స్వరూపంలో చాలా ప్రత్యేకంగా ఉన్నాయి. రాజభవనం లోపల ''[[వాస్తు శాస్త్రం|వాస్తు శాస్త్ర]]'' నియమాల ప్రకారం నిర్మించిన ఒక దేవాలయం కూడా ఉంది. రాజభవనంలోని వివిధ భాగాలలో వివిధ హిందూ దేవతల అద్భుతమైన విగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. టేకు, చందనం, రోజ్ వుడ్ తో చేసిన ఫర్నిచర్. పూంజర్ ప్యాలెస్ ఈ ప్రత్యేకతలు చాలా మంది సందర్శకులను ఆకర్షిస్తాయి. రాజభవనంలో ఒక మ్యూజియం కూడా ఉంది, ఇది రాతితో చెక్కిన అనేక దీపాలు, శిల్పాలు, పురాతన వస్తువులను భద్రపరుస్తుంది. కేరళ రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖ ఈ రాజభవనాన్ని వారసత్వ ప్రదేశంగా, చారిత్రక స్మారక చిహ్నంగా పరిరక్షిస్తోంది. <ref>{{Cite web|title=History of Poonjar palace in Kottayam|url=http://www.godsowncountry.info/keralatourism/poonjar-palace-kottayam|access-date=6 August 2019|website=Godsowncountry.info}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == పూంజర్ రాజవంశం కింద దేవాలయాలు == * శ్రీ ధర్మ శాస్తా దేవాలయం పూంజర్ * మధురమీనాక్షి ఆలయం పూంజర్ * నయట్టుపర గణపతి దేవాలయం పూంజర్ * కొట్టారం శ్రీ కృష్ణ స్వామి దేవాలయం పూంజర్ * నాడక్కల్ భగవతి ఆలయం * శ్రీ సరస్వతీ దేవి ఆలయం, మంకొంపు * శ్రీ ధర్మ శాస్తా ఆలయం వండిపెరియార్ === ప్యాలెస్‌లోని ఆకర్షణలు === పూంజర్ ప్యాలెస్ మంచి స్థితిలో ఉన్న వివిధ రకాల వస్తువుల విశిష్టమైన, సున్నితమైన సేకరణను భద్రపరుస్తుంది. * ద్రోణి, సాంప్రదాయ [[ఆయుర్వేదం|ఆయుర్వేద]] చికిత్సలో ఉపయోగించే ఒక పడక. * విలువైన ఆభరణాల పెట్టెలు, దీపాలు * [[నటరాజు]] (నాట్యం చేస్తున్న శివుడు) శిల్పాలు * తాళపత్ర చెక్కడాలు * రాతి గోడల నుండి చెక్కబడిన రాతి దీపాలు, చుట్టువిలక్కు * ఆచారాల కోసం సంవత్సరానికి ఒకసారి బయటకు తీసే ఒక ప్రత్యేకమైన శంఖం. * రాజులు ఉపయోగించిన ఆయుధాలు * పల్లకీలు, షాండిలియర్లు <ref>{{Cite web|title=My Eyes on Kerala: Poonjar Palace|url=http://keralatourismtips.blogspot.com/2012/01/kerala-must-see-poonjar-palace.html|access-date=6 August 2019|website=Keraltourismtips.blogspot.com}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[చేర రాజవంశం]] * [[పాండ్య రాజవంశం]] * [[చోళ సామ్రాజ్యం|చోళ రాజవంశం]] * [[పందళ రాజులు|పండలం రాజవంశం]] * [[మొదటి కులోత్తుంగ చోళుడు|కులోతుంగ I]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:కేరళ రాజ్యాలు]] [[వర్గం:భారతీయ రాజవంశాలు]] [[వర్గం:భారతీయ రాజవంశీయులు]] [[వర్గం:భారతీయ రాజులు]] abt4wnh8icinvwtupm29iemfqgm7jau 0 505163 4983489 4919636 2026-10-18T05:55:57Z Muralikrishna m 106628 4983489 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = కూడతాయ్ సైనైడ్ హత్యలు | image = | time = | date = 2002{{endash}}2016 | location = [[కూడతై]], [[కోజికోడ్ జిల్లా|కోజికోడ్]], [[కేరళ]] | coordinates = | also_known_as = | type = [[సైనైడ్ విషప్రయోగం]] | inquiries = కె. జి. సైమన్, రూరల్ ఎస్.పి., కేరళ పోలీస్ | outcome = | victims = {{Plainlist| * అన్నమ్మ థామస్, 57 *టామ్ థామస్, 66 * రాయ్ థామస్, 40 *మాథ్యూ మంజయాడిల్, 68 * ఆల్ఫిన్ షాజు, 2 * సిలీ షాజు, 41 }} | fatalities = 6 | accused = *జాలీ జోసెఫ్ (ప్రధాన అనుమానితురాలు) *ఎం. ఎస్. మాథ్యూ *ప్రజి కుమార్ | charges = హత్య }} [[దస్త్రం:Koodathai.jpg|కుడి|thumb|400x400px| థామస్ కుటుంబ వంశవృక్షం, సంబంధాలు ]] '''కూడతై సైనైడ్ హత్యలు''' అనేవి భారతదేశంలోని [[కేరళ|కేరళ రాష్ట్రంలోని]] [[కూడతై|కూడతై‌లో]] జరిగిన వరుస అసహజ మరణాలు, వీటిని తరువాత హత్యలుగా పరిగణించారు. 14 సంవత్సరాల వ్యవధిలో జరిగిన 6 మరణాల మిస్టరీకి సంబంధించిన నేరాలపై 2019 చివరిలో దర్యాప్తు జరిగింది. ఈ నేర కేసులు కేరళలో మీడియా, ప్రజల దృష్టిని బాగా ఆకర్షించాయి, చివరికి జోలియమ్మ జోసెఫ్ అరెస్టుకు దారితీశాయి. <ref>{{Cite web|title=Koodathayi cyanide murders: The story so far|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2019/10/08/koodathayi-morders-story-so-far.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016000701/https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2019/10/08/koodathayi-morders-story-so-far.html|archive-date=16 October 2019|access-date=2019-10-16|website=OnManorama}}</ref> <ref>{{Cite web|title=സീരിയൽ കില്ലറായ സ്ത്രീകളുടെ മനഃശാസ്ത്രം; ഡോക്ടർ പറയുന്നു|trans-title=The psychology of women as serial killers; Says the doctor|url=https://www.manoramaonline.com/health/health-news/2019/10/14/koodathayi-murder-jolly-psychopathic.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191015125621/https://www.manoramaonline.com/health/health-news/2019/10/14/koodathayi-murder-jolly-psychopathic.html|archive-date=15 October 2019|access-date=2019-10-16|website=ManoramaOnline}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/10/19/world/asia/india-koodathayai-murder.html|title=Police Say Cyanide Soup and 6 Deaths Point to a Serial Killer|last=Bhagat|first=Shalini Venugopal|date=19 October 2019|work=The New York Times|access-date=20 October 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191020042242/https://www.nytimes.com/2019/10/19/world/asia/india-koodathayai-murder.html|archive-date=20 October 2019|last2=Abi-Habib|first2=Maria}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Julia Hollingsworth|last2=Manveena Suri|last3=Ananthu Sureshkumar|date=9 November 2019|title=Mom, churchgoer, chatty neighbor ... suspected serial killer|url=https://www.cnn.com/2019/11/08/asia/jolly-joseph-murder-india-intl-hnk/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191111041907/https://www.cnn.com/2019/11/08/asia/jolly-joseph-murder-india-intl-hnk/index.html|archive-date=11 November 2019|access-date=19 November 2019|website=CNN}}</ref> == నేరాల కాలక్రమం == 2002లో, నిందితురాలి అత్తగారైన అన్నమ్మ థామస్ (వయస్సు 57) వాకింగ్ చేసి ఇంటికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఒక గ్లాసు నీళ్లు తాగారు. ఆ వెంటనే, ఆమెకు అసౌకర్యంగా, తల తిరుగుతున్నట్లు అనిపించి, చివరికి నేలపై కుప్పకూలిపోయింది. ఆమెను ఆసుపత్రికి తీసుకువెళ్లగా, అక్కడ ఆమె మరణించింది. ఆమెకు [[గుండెపోటు]] వచ్చిందని వైద్యులు నిర్ధారించారు. 2008లో, అన్నమ్మ భర్త, జాలీ మామగారైన టామ్ థామస్ (66 ఏళ్ల వయస్సు) స్పృహ కోల్పోయి కుప్పకూలి మరణించారు. జాలీ జోసెఫ్ రెండు సందర్భాలలోనూ ఆ ప్రదేశంలో ఉన్నట్లు ఆరోపణలు ఉన్నాయి. 2011లో, జాలీ అప్పటి భర్త అయిన రాయ్ థామస్ (40 ఏళ్ల వయస్సు), రాత్రి భోజనంలో [[బియ్యం|అన్నం]], [[శనగలు|శనగపప్పు]] కూర తిన్న తర్వాత మరణించాడు. లోపలి నుండి తాళం వేసి ఉన్న బాత్రూంలో అతను శవమై కనిపించాడు. [[శవ పరీక్ష|పోస్ట్‌మార్టం నివేదికలో]] [[విషం|విషపు]] ఆనవాళ్లు కనిపించడంతో, ఆర్థిక సమస్యల కారణంగా జరిగిన [[ఆత్మహత్య|ఆత్మహత్యగా]] మరణానికి కారణాన్ని నిర్ధారించారు. రాయ్ మేనమామ అయిన మాథ్యూ మంజయదిల్, పోస్ట్‌మార్టం నివేదిక ఇవ్వాలని, రాయ్ మరణానికి గల కారణంపై విచారణ జరపాలని కోరారు. 2014లో, జాలీ విషం కలిపిన విస్కీ ఇవ్వడంతో 68 ఏళ్ల మాథ్యూ స్పృహ కోల్పోయి మరణించాడు. మరణించిన రాయ్‌కి షాజు జకారియా అనే కజిన్ ఉన్నాడు. అదే సంవత్సరం (2014), షాజు రెండేళ్ల కుమార్తె అల్ఫిన్ షాజు, "ఆహారం గొంతులో ఇరుక్కోవడం వల్ల" మరణించింది. 2016లో, జోలీ ఆల్ఫైన్ తల్లి అయిన సిలీ షాజు (41 ఏళ్ల వయస్సు)కు, శక్తిని, డిప్రెషన్‌ను తగ్గించడంలో సహాయపడుతుందని నమ్మించి ఒక మష్రూమ్ క్యాప్సూల్ ఇచ్చాడని ఆరోపణలు ఉన్నాయి, ఆ తర్వాత కొద్దిసేపటికే సిలీ అక్కడికక్కడే మరణించింది. 2018లో, రోజో థామస్ (రాయ్ థామస్ సోదరుడు) కూడతై‌కి వచ్చి పలు [[సమాచార హక్కు|ఆర్టీఐ]] దరఖాస్తులను దాఖలు చేశారు. ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి నుంచి అతను తన సోదరుడి మృతదేహానికి సంబంధించిన [[శవ పరీక్ష|శవపరీక్ష]] నివేదిక కాపీని అందుకున్నాడు. "అతను నివేదికను చదివినప్పుడు, జాలీ మాకు చెప్పింది తప్పు అని తెలుసుకున్నాడు. జాలీ మధ్యాహ్నం 3.30 గంటలకు భోజనం చేశానని, ఆ తర్వాత ఏమీ తినలేదని మాకు చెప్పాడు. కానీ అతను రాత్రి 8.30 గంటలకు అన్నం, శనగపప్పు కూర తిన్నట్లు పోస్ట్‌మార్టం నివేదికలో స్పష్టంగా ఉంది," అని కుటుంబ స్నేహితుడు మహమ్మద్ బావా అన్నారు. "తీవ్రమైన సైనైడ్ విషప్రయోగం కొన్ని సెకన్లలో మరణానికి దారితీస్తుంది. సైనైడ్ శరీరంలో పేరుకుపోదు, అందువల్ల నెమ్మదిగా మరణించే కేసులలో ఇది చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంది," అని [[కొచ్చి|కొచ్చిలోని]] అమృత ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్‌లో ఫోరెన్సిక్ మెడిసిన్ & టాక్సికాలజీ విభాగాధిపతి డాక్టర్ వి.వి. పిళ్ళై వివరించారు. <ref name="auto">{{Cite web|date=8 October 2019|title=Kerala serial killer Jolly: Everything you need to know|url=https://gulfnews.com/world/asia/india/kerala-serial-killer-jolly-everything-you-need-to-know-1.1570526945036|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016075502/https://gulfnews.com/world/asia/india/kerala-serial-killer-jolly-everything-you-need-to-know-1.1570526945036|archive-date=16 October 2019|access-date=2019-10-16|website=gulfnews.com}}</ref> == అనుమానితులు == 2019లో అరెస్టు అయ్యే నాటికి 47 ఏళ్ల వయసున్న జాలీ జోసెఫ్, తాను వివాహం చేసుకున్న కుటుంబంలోని ఆరుగురి హత్య కేసులో ప్రధాన అనుమానితురాలు. రాయ్ థామస్ సోదరి అయిన రెంజీ థామస్ ఆరు అసాధారణ మరణాల గురించి పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేయగా, ఆ దర్యాప్తు జాలీ జోసెఫ్‌కు దారితీసింది. 2019 అక్టోబర్‌లో అరెస్టు అయిన తర్వాత, పైన పేర్కొన్న ఆరుగురిని చంపడానికి సైనైడ్ ఉపయోగించినట్లు జాలీ ఒప్పుకుంది. అరెస్టు చేయబడిన ఎంఎస్ మాథ్యూ, ప్రాజి కుమార్ సహాయంతో ఆమె సైనైడ్‌ను సంపాదించిందని ఆరోపణలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/kerala/using-cyanide-kerala-woman-murdered-six-members-of-family-over-14-years-say-police-6055693/|title=Using cyanide, Kerala woman murdered six members of family over 14 years, say police|date=2019-10-06|work=The Indian Express|access-date=2023-12-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231224155541/https://indianexpress.com/article/india/kerala/using-cyanide-kerala-woman-murdered-six-members-of-family-over-14-years-say-police-6055693/|archive-date=24 December 2023}}</ref> === జాలీ జోసెఫ్ === జాలీ స్వస్థలం [[ఇడుక్కి జిల్లా|ఇడుక్కి జిల్లాలోని]] [[కట్టప్పన]], ఆమె మొదటి సంవత్సరం కాలేజీ చదువును మధ్యలోనే మానేసింది. ఆమె 1997లో తన మొదటి భర్త రాయ్ థామస్‌ను వివాహం చేసుకుంది. జాలీ, రాయ్‌లకు ఇద్దరు కుమారులు, వారి వయస్సు ఇప్పుడు 19, 24 సంవత్సరాలు. ఆమె పొరుగువారి ప్రకారం, జాలీ తాను ఎం.కామ్ చదివానని తోటి గ్రామస్తులకు అబద్ధం చెప్పింది. (కామర్స్‌లో మాస్టర్స్ డిగ్రీ) పట్టభద్రుడై, ఎన్‌ఐటి కాలికట్‌లో ఉద్యోగం చేస్తున్నాను. తన నకిలీ ఉద్యోగానికి రోజూ వెళ్లేటప్పుడు ఆమె ఎక్కడ ఉందో అస్పష్టంగానే ఉండిపోయింది. 2011లో, ఆమె భర్త రాయ్ థామస్ అనుమానాస్పద పరిస్థితుల్లో మరణించారు. 2016లో షాజు జకారియా భార్య మరణించిన తరువాత, జాలీ షాజును వివాహం చేసుకుంది. <ref name="auto">{{Cite web|date=8 October 2019|title=Kerala serial killer Jolly: Everything you need to know|url=https://gulfnews.com/world/asia/india/kerala-serial-killer-jolly-everything-you-need-to-know-1.1570526945036|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016075502/https://gulfnews.com/world/asia/india/kerala-serial-killer-jolly-everything-you-need-to-know-1.1570526945036|archive-date=16 October 2019|access-date=2019-10-16|website=gulfnews.com}}</ref> జాలీని తెలిసిన వారు ఆమెను "ఉల్లాసంగా, స్నేహపూర్వకంగా, సంతోషంగా, భక్తిపరురాలిగా" వర్ణించారు. <ref>{{Cite web|date=7 October 2019|title=Jovial, friendly, pious: Shocked Kerala town recalls its 'serial killer' who killed 6 people over 14 years|url=https://gulfnews.com/world/asia/india/jovial-friendly-pious-shocked-kerala-town-recalls-its-serial-killer-who-killed-6-people-over-14-years-1.1570461633045|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014112231/https://gulfnews.com/world/asia/india/jovial-friendly-pious-shocked-kerala-town-recalls-its-serial-killer-who-killed-6-people-over-14-years-1.1570461633045|archive-date=14 October 2019|access-date=2019-10-16|website=gulfnews.com}}</ref> === ఎంఎస్ మాథ్యూ === పోలీసుల కథనం ప్రకారం, నగల దుకాణంలో ఉద్యోగిగా పనిచేస్తూ, జాలీకి దూరపు బంధువు, ప్రేమికుడు కూడా అయిన మాథ్యూనే జాలీకి సైనైడ్‌ను అందించాడు. ప్రాజీ కుమార్‌కు రెండు సీసాల మద్యం, {{Indian Rupee|5000}} ఇచ్చిన తర్వాత అతని నుండి సైనైడ్‌ను సేకరించినట్లు అతను పోలీసులకు చెప్పినట్లు సమాచారం. <ref>{{Cite web|title=Two bottles of alcohol & Rs 5,000: How co-suspect in Koodathayi murders got cyanide|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2019/10/14/koodathayi-murder-jolly-cyanide-mathew-prajikumar-statements.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016132735/https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2019/10/14/koodathayi-murder-jolly-cyanide-mathew-prajikumar-statements.html|archive-date=16 October 2019|access-date=2019-10-16|website=OnManorama}}</ref> తన ఇంటి దగ్గరకు వచ్చే ఎలుకను చంపడానికి జాలీ తనను సైనైడ్ అడిగిందని మాథ్యూ పేర్కొన్నాడు. <ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Jolly Joseph's relative confessed he got cyanide for her for Rs 5000, say cops|url=https://www.thenewsminute.com/article/jolly-josephs-relative-confessed-he-got-cyanide-her-rs-5000-say-cops-110522|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014184909/https://www.thenewsminute.com/article/jolly-josephs-relative-confessed-he-got-cyanide-her-rs-5000-say-cops-110522|archive-date=14 October 2019|access-date=2019-10-16|website=www.thenewsminute.com}}</ref> === ప్రజీ కుమార్ === ప్రాజీ కుమార్ అనే కంసాలి, ఎంఎస్ మాథ్యూకు సైనైడ్ ఇచ్చాడని ఆరోపణలు ఉన్నాయి. ఎలుకలను చంపడానికి విషాన్ని కొనుగోలు చేస్తున్నారని తాను భావించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నారు. <ref>{{Cite web|last=Daily|first=Keralakaumudi|title=Cyanide was shown to kill greater bandicoot stray dog, don't have any role in conspiracy, says Praji Kumar|url=https://www.keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=166643&u=cyanide-was-given-to-kill-greater-bandicoot-rat-don%E2%80%99t-have-any-role-in-conspiracy-says-praji-kumar|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613105659/https://www.keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=166643&u=cyanide-was-given-to-kill-greater-bandicoot-rat-don%E2%80%99t-have-any-role-in-conspiracy-says-praji-kumar|archive-date=13 June 2020|access-date=2019-10-16|website=Keralakaumudi Daily}}</ref> == జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == [[ఆంటోనీ పెరుంబవూర్]] తన రాబోయే చిత్రం కూడతై సంఘటన ఆధారంగా ఉంటుందని, ఇందులో [[మోహన్ లాల్|మోహన్‌లాల్]] ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తారని ప్రకటించారు, <ref>{{Cite web|title=Kerala cyanide murders to become movie, Mohanlal to play key role|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2019/10/09/kerala-cyanide-murders-to-become-movie-mohanlal-to-play-key-role.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018011603/https://www.theweek.in/news/entertainment/2019/10/09/kerala-cyanide-murders-to-become-movie-mohanlal-to-play-key-role.html|archive-date=18 October 2019|access-date=18 October 2019|website=The Week}}</ref> అదే అంశంపై జాలీ జోసెఫ్‌గా నటిస్తున్న తన కొత్త సినిమా పోస్టర్‌ను నటి దిని డేనియల్ సోషల్ మీడియా ద్వారా విడుదల చేసింది. <ref>{{Cite web|title=ഡിനി ഡാനിയേൽ നായികയാകുന്ന "കൂടത്തായി'; ഫസ്റ്റ്ലുക്ക് എത്തി : Cinema News|trans-title=Fidelukku: Koodiyattayi starring Dini Daniel|url=https://deepika.com/cinema/CinemaNews.aspx?ID=4401|website=deepika.com}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-to-play-investigation-officer-in-koodathai-murder-case-inspired-thriller/articleshow/71501818.cms|title=Mohanlal to play investigation officer in Koodathai murder case inspired thriller? - Times of India|date=9 October 2019|work=The Times of India|access-date=29 October 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012070313/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-to-play-investigation-officer-in-koodathai-murder-case-inspired-thriller/articleshow/71501818.cms|archive-date=12 October 2019}}</ref> మలయాళ వినోద-ఆధారిత టీవీ ఛానెల్‌లు తమ సీరియల్‌లలో అదే అంశాన్ని ప్రసారం చేస్తున్నాయి, కానీ చట్టపరమైన సమస్యలను తప్పించుకుంటూ, విభిన్నమైన కథన పద్ధతిని ఉపయోగిస్తున్నాయి. <ref>{{Cite web|date=3 February 2020|title=ടി.വി സീരിയലിന് കൂടത്തായി കൂട്ടക്കൊലയുമായി സാമ്യമെന്ന് പൊലീസ് ഹൈകോടതിയിൽ &#124; Madhyamam|url=https://www.madhyamam.com/kerala/koodathai-serial-kerala-news/663453|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617031036/https://www.madhyamam.com/kerala/koodathai-serial-kerala-news/663453|archive-date=17 June 2020|access-date=16 June 2020}}</ref> నవంబర్ 2019లో, [[కైరళి టీవీ|కైరాలి టీవీ]] కూడతాయి కేసు ఆధారంగా ఒక సీరియల్‌ని విడుదల చేసింది. సీరియల్ నటి దివ్య శ్రీధర్, సైకోపాత్ అయిన డాలీ పాత్రను పోషించారు. కూడతాయి సంఘటనను చిత్రీకరించిన మొట్టమొదటి మలయాళ టెలివిజన్ సీరియల్ ''కృత్యం'' . డిసెంబర్ 2019లో, సోనీ టీవీ యొక్క క్రైమ్ సిరీస్ ' ''క్రైమ్ పెట్రోల్''' కూడతై సంఘటన ఆధారంగా 3 ఎపిసోడ్ల కేసును ప్రదర్శించింది. <ref>{{Citation|title=Crime Patrol Satark Season 2 - Ep 100 - Full Episode - 2nd December, 2019|date=4 December 2019|url=https://www.youtube.com/watch?v=MXr-CjDAMM4|access-date=2024-02-28}}</ref> 2020లో, జరిగిన వరుస హత్యల ఘటన ఆధారంగా ''<nowiki/>'కూడతై''' అనే మలయాళ టీవీ సీరియల్ ఫ్లవర్స్ టీవీలో ప్రసారం చేయబడింది. [[మలయాళం|మలయాళ]] సీరియల్‌లో నటి [[ముక్త (నటి)|ముక్త]] హంతకురాలి పాత్ర పోషించింది. [[మల్లికా సుకుమారన్]], [[కొల్లం తులసి]], దయ్యన హమీద్ మొదలైన నటులు ఆ సీరియల్‌లో ఇతర పాత్రలు పోషించారు. <ref>{{Cite web|date=2020-08-09|title=Koodathayi Serial Resumes On Flowers TV - HC Allowed Channel To Air Content|url=https://www.keralatv.in/koodathayi-serial-resumes-flowers/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221018065014/https://www.keralatv.in/koodathayi-serial-resumes-flowers/|archive-date=18 October 2022|access-date=2022-10-18}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Malayalam Tv Serial Koodathayi Synopsis Aired On Flowers TV Channel|url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/tv-serials/koodathayi|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221018065013/https://nettv4u.com/about/Malayalam/tv-serials/koodathayi|archive-date=18 October 2022|access-date=2022-10-18|website=nettv4u}}</ref> 7 సెప్టెంబర్ 2020న, [[స్పాటిఫై]], ఈ హత్యల ఆధారంగా, జర్నలిస్ట్ శశి కుమార్ వ్యాఖ్యానంతో ' ''డెత్, లైస్ & సైనైడ్''' అనే పది ఎపిసోడ్‌ల ఒరిజినల్ పాడ్‌కాస్ట్‌ను ప్రారంభించింది. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/spotify-india-podcast-true-crime-death-lies-cyanide-sashi-kumar-journalist-interview/article32540044.ece|title=A journalistic podcast on the infamous 'cyanide woman' of Kerala|last=Bhavani|first=Divya Kala|date=7 September 2020|work=[[The Hindu]]|access-date=1 January 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917104533/https://www.thehindu.com/entertainment/spotify-india-podcast-true-crime-death-lies-cyanide-sashi-kumar-journalist-interview/article32540044.ece|archive-date=17 September 2020}}</ref> 2023 డిసెంబర్ 22న, [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] ఈ కేసు ఆధారంగా ''[[కర్రీ & సైనైడ్: ది జూలీ జోసేఫ్ కేస్|<nowiki/>'కర్రీ & సైనైడ్: ది జాలీ జోసెఫ్ కేస్'<nowiki/>]]'' అనే డాక్యుమెంటరీ చిత్రాన్ని విడుదల చేసింది. దీనికి క్రిస్టో టోమీ దర్శకత్వం వహించగా, శాలిని ఉషాదేవి రచన చేశారు. <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/explained/jolly-joseph-murders-koodatha-netflix-9079974/|title=The true story of the Jolly Joseph case, now subject of a Netflix documentary|date=2023-12-23|work=The Indian Express|access-date=2023-12-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231224154629/https://indianexpress.com/article/explained/jolly-joseph-murders-koodatha-netflix-9079974/|archive-date=24 December 2023}}</ref> మిధున్ మాన్యువల్ థామస్ దర్శకత్వంలో [[డిస్నీ+ హాట్‌స్టార్|డిస్నీ+ హాట్‌స్టార్‌లో]] రాబోతున్న ''<nowiki/>'అనాలి''' అనే వెబ్ సిరీస్ ఈ కేసు ఆధారంగా రూపొందించబడిందని సమాచారం. <ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/shoot-of-midhun-manuel-thomas-web-series-anali-wrapped-up-article-111651095|title=Shoot of Midhun Manuel Thomas' Web series Anali Wrapped Up|date=2024-07-11|work=Times Now|access-date=2024-12-01}}</ref> ఇందులో [[నిఖిలా విమల్]], [[లియోనా లిషాయ్|లియోనా లిషోయ్]] ప్రధాన పాత్రలలో నటించారు. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/midhun-manuel-thomas-announces-web-series-anali-starring-leona-lishoy-and-nikhila-vimal/articleshow/108330911.cms|title=Midhun Manuel Thomas announces web series 'Anali' starring Leona Lishoy and Nikhila Vimal|work=[[The Times Of India]]|access-date=2024-12-01}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:నేరాలు]] [[వర్గం:కుంభకోణాలు]] [[వర్గం:2019 సంఘటనలు]] [[వర్గం:ప్రమాదాలు]] o2or5w0i89l47gj8kze0rggq5o3lerh 0 505877 4983395 4922776 2026-10-17T19:12:45Z ~2026-52539-36 155085 4983395 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team|name=Ireland|image=Ireland cricket team logo.png|alt=Refer to caption|caption=|nickname=|captain=[[Gaby Lewis]]|coach=[[Lloyd Tennant]]| h_pattern_la = | h_pattern_b = _ire_test26 | h_pattern_ra = | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFFF | h_body = FFFFFF | h_rightarm = FFFFFF | h_pants = FFFFFF | a_pattern_la = _ire_odi_26 | a_pattern_b = _ire_odi_26 | a_pattern_ra = _ire_odi_26 | a_pattern_pants = | a_leftarm = 0F3023 | a_body = 0F3023 | a_rightarm = 0F3023 | a_pants = 000033 | t_pattern_la = _ire_t20wc26 | t_pattern_b = _ire_t20wc26 | t_pattern_ra = _ire_t20wc26 | t_pattern_pants = | t_leftarm = 003817 | t_body = 00AB41 | t_rightarm = 003817 | t_pants = 000033}}{{Reflist}}'''ఐర్లాండ్ మహిళల క్రికెట్ జట్టు''' అంతర్జాతీయ మహిళల క్రికెట్‌లో [[ఐర్లాండ్|ఐర్లాండ్‌కు]] ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. ఐర్లాండ్‌లో క్రికెట్‌ను క్రికెట్ ఐర్లాండ్ నిర్వహిస్తుంది, ఇది ఆల్-ఐర్లాండ్ ప్రాతిపదికన నిర్వహించబడుతుంది, అంటే ఐరిష్ మహిళల జట్టు [[ఉత్తర ఐర్లాండ్]], [[ఐర్లాండ్ గణతణత్రం|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్]] రెండింటికీ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. ఐర్లాండ్ 1987లో [[ఆస్ట్రేలియా మహిళా క్రికెట్ జట్టు|ఆస్ట్రేలియాపై]] తన [[మహిళల వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే అంతర్జాతీయ]] (ODI) అరంగేట్రం చేసింది, మరుసటి సంవత్సరం 1988 ప్రపంచ కప్‌లో ఆడింది, ఆ టోర్నమెంట్‌లో ఐదుసార్లు పాల్గొనడంలో ఇది మొదటిది. 1990వ దశకం అంతటా, 2000వ దశకం ప్రారంభంలో, ఐర్లాండ్ ఒక అగ్రశ్రేణి జట్టుగా పరిగణించబడింది, క్రమం తప్పకుండా వన్డే సిరీస్‌లు ఆడుతూ, ప్రపంచ కప్‌లో ( 1993లో, ఎనిమిది జట్లలో) ఐదవ స్థానంలో నిలిచింది. 2000లో, ఈ జట్టు [[పాకిస్తాన్ మహిళా జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్తాన్]] మహిళల జట్టును ఓడించి తన ఏకైక [[మహిళల టెస్టు క్రికెట్|టెస్ట్ మ్యాచ్]] ఆడింది. ఐర్లాండ్‌కు ఇప్పటికీ వన్డే హోదా ఉన్నప్పటికీ, 2005 టోర్నమెంట్ తర్వాత ఆ దేశం ప్రపంచ కప్‌కు అర్హత సాధించలేదు. అయితే, ఈ జట్టు 2014, 2016 లో రెండుసార్లు [[మహిళల టీ20 ప్రపంచకప్|ఐసీసీ ప్రపంచ ట్వంటీ20]] కి అర్హత సాధించింది. డిసెంబర్ 2018లో, క్రికెట్ ఐర్లాండ్ తొలిసారిగా మహిళా క్రీడాకారిణులకు ప్రొఫెషనల్ కాంట్రాక్టులను అందించింది. <ref>{{Cite web|title=Cricket Ireland to offer professional contracts to women for the first time|url=http://www.cricketireland.ie/news/article/cricket-ireland-to-offer-professional-contracts-to-women-for-the-first-time|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218193643/http://www.cricketireland.ie/news/article/cricket-ireland-to-offer-professional-contracts-to-women-for-the-first-time|archive-date=18 December 2018|access-date=18 December 2018|website=Cricket Ireland}}</ref> ఏప్రిల్ 2021లో, ఐసిసి అన్ని పూర్తి సభ్య మహిళా జట్లకు శాశ్వత [[మహిళల టెస్టు క్రికెట్|టెస్ట్]], [[మహిళల వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్]] (ODI) హోదాను ప్రదానం చేసింది. <ref>{{Cite news|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2081342|title=The International Cricket Council (ICC) Board and Committee meetings have concluded following a series of virtual conference calls|date=1 April 2021|access-date=1 April 2021|publisher=ICC}}</ref> == చరిత్ర == === 1980లు === పురుషుల జట్టు తమ వన్డే అరంగేట్రం చేయడానికి పూర్తి 19 సంవత్సరాల ముందు, 1987లో [[ఆస్ట్రేలియా మహిళా క్రికెట్ జట్టు|ఆస్ట్రేలియాతో]] జరిగిన మూడు మ్యాచ్‌ల సిరీస్‌లో తమ మొదటి వన్డేలను ఆడి, ఐరిష్ మహిళల జట్టు వారి పురుషుల జట్టు కంటే చాలా ముందుగానే అంతర్జాతీయ రంగంలోకి ప్రవేశించింది. <ref>{{Cite web|last=Penbugs|date=2020-06-28|title=June 28th, 1987: Ireland played their first international match|url=https://penbugs.com/june-28th-1987-ireland-played-their-first-international-match/|access-date=2023-04-15|website=Penbugs|language=en-US}}</ref> వారు మూడు మ్యాచ్‌లలోనూ 100 పరుగులకు పైగా తేడాతో ఓడిపోయినప్పటికీ, మరుసటి సంవత్సరం ఆస్ట్రేలియాలో జరిగే [[మహిళల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|ప్రపంచ కప్‌లో]] పాల్గొనడానికి ఆహ్వానించబడ్డారు. ఆ ప్రపంచ కప్‌లో, మూడవ స్థానం కోసం జరిగిన ప్లే-ఆఫ్ మ్యాచ్‌లో [[న్యూజీలాండ్ మహిళా క్రికెట్ జట్టు|న్యూజిలాండ్‌]] చేతిలో ఓడిపోయి, వారు నాలుగో స్థానంలో నిలిచారు. తదనంతరం ఐర్లాండ్ టోర్నమెంట్‌లో ఐదింటిలో నాలుగో స్థానంలో నిలిచింది, ఐర్లాండ్ సాధించిన రెండు విజయాలు కూడా [[నెదర్లాండ్స్ మహిళల జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|నెదర్లాండ్స్‌పైనే]] వచ్చాయి. మరుసటి సంవత్సరం, ఐర్లాండ్ డెన్మార్క్‌లో జరిగిన మొదటి మహిళల యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో పాల్గొని, రన్ రేట్ ఆధారంగా నాల్గవ స్థానంలో నిలిచింది, ఆతిథ్య జట్టుపై మాత్రమే విజయం సాధించింది. === 1990లు === 1990వ దశాబ్దం మొదటి రెండు సంవత్సరాలలో ఐర్లాండ్ మళ్ళీ యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో పోటీపడి, 1990లో [[ఇంగ్లాండ్ మహిళా క్రికెట్ జట్టు|ఇంగ్లాండ్]] తర్వాత రన్నరప్‌గా, 1991లో మూడవ స్థానంలో నిలిచింది. ఆ రెండు టోర్నమెంట్ల మధ్య ఇంగ్లాండ్‌తో రెండు మ్యాచ్‌ల వన్డే సిరీస్ జరిగింది, అందులో ఇంగ్లాండ్ రెండు మ్యాచ్‌లలోనూ గెలుపొందగా, రెండో మ్యాచ్‌లో 10 వికెట్ల తేడాతో విజయం సాధించింది. 1993లో వారు మళ్లీ ప్రపంచ కప్‌లో పోటీపడి, ఈసారి ఐదవ స్థానంలో నిలిచారు. 1995లో జరిగిన తదుపరి యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో వారు మళ్లీ ఇంగ్లాండ్‌ తర్వాత రన్నరప్‌గా నిలిచారు. దీని తర్వాత, ఇంగ్లాండ్‌లో పర్యటిస్తున్న ఏ జట్టుతోనైనా వన్డేలు ఆడే పద్ధతిని వారు అలవాటు చేసుకున్నారు, ఈ పద్ధతి నేటికీ కొనసాగుతోంది. 1997 ప్రపంచ కప్‌లో వారు క్వార్టర్ ఫైనల్స్‌లో న్యూజిలాండ్ చేతిలో ఓడిపోయారు. 1990ల దశాబ్దం చివరిలో, 1999లో జరిగిన యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో వారు మళ్ళీ ఇంగ్లాండ్‌ తర్వాత రన్నరప్‌గా నిలిచారు. === 2000లు === ఐర్లాండ్ 2000లో తమ మొట్టమొదటి [[మహిళల టెస్టు క్రికెట్|టెస్ట్ మ్యాచ్]] ఆడింది, [[డబ్లిన్|డబ్లిన్‌లో]] రెండు రోజుల్లోనే [[పాకిస్తాన్ మహిళా జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్థాన్‌ను]] ఇన్నింగ్స్ తేడాతో ఓడించింది. <ref>{{Cite web|title=Along with history, Ireland look to make a big first impression|url=https://www.icc-cricket.com/news/685365|access-date=10 May 2018|website=International Cricket Council}}</ref> అయినప్పటికీ, వారికి ఇప్పటికీ ఇదే ఏకైక టెస్ట్ మ్యాచ్. వారు పాకిస్థాన్‌తో జరిగిన వన్డే సిరీస్‌లో కూడా ఆధిపత్యం చెలాయించి, ఐదవ మ్యాచ్ వర్షం కారణంగా రద్దవగా 4–0 తేడాతో గెలుపొందారు. అయినప్పటికీ, ఆ సంవత్సరం చివర్లో జరిగిన ప్రపంచ కప్‌లో వారు ఏడవ స్థానంతో మాత్రమే సరిపెట్టుకోగలిగారు, వారి ఏకైక విజయం నెదర్లాండ్స్‌పై లభించింది. మరుసటి సంవత్సరం, వారు యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నారు, ఏడు టోర్నమెంట్‌లలో ఇంగ్లాండ్ జట్టు ఆ పోటీని గెలవని ఏకైక సందర్భం అదే. ఆ ఏడవ స్థానం కారణంగా వారు 2003 IWCC ట్రోఫీలో పాల్గొనవలసి వచ్చింది, ఇది ఇప్పుడు కేవలం వరల్డ్ కప్ క్వాలిఫైయర్ అని పిలువబడే దాని ప్రారంభ ఎడిషన్. వారు ఆ టోర్నమెంట్‌లో ప్రతి గేమ్‌లోనూ గెలిచి, 2005లో దక్షిణాఫ్రికాలో జరిగిన ప్రపంచ కప్‌కు అర్హత సాధించారు. వారు ఆ టోర్నమెంట్‌లో చివరి స్థానంలో నిలిచారు, అంటే 2009 ప్రపంచ కప్‌కు వారు మళ్లీ అర్హత సాధించాల్సి ఉంటుంది. ఆ సంవత్సరం చివర్లో, వారు యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో మరోసారి ఇంగ్లాండ్‌ తర్వాత రన్నరప్‌గా నిలిచారు. వారు నెదర్లాండ్స్‌తో రెండు మ్యాచ్‌ల వన్డే సిరీస్ ఆడి, రెండు మ్యాచ్‌లలోనూ విజయం సాధించారు. నవంబర్ 2007లో, వారు లాహోర్‌లో జరిగిన మహిళల ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫైయర్‌కు వెళ్లారు, అక్కడ వారు [[బెర్ముడా మహిళా క్రికెట్ జట్టు|బెర్ముడా]], [[నెదర్లాండ్స్ మహిళల జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|నెదర్లాండ్స్]], [[పాకిస్తాన్ మహిళా జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్తాన్]], పపువా న్యూ గినియా, స్కాట్లాండ్, [[దక్షిణాఫ్రికా మహిళా క్రికెట్ జట్టు|దక్షిణాఫ్రికా]], ఒక ఆఫ్రికన్ క్వాలిఫైయర్‌తో ఆడారు. 2009లో, ఐర్లాండ్ [[నెదర్లాండ్స్ మహిళల జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|నెదర్లాండ్స్‌ను]] ఓడించి యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకుంది. <ref>{{Citation|last=Cricinfo staff|title=All-round Richardson guides Ireland to title|date=5 August 2009|url=http://www.cricinfo.com/women/content/current/story/418095.html|publisher=[[Cricinfo]]|access-date=5 August 2009}}</ref> ఏప్రిల్ 2016లో, [[భారతదేశం|భారతదేశంలో]] జరిగిన 2016 ఐసిసి మహిళల ప్రపంచ ట్వంటీ20 తర్వాత వైదొలిగిన ఇసోబెల్ జాయిస్ స్థానంలో లారా డెలానీ ఐర్లాండ్ మహిళల క్రికెట్ జట్టు కెప్టెన్‌గా నియమితులయ్యారు. <ref>{{Cite web|title=Laura Delany named as the new Irish cricket captain|url=http://www.newstalk.com/reader/47.302/70165/0/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424030428/http://www.newstalk.com/reader/47.302/70165/0/|archive-date=24 April 2016|access-date=14 April 2016}}</ref> డిసెంబర్ 2020లో, ICC 2023 ICC మహిళల T20 ప్రపంచ కప్ కోసం అర్హత మార్గాన్ని ప్రకటించింది. <ref>{{Cite web|title=Qualification for ICC Women's T20 World Cup 2023 announced|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1932353|access-date=12 December 2020|website=International Cricket Council}}</ref> 2021 ఐసిసి మహిళల టి20 ప్రపంచ కప్ యూరప్ క్వాలిఫైయర్ ప్రాంతీయ గ్రూప్‌లో ఐర్లాండ్‌తో పాటు మరో ఐదు జట్లకు చోటు దక్కింది. <ref>{{Cite web|title=ICC announce qualification process for 2023 Women's T20 World Cup|url=https://www.thecricketer.com/Topics/womenscricket/icc_announce_qualification_process_for_2023_women%27s_t20_world_cup.html|access-date=12 December 2020|website=The Cricketer}}</ref> 2021 మహిళల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫైయర్‌ను రద్దు చేసిన తర్వాత, 2021లో ఐర్లాండ్‌కు వారి WODI ర్యాంకింగ్ ఆధారంగా 2022–25 ICC మహిళల ఛాంపియన్‌షిప్‌కు అర్హత లభించింది. 23 జనవరి 2024న, హరారేలో [[జింబాబ్వే మహిళా క్రికెట్ జట్టు|జింబాబ్వేతో]] జరిగిన వన్డే మ్యాచ్‌లో కారా ముర్రే 6/31తో ఆరు వికెట్లు తీసిన మొదటి ఐరిష్ క్రీడాకారిణిగా నిలిచింది. <ref>{{Cite web|date=23 January 2024|title=Zimbabwe v Ireland: Cara Murray's 6-31 helps tourists clinch Harare ODI series|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/68066900|access-date=7 October 2024|website=BBC Sport}}</ref> <ref>{{Cite web|date=24 January 2024|title=Cara Murray's historic six-wicket haul leads Ireland to Zimbabwe series win|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/cricket/cara-murrays-historic-six-wicket-haul-leads-ireland-to-zimbabwe-series-win/a1292119497.html|access-date=7 October 2024|publisher=Belfast Telegraph}}</ref> == రికార్డులు == '''అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ సారాంశం – ఐర్లాండ్ మహిళలు''' <ref name="Test">{{Cite web|title=Records / Ireland Women / Test matches / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=8;id=2285;type=team|access-date=17 July 2022|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> <ref name="ODI">{{Cite web|title=Records / Ireland Women / One-Day Internationals / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=9;id=2285;type=team|access-date=17 July 2022|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> <ref name="T20I">{{Cite web|title=Records / Ireland Women / Twenty20 Internationals / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=10;id=2285;type=team|access-date=14 June 2022|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> ''చివరిగా 15 జూలై 2026న నవీకరించబడింది.'' {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 500px;" | colspan="7" style="text-align:center;" |'''రికార్డు ప్లే అవుతోంది''' |- ! ఫార్మాట్ ! ఎం ! డబ్ల్యూ ! ఎల్ ! టి ! డి/ఎన్ఆర్ ! ప్రారంభ మ్యాచ్ |- | style="text-align:left;" | టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 30 జూలై 2000 |- | style="text-align:left;" | వన్-డే ఇంటర్నేషనల్స్ | 198 | 56 | 134 | 1 | 7 | 28 జూన్ 1987 |- | style="text-align:left;" | ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్స్ | 157 | 74 | 82 | 0 | 1 | 27 జూన్ 2008 |} === టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు === * అత్యధిక జట్టు స్కోరు: 193/3 డిక్లేర్డ్ వర్సెస్ [[పాకిస్తాన్ మహిళా జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్థాన్,]] 30 జూలై 2000, ట్రినిటీ కాలేజ్ పార్క్, [[డబ్లిన్]] . <ref>{{Cite web|title=Records / Ireland Women / Women's Test / Highest totals|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?class=8;id=2285;type=team|access-date=14 July 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> * అత్యధిక వ్యక్తిగత స్కోరు: 68 [[నాటౌట్|*]], కైట్రియోనా బెగ్స్ వర్సెస్ [[పాకిస్తాన్ మహిళా జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్థాన్]], 30 జూలై 2000, ట్రినిటీ కాలేజ్ పార్క్, [[డబ్లిన్]] . <ref>{{Cite web|title=Records / Ireland Women / Women's Test / Top Scores|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?class=8;id=2285;type=team|access-date=14 July 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> * ఉత్తమ ఇన్నింగ్స్ బౌలింగ్: 6/21, ఇసోబెల్ జాయిస్ వర్సెస్ [[పాకిస్తాన్ మహిళా జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్థాన్]], 30 జూలై 2000 , ట్రినిటీ కాలేజ్ పార్క్, [[డబ్లిన్]] . <ref>{{Cite web|title=Records / Ireland Women / Women's Test / Best Bowling figures|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?class=8;id=2285;type=team|access-date=14 July 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> '''ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే టెస్ట్ రికార్డు''' <ref name="Test">{{Cite web|title=Records / Ireland Women / Test matches / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=8;id=2285;type=team|access-date=17 July 2022|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> ''మహిళల టెస్ట్ #111తో రికార్డులు పూర్తయ్యాయి.'' ''చివరిగా 30 జూలై 2000న నవీకరించబడింది.'' {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 600px;" !ప్రత్యర్థి ! ఎం ! డబ్ల్యూ ! ఎల్ ! టి ! ఎన్ఆర్ ! మొదటి మ్యాచ్ ! మొదటి విజయం |- | colspan="8" style="text-align: center;" | '''[[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్ సభ్యుల జాబితా|v. పూర్తి సభ్యులు]]''' |- | align="left" |{{Crw|PAK}} | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 30 జూలై 2000 | 30 జూలై 2000 |} === వన్-డే ఇంటర్నేషనల్స్ === * అత్యధిక జట్టు మొత్తం: 337/8 v. [[నెదర్లాండ్స్ మహిళల జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|నెదర్లాండ్స్]] 24 ఆగస్టు 2022న VRA క్రికెట్ గ్రౌండ్, ఆమ్‌స్టెల్‌వీన్‌లో . <ref>{{Cite web|title=Records / Ireland Women / Women's One-Day Internationals / Highest totals|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?class=9;id=2285;type=team|access-date=14 July 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> * అత్యధిక వ్యక్తిగత స్కోరు: 137, లియా పాల్ వర్సెస్ [[నెదర్లాండ్స్ మహిళల జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|నెదర్లాండ్స్,]] 24 ఆగస్టు 2022 న VRA క్రికెట్ గ్రౌండ్, ఆమ్స్టెల్వీన్ వద్ద. <ref>{{Cite web|title=Records / Ireland Women / Women's One-Day Internationals / Top Scores|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?class=9;id=2285;type=team|access-date=14 July 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> * అత్యుత్తమ ఇన్నింగ్స్ బౌలింగ్: 6/31, కారా ముర్రే వర్సెస్ [[జింబాబ్వే మహిళా క్రికెట్ జట్టు|జింబాబ్వే]], 23 జనవరి 2024, హరారే స్పోర్ట్స్ క్లబ్, హరారే . <ref>{{Cite web|title=Records / Ireland Women / Women's One-Day Internationals / Best Bowling figures|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?class=9;id=2285;type=team|access-date=14 July 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> === ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్స్ === * అత్యధిక జట్టు మొత్తం: 223/1, 24 ఆగస్టు 2025న రోటర్‌డామ్‌లోని హాజెలర్‌వెగ్ స్టేడియంలో జర్మనీకి వ్యతిరేకంగా. <ref>{{Cite web|title=Records / Ireland Women / Women's Twenty20 Internationals / Highest totals|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?class=10;id=2285;type=team|access-date=12 August 2019|website=ESPN Cricinfo}}</ref> * అత్యధిక వ్యక్తిగత ఇన్నింగ్స్: 119, గాబీ లూయిస్ v శ్రీలంక 13 ఆగస్టు 2024 న [[డబ్లిన్|డబ్లిన్‌లోని]] సిడ్నీ పరేడ్‌లో . <ref>{{Cite web|title=Records / Ireland Women / Women's Twenty20 Internationals / Top Scores|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?class=10;id=2285;type=team|access-date=12 August 2019|website=ESPN Cricinfo}}</ref> * ఉత్తమ ఇన్నింగ్స్ బౌలింగ్: 5/12, అర్లీన్ కెల్లీ వర్సెస్ [[నెదర్లాండ్స్ మహిళల జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|నెదర్లాండ్స్,]] 14 ఆగస్టు 2023 న VRA క్రికెట్ గ్రౌండ్, ఆమ్స్టెల్వీన్ వద్ద. <ref>{{Cite web|title=Records / Ireland Women / Women's Twenty20 Internationals / Best Bowling figures|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?class=10;id=2285;type=team|access-date=12 August 2019|website=ESPN Cricinfo}}</ref> == ఇవికూడా చూడండి == * [[ఐర్లాండ్ క్రికెట్ జట్టు|ఐరిష్ పురుషుల క్రికెట్ జట్టు]] == మూలాలు == jbpg3dmrapdwkjftc81g95mokrh87gj 0 506305 4983430 4977722 2026-10-17T23:42:12Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983430 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = Florence Cathedral | native_name = {{unbulleted list|{{native name|it|Cattedrale di Santa Maria del Fiore|paren=omit}}<br/>{{native name|it|Duomo di Firenze}} |{{native name|la|Cathedralis Sanctae Mariae Floris}}}} | image = Cattedrale di Santa Maria del Fiore – Il Duomo di Firenze.jpg | alt = The Cathedral of Saint Mary of the Flower | caption = | coordinates = {{Coord|43|46|23|N|11|15|25|E|type:landmark_region:IT-52|display=inline,title}} | country = Italy | location = [[Florence]], [[Tuscany]] | denomination = [[Catholic Church]] | tradition = [[Latin Church]] | website = {{URL|http://www.duomofirenze.it/|Duomo Firenze}} | status = [[Cathedral]], [[minor basilica]] | architect = {{unbulleted list| [[Arnolfo di Cambio]] | [[Filippo Brunelleschi]] | [[Emilio De Fabris]]}} | style = [[Romanesque architecture|Romanesque]], [[Gothic architecture|Gothic]],<br />[[Renaissance architecture|Renaissance]] | groundbreaking = 9 September 1296 | length = {{cvt|153|m|ft}} | width = {{cvt|90|m|ft}} | height = {{cvt|114.5|m|ft}} | materials = [[Brick]], [[marble]] | archdiocese = [[Archdiocese of Florence]] | archbishop = [[Gherardo Gambelli]] | embedded = {{Infobox designation list | embed = yes | designation1 = WHS | designation1_partof = [[Historic Centre of Florence]] | designation1_date = 1982 <small>(6th [[World Heritage Committee|session]])</small> | designation1_type = Cultural | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/174 174] | designation1_criteria = i, ii, iii, iv, vi | designation1_free1name = Region | designation1_free1value = [[Lists of World Heritage Sites in Europe|Europe and North America]] }} | full_name = Cathedral of Saint Mary of the Flower | other_name = | pushpin_map = Florence | pushpin_caption = Location in Florence, Italy, Europe. | consecrated = 1436 | architectural_type = [[Basilica]] | completed = 1436 (except 19th century façade) }}'''ఫ్లోరెన్స్ కేథడ్రల్''' ('''సెయింట్ మేరీ ఆఫ్ ది ఫ్లవర్ కేథడ్రల్'''), [[ఫ్లోరెన్స్|ఇటలీలోని ఫ్లోరెన్స్‌లో]] ఉన్న ఫ్లోరెన్స్ కాథలిక్ ఆర్చ్‌డయోసెస్ కేథడ్రల్ . 1296లో అర్నోల్ఫో డి కాంబియో రూపకల్పన ప్రకారం [[గోతిక్ వాస్తుశిల్పం|గోతిక్]] శైలిలో ప్రారంభించబడి, ఫిలిప్పో బ్రునెల్లెస్చిచే రూపొందించబడిన గోపురంతో 1436 నాటికి పూర్తయిన ఈ బసిలికా బాహ్యభాగం, వివిధ రకాల ఆకుపచ్చ, గులాబీ రంగులలో, తెలుపు రంగుతో ఏకాంతరంగా ఉండే పాలీక్రోమ్ పాలరాతి పలకలతో కప్పబడి ఉంది, ఎమిలియో డి ఫాబ్రిస్ రూపొందించిన <ref>{{Cite web|last=Ermengem|first=Kristiaan Van|title=Duomo di Firenze, Florence|url=http://www.aviewoncities.com/florence/duomo.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019100255/http://www.aviewoncities.com/florence/duomo.htm|archive-date=19 October 2019|access-date=5 February 2016|website=A View On Cities|language=en-us}}</ref> శతాబ్దపు గోతిక్ రివైవల్ శైలిలో అలంకరించబడిన పశ్చిమ ముఖభాగాన్ని కలిగి ఉంది. పియాజ్జా డెల్ డుయోమోలోని కేథడ్రల్ సముదాయంలో ఫ్లోరెన్స్ బాప్టిస్టరీ, గియోట్టో కాంపానిలే ఉన్నాయి. ఈ మూడు భవనాలు ఫ్లోరెన్స్ చారిత్రక కేంద్రాన్ని ఆవరించి ఉన్న [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంలో]] భాగం, టస్కనీలో ఒక ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణ. ఈ బసిలికా ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద చర్చిలలో ఒకటి, దీని గోపురం ఇప్పటికీ నిర్మించిన అతిపెద్ద రాతి గోపురం. ఈ కేథడ్రల్ ఫ్లోరెన్స్ ఆర్చిడియోసెస్ మాతృ చర్చి, పీఠం, దీని ఆర్చిబిషప్ గెరార్డో గాంబెల్లి . <ref name="Gambassi2024">{{Cite news|url=https://www.avvenire.it/chiesa/pagine/don-gherardo-gambelli-nuovo-arcivescovo-firenze|title=La nomina. Chi è don Gambelli, il parroco missionario nuovo arcivescovo di Firenze|last=Gambassi|first=Giacomo|date=19 April 2024|work=www.avvenire.it|access-date=26 October 2024}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[దస్త్రం:Façade_cathédrale_Florence.jpg|thumb| 19వ శతాబ్దపు నియో-గోతిక్ ముఖభాగం]] == చరిత్ర == శాంటా మారియా డెల్ ఫియోర్, సెయింట్ రెపరాటాకు అంకితం చేయబడిన ఫ్లోరెన్స్ రెండవ కేథడ్రల్ ఉన్న ప్రదేశంలో నిర్మించబడింది; మొదటి బిషప్ పీఠం శాన్ లొరెంజో బసిలికా, దీని ప్రారంభ భవనాన్ని 393లో మిలన్‌కు చెందిన సెయింట్ ఆంబ్రోస్ చర్చిగా ప్రతిష్ఠించారు. <ref name="Paoletti/Radke">{{Cite book|title=Art in Renaissance Italy|last=Paoletti, John T.|last2=Gary M. Radke|date=2011|publisher=Lawrence King|isbn=978-1-85669-797-2|edition=4|location=London|page=250f}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Tarihi|first=Güncelleme|date=23 May 2018|title=Michelangelo Rönesans döneminde Floransanın önde gelen Medici Ailesinin özel bir isteği üzerine hangisini yapmıştır|url=https://www.haber46.com.tr/guncel/michelangelo-ronesans-doneminde-floransanin-onde-gelen-medici-ailesinin-h343075.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705121439/https://www.haber46.com.tr/guncel/michelangelo-ronesans-doneminde-floransanin-onde-gelen-medici-ailesinin-h343075.html|archive-date=5 July 2018|access-date=5 July 2018|website=Haber46|language=tr}}</ref> 5వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో స్థాపించబడిన, అనేక మరమ్మతులకు గురైన పురాతన నిర్మాణం, గియోవన్నీ విల్లానీ 14వ శతాబ్దపు ''నుయోవా క్రోనికా'' ప్రకారం కాలక్రమేణా శిథిలావస్థకు చేరుకుంది, , నగరం పెరుగుతున్న జనాభాకు సేవ చేయడానికి ఇకపై సరిపోలేదు. <ref name="bartlett 36" /> మధ్యయుగపు చివరి కాలంలో, పీసా, ముఖ్యంగా సీనా వంటి ఇతర ప్రధాన టస్కన్ నగరాలు తమ కేథడ్రల్స్ ప్రతిష్టాత్మక పునర్నిర్మాణాలను చేపట్టాయి, అయితే అక్కడ ప్రతిపాదించిన భారీ విస్తరణలు ఎన్నడూ పూర్తి కాలేదు. [[దస్త్రం:Codice_rustici,_santa_maria_del_fiore.jpg|thumb| 1447 నాటి ''కోడెక్స్ రుస్టిసిలో'' చిత్రీకరించబడిన కేథడ్రల్]] ఫ్లోరెన్స్ నగర మండలి 1294లో కొత్త చర్చి కోసం అర్నోల్ఫో డి కాంబియో రూపకల్పనను ఆమోదించింది. డి కాంబియో కూడా శాంటా క్రోస్ చర్చి, పాలాజ్జో వెచియో ఆర్కిటెక్ట్. <ref>{{Cite web|last=Krén|first=Emil|last2=Marx|first2=Daniel|title=View of the nave and choir by Arnolfo di Cambio|url=https://www.wga.hu/html_m/a/arnolfo/7/croce2.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226103930/https://www.wga.hu/html_m/a/arnolfo/7/croce2.html|archive-date=26 December 2019|access-date=5 July 2018|website=[[Web Gallery of Art]]}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.italoamericano.org/story/2017-1-11/medici-palazzo-vecchio|title=Inside the House of Medici (Part II): Palazzo Vecchio|last=Sannio|first=Simone|date=12 January 2017|work=L'Italo-Americano|access-date=5 July 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200207005430/https://italoamericano.org/story/2017-1-11/medici-palazzo-vecchio|archive-date=7 February 2020}}</ref> అతను అష్టభుజి గోపురం కింద ముగిసే మూడు విశాలమైన నావ్‌లను రూపొందించాడు, మధ్య నావ్ శాంటా రెపరాటా ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించింది. ఫ్లోరెన్స్‌కు పంపబడిన మొట్టమొదటి పోప్ ప్రతినిధి అయిన కార్డినల్ వలేరియానా, 1296 సెప్టెంబర్ 9న మొదటి రాయి వేశారు. ఈ బృహత్తర ప్రాజెక్టు నిర్మాణం 140 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగాల్సి ఉంది; తూర్పు భాగానికి సంబంధించిన ఆర్నోల్ఫో ప్రణాళిక, భావన పరంగా కొనసాగించినప్పటికీ, పరిమాణంలో బాగా విస్తరించబడింది. [[దస్త్రం:Andrea_di_bonaiuto,_dettaglio_dal_cappoellone_degli_spagnoli.jpg|thumb| గోపురం నిర్మాణం ప్రారంభం కావడానికి ముందు, 1360లలో ఆండ్రియా డి బోనైటో గీసిన ఒక కుడ్యచిత్రంలో, ''డుయోమో'' పూర్తయినట్లుగా కనిపిస్తుంది.]] 1302లో అర్నోల్ఫో మరణించిన తర్వాత, దాదాపు 50 సంవత్సరాల పాటు కేథడ్రల్ నిర్మాణం మందగించింది. 1330లో శాంటా రెపరాటాలో సెయింట్ జెనోబియస్ అవశేషాలు కనుగొనబడినప్పుడు, ఈ ప్రాజెక్టుకు కొత్త ఊపు వచ్చింది. 1331లో, ఉన్ని వ్యాపారుల సంఘమైన ''ఆర్టే డెల్లా లానా ,'' కేథడ్రల్ నిర్మాణానికి పోషణ బాధ్యతను స్వీకరించింది, 1334లో ఆ పనిని పర్యవేక్షించడానికి గియోట్టోను నియమించింది. ఆండ్రియా పిసానో సహాయంతో, జియోట్టో డి కాంబియో రూపకల్పనను కొనసాగించారు. ''[[ఘంట స్తంభం|గంటల గోపురాన్ని]] రూపకల్పన చేసి, దాని నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించడమే అతని ప్రధాన సహకారం.'' 1337 జనవరి 8న గియోట్టో మరణించినప్పుడు, 1348లో బ్లాక్ డెత్ కారణంగా పని నిలిచిపోయే వరకు ఆండ్రియా పిసానో ఆ నిర్మాణాన్ని కొనసాగించాడు. 1349లో, ఫ్రాన్సిస్కో టాలెంటితో మొదలుపెట్టి, పలువురు వాస్తుశిల్పుల ఆధ్వర్యంలో కేథడ్రల్ పనులు తిరిగి ప్రారంభమయ్యాయి. ''టాలెంటి గంటల గోపురాన్ని'' పూర్తి చేసి, అప్స్, ప్రక్క ప్రార్థనా మందిరాలను కూడా చేర్చి మొత్తం ప్రాజెక్టును విస్తరించాడు. 1359లో, టాలెంటి తర్వాత గియోవన్నీ డి లాపో ఘిని (1360–1369) కేంద్ర నౌకను నాలుగు చదరపు బేలుగా విభజించారు. ఇతర వాస్తుశిల్పులు అల్బెర్టో ఆర్నాల్డి, గియోవన్నీ డి అంబ్రోగియో, నెరి డి ఫియోరవంతి, ఆండ్రియా ఓర్కాగ్నా . 1375 నాటికి, శాంటా రెపరాటా పాత చర్చిని కూల్చివేశారు. ప్రధాన మండపం 1380 నాటికి పూర్తయింది, గోపురం మాత్రమే 1436 వరకు అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. 19 ఆగస్టు 1418న, <ref>{{Cite book|title=Brunelleschi's Dome: How a Renaissance Genius Reinvented Architecture|last=King|first=Ross|publisher=Bloomsbury|year=2000|isbn=978-0-8027-1366-7|location=New York|pages=1}}</ref> ''ఆర్టే డెల్లా లానా'' నెరి గోపురం నిర్మించడానికి వాస్తు రూపకల్పన పోటీని ప్రకటించింది. ప్రధాన పోటీదారులుగా ఇద్దరు ప్రఖ్యాత స్వర్ణకారులు, లొరెంజో గిబెర్టి, ఫిలిప్పో బ్రునెల్లెస్చి ఉండేవారు, వీరిలో బ్రునెల్లెస్చికి కోసిమో డి' మెడిసి మద్దతు ఇచ్చారు. 1401లో బాప్టిస్టరీ కోసం ఒక జత కంచు తలుపుల పోటీలో గిబెర్టి విజేతగా నిలిచాడు, వారిద్దరి మధ్య జీవితకాల పోటీ కొనసాగినట్లు కనిపిస్తుంది. బ్రునెల్లెస్చి గెలిచి కమిషన్‌ను అందుకున్నాడు. <ref name="arch">{{Cite book|title=Florence: An Architectural Guide|url=https://archive.org/details/florencearchitec0000zucc|last=Zucconi|first=Guido|publisher=Arsenale Editrice srl|year=1995|isbn=978-88-7743-147-9|location=San Giovanni Lupatoto, Vr, Italy}}</ref> కోఅడ్జుటర్‌గా నియమితులైన గిబెర్టి, బ్రూనెల్లెస్కీకి సమానమైన జీతం తీసుకున్నారు, వారిద్దరికీ ప్రకటించిన 200 ఫ్లోరిన్‌ల బహుమతి లభించనప్పటికీ, అతనికి సమాన గుర్తింపు ఇస్తామని వాగ్దానం చేశారు, అయినప్పటికీ అతను తన సమయాన్ని ఎక్కువగా ఇతర ప్రాజెక్టులపై గడిపాడు. బ్రునెల్లెస్కీ అనారోగ్యానికి గురైనప్పుడు, లేదా అనారోగ్యం నటించినప్పుడు, ఆ ప్రాజెక్ట్ కొద్దికాలం పాటు గిబెర్టీ చేతుల్లోకి వెళ్లింది, కానీ త్వరలోనే ఆ ప్రాజెక్ట్ మొత్తం తన శక్తికి మించినదని అతను అంగీకరించవలసి వచ్చిందని చెబుతారు. 1423లో, బ్రునెల్లెస్చి తిరిగి బాధ్యతలు స్వీకరించి ఏకైక బాధ్యతను చేపట్టాడు. గోపురం నిర్మాణం 1420లో ప్రారంభమై 1436లో పూర్తయింది. ఫ్లోరెంటైన్ క్యాలెండర్ ప్రకారం సంవత్సరం మొదటి రోజు అయిన 1436 మార్చి 25న పోప్ యూజీన్ IV ఈ కేథడ్రల్‌ను ప్రతిష్ఠించారు. తాత్కాలిక చెక్క ఆధార చట్రం లేకుండా నిర్మించిన చరిత్రలోనే ఇది మొట్టమొదటి అష్టభుజి గోపురం. 1436లో జరిగిన ప్రతిష్ఠాపన సమయంలో, గియోమ్ డూఫే ''<nowiki/>'నూపర్ రోసారమ్ ఫ్లోర్స్''' అనే మోటెట్‌ను ప్రదర్శించారు. 14వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన కేథడ్రల్ వెలుపలి అలంకరణ, అర్నోల్ఫో డి కాంబియో చేసిన ప్రారంభ పనుల తర్వాత అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది, ఇది 1490, 1491 మధ్య ముఖభాగం కోసం లొరెంజో డి మెడిసి ఒక డిజైన్ పోటీని ప్రారంభించడానికి దారితీసింది <ref>{{Cite paper|last=Waldman|first=Louis Alexander|title=Florence Cathedral: The Facade Competition of 1476|url=https://www.jstor.org/stable/23204946}}</ref> ఆ పోటీ చివరికి ఎటూ సాగలేదు, 19వ శతాబ్దంలో, 1887లో, ఎమిలియో డి ఫాబ్రిస్ బహుళవర్ణ పాలరాతి డిజైన్‌ను తయారు చేసే వరకు ఆ ముఖభాగాన్ని ఏర్పాటు చేయలేదు. 16వ శతాబ్దంలో చర్చి నేలను పాలరాతి పలకలతో తిరిగి వేశారు.[[దస్త్రం:Florence_Cathedral_Santa_Maria_del_Fiore,_Porta_della_Mandorla,_relief_by_Nanni_di_Banco,_1414–21.jpg|thumb| ది ''మడోన్నా ఆఫ్ ది గర్డిల్'' ఆఫ్ ది ''పోర్టా డెల్లా మండోర్లా'', నాని డి బాంకో ద్వారా, 1414–21]] బయటి గోడలకు కరారా (తెలుపు), ప్రాటో (ఆకుపచ్చ), సీనా (ఎరుపు), లావెన్జా, మరికొన్ని ప్రదేశాల నుండి తెచ్చిన బహుళవర్ణ పాలరాయిని ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా నిలువు, అడ్డ పట్టీలతో అమర్చారు. డి ఫాబ్రిస్, టస్కన్ చర్చి వాస్తుశిల్పానికి ప్రత్యేకమైన, ప్రారంభంలో రోమన్‌స్క్ శైలిలో ఉన్న పైపూతను అనుకరించవలసి వచ్చింది, ఉదాహరణకు తొలి బాప్టిస్టరీ ( బాటిస్టెరో డి శాన్ గియోవన్నీ ), గియోట్టో గంటల గోపురం . కూడలికి సమీపంలో రెండు ప్రధాన పక్క ద్వారాలు ఉన్నాయి: దక్షిణ వైపున ''పోర్టా డీ కానోనిసి'', ఉత్తరం వైపున ''పోర్టా డి మాండోర్లా'' . దేవదూతలచే చుట్టుముట్టబడిన ''నడుము పట్టీ మాడోనాతో'' ఉన్న మండొర్లాను నానీ డి బాంకో చెక్కారు. తన తండ్రి, ఇతరులతో కలిసి ద్వారం వద్ద పనిచేసిన నన్ని, ఆ ముఖద్వారం పూర్తికాకముందే అకాల మరణం చెందాడు. నానీ, అతని స్నేహితుడైన యువ [[డొనాటెల్లో|డొనాటెల్లో,]] ద్వారానికి ఇరువైపులా ఉన్న శిఖరాల పైభాగం కోసం రెండు యువ ప్రవక్తల విగ్రహాలను అందించారు, అవి ఇప్పుడు మ్యూజియో డెల్'ఒపెరా డెల్ డుయోమోలో ఉన్నాయి. వాటి సున్నితమైన అలంకరణలు, ఆభరణాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన ఆరు ప్రక్క కిటికీలు, చిన్న స్తంభాలచే వేరు చేయబడ్డాయి. ట్రాన్సెప్ట్‌కు అత్యంత సమీపంలో ఉన్న నాలుగు కిటికీల నుండి మాత్రమే కాంతి వస్తుంది; మిగిలిన రెండు కేవలం అలంకరణ కోసమే. క్లరిస్టోరీ కిటికీలు గుండ్రంగా ఉంటాయి, ఇది ఇటాలియన్ గోతిక్ శైలిలో ఒక సాధారణ లక్షణం. == మూలాలు == {{Reflist}} === ఉదహరించబడిన పుస్తకాలు === * [https://www.pbs.org/wgbh/nova/video/great-cathedral-mystery/ "ది గ్రేట్ కేథడ్రల్ మిస్టరీ"], పిబిఎస్ ''నోవా'' టీవీ డాక్యుమెంటరీ, 12 ఫిబ్రవరి 2014 * హంట్, డాన్, [http://bacweb.org/journal/2014_02/nib2.php "డ్యూమో రహస్యాలు"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728183125/http://www.bacweb.org/journal/2014_02/nib2.php|date=28 July 2014}}, ''జర్నల్'', సంచిక 2, 2014, ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఆఫ్ బ్రిక్‌లేయర్స్ అండ్ అలైడ్ క్రాఫ్ట్‌వర్కర్స్ * రిక్కీ, మాసిమో, [https://web.archive.org/web/20200123063449/http://www.sillabe.it/it/home/447-il-genio-di-filippo-brunelleschi-.html ''ఇల్ జెనియో డి బ్రూనెల్లెస్చి ఇ లా కాస్ట్రుజియోన్ డెల్లా కుపోలా డి శాంటా మారియా డెల్ ఫియోర్''], లివోర్నో : కాసా ఎడిట్రిస్ సిల్లాబే Srl, ఏప్రిల్ 2014. ( ''ఫిలిప్పో బ్రునెల్లెస్కీ మేధస్సు, శాంటా మారియా డెల్ ఫియోరే గోపురం నిర్మాణం'' ).{{ISBN|978-88-8347-691-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-88-8347-691-4|<bdi>978-88-8347-691-4</bdi>]] . ఫ్లోరెన్స్‌లోని శాంటా మారియా డెల్ ఫియోర్ గోపురాన్ని బ్రూనెల్లెస్కీ నిర్మించిన రహస్య సాంకేతికతపై నలభై సంవత్సరాల పరిశోధన ఫలితమే ఈ పుస్తకం. రిక్కీ ఆ గోపురం ఒక విలోమ వంపు అని వాదిస్తూ, గోపురం ఇటుకల కోసం హెర్రింగ్‌బోన్ నమూనాను ( ''స్పినా ఎ పెస్సే'' ) ఉపయోగిస్తాడు. * రైస్, జాన్ ఎ. [https://www.academia.edu/13880529/Music_in_the_Duomo_of_Florence_during_the_Reign_of_Pietro_Leopoldo_I_1765_1790_ "పియట్రో లియోపోల్డో I (1765–1790) పాలనలో ఫ్లోరెన్స్ డుయోమోలో సంగీతం"] * వెరీకెన్, కారెల్, [http://schillerinstitute.org/educ/pedagogy/2013/vereycken-dome-1.html "ఫ్లోరెంటైన్ డోమ్ యొక్క రహస్యాలు"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180726110236/http://schillerinstitute.org/educ/pedagogy/2013/vereycken-dome-1.html |date=2018-07-26 }}, ''షిల్లర్ ఇన్స్టిట్యూట్'', 2013. (ఫ్రెంచ్ నుండి అనువాదం, [http://www.solidariteetprogres.org/documents-de-fond-7/culture/les-secrets-du-dome-de-florence "లెస్ సీక్రెట్స్ డు డోమ్ డి ఫ్లోరెన్స్"], లా రివ్యూ ''ఫ్యూజన్'', నం. 96, మే-జూన్ 2003) * {{Cite book|title=The Civilization of the Italian Renaissance|url=https://archive.org/details/civilizationofit0000unse|last=Bartlett|first=Kenneth R.|date=1992|publisher=D.C. Heath and Company|isbn=0-669-20900-7|location=Toronto|type=paperback}} * {{Cite book|title=Sur les traces de Filippo Brunelleschi, l'invention de la coupole de Santa Maria del Fiore à Florence|last=Devémy|first=Jean-François|publisher=Les Editions du Net|year=2013|isbn=978-2-312-01329-9|location=Suresnes}} ([http://coupoledebrunellesch.wix.com/santamariadelfiore in line presentation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303171041/http://coupoledebrunellesch.wix.com/santamariadelfiore|date=3 March 2016}}) * {{Cite book|title=Filippo Brunelleschi 1377–1446|url=https://archive.org/details/filippobrunelles0000pete|last=Gärtner|first=Peter J.|publisher=Könemann|year=1998|isbn=978-3-8290-0241-7|location=Cologne}} * {{Cite book|title=Cupola di Santa Maria del Fiore: il cantiere di restauro 1980–1995, a cura di Cristina Acidini Luchinat e Riccardo Dalla Negra|publisher=Istituto poligrafico e Zecca dello Stato (Roma)|year=1995|isbn=978-88-240-3956-7|lccn=95227072}} * {{Cite book|title=The National Geographic Traveler, Florence & Tuscany|last=Jepson|first=Tim|publisher=[[National Geographic Society]]|year=2001|isbn=978-90-215-9720-1}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JfcMAAAAQBAJ|title=Brunelleschi's Dome: How a Renaissance Genius Reinvented Architecture|last=King|first=Ross|publisher=Chatto & Windus|year=2000|isbn=9781620401941|location=London}} * {{Cite book|title=Italian Renaissance Architecture: from Brunelleschi to Michelangelo|url=https://archive.org/details/italianrenaissan0000unse_j5q1|publisher=[[Thames and Hudson]]|year=1994|isbn=978-0-500-27921-2|editor-last=Millon|editor-first=Henry A.|location=London}} * {{Cite book|title=The Opera del Duomo, Museum in Florence|last=Montrésor|first=Carlo|publisher=[[Mandragora (publisher)|Mandragora]]|year=2000}} * {{Cite book|title=Cathedral and Civic Ritual in Late Medieval and Renaissance Florence: The Service Books of Santa Maria del Fiore|last=Tacconi|first=Marica S.|date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-81704-2|location=Cambridge}} * {{Cite book|title=Kunst & Architektur, Florenz|last=Wirtz|first=Rolf C.|date=2005|publisher=Könemann|isbn=3-8331-1576-9|location=Cologne}} * {{Official website|https://duomo.firenze.it/en/home/}} * [https://operaduomo.firenze.it/en L'Opera del Duomo, Firenze] * {{Cite web|year=2004|title=The Cathedral|url=http://www.mega.it/eng/egui/monu/buq.htm|access-date=14 July 2006|website=The Florence Art Guide}} * [http://www.museumsinflorence.com/musei/cathedral_of_florence.html Museums in Florence – Cathedral and Giotto Belltower] * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/panorama-interactive NGM.NationalGeographic.com 2014– 02 Il Duomo 360 Panorama View Interactive] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180405123940/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/panorama-interactive|date=5 April 2018}}) * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/cutaway-interactive NGM.NationalGeographic.com 2014-02 Il Duomo Cutaway Interactive] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180331075730/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/cutaway-interactive|date=31 March 2018}}) * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/piazza ngm.nationalgeographic.com 2014-02 ll Duomo Piazza 360 degree panorama interactive] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180223010140/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/piazza|date=23 February 2018}}) * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/domes-interactive ngm.nationalgeographic.com 2014-02 Il Duomo Compared to other Domes Interactive] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180301204822/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/domes-interactive|date=1 March 2018}}) {{Authority control}} [[వర్గం:ఇటలీ]] [[వర్గం:ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] qd23c37sohgjvr89lg98wib201qncx7 2 506990 4983462 4937000 2026-10-18T04:11:54Z యర్రా రామారావు 28161 4983462 wikitext text/x-wiki {{Db|పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు}} == జీవిత విశేషాలు == '''షేక్ రుక్సానా''' (Shiek Ruksana) ఒక భారతీయ కృత్రిమ మేధస్సు (AI) పరిశోధకురాలు మరియు వాసవి కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ (హైదరాబాద్) లో ఎలక్ట్రికల్ అండ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీరింగ్ విభాగంలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేస్తున్నారు. ఈమె గ్రాఫ్ న్యూరల్ నెట్‌వర్క్స్ (GNNs), ఎలక్ట్రిక్ వెహికల్ బ్యాటరీ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్స్ (BMS), సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్ మరియు స్మార్ట్ గ్రిడ్స్ రంగాలలో విస్తృత పరిశోధనలు అందించారు. ఈమె ఐఈఈఈ సీనియర్ మెంబర్ (IEEE Senior Member) గుర్తింపును పొందారు. == విద్యాభ్యాసం == * '''మాస్టర్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ (M.E.):''' ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ పరిధిలోని వాసవి కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ నుండి ఎలక్ట్రికల్ అండ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీరింగ్‌లో (2016-2018) మాస్టర్స్ పూర్తి చేసి, 9.21 CGPA తో క్లాస్ టాపర్‌గా నిలిచి గోల్డ్ మెడల్ సాధించారు. * '''బీటెక్ (B.Tech):''' జేఎన్‌టీయూహెచ్ (JNTUH) పరిధిలోని విద్యా జ్యోతి ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (2012-2016) నుండి ఎలక్ట్రికల్ అండ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీరింగ్‌లో బీటెక్ పూర్తి చేశారు. ఇక్కడ కాలేజ్ టాపర్‌గా నిలిచారు. == పరిశోధనలు & ఆవిష్కరణలు == ఈమె ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల బ్యాటరీల నిర్వహణ మరియు వాటి లైఫ్ అంచనా వేయడానికి బేసియన్ గ్రాఫ్ న్యూరల్ నెట్‌వర్క్స్ (Bayesian GNN) సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేసి పలు భారతీయ పేటెంట్లను నమోదు చేశారు. వాటిలో కొన్ని టెక్నాలజీలు కంపెనీలకు లైసెన్స్ చేయబడ్డాయి: * బేసియన్ గ్రాఫ్ న్యూరల్ నెట్‌వర్క్స్ ఆధారిత ఇంటెలిజెంట్ బ్యాటరీ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్ (భారతీయ పేటెంట్ అప్లికేషన్ నెం: 202641020573) * ఓవర్ ది ఎయిర్ ఫర్మ్‌వేర్ అప్‌డేట్స్ కోసం స్టేట్-అవేర్ బేసియన్-మార్కోవ్ రిలయబిలిటీ ఫ్రేమ్‌వర్క్ (భారతీయ పేటెంట్ అప్లికేషన్ నెం: 202641052714) * డైనమిక్ ఇంటరాక్షన్ నెట్‌వర్క్స్ కోసం లైయాపునోవ్-స్టేబుల్ బేసియన్ ట్రస్ట్ ప్రొపగేషన్ గ్రాఫ్ న్యూరల్ నెట్‌వర్క్ (భారతీయ పేటెంట్ అప్లికేషన్ నెం: 202641068874) == పురస్కారాలు & గుర్తింపులు == * '''ఐఈఈఈ సీనియర్ మెంబర్ (IEEE Senior Member - 2026):''' ప్రపంచవ్యాప్తంగా అగ్రశ్రేణి 10% ఐఈఈఈ సభ్యులలో ఒకరిగా ఈ అరుదైన గుర్తింపు పొందారు. * '''బెస్ట్ పేపర్ అవార్డు (మార్చి 2026):''' ఐఈఈఈ అంతర్జాతీయ కాన్ఫరెన్స్ (IEEE ESCI 2026) లో ఉత్తమ పరిశోధనా పత్రం అవార్డు. * '''బెస్ట్ పేపర్ అవార్డు (డిసెంబర్ 2024):''' ఐసీపీసీఐఈఈ (ICPCIEE) కాన్ఫరెన్స్‌లో ఉత్తమ పరిశోధనా పత్రం అవార్డు. == గ్లోబల్ రికార్డులు == * '''గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్స్™ (Guinness World Records):''' జూలై 2026 లో "Largest Electrical Engineering Lesson" విభాగంలో రికార్డు ప్రయత్నం నమోదు (Ref No: SF-401037-202607201507). * '''లిమ్కా బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్ / ఆసియా బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్:''' అత్యంత పొదుపైన స్టాండ్‌అలోన్ ఆఫ్‌లైన్ వై-ఫై ఎడ్యుకేషనల్ డిజిటల్ లైబ్రరీ హబ్ ఆవిష్కరణకు గాను రికార్డు నమోదు ప్రక్రియలు కొనసాగుతున్నాయి. == మూలాలు == * ''క్యాపిటల్ ఇన్ఫర్మేషన్'' (మార్చి 14, 2026) - "Vasavi College Assistant Professor Wins Best Paper Award at IEEE Conference" (పేజీ 4) * ''సాక్షి'' దినపత్రిక (మార్చి 14, 2026) - "IEEE ESCI 2026 కాన్ఫరెన్స్‌లో ఉత్తమ పరిశోధనా పత్రం అవార్డు కవరేజ్" (పేజీ 11) * ''ముద్ర న్యూస్'' (మార్చి 14, 2026) - "ఏఐ మరియు స్మార్ట్ కంప్యూటింగ్‌లో పరిశోధనలకు గుర్తింపు" (పేజీ 9) * ''ఏబీఎన్ ఆంధ్రజ్యోతి'' (మార్చి 2026) - "అంతర్జాతీయ కాన్ఫరెన్స్ బెస్ట్ పేపర్ అవార్డు కవరేజ్" * ''దిశ డెయిలీ'' - "Assistant Professor Wins International Best Research Paper Award" (సబ్ ఎడిటర్: జక్కుల మమత) * ''ముద్ర న్యూస్'' - "Sheikh Ruksana Receives IEEE International Best Award — Pune Conference" (అసిస్టెంట్ ఎడిటర్: నరేష్) * ''క్యాపిటల్ ఇన్ఫర్మేషన్'' (ఏప్రిల్ 26, 2026) - "Ruksana Recognized as IEEE Senior Member" (పేజీ 2) * ''సాక్షి'' దినపత్రిక (ఏప్రిల్ 26, 2026) - "ప్రొఫెసర్ షేక్ రుక్సానాకు ఐఈఈఈ సభ్యత్వం" (పేజీ 9) * ''ముద్ర'' దినపత్రిక (ఏప్రిల్ 26, 2026) - "రుక్సానాకు ఐఈఈఈ సీనియర్ సభ్యురాలిగా గుర్తింపు" (పేజీ 9) * ''దిశ'' దినపత్రిక (ఏప్రిల్ 26, 2026) - "రుక్సానాకు అరుదైన గౌరవం" (గ్రేటర్ హైదరాబాద్ ఎడిషన్) * ''అక్షరమేధ 24/7'' (ఏప్రిల్ 28, 2026) - "రుక్సానాకు ఐఈఈఈ సీనియర్ సభ్యురాలిగా గుర్తింపు" (పేజీ 6) * ''ముద్ర న్యూస్'' - "IEEE Senior Member Recognition: Shaik Ruksana, Vasavi Engineering College Hyderabad" (అసిస్టెంట్ ఎడిటర్: నరేష్) * ''విజయ తెలంగాణ'' (మే 1, 2026) - "రుక్సానాకు ఐఈఈఈ సీనియర్ సభ్యురాలిగా గుర్తింపు" (పేజీ 8) * ''ఎయ్యాల తెలంగాణ'' (మే 1, 2026) - "రుక్సానాకు ఐఈఈఈ సీనియర్ సభ్యురాలిగా గుర్తింపు" (పేజీ 2) * ''సమగ్ర సమాచార్ జిందగీ'' (మే 1, 2026) - "రుక్సానాకు ఐఈఈఈ సీనియర్ సభ్యురాలిగా గుర్తింపు" (నిజామాబాద్ ఎడిషన్, పేజీ 2) * ''లోకం తీరు'' (మే 1, 2026) - "రుక్సానాకు ఐఈఈఈ సీనియర్ సభ్యురాలిగా గుర్తింపు" (పేజీ 2) <references /> * ehepdi012u4ymmybo1oofbtp5qqi34j 0 507183 4983286 4949056 2026-10-17T14:09:52Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983286 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = పశ్చిమ పోలెసీ సరిహద్దు జీవావరణ రిజర్వ్ | alt_name = | iucn_category = | image = Lake Svitiaz3(island) ShatskyiNNP Ukraine.jpg | image_alt = | image_caption = రిజర్వ్ ఉక్రేనియన్ ప్రాంతంలో స్విటియాజ్ సరస్సు దృశ్యం | image_size = | pushpin_map = Ukraine | map_alt = | map_caption = | map_size = | pushpin_relief =1 | location = పోలాండ్ , ఉక్రెయిన్ , బెలారస్ | nearest_city = | coordinates = {{coord|51|30|28|N|23|37|09|E|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = <ref name="UNESCO"/> | area = {{convert|263016|ha}} | designated = 2012 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = | website = | child = | module = }} పశ్చిమ పోలేషియా సరిహద్దు జీవావరణ రిజర్వ్ (ఉక్రెయిన్ః закидне Πолисяя руссия: западное Ποлесьев) అనేది పోలాండ్, ఉక్రెయిన్, బెలారస్‌లలో ఉన్న పోలేసియాలోని ఒక సరిహద్దు [[ప్రకృతి రిజర్వ్]]. [[యునెస్కో]] వరల్డ్ నెట్వర్క్ ఆఫ్ బయోస్పియర్ రిజర్వ్స్ వారి ప్రోగ్రామ్ ఆన్ మ్యాన్ అండ్ బయోస్పియర్ కింద ఇది ప్రపంచ ప్రాముఖ్యత కలిగిన ప్రాంతంగా గుర్తించబడింది.<ref name="Krugloye">{{Cite web|date=6 September 2012|title=West Polesie included in UNESCO's World Network of Biosphere Reserves|url=http://krugloe.gov.by/en/republic-en/view/west-polesie-included-in-unescos-world-network-of-biosphere-reserves-5006-2012/|access-date=11 March 2022|website=Krugloye District Executive Committee|archive-date=26 సెప్టెంబర్ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926045500/http://www.krugloe.gov.by/en/republic-en/view/west-polesie-included-in-unescos-world-network-of-biosphere-reserves-5006-2012/|url-status=dead}}</ref> ఉక్రెయిన్‌లోని షాట్స్కీ బయోస్పియర్ రిజర్వ్, పోలాండ్‌లోని పోలేసియన్ నేషనల్ పార్క్, బెలారస్‌లోని ప్రిబుజ్స్కోయే పోలేసియా బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌లను కలిపి యునెస్కో-ధృవీకరించబడిన బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌ను సృష్టించినప్పుడు 2012లో ఈ రిజర్వ్ స్థాపించబడింది . 2002లో యునెస్కోచే స్థాపించబడిన పూర్వపు '''షాట్స్కీ బయోస్పియర్ రిజర్వ్ , ఈ కొత్త రిజర్వ్‌లో విలీనం చేయబడి, పేరు మార్చబడింది'''.<ref>{{Cite web|date=29 October 2018|title=Biosphere reserves in Europe & North America|url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na|access-date=11 March 2022|website=UNESCO|language=en}}</ref> ఈ ప్రాంతపు పరిపాలనా కార్యాలయాలు పోలాండ్‌లోని పోలేసియన్ నేషనల్ పార్క్ , ఉక్రెయిన్‌లోని షాట్స్కీ నేషనల్ నేచర్ పార్క్, బెలారస్‌లోని ప్రిబుజ్స్కోయే పోలేసియాలో నెలకొని ఉన్నాయి. == చరిత్ర == 1983లో, షాట్స్క్ సరస్సుల ప్రాంతంలోని అరుదైన సహజ సముదాయాలను రక్షించడానికి షాట్స్క్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ స్థాపించబడింది.<ref name="Encyclopedia">{{Cite web|date=2014|title=Shatsk National Nature Park|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CH%5CShatskNationalNaturePark.htm|access-date=11 March 2022|website=Internet Encyclopedia of Ukraine}}</ref> ఈ జాతీయ ఉద్యానవనం 48,977 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది, 2002లో యునెస్కోచే నియమించబడిన షాట్స్కీ బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌ను సృష్టించడానికి ఇది ఆధారంగా ఉపయోగించబడింది.<ref name="Encyclopedia" /><ref>{{Cite web|title=Biosphere Reserve Shatskyi - Ecosystem-based Adaptation to Climate Change|url=https://www.eba-ukraine.net/shatskyi.html|access-date=11 March 2022|website=Biosphere Reserves for Climate Adaptation in Ukraine}}</ref><ref name="Traveler">{{Cite web|date=3 March 2022|title=UNESCO Voices Concerns For Historic, Cultural Sites In Ukraine|url=https://www.nationalparkstraveler.org/2022/03/unesco-voices-concerns-historic-cultural-sites-ukraine|access-date=11 March 2022|website=National Parks Traveler|language=en}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1990లో, పోలాండ్‌లో, చిత్తడి అడవులు, పచ్చిక బయళ్ళు, అటవీయేతర పీట్‌ల్యాండ్‌లను సంరక్షించడానికి పోలేసియా నేషనల్ పార్క్ సృష్టించబడింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=W2JYS5FyirEC&pg=PA74|title=Water and Land Development|date=2006|publisher=Index Copernicus|page=74|language=en}}</ref> బెలారస్ వైపు, 2004 నాటికి ప్రిబుజ్స్కో పోలేషియా బయోస్పియర్ రిజర్వ్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HWfvAAAAMAAJ|title=Belarus & Business: B & B.|date=2004|publisher=Delo (East + West)|page=21|language=en|access-date=11 March 2022}}</ref> 2011లో, బెలారస్, పోలాండ్, ఉక్రెయిన్ ప్రభుత్వాలు ప్రతి దేశంలోని ప్రాంతాలను ఉపయోగించి ఒక సరిహద్దు ప్రకృతి రిజర్వ్‌ను సృష్టించడానికి ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి.<ref name="Krugloye" /> ఉక్రెయిన్‌లో గతంలో స్థాపించబడిన షాట్స్కీ బయోస్పియర్ రిజర్వ్, పోలాండ్‌లోని పోలేసియా నేషనల్ పార్క్, బెలారస్‌లోని బ్రెస్ట్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని ప్రిబుజ్స్కోయే పోలేసీ బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌లను వెస్ట్ పోలేసియా బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ఆధారంగా ఉపయోగించారు.<ref>{{Cite web|title=Cross-border Polesie|url=http://polesie-turystyka.pl/en/cross-border-polesie/|access-date=11 March 2022|website=Polesia: Magia Natury}}</ref> మూడు దేశాలు యునెస్కో యొక్క ప్రపంచ బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌ల నెట్‌వర్క్‌లో రిజర్వ్‌ను చేర్చడానికి దరఖాస్తు చేసుకున్నాయి . యునెస్కో ' మాన్ అండ్ ది బయోస్పియర్ ప్రోగ్రామ్' కోసం జరిగిన అంతర్జాతీయ సమన్వయ మండలి 24వ సమావేశంలో , వారు రిజర్వ్ దరఖాస్తును పరిశీలించి ఆమోదించారు. 2012లో, వెస్ట్ పోలేసియా ట్రాన్స్‌బౌండరీ బయోస్పియర్ రిజర్వ్ అధికారికంగా ప్రపంచ బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌ల నెట్‌వర్క్‌లో భాగంగా ధృవీకరించబడింది.<ref name="Krugloye" /> == భౌగోళికం == రిజర్వ్ 263,016 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది: 139,917 హెక్టార్ల విస్తీర్ణం పోలాండ్‌లో ఉంది, 75,075 [[హెక్టారు|హెక్టార్లు]] ఉక్రెయిన్‌లో ఉన్నాయి, 48,024 హెక్టార్లు బెలారస్‌లో ఉన్నాయి. ఇందులో ఒక ప్రధాన ప్రాంతం, అలాగే రిజర్వ్‌లో ఎక్కువ భాగం ఉన్న ఒక బఫర్ & ట్రాన్సిషన్ జోన్ ఉన్నాయి.<ref name="UNESCO">{{Cite web|date=24 October 2019|title=West Polesie Transboundary Biosphere Reserve, Belarus/Poland/Ukraine|url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/west-polesie|access-date=11 March 2022|website=UNESCO|language=en}}</ref> క్రుగ్లోయే ప్రభుత్వం ప్రకారం, ఇది "సెంట్రల్ యూరోపియన్ బయో జియోగ్రాఫికల్ ప్రాంతంలో అతిపెద్ద రక్షిత సహజ రిజర్వ్".<ref name="Krugloye" /> ఈ ప్రాంతంలో 100 కంటే ఎక్కువ సరస్సులు ఉన్నాయి, వాటిలో పోలాండ్‌లో 62, ఉక్రెయిన్‌లో 28, బెలారస్‌లో 20 కంటే ఎక్కువ ఉన్నాయి. ఈ రిజర్వ్‌లో బోరియల్ కోనిఫెరస్ అడవులు, సమశీతోష్ణ మండల ఆకురాల్చే అడవులు , అలాగే చిత్తడి నేలలు , పచ్చిక బయళ్ళు, బురద నేలలు, పీట్ బోగ్‌లు ఉన్నాయి.<ref name="UNESCO" /><ref>{{Cite web|title=Monitoring wetlands in the trans-boundary Biosphere Reserve West Polesie|url=http://www.igik.edu.pl/en/remote-sensing-wetlands-West-Polesie|access-date=11 March 2022|website=Instytut Geodezji i Kartografii|language=en}}</ref> పోలిష్ లెచ్నా లేక్‌ల్యాండ్ ల్యాండ్‌స్కేప్ పార్క్, సోబిబోర్ ల్యాండ్‌స్కేప్ పార్క్ ఈ రిజర్వ్‌లో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite journal|url=https://www.pjoes.com/The-Diversity-of-Small-Water-Bodies-in-Chosen-r-nLandscape-Parks-Situated-r-nin-a,89381,0,2.html|title=The Diversity of Small Water Bodies in Chosen Landscape Parks Situated in a Biosphere Reserve|journal=Polish Journal of Environmental Studies|volume=23|issue=5|pages=1867–1873|via=www.pjoes.com}}</ref> బెలారస్‌లోని బ్రెస్ట్ నుండి పోలాండ్‌లోని వ్లోడావా వరకు ఉన్న రైల్వే లైన్ ఈ ప్రాంతంలోని అడవుల గుండా వెళుతుంది.<ref>{{Cite paper|title=Tourist assets of the cross-border railway line Brest–Włodawa–Chełm|date=2020|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=995446}}</ref> ఈ రిజర్వ్ పరిపాలనా కార్యాలయాలు పోలాండ్‌లోని పోలెస్కి నేషనల్ పార్క్ , ఉక్రెయిన్‌లోని షాట్స్కీ నేషనల్ నేచర్ పార్క్, బెలారస్‌లోని ప్రిబుజ్స్కోయే పోలేసియాలో ఉన్నాయి.<ref name="UNESCO" /> == వృక్షజాలం & జంతుజాలం == ఈ రిజర్వ్ పోలాండ్, బెలారస్, ఉక్రెయిన్ గుర్తించిన అంతరించిపోతున్న జాతులకు, అలాగే ఆక్వాటిక్ వార్బ్లర్ (ఎక్రోసెఫాలస్ పాలుడికోలా) పక్షితో సహా అంతర్జాతీయంగా అంతరించిపోతున్నా జాతులకు నిలయం. మార్ష్ సాండ్‌పైపర్ (ట్రింగా స్టాగనాటిలిస్, యురేషియన్ క్రేన్ (గ్రస్ గ్రుస్) జాతుల పక్షులు కూడా ఈ ప్రాంతాన్ని సంతానోత్పత్తి ప్రదేశంగా ఉపయోగిస్తాయి.<ref name="UNESCO" /> ఈ ప్రాంతం పక్షులకు ముఖ్యమైన వలస మార్గాలను కలిగి ఉంది, వీటిలో [[తెల్ల సముద్రం]] నుండి [[బాల్టిక్ సముద్రం]] వరకు [[మధ్యధరా సముద్రం]] వరకు ఉత్తర-దక్షిణ మార్గం, తూర్పు-పడమర వలసలు ఉన్నాయి. ''అటాసియన్ ఆర్మేరియా,'' ''ఫెస్టుకా పొలెసికా'' అనే మొక్కల జాతులు ఈ ప్రాంతానికి చెందినవి.<ref name="UNESCO" /> == జనాభా, సంస్కృతి == 2019 నాటికి, రిజర్వేషన్ బఫర్, ట్రాన్సిషన్ జోన్లలో 68,000 మంది ప్రజలు నివసిస్తున్నట్లు అంచనా. సాంస్కృతికంగా, ఈ ప్రాంతం తూర్పు, పశ్చిమ యూరోపియన్ ప్రభావాలను మిళితం చేస్తుంది. ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రధానంగా వ్యవసాయం, అటవీ, చేపలు పట్టడం, పర్యాటకం, వినోదం ద్వారా నడపబడుతుంది. ఈ రిజర్వ్ లో పోలెసియా ప్రాంతానికి సంప్రదాయమైన చెక్క నిర్మాణం, భవనాలు కూడా ఉన్నాయి.<ref name="UNESCO" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 67s93bn9zzw25aztyc4b2c4tibzjmjw 0 507384 4983434 4946151 2026-10-18T00:05:50Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983434 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =బగ్ గార్డ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name = {{langx|uk|Національний природний парк «Бузький Гард»}} | iucn_category = II | image = Актовський каньйон восени (3).jpg | image_caption = అక్టోవ్ కాన్యన్, బగ్ గార్డ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = మైకోలైవ్ ఒబ్లాస్ట్ , ఉక్రెయిన్ | nearest_city = పెర్వోమైస్క్ , పివ్డెన్నౌక్రైన్స్క్ | coordinates = {{coords|48.03972|N|30.94667|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 6,138 హెక్టార్లు (15,167 ఎకరాలు ; 61 చదరపు కిలోమీటర్లు ; 24 చదరపు మైళ్ళు ) | established = 2009 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website = http://buzkiy-gard.org/ | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} '''బగ్ గార్డ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం''' (ఉక్రేనియన్: насиональний парк "бузький гард", రోమనీకరించబడింది: Buz 'kyj హార్డ్) దక్షిణ-మధ్య [[ఉక్రెయిన్]] దక్షిణ బగ్ నది వెంబడి ఉన్న ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ సమయంలో, సదరన్ బగ్ నది ఉక్రేనియన్ షీల్డ్ దక్షిణ అంచు గుండా ప్రవహిస్తుంది (ఆర్కియన్ బేస్మెంట్ రాక్ ఒక బ్లాక్). అందువల్ల ఈ [[జాతీయ ఉద్యానవనం]] నదిని ఎత్తైన పీఠభూమి నుండి గడ్డి మైదాన ప్రాంతానికి మార్చే లోయ.<ref name="parksite">{{Cite web|title=National Nature Park Buzk's Gard|url=http://buzkiy-gard.org/|access-date=January 10, 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> పేరులోని 'గార్డెన్' అనే పదం కోసాక్ యుగంలో ఉపయోగించిన ఒక రకమైన ఫిషింగ్ నిర్మాణాన్ని సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Наҵіоналъний Природний Парк «Бузъкий Гард»|url=http://discovermykolaiv.com.ua/prirodni-zoni/natsionalniy-prirodniy-park-buzkiy-gard|website=Discover Mykolaiv|language=uk|access-date=2026-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204005800/http://discovermykolaiv.com.ua/prirodni-zoni/natsionalniy-prirodniy-park-buzkiy-gard|archive-date=2023-12-04|url-status=dead}}</ref> ఈ ఉద్యానవనం మైకోలైవ్ ఒబ్లాస్ట్ వోజ్నెసెన్స్క్, పెర్వోమిస్క్ జిల్లాలలో విస్తరించి ఉంది. ప్రధాన భాగాలు [[నల్ల సముద్రం]] వద్ద దక్షిణ బగ్ నదీముఖం నుండి 140 కి. మీ. ఎగువన ఉన్నాయి. == చరిత్ర == ప్రస్తుత NNP ప్రత్యేకమైన సహజ ప్రకృతి దృశ్యం గురించి సమాచారం 1920 నాటికి ఉక్రెయిన్ సరిహద్దులకు మించి తెలిసింది. 1929లో జర్నల్ "క్రావెడెనీ" (లెనిన్గ్రాడ్) రక్షణ అవసరం సైట్లు, ప్రకృతి వ్యక్తిగత వస్తువులు జాబితా ప్రచురించింది, ఇది సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ లోకల్ లోర్ లెనిన్గ్రాద్ గ్రూప్ వద్ద ప్రకృతి, కళ, జీవితం, పురాతన కట్టడాల రక్షణ కమిషన్ ఫైల్ లో ఆ సమయంలో ఉంచబడింది. అప్పటి [[సోవియట్ యూనియన్]] అన్ని యూనిట్ల కోసం ఒక సారాన్ని A. P. వాసిల్కివ్స్కీ ముద్రించడానికి తయారు చేశారు. ఈ భూభాగం గురించిన సమాచారం కూడా [[సోవియట్ యూనియన్]] లో రక్షణ అవసరం 250 అత్యంత ముఖ్యమైన సహజ వస్తువుల జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref>Васильковский А.&nbsp;П.&nbsp;Перечень участков и отдельных объектов природы, заслуживающих охраны // Краеведение. 1929. Т. 6. №&nbsp;6. С. 362—378.</ref> == స్థలాకృతి == [[దస్త్రం:Арбузинський_каньйон_восени_(1).jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|శరదృతువులో అర్బుజింకా కాన్యన్]] [[దస్త్రం:Панорама_Інтегралу.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|పనోరమా]] ఈ పార్క్ " బుహ్ గ్రానైట్-స్టెప్పీ భూములు " ప్రాంతీయ ల్యాండ్‌స్కేప్ పార్క్‌తో ఏకీభవిస్తుంది. ఈ హోదాకు సుందరమైన ప్రాంతంగా ఉన్నత స్థాయి హోదా ఉన్నప్పటికీ, ఇది జాతీయ పార్క్ హోదా వలె బలమైన రక్షణలను అందించదు. సమీపంలోని వివిధ భూభాగాల సమాహారమైన ఈ పార్క్, ప్రధానంగా దక్షిణ బగ్ నది చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఈ నది ఎత్తైన ప్రాంతాల నుండి స్టెప్పీలోకి మారే చోట ఇది ఉంటుంది. గ్రానైట్ శిలలు, అనేక రాతి అంచులు, జలపాతాలు, ద్వీపాలతో కూడిన సాపేక్షంగా ఇరుకైన లోయలో ఈ జలపాతం ఏర్పడుతుంది. [[దస్త్రం:Відьомські_пороги_на_світанку.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|పనోరమా]] బగ్ గార్డ్ పోంటిక్-కాస్పియన్ గడ్డి మైదాన పర్యావరణ ప్రాంతం పశ్చిమ అంచున ఉంది. వాతావరణాన్ని ''తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి'' (కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ) గా వర్గీకరించారు. ఈ వాతావరణం తేలికపాటి వేసవి, చల్లని, మంచు శీతాకాలాలతో రోజువారీ, కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో పెద్ద మార్పులతో వర్గీకరించబడుతుంది.<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> వర్షపాతం సగటున 450-500 మిమీ/సంవత్సరం. == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == ఈ ఉద్యానవనం ఎత్తైన అడవి, లోతట్టు గడ్డి మైదానాల మధ్య పరివర్తన బిందువు వద్ద ఉన్నందున జీవవైవిధ్యం ఎక్కువగా ఉంది. ఈ ఉద్యానవనంలో శాస్త్రవేత్తలు 900 జాతుల మొక్కలు, 300 జాతుల సకశేరుకాలను నమోదు చేశారు.<ref name="library">{{Cite web|title=The Bug|url=http://laginlib.org.ua/mykolaiv/turystychna/bug.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220123230/http://laginlib.org.ua/mykolaiv/turystychna/bug.php|archive-date=December 20, 2014|access-date=January 26, 2019|publisher=Mykolaiv Regional Library|language=en}}</ref> ఎగువ పీఠభూమి పాక్షికంగా అటవీప్రాంతం కలిగి ఉంది, ఈ పతనం ప్రాంతంలో రాతి భూభాగం, గడ్డి మైదాన వృక్షసంపదకు మారుతున్న సెడ్జ్లు ఉన్నాయి. == ప్రజా వినియోగం == ఈ ఉద్యానవనానికి చాలా మంది సందర్శకులు ప్రాయోజిత పర్యటన సమూహాలలో భాగంగా లేదా బస ఏర్పాట్లు ఉన్నవారు వస్తారు. సందర్శించాలనుకునే వ్యక్తులు పార్క్ నిబంధనలపై సమాచారం పొందడానికి ముందుగానే పరిపాలనా కార్యాలయాలను సంప్రదించాలని భావిస్తున్నారు. ఈ పార్క్ పబ్లిక్ ఎకోట్రెయిల్స్ & పర్యటనలను అందిస్తుంది.<ref name="parksite" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:2009 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని జాతీయ ఉద్యానవనాలు]] j71aowa3u6bt51za6ntlxw8mr3nmgj2 0 507675 4983347 4972615 2026-10-17T15:38:05Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 2 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983347 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = పానిహాటి | other_name = | nickname = | settlement_type = నగరం | image_skyline = Barrackpore Trunk Road - Panihati - North 24 Parganas 2012-04-11 9471.JPG | image_alt = | image_caption = పానిహాటిలోని [[బరాక్‌పూర్ ట్రంక్ రోడ్|బీ.టి. రోడ్]] | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్‌లో స్థానం | coordinates = {{coord|22.69|N|88.37|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[పశ్చిమ బెంగాల్]] | subdivision_type2 = [[పశ్చిమ బెంగాల్ పరిపాలనా విభాగాలు|విభాగం]] | subdivision_name2 = [[ప్రెసిడెన్సీ విభాగం|ప్రెసిడెన్సీ]] | subdivision_type3 = [[పశ్చిమ బెంగాల్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name3 = [[ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లా|ఉత్తర 24 పరగణాలు]] | established_title = <!-- స్థాపించబడింది --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[భారతదేశ పురపాలక సంస్థలు|పురపాలక సంఘం]] | governing_body = పానిహాటి పురపాలక సంఘం | leader_title = ఛైర్మన్ | leader_name = సోమనాథ్ దే | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 19.38 | elevation_footnotes = | elevation_m = 13 | population_total = 377,347 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]], [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్ కోడ్]] | postal_code = 700109, 700110, 700111, 700112, 700113, 700114, 700115 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = +91 33 | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank1_info_sec1 = [[దమ్ దమ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దమ్ దమ్]] | blank2_name_sec1 = [[విధానసభ]] నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[పానిహాటి విధానసభ నియోజకవర్గం|పానిహాటి]] | website = {{URL|https://panihatimunicipality.in}} | footnotes = }} '''పానిహాటి''' [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలోని [[ఉత్తర 24 పరగణాలు జిల్లా|ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలో]] ఉన్న నగరం, పురపాలక సంఘం. ఇది [[కోల్‌కతా మెట్రోపాలిటన్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ|కోల్‌కతా మహానగర అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ]] (కెఎమ్‌డిఎ) పరిధిలోని ప్రాంతంలో భాగం.<ref>{{cite web| url =http://www.cmdaonline.com/kma.html| title =Base Map of Kolkata Metropolitan area| access-date =2007-09-03| publisher =Kolkata Metropolitan Development Authority| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20070928000049/http://www.cmdaonline.com/kma.html| archive-date =2007-09-28}}</ref> ==చరిత్ర== 13వ శతాబ్దంలో దేగంగాకు చెందిన మహారాజా చంద్రకేతు పానిహాటిలో ఒక ''గఢ్'' (కోట)ను స్థాపించాడని ఒక పురాణ విశ్వాసం ఉంది. ఈ కోటకు భవానీ దేవతతో సంబంధం ఉంది. నదీ రవాణా ప్రధాన సమాచార సాధనంగా ఉన్న తొలినాళ్లలో పానిహాటి ప్రధాన వ్యాపార, వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేది. అప్పట్లో దీనిని పణ్యహాటి (వస్తువుల విపణి) అని పిలిచేవారు. పణ్యహాటిక్ అనే పదం నుంచే ఈ పేరు వచ్చిందని పండితులు భావిస్తున్నారు. పానిహాటి గురించి అనేక [[వైష్ణవం|వైష్ణవ పదావళి]] సాహిత్య గ్రంథాలలో ప్రస్తావన ఉంది. వాటిలో 16వ శతాబ్దానికి చెందిన జయానంద, లోచన్‌దాస్‌ల ''చైతన్య మంగళ కావ్య'', 1548లో బృందాబన్ దాస్ రాసిన ''శ్రీ చైతన్య భాగవత్'', నిత్యానంద రాసిన ''బాన్సీ బిస్తర్'', దేవకీ నందన్ రాసిన ''వైష్ణవ నామదేవ'', 1580–1610 మధ్య కృష్ణదాస్ కబీరాజ్ రాసిన ''శ్రీ చైతన్య చరితామృతం'', ''భక్తి రత్నాకర్'', ''చైతన్య చంద్రోదయ్'' ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = [http://panihatimunicipality.in/html/origin-name.html](http://panihatimunicipality.in/html/origin-name.html) | title = Panihati Municipality | work = Historical background | publisher = PM | access-date = 25 June 2018}}</ref> పానిహాటి పురపాలక సంఘాన్ని 1900లో స్థాపించారు.<ref name=municipality>{{cite web | url = [http://barrackpore.gov.in/HTM/sdobkp_Panihati%20Municipality.htm](http://barrackpore.gov.in/HTM/sdobkp_Panihati%20Municipality.htm) | title = Panihati Municipality | publisher = Barrackpore administration | access-date = 25 June 2018}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[పూరి (ఒరిస్సా)|పురికి]] వెళ్తూ శ్రీ [[చైతన్య మహాప్రభు]] ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించాడని, తరువాత ఆయన సన్నిహిత సహచరుడు [[నిత్యానంద]] కూడా ఇక్కడికి వచ్చాడని చెబుతారు. అందువల్ల [[వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవులు]] ఈ ప్రాంతాన్ని పవిత్రమైనదిగా భావిస్తారు. గాంధీ మెమోరియల్ ఆశ్రమం లేదా ''సోదేపూర్ ఖాదీ ప్రతిష్ఠాన్''ను సతీశ్ చంద్ర దాస్‌గుప్తా 1921లో పానిహాటిలో స్థాపించాడు. [[మహాత్మా గాంధీ]] 1939, 1945, 1946, 1947 సంవత్సరాలలో అనేకసార్లు ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించి అక్కడ బస చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Gandhi Memorial Asram|url=https://wbhc.in/home/place_details/NWQyMTJmZWYxMDllZTczMDcxNmM2M2NjYmViZDZmOWNjM2U3NmNkZjJhOTIwZTgxNjI3ZjY5ZWIwYWQ1MzE0NWExNDcyNTJmMWI4YmQyYzk0ODg3YTZkNDlmNWJmZTNjYWI5NWMyMmM2MmFjMTZkMGRlZjY3YzQyMDFmZmE5MWFqVEtYdzZjdFJBSEhYYXhkL2phYXJaMXF4UzU5RnAycGQ1aFJqUlNDRTBzPQ==|access-date=2021-08-29|website=West Bengal Heritage Commission|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite web|title=:: Welcome to Panihati Municipality ::|url=https://panihatimunicipality.in/html/m-gandhi.html|access-date=2021-08-29|website=panihatimunicipality.in}}</ref> ==భౌగోళికం== {{OSM Location map | width=300| height=330| zoom=11 | coord={{coord|22|41|47|N|88|24|32|E}}| float=left|caption='''ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలోని బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగం దక్షిణ భాగంలో నగరాలు, పట్టణాలు'''<br/>M: పురపాలక నగరం/పట్టణం, CT: జనగణన పట్టణం,<br/> N: పరిసర ప్రాంతం/పరిపాలనా ప్రదేశం<br/>చిన్న పటంలోని స్థల పరిమితుల కారణంగా, పెద్ద పటంలో వాస్తవ స్థానాలు కొద్దిగా మారవచ్చు | minimap = file| mini-file = India West Bengal adm location map.svg | mini-width = 103 | mini-height = 158 | minipog-x = 66 | minipog-y = 120 | scalemark = 110 | minimap-boxwidth=12|nolabels=1 |mark-coord1={{coord|22|46|24|N|88|21|49|E}} | label-pos1=left|label1=బరాక్‌పూర్| numbered1=M | mark-title1=[[బరాక్‌పూర్]] (M)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#800000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|45|35|N|88|21|30|E}} | label-pos2=left|label2=బరాక్‌పూర్ |labela2=కంటోన్మెంట్| mark-title2=[[బరాక్‌పూర్ కంటోన్మెంట్|బరాక్‌పూర్ కంటోన్మెంట్]]| numbered2=0| shape-color2=#AA6666|label-offset-y2=-2 |mark-coord3={{coord|22|45|16|N|88|23|24|E}} | label-pos3=right|label3=చక్ కంథాలియా| numbered3=CT| mark-title3=[[చక్ కంథాలియా]] (CT)|shape-color3=#A40000 |mark-coord4={{coord|22|44|52|N|88|24|31|E}} | label-pos4=right|label4=రుయియా| numbered4=CT| mark-title4=[[రుయియా]] (CT)|shape-color4=#A40000 |mark-coord5={{coord|22|44|12|N|88|23|38|E}} | label-pos5=right|label5=పటులియా| numbered5=CT | mark-title5=[[పటులియా]] (CT)|shape-color5=#A40000 |mark-coord6={{coord|22|43|48|N|88|23|38|E}} | label-pos6=right|label6=బందీపూర్| numbered6=CT| mark-title6=[[బందీపూర్, ఉత్తర 24 పరగణాలు|బందీపూర్]] (CT)|shape-color6=#A40000 |mark-coord7={{coord|22|44|14|N|88|22|12|E}} | label-pos7=left|label7=టిటాగఢ్| numbered7=M | mark-title7=[[టిటాగఢ్]] (M)|shape-color7=#800000 |mark-coord8={{coord|22|43|10|N|88|22|1|E}} | label-pos8=left|label8=ఖర్దహా| numbered8=M| mark-title8=[[ఖర్దహా]] (M) |mark-coord9={{coord|22|41|31|N|88|22|12|E}} | label-pos9=right|label9=పానిహాటి| numbered9=M| mark-title9=పానిహాటి (M)||shape-color9=black| label-size9=13|label-color9=black <!-- వ్యాస విషయాన్ని నలుపు రంగులతో ప్రత్యేకంగా చూపించండి --> |mark-coord10={{coord|22|41|57|N|88|24|32|E}} | label-pos10=right|label10=ఘోలా| numbered10=N| mark-title10=[[ఘోలా, ఉత్తర 24 పరగణాలు|ఘోలా]] (N)| shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|22|42|28|N|88|24|41|E}} | label-pos11=top|label11=బిల్కందా| numbered11=CT| mark-title11=[[బిల్కందా]] (CT)|shape-color11=#A40000 |mark-coord12={{coord|22|41|30|N|88|25|12|E}} | label-pos12=right|label12=మురగచ్ఛా| numbered12=CT| mark-title12=[[మురగచ్ఛా]] (CT)|shape-color12=#A40000 |mark-coord13={{coord|22|42|41|N|88|26|0|E}} | label-pos13=right|label13=తల్బంధా| numbered13=CT| mark-title13=[[తల్బంధా]] (CT)|shape-color13=#A40000 |mark-coord14={{coord|22|41|3|N|88|26|5|E}} | label-pos14=left|label14=చంద్‌పూర్| numbered14=CT| mark-title14=[[చంద్‌పూర్, ఘోలా|చంద్‌పూర్]] (CT)|shape-color14=#A40000 |mark-coord15={{coord|22|40|24|N|88|24|53|E}} | label-pos15=left|label15=తేఘరి| numbered15=CT| mark-title15=[[తేఘరి]] (CT)|shape-color15=#A40000 |mark-coord16={{coord|22|42|7|N|88|23|22|E}} | label-pos16=left|label16=సోదేపూర్| numbered16=N| mark-title16=[[సోదేపూర్]] (N)| shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|22|40|48|N|88|22|48|E}} | label-pos17=left|label17=అగర్‌పారా| numbered17=N| mark-title17=[[అగర్‌పారా]] (N)|shape-color17=#C42222 |mark-coord18={{coord|22|42|15|N|88|26|25|E}} | label-pos18=right|label18=న్యూ బరాక్‌పూర్| numbered18=M| mark-title18=[[న్యూ బరాక్‌పూర్]] (M)| |mark-coord19={{coord|22|41|10|N|88|22|13|E}} | label-pos19=left|label19=కమర్హాటి| numbered19=M| mark-title19=[[కమర్హాటి]] (M)| |mark-coord20={{coord|22|40|2|N|88|22|42|E}} | label-pos20=right|label20=బెల్ఘరియా| numbered20=N| mark-title20=[[బెల్ఘరియా]] (N)|shape-color20=#C42222 |mark-coord21={{coord|22|38|10|N|88|22|12|E}} | label-pos21=top|label21=బరానగర్| numbered21=M| mark-title21=[[బరానగర్]] (M)| |mark-coord22={{coord|22|38|40|N|88|26|5|E}} | label-pos22=left|label22=దమ్ దమ్| numbered22=M| mark-title22=[[దమ్ దమ్]] (M)| |mark-coord23={{coord|22|39|10|N|88|25|6|E}} | label-pos23=left|label23=ఉత్తర దమ్‌దమ్| numbered23=M| mark-title23=[[ఉత్తర దమ్‌దమ్]] (M)| |mark-coord24={{coord|22|37|48|N|88|24|0|E}} | label-pos24=bottom|label24=దక్షిణ దమ్‌దమ్| numbered24=M| mark-title24=[[దక్షిణ దమ్‌దమ్]] (M)| |mark-coord25={{coord|22|39|40|N|88|24|33|E}} | label-pos25=left|label25=నిమ్తా| numbered25=N| mark-title25=[[నిమ్తా]] (N)|shape-color25=#C42222 |mark-coord26={{coord|22|43|20|N|88|24|48|E}} | label-pos26=right|label26=కర్ణ మాధవ్‌పూర్| numbered26=N| mark-title26=[[కర్ణ మాధవ్‌పూర్]] (N)|shape-color26=#C42222 |mark-coord27={{coord|22|45|40|N|88|25|28|E}} | label-pos27=right|label27=నిల్‌గంజ్| numbered27=N| mark-title27=[[నిల్‌గంజ్]] (N)|shape-color27=#C42222 |mark-coord28={{coord|22.6292|88.3578}}| label28=హుగ్లీ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=76| label-pos28=top| label-size28=9| mark-size28=0| mark-title28 =none |mark-coord29={{coord|22.6112|88.3578}}| label29=నది| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=114| label-pos29=top| label-size29=9| mark-size29=0| mark-title29 =none}} ===స్థానం=== పానిహాటి సగటు ఎత్తు 13&nbsp;మీటర్లు (42&nbsp;అడుగులు). [[బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగం]] జనాభాలో 96% మంది పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. ప్రక్కనున్న పటంలో ఉపవిభాగంలోని కొన్ని ప్రదేశాలను చూపించారు; పటంలోని అన్ని ప్రదేశాలకు పూర్తి తెర పటంలో లింకులు ఉన్నాయి. 2011లో ఈ ఉపవిభాగంలో జనసాంద్రత ప్రతి చ.కి.మీ.కు 10,967 మంది. ఉపవిభాగంలో 16 పురపాలక సంఘాలు, 24 జనగణన పట్టణాలు ఉన్నాయి.<ref name=handbook2013>{{cite web |url = [http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |title = District Statistical Handbook |work = North 24 Parganas 2013, Tables 2.1, 2.2, 2.4b |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 May 2018 |archive-url = [https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> <small>చాలా నగరాలు, పట్టణాలకు సంబంధించిన జనసాంద్రత సమాచారం ఇన్ఫోబాక్సులో లభిస్తుంది. పరిసర ప్రాంతాలకు జనాభా గణాంకాలు అందుబాటులో లేవు. పురపాలక సంఘం మొత్తం ప్రాంతానికి, తరువాత వార్డుల వారీగా ఈ గణాంకాలు లభిస్తాయి.</small> పానిహాటికి ఉత్తరాన [[బందీపూర్, ఉత్తర 24 పరగణాలు|బందీపూర్]], ఈశ్వరీపూర్, [[కర్ణ మాధవ్‌పూర్]]; తూర్పున మణిష్ పోతా, [[బిల్కందా]], జుగ్బేరియా, [[మురగచ్ఛా]], [[తేఘరి]]; దక్షిణాన [[ఉత్తర దమ్‌దమ్]], [[కమర్హాటి]]; పశ్చిమాన [[ఖర్దహా]] ఉన్నాయి.<ref>{{cite web| url = [http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf](http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf) |title = District Census Handbook North Twenty Four Parganas, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Map of Barrackpore II CD Block on Page 379 | publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 27 June 2018}}</ref> పానిహాటి పురపాలక సంఘం బి.టి. రోడ్డులో, [[సోదేపూర్ రైల్వే స్టేషన్]] కు పశ్చిమాన, [[కోల్‌కతా]]–700114లో ఉంది. పానిహాటి నగరంతోపాటు [[సుక్చార్]], [[సోదేపూర్]], [[నటాగఢ్]], [[పన్షిలా]], [[ఘోలా, ఉత్తర 24 పరగణాలు|ఘోలా]], [[అగర్‌పారా]]లు కూడా పానిహాటి పురపాలక సంఘం అధికార పరిధిలో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = [http://barrackpore.gov.in/images/westbe2.gif](http://barrackpore.gov.in/images/westbe2.gif) | title = Map of Barrackpore subdivision | publisher = Barrackpore administration | access-date = 25 June 2018}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===పోలీసు స్టేషన్=== [[బరాక్‌పూర్ పోలీసు కమిషనరేట్]] పరిధిలోని [[ఘోలా, కోల్‌కతా#పోలీసు స్టేషన్|ఘోలా పోలీసు స్టేషన్]]కు కు పానిహాటి పురపాలక ప్రాంతాలపై అధికార పరిధి ఉంది.<ref>{{cite web |url = [http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |title = District Statistical Handbook |work = North 24 Parganas 2013, Table 2.1 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 11 June 2018 |archive-url = [https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = [http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php](http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php) | title = Barrackpore Police Commissionerate | work = List of Police Stations with telephone numbers | publisher = West Bengal Police | access-date = 11 June 2018 | archive-url = [https://web.archive.org/web/20180612143852/http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php](https://web.archive.org/web/20180612143852/http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php) | archive-date = 12 June 2018 | url-status = dead }}</ref> ==జనాభా వివరాలు== ===జనాభా=== {{Historical population | source = [[భారత జనగణన]]<ref>{{cite web | url = [http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf](http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf) | title = District Census Handbook North Twenty Four Parganas, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 781-783 Statement I: Growth History, Pages 799-803 | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |access-date = 11 June 2018}}</ref> | 1901 | 11178 | 1911 | 11118 | 1921 | 10161 | 1931 | 11699 | 1941 | 27410 | 1951 | 49514 | 1961 | 93749 | 1971 | 148046 | 1981 | 205718 | 1991 | 275990 | 2001 | 348438 | 2011 | 377347 }} [[2011 భారత జనగణన]] ప్రకారం పానిహాటి మొత్తం జనాభా 377,347. ఇందులో పురుషులు 189,446 (50%), స్త్రీలు 187,901 (50%) మంది ఉన్నారు. ఆరేళ్లలోపు పిల్లల జనాభా 26,215. పానిహాటిలో మొత్తం అక్షరాస్యుల సంఖ్య 322,770; ఆరేళ్లకు పైబడిన జనాభాలో అక్షరాస్యత 91.92%గా నమోదైంది.<ref name=census3-2011>{{cite web| url = [http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html](http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html) |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 7 June 2018 }}</ref> {{As of|2001}} భారత [[జనగణన]] ప్రకారం పానిహాటి జనాభా 348,379. జనాభాలో పురుషులు 52%, స్త్రీలు 48% ఉన్నారు. పానిహాటి సగటు అక్షరాస్యత 82%; ఇది జాతీయ సగటు 74.4% కంటే ఎక్కువ. పురుషుల అక్షరాస్యత 85%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 79%. పానిహాటి జనాభాలో 8% మంది ఆరేళ్లలోపు వయస్సు కలిగినవారు.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ===భాషలు=== {{Pie chart |thumb = right |caption = పానిహాటి నగరంలో మాట్లాడే భాషలు (2011)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref> |label1 = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]] |value1= 88.99 |color1 =Blue |label2= [[హిందీ భాష|హిందీ]] |value2= 8.0 |color2=orange |label3 = [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]] |value3 = 1.68 |color3 =brown |label4 = [[ఒడియా భాష|ఒడియా]] |value4 = 0.39 |color4 =pink |label5 = [[నేపాలీ భాష|నేపాలీ]] |value5= 0.08 |color5 = black |label6 = ఇతరులు |value6= 0.63 |color6 = white }} ===కోల్‌కతా పట్టణ సముదాయం=== 2011 జనగణనలో బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగంలోని కింది పురపాలక సంఘాలు, జనగణన పట్టణాలు, ఇతర ప్రాంతాలు కోల్‌కతా పట్టణ సముదాయంలో భాగంగా ఉన్నాయి: [[కాంచ్రాపారా]] (M), [[జేటియా]] (CT), [[హలీశహర్]] (M), [[బలిభారా]] (CT), [[నైహాటి]] (M), [[భట్‌పారా]] (M), [[కౌగాఛి]] (CT), [[గర్ష్యామ్‌నగర్]] (CT), [[గరులియా]] (M), [[ఇచ్ఛాపూర్ డిఫెన్స్ ఎస్టేట్]] (CT), [[ఉత్తర బరాక్‌పూర్]] (M), [[బరాక్‌పూర్ కంటోన్మెంట్]] (CB), [[బరాక్‌పూర్]] (M), [[జాఫర్‌పూర్]] (CT), [[రుయియా]] (CT), [[టిటాగఢ్]] (M), [[ఖర్దహా]] (M), [[బందీపూర్, ఉత్తర 24 పరగణాలు|బందీపూర్]] (CT), '''పానిహాటి''' (M), [[మురగచ్ఛా]] (CT), [[న్యూ బరాక్‌పూర్]] (M), [[చంద్‌పూర్, ఘోలా|చంద్‌పూర్]] (CT), [[తల్బంధా]] (CT), [[పటులియా]] (CT), [[కమర్హాటి]] (M), [[బరానగర్]] (M), [[దక్షిణ దమ్‌దమ్]] (M), [[ఉత్తర దమ్‌దమ్]] (M), [[దమ్ దమ్]] (M), [[నోయాపారా, భారతదేశం|నోయాపారా]] (CT), [[బాబన్‌పూర్]] (CT), [[తేఘరి]] (CT), [[నన్నా, ఉత్తర 24 పరగణాలు|నన్నా]] (OG), చక్లా (OG), స్రోత్రిబాటి (OG), [[పాన్‌పూర్]] (OG).<ref>{{cite web| url = [http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf](http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf) | title= Provisional Population Totals, Census of India 2011 | work= Constituents of Urban Agglomeration Having Population Above 1 Lakh |publisher= Census of India 2011 | access-date = 7 June 2018}}</ref> ==మౌలిక సదుపాయాలు== జిల్లా జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ 2011 ప్రకారం, పానిహాటి పురపాలక నగరం 19.38&nbsp;చ.కి.మీ. విస్తీర్ణంలో ఉంది. పౌర సదుపాయాలలో 375&nbsp;కి.మీ. రహదారులు, బహిరంగ, మూసివేసిన మురుగునీటి కాలువలు ఉన్నాయి. వైద్య సదుపాయాలలో 48 మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. విద్యా సదుపాయాలలో 116 ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 123 మధ్య పాఠశాలలు, 132 మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 162 ఉన్నత మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 12 అనౌపచారిక విద్యా కేంద్రాలు ఉన్నాయి. సామాజిక, వినోద, సాంస్కృతిక సదుపాయాలలో ఒక అనాథాశ్రమం, ఒక స్టేడియం, మూడు సినిమా హాళ్లు/థియేటర్లు, పది ఆడిటోరియాలు/సామాజిక మందిరాలు, 78 ప్రజా గ్రంథాలయాలు, 20 పఠన గదులు ఉన్నాయి. రైల్వే వ్యాగన్లు, పంపులు, జలనిరోధక వస్తువులు ఇక్కడ తయారయ్యే ఉత్పత్తులలో ఉన్నాయి. నగరంలో 14 బ్యాంకు శాఖలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = [http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf](http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf) | title = District Census Handbook North Twenty Four Parganas, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 781-783 Statement I: Growth History, Pages 799-803; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 791-794; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 795-796; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 803-805 Section: Educational, Recreational and Cultural Facilities | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |access-date = 31 May 2018}}</ref> బరాక్‌పూర్ పరిపాలన ప్రకారం పానిహాటిలో 100 ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 2 ఆంగ్ల మాధ్యమ పాఠశాలలు, 12 మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 10 ఉన్నత మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 2 డిగ్రీ కళాశాలలు, 2 ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలు, ఒక వైద్య/దంత వైద్య కళాశాల ఉన్నాయి. ఇతర సదుపాయాలలో 153.18&nbsp;కి.మీ. పక్కా రహదారులు, 197&nbsp;కి.మీ. కచ్చా రహదారులు, 249&nbsp;కి.మీ. పక్కా కాలువలు, 410&nbsp;కి.మీ. కచ్చా కాలువలు, 5 పురపాలక మార్కెట్లు, 10 ప్రైవేటు మార్కెట్లు, 9 తపాలా కార్యాలయాలు/ఉప తపాలా కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. మహత్‌సబ్‌తలా–కొన్నగర్ మధ్య ఒక ఫెర్రీ ఘాట్, పద్మ, రథీంద్ర, మినీ రథీంద్ర అనే 3 సినిమా హాళ్లు, 12 ఆట స్థలాలు (8 పెద్దవి, 4 చిన్నవి), ఒక విద్యుత్ శ్మశానవాటిక, 3 దహన ఘాట్‌లు, 2 ముస్లిం ఖనన స్థలాలు ఉన్నాయి. 33,000 ఇళ్లకు నీటి కనెక్షన్లు, 2,842 వీధి కుళాయిలు ఉన్నాయి.<ref name=municipality/> ఇవి కూడా చూడండి: [[బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగం#పురపాలక పట్టణాలు/నగరాలు|బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగంలోని నగరాలు, పట్టణాలు]] ==ఆర్థిక వ్యవస్థ== ===పరిశ్రమలు=== పానిహాటిలో ఉన్న లేదా గతంలో ఉన్న పరిశ్రమలు: [[File:Bengal Chemicals & Pharmaceuticals Limited - Panihati - North 24 Parganas 2012-04-11 9475.JPG|thumb|right|పానిహాటిలో బెంగాల్ కెమికల్స్ అండ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] * [[ప్రఫుల్ల చంద్ర రే|ఆచార్య ప్రఫుల్ల చంద్ర రే]] స్థాపించిన [[బెంగాల్ కెమికల్స్ అండ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] ప్రధాన కర్మాగారం తొలుత కోల్‌కతాలోని కంకుర్గాఛి పరిసర ప్రాంతమైన మాణిక్‌తలా మెయిన్ రోడ్‌లో ఉండేది. సంస్థ 1920లో పానిహాటిలో ఒక కర్మాగారాన్ని స్థాపించింది. ప్రస్తుతం ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ.<ref name=municipality2/><ref>{{cite web | url = [https://bengalchemicals.co.in/our-founder-history/](https://bengalchemicals.co.in/our-founder-history/) | title = Bengal Chemicals & Pharmaceuticals Ltd. | publisher = BCPL | access-date = 25 June 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = [https://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp](https://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp) | archive-url = [https://web.archive.org/web/20140307123258/http://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp](https://web.archive.org/web/20140307123258/http://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp) | url-status = dead | archive-date = 7 March 2014 | title = Chemistry of Nationalism | newspaper = The Telegraph | date=7 December 2008 | access-date = 25 June 2018}}</ref> * డక్‌బ్యాక్ బ్రాండ్‌కు ప్రసిద్ధి చెందిన బెంగాల్ వాటర్‌ప్రూఫ్ వర్క్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ 1920లో కోల్‌కతాలో స్థాపితమైంది. సురేంద్రనాథ్, యోగేంద్రమోహన్, అజిత్‌మోహన్, విష్ణుపద బోస్ అనే నలుగురు సోదరులు దీనిని 1932లో పానిహాటికి తరలించారు.<ref name=municipality2>{{cite web | url = [http://panihatimunicipality.in/html/industrial_bg.html](http://panihatimunicipality.in/html/industrial_bg.html) | title = Industries in Panihati | work = History – Industrial Places | publisher = Panihati Municipality | access-date = 25 June 2018}}</ref> * బసంతీ దేవి పేరుతో సుభోధ్ చంద్ర మిత్రా 1934లో బసంతీ కాటన్ మిల్లును స్థాపించాడు. దీనిని [[చిత్తరంజన్ దాస్|దేశ్‌బంధు చిత్తరంజన్ దాస్]] భార్య బసంతీ దేవి పేరిట నామకరణం చేశారు. [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] దీనిని ప్రారంభించగా, ఆచార్య ప్రఫుల్ల చంద్ర రే అధ్యక్షత వహించాడు. ఈ మిల్లు ప్రస్తుతం పనిచేయడం లేదు; 1987లో మూతపడింది.<ref name=municipality2/><ref>{{cite web | url = [https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Jobs-gone-now-living-in-fear-of-losing-home/articleshow/8077161.cms](https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Jobs-gone-now-living-in-fear-of-losing-home/articleshow/8077161.cms) | title = Jobs gone, now living in fear of losing home| publisher = The Times of India, 25 April 2011 | access-date = 25 June 2018}}</ref> * రాయ్ బహదూర్ డి. ఎన్. చౌదరి, చంద్రచూర్ చౌదరి స్థాపించిన బంగశ్రీ, సోదేపూర్ కాటన్ మిల్లులను తరువాత [[నేషనల్ టెక్స్‌టైల్ కార్పొరేషన్]] స్వాధీనం చేసుకుంది.<ref name=municipality2/> * బంగోదయ కాటన్ మిల్లు 1984లో లాకౌట్‌కు గురైంది. కర్మాగార షెడ్లను తొలగించి, ఆ స్థలంలో ప్రస్తుతం పీర్‌లెస్ అబాసన్ ఉంది.<ref name=municipality2/> [[File:Panihati Works - Texmaco Limited - Kamarhati - North 24 Parganas 2012-04-11 9721.JPG|thumb|టెక్స్‌మాకో పానిహాటి వర్క్స్]] * [[టెక్స్‌మాకో రైల్ అండ్ ఇంజినీరింగ్]]కు కమర్హాటి, పానిహాటి పురపాలక సంఘాల పరిధిలో విస్తరించి ఉన్న ఐదు ఉత్పత్తి విభాగాలు ఉన్నాయి. దీనిని [[కె. కె. బిర్లా]] 1939లో స్థాపించాడు. ప్రస్తుతం సరోజ్ పొద్దార్ నేతృత్వంలోని అడ్వెంట్జ్ గ్రూప్ ప్రధాన సంస్థగా ఉంది.<ref>{{cite web| url = https://www.texmaco.in/webfiles/corp_porf.php| title = Texmaco Rail and Engineering Ltd.| work = Adventz| publisher = Texmaco| access-date = 25 June 2018| archive-date = 28 June 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180628154200/https://www.texmaco.in/webfiles/corp_porf.php| url-status = dead}}</ref><ref name="google"/> ===కెఎమ్‌డిఎ=== పానిహాటి పురపాలక సంఘం [[కోల్‌కతా మహానగర ప్రాంతం]]లో భాగం. ఈ ప్రాంతానికి [[కోల్‌కతా మహానగర అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ|కెఎమ్‌డిఎ]] చట్టబద్ధ ప్రణాళిక, అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థగా పనిచేస్తుంది.<ref>{{cite web | url = [https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==](https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==) | title = Kolkata Metropolitan Development Authority, Annual Report 2010-11 | work = 1/1 Kolkata Metropolitan Area Map | publisher = KMDA | access-date = 7 June 2018 | archive-date = 1 May 2019 | archive-url = [https://web.archive.org/web/20190501182418/https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==](https://web.archive.org/web/20190501182418/https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==) | url-status = usurped }}</ref> ==రవాణా== ===రైలు మార్గం=== [[ఈస్టర్న్ రైల్వే జోన్|ఈస్టర్న్ రైల్వే]] సబర్బన్ నెట్‌వర్క్‌లోని [[శియాల్దా–రాణాఘాట్ మార్గం]]పై పానిహాటికి సమీపంలో రెండు ముఖ్యమైన రైల్వే స్టేషన్లు ఉన్నాయి: [[సోదేపూర్ రైల్వే స్టేషన్]], [[అగర్‌పారా రైల్వే స్టేషన్]].<ref>{{cite web | url = [https://indiarailinfo.com/train/timetable/sealdah-kalyani-simanta-local-31311/16438/325/958#st](https://indiarailinfo.com/train/timetable/sealdah-kalyani-simanta-local-31311/16438/325/958#st) | title = 31311 Sealdah-Kalyani Simanta Local | work = Time Table | publisher = indiarailinfo | access-date = 21 June 2018}}</ref><ref name=google>Google maps</ref> ===రోడ్డు మార్గం=== నగరం మధ్యగుండా వెళ్లే [[బరాక్‌పూర్ ట్రంక్ రోడ్]] (బి.టి. రోడ్) విస్తృత రహదారి రవాణా సదుపాయాన్ని కల్పిస్తుంది. సోదేపూర్–బరాసత్ రహదారి కూడా ఇక్కడి నుంచే ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="google"/> ==వైద్య సేవలు== పానిహాటిలో 150 పడకల పానిహాటి రాష్ట్ర సాధారణ ఆసుపత్రి, 10 పడకల పానిహాటి పురపాలక ప్రసూతి గృహం ఉన్నాయి.<ref name=medical>{{cite web | url = [https://www.wbhealth.gov.in/](https://www.wbhealth.gov.in/) | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 17 July 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = [https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8](https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8) | url-status = dead }}</ref> కోల్‌కతా మహానగర ప్రాంతం పరిధిలోని ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాను, భూగర్భ జలాలు [[భూగర్భ జలాలలో ఆర్సెనిక్ కాలుష్యం|ఆర్సెనిక్ కాలుష్యం]] బారిన పడిన ప్రాంతాలలో ఒకటిగా గుర్తించారు.<ref>{{cite web | url = [http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm](http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm) | title = Groundwater Arsenic contamination in West Bengal-India (19 years study ) | access-date = 2007-08-24 | work = Groundwater arsenic contamination status of North 24-Parganas district, one of the nine arsenic affected districts of West Bengal-India | publisher = SOES | archive-url = [https://web.archive.org/web/20070927002938/http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm](https://web.archive.org/web/20070927002938/http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm) | archive-date = 27 September 2007 | url-status = dead }}</ref> మలేరియాపై రోనాల్డ్ రాస్ పరిశోధనలో సహకరించిన ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త [[కిశోరీ మోహన్ బంద్యోపాధ్యాయ]] పానిహాటి నివాసి. ఆయన ప్రాథమిక పరిశోధనా కృషికి బ్రిటన్ రాజు ఎడ్వర్డ్ VII 1903లో బంగారు పతకాన్ని ప్రదానం చేశాడు. ==విద్య== [[పానిహాటి మహావిద్యాలయ]]ను [[సోదేపూర్]]లో 1976లో స్థాపించారు. ఇక్కడ బెంగాలీ, ఆంగ్లం, సంస్కృతం, చరిత్ర, తత్వశాస్త్రం, రాజకీయ శాస్త్రం, విద్యాశాస్త్రం, భూగోళశాస్త్రం, భౌతిక శాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, గణితం, జంతుశాస్త్రం, ఆహారం, పోషకాహారం, కంప్యూటర్ సైన్స్, వాణిజ్యశాస్త్రంలో ఆనర్స్ కోర్సులు; బి.ఎ., బి.ఎస్‌సి., బి.కాం. సాధారణ కోర్సులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = https://pmv.ac.in/| title = Panihati Mahavidyalaya | publisher = PM |access-date = 8 May 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = [http://www.collegeadmission.in/PanihatiMahavidyalaya/Panihati_Mahavidyalaya.shtml](http://www.collegeadmission.in/PanihatiMahavidyalaya/Panihati_Mahavidyalaya.shtml) | title = Panihati Mahavidyalaya | publisher = College Admission |access-date = 8 May 2018}}</ref> ప్రైవేటు ఇంజినీరింగ్ కళాశాల అయిన [[గురు నానక్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]]ని [[సోదేపూర్]] సమీపంలో 2003లో స్థాపించారు.<ref>{{cite web | url = [https://gnit.ac.in/](https://gnit.ac.in/) | title = Guru Nanak Institute of Technology | publisher = GNIT | access-date = 8 May 2018}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ప్రైవేటు ఇంజినీరింగ్ కళాశాల అయిన [[నరులా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]]ని [[అగర్‌పారా]]లో 2001లో స్థాపించారు.<ref>{{cite web | url = [https://nit.ac.in/](https://nit.ac.in/) | title = Narula Institute of Technology | publisher = NIT | access-date = 8 May 2018}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని కోల్‌కతా, పానిహాటిలో [[గురు నానక్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డెంటల్ సైన్సెస్ అండ్ రీసెర్చ్]] అనే ప్రైవేటు దంత వైద్య కళాశాల ఉంది. [[సెయింట్ జేవియర్స్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (పానిహాటి)]], [[సోదేపూర్ హై స్కూల్]] కూడా పానిహాటిలో ఉన్నాయి. ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== *{{commons category-inline}} *{{Wikivoyage inline|Kolkata/Northern fringes}} [[Category:ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలోని నగరాలు, పట్టణాలు]] [[Category:కోల్‌కతాలోని పరిసర ప్రాంతాలు]] [[Category:కోల్‌కతా మహానగర ప్రాంతం]] [[Category:ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ నగరాలు, పట్టణాలు]] tvovvqakvjj633z2t1bc9w5l2aho8r8 0 510025 4983481 4974651 2026-10-18T05:47:08Z K.Venkataramana 27319 K.Venkataramana, పేజీ [[రీ మిక్సులు]] ను [[రీమిక్స్]] కు దారిమార్పు లేకుండా తరలించారు 4974651 wikitext text/x-wiki ఒక పాట, కవిత, సంగీతం లేదా ఇతర సృజనను కొత్త సంగీత శైలి, కొత్త వాద్యాలు, కొత్త బీట్‌లు, కొత్త సాంకేతికతతో మార్చి రూపొందించడాన్ని రీమిక్స్ అంటారు. ఆధునిక సంగీత ప్రపంచంలో రీమిక్సులు ఒక ముఖ్యమైన సృజనాత్మక ప్రక్రియగా మారాయి. == రీమిక్స్‌ నిర్వచనం == ఇప్పటికే ఉన్న సంగీత రచనను తీసుకుని దాని స్వర, లయ, వాద్య విన్యాసం లేదా గాత్ర భాగాల్లో మార్పులు చేసి కొత్త రూపంలో అందించడమే రీమిక్స్‌. సాధారణంగా కంప్యూటర్ సాఫ్ట్‌వేర్, డిజిటల్ ఆడియో టెక్నాలజీ, ఎలక్ట్రానిక్ వాద్యాల సహాయంతో రీమిక్సులు రూపొందిస్తారు. == రీమిక్సుల ఆవిర్భావం == రీమిక్సింగ్‌ పద్ధతి ఆధునిక రికార్డింగ్‌ సాంకేతికత అభివృద్ధితో బాగా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది. ముఖ్యంగా పాశ్చాత్య సంగీతంలో డీజేలు, రికార్డింగ్‌ కళాకారులు ఇప్పటికే ఉన్న పాటలకు కొత్త బీట్‌లు, వాద్యాలు జోడించి కొత్త రూపాలను సృష్టించారు. తరువాత ఈ ప్రక్రియ భారతీయ, తెలుగు చలనచిత్ర సంగీతంలో కూడా విస్తరించింది.<ref>{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్యం, భాషా సంబంధిత పాఠ్యగ్రంథాలు|publisher=తెలుగు అకాడమీ}}</ref> == రీమిక్సుల లక్షణాలు == 1.పాత పాటకు కొత్త సంగీత రూపం ఇవ్వడం. 2.కొత్త బీట్‌లు, లయలు, వాద్యాలను చేర్చడం. 3.డిజిటల్‌ సాంకేతికతను ఉపయోగించడం. 4.యువతకు అనుగుణంగా పాటను కొత్తగా రూపొందించడం. 5.పాత పాటలను కొత్త తరానికి పరిచయం చేయడం. 6.డీజేలు, సంగీత దర్శకులు, గాయకులు రీమిక్స్‌లను రూపొందించడంలో ముఖ్య పాత్ర పోషించడం. == తెలుగు సంగీతంలో రీమిక్సులు: == తెలుగు చలనచిత్ర రంగంలో పాత సినిమాల ప్రసిద్ధ పాటలను కొత్త సంగీతంతో రూపొందించడం ద్వారా రీమిక్సులు ప్రజాదరణ పొందాయి. పాత పాటలలోని గాత్రం లేదా ప్రధాన స్వరాన్ని ఉంచి, కొత్త వాద్యాలు మరియు ఆధునిక బీట్‌లను జోడించడం సాధారణంగా కనిపిస్తుంది. దీనివల్ల పాత సంగీతానికి కొత్త తరహా శ్రోతలు ఏర్పడుతున్నారు.<ref>{{Cite book|title=సంగీతం, తెలుగు సాహిత్య అధ్యయన గ్రంథాలు|publisher=పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం}}</ref> === రీమిక్సుల ప్రయోజనాలు === రీమిక్సుల ద్వారా పాత పాటలు కొత్త తరానికి పరిచయం అవుతాయి. సంగీత సాంకేతికతలో కొత్త ప్రయోగాలకు అవకాశం లభిస్తుంది. కళాకారులు తమ సృజనాత్మకతను ప్రదర్శించగలరు. అంతేకాకుండా పాత సంగీతాన్ని ఆధునిక అభిరుచులకు అనుగుణంగా అందించవచ్చు.<ref>{{Cite book|title=భారతీయ సంగీతం, ప్రదర్శన కళలకు సంబంధించిన ప్రచురణలు|publisher=సంగీత నాటక అకాడమీ}}</ref> === రీమిక్సుల పరిమితులు: === రీమిక్స్‌ చేసేటప్పుడు అసలు రచనకు సంబంధించిన సృజనాత్మక హక్కులను గౌరవించాలి. అనుమతి లేకుండా ఇతరుల సంగీతాన్ని మార్చి ఉపయోగించడం కాపీరైట్‌ సమస్యలకు దారితీయవచ్చు. అలాగే అసలు పాటలోని భావం, స్వర సౌందర్యం దెబ్బతినకుండా జాగ్రత్త వహించాలి. === రీమిక్సులకు ఉదాహరణలు: === * పాత సినిమా పాటను కొత్త బీట్‌లతో రూపొందించడం – పాత పాటలోని గాత్రాన్ని ఉంచి, ఆధునిక సంగీతం మరియు డ్రమ్‌ బీట్‌లను జోడించడం. * జానపద గీతం రీమిక్స్ – తెలంగాణ జానపద పాటను ఆధునిక వాద్యాలతో, కొత్త లయతో రూపొందించడం. * భక్తి గీతం రీమిక్స్ – ప్రసిద్ధ భక్తి పాటకు కొత్త సంగీతాన్ని జోడించి ఆధునిక రూపంలో అందించడం. * సినిమా పాట రీమిక్స్ – పాత తెలుగు సినిమా పాటను కొత్త సినిమా కోసం కొత్త గాయకులు, కొత్త సంగీతంతో పునఃసృష్టించడం. * డీజే రీమిక్స్ – ఒక పాటలోని గాత్ర భాగాలను తీసుకుని ఎలక్ట్రానిక్‌ బీట్‌లు, వేగవంతమైన లయతో కొత్త రూపంలో అందించడం. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీతం]] agezmagpuea2ixpuvmxypdv4gh9p277 4983488 4983481 2026-10-18T05:55:06Z K.Venkataramana 27319 4983488 wikitext text/x-wiki '''రీమిక్స్''' (Remix) అనేది ఒక మాధ్యమానికి చెందిన అసలు రూపాన్ని మార్చడం ద్వారా రూపొందించిన కొత్త రూపం. ఒక పాట, కవిత, సంగీతం లేదా ఇతర సృజనను కొత్త సంగీత శైలి, కొత్త వాద్యాలు, కొత్త బీట్‌లు, కొత్త సాంకేతికతతో మార్చి రూపొందించడాన్ని రీమిక్స్ అంటారు. ఆధునిక సంగీత ప్రపంచంలో రీమిక్సులు ఒక ముఖ్యమైన సృజనాత్మక ప్రక్రియగా మారాయి. దీనిని కొన్నిసార్లు '''పునఃస్వరూపకల్పన''' (Reorchestration) లేదా '''పునఃరూపకల్పన''' (Rework) అని కూడా అంటారు. ఒక అంశంలోని భాగాలను జోడించడం, తొలగించడం లేదా మార్చడం ద్వారా ఈ మార్పులు చేస్తారు. పాట, కళాఖండం, పుస్తకం, కవిత లేదా ఛాయాచిత్రం వంటి వాటిని రీమిక్స్ చేయవచ్చు. ఇతర రచనలు లేదా అంశాల నుంచి విషయాన్ని స్వీకరించి, దానిని మార్చి కొత్త సృజనను రూపొందించడం రీమిక్స్‌కు ప్రధాన లక్షణం. సంగీతంలో, ముఖ్యంగా పాటల రికార్డింగులలో, రీమిక్స్ అనేది సాధారణంగా [[ఆడియో మిక్సింగ్ (రికార్డు చేసిన సంగీతం)|ఆడియో మిక్సింగ్]]లోని లోని ఒక ఉపవిభాగంగా పరిగణించబడుతుంది. వివిధ కారణాల వల్ల పాటలను రీమిక్స్ చేస్తారు. అవి: * రేడియో లేదా నైట్‌క్లబ్ లలో ప్రసారం చేయడానికి లేదా వినిపించడానికి పాటను అనుకూలీకరించడం లేదా సవరించడం. * గతంలో అందుబాటులో లేని పాటకు [[స్టీరియోఫోనిక్ ధ్వని|స్టీరియో]] లేదా సరౌండ్ సౌండ్ రూపాన్ని రూపొందించడం. * అసలు [[ఆడియో మాస్టరింగ్|మాస్టర్ రికార్డింగ్]] పోగొట్టుకున్నప్పుడు లేదా దెబ్బతిన్నప్పుడు పాత పాట ధ్వని నాణ్యతను మెరుగుపరచడం. * ఒక నిర్దిష్ట [[సంగీత శైలి]]కి లేదా రేడియో ప్రసార విధానానికి అనుగుణంగా పాటను మార్చడం. * అసలు పాటలోని కొన్ని భాగాలను కొత్త సందర్భంలో ఉపయోగించి, ఆ పాటను మరో శ్రోతల వర్గానికి పరిచయం చేయడం. * కళాత్మక ప్రయోజనాల కోసం పాటను మార్చడం. * అదనపు పాటలుగా లేదా [[బి-సైడ్]]గా విడుదల చేయడానికి ఒకే పాటకు మరిన్ని రూపాలను రూపొందించడం. ఉదాహరణకు, ఒక సీడీ సింగిల్‌లో నాలుగు పాటలు ఉండే సందర్భాల్లో ఇలా చేస్తారు. * ఒక చిన్న కళాకారుడికి, మరింత విజయవంతమైన కళాకారుడికి మధ్య సంబంధాన్ని ఏర్పరచడం. దీనికి ఉదాహరణగా [[కార్నర్‌షాప్]] బృందం రూపొందించిన ''[[Brimful of Asha]]'' పాటకు [[ఫ్యాట్‌బాయ్ స్లిమ్]] చేసిన రీమిక్స్‌ను పేర్కొనవచ్చు. * పాట యొక్క ప్రారంభ మిక్స్ లేదా డెమో మిక్స్‌ను మెరుగుపరిచి, వృత్తిపరమైన నాణ్యతతో కూడిన తుది రూపాన్ని రూపొందించడం. * పాట అసలు రూపంలో ఉన్న లోపాలను సరిచేసి, దాని నాణ్యతను మెరుగుపరచడం. రీమిక్స్‌లను ఎడిట్లతో (Edits) గందరగోళం చేయకూడదు. ఎడిట్లు సాధారణంగా మార్కెటింగ్ లేదా ప్రసార అవసరాల కోసం తుది స్టీరియో మాస్టర్ రికార్డింగ్‌ను సంక్షిప్తం చేయడాన్ని సూచిస్తాయి. అలాగే, రికార్డింగ్‌లోని ఆడియో భాగాలను తిరిగి కలిపి పాటకు మార్పు చేసిన రూపాన్ని సృష్టించడం రీమిక్స్ కాగా, ఇతరులు రూపొందించిన పాటను తిరిగి రికార్డు చేయడాన్ని [[కవర్ వెర్షన్]] (Cover version) అంటారు. ఆడియో మిక్సింగ్ అనేది రీమిక్సింగ్‌లో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన, విస్తృతంగా గుర్తింపు పొందిన రూపాల్లో ఒకటి. అయితే, రీమిక్సింగ్ సంగీతానికే పరిమితం కాదు. సాహిత్యం, చలనచిత్రాలు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, సామాజిక వ్యవస్థలు వంటి అనేక రంగాల్లో కూడా రీమిక్సింగ్ భావనను అన్వయించవచ్చు.<ref>''Everything is a Remix'': http://www.everythingisaremix.info/</ref> == రీమిక్సుల ఆవిర్భావం == రీమిక్సింగ్‌ పద్ధతి ఆధునిక రికార్డింగ్‌ సాంకేతికత అభివృద్ధితో బాగా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది. ముఖ్యంగా పాశ్చాత్య సంగీతంలో డీజేలు, రికార్డింగ్‌ కళాకారులు ఇప్పటికే ఉన్న పాటలకు కొత్త బీట్‌లు, వాద్యాలు జోడించి కొత్త రూపాలను సృష్టించారు. తరువాత ఈ ప్రక్రియ భారతీయ, తెలుగు చలనచిత్ర సంగీతంలో కూడా విస్తరించింది.<ref>{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్యం, భాషా సంబంధిత పాఠ్యగ్రంథాలు|publisher=తెలుగు అకాడమీ}}</ref> == తెలుగు సంగీతంలో రీమిక్సులు: == తెలుగు చలనచిత్ర రంగంలో పాత సినిమాల ప్రసిద్ధ పాటలను కొత్త సంగీతంతో రూపొందించడం ద్వారా రీమిక్సులు ప్రజాదరణ పొందాయి. పాత పాటలలోని గాత్రం లేదా ప్రధాన స్వరాన్ని ఉంచి, కొత్త వాద్యాలు, ఆధునిక బీట్‌లను జోడించడం సాధారణంగా కనిపిస్తుంది. దీనివల్ల పాత సంగీతానికి కొత్త తరహా శ్రోతలు ఏర్పడుతున్నారు.<ref>{{Cite book|title=సంగీతం, తెలుగు సాహిత్య అధ్యయన గ్రంథాలు|publisher=పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం}}</ref> === రీమిక్సుల ప్రయోజనాలు === రీమిక్సుల ద్వారా పాత పాటలు కొత్త తరానికి పరిచయం అవుతాయి. సంగీత సాంకేతికతలో కొత్త ప్రయోగాలకు అవకాశం లభిస్తుంది. కళాకారులు తమ సృజనాత్మకతను ప్రదర్శించగలరు. అంతేకాకుండా పాత సంగీతాన్ని ఆధునిక అభిరుచులకు అనుగుణంగా అందించవచ్చు.<ref>{{Cite book|title=భారతీయ సంగీతం, ప్రదర్శన కళలకు సంబంధించిన ప్రచురణలు|publisher=సంగీత నాటక అకాడమీ}}</ref> === రీమిక్సుల పరిమితులు: === రీమిక్స్‌ చేసేటప్పుడు అసలు రచనకు సంబంధించిన సృజనాత్మక హక్కులను గౌరవించాలి. అనుమతి లేకుండా ఇతరుల సంగీతాన్ని మార్చి ఉపయోగించడం కాపీరైట్‌ సమస్యలకు దారితీయవచ్చు. అలాగే అసలు పాటలోని భావం, స్వర సౌందర్యం దెబ్బతినకుండా జాగ్రత్త వహించాలి. === రీమిక్సులకు ఉదాహరణలు: === * పాత సినిమా పాటను కొత్త బీట్‌లతో రూపొందించడం – పాత పాటలోని గాత్రాన్ని ఉంచి, ఆధునిక సంగీతం, డ్రమ్‌ బీట్‌లను జోడించడం. * జానపద గీతం రీమిక్స్ – తెలంగాణ జానపద పాటను ఆధునిక వాద్యాలతో, కొత్త లయతో రూపొందించడం. * భక్తి గీతం రీమిక్స్ – ప్రసిద్ధ భక్తి పాటకు కొత్త సంగీతాన్ని జోడించి ఆధునిక రూపంలో అందించడం. * సినిమా పాట రీమిక్స్ – పాత తెలుగు సినిమా పాటను కొత్త సినిమా కోసం కొత్త గాయకులు, కొత్త సంగీతంతో పునఃసృష్టించడం. * డీజే రీమిక్స్ – ఒక పాటలోని గాత్ర భాగాలను తీసుకుని ఎలక్ట్రానిక్‌ బీట్‌లు, వేగవంతమైన లయతో కొత్త రూపంలో అందించడం. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీతం]] p9m4ccymjq9pz77l83n8ub13u8m6bjj 0 510054 4983532 4983202 2026-10-18T09:14:54Z Chaduvari 97 4983532 wikitext text/x-wiki {{తొలగించు|దీన్ని పరీక్షార్థం పెడుతున్నాను. దీని ఆధారంగా ఈ పేజిపై ఏ చర్యా తీసుకొనరాదు}}{{Infobox lake | name = తుర్క యాంజాల్ చెరువు | other_name = మాసబ్ చెరువు | image = | caption = | location = [[తుర్క యాంజాల్]], [[హయత్ నగర్]], [[రంగారెడ్డి జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] | coords = {{coord|17.28944|N|78.58|E|type:waterbody_region:IN|display=title}} | type = చెరువు, జలాశయం | inflow = వర్షపు నీరు | outflow = మూసీ నది | area = 495 ఎకరాలు | elevation = 523 మీటర్లు | built = కుతుబ్ షాహీ / నిజాం కాలం | management = హెచ్‌ఎండీఏ, హైడ్రా }} '''తుర్క యాంజాల్ చెరువు''' లేదా '''మాసబ్ చెరువు''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[రంగారెడ్డి జిల్లా]], [[హయత్ నగర్]] మండలం, [[తుర్కయాంజల్]] మున్సిపాలిటీ పరిధిలో ఉన్న ఒక చారిత్రక చెరువు.<ref>{{cite web|title=Identified Lakes Hyderabad|url=https://www.hmda.gov.in/lakes|publisher=HMDA}}</ref> == చరిత్ర == ఈ చెరువు సుమారు 300-400 సంవత్సరాల క్రితం వ్యవసాయ అవసరాల కోసం నిర్మించబడింది. ఒకప్పుడు ఈ మాసబ్ చెరువు 30 గ్రామాలకు సాగునీటిని అందించేదని స్థానికులు చెబుతున్నారు.<ref>{{cite web |title=ఆనవాళ్లు లేకుండా.. కబ్జా కోరల్లో మాసబ్ చెరువు |url=https://www.ntnews.com/rangareddy/encroachments-have-posed-a-threat-to-the-very-existence-of-masab-cheruvu-located-within-the-limits-of-turkayamjal-municipality-2394741 |website=NT News |language=te}}</ref> == భౌగోళికం == ఈ చెరువు సముద్ర మట్టానికి 523 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది.<ref>{{cite web|title=Masab Cheruvu Map|url=https://mapcarta.com/15770220}}</ref> ఇది [[ఔటర్ రింగు రోడ్డు, హైదరాబాద్|ఔటర్ రింగ్ రోడ్డు]] ఎగ్జిట్ నెం.14 (తుక్కుగూడ) కి 2 కి.మీ. దూరంలో, శంషాబాద్ విమానాశ్రయానికి సమీపంలో ఉంది. == విస్తీర్ణం == హెచ్‌ఎండీఏ రికార్డుల ప్రకారం ఈ చెరువు విస్తీర్ణం 495 ఎకరాలు. కొన్ని రికార్డులలో 700 ఎకరాలుగా ఉంది. ఫుల్ ట్యాంక్ లెవెల్ (FTL) పై స్పష్టత లేకపోవడం వల్ల చుట్టుపక్కల కాలనీల్లోకి వరద నీరు వస్తోందని స్థానికులు ఫిర్యాదు చేశారు.<ref>{{cite web|title=HYDRAA chief inspects Turkayamjal lake|url=https://www.siasat.com/hydraa-chief-inspects-turkayamjal-lake-in-hyderabad-3142858/|website=Siasat Daily}}</ref> == ఆక్రమణలు == సర్వే నం. 205 లో 5 ఎకరాల చెరువు భూమిని ఆక్రమించి 60 అడుగుల రోడ్డును అక్రమంగా నిర్మించారు.<ref>{{cite news|title=HYDRAA removes illegal road encroachment in Masab Lake|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/hydraa-removes-illegal-road-encroachment-in-masab-lake/article69344915.ece|newspaper=The Hindu|date=2025-03-20}}</ref> తెలంగాణ హైకోర్టు ఈ చెరువును కాపాడాలని, ఎఫ్‌టీఎల్ పరిధిలో నిర్మాణాలు చేపట్టవద్దని ఆదేశించింది.<ref>{{cite news|title=Cheruvu Saviour: HC protects lifeline of 30 villages, orders eviction of squatters|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/cheruvu-saviour-hc-protects-lifeline-of-30-villages-orders-eviction-of-squatters/articleshow/100805515.cms|newspaper=The Times of India}}</ref><ref>{{cite news|title=No constructions in the FTL and Buffer Zone of Masab Cheruvu: Telangana HC|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/130723/no-constructions-in-the-ftl-and-buffer-zone-of-masab-cheruvu-telangan.html|newspaper=Deccan Chronicle}}</ref> == అభివృద్ధి == గత ప్రభుత్వంలో రూ. 2 కోట్లతో హెచ్‌ఎండీఏ ఈ చెరువును సుందరీకరించింది. వాకింగ్ ట్రాక్, పూల మొక్కలు ఏర్పాటు చేశారు. అయితే మురుగునీరు చేరడంతో నీరు కలుషితమవుతోంది.<ref>{{cite web |title=ఆనవాళ్లు లేకుండా.. కబ్జా కోరల్లో మాసబ్ చెరువు |url=https://www.ntnews.com/rangareddy/encroachments-have-posed-a-threat-to-the-very-existence-of-masab-cheruvu-located-within-the-limits-of-turkayamjal-municipality-2394741 |website=NT News |language=te}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[హైదరాబాద్ చెరువులు]] * [[హైడ్రా, హైదరాబాదు]] * [[తుర్కయాంజల్]] == మూలాలు == <references/> == బయటి లింకులు == * [https://wikimapia.org/15830706/Turka-Yamjal-Cheruvu-Masab-Cheruvue తుర్క యాంజాల్ చెరువు - వికీమాపియాలో] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా చెరువులు]] [[వర్గం:హైదరాబాద్ చెరువులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ చెరువులు]] rmjdvh0v8n6y58tfm1nb5xbrbkizc5o 4983534 4983532 2026-10-18T09:20:23Z Chaduvari 97 Nominated for deletion; see [[:వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తుర్క యంజల్ చెరువు (2 వ nomination)]]. 4983534 wikitext text/x-wiki {{subst:afdx|2 వ|help=off}} {{తొలగించు|దీన్ని పరీక్షార్థం పెడుతున్నాను. దీని ఆధారంగా ఈ పేజిపై ఏ చర్యా తీసుకొనరాదు}}{{Infobox lake | name = తుర్క యాంజాల్ చెరువు | other_name = మాసబ్ చెరువు | image = | caption = | location = [[తుర్క యాంజాల్]], [[హయత్ నగర్]], [[రంగారెడ్డి జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] | coords = {{coord|17.28944|N|78.58|E|type:waterbody_region:IN|display=title}} | type = చెరువు, జలాశయం | inflow = వర్షపు నీరు | outflow = మూసీ నది | area = 495 ఎకరాలు | elevation = 523 మీటర్లు | built = కుతుబ్ షాహీ / నిజాం కాలం | management = హెచ్‌ఎండీఏ, హైడ్రా }} '''తుర్క యాంజాల్ చెరువు''' లేదా '''మాసబ్ చెరువు''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[రంగారెడ్డి జిల్లా]], [[హయత్ నగర్]] మండలం, [[తుర్కయాంజల్]] మున్సిపాలిటీ పరిధిలో ఉన్న ఒక చారిత్రక చెరువు.<ref>{{cite web|title=Identified Lakes Hyderabad|url=https://www.hmda.gov.in/lakes|publisher=HMDA}}</ref> == చరిత్ర == ఈ చెరువు సుమారు 300-400 సంవత్సరాల క్రితం వ్యవసాయ అవసరాల కోసం నిర్మించబడింది. ఒకప్పుడు ఈ మాసబ్ చెరువు 30 గ్రామాలకు సాగునీటిని అందించేదని స్థానికులు చెబుతున్నారు.<ref>{{cite web |title=ఆనవాళ్లు లేకుండా.. కబ్జా కోరల్లో మాసబ్ చెరువు |url=https://www.ntnews.com/rangareddy/encroachments-have-posed-a-threat-to-the-very-existence-of-masab-cheruvu-located-within-the-limits-of-turkayamjal-municipality-2394741 |website=NT News |language=te}}</ref> == భౌగోళికం == ఈ చెరువు సముద్ర మట్టానికి 523 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది.<ref>{{cite web|title=Masab Cheruvu Map|url=https://mapcarta.com/15770220}}</ref> ఇది [[ఔటర్ రింగు రోడ్డు, హైదరాబాద్|ఔటర్ రింగ్ రోడ్డు]] ఎగ్జిట్ నెం.14 (తుక్కుగూడ) కి 2 కి.మీ. దూరంలో, శంషాబాద్ విమానాశ్రయానికి సమీపంలో ఉంది. == విస్తీర్ణం == హెచ్‌ఎండీఏ రికార్డుల ప్రకారం ఈ చెరువు విస్తీర్ణం 495 ఎకరాలు. కొన్ని రికార్డులలో 700 ఎకరాలుగా ఉంది. ఫుల్ ట్యాంక్ లెవెల్ (FTL) పై స్పష్టత లేకపోవడం వల్ల చుట్టుపక్కల కాలనీల్లోకి వరద నీరు వస్తోందని స్థానికులు ఫిర్యాదు చేశారు.<ref>{{cite web|title=HYDRAA chief inspects Turkayamjal lake|url=https://www.siasat.com/hydraa-chief-inspects-turkayamjal-lake-in-hyderabad-3142858/|website=Siasat Daily}}</ref> == ఆక్రమణలు == సర్వే నం. 205 లో 5 ఎకరాల చెరువు భూమిని ఆక్రమించి 60 అడుగుల రోడ్డును అక్రమంగా నిర్మించారు.<ref>{{cite news|title=HYDRAA removes illegal road encroachment in Masab Lake|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/hydraa-removes-illegal-road-encroachment-in-masab-lake/article69344915.ece|newspaper=The Hindu|date=2025-03-20}}</ref> తెలంగాణ హైకోర్టు ఈ చెరువును కాపాడాలని, ఎఫ్‌టీఎల్ పరిధిలో నిర్మాణాలు చేపట్టవద్దని ఆదేశించింది.<ref>{{cite news|title=Cheruvu Saviour: HC protects lifeline of 30 villages, orders eviction of squatters|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/cheruvu-saviour-hc-protects-lifeline-of-30-villages-orders-eviction-of-squatters/articleshow/100805515.cms|newspaper=The Times of India}}</ref><ref>{{cite news|title=No constructions in the FTL and Buffer Zone of Masab Cheruvu: Telangana HC|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/130723/no-constructions-in-the-ftl-and-buffer-zone-of-masab-cheruvu-telangan.html|newspaper=Deccan Chronicle}}</ref> == అభివృద్ధి == గత ప్రభుత్వంలో రూ. 2 కోట్లతో హెచ్‌ఎండీఏ ఈ చెరువును సుందరీకరించింది. వాకింగ్ ట్రాక్, పూల మొక్కలు ఏర్పాటు చేశారు. అయితే మురుగునీరు చేరడంతో నీరు కలుషితమవుతోంది.<ref>{{cite web |title=ఆనవాళ్లు లేకుండా.. కబ్జా కోరల్లో మాసబ్ చెరువు |url=https://www.ntnews.com/rangareddy/encroachments-have-posed-a-threat-to-the-very-existence-of-masab-cheruvu-located-within-the-limits-of-turkayamjal-municipality-2394741 |website=NT News |language=te}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[హైదరాబాద్ చెరువులు]] * [[హైడ్రా, హైదరాబాదు]] * [[తుర్కయాంజల్]] == మూలాలు == <references/> == బయటి లింకులు == * [https://wikimapia.org/15830706/Turka-Yamjal-Cheruvu-Masab-Cheruvue తుర్క యాంజాల్ చెరువు - వికీమాపియాలో] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా చెరువులు]] [[వర్గం:హైదరాబాద్ చెరువులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ చెరువులు]] ev4yhn7v4cc5km50mqm5ug3pdfwu3zg 4983539 4983534 2026-10-18T09:53:13Z Chaduvari 97 Requesting speedy deletion ([[WP:CSD#A7|CSD A7]]). 4983539 wikitext text/x-wiki {{db-event}} {{subst:afdx|2 వ|help=off}} {{తొలగించు|దీన్ని పరీక్షార్థం పెడుతున్నాను. దీని ఆధారంగా ఈ పేజిపై ఏ చర్యా తీసుకొనరాదు}}{{Infobox lake | name = తుర్క యాంజాల్ చెరువు | other_name = మాసబ్ చెరువు | image = | caption = | location = [[తుర్క యాంజాల్]], [[హయత్ నగర్]], [[రంగారెడ్డి జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] | coords = {{coord|17.28944|N|78.58|E|type:waterbody_region:IN|display=title}} | type = చెరువు, జలాశయం | inflow = వర్షపు నీరు | outflow = మూసీ నది | area = 495 ఎకరాలు | elevation = 523 మీటర్లు | built = కుతుబ్ షాహీ / నిజాం కాలం | management = హెచ్‌ఎండీఏ, హైడ్రా }} '''తుర్క యాంజాల్ చెరువు''' లేదా '''మాసబ్ చెరువు''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[రంగారెడ్డి జిల్లా]], [[హయత్ నగర్]] మండలం, [[తుర్కయాంజల్]] మున్సిపాలిటీ పరిధిలో ఉన్న ఒక చారిత్రక చెరువు.<ref>{{cite web|title=Identified Lakes Hyderabad|url=https://www.hmda.gov.in/lakes|publisher=HMDA}}</ref> == చరిత్ర == ఈ చెరువు సుమారు 300-400 సంవత్సరాల క్రితం వ్యవసాయ అవసరాల కోసం నిర్మించబడింది. ఒకప్పుడు ఈ మాసబ్ చెరువు 30 గ్రామాలకు సాగునీటిని అందించేదని స్థానికులు చెబుతున్నారు.<ref>{{cite web |title=ఆనవాళ్లు లేకుండా.. కబ్జా కోరల్లో మాసబ్ చెరువు |url=https://www.ntnews.com/rangareddy/encroachments-have-posed-a-threat-to-the-very-existence-of-masab-cheruvu-located-within-the-limits-of-turkayamjal-municipality-2394741 |website=NT News |language=te}}</ref> == భౌగోళికం == ఈ చెరువు సముద్ర మట్టానికి 523 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది.<ref>{{cite web|title=Masab Cheruvu Map|url=https://mapcarta.com/15770220}}</ref> ఇది [[ఔటర్ రింగు రోడ్డు, హైదరాబాద్|ఔటర్ రింగ్ రోడ్డు]] ఎగ్జిట్ నెం.14 (తుక్కుగూడ) కి 2 కి.మీ. దూరంలో, శంషాబాద్ విమానాశ్రయానికి సమీపంలో ఉంది. == విస్తీర్ణం == హెచ్‌ఎండీఏ రికార్డుల ప్రకారం ఈ చెరువు విస్తీర్ణం 495 ఎకరాలు. కొన్ని రికార్డులలో 700 ఎకరాలుగా ఉంది. ఫుల్ ట్యాంక్ లెవెల్ (FTL) పై స్పష్టత లేకపోవడం వల్ల చుట్టుపక్కల కాలనీల్లోకి వరద నీరు వస్తోందని స్థానికులు ఫిర్యాదు చేశారు.<ref>{{cite web|title=HYDRAA chief inspects Turkayamjal lake|url=https://www.siasat.com/hydraa-chief-inspects-turkayamjal-lake-in-hyderabad-3142858/|website=Siasat Daily}}</ref> == ఆక్రమణలు == సర్వే నం. 205 లో 5 ఎకరాల చెరువు భూమిని ఆక్రమించి 60 అడుగుల రోడ్డును అక్రమంగా నిర్మించారు.<ref>{{cite news|title=HYDRAA removes illegal road encroachment in Masab Lake|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/hydraa-removes-illegal-road-encroachment-in-masab-lake/article69344915.ece|newspaper=The Hindu|date=2025-03-20}}</ref> తెలంగాణ హైకోర్టు ఈ చెరువును కాపాడాలని, ఎఫ్‌టీఎల్ పరిధిలో నిర్మాణాలు చేపట్టవద్దని ఆదేశించింది.<ref>{{cite news|title=Cheruvu Saviour: HC protects lifeline of 30 villages, orders eviction of squatters|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/cheruvu-saviour-hc-protects-lifeline-of-30-villages-orders-eviction-of-squatters/articleshow/100805515.cms|newspaper=The Times of India}}</ref><ref>{{cite news|title=No constructions in the FTL and Buffer Zone of Masab Cheruvu: Telangana HC|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/130723/no-constructions-in-the-ftl-and-buffer-zone-of-masab-cheruvu-telangan.html|newspaper=Deccan Chronicle}}</ref> == అభివృద్ధి == గత ప్రభుత్వంలో రూ. 2 కోట్లతో హెచ్‌ఎండీఏ ఈ చెరువును సుందరీకరించింది. వాకింగ్ ట్రాక్, పూల మొక్కలు ఏర్పాటు చేశారు. అయితే మురుగునీరు చేరడంతో నీరు కలుషితమవుతోంది.<ref>{{cite web |title=ఆనవాళ్లు లేకుండా.. కబ్జా కోరల్లో మాసబ్ చెరువు |url=https://www.ntnews.com/rangareddy/encroachments-have-posed-a-threat-to-the-very-existence-of-masab-cheruvu-located-within-the-limits-of-turkayamjal-municipality-2394741 |website=NT News |language=te}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[హైదరాబాద్ చెరువులు]] * [[హైడ్రా, హైదరాబాదు]] * [[తుర్కయాంజల్]] == మూలాలు == <references/> == బయటి లింకులు == * [https://wikimapia.org/15830706/Turka-Yamjal-Cheruvu-Masab-Cheruvue తుర్క యాంజాల్ చెరువు - వికీమాపియాలో] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా చెరువులు]] [[వర్గం:హైదరాబాద్ చెరువులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ చెరువులు]] gk6omdszrbuhw8znrqvxtoif513b9e0 4 510890 4983297 4980508 2026-10-17T14:17:02Z యర్రా రామారావు 28161 4983297 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] njz6tl1xb1zcbjn50zji4deckc09pa7 4983312 4983297 2026-10-17T14:39:07Z యర్రా రామారావు 28161 /* వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు */ 4983312 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== = వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు = ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. ==== ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి) ==== * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == === సమస్య === "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). మద్దతు/చర్చ [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] cdtci5f77hfm9he27atv052amofrnn0 4983316 4983312 2026-10-17T14:45:37Z యర్రా రామారావు 28161 /* వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు */ 4983316 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. ==== ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి) ==== * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == === సమస్య === "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). మద్దతు/చర్చ [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] 1k4g5l0qq10an0cl0vtsjqgk5g6e7uh 4983318 4983316 2026-10-17T14:48:18Z యర్రా రామారావు 28161 /* వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు */ 4983318 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. ==== ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి) ==== * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == === సమస్య === "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). మద్దతు/చర్చ [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] s76v4ibzc4s1reql5rdyaxzk27an3zc 4983324 4983318 2026-10-17T15:12:50Z యర్రా రామారావు 28161 /* మద్దతు/చర్చ */ 4983324 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. ==== ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి) ==== * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == === సమస్య === "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). మద్దతు/చర్చ [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] jihzjoysj4sxlfv6y73r4s9nqrbhjzy 4983325 4983324 2026-10-17T15:13:30Z యర్రా రామారావు 28161 /* మద్దతు/చర్చ */ 4983325 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. ==== ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి) ==== * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == === సమస్య === "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). మద్దతు/చర్చ [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] 93l31h1274wpthforpqyk55piz13jd7 4983326 4983325 2026-10-17T15:17:04Z యర్రా రామారావు 28161 /* కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) */ 4983326 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. ==== ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి) ==== * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == === సమస్య === "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] szt86cr2onyn1whd02p0lvz7exmqjxu 4983327 4983326 2026-10-17T15:18:46Z యర్రా రామారావు 28161 /* ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి) */ 4983327 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == === సమస్య === "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] rhey11mfed73eguh96cu3dkrndm79sr 4983328 4983327 2026-10-17T15:19:33Z యర్రా రామారావు 28161 /* సమస్య */ 4983328 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == '''సమస్య''' "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] t758jyuaox73gdrk0ulotieyf5ocve7 4983329 4983328 2026-10-17T15:20:38Z యర్రా రామారావు 28161 /* 1. "లోని" వాడకం */ 4983329 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == '''సమస్య''' "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] gfg4c26yjgg1uy4hzwz90s5x7tns97p 4983330 4983329 2026-10-17T15:24:29Z యర్రా రామారావు 28161 /* విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన */ 4983330 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == '''సమస్య''' "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. '''విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1''' వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] s25jo66v3prlpau7opbv7l4ppsk4cvt 4983331 4983330 2026-10-17T15:25:08Z యర్రా రామారావు 28161 /* పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) */ 4983331 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == '''సమస్య''' "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. '''విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1''' వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి '''పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)''' * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] 7wcja0anra94qozvy5f69nizv7e3mo6 4983333 4983331 2026-10-17T15:25:45Z యర్రా రామారావు 28161 /* కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) */ 4983333 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == '''సమస్య''' "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. '''విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1''' వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి '''పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)''' * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) '''కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)''' * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] hwm8w4zamew6qtwbxdgn4lneh65befi 4983334 4983333 2026-10-17T15:26:22Z యర్రా రామారావు 28161 /* మద్దతు/చర్చ */ 4983334 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == '''సమస్య''' "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. '''విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1''' వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి '''పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)''' * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) '''కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)''' * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) '''మద్దతు/చర్చ''' # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] 19gdzvr9bip5hko2ftre3zu39mfxk0q 4983335 4983334 2026-10-17T15:26:52Z యర్రా రామారావు 28161 /* వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన */ 4983335 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == '''సమస్య''' "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. '''విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1''' వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి '''పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)''' * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) '''కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)''' * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) '''మద్దతు/చర్చ''' # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) '''వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన''' # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] 1vsest8m1k8nolcbntv0iy2ashze61p 4983336 4983335 2026-10-17T15:27:26Z యర్రా రామారావు 28161 /* సమస్య */ 4983336 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == '''సమస్య''' "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. '''విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1''' వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి '''పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)''' * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) '''కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)''' * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) '''మద్దతు/చర్చ''' # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) '''వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన''' # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == '''సమస్య ''' "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] dbx08o8fqplm6nxty3cloooxzrn8df7 4983339 4983336 2026-10-17T15:30:08Z యర్రా రామారావు 28161 /* గమనిక */ 4983339 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == '''సమస్య''' "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. '''విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1''' వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి '''పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)''' * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) '''కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)''' * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) '''మద్దతు/చర్చ''' # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) '''వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన''' # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == '''సమస్య ''' "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) ===ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం- 2=== "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] ix0c9tshdmji04rto58gyjqiwet0tsu 4983341 4983339 2026-10-17T15:32:14Z యర్రా రామారావు 28161 /* గమనిక */ 4983341 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == '''సమస్య''' "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. '''విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1''' వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి '''పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)''' * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) '''కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)''' * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) '''మద్దతు/చర్చ''' # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) '''వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన''' # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == '''సమస్య ''' "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) === గమనిక === పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / "లోకి" వాడకం === సమస్య "లో" / "లోకి" స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. "ఇంట్లోకి" అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) ===ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం- 2=== "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] hlf9ks424lktyimkmk8mkft6weia3ai 4983343 4983341 2026-10-17T15:33:55Z యర్రా రామారావు 28161 /* కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) */ 4983343 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == '''సమస్య''' "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. '''విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1''' వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి '''పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)''' * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) '''కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)''' * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) '''మద్దతు/చర్చ''' # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) '''వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన''' # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == '''సమస్య ''' "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) === గమనిక === పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # === 3. "లో" / "లోకి" వాడకం === సమస్య "లో" / "లోకి" స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. "ఇంట్లోకి" అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) === ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం-2 === "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] cmns0i8buypvc1em7943tnsxwgyp31t 4983344 4983343 2026-10-17T15:34:58Z యర్రా రామారావు 28161 /* 3. "లో" / "లోకి" వాడకం */ 4983344 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == '''సమస్య''' "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. '''విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1''' వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి '''పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)''' * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) '''కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)''' * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) '''మద్దతు/చర్చ''' # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) '''వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన''' # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == '''సమస్య ''' "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) === గమనిక === పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 3. "లో" / "లోకి" వాడకం == ===సమస్య=== "లో" / "లోకి" స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. "ఇంట్లోకి" అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) === ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం-2 === "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] fazz1ygrau3ck9gq5n52l9g62rc3nsh 4983345 4983344 2026-10-17T15:36:44Z యర్రా రామారావు 28161 /* 1. "లోని" వాడకం */ 4983345 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == ===సమస్య=== "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ===విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1=== వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి ===పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)=== * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) ===కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)=== * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) ===మద్దతు/చర్చ=== # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) ===వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన=== # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == '''సమస్య ''' "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) === గమనిక === పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 3. "లో" / "లోకి" వాడకం == ===సమస్య=== "లో" / "లోకి" స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. "ఇంట్లోకి" అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) === ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం-2 === "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] hugaw3aof8itehmxfrskdhl1panwmht 4983346 4983345 2026-10-17T15:38:03Z యర్రా రామారావు 28161 /* 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక */ 4983346 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == ===సమస్య=== "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ===విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1=== వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి ===పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)=== * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) ===కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)=== * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) ===మద్దతు/చర్చ=== # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) ===వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన=== # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == '''సమస్య ''' "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-2 === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) === గమనిక === పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 3. "లో" / "లోకి" వాడకం == ===సమస్య=== "లో" / "లోకి" స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. "ఇంట్లోకి" అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) === ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం-2 === "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] 286jh4guztiw2wi7pmb5wkcb4q98hcf 4983348 4983346 2026-10-17T15:38:39Z యర్రా రామారావు 28161 /* 3. "లో" / "లోకి" వాడకం */ 4983348 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == ===సమస్య=== "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ===విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1=== వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి ===పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)=== * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) ===కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)=== * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) ===మద్దతు/చర్చ=== # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) ===వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన=== # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == '''సమస్య ''' "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-2 === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) === గమనిక === పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 3. "లో" / "లోకి" వాడకం == ===సమస్య=== "లో" / "లోకి" స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. "ఇంట్లోకి" అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) === ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం-3 === "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] r6wa9hiza3fhqhsrjty5tfvcn5hj0dc 4983376 4983348 2026-10-17T17:42:59Z స్వరలాసిక 13980 /* వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన */ 4983376 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == ===సమస్య=== "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ===విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1=== వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి ===పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)=== * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) ===కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)=== * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) ===మద్దతు/చర్చ=== # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) ===వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన=== # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == '''సమస్య ''' "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-2 === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) === గమనిక === పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 3. "లో" / "లోకి" వాడకం == ===సమస్య=== "లో" / "లోకి" స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. "ఇంట్లోకి" అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) === ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం-3 === "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # లో/లోకి ప్రత్యయాలు అవసరమైన చోట్ల చేర్చితే సరిపోతుంది. అన్ని సందర్భాలలోనూ అవసరం లేదని నా అభిప్రాయం. ఉదాహరణకు [[వర్గం:1846 స్థాపనలు]] ఇక్కడ "లో" లేక పోయినా ఫరవాలేదు. ఇంగ్లీషు వికీపీడియాలో కూడా [[:en:Category:1846 establishments]] అనే వర్గం ఉందే కాని [[:en:Category:Establishments in 1846]] లేదు. కాక పోతే ఇక్కడ స్థాపనలు బదులుగా స్థాపితాలు ఉపయోగిస్తే బాగుంటుంది. [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 17:42, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] id5dvoxzfqkc2kx01cxlib3fk0whh9w 4983377 4983376 2026-10-17T17:44:46Z స్వరలాసిక 13980 /* వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన */ 4983377 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == ===సమస్య=== "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ===విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1=== వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి ===పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)=== * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) ===కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)=== * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) ===మద్దతు/చర్చ=== # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) ===వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన=== # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == '''సమస్య ''' "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-2 === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) === గమనిక === పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 3. "లో" / "లోకి" వాడకం == ===సమస్య=== "లో" / "లోకి" స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. "ఇంట్లోకి" అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) === ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం-3 === "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # లో/లోకి ప్రత్యయాలు అవసరమైన చోట్ల చేర్చితే సరిపోతుంది. అన్ని సందర్భాలలోనూ అవసరం లేదని నా అభిప్రాయం. ఉదాహరణకు [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] ఇక్కడ "లో" లేక పోయినా ఫరవాలేదు. ఇంగ్లీషు వికీపీడియాలో కూడా [[:en:Category:1846 establishments]] అనే వర్గం ఉందే కాని [[:en:Category:Establishments in 1846]] లేదు. కాక పోతే ఇక్కడ స్థాపనలు బదులుగా స్థాపితాలు ఉపయోగిస్తే బాగుంటుంది. [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 17:42, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] pzlwy1lhem9jau06rwrmydcli5xspwo 4983379 4983377 2026-10-17T17:46:50Z స్వరలాసిక 13980 /* వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన */ 4983379 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == ===సమస్య=== "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ===విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1=== వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి ===పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)=== * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) ===కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)=== * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) ===మద్దతు/చర్చ=== # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) ===వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన=== # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == '''సమస్య ''' "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-2 === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) === గమనిక === పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 3. "లో" / "లోకి" వాడకం == ===సమస్య=== "లో" / "లోకి" స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. "ఇంట్లోకి" అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) === ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం-3 === "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # లో/లోకి ప్రత్యయాలు అవసరమైన చోట్ల చేర్చితే సరిపోతుంది. అన్ని సందర్భాలలోనూ అవసరం లేదని నా అభిప్రాయం. ఉదాహరణకు [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]], [[:వర్గం:1949 సినిమాలు]] ఇక్కడ "లో" లేక పోయినా ఫరవాలేదు. ఇంగ్లీషు వికీపీడియాలో కూడా [[:en:Category:1846 establishments]] అనే వర్గం ఉందే కాని [[:en:Category:Establishments in 1846]] లేదు. కాక పోతే ఇక్కడ స్థాపనలు బదులుగా స్థాపితాలు ఉపయోగిస్తే బాగుంటుంది. [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 17:42, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] rxtxtvyp02b4p1tgs0jd1791bsnrsa6 4983380 4983379 2026-10-17T17:47:46Z స్వరలాసిక 13980 /* వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన */ 4983380 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == ===సమస్య=== "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ===విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1=== వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి ===పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)=== * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) ===కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)=== * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) ===మద్దతు/చర్చ=== # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) ===వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన=== # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == '''సమస్య ''' "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-2 === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) === గమనిక === పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 3. "లో" / "లోకి" వాడకం == ===సమస్య=== "లో" / "లోకి" స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. "ఇంట్లోకి" అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) === ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం-3 === "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # లో/లోకి ప్రత్యయాలు అవసరమైన చోట్ల చేర్చితే సరిపోతుంది. అన్ని సందర్భాలలోనూ అవసరం లేదని నా అభిప్రాయం. ఉదాహరణకు [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]], [[:వర్గం:1949 తెలుగు సినిమాలు]] ఇక్కడ "లో" లేక పోయినా ఫరవాలేదు. ఇంగ్లీషు వికీపీడియాలో కూడా [[:en:Category:1846 establishments]] అనే వర్గం ఉందే కాని [[:en:Category:Establishments in 1846]] లేదు. కాక పోతే ఇక్కడ స్థాపనలు బదులుగా స్థాపితాలు ఉపయోగిస్తే బాగుంటుంది. [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 17:42, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] 5se8xhjtfy73ue7wbajxtztb0vlall0 4983460 4983380 2026-10-18T03:30:52Z యర్రా రామారావు 28161 /* పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) */ 4983460 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) <div style="text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026) </div> తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది. కేవలం " హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు" అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి."అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్" అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. == సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) == === '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] "లోని" స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు "లోని" వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి === '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' === * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] * [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] * [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] * [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] * [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] * [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు === '''పర్యాయపదాలు''' === * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది. === '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' === * [[:వర్గం:ముంబాయి]] * [[:వర్గం:ముంబై]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు === అక్షరభేదాలుతో === * [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], * [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] * [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] * [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] * [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] * [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] * [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] === '''దేశం పేరు రూపం''' === * [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] * [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] * [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]] * [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం 36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి === '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' === * [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] * [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] * [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి === పదాల తారుమారు === * [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]] * [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]] ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు === '''ఏకవచన/బహువచనం''' === * [[:వర్గం:మతము]] * [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి === ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు === * [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] * [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] *[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] *[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] *[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] *[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] *[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] *[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] *[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] === కామా వాడకం తేడాలు === * [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]] * [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]] మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి === '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' === * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] * [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] * [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] * [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] * [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] === క్రీ.పూ. వాడకం === * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] * [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] === కాలంతో "వ" వాడుకం === * [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] * [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది === దారిమార్పు వర్గాలు === * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] * [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు === విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, === * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] * [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి === పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం === * [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] * [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] * [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] === "ము" అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు === * [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]] * [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]] * [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]] * [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]] == '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' == * సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది. * ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి. * ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం. * విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి. గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. == ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' == * విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? * ఆ చర్చకు చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి? * అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు * ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు * ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు ==అభిప్రాయాలు, సూచనలు== @యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి. :* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. :* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, "లో", "లోని" వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. :__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు== 1. '''లో, లోని వాడకం''' * తెవికీలో లో, లోని వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి. ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు''' * దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి) 3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' * ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. 4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' * ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు, మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి. 5. '''సంధి పదాల స్పేస్''' * ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి. దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు''' * ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి. 7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' * దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]] 8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి. 9. '''క్రీ. పూ. వాడకం''' * ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది. 10. '''కాలంతో "వ" వాడకం''' * అంకెతో "వ" కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి. 12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు''' * పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ===ఇంకా మరికొన్ని=== 1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు''' ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు. * '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, * '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': "ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు." బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం * '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 2 '''భాషలు వర్గాలు''' * ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి. 3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' * ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి . పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: === * వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. * ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి. * పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది. * రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది. * తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే. * వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి) -- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు: ::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: === * శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th). ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది. * ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది. * భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది. * ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది. * మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. * ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి. * భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది. * మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా. * శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది. * అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) === V.J.సుశీల పరిశీలన === * ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు :* దేవాలయాలు * వర్తకం, వాణిజ్యం :* వాణిజ్యం * పర్యాటక ప్రదేశాలు, రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు :* పర్యాటక ప్రదేశాలు * గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు * స్మారక చిహ్నాలు * నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు * భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం :* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు * మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు * పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది. పాటించగలమా వర్గాలలో? * విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions * లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు. :* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు :* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు * ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం * వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ / ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు , చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి * రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. :* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. * మహిళలు, స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. :* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం :* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు :* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు * హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది. * తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు. ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == చదువరి అభిప్రాయాలు == ==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ==== 2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-) # [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి. # వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి # "దేవాలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి "హిందూ దేవాలయాలు" లోని పేజీలను "దేవాలయాలు" లోకి చేర్చి, "హిందూ దేవాలయాలు"ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి. # "పుణ్యక్షేత్రాలు", "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. "పుణ్యక్షేత్రాలు" లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" లో మాత్రమే ఉండాలి. "హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గం, "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి. # దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి "దేవాలయాలు" వర్గం లోకి చేరతాయి. # అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ "దేవాలయాలు" కు ఉపవర్గాలౌతాయి. # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" # "దేవాలయాలు" అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త "ఆలయాలు" అని వాడరాదు. # గ్రామదేవతల పేజీలను "గ్రామదేవతల దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''. # "శిథిల దేవాలయాలు" అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. "పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు" అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, "దేవాలయాలు" వర్గం కింద ఉంటుంది. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. # కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది. # ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు # "హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ==== వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. * అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు ("తమిళులు" అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి * అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు * "ఇంగ్లీషు రచయితలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి. * అలాగే, "ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు" అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి * నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు "నృత్య", "నాట్య" అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, "నాట్య" అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి. * మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి "మహిళా" వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. "నటిలు" బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఇతరత్రా == * విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో "విద్యాసంస్థలు" ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం. * అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం. * పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. <s>ఆకర్షణలు</s> * పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - <s>దర్శనీయ స్థలాలు</s> , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక <s>ప్రాంతాలు</s> * ఇంగ్లీషు- <s>ఆంగ్ల</s> * ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి. * సంగీతం అందించిన, <s>సంగీతం కూర్చిన</s> కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా * * నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి. * రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. "హిందూమత తాత్విక భావనలు" అనేది సరైనది. "భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు" తప్పు. అలాగే <s>మలయాళం సినిమా నటీమణులు</s>, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. <big>గమనిక:</big> ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం. * సినిమాలు - <s>చిత్రాలు</s> * దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి. * సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. * <s>ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు</s>, <s>ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు</s> - రెండూ తప్పే. "ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు" సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను. * <s>పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు</s>, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు * భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది. * వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి. * కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప. * ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి. * రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. * అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి. * సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-) ::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు == తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు: '''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత''' *సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం" కంటే "ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం" అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది. * ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం). *ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి. '''2. ప్రాంతాలు, మతాలు & దేవాలయాల వర్గీకరణ''' * దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: "ఆలయం" కంటే "దేవాలయం" అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా "హిందూ దేవాలయాలు" అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు. * దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి. * ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు "లో" కంటే "లోని" అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు). * అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది. '''3. కాలక్రమ వర్గాలు''' *శతాబ్దాలు & దశాబ్దాలు: * "11 వ" అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా "11వ" అని కలపి రాయాలి. * "11వ శతాబ్దం" కాకుండా "11వ శతాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది. * దశాబ్దాలకు "1930లు" అనడం కంటే "1930వ దశాబ్దపు" అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది. '''4. శబ్దకోశం & సమాసాలు''' *పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-> మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -> వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -> నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి. * భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం "ఆంగ్లం" వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు). * స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు. * పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై). * పదవుల పేర్లు: "శాసన సభ్యులు" కంటే "శాసనసభ సభ్యులు" లేదా "శాసనసభ్యులు" అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది. '''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు & విలీనం''' *ఎర్ర లింకులు & ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి. *బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు. '''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు''' * బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: "తెలంగాణ రచయిత" కాకుండా "తెలంగాణ రచయితలు" అని ఉండాలి). * ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం "కి చెందిన" లేదా "సంబంధించిన" లేదా సందర్భాన్ని బట్టి "లోని" అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది. * ఉదాహరణకు: "హైదరాబాద్ వ్యక్తులు" అనడం కంటే "హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు" లేదా "హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు" అనడం సముచితం. '''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ & వృత్తులు''' * లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా "పురుష నటులు" అని కాకుండా సాధారణంగా "నటులు" అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి "నటీమణులు / మహిళా నటులు" అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది. * జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి. * ఉదా: "భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు", "ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు", "తెలంగాణ కవులు". '''8. మూసలు & వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం''' * ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనేది "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు", "హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు" రెండింటి కిందకూ రావాలి. * మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా "దాచిన వర్గాలు" గా మార్చాలి. '''9. అనువాదాలు & వికీడేటా అనుసంధానం''' * వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది. * ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి. '''10. ఖాళీ వర్గాలు & మొలక వర్గాలు''' * కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. * ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి. '''11. నావిగేషన్ & వర్గాల పరిమితి''' * అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే "హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు" అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం "తెలంగాణలోని దేవాలయాలు" లేదా "భారతదేశంలోని దేవాలయాలు" అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. * సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి. '''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు''' * వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి. '''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు''' * గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: "అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు") గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి. * ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి. '''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం & బాట్ ప్రాజెక్ట్''' * చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి. * విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన "వర్గాల నామకరణ విధానం" గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి. * బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి. --<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు== తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. * వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను. --[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} ==వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు== <div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; margin:1em 0;"> "ఈ చర్చ ఈ రోజు 22026 అక్టోబరు 17 నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు (రెండు వారాల పాటు) తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానాలుగా అమలులోకి వస్తాయి." </div> ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. '''ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి)''' * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == ===సమస్య=== "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ===విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-1=== వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి ===పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు)=== * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) ===కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన)=== * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) ===మద్దతు/చర్చ=== # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) ===వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన=== # == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == '''సమస్య ''' "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన-2 === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) === గమనిక === పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:13, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # == 3. "లో" / "లోకి" వాడకం == ===సమస్య=== "లో" / "లోకి" స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. "ఇంట్లోకి" అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, కేవలం ఒక అంకెను సూచించినట్లుగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) === ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం-3 === "లో"/"లోకి" ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/"లోకి" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/"లోకి" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === మద్దతు/చర్చ === # [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:17, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) === వ్యతిరేకం - ప్రత్యామ్నాయ సూచన === # లో/లోకి ప్రత్యయాలు అవసరమైన చోట్ల చేర్చితే సరిపోతుంది. అన్ని సందర్భాలలోనూ అవసరం లేదని నా అభిప్రాయం. ఉదాహరణకు [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]], [[:వర్గం:1949 తెలుగు సినిమాలు]] ఇక్కడ "లో" లేక పోయినా ఫరవాలేదు. ఇంగ్లీషు వికీపీడియాలో కూడా [[:en:Category:1846 establishments]] అనే వర్గం ఉందే కాని [[:en:Category:Establishments in 1846]] లేదు. కాక పోతే ఇక్కడ స్థాపనలు బదులుగా స్థాపితాలు ఉపయోగిస్తే బాగుంటుంది. [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 17:42, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] 067e081o627y53jkeugdx2wcc3bj0km 0 510908 4983436 4977754 2026-10-18T00:29:42Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983436 wikitext text/x-wiki {{Short description|బంగ్లాదేశ్‌లోని నగరం}} {{Infobox settlement | name = బరీశాల్ | official_name = బరీశాల్ (Barishal) | native_name = {{nativename|bn|বরিশাল}} | type = [[బంగ్లాదేశ్ నగరాలు|మహా నగరం]] | image = {{Photomontage|position=center | photo1a = Barisal Launch Terninal.jpg| Barisal Launch Terminal | photo2a = Academic Buildings of the University of Barishal.jpg | photo2b = Guthiya mosque Ri palash 03.jpg | photo3a = Oxford Mission Church Barisal.jpg | photo3b = BM College, Barisal.jpg | photo4a = Barisal Divisional Museum (Collectorate Building).jpg | size = 280 | spacing = 2 | color = black | border = 0 | foot_montage = {{nowrap|పైన నుండి: బరీశాల్ లాంచ్ టెర్మినల్}}, <br />[[బరీశాల్ విశ్వవిద్యాలయం]], [[గుథియా మసీదు]], <br />[[ఆక్స్‌ఫర్డ్ మిషన్ చర్చి]], <br />[[బ్రజోమోహన్ కాలేజీ]], బరీశాల్ మ్యూజియం }} | image_size = | caption = | image_flag = | flag_size = | nickname = తూర్పు వెనిస్ (Venice of the East) | motto = | image_map = Barisal City Corporation in Barisal division (Bangladesh).svg | map_caption = | map_caption1 = | pushpin_map = Bangladesh Barisal division#Bangladesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = [[బంగ్లాదేశ్]]‌లో బరీశాల్ లొకేషన్ | coordinates = {{coord|22.710|N|90.363|E|region:BD|display=inline}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = బంగ్లాదేశ్ | subdivision_type1 = [[బంగ్లాదేశ్ విభాగాలు|విభాగం]] | subdivision_type2 = [[బంగ్లాదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_type3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name1 = [[బరీశాల్ విభాగం]] | subdivision_name2 = [[బరీశాల్ జిల్లా]] | subdivision_name3 = | subdivision_name4 = | established_title = మున్సిపాలిటీ ఏర్పాటు | established_date = {{Start date and age|1876}} | established_title1 = సిటీ కార్పొరేషన్ | established_date1 = {{Start date and age|2002}} | established_title3 = నగర హోదా | established_date3 = 19 ఏప్రిల్ 2001<ref name="ccc">{{cite web |url=http://www.udd.gov.bd/Documents/Barisal_MasterPlan/Structure%20Plan_June/Chapter-2_sp_Jun_F.doc |title=Barisal City Master Plan |publisher=Urban Development Directorate - Government of Bangladesh |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414112314/http://www.udd.gov.bd/Documents/Barisal_MasterPlan/Structure%20Plan_June/Chapter-2_sp_Jun_F.doc |archive-date=14 April 2015}}</ref> | government_footnotes = | government_type = [[మేయర్-కౌన్సిల్ ప్రభుత్వం]] | governing_body = [[బరీశాల్ సిటీ కార్పొరేషన్]] | leader_title = అడ్మినిస్ట్రేటర్ | leader_name = బిల్కిస్ అక్తర్ జహాస్ షిరిన్ | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = సిటీ కౌన్సిల్ | leader_name2 = 30 నియోజకవర్గాలు | leader_title3 = పార్లమెంట్ | leader_name3 = 1 నియోజకవర్గం | total_type = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://resilient-cities.iclei.org/fileadmin/sites/resilient-cities/files/Resilient_Cities_2013/Presentations/H2_Rahman_RC2013.pdf |title=Barisal City Corporation, Bangladesh |publisher=ICLEI |access-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412180751/http://resilient-cities.iclei.org/fileadmin/sites/resilient-cities/files/Resilient_Cities_2013/Presentations/H2_Rahman_RC2013.pdf |archive-date=12 April 2015 |url-status=dead}}</ref> | area_magnitude = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = 58 | area_metro_km2 = 69.61 | elevation_footnotes = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = <ref name="2022census"/> | population_urban = 419,484 | population_density_urban_km2 = auto | population_metro = 448,152 | population_density_metro_km2 = auto | population_blank1 = బంగ్లాదేశ్‌లో 10వ స్థానం | population_blank1_title = ర్యాంకు | population_blank2_title = | population_blank2 = | custom_label4_sec1 = పోలీసు వ్యవస్థ | custom_data4_sec1 = బరీశాల్ మెట్రోపాలిటన్ పోలీస్ | time_zone = [[బంగ్లాదేశ్ ప్రామాణిక సమయం]] | utc_offset = +6 | elevation_m = 5 | elevation_ft = 16 | postal_code_type = తపాలా సంకేతం | postal_code = 8200 | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]], [[ఇంగ్లీష్]] | demographics1_title2 = ప్రాంతీయ | demographics1_info2 = తూర్పు బెంగాలీ మాండలికాలు | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <ref name="BBS">{{cite web |url=https://bbs.portal.gov.bd/... |script-title=bn:বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো |website=Bbs.portal.gov.bd}}</ref> | website = {{URL|barishalcity.gov.bd}} | blank_emblem_size = 120px | blank_emblem_type = బరీశాల్ సిటీ కార్పొరేషన్ ముద్ర | seal_alt = బరీశాల్ అధికారిక ముద్ర | leader_party = | population_demonym = బరీశాలి, బరీశైల్లా | image_seal = }} '''బరీశాల్''' ({{langx|bn|বরিশাল}}), అధికారికంగా '''బరీశాల్''' (Barishal) అని పిలువబడే ఈ నగరం దక్షిణ-మధ్య [[బంగ్లాదేశ్]]‌లోని కీర్తన్‌ఖోలా నది ఒడ్డున ఉన్న ఒక ప్రధాన నగరం.<ref name="bdn2Apr2018">{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[Bdnews24.com]] |location=Dhaka |date=2 April 2018}}</ref> ఇది బరీశాల్ జిల్లా, బరీశాల్ విభాగం రెండింటికీ అతిపెద్ద నగరం, పరిపాలనా ప్రధాన కేంద్రంగా సేవలు అందిస్తోంది. ఇది దేశంలోనే అత్యంత ప్రాచీన పురపాలక సంఘాలు, నదీ రేవులలో ఒకటి. ఒకప్పుడు ఈ నగరాన్ని 'తూర్పు వెనిస్' లేదా 'బెంగాల్ వెనిస్' అని పిలిచేవారు.<ref>{{cite news |date=10 February 2006 |title=Our Cities: Beyond the Capital |work=15th Anniversary Special |url=https://archive.thedailystar.net/suppliments/2006/15thanniv/ourcities/ourcities15.htm |access-date=7 December 2016 |archive-date=2 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102155436/http://archive.thedailystar.net/suppliments/2006/15thanniv/ourcities/ourcities15.htm}}</ref> బరీశాల్ నగరం విస్తృతమైన నదులు, జలమార్గాల వ్యవస్థకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇవి స్థానిక రవాణాలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Barisal |title=Barisal |website=Encyclopædia Britannica |access-date=26 May 2026}}</ref> బరీశాల్ మున్సిపాలిటీ [[బ్రిటిష్ రాజ్]] కాలంలో 1876లో స్థాపించబడగా, 2002 జూలై 25న సిటీ కార్పొరేషన్‌గా శ్రేణీకరించబడింది.<ref name="Banglapedia">{{cite book |author=Tapan Palit |chapter=Barisal City Corporation |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Barisal_City_Corporation |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second}}</ref> ఈ నగరం 30 వార్డులు, 50 మహల్లాలను కలిగి ఉంది. 2023 జాతీయ జనగణన ప్రకారం 533,000 జనాభాను, 2018 ఓటర్ల జాబితా ప్రకారం సుమారు 250,000 మంది ఓటర్లను కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Barisal, Bangladesh Metro Area Population 1950-2023 |url=https://www.macrotrends.net/cities/20110/barisal/population |access-date=2023-05-27 |website=Macrotrends.net |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527200734/https://www.macrotrends.net/cities/20110/barisal/population |archive-date=2023-05-27 |url-status=dead}}</ref> నగరం మొత్తం వైశాల్యం 58 చదరపు కిలోమీటర్లు.<ref name="Barisal City Corporation">{{cite web |url=http://barisalcity.org/index.php |title=Barisal City Corporation |publisher=Barisal City Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723031407/http://barisalcity.org/index.php |archive-date=2013-07-23 |access-date=2014-09-19}}</ref> == వ్యుత్పత్తి == బరీశాల్ అనే పేరు పర్సో-అరబిక్ పదం "బహర్-ఎ-సవాల్" నుండి ఉద్భవించింది, దీని అర్థం "ప్రశ్నల నౌక". సెమిటిక్ అరబ్ సముద్ర వర్తకులు తమ వర్తక నౌకలను 'బహర్' అని పిలిచేవారు, ఈ పదం బెంగాలీ భాషా పదకోశంలోకి కూడా వచ్చింది. బెంగాల్ దక్షిణ తీరప్రాంతంలోని ప్రమాదకరమైన జలాలు, అలల కారణంగా, అరబ్ వర్తకులు ఆ మార్గం ద్వారా ప్రయాణించేటప్పుడు భద్రత, నావిగేబిలిటీకి సంబంధించి అనేక ప్రశ్నలు (సవాల్) వేసేవారు. కాలక్రమేణా ఈ పదం రూపాంతరం చెంది బరీశాల్‌గా మారింది.<ref>{{cite book |script-title=bn:বরিশালে ইসলাম |page=132 |language=bn |author=Banna, Azizul Haq |publisher=[[Islamic Foundation Bangladesh]] |year=1994}}</ref> == చరిత్ర == === ప్రాచీన, మధ్యయుగాలు === బరీశాల్ ప్రాంతం [[పద్మా నది]], [[జమునా నది (బంగ్లాదేశ్)|జమునా నది]], [[మేఘనా నది]] వంటి ప్రధాన నదులు తెచ్చిన పూడిక మట్టి ద్వారా ఏర్పడిన బెంగాల్ డెల్టాలో భాగం. ఈ నదులు హిమాలయాల నుండి విస్తారమైన పూడికను తీసుకువచ్చి, డెల్టా ప్రాంతంలో ఫలవంతమైన ఎల్లూవియల్ నేలలను ఏర్పరిచాయి. ఈ భౌగోళిక ప్రక్రియ వ్యవసాయ స్థావరాల ఏర్పాటుకు అనుకూలంగా మారింది.<ref>{{cite web |title=Oceanic Significance in the Formation of the Bangladesh Delta |url=https://bimradbd.org/public/storage/upload/paal/articles/241005054206-5353Maritime-Literacy-Oceanic-Significance-in-the-Formation-of-the-Bangladesh-Delta.pdf |format=PDF |website=Bimradbd.org |access-date=2025-11-14}}</ref><ref>{{Cite Banglapedia |article=Bengal Delta}}</ref> ఈ ప్రాంతంలో మానవ నివాసాలు పూర్వ చరిత్ర కాలం నాటికే ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. క్రీ.పూ. 300 నుండి క్రీ.శ. 150 మధ్య కాలంలో మెగస్తనీస్, ప్లీనీ, టోలమీ వంటి గ్రీకు-రోమన్ చరిత్రకారులు పేర్కొన్న గంగారిడాయ్ రాజ్యంలో ఇది భాగంగా ఉండేది. ఈ రాజ్యం 20,000 మంది అశ్వికదళం, 200,000 మంది పదాతిదళం, 4,000 యుద్ధ గజాలను కలిగి ఉందని ప్రసిద్ధి చెందింది. మౌర్యుల కాలం నాటి నాణేలు, పురావస్తు ఆధారాలు ఈ ప్రాంతంలో లభించాయి.<ref>{{cite web |title=Archaeological Sites on the Deltaic Landscape of Bangladesh |website=UNESCO World Heritage Centre |date=2016-10-07 |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6669/ |access-date=2025-11-14}}</ref><ref>{{Cite Banglapedia |article=Gangaridai}}</ref> మధ్యయుగంలో చంద్రద్వీప్, బక్లా ప్రాచీన ప్రాంతాలను కలుపుకొని ఉన్న బరీశాల్, 1204లో ముహమ్మద్ భక్తియార్ ఖాల్జీ దండయాత్ర తర్వాత బెంగాల్ సుల్తానేట్‌లో విలీనమైంది. 1342లో షంసుద్దీన్ ఇలియాస్ షా నేతృత్వంలో స్వతంత్ర సుల్తానేట్ ఏర్పడింది.<ref>{{cite web |title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760 |website=University of California Press |url=https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft067n99v9&chunk.id=d0e768&toc.depth=1&toc.id=d0e768&brand=ucpress |access-date=2025-11-14}}</ref><ref>{{Cite Banglapedia |article=History}}</ref> === వలసపాలన యుగం === 1797లో బ్రిటిష్ పరిపాలనలో బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ కింద బాకర్గంజ్ జిల్లా ఏర్పడింది. పరిపాలనా, వాణిజ్య సౌకర్యాల దృష్ట్యా 1801లో దీని ప్రధాన కార్యాలయాలను బరీశాల్‌కు మార్చారు.<ref name=":0">{{cite web |title=Barishal District |website=Barisal.gov.bd |url=https://www.barisal.gov.bd/en/site/page/hsKz-%25E0%25A6%25AC%25E0%25A6%25B0%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%25B6%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25B2-%25E0%25A6%259C%25E0%25A7%2587%25E0%25A6%25B2%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25B0-%25E0%25A6%25AA%25E0%25A6%259F%25E0%25A6%25AD%25E0%25A7%2581%25E0%25A6%25AE%25E0%25A6%25BF |access-date=2025-11-14}}</ref> 1876లో బరీశాల్ మునిసిపాలిటీగా రూపాంతరం చెందింది.<ref>{{cite book |last=Beveridge |first=Henry |url=https://archive.org/details/districtofbkar00beve |title=The district of Bákarganj; its history and statistics : Beveridge, Henry, 1837-1929 : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive |publisher=Trübner & Co. |year=1876 |location=London |access-date=2025-11-14}}</ref> పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం చివరి నాటికి నగర జనాభా వేగంగా పెరిగింది.<ref>{{cite web |date=2013-05-16 |title=Ebb and flow |url=https://www.economist.com/banyan/2013/05/16/ebb-and-flow |url-access=subscription |access-date=2025-11-14 |website=The Economist}}</ref> కీర్తన్‌ఖోలా నదిపై గట్లు నిర్మించడం ద్వారా వరదల నివారణ, కలకత్తాతో రవాణా సంబంధాలు మెరుగయ్యాయి.<ref>{{cite book |last=Beveridge |first=H. |url=https://ia801408.us.archive.org/4/items/in.ernet.dli.2015.24305/2015.24305.District-Of-Bakarganj.pdf |title=Bakerganj's History and Statistics |location=London |access-date=2025-11-14}}</ref> 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, 1905 బెంగాల్ విభజనకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన స్వదేశీ ఉద్యమానికి బరీశాల్ ప్రధాన కేంద్రంగా నిలిచింది. ప్రజాదరణ పొందిన పత్రికలు, మేధావులు బ్రిటిష్ ఆర్థిక విధానాలకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించారు.<ref>{{cite web |title=Bakerganj Gazetters ENG |website=file-barisal.portal.gov.bd |url=http://file-barisal.portal.gov.bd/media/6cdde861-8c0e-45d7-b22a-5c5da759924b/uploaded-files/Bakerganj%20Gazetters%20ENG%20-%20Vol.%2003%20-%20301-443.pdf |access-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205070739/http://file-barisal.portal.gov.bd/media/6cdde861-8c0e-45d7-b22a-5c5da759924b/uploaded-files/Bakerganj%20Gazetters%20ENG%20-%20Vol.%2003%20-%20301-443.pdf |archive-date=2024-12-05 |url-status=dead}}</ref> === స్వాతంత్ర్యానంతర పరిణామాలు === 1947లో బ్రిటిష్ ఇండియా విభజన తర్వాత బరీశాల్ తూర్పు పాకిస్తాన్‌లో భాగమైంది.<ref>{{cite web |title=31. Pakistan/East Pakistan/Bangladesh (1947-1971) |website=UCA |date=1947-08-14 |url=https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/asiapacific-region/pakistanbangladesh-1947-1971/ |access-date=2025-11-14}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1971 బంగ్లాదేశ్ విముక్తి పోరాటంలో బరీశాల్ తీవ్ర సైనిక ఘర్షణలను ఎదుర్కొంది. పాకిస్తాన్ సేనలు 'ఆపరేషన్ బరీశాల్' పేరుతో నౌకాదళ దాడి చేశాయి. మేజర్ ఎం.ఎ. జలీల్ నాయకత్వంలోని ముక్తిబాహిని సెక్టార్ 9 పరిధిలో గెరిల్లా పోరాటాలు సాగాయి.<ref>{{cite web |title=Sector Details |website=Bangladesh Army |date=2025-11-14 |url=https://www.army.mil.bd/Sector/9 |access-date=2025-11-14}}</ref> 1971 డిసెంబరు 16న స్వాతంత్ర్యం సిద్ధించిన తర్వాత పునర్నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{cite web |title=Background Notes: Bangladesh 11/97 |website=U.S. State Department, Official Web Site |date=1997-01-01 |url=https://1997-2001.state.gov/background_notes/bangladesh_1197_bgn.html |access-date=2025-11-14}}</ref> 1993 జనవరి 1న బరీశాల్ విభాగం ప్రత్యేకంగా ఏర్పడింది.<ref name=":0" /> 2007 నవంబరు 15న సంభవించిన 'సిద్ర' తుఫాను వల్ల ఈ ప్రాంతం తీవ్ర నష్టాన్ని చవిచూసింది.<ref>{{cite journal |last1=Kabir |first1=Russell |last2=Khan |first2=Hafiz T. A. |last3=Ball |first3=Emma |last4=Caldwell |first4=Kay |title=Climate Change Impact: The Experience of the Coastal Areas of Bangladesh Affected by Cyclones Sidr and Aila |journal=Journal of Environmental and Public Health |volume=2016 |year=2016 |issn=1687-9805 |pmid=27867400 |pmc=5102735 |doi=10.1155/2016/9654753 |doi-access=free |pages=1–9}}</ref> == జనాభా వివరాలు == {{Historical populations |align = center |1872 |12501 |1891 |15482 |1901 |18978 |1911 |22473 |1921 |26744 |1931 |35716 |1931 |61316 |1951 |89694 |1961 |69936 |1974 |98127 |1991 |142098 |2001 |224389 |2011 |328278 |2022 |576927 |footnote=మూలాలు:<ref>{{Cite web |script-title=bn:বরিশাল সম্পর্কে |url=https://barishalcity.gov.bd/info/%E0%A6%AC%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B2-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%87 |website=barishalcity.gov.bd |language=bn}}</ref> }} 2022 జనగణన ఫలితాల ప్రకారం, బరీశాల్ సిటీ కార్పొరేషన్ పరిధిలో 105,200 ఇళ్ళు, 419,484 జనాభా ఉన్నారు. జనాభాలో 16.19% మంది 10 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు. అక్షరాస్యత రేటు 88.90% కాగా, లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 100 మంది మహిళలకు 103.87 మంది పురుషులుగా ఉంది.<ref name="2022census">{{Cite book |url=http://203.112.218.101/storage/files/1/Publications/PHC_2021/Barishal%20Division/District%20Report%20Barishal%20Full%20Updated.pdf |title=Population and Housing Census 2022 - District Report: Barisal |date=June 2024 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-984-475-284-9 |series=District Series |location=Dhaka |pages= |access-date=2026-09-22 |archive-date=2025-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930220619/http://203.112.218.101/storage/files/1/Publications/PHC_2021/Barishal%20Division/District%20Report%20Barishal%20Full%20Updated.pdf |url-status=dead}}</ref> ఇక్కడ నివసించే ప్రజలలో అత్యధికులు బెంగాలీలు. స్థానికులను 'బరీశాలియా' అని పిలుస్తారు. మాట్లాడే ప్రధాన భాష బెంగాలీ ప్రాచ్య మాండలికం. పటోయాఖాలి, భోలా, పిరోజ్‌పూర్, ఝాలోకాటి, బార్గుణా వంటి సమీప ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన ప్రజలు కూడా ఇక్కడ నివసిస్తున్నారు. {{bar box |title=బరీశాల్ నగరంలో మతాలు (2022)<ref name="2022census"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=left |bars= {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|90.36}} {{bar percent|[[హిందూమతం]]|darkorange|9.01}} {{bar percent|[[క్రైస్తవ మతం]]|dodgerblue|0.61}} {{bar percent|ఇతరాలు|black|0.02}} }} మతపరంగా ముస్లింలు 90.36% (ప్రధానంగా హనాఫీ పాఠశాలకు చెందిన సున్నీలు), హిందువులు 9.01%, క్రైస్తవులు 0.61%, బౌద్ధులు 0.01% ఉన్నారు.<ref name="2022census" /> 2015 నుండి క్యాథలిక్ మైనారిటీకి ప్రత్యేకంగా రోమన్ క్యాథలిక్ డియోసెస్ ఆఫ్ బరీశాల్ ఉంది. == భౌగోళిక సమాచారం == [[File:Bangabandhu Uddyan Aerial view.jpg|thumb|బరీశాల్ నగర విహంగ వీక్షణం]] [[File:Barisal Cityscape, 2015.jpg|600px|center|బరీశాల్ నగర దృశ్యం, 2015]] బరీశాల్ నగరం 58 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంలో విస్తరించి ఉంది. బరీశాల్ జిల్లా వైశాల్యం 2790.51 చ.కి.మీ. దీనికి ఉత్తరాన మదారిపూర్, శరియత్‌పూర్, చాంద్‌పూర్, లక్ష్మీపూర్ జిల్లాలు; దక్షణాన పటోయాఖాలి, బార్గుణా, ఝాలోకాటి జిల్లాలు; తూర్పున భోలా, లక్ష్మీపూర్ జిల్లాలు; పశ్చిమాన ఝాలోకాటి, పిరోజ్‌పూర్, గోపాల్‌గంజ్ జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. కీర్తన్‌ఖోలా, అరియాల్ ఖాన్, ఖోయ్‌రాబాద్, కాళిజీరా, సంధా నదులు ఈ నగరం గుండా ప్రవహిస్తున్నాయి. == శీతోష్ణస్థితి == బరీశాల్ నగరం పొడి శీతాకాలంతో కూడిన తేమతో కూడిన ఉప ఉష్ణమండల వాతావరణం, ఉష్ణమండల సవన్నా వాతావరణాల సరిహద్దులో ఉంటుంది. == దర్శనీయ ప్రదేశాలు == <gallery> দুর্গাসাগর.JPG|మాధవపాషా వద్ద ఉన్న దుర్గా సాగర్ Baitul Aman Mosque.JPG|బైతుల్ అమాన్ జామే మసీదు కాంప్లెక్స్ 118 sadar road, Barisal City, Bangladesh..jpg|షోహెల్ చత్వార్, బిబీర్ పుకూర్ పార Padma Pukur, Barisal.jpg|పద్మ పుకూర్, బరీశాల్ Bell's Park aka Bangabandhu Udyan Barisal.jpg|బెల్స్ పార్క్ (బంగాబంధు ఉద్యాన్) 30 Godown, Barisal.jpg|30 గోదాముల ముక్తియోద్ధ స్మారకం Barisal Divisional Museum.JPG|బరీశాల్ డివిజనల్ మ్యూజియం Barisal City at night.jpg|రాత్రి వేళల్లో బరీశాల్ నగరం Collectorate Pond Barisal at night.jpg|కలెక్టరేట్ చెరువు </gallery> దుర్గా సాగర్ సుమారు 2,500 హెక్టార్ల వైశాల్యంతో దక్షిణ బంగ్లాదేశ్‌లోని అతిపెద్ద దిగుడు బావి/దిఘి. ఇది బాబుగంజ్ ఉపజిల్లాలోని మాధవపాషా గ్రామంలో ఉంది. రాజా జయనారాయణ్ తల్లి రాణి దుర్గావతి కోరిక మేరకు 1780లో దీనిని తవ్వించారు. శీతాకాలంలో వలస పక్షులు ఇక్కడకు వస్తుంటాయి. ఇది ప్రముఖ పిక్నిక్ స్పాట్‌గా మారింది. లఖుటియా జమీందార్ బాటి 17వ శతాబ్దం చివర్లో రూప్ చంద్ర రాయ్ ద్వారా నిర్మించబడింది. ఈ ఎస్టేట్‌లో శివాలయాలు, పెద్ద చెరువులు ఉన్నాయి. 1950, 1971 దాడుల్లో దెబ్బతిన్నప్పటికీ ఇది ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణగా నిలిచింది. [[File:Lakhutia Zamindar Bari.png|thumb|లఖుటియా జమీందార్ బారీ]] [[File:Lakhutia Shiva Temples.png|thumb|లఖుటియా శివాలయాలు]] * దుర్గా సాగర్ * బైతుల్ అమాన్ జామే మసీదు కాంప్లెక్స్ * ఆక్స్‌ఫర్డ్ మిషన్ చర్చి * బెల్స్ పార్క్ (బంగాబంధు ఉద్యాన్) * రూపాటోలి ప్రాంతం * 30 గోదాములు (30 Godown) * ప్లానెట్ పార్క్ * ముక్తిజోద్ధ పార్క్ * నారికేళ్ బాగాన్, ఉద్యానవన కేంద్రం * లఖుటియా జమీందారీ భవనం * కొరాపూర్ మియా బారీ మసీదు * శంకర్ మఠం * టౌన్ హాల్ * షేర్-ఎ-బంగ్లా స్మారక మ్యూజియం * బార్ శ్రేష్ఠ కెప్టెన్ మోహియుద్దీన్ జహంగీర్ గ్రంథాలయం, మ్యూజియం * జీబనానంద దాస్ మ్యూజియం * దప్దపియా వంతెన * బిబీర్ పుకూర్<ref>{{Cite news |title=Barisal Bibir Pukur needs attention |url=https://www.newagebd.net/article/18710/barisal-bibir-pukur-needs-attention |newspaper=New Age |date=30 June 2017 |access-date=2018-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181124105659/http://www.newagebd.net/article/18710/barisal-bibir-pukur-needs-attention |archive-date=2018-11-24 |url-status=dead}}</ref> * షాహిద్ షుక్కూర్-గఫూర్ స్మారక పార్క్ * తాల్‌తలి వంతెన * పద్మ పుకూర్ (తామరల చెరువు) * కవి ముకుంద దాస్ స్థాపించిన కాళీ మందిరం * అమర వీరులైన మేధావుల స్మారక చిహ్నం * బంగ్లాదేశ్ వరి పరిశోధన సంస్థ ప్రాంతీయ కేంద్రం === నిర్మాణాలు === [[File:Miah Bari Mosque, Barisal.jpg|thumb|కొరాపూర్ మియా బారీ మసీదు]] నగరంలోని ప్రముఖ చారిత్రక నిర్మాణాలు: * బరీశాల్ జిల్లా పాఠశాల భవనం * కమలాపూర్ మసీదు * ఆక్స్‌ఫర్డ్ మిషన్ చర్చి * కస్బా మసీదు == క్రీడలు == [[క్రికెట్]], [[ఫుట్‌బాల్]] ఇక్కడ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడలు. టెన్నిస్, [[కబడ్డీ]] కూడా ఆడతారు. బరీశాల్ డివిజనల్ స్టేడియం (అబ్దూర్ రబ్ సెర్నియాబాద్ స్టేడియం) 15,000 మంది సామర్థ్యం కలిగిన క్రీడా ప్రాంగణం. షహరియార్ నఫీస్, సోహాగ్ గాజీ, కమ్రుల్ ఇస్లాం రబ్బీ, ఫజ్లే మహమూద్ వంటి ప్రముఖ క్రీడాకారులు ఇక్కడి నుండి జాతీయ జట్టుకు ప్రాతినిధ్యం వహించారు. రహమత్‌పూర్ వద్ద బంగ్లాదేశ్ క్రీడా శిక్షా ప్రతిష్ఠాన్ (BKSP) ప్రాంతీయ శిక్షణ కేంద్రం ఉంది.<ref name =BKSP>{{cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bangladesh_Krira_Shiksha_Pratisthan |title=Bangladesh Krira Shiksha Pratisthan |website=Banglapedia |access-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703150608/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bangladesh_Krira_Shiksha_Pratisthan |archive-date=3 జూలై 2015 |url-status=dead}}</ref> బంగ్లాదేశ్ ప్రీమియర్ లీగ్ టీమ్‌లలో ఒకటైన ఫార్చ్యూన్ బరీశాల్ ఈ నగరానికి చెందినదే. == రవాణా == === విమాన మార్గం === బరీశాల్ విమానాశ్రయం దేశీయ విమానాశ్రయం. విమాన్ బంగ్లాదేశ్ ఎయిర్‌లైన్స్, నోవోఎయిర్, యుఎస్-బాంగ్లా ఎయిర్‌లైన్స్ సేవలు అందిస్తున్నాయి. === నదీ రేవు === బరీశాల్ నదీ రేవు బంగ్లాదేశ్‌లో రెండవ అతిపెద్ద నదీ రేవు. డాకా, భోలా, బార్గుణా, లక్ష్మీపూర్ ప్రాంతాలకు ప్రయాణానికి ఇది ప్రధాన మార్గం. === రహదారి మార్గం === ఎన్8 జాతీయ రహదారి ద్వారా నగరం ఇతర ప్రాంతాలతో అనుసంధానించబడింది. నథుల్లాబాద్, రూపాటోలీ వద్ద ప్రధాన బస్సు టెర్మినల్స్ ఉన్నాయి. == విద్య == [[File:Cotton Spinning Shed.jpg|alt=|thumb|షాహీద్ అబ్దూర్ రబ్ సెర్నియాబాద్ టెక్స్‌టైల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ]] ప్రభుత్వ బ్రోజోమోహన్ కాలేజీ 1889లో స్థాపించబడిన ప్రాచీన విద్యాసంస్థ. నగరం పరిధిలో బరీశాల్ విశ్వవిద్యాలయం, షేర్-ఎ-బంగ్లా మెడికల్ కాలేజీ, షాహీద్ అబ్దూర్ రబ్ సెర్నియాబాద్ టెక్స్‌టైల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ, బరీశాల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ, బరీశాల్ జిల్లా పాఠశాల, బరీశాల్ క్యాడెట్ కాలేజీ, ప్రభుత్వ సయ్యద్ హతేమ్ అలీ కాలేజీ వంటి ప్రముఖ విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి. ప్రధాన విద్యాసంస్థలు: * బరీశాల్ క్యాడెట్ కాలేజీ * బరీశాల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ * బరీశాల్ ప్రభుత్వ మహిళా కాలేజీ * బరీశాల్ పాలిటెక్నిక్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ * బరీశాల్ జిల్లా పాఠశాల * బ్రజోమోహన్ కాలేజీ * ప్రభుత్వ సయ్యద్ హతేమ్ అలీ కాలేజీ * ఇన్ఫ్రా పాలిటెక్నిక్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, బరీశాల్ * షాహీద్ అబ్దూర్ రబ్ సెర్నియాబాద్ టెక్స్‌టైల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ * షేర్-ఎ-బంగ్లా మెడికల్ కాలేజీ * బరీశాల్ విశ్వవిద్యాలయం == మీడియా == === దినపత్రికలు === * ''డైలీ ఆజ్కేర్ బరీశాల్'' * ''డైలీ ఆజ్కేర్ బార్తా'' * ''డైలీ ఆజ్కేర్ పరిబర్తన్'' * ''డైలీ బాంగ్లార్ బోనే'' * ''డైలీ బరీశాల్ బార్తా'' * ''డైలీ బరీశాల్ భోరేర్ ఆలో'' * ''డైలీ బరీశాల్ ప్రతిదిన్'' * ''డైలీ భోరేర్ అంగీకార్'' * ''డైలీ విప్లవి బంగ్లాదేశ్'' * ''డైలీ దఖిణాంచల్'' * ''డైలీ మోతోబాద్'' * ''డైలీ సత్య సంబాద్'' * ''డైలీ షాహనామా'' === పత్రికలు === * ''బాకర్గంజ్ పరిక్రమ'' * ''చిరంతన్ బంగ్లా'' * ''ఉపకూల్'' * ''గౌర్నాది పరిక్రమ'' * ''ఖాదేమ్'' * ''జాగో నారే'' == ఇవి కూడా చూడండి == * బంగ్లాదేశ్ ఉపజిల్లాలు * బంగ్లాదేశ్ జిల్లాలు * బంగ్లాదేశ్ విభాగాలు == గమనికలు, మూలాలు == === గమనికలు === {{Notelist}} === మూలాలు === {{Reflist}} == బహిరంగ లంకెలు == * [http://www.barisal.gov.bd/ బరీశాల్ అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Coord|22|42|N|90|22|E|region:BD_type:city|display=title}} [[వర్గం: నగరాలు]] opzbi2yjqbipyp3yb949fpwxoldisc8 0 511353 4983387 4968893 2026-10-17T18:17:44Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983387 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |verifiedrevid =464198399 |image =Pentobarbital 2d.svg |width =115 |image2 =Pentobarbital ball-and-stick.png <!-- Names --> |pronounce = |tradename =Nembutal, others |synonyms =పెంటోబార్బిటాల్ |IUPAC_name =5-Ethyl-5-(1-methylbutyl)-2,4,6(1''H'',3''H'',5''H'')-pyrimidinetrione <!-- Clinical data --> |class =[[Barbiturate]]<ref name=AHFS2020/> |pregnancy_AU =C |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]], [[Intravenous therapy|IV]], [[Intramuscular injection|IM]], [[Rectal administration|rectal]]; also intraperitoneal & intracardiac (for [[animal euthanasia]]) |onset =< 1 min (IV), < 25 min (IM)<ref name=AHFS2020/> |duration_of_action=15 min (IV)<ref name=AHFS2020/> |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|pentobarbital}} |MedlinePlus =a682416 <!-- Legal data --> |legal_AU =S8 |legal_CA =Schedule IV |legal_DE =Anlage III |legal_UN =Psychotropic Schedule III |legal_UK =Class B |legal_US =Schedule II |legal_status =Rx-only |licence_US =Pentobarbital <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =70–90% (by mouth); 90% (rectal) |protein_bound =20–45% |metabolism =[[Liver]] |elimination_half-life=15–48 hours |excretion =[[Kidney]] <!-- Chemical and physical data --> |C =11 |H =18 |N =2 |O =3 |SMILES =O=C1NC(=O)NC(=O)C1(C(C)CCC)CC |StdInChI =1S/C11H18N2O3/c1-4-6-7(3)11(5-2)8(14)12-10(16)13-9(11)15/h7H,4-6H2,1-3H3,(H2,12,13,14,15,16) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =WEXRUCMBJFQVBZ-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |drug_name =Pentobarbital }} {| class="infobox" style="border-spacing:2px;" |+ class="infobox-title" id="8" |,<span title="International nonproprietary name (INN): <nowiki&gt;Pentobarbital</nowiki&gt;">Pentobarbital</span> | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Pentobarbital_2d.svg|class=dark_mode_safe|187x187px]] |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Pentobarbital_ball-and-stick.png|class=dark_mode_safe|115x115px]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |క్లినికల్ డేటా |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[Drug nomenclature|వ్యాపార పేర్లు]] | class="infobox-data" |నెంబుటల్, ఇతరులు |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ఇతర పేర్లు | class="infobox-data" |పెంటాబర్బిటోన్ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[American Society of Health-System Pharmacists|ఎహెచ్ఎఫ్ఎస్]]/డ్రగ్స్. కామ్[[Drugs.com]] | class="infobox-data" |<span title="www.drugs.com">[https://www.drugs.com/monograph/pentobarbital.html మోనోగ్రాఫ్]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[MedlinePlus|మెడ్లైన్ ప్లస్]] | class="infobox-data" |<span title="medlineplus.gov">[https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682416.html a682416] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[Regulation of therapeutic goods|లైసెన్స్ డేటా]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist"> * <small><nowiki>United States</span>"}]]}'>US</abbr></nowiki></small>&nbsp;<span title="www.accessdata.fda.gov">FDA: [https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/drugsatfda/index.cfm?fuseaction=Search.SearchAction&SearchTerm=Pentobarbital&SearchType=BasicSearch పెంటోబార్బిటల్]&nbsp;</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |గర్భధారణ వర్గం<nowiki><br></nowiki> | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist"> * ఆస్ట్రేలియా "}]} '> AU : C&#x20; </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |పరిపాలన మార్గాలు<nowiki><br></nowiki> | class="infobox-data" |నోటి ద్వారా, IV, IM, రెక్టల్ కూడా ఇంట్రాపెరిటోనియల్ & ఇంట్రాకార్డియాక్ (జంతువుల అనాయాస కోసం) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ఔషధ తరగతి | class="infobox-data" |బార్బిట్యురేట్<ref name="AHFS2020">{{Cite web|title=Pentobarbital Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/pentobarbital.html|website=Drugs.com|access-date=11 December 2020|language=en|archive-date=30 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630161914/https://www.drugs.com/international/pentobarbital.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630161914/https://www.drugs.com/international/pentobarbital.html|date=30 June 2018}}</ref> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |చట్టపరమైన స్థితి |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |చట్టపరమైన స్థితి | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist"> * ఆస్ట్రేలియా "}]} '> AU S8 (నియంత్రిత ఔషధం) &#x20; * కెనడా "}]} '> CA : షెడ్యూల్ IV&#x20; * జర్మనీ "}]} '> DE : Anlage III (ప్రత్యేక ప్రిస్క్రిప్షన్ ఫారం అవసరం&#x20; * <small><nowiki>United Kingdom</span>"}]]}'>UK</abbr>:</nowiki></small>&#x20;తరగతి బి * <small><nowiki>United States</span>"}]]}'>US</abbr>:</nowiki></small>&#x20;షెడ్యూల్ II * <small><nowiki>United Nations</span>"}]]}'>UN</abbr>:</nowiki></small>&#x20;సైకోట్రోపిక్ షెడ్యూల్ III<nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki> * సాధారణంగాః (ప్రిస్క్రిప్షన్ మాత్రమే) &nbsp;&nbsp; </div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |ఫార్మాకోకైనెటిక్ డేటా |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |జీవ లభ్యత | class="infobox-data" |70-90% (నోటి ద్వారా 90% (రెక్టల్) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ప్రోటీన్ బైండింగ్ | class="infobox-data" |20–45% |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |జీవక్రియ | class="infobox-data" |[[కాలేయం]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |కార్యాచరణ ప్రారంభం | class="infobox-data" |<1 నిమిషం <25 నిమిషం (IM) <ref name="AHFS2020" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |సగం జీవితాన్ని తొలగించడం<nowiki><span class="nowrap">సగం జీవితం</span></nowiki> | class="infobox-data" |15-48 గంటలు |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |చర్య యొక్క వ్యవధి | class="infobox-data" |15 నిమిషాలు (1) <ref name="AHFS2020" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[విసర్జన]] | class="infobox-data" |మూత్రపిండాలు |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |గుర్తించేవి |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div>IUPAC పేరు</div></div> * <div style="font-size: 97%;">5-ఇథైల్-5- (1-మిథైలబ్యూటైల్) -2,4,6 (1H, 3H, 5H-పిరిమిడినైట్రియోన్</div> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |కాంప్టాక్స్ డాష్బోర్డ్ (U. S. ఎన్విరాన్మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ "}]} '> EPA <span style="font-weight:normal"> (U. S. ఎన్విరాన్మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ "}]} '> EPA <nowiki>U.S. Environmental Protection Agency</span>"}]]}'>EPA</abbr>)</nowiki></span> | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="comptox.epa.gov">[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/details/DTXSID7023435 DTXSID7023435][[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q409632#P3117|text-top|class=noprint|frameless|10x10px|Edit this at Wikidata]]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |<nowiki><span title="echa.europa.eu">ECHA ఇన్ఫోకార్డ్</span></nowiki> | class="infobox-data" |[https://echa.europa.eu/substance-information/-/substanceinfo/100.000.895 100.000.895][[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q409632#P2566|text-top|class=noprint|frameless|10x10px|Edit this at Wikidata]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |రసాయన, భౌతిక డేటా |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[రసాయన సూత్రం|ఫార్ములా]] | class="infobox-data" |<span title="Carbon">సి.</span>₁₁<span title="Hydrogen">హెచ్.</span>₁₈<span title="Nitrogen">ఎన్.</span>₂<span title="Oxygen">ఓ.</span>₃ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[మోలార్ ద్రవ్యరాశి|మోలార్ మాస్]] | class="infobox-data" |<span class="nowrap">226.276</span> g · mol⁻¹&nbsp; |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |3D నమూనా (JSMOL) | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="chemapps.stolaf.edu (3D interactive model)">[https://chemapps.stolaf.edu/jmol/jmol.php?model=O%3DC1NC%28%3DO%29NC%28%3DO%29C1%28C%28C%29CCC%29CC ఇంటరాక్టివ్ చిత్రం]</span> </div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div>నవ్వులు.</div></div> * <div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">O = C1NC (= O) NC (= O "C1 (C) CC</div> </div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div>ఇన్చి</div></div> * <div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">InCHI = 1S/C11H18N2O3/c 1-4-6-7 (3′11 (5-2′8 (14′ 12-10 (16′ 13-9 (11′15/h7H, 4-6H 2,1-3 H3, (H 2,12,13,14,15,16 ^{&nbsp;[[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|7x7px]]<span style="display:none">Y</span>}</div> * <div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">కీః WEXRUCMBJFQVBZ-UHFFFAO^{&nbsp;[[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|7x7px]]<span style="display:none">Y</span>}-NY</div> </div> |- | colspan="2" class="infobox-below" |<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">&nbsp;&nbsp;<span class="reflink plainlinks nourlexpansion">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ComparePages&rev1=464198399&page2=Pentobarbital (ధృవీకరించండి)]</span></span> |} '''పెంటోబార్బిటల్''' అనేది స్థితి మూర్ఛ, తీవ్రమైన ఆందోళన, నిద్రలో ఇబ్బంది స్వల్పకాలిక నిర్వహణ, శస్త్రచికిత్స, ఒకరిని కోమా ఉంచడానికి ఉపయోగించే ఒక ఔషధం.<ref name="AHFS2020" /> దీనిని కండరాల లేదా సిరలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా ఉపయోగిస్తారు.<ref name="AHFS2020" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్లో బై మౌత్ ఫార్ములేషన్ నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite book|last=Administration|first=Food and Drug|title=Approved Drug Products with Therapeutic Equivalence Evaluations - FDA Orange Book 32nd Edition (2012): FDA Orange Book 32nd Edition (2012)|publisher=DrugPatentWatch.com|isbn=978-1-934899-82-3|page=PR736|url=https://books.google.ca/books?id=STZ4DAAAQBAJ&pg=PR736|language=en|access-date=11 December 2020|archive-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828211309/https://books.google.ca/books?id=STZ4DAAAQBAJ&pg=PR736}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221013210745/https://books.google.ca/books?id=STZ4DAAAQBAJ&pg=PR736|date=13 October 2022}}</ref> ప్రారంభంలో ఒక సిర లోకి ఇచ్చినప్పుడు ఒక నిమిషం లోపల, ఒక కండర లోకి ఉన్నప్పుడు 25 నిమిషాల్లో ఉంటుంది.<ref name="AHFS2020" /> సిరల ప్రభావాలలో ఇచ్చినప్పుడు సుమారు 15 నిమిషాలు ఉంటుంది.<ref name="AHFS2020" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, వాంతులు, తలనొప్పి ఉంటాయి.<ref name="AHFS2020" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో చిత్తవైకల్యం, దుర్వినియోగం, శ్వాసకోశ నిర్బంధం, [[అనాఫిలాక్సిస్]] ఉన్నాయి.<ref name="AHFS2020" /> గర్భధారణ సమయంలో ఈ మందు వాడకూడదు.<ref name="AHFS2020" /> ఇది ఔషధాల బార్బిట్యురేట్ కుటుంబానికి చెందినది.<ref name="AHFS2020" /> ఇది మెదడులో GABA కార్యాచరణను పెంచడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS2020" /> పెంటోబార్బిటల్ 1930లో జాన్ లుండీ యునైటెడ్ స్టేట్స్లో వైద్య ఉపయోగంలోకి వచ్చింది.<ref name="Lam2012">{{Cite book|last=Lamberth|first=Clemens|last2=Dinges|first2=Jürgen|title=Bioactive Heterocyclic Compound Classes: Pharmaceuticals|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-3-527-66447-4|page=PA30|url=https://books.google.ca/books?id=35uKnWKD9V8C&pg=PA30|language=en|access-date=11 December 2020|archive-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828211314/https://books.google.ca/books?id=35uKnWKD9V8C&pg=PA30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221013210746/https://books.google.ca/books?id=35uKnWKD9V8C&pg=PA30|date=13 October 2022}}</ref> 1970లలో వీటిని విస్తృతంగా దుర్వినియోగం చేశారు, వాటి రంగు కారణంగా వీటిని "పసుపు జాకెట్లు" అని పిలిచేవారు.<ref>{{Cite book|last=Caroline|first=Nancy L.|last2=Elling|first2=Bob|title=Nancy Caroline's Emergency Care in the Streets, Volume 2|date=2007|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=978-0-7637-4239-3|page=SA33-PA17|url=https://books.google.ca/books?id=f3ePQZDXpwwC&pg=SA33-PA17|language=en|access-date=11 December 2020|archive-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828211328/https://books.google.ca/books?id=f3ePQZDXpwwC&pg=SA33-PA17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221013210746/https://books.google.ca/books?id=f3ePQZDXpwwC&pg=SA33-PA17|date=13 October 2022}}</ref> ఇది పశువైద్య అనాయాస కోసం కొన్ని US రాష్ట్రాలు నేరస్థుల మరణశిక్షల కోసం ఉపయోగించబడుతుంది.<ref>{{Cite news|title=Why the Justice Department's Plan to Use a Single Drug for Lethal Injections Is Controversial|url=https://time.com/5636513/pentobarbital-executions-justice-department/|access-date=11 December 2020|work=Time|date=2019|archive-date=11 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211154403/https://time.com/5636513/pentobarbital-executions-justice-department/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201211154403/https://time.com/5636513/pentobarbital-executions-justice-department/|date=11 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Happens When You Put Your Pet to Sleep?|url=https://pets.webmd.com/what-happens-put-pet-to-sleep#1|website=WebMD|access-date=11 December 2020|language=en|archive-date=16 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116235817/https://pets.webmd.com/what-happens-put-pet-to-sleep#1|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201116235817/https://pets.webmd.com/what-happens-put-pet-to-sleep#1|date=16 November 2020}}</ref> 1962లో [[మార్లిన్ మన్రో మరణం]] పెంటోబార్బిటల్, క్లోరల్ హైడ్రేట్ అధిక మోతాదు కారణంగా సంభవించింది.<ref>{{Cite news|title=New Chapter in the Mystery of Marilyn: Her Own Words?|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-aug-05-et-marilyn5-story.html|access-date=11 December 2020|work=Los Angeles Times|date=5 August 2005|archive-date=1 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801190059/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-aug-05-et-marilyn5-story.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801190059/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-aug-05-et-marilyn5-story.html|date=1 August 2020}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] 10da0d5lfieezu6wh9xnje7rdsmkone 0 511374 4983372 4973115 2026-10-17T17:17:44Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983372 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=పీట్ మాండ్రియన్|image=Piet Mondriaan.jpg|caption=1899లో మాండ్రియన్|birth_name=పీటర్ కార్నెలిస్ మాండ్రియాన్|birth_date={{birth date|1872|3|7|df=yes}}|birth_place=అమేర్స్‌ఫోర్ట్, [[నెదర్లాండ్స్]]|death_date={{death date and age|1944|2|1|1872|3|7|df=yes}}|death_place=[[న్యూయార్క్ నగరం]], అమెరికా|field=[[చిత్రలేఖనం]]|training=రిక్స్‌అకాడెమీ (అకాడమీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్), [[ఆమ్‌స్టర్‌డామ్]]|movement=డి స్టైల్, వియుక్త కళ (అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఆర్ట్)|works=''ఈవినింగ్; రెడ్ ట్రీ'', ''గ్రే ట్రీ'', ''కాంపోజిషన్ విత్ రెడ్ బ్లూ అండ్ ఎల్లో'', ''బ్రాడ్‌వే బూగీ వూగీ'', ''విక్టరీ బూగీ వూగీ''|patrons=|awards=|signature=Mondrian Signatur.svg}} '''పీటర్ కార్నెలిస్ మాండ్రియాన్''' (7 మార్చి 1872 – 1 ఫిబ్రవరి 1944), 1911 తర్వాత '''పీట్ మాండ్రియన్''' గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఇతను [[డచ్ సామ్రాజ్యం|డచ్]] [[చిత్రకారుడు]], కళా సిద్ధాంతకర్త. ఇతన్ని 20వ శతాబ్దపు గొప్ప కళాకారులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. 20వ శతాబ్దపు వియుక్త కళ (అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఆర్ట్) మార్గదర్శకులలో ఇతను ఒకరు. ఇతను తన కళాత్మక దిశను ఫిగరేటివ్ పెయింటింగ్ నుండి వియుక్త శైలికి మార్చుకున్నాడు, తన కళాత్మక పదజాలాన్ని సాధారణ రేఖాగణిత అంశాలకు కుదించే స్థాయికి చేరుకున్నాడు. మాండ్రియన్ కళ ఆదర్శధామంగా ఉండేది. సార్వత్రిక విలువల, సౌందర్య అన్వేషణతో ముడిపడి ఉండేది. 1914లో అతను ఇలా ప్రకటించాడు, "కళ వాస్తవికత కంటే ఉన్నతమైనది, వాస్తవికతతో దానికి ప్రత్యక్ష సంబంధం లేదు. కళలో ఆధ్యాత్మికతను చేరుకోవడానికి, వాస్తవికతను వీలైనంత తక్కువగా ఉపయోగించాలి, ఎందుకంటే వాస్తవికత ఆధ్యాత్మికతకు వ్యతిరేకం. మనం వియుక్త కళ సమక్షంలో ఉన్నాం. కళ వాస్తవికతకు అతీతంగా ఉండాలి, లేకపోతే మనిషికి దాని విలువ ఉండదు." అతను థియో వాన్ డోస్‌బర్గ్‌తో కలిసి స్థాపించిన 'డి స్టైల్' కళా ఉద్యమానికి, బృందానికి సహకారం అందించాడు. అతను 'నియోప్లాస్టిసిజం' అని పిలిచే ప్రాతినిధ్యం లేని రూపాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు. ఇది కొత్త 'స్వచ్ఛమైన ప్లాస్టిక్ ఆర్ట్', 'సార్వత్రిక సౌందర్యం' సృష్టించడానికి ఇది అవసరమని అతను నమ్మాడు. దీనిని వ్యక్తపరచడానికి, మాండ్రియన్ తన అధికారిక పదజాలాన్ని మూడు ప్రాథమిక రంగులు (ఎరుపు, నీలం, పసుపు), మూడు ప్రాథమిక విలువలు (నలుపు, తెలుపు, బూడిద రంగు), రెండు ప్రాథమిక దిశలకు (అడ్డంగా, నిలువుగా) పరిమితం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. 1912లో నెదర్లాండ్స్ నుండి [[పారిస్]] కు మాండ్రియన్ రాక లోతైన మార్పుల కాలానికి నాంది పలికింది. అతను క్యూబిజంలో ప్రయోగాలు చూశాడు. పారిసియన్ అవాంట్-గార్డ్‌లో తనను తాను కలుపుకునే ఉద్దేశ్యంతో తన డచ్ పేరు (Mondriaan) స్పెల్లింగ్ నుండి 'a' ను తొలగించాడు. ==జీవితం== ===నెదర్లాండ్స్ (1872–1911)=== [[దస్త్రం:Mondriaan_huis_Amersfoort_2.JPG|alt=Piet Mondrian's birthplace in Amersfoort, Netherlands, now The Mondriaan House|ఎడమ|thumb|నెదర్లాండ్స్‌లోని అమేర్స్‌ఫోర్ట్‌లో మాండ్రియన్ జన్మస్థలం. ఇది ఇప్పుడు మ్యూజియంగా (ది మాండ్రియాన్ హౌస్) మార్చబడింది.]] [[దస్త్రం:2013-05-18_villa_mondrian.JPG|alt=Piet The young Mondrian lived in this house from 1880 to 1892 now the ''Villa Mondriaan'', in Winterswijk |ఎడమ|thumb| పీట్ మాండ్రియన్ 1880 నుండి 1892 వరకు వింటర్స్విజ్‌క్‌లోని ఈ ఇంట్లోనే నివసించాడు. ఇది ఇప్పుడు 'విల్లా మాండ్రియాన్'.]] మాండ్రియన్ నెదర్లాండ్స్‌లోని ఉట్రెచ్ట్ ప్రావిన్స్‌లో ఉన్న అమేర్స్‌ఫోర్ట్‌లో జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులకు అతను రెండవ సంతానం.{{sfn|Deicher|1995|p=93}} అతను 1670 నాటికే హేగ్‌లో నివసించిన క్రిస్టియన్ డిర్క్‌జూన్ మాండర్యాన్ వంశస్థుడు.<ref name="Seuphor">Michel Seuphor, ''Piet Mondrian: Life and Work'' (New York: Harry N. Abrams), pp. 44 and 407.{{Failed verification|date=January 2009}}<!--The problem is that this ref citation is incomplete. Abrams published at least three different editions of the English trans of Seuphor, with total pagination varying from 432 (1956 edition) to 445 pages (1955 and 1957 editions).--></ref> అతని తండ్రి పీటర్ కార్నెలియస్ మాండ్రియాన్ స్థానిక ప్రాథమిక పాఠశాలలో ప్రధానోపాధ్యాయుడిగా నియమితులైనప్పుడు ఆ కుటుంబం వింటర్స్విజ్‌క్‌కు మారింది.{{sfn|Milner|1992|p=9}} మాండ్రియన్ చిన్న వయస్సు నుండే కళల పట్ల ఆకర్షితుడయ్యాడు. అతని తండ్రి అర్హత కలిగిన డ్రాయింగ్ ఉపాధ్యాయుడు. పీట్ తన బాబాయి ఫ్రిట్స్ మాండ్రియాన్‌తో కలిసి తరచుగా గీన్ నది వెంబడి చిత్రాలు గీసేవాడు.{{sfn|Milner|1995|pp=9-10}} కఠినమైన ప్రొటెస్టంట్ పెంపకం తర్వాత, 1892లో, మాండ్రియన్ ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌లోని అకాడమీ ఫర్ ఫైన్ ఆర్ట్‌లో ప్రవేశించాడు.{{sfn|Deicher|1995|pp=7-8}} అప్పటికే అతను ఉపాధ్యాయుడిగా అర్హత పొందాడు.{{sfn|Milner|1992|p=9}} అతను ప్రాథమిక విద్యలో ఉపాధ్యాయుడిగా తన వృత్తిని ప్రారంభించాడు, చిత్రలేఖనం కూడా సాధన చేశాడు. ఈ కాలం నాటి అతని చిత్రాలలో ఎక్కువ భాగం ప్రకృతి దృశ్యాలు. తన మాతృదేశం ప్రకృతి చిత్రాలు, గాలిమరలు, పొలాలు, నదులను అతను చిత్రించాడు. ప్రారంభంలో హేగ్ స్కూల్ డచ్ ఇంప్రెషనిస్ట్ పద్ధతిలో చిత్రాలు గీశాడు. వ్యక్తిగత శైలి కోసం అతని అన్వేషణను ధృవీకరించే వివిధ శైలులు, పద్ధతులను ఉపయోగించాడు. పాయింటిలిజం, ఫావిజం స్పష్టమైన రంగులతో సహా మాండ్రియన్‌పై వివిధ కళాత్మక ఉద్యమాలు చూపిన ప్రభావాన్ని ఈ చిత్రాలు వివరిస్తాయి. 1893లో అతను తన మొదటి ప్రదర్శనను నిర్వహించాడు.<ref>{{cite web|author=Hans L.C. Jaffé|title=Piet Mondrian|url=https://www.britannica.com/biography/Piet-Mondrian|access-date=16 July 2022}}</ref> [[దస్త్రం:20_sep_13_klee_around_the_core.jpg|alt=Piet Mondrain painting ''Willow Grove: Impression of Light and Shadow'' in the Dallas Museum of Art|thumb|''విల్లో గ్రోవ్: ఇంప్రెషన్ ఆఫ్ లైట్ అండ్ షాడో'', {{Circa|1905}}, డల్లాస్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] [[దస్త్రం:Piet_Mondrian,_1908-10,_Evening;_Red_Tree_(Avond;_De_rode_boom),_oil_on_canvas,_70_x_99_cm,_Gemeentemuseum_Den_Haag.jpg|alt=Piet Mondrian painting ''Evening; Red Tree'' in the Gemeentemuseum Den Haag|thumb|పీట్ మాండ్రియన్, ''ఈవినింగ్; రెడ్ ట్రీ'', 1908–1910, జెమీంటెమ్యూజియం డెన్ హాగ్]] [[దస్త్రం:17_sep_13_mondrian_castle.jpg|alt=Piet Mondrian painting ''Spring Sun (Lentezon): Castle Ruin: Brederode'' in the Dallas Museum of Art|thumb|''స్ప్రింగ్ సన్: కాజిల్ రూయిన్: బ్రెడెరోడ్'', 1909 చివరలో – 1910 ప్రారంభంలో, డల్లాస్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] జెమీంటెమ్యూజియం డెన్ హాగ్‌లో ఈ కాలానికి చెందిన అనేక చిత్రాలు ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి, వీటిలో ''ది రెడ్ మిల్'', ''ట్రీస్ ఇన్ మూన్‌రైజ్'' వంటి పోస్ట్-ఇంప్రెషనిస్ట్ కళాకృతులు ఉన్నాయి. 1908లో గీసిన ''ఈవినింగ్'' అనే మరో చిత్రం దాదాపు ఎరుపు, పసుపు, నీలం రంగులను మాత్రమే ఉపయోగించి భవిష్యత్తు పరిణామాలకు సూచికగా నిలిచింది. ''ఈవినింగ్'' అనేది ప్రాథమిక రంగులను నొక్కి చెప్పిన మొట్టమొదటి మాండ్రియన్ చిత్రం. [[దస్త్రం:Piet_Mondrian,_1909,_View_from_the_Dunes_with_Beach_and_Piers,_Domburg,_MoMA.jpg|alt=Piet Mondrian painting ''View from the Dunes with Beach and Piers, Domburg,'' in the Museum of Modern Art|thumb|పీట్ మాండ్రియన్, ''వ్యూ ఫ్రమ్ ది డ్యూన్స్ విత్ బీచ్ అండ్ పియర్స్, డోంబర్గ్,'' 1909, మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్, న్యూయార్క్]] వియుక్త కళను చూపించే మాండ్రియన్ తొలి చిత్రాలు 1905 నుండి 1908 వరకు వేసిన కాన్వాసుల శ్రేణి. నిశ్చలమైన నీటిలో ప్రతిబింబించే చెట్లు, ఇళ్ల మసక దృశ్యాలను ఇవి వర్ణిస్తాయి. ఈ చిత్రాలు ఇప్పటికీ ప్రకృతిలో గట్టిగా పాతుకుపోయి ఉన్నప్పటికీ, అతని భవిష్యత్తు అన్వేషణకు ఈ కళాఖండాలు పునాదిగా నిలిచాయి. మాండ్రియన్ కళ అతని ఆధ్యాత్మిక, తాత్విక అధ్యయనాలకు దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. 1908లో, అతను 19వ శతాబ్దం చివరలో హెలెనా పెట్రోవ్నా బ్లావాట్‌స్కీ ప్రారంభించిన థియోసాఫికల్ ఉద్యమంపై ఆసక్తి పెంచుకున్నాడు, 1909లో అతను థియోసాఫికల్ సొసైటీ డచ్ శాఖలో చేరాడు. బ్లావాట్‌స్కీ పని, దానికి సమాంతర ఆధ్యాత్మిక ఉద్యమమైన రుడాల్ఫ్ స్టైనర్ ఆంత్రోపోసఫీ అతని సౌందర్య అభివృద్ధిని గణనీయంగా ప్రభావితం చేశాయి.{{sfn|Sellon|Weber|1992|p=327}} అనుభావిక మార్గాల ద్వారా అందించబడిన దానికంటే ప్రకృతి గురించిన లోతైన జ్ఞానాన్ని పొందడం సాధ్యమని బ్లావాట్‌స్కీ విశ్వసించింది, జీవితాంతం మాండ్రియన్ చేసిన పనిలో ఎక్కువ భాగం ఆ ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం కోసం అతని అన్వేషణ ద్వారా ప్రేరేపించబడింది. 1918లో, బ్లావాట్‌స్కీ రాసిన పుస్తకాన్ని ప్రస్తావిస్తూ అతను "నాకు సీక్రెట్ డాక్ట్రిన్ నుండి ప్రతిదీ లభించింది" అని రాశాడు. 1921లో, స్టైనర్‌కు రాసిన లేఖలో, మాండ్రియన్ తన నియోప్లాస్టిసిజం గురించి వాదించాడు. తరువాతి సంవత్సరాల్లో అతను థియోసాఫిస్ట్‌గా కొనసాగాడు, అయినప్పటికీ తన స్వంత కళాత్మక ప్రవాహం, నియోప్లాస్టిసిజం, అంతిమంగా ఒక పెద్ద, క్రైస్తవ మతపరమైన ఆధ్యాత్మికతలో భాగం అవుతుందని అతను నమ్మాడు.{{sfn|Introvigne|2014|pp=49–61}} మాండ్రియన్, అతని తరువాతి కళాకృతులు ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌లో జరిగిన క్యూబిజం 1911 ''మోడర్న్ కున్‌స్ట్‌క్రింగ్'' ప్రదర్శన ద్వారా తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యాయి. సరళీకరణ కోసం అతని అన్వేషణ ''స్టిల్ లైఫ్ విత్ జింజర్ పాట్'' (''Stilleven met Gemberpot'') రెండు వెర్షన్లలో చూపబడింది. 1911 వెర్షన్<ref>{{Cite web|title=Still Life with Gingerpot I|url=https://www.guggenheim.org/artwork/3002|website=The Guggenheim Museums and Foundation}}</ref> క్యూబిస్ట్ విధానం; 1912 వెర్షన్<ref>{{Cite web|title=Still Life with Gingerpot II|url=https://www.guggenheim.org/artwork/3001|website=The Guggenheim Museums and Foundation}}</ref> లో వస్తువులు త్రిభుజాలు, దీర్ఘచతురస్రాలతో గుండ్రని ఆకారానికి తగ్గించబడ్డాయి. ===పారిస్ (1912–1914)=== [[File:Piet Mondrian, 1911, Gray Tree (De grijze boom), oil on canvas, 79.7 x 109.1 cm, Gemeentemuseum Den Haag, Netherlands.jpg|thumb|alt=Piet Mondrian painting ''Gray Tree'', 1911, in the Gemeentemuseum Den Haag|''గ్రే ట్రీ'', 1911, కున్‌స్ట్‌మ్యూజియం డెన్ హాగ్. క్యూబిజంతో ప్రారంభ ప్రయోగం.<ref>{{Cite web|url=https://www.kunstmuseum.nl/nl/node/8001|title=De grijze boom |date=15 November 2016 |website=Kunstmuseum Den Haag}}</ref>]] 1912లో, మాండ్రియన్ పారిస్‌కు వెళ్లాడు. నెదర్లాండ్స్ నుండి తన నిష్క్రమణను నొక్కిచెప్పడానికి "Mondriaan" నుండి ఒక "a" ను తొలగించి, తన పేరును మార్చుకున్నాడు.<ref name=Tate>{{cite web|url=http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-liverpool/exhibition/mondrian-and-his-studios |title=Mondrian and his Studios |publisher=Tate |access-date=4 June 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newnetherlandinstitute.org/history-and-heritage/dutch_americans/pieter-cornelis-piet-mondrian-mondriaan/|title=Pieter Cornelis (Piet Mondrian) Mondriaan|website=Newnetherlandinstitute.org}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> పారిస్‌లో ఉన్నప్పుడు, పాబ్లో పికాసో, జార్జెస్ బ్రాక్‌ల క్యూబిస్ట్ శైలి ప్రభావం దాదాపు తక్షణమే మాండ్రియన్ పనిలో కనిపించింది.{{sfn|Marwick|2000|p=504}} ''ది సీ'' (1912) వంటి చిత్రాలు, ఆ సంవత్సరం నాటి చెట్లపై అతని వివిధ అధ్యయనాలు ప్రాతినిధ్య కొలమానాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. కానీ అవి రేఖాగణిత ఆకారాలు, ఇంటర్‌లాకింగ్ ప్లేన్‌లతో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తాయి. పీట్ మాండ్రియన్ క్యూబిస్ట్ కాలం 1912 నుండి 1917 వరకు కొనసాగింది. ===నెదర్లాండ్స్ (1914–1918)=== క్యూబిస్ట్‌ల వలె కాకుండా, మాండ్రియన్ ఇప్పటికీ తన ఆధ్యాత్మిక అన్వేషణలతో తన చిత్రలేఖనాన్ని పునరుద్దరించడానికి ప్రయత్నించాడు, 1913లో అతను తన కళను, తన థియోసాఫికల్ అధ్యయనాలను ఒక సిద్ధాంతంగా మార్చడం ప్రారంభించాడు. 1914లో మాండ్రియన్ నెదర్లాండ్స్‌లో ఉన్నప్పుడు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమైంది. ఏకాకిగా, అతను తన స్వంత దృశ్య మాధ్యమాన్ని సృష్టించడం ప్రారంభించాడు. ఈ కాలంలో, అతను లారెన్ ఆర్టిస్ట్స్ కాలనీలో బస చేశాడు, అక్కడ అతను బార్ట్ వాన్ డెర్ లెక్, థియో వాన్ డోస్‌బర్గ్ లను కలుసుకున్నాడు. వాన్ డెర్ లెక్ తన కళలో కేవలం ప్రాథమిక రంగుల వాడకం మాండ్రియన్‌ను బాగా ప్రభావితం చేసింది. 1916లో వాన్ డెర్ లెక్‌తో సమావేశం తర్వాత, మాండ్రియన్ ఇలా రాశాడు, "ఎక్కువ తక్కువ క్యూబిస్ట్‌గా, చిత్రంగా ఉన్న నా పద్ధతి అతని ఖచ్చితమైన పద్ధతి ప్రభావంలోకి వచ్చింది."<ref>{{cite book|title=The Dictionary of Painters|year=1976|publisher=Larousse and Co., Inc.|location=New York, NY|page=285}}</ref> వాన్ డోస్‌బర్గ్‌తో కలిసి, మాండ్రియన్ ''డి స్టైల్'' ను స్థాపించాడు, ఇందులో అతను నియోప్లాస్టిసిజం అని పిలిచే తన సిద్ధాంతాన్ని వివరిస్తూ వ్యాసాలను మొదటిసారి ప్రచురించాడు. మాండ్రియన్ 1917, 1918లో పన్నెండు వాయిదాలలో "''De Nieuwe Beelding in de schilderkunst''" ("పెయింటింగ్‌లో కొత్త విజువలైజేషన్") ప్రచురించాడు.<ref>Mondrian 1986, 18–74.</ref> తన కళాత్మక సిద్ధాంతాన్ని రాతపూర్వకంగా వ్యక్తీకరించడానికి ఇది అతని మొదటి పెద్ద ప్రయత్నం. 1920లో మాండ్రియన్ టెక్స్ట్ ఫ్రెంచ్‌లోకి అనువదించబడింది. పోలిష్ అనువాదం కూడా ప్రణాళిక చేయబడింది: 1926 చివరిలో, 1927 ప్రారంభంలో వివిధ కళాకారులతో జరిగిన అతని కరస్పాండెన్స్‌లో అతను పోలిష్ అవాంట్-గార్డ్ కళాకారుల సహకారంతో సిద్ధం చేసిన పోలిష్ అనువాదం లేఅవుట్‌లో పనిచేస్తున్నట్లు పలుమార్లు పేర్కొన్నాడు. హెన్రిక్ స్టాజెస్కి పుస్తకం కోసం కవర్‌ను రూపొందించాడు.<ref>{{cite book |first=Michał|last= Wenderski |title=Cultural Mobility in the Interwar Avant-Garde Art Network: Poland, Belgium and the Netherlands |publisher=Routledge |date= 2019|page=30 | ISBN=978-1-138-49354-4}}</ref> తరువాతి రెండు దశాబ్దాలలో, మాండ్రియన్ క్లాసికల్, ప్లాటోనిక్, యూక్లిడియన్ ప్రపంచ దృక్పథాన్ని స్వీకరించి తన సంతకం శైలిని పద్దతిగా అభివృద్ధి చేశాడు, అక్కడ అతను ప్రాథమిక రంగులతో నిండిన చతురస్రాలు, దీర్ఘచతురస్రాలను ఏర్పరుచుకునే తన ఐకానిక్, క్షితిజ సమాంతర, నిలువు నలుపు గీతలపై దృష్టి సారించాడు.{{sfn|Gamwell|2020|p=287}} ===పారిస్ (1918–1938)=== [[File:Tableau I, by Piet Mondriaan.jpg|thumb|alt=Piet Mondrian abstract painting Tableau I, from 1921|పట్టిక I, 1921, కున్‌స్ట్‌మ్యూజియం డెన్ హాగ్]] [[File:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|thumb|alt=Piet Mondrian and Pétro (Nelly) van Doesburg in Mondrian's Paris studio, in 1923|1923లో పారిస్ స్టూడియోలో పీట్ మాండ్రియన్, నెల్లీ వాన్ డోస్‌బర్గ్|315x315px]] 1918లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసినప్పుడు, మాండ్రియన్ ఫ్రాన్స్‌కు తిరిగి వచ్చాడు, అక్కడ అతను 1938 వరకు ఉన్నాడు. పారిస్ సంస్కృతిలో లీనమైపోయి, తన జీవితాంతం స్వచ్ఛమైన వియుక్త కళను పూర్తిగా స్వీకరించాడు. మాండ్రియన్ 1919 చివరిలో గ్రిడ్-ఆధారిత పెయింటింగ్‌లను ఉత్పత్తి చేయడం ప్రారంభించాడు, 1920లో అతను ప్రఖ్యాతి గాంచిన శైలి కనిపించడం ప్రారంభించింది. మాండ్రియన్ "స్వచ్ఛమైన వియుక్త కళ సహజ రూపాల నుండి విముక్తి పొందుతుంది" అని నమ్మాడు. ఈ శైలి ప్రారంభ చిత్రాలలో, దీర్ఘచతురస్రాకార రూపాలను వివరించే గీతలు సాపేక్షంగా సన్నగా ఉంటాయి, అవి బూడిద రంగులో ఉంటాయి, నలుపు రంగులో కావు. పెయింటింగ్ అంచు వద్ద ఆకస్మికంగా ఆగిపోకుండా, ఆ గీతలు అంచు వద్దకు వచ్చేసరికి క్షీణిస్తాయి. [[File:Piet Mondriaan, 1930 - Mondrian Composition II in Red, Blue, and Yellow.jpg|thumb|alt=Piet Mondrian abstract painting ''Composition II in Red, Blue, and Yellow'', 1930|''కాంపోజిషన్ II ఇన్ రెడ్, బ్లూ అండ్ ఎల్లో'', 1930, కున్‌స్ట్‌హాస్ జ్యూరిచ్]] 1920 చివరిలో, 1921 సమయంలో, మాండ్రియన్ పెయింటింగ్‌లు స్పష్టమైన రూపానికి చేరుకున్నాయి. మందపాటి నలుపు గీతలు రూపాలను వేరు చేస్తాయి, తెలుపు రూపాలు ఎక్కువగా వదిలివేయబడ్డాయి. అయితే, ఇది అతని కళాత్మక పరిణామానికి ముగింపు కాదు. 1926లో న్యూయార్క్ నగర సొసైటీ ఆఫ్ ఇండిపెండెంట్ ఆర్టిస్ట్స్ సహ వ్యవస్థాపకురాలు కేథరీన్ డ్రేయర్, పారిస్‌లోని పీట్ మాండ్రియన్ స్టూడియోను సందర్శించి, అతని డైమండ్ కంపోజిషన్‌లలో ఒకటైన పెయింటింగ్ Iని కొనుగోలు చేసింది. ఇది ఆ తర్వాత బ్రూక్లిన్ మ్యూజియంలో ప్రదర్శించబడింది - ఆర్మరీ షో తర్వాత అమెరికాలో ఆధునిక కళ మొదటి ప్రధాన ప్రదర్శన ఇది. ఆమె ఉత్ప్రేరక జాబితాలో ఇలా పేర్కొంది: "హాలండ్ ముగ్గురు గొప్ప చిత్రకారులను తయారు చేసింది, వారు వారి స్వంత దేశానికి తార్కిక వ్యక్తీకరణ అయినప్పటికీ, వారి వ్యక్తిత్వం శక్తి ద్వారా దానికి ఎదిగారు - మొదటివాడు రెంబ్రాండ్, రెండవవాడు వాన్ గోగ్, మూడవవాడు మాండ్రియన్."<ref>{{cite book |title=Mondrian |url=https://archive.org/details/pietmondrian0000unse_p1e8 |publisher=Grange books |year=2004 |isbn=9781840136562 |location=London |pages=[https://archive.org/details/pietmondrian0000unse_p1e8/page/26 26]–29}}</ref> సంవత్సరాలు గడిచేకొద్దీ, మాండ్రియన్ చిత్రాలలో గీతలు రూపాల కంటే ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నాయి. డబుల్ లైన్లు మాండ్రియన్‌ను ప్రత్యేకంగా ఉత్తేజపరిచాయి. అతని పనిలో డబుల్ లైన్ ప్రవేశపెట్టడం అతని స్నేహితుడు మార్లో మోస్ పని ద్వారా ప్రభావితమైంది.<ref>{{Cite news |title='Her time has come': did Mondrian owe his success to a cross-dressing lesbian artist who lived in a Cornish cove? |last=Moorhead |first=Joanna |date=12 January 2026 |url= https://www.theguardian.com/artanddesign/2026/jan/12/piet-mondrian-crossdressing-lesbian-artist-marlow-moss-cornish-cove |work=The Guardian |access-date=17 January 2026}}</ref>{{sfnp|Howarth|2019|pages=6–14}} 1934 నుండి 1935 వరకు, ఆక్స్‌ఫర్డ్, లండన్, లివర్‌పూల్‌లలోని "అబ్‌స్ట్రాక్ట్ అండ్ కాంక్రీట్" ప్రదర్శనలలో భాగంగా మాండ్రియన్ గీసిన మూడు పెయింటింగ్‌లు ప్రదర్శించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.snap-dragon.com/PM1930b.html|title=Mondrian 1930s|publisher=snap-dragon.com|date=10 May 1994|access-date=4 June 2014}}</ref> ===లండన్, న్యూయార్క్ (1938–1944)=== [[File:Piet Mondriaan, 1939-1942 - Composition 10.jpg|thumb|alt=Piet Mondriaan abstract painting "Composition No. 10" from 1939–42|''కాంపోజిషన్ నెం. 10'' (1939–1942), ఆయిల్ ఆన్ కాన్వాస్, ప్రైవేట్ కలెక్షన్.{{sfn|Lodder|Kokkori|Mileeva|2013|p=57}}]] సెప్టెంబరు 1938లో, మాండ్రియన్ ఫాసిజం పెరుగుతున్న దృష్ట్యా పారిస్‌ను విడిచిపెట్టి లండన్ వెళ్లాడు. 1940లో నెదర్లాండ్స్ పై దాడి, పారిస్ పతనం తర్వాత, అతను లండన్ నుండి [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్ నగరం]]<nowiki/>లోని మాన్‌హట్టన్‌కు వెళ్లాడు, అక్కడ అతను మరణించే వరకు ఉన్నాడు. మాండ్రియన్ తరువాతి కళాకృతులు కొన్నింటిని అతని కళాత్మక అభివృద్ధి పరంగా అంచనా వేయడం కష్టం, ఎందుకంటే అతను పారిస్ లేదా లండన్‌లో ప్రారంభించి మాన్‌హట్టన్‌లో నెలలు లేదా సంవత్సరాల తరువాత పూర్తి చేసిన కాన్వాసులు చాలా ఉన్నాయి. ఈ తరువాతి కాలం నుండి పూర్తయిన పనులు దృశ్యమానంగా బిజీగా ఉంటాయి, 1920ల నాటి నుండి అతని ఏ పనిలోనూ లేని విధంగా ఎక్కువ గీతలతో, పటాల తయారీకి సంబంధించిన అమరికలో దాదాపుగా అతివ్యాప్తి చెందుతూ ఉంటాయి. అతను తన చేతులు బొబ్బలు ఎక్కేంత వరకు చాలా గంటలు పెయింటింగ్ వేసేవాడు. ఒక్కోసారి అతను ఏడ్చేవాడు లేదా అనారోగ్యం పాలయ్యేవాడు. [[File:Piet Mondriaan, 1942 - New York City I.jpg|alt=A painting of yellow, red, and blue lines arranged in a woven lattice or grid-like pattern.|thumb|''న్యూయార్క్ సిటీ'' (1942), పారిస్.]] సెప్టెంబరు 23, 1940న మాండ్రియన్ యూరప్ నుండి న్యూయార్క్‌కు బయలుదేరాడు.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-merseyside-27683519 |title=Liverpool Tate to host 'largest' UK Mondrian exhibition |work=BBC News |date=19 April 2013 |access-date=4 June 2014}}</ref> 1936లో పారిస్‌లో ప్రారంభించిన కాంపోజిషన్ నంబర్ 12 పెయింటింగ్‌ను అతను న్యూయార్క్‌కు వలస వచ్చినప్పుడు వెంట తీసుకెళ్ళాడు, అక్కడ అతను 1942లో ఆ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేశాడు.<ref>{{Cite book |title=Mondrian: the transatlantic paintings {{!}} WorldCat.org |oclc=45387297 |language=en}}</ref> ఇది ఇప్పుడు నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ కెనడాలో ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Composition No. 12 with Blue |url=https://www.gallery.ca/collection/artwork/composition-no-12-with-blue |access-date=2025-03-15 |website=Gallery.ca |language=en}}</ref> మాండ్రియన్ మాన్‌హట్టన్‌లో ప్రారంభించిన కొత్త కాన్వాసులు మరింత ఆశ్చర్యకరమైనవి. ఇవి కళాకారుడి మరణంతో ఆగిపోయిన కొత్త శైలికి నాంది పలికాయి. ''న్యూయార్క్ సిటీ'' (1942) ఎరుపు, నీలం, పసుపు గీతలతో కూడిన సంక్లిష్టమైన గ్రిడ్, అప్పుడప్పుడు అతని మునుపటి రచనల కంటే ఎక్కువ లోతు భావనను సృష్టించడానికి అవి ముడిపడి ఉంటాయి.{{sfn|Bois|1993|pp=157–86}} అక్టోబర్ 2022లో ఈ కళాఖండం తలకిందులుగా ప్రదర్శించబడిందని వెల్లడైంది. గ్యాలరీ దానిని నష్టపరచకుండా ఉండటానికి దానిని ఆ విధంగానే ప్రదర్శించడం కొనసాగిస్తామని వివరించింది.<ref>{{Cite news |date=28 October 2022 |title=Piet Mondrian artwork displayed upside down for 75 years |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-63423811 |access-date=28 October 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Mondrian painting has been hanging upside down for 75 years |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2022/oct/28/mondrian-painting-has-been-hanging-upside-down-for-75-years |access-date=11 November 2022 |website=the Guardian |language=en}}</ref> [[File:Piet Mondrian Victory Boogie Woogie.jpg|thumb|alt=Piet Mondriaan abstract painting "Victory Boogie Woogie" from 1942–44|''విక్టరీ బూగీ వూగీ'' (1942–1944), కున్‌స్ట్‌మ్యూజియం డెన్ హాగ్]] మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్‌లో అతని పెయింటింగ్ ''బ్రాడ్‌వే బూగీ-వూగీ'' (1942–43) నైరూప్య రేఖాగణిత పెయింటింగ్ పాఠశాలలో అత్యంత ప్రభావవంతమైనది. ఈ పెయింటింగ్, అసంపూర్తిగా ఉన్న ''విక్టరీ బూగీ వూగీ'' (1942–1944) లో మాండ్రియన్ రంగుల చిన్న దీర్ఘచతురస్రాల నుండి సృష్టించిన గీతలతో మునుపటి ఘన గీతలను భర్తీ చేశాడు. 2008లో డచ్ టెలివిజన్ కార్యక్రమం మాండ్రియన్ తో ఉన్న ఏకైక చలనచిత్ర ఫుటేజీని కనుగొంది.<ref>{{in lang|nl}} [http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2008/8/28/280808_boogie_woogie.html "''Eerste filmbeelden Mondriaan''"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926030338/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2008/8/28/280808_boogie_woogie.html |date=26 September 2008 }} (''NOS Journaal'', 28 August 2008, visited: idem)</ref> ''విక్టరీ బూగీ వూగీ''పై రెండేళ్ల పరిశోధన కార్యక్రమం ముగింపులో ఫిల్మ్ ఫుటేజీ ఆవిష్కరణ ప్రకటించబడింది. ===గోడలపై కళాకృతులు=== 1919లో పీట్ మాండ్రియన్ [[పారిస్]] కు వెళ్లినప్పుడు, నియోప్లాస్టిసిజం సూత్రాలను వ్యక్తీకరించేలా తన స్టూడియో వాతావరణాన్ని మార్చడం ప్రారంభించాడు. స్టూడియో లోపాలను సులభంగా దాచడానికి, అతను పెద్ద దీర్ఘచతురస్రాకార ప్లకార్డులను ఉపయోగించాడు. చిన్న రంగుల కాగితపు ముక్కలతో గోడలకు అలంకరణలు చేశాడు. 1943 చివరలో 71 సంవత్సరాల వయస్సులో, మాండ్రియన్ తన రెండవ, చివరి మాన్‌హట్టన్ స్టూడియోలోకి మారాడు. ఎత్తైన గోడలకు కూడా అతను తన ఈసెల్‌పై వాడే ఆఫ్-వైట్ రంగునే వేశాడు. పారేసిన పండ్ల పెట్టెలతో తాను సొంతంగా డిజైన్ చేసి తయారు చేసిన కుర్చీలు, బల్లలు, నిల్వ పెట్టెలకు అదే రంగు వేసాడు. కొన్ని నెలల పాటు మాత్రమే అతను అక్కడ ఉన్నాడు. ఫిబ్రవరి 1944లో అతను మరణించాడు. అతని మరణానంతరం, అతని స్నేహితులు హ్యారీ హోల్ట్జ్‌మాన్, ఫ్రిట్జ్ గ్లార్నర్‌లు ఆ స్టూడియోను ఆరు వారాల ప్రదర్శన కోసం ప్రజలకు తెరవడానికి ముందు సినిమా ఫిల్మ్, ఫోటోగ్రాఫ్‌లలో జాగ్రత్తగా డాక్యుమెంట్ చేశారు. ఆ తర్వాత గోడలపై ఉన్న రంగు కాగితపు కూర్పులు పోర్టబుల్ ఫెసిమిల్స్ గా భద్రపరచబడ్డాయి. ఈ పోర్టబుల్ మాండ్రియన్ కూర్పులు "ది వాల్ వర్క్స్" (గోడల కళాకృతులు) అని పిలువబడ్డాయి. వీటిని ప్రపంచంలోని ప్రముఖ మ్యూజియంలలో ప్రదర్శించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.moma.org/momaorg/shared/pdfs/docs/press_archives/7370/releases/MOMA_1995_0050_39.pdf?2010|title=Museum of Modern Art, New York, Press release, August 1995|website=Moma.org|access-date=14 June 2026}}</ref> == మాండ్రియన్ పువ్వుల చిత్రాలు == నైరూప్య సిద్ధాంతాలు మాండ్రియన్ శాశ్వత వారసత్వంగా మిగిలిపోయినప్పటికీ, అతను పువ్వుల చిత్రకారుడు కూడా. అతను శతాబ్దం ప్రారంభంలో పువ్వులను చిత్రించడం ప్రారంభించాడు, తన కఠినమైన కళాత్మక శిక్షణ, పరిశీలనా శక్తులను తన ఆధ్యాత్మిక, శృంగార వాంఛలతో మిళితం చేసిన వ్యక్తిగత పువ్వుల చిత్రాలను సృష్టించాడు.<ref name=":1">{{Cite book |last=Shapiro |first=David |author-link=David Shapiro (poet) |title=Mondrian: Flowers |url=https://archive.org/details/mondrianflowerse0000shap |publisher=Harry N. Abrams, Inc. |year=1991 |isbn=0-8109-3615-1 |edition=1st |location=New York |pages=[https://archive.org/details/mondrianflowerse0000shap/page/9 9]–10}}</ref> మాండ్రియన్ 1920ల వరకు రహస్య పద్ధతిలో పువ్వులను చిత్రించడం కొనసాగించాడు. తాను కేవలం వాణిజ్య కారణాల వల్ల మాత్రమే అలా చేశానని స్నేహితులతో పేర్కొన్నాడు.<ref name=":1" /> ==వ్యక్తిత్వం== మాండ్రియన్ గురించిన ఒక సమీక్షలో, న్యూయార్క్ టైమ్స్ పుస్తక విమర్శకుడు డ్వైట్ గార్నర్ అతనిని "తీవ్రమైన విచిత్రమైన వ్యక్తి" అని వర్ణించాడు, అతను "హాస్య భావన లేనివాడు, అరుదుగా నవ్వేవాడు" అని రాశాడు.<ref name =NYT24>{{cite news | last =Garner | first =Dwight | title =Piet Mondrian: An Orderly Painter, a Deeply Eccentric Man: A new biography of one of the quintessential artists of the 20th century.| newspaper =New York Times| location = | pages = | language = | publisher = | date =October 28, 2024 | url =https://www.nytimes.com/2024/10/28/books/review/piet-mondrian-biography.html?unlocked_article_code=1.Vk4.R7JJ.64rpifsTokgc | access-date =October 28, 2024 }}</ref> చల్లని ఆహారం ఆరోగ్యానికి చెడ్డదని భావించి అతను ఐస్ క్యూబ్‌లను నమ్మలేదట.<ref name = NYT24/> 2018 జీవితచరిత్ర ప్రకారం, మాండ్రియన్ కంటి గాయాలకు ఎంత భయపడ్డాడంటే అతను చిన్నతనంలో తన సోదరులతో ఆడుకోవడానికి నిరాకరించాడు. అతనికి సాలెపురుగులంటే కూడా భయం. అతను ఎప్పుడూ ఒంటరిగానే భోజనం చేసేవాడు.<ref>{{cite news | last =Boomsma | first =Christien | title =The oddball who painted joy: He was a visionary painter, but definitely an oddball too. In a compelling biography of Piet Mondrian, Nick Weber explores the becoming of an artist who became famous for his use of stark, black lines across white backdrop. | newspaper =Ukrant | location =Groningen | pages = | language = | publisher = | date =September 25, 2018 | url =https://ukrant.nl/magazine/the-oddball-who-painted-joy/?lang=en | access-date =October 28, 2024 }}</ref> అతను రాత్రి వేళల్లో డ్యాన్స్ చేయడానికి ఇష్టపడేవాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.lrb.co.uk/the-paper/v47/n09/clare-bucknell/r-r-r-r-r-uh-h.-huh!-pang|title=R-r-r-r-r-uh-h. Huh! Pang|first=Clare|last=Bucknell|date=22 May 2025|volume=47|issue=09|access-date=14 June 2026|website=Lrb.co.uk}}</ref> ==మరణం, వారసత్వం== మాండ్రియన్ 1 ఫిబ్రవరి 1944న న్యుమోనియాతో మరణించాడు. న్యూయార్క్‌లోని సైప్రస్ హిల్స్ శ్మశానవాటికలో అంత్యక్రియలు జరిగాయి.<ref>{{cite web |url=https://www.christies.com/en/stories/piet-mondrian-collecting-guide-4ffedb5c5e1040d7a69b0125b9545a81 |title=Piet Mondrian: 10 things to know about the pioneering modernist |date=9 January 2023 |publisher=christies.com |access-date=16 November 2024}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2019/03/04/a-visit-to-mondrians-grave|title=A Visit to Mondrian's Grave|first=David|last=Kortava|magazine=The New Yorker |date=25 February 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Piet-Mondrian|title=Piet Mondrian &#124; Biography, Paintings, Style, & Facts &#124; Britannica|date=14 November 2024|website=Britannica.com}}</ref> ఫిబ్రవరి 3, 1944న, మాన్‌హట్టన్‌లోని లెక్సింగ్టన్ అవెన్యూలోని యూనివర్సల్ చాపెల్‌లో మాండ్రియన్ కోసం ఒక స్మారక సభ జరిగింది. ఈ సేవలో దాదాపు 200 మంది పాల్గొన్నారు.<ref>{{cite web |url=http://www.newnetherlandinstitute.org/history-and-heritage/dutch_americans/pieter-cornelis-piet-mondrian-mondriaan/ |title=Piet Mondrian [1872–1944] |website=New Netherland Institute |access-date=28 October 2013}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> మాండ్రియన్ / హోల్ట్జ్‌మాన్ ట్రస్ట్ మాండ్రియన్ అధికారిక ఎస్టేట్‌గా పనిచేస్తుంది. ఇది "మాండ్రియన్ కళాకృతులపై అవగాహన పెంపొందించడం, అతని పని సమగ్రతను నిర్ధారించడం" లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.mondriantrust.com/mission/|title=Mission|first=Giancarlo|last= Colfer | website=MondrianTrust.com}}</ref> 1980లో విమర్శకుడు రాబర్ట్ హ్యూస్ మాండ్రియన్‌ను "20వ శతాబ్దపు అత్యుత్తమ కళాకారులలో ఒకరిగా" అభివర్ణించాడు.{{sfn|Hughes|1980|p=200}} డచ్ కళా చరిత్రకారుడు కారెల్ బ్లోట్‌క్యాంప్ అతను "ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు గొప్ప కళాకారులలో ఒకరు" అని ధృవీకరించాడు.{{sfn|Blotkamp|1994|p=9}} 2022లో డిజైన్ చరిత్రకారుడు స్టీఫెన్ బేలీ ఇలా వ్రాశాడు: "మాండ్రియన్ అంటే మోడర్నిజం అని అర్థం వచ్చింది. అతని పేరు, అతని పని ఆధునిక ఆదర్శాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి."<ref>{{Cite web |url=https://www.sothebys.com/en/articles/mondrian-and-the-contemporary |title=Mondrian and the Contemporary |website=Sotheby's |date=28 October 2022 |access-date=6 June 2024}}</ref> 14 నవంబర్ 2022న, సోథెబీస్ వేలంలో మాండ్రియన్ ''కాంపోజిషన్ నం. II'' 51 మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లకు అమ్ముడైంది. ఇది గత రికార్డు అయిన 50.6 మిలియన్ల డాలర్లను అధిగమించింది.<ref>{{Cite web |date=15 November 2022 |title=Dutch painter Piet Mondrian's Composition No. II sells for more than $75 million at Sotheby's auction |url=https://www.abc.net.au/news/2022-11-16/piet-mondrian-paintings-sothebys-auction/101659484 |website=ABC News}}</ref> 2025లో క్రిస్టీస్ వేలంలో మాండ్రియన్ పెయింటింగ్ $47.6 మిలియన్లకు అమ్ముడైంది.<ref>{{cite news|url=https://www.artnews.com/art-news/market/christies-riggio-modern-art-new-york-evening-auctions-2025-1234741965/|author1=Karen K. Ho|author2=Daniel Cassady|date=May 13, 2025|title= Christie's Brings in $489 M. from Two Evening Sales in New York, Led by Mondrian Painting at $47.6 M. |work=ART News}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.christies.com/en/lot/lot-6534217?ldp_breadcrumb=back|archive-url=https://web.archive.org/web/20250512144828/https://www.christies.com/en/lot/lot-6534217?ldp_breadcrumb=back|url-status=dead|archive-date=12 May 2025|author=|date=12 May 2025|title=PIET MONDRIAN (1872-1944)|work=Christie's}}</ref><ref>{{cite news|url=https://heni.com/news/article/piet-mondrian-composition-with-large-red-plane-bluish-gray-yellow-black-and-blue-2025-05-12|date=May 12, 2025|title=Piet Mondrian Work Sells for $47.56m to Deliver a 9% Annualized Return|work=HENI News}}</ref> ==నాజీల దోపిడీకి గురైన కళాఖండాల దావాలు== అక్టోబర్ 2020లో, మాండ్రియన్ వారసులు మాండ్రియన్ గీసిన నాలుగు పెయింటింగ్‌లను తిరిగి ఇవ్వాలని జర్మనీలోని క్రెఫెల్డ్‌లోని కైజర్ విల్హెల్మ్ మ్యూజియంపై U.S. కోర్టులో దావా వేశారు.<ref>{{Cite news|last=Hickley|first=Catherine|date=4 March 2018|title=Mondrian's Heirs Stake Claim to Four Paintings in a German Museum|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/03/04/arts/mondrians-heirs-stake-claim-to-four-paintings-in-a-german-museum.html|access-date=27 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20180307194516/https://www.nytimes.com/2018/03/04/arts/mondrians-heirs-stake-claim-to-four-paintings-in-a-german-museum.html|archive-date=7 March 2018|issn=0362-4331}}</ref> అక్టోబర్ 2025 నాటికి కేసు విచారించే అధికారం తమకు లేదని కోర్టు ప్రకటించింది.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/krefeld/punktsieg-fuer-krefeld-im-500-millionen-euro-streit_aid-136555389 "Punktsieg für Krefeld im 500-Millionen-Euro-Streit"] 9 October 2025, retrieved 15 October 2025</ref> నాజీల చేజిక్కిన మాండ్రియన్ ''కాంపోజిషన్ విత్ బ్లూ'' (1928)ని తిరిగి ఇవ్వాలని కోరుతూ డిసెంబర్ 2021లో మాండ్రియన్ వారసులు ఫిలడెల్ఫియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్‌పై దావా వేశారు.<ref>{{Cite news|last=Hickley|first=Catherine|date=13 December 2021|title=Heirs Sue to Claim Mondrian Painting in Philadelphia Museum of Art|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/13/arts/design/mondrian-painting-philadelphia-museum-of-art-lawsuit.html|access-date=27 January 2022|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|last=Liu|first=Jasmine|date=14 December 2021|title=Heirs Sue Philadelphia Museum of Art for a Piet Mondrian Painting|url=http://hyperallergic.com/700059/holtzman-heirs-sue-philadelphia-museum-of-art-for-piet-mondrian-painting/|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212043346/https://hyperallergic.com/700059/holtzman-heirs-sue-philadelphia-museum-of-art-for-piet-mondrian-painting/|archive-date=12 February 2022|access-date=12 February 2022|website=Hyperallergic}}</ref><ref>{{Cite web|title=Composition with Blue|url=https://philamuseum.org/collection/object/53954|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505152930/https://philamuseum.org/collection/object/53954|archive-date=5 May 2021|access-date=12 February 2022|website=philamuseum.org}}</ref> ==సంస్కృతిలో ప్రస్తావనలు== [[File:Mondriaanmode door Yves St Laurent (1966).jpg|thumb|alt=Mondrian dresses by Yves Saint Laurent shown with a Mondrian painting in 1966|1966లో మాండ్రియన్ పెయింటింగ్‌తో పాటు వైవెస్ సెయింట్ లారెంట్ మాండ్రియన్ డ్రెస్‌లు ప్రదర్శించబడ్డాయి.]] * మాండ్రియన్ చిత్రాలలో ఒకదాన్ని తమ శాశ్వత ప్రదర్శనలో చేర్చిన మొదటి మ్యూజియం నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ సెర్బియా.<ref>{{cite web|url=http://www.anothertravelguide.com/eng/europe/serbia/belgrade/destinations/culture/national_museum_in_belgrade |title=National Museum in Belgrade, Another Travel Guide.com, Belgrade, Museums and galleries |publisher=Anothertravelguide.com |access-date=4 June 2014}}</ref> * ఫ్యాషన్ డిజైనర్ వైవ్స్ సెయింట్ లారెంట్ ఫాల్ 1965 మాండ్రియన్ కలెక్షన్, ప్రాథమిక రంగుల బ్లాక్‌లలో నలుపు అంచుతో షిఫ్ట్ డ్రెస్‌లను ప్రదర్శించింది, ఇవి మాండ్రియన్ స్ఫూర్తితో రూపొందించబడ్డాయి.<ref>{{Cite journal|date=October 2006|journal=Heilbrunn Timeline of Art History|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]|url=https://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/C.I.69.23/|title=Yves Saint Laurent: 'Mondriawen' day dress (C.I.69.23)}}</ref> ఈ కలెక్షన్ చాలా జనాదరణ పొందింది. * La Vie Claire సైక్లింగ్ బృందం సైకిళ్లు, దుస్తుల డిజైన్‌లు 1980ల అంతటా మాండ్రియన్ కళాకృతుల నుండి ప్రేరణ పొందాయి. బృందానికి స్పాన్సర్ చేసిన లుక్ (Look) కూడా కొంతకాలం మాండ్రియన్-ప్రేరేపిత లోగోను ఉపయోగించింది.<ref>{{cite web|url=http://www.velonews.com/article/75935/look-it-s-1986-the-french-frame-maker-offers-a-limited|title=Look! It's 1986! The French frame maker offers a limited edition Mondrian paint scheme|publisher=velonews.com|date=8 May 2008|access-date=22 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210200951/http://www.velonews.com/article/75935/look-it-s-1986-the-french-frame-maker-offers-a-limited|archive-date=10 December 2008|url-status=dead}}</ref> * పీట్ (Piet) అనేది పీట్ మాండ్రియన్ పేరు మీద ఉన్న ఒక ప్రోగ్రామింగ్ భాష. ఇందులో ప్రోగ్రామ్‌లు వియుక్త కళలా కనిపిస్తాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.dangermouse.net/esoteric/piet.html|title=Piet|author=David Morgan-Mar|date=25 January 2008|access-date=18 February 2010}}</ref> * ఇంటరాక్టివ్ డేటా విజువలైజేషన్ కోసం వాడే సాఫ్ట్‌వేర్‌కు కూడా మాండ్రియన్ పేరు పెట్టబడింది. * హేగ్ సిటీ కౌన్సిల్ సిటీ హాల్ గోడలను అతని రచనల పునరుత్పత్తితో అలంకరించడం ద్వారా మాండ్రియన్‌ను సత్కరించింది. దానిని "ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మాండ్రియన్ పెయింటింగ్" గా అభివర్ణించింది.<ref>{{Citation|last=Haag|first=Gemeente Den|title=The largest Mondrian painting in the world – The Hague|date=7 February 2017|url=https://vimeo.com/202903231|access-date=23 March 2017}}</ref> * 2008లో, నైక్ (Nike) మాండ్రియన్ నియో-ప్లాస్టిక్ పెయింటింగ్స్ స్ఫూర్తితో ఒక జత బూట్లను విడుదల చేసింది. * 2022లో, టెక్నో మొబైల్ కంపెనీ తమ కామన్ 19 ప్రో (Camon 19 Pro) స్మార్ట్‌ఫోన్ స్పెషల్ ఎడిషన్‌ను విడుదల చేసింది. అందులో మాండ్రియన్ పెయింటింగ్‌లను డిజైన్‌గా చేర్చారు.<ref>{{Cite web |title=Technology Meets Artistry in the New TECNO CAMON 19 Pro Mondrian Edition |url=https://www.tecno-mobile.com/news/detail/#/995 |access-date=28 September 2023 |website=Tecno |language=en-EN}}</ref> ==స్మరణ== 6 జూన్ నుండి 5 అక్టోబర్ 2014 వరకు, టేట్ లివర్‌పూల్ మ్యూజియంలో మాండ్రియన్ 70వ వర్ధంతి స్మారకార్థం మాండ్రియన్ కళాఖండాల ప్రదర్శన జరిగింది. ''మాండ్రియన్ అండ్ హిస్ స్టూడియోస్'' లో అతని పారిస్ స్టూడియో జీవిత-పరిమాణ పునర్నిర్మాణం కూడా ఉంది. అతను "ప్రపంచంలోని గొప్ప అబ్‌స్ట్రాక్ట్ రేఖాగణిత శాస్త్రవేత్త" గా వర్ణించబడ్డాడు.<ref>{{cite news|title=How Piet Mondrian became the world's greatest abstract geometrist|url=https://www.economist.com/news/books-and-arts/21723090-new-exhibition-celebrates-dutch-master-how-piet-mondrian-became-worlds-greatest|access-date=9 June 2017|newspaper=The Economist|date=8 June 2017}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * క్యూబిజం * థియో వాన్ డోస్‌బర్గ్ * వియుక్త కళ ==మూలాలు== {{Reflist|30em}} ==ఆధారాలు== {{refbegin|indent=yes}} * Apollonio, Umbro (1965). ''Piet Mondrian'', Milano: Fabri 1976. {{in lang|it}} {{oclc|797122720}} * Bax, Marty (2001). ''Complete Mondrian''. Aldershot (Hampshire) and Burlington (Vermont): Lund Humphries. {{ISBN|0-85331-803-4}} (cloth) {{ISBN|0-85331-822-0}} (pbk). * {{cite book |last=Blotkamp |first=Carel |authorlink=Carel Blotkamp |year=1994 |title=Mondrian: The Art of Destruction |url=https://archive.org/details/mondrianartofdes0000blot |location=London|publisher=Reaction Books Ltd|isbn=9781861891006|oclc=49597291}} * {{cite book |last=Bois |first=Yve-Alain |url=https://books.google.com/books?id=qjzR3OKFU90C |title=Painting as model |date=1993 |publisher=MIT Press |isbn=0-262-52180-6 |edition=1. |location=Cambridge, Mass.}} * {{Cite book |last1=Boulez |first1=Pierre |authorlink1=Pierre Boulez |last2=Cage |first2=John |authorlink2=John Cage |title=The Boulez-Cage Correspondence |url=https://archive.org/details/boulezcagecorres0000boul |date=1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-40144-5 |editor-last=Nattiez |editor-first=Jean-Jacques |location=Cambridge [England] |translator-last=Samuels |translator-first=Robert}} * {{Cite book |last=Busignani |first=Alberto |title=Mondrian: The Life and Work of the Artist, Illustrated by 80 Colour Plates |date=1968 |publisher=Thames & Hudson |translator-last=Beamish |translator-first=Caroline|oclc=481061}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Yikxt3y1eCIC |title=Great War, Total War: Combat and Mobilization on the Western Front, 1914-1918 |last=Marwick |first=Arthur |date=2000 |publisher=German Historical Institute |isbn=0-521-77352-0 |editor-last1=Chickering |editor-first1=Roger |editor-last2=Förster |editor-first2=Stig |location=Washington, D.C. |chapter=The Art of Total War}} * {{Cite thesis |last=Cooper |first=Harry |title=Dialectics of Painting: Mondrian's Diamond Series, 1918-44 |date=1997 |publisher=Harvard |url=https://openpublishing.psu.edu/ahd/content/dialectics-painting-mondrians-diamond-series-1918-44}} * {{cite book |last=Deicher |first=Susanne |title=Piet Mondrian, 1872–1944: Structures in Space |date=1995 |publisher=Benedikt Taschen |isbn=3-8228-8885-0 |location=Cologne}} * Larousse and Co., Inc. (1976). Mondrian, Piet. In Dictionary of Painters (p. 285). New York: Larousse and Co., Inc. * Hajdu, István (1987). ''Piet Mondrian''. Pantheon. Budapest: Corvina Kiadó. {{ISBN|963-13-2265-3}}. {{in lang|hu}} * Faerna, José María (ed.) (1997). ''Mondrian'' Great Modern Masters. New York: Cameo/Abrams. {{ISBN|0-8109-4687-4}}. * {{Cite book|last=Gamwell|first=L.|title=Exploring the Invisible: Art, Science, and the Spiritual – Revised and Expanded Edition|publisher=Princeton University Press |year=2020 |isbn=978-06-911910-58|location=United Kingdom }} * {{cite book |last=Gardner |first=Helen |url=https://books.google.com/books?id=fT0QTO3uvWkC |title=Gardner's art through the ages: the Western perspective |page=780 |date=2006 |publisher=Thomson/Wadsworth |isbn=0-495-00479-0 |edition=12 |location=Belmont, CA}} * Gooding, Mel (2001). ''Abstract Art''. Movements in Modern Art. London: Tate Publishing; Cambridge and New York: Cambridge University Press. {{ISBN|1-85437-302-1}} (Tate); {{ISBN|0-521-80928-2}} (Cambridge, cloth); {{ISBN|0-521-00631-7}} (Cambridge, pbk). * {{cite book |last=Guerrand |first=Jean R. |title=Souvenirs cousus sellier: un demi-siècle chez Hermès |trans-title=Saddle stitched memories: half a century at Hermès |date=1988 |publisher=Oliver Orban |isbn=2-85565-377-0 |location=Paris}} * {{cite book |first=Robert |last=Hughes |authorlink=Robert Hughes (critic) |title=The Shock of the New |chapter=Trouble in Utopia |url=https://books.google.com/books?id=bUQTAAAAQBAJ |publisher=British Broadcasting Corporation |year=1980 |isbn=0-563-17780-2}} * {{cite book |last=Howarth |first=Lucy |title=Marlow Moss |isbn=978-1-9160416-2-2 |location=London|publisher=Eiderdown Books |date=2019}} * {{cite book |title=Black Mirror 0: Territory |year=2014 |publisher=Fulgur Esoterica |first1=Massimo |last1=Introvigne |editor-last=Noble |editor-first=Judith |editor2-last=Shepherd |editor2-first=Dominic |editor3-last=Ansell |editor3-first=Robert |chapter=From Mondrian to Charmion von Wiegand: Neoplasticism, Theosophy and Buddhism|oclc=1135572195}} * Janssen, Hans (2008). ''Mondriaan in het Gemeentemuseum Den Haag''. [The Hague]: Gemeentemuseum Den Haag. {{ISBN|978-90-400-8443-0}} * Locher, Hans (1994) ''Piet Mondrian: Colour, Structure, and Symbolism: An Essay''. Bern: Verlag Gachnang & Springer. {{ISBN|978-3-906127-44-6}} * {{cite book |last1=Lodder |first1=Christina |title=Utopian Reality: Reconstructing Culture in Revolutionary Russia and Beyond |last2=Kokkori |first2=Maria |last3=Mileeva |first3=Maria |date=2013 |isbn=978-90-04-26322-2 |location=Leiden|publisher=Brill}} * {{cite book |last=Milner |first=John |title=Mondrian |url=https://archive.org/details/mondrian0000miln |date=1992 |publisher=Phaidon |isbn=0-7148-2659-6 |location=London}} * {{cite book |last=Milner |first=John |url=https://books.google.com/books?id=HD5jQgAACAAJ |title=Mondrian |date=1995 |publisher=Phaidon |isbn=0-7148-3167-0 |edition=1. |location=London}} * Mondrian, Piet (1986). ''The New Art – The New Life: The Collected Writings of Piet Mondrian'', edited by Harry Holtzman and Martin S. James. Documents of 20th-Century Art. Boston: G. K. Hall and Co. {{ISBN|0-8057-9957-5}}. Reprinted 1987, London: Thames and Hudson. {{ISBN|0-500-60011-2}}. Reprinted 1993, New York: Da Capo Press. {{ISBN|0-306-80508-1}}. * Schapiro, Meyer (1995). ''Mondrian: On the Humanity of Abstract Painting''. New York: George Braziller. {{ISBN|0-8076-1369-X}} (cloth) {{ISBN|0-8076-1370-3}} (pbk). * {{cite book |last1=Sellon |first1=Emily B. |last2=Weber |first2=Renee |editor-last=Faivre |editor-first=Antoine |editor2-last=Needleman |editor2-first=Jacob |title=Modern Esoteric Spirituality |year=1992 |publisher=Crossroad |isbn=0-824-51444-0 |chapter=Theosophy and the Theosophical Society |series=World Spirituality |volume=21}} * {{cite book |last=Seuphor |first=Michel |url=https://books.google.com/books?id=4SpQAAAAMAAJ |title=Piet Mondrian: Life and Work |page=117 |date=1956 |publisher=H. N. Abrams |location=New York}} * {{Cite book |last=Stacey |first=Peter F. |title=Boulez and the modern concept |url=https://archive.org/details/boulezmodernconc0000stac |date=1987 |publisher=University of Nebraska Press |isbn=0-8032-4183-6 |location=Lincoln}} * {{Cite journal |last=Strauss |first=Walter A. |date=1989 |title=Review of Boulez and the Modern Concept |url=https://www.jstor.org/stable/3685321 |journal=SubStance |volume=18 |issue=2 |doi=10.2307/3685321 |jstor=3685321 |issn=0049-2426|url-access=subscription }} * Welsh, Robert P., Joop J. Joosten, and Henk Scheepmaker (1998). ''Piet Mondrian: Catalogue Raisonné'', translated by Jacques Bosser. Blaricum: V+K Publishing/Inmerc. {{isbn|9780810942875}} {{oclc|34548331}} * {{cite journal |last=Wiegand |first=Charmion |author-link=Charmion Von Wiegand |year=1943 |title=The Meaning of Mondrian|journal=The Journal of Aesthetics and Art Criticism |publisher=Blackwell Publishing on behalf of The American Society for Aesthetics |volume=2 |issue=8 (Autumn, 1943) |pages=62–70 |doi=10.2307/425946 |jstor=425946}} {{refend}} ==మరింత చదవడానికి== * {{cite book | author=Pääsky, Jaana | title=The Evening is Over, the Beauty Remains: A Semiotic Study of Piet Mondrian's Text "Natural Reality and Abstract Reality" | type=Ph.D. thesis | publisher=University of Helsinki | year=2019 | isbn=978-951-51-4875-9 | url=http://urn.fi/URN:ISBN:978-951-51-4876-6 }} ==బాహ్య లింకులు== {{commons category}} {{Wikiquote}} * {{MoMA artist|4057}} * [http://www.mondriantrust.com Mondrian Trust] – the holder of reproduction rights to Mondrian's works *[[hdl:10079/fa/beinecke.mondrian|Piet Mondrian Papers.]] General Collection, Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University. * [https://www.nytimes.com/interactive/2025/03/18/arts/design/mondrian-flowers.html A Close Read of Mondrian's work]. Illustrated article at the New York Times, March 17, 2025 * [https://web.archive.org/web/20130131044535/http://www.mondriaan.nl/ RKD and Kunstmuseum Den Haag website] – functions as a portal to information on the life and work of Mondrian * Many sourced quotes of Piet Mondrian and biography-facts in [http://www.dbnl.org/tekst/jaff001stij01_01/jaff001stij01_01.pdf ''De Stijl 1917–1931 – The Dutch Contribution to Modern Art'', by H. L. C. Jaffé.] J. M. Meulenhoff, Amsterdam 1956. * [http://www.harvardartmuseums.org/visit/exhibitions/2159/mondrian-the-transatlantic-paintings Piet Mondrian: The Transatlantic Paintings] at harvardartmuseums.org * [https://www.guggenheim.org/artwork/artist/piet-mondrian Mondrian collection] at Guggenheim, New York {{Piet Mondrian}} {{ACArt}} {{DEFAULTSORT:Mondrian, Pieter}} [[వర్గం:1872 జననాలు]] [[వర్గం:1944 మరణాలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు]] [[వర్గం:డచ్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:నెదర్లాండ్స్ వ్యక్తులు]] qbn7lp2pmv0uouw6i17s2jlwp3xz30e 0 511414 4983428 4977702 2026-10-17T23:11:27Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 8 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983428 wikitext text/x-wiki {| class="infobox infobox-has-images-with-white-backgrounds" id="6" |- id="8" ! colspan="2" id="9" class="infobox-above" style="background:#ccc; color:inherit;" |ఫ్రాజిల్ ఎక్స్ సిండ్రోమ్ |- id="11" ! scope="row" id="12" class="infobox-label" |ఇతర పేర్లు | id="14" class="infobox-data" |మార్టిన్-బెల్ సిండ్రోమ్, ఎస్కలాంటే సిండ్రోమ్<ref name="NIH2012GHR">{{cite web|date=April 2012|title=fragile X syndrome|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/fragile-x-syndrome|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009162713/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/fragile-x-syndrome|archive-date=9 October 2016|access-date=7 October 2016|website=Genetics Home Reference}}</ref> |- id="16" | colspan="2" id="17" class="infobox-full-data" |[[File:Fragx-2.jpg|link=https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/File:Fragx-2.jpg|frameless]] |- id="18" | colspan="2" id="19" class="infobox-full-data" |పెళుసుగా ఉండే X సిండ్రోమ్ లక్షణంతో పొడుచుకున్న చెవులతో ఉన్న బాలుడు |- id="21" ! scope="row" id="22" class="infobox-label" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Medical_specialty ప్రత్యేకతలు.] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="25" class="infobox-data" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Medical_genetics వైద్య జన్యుశాస్త్రం] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Pediatrics పీడియాట్రిక్స్] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, మనోరోగచికిత్స[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Psychiatry మానసిక చికిత్స] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- id="30" ! scope="row" id="31" class="infobox-label" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Signs_and_symptoms లక్షణాలు] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="34" class="infobox-data" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Intellectual_disability మేధో వైకల్యం] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, పొడవాటి, ఇరుకైన ముఖం, పెద్ద చెవులు, సౌకర్యవంతమైన వేళ్లు, [https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Macroorchidism పెద్ద వృషణాలు] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <ref name="NIH2012GHR" /> |- id="38" ! scope="row" id="39" class="infobox-label" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Complication_(medicine) సమస్యలు.] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="42" class="infobox-data" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Autism ఆటిజం] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} లక్షణాలు, మూర్ఛలు <ref name="NIH2012GHR" /> |- id="46" ! scope="row" id="47" class="infobox-label" |సాధారణ ప్రారంభం | id="49" class="infobox-data" |2 సంవత్సరాల వయస్సులో గమనించదగినది <ref name="NIH2012GHR" /> |- id="51" ! scope="row" id="52" class="infobox-label" |వ్యవధి | id="54" class="infobox-data" |జీవితాంతం <ref name="CDC2017">{{cite web|date=2 February 2017|title=Facts about Fragile X Syndrome|url=https://www.cdc.gov/ncbddd/fxs/facts.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510171238/https://www.cdc.gov/ncbddd/fxs/facts.html|archive-date=10 May 2017|access-date=10 May 2017|website=National Center on Birth Defects and Developmental Disabilities Home CDC|language=en-us}}</ref> |- id="56" ! scope="row" id="57" class="infobox-label" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Cause_(medicine) కారణాలు] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="60" class="infobox-data" |జన్యు (X-లింక్డ్ డొమినంట్ <ref name="NIH2012GHR" /> |- id="64" ! scope="row" id="65" class="infobox-label" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Medical_diagnosis రోగనిర్ధారణ పద్ధతి] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="68" class="infobox-data" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Genetic_testing జన్యు పరీక్ష] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<ref name="CDC2017" /> |- id="71" ! scope="row" id="72" class="infobox-label" |చికిత్స | id="74" class="infobox-data" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Symptomatic_treatment సహాయక సంరక్షణ] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ప్రారంభ జోక్యాలు <ref name="CDC2017" /> |- id="77" ! scope="row" id="78" class="infobox-label" |ఫ్రీక్వెన్సీ | id="80" class="infobox-data" |4, 000లో 1 (8,000లో 1) <ref name="NIH2012GHR" /> |} '''ఫ్రాజిల్ ఎక్స్ సిండ్రోమ్''' ('''ఎఫ్ఎక్స్ఎస్''') అనేది ఒక జన్యు రుగ్మత, ఇది తేలికపాటి నుండి మితమైన మేధో వైకల్యం కలిగి ఉంటుంది.<ref name="NIH2012GHR2">{{cite web|date=April 2012|title=fragile X syndrome|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/fragile-x-syndrome|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009162713/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/fragile-x-syndrome|archive-date=9 October 2016|access-date=7 October 2016|website=Genetics Home Reference}}</ref> పురుషులలో సగటు IQ 55 కంటే తక్కువ, స్త్రీలలో మూడింట రెండు వంతుల మంది మేధో వికలాంగులు.<ref>{{Cite paper}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cdc.gov/ncbddd/fxs/data.html|title=Data and Statistics Fragile X Syndrome (FXS)|date=2018-08-09|work=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2018-11-05|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013033336/https://www.cdc.gov/ncbddd/fxs/data.html|archive-date=2019-10-13|language=en-us}}</ref> శారీరక లక్షణాలలో పొడవైన, ఇరుకైన ముఖం, పెద్ద చెవులు, సౌకర్యవంతమైన వేళ్లు, పెద్ద వృషణాలు ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2012GHR2" /> ప్రభావితమైన వారిలో మూడింట ఒక వంతు మంది సామాజిక పరస్పర చర్యలు, ఆలస్యమైన ప్రసంగం వంటి ఆటిజం లక్షణాలను కలిగి ఉన్నారు.<ref name="NIH2012GHR2" /> హైపర్యాక్టివిటీ సాధారణం, మూర్ఛలు సుమారు 10% లో సంభవిస్తాయి.<ref name="NIH2012GHR2" /> సాధారణంగా పురుషులు స్త్రీల కంటే ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="NIH2012GHR2" /> పెళుసు X సిండ్రోమ్ X-లింక్డ్ ఆధిపత్య వారసత్వాన్ని కలిగి ఉంది.<ref name="NIH2012GHR3">{{cite web|date=April 2012|title=fragile X syndrome|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/fragile-x-syndrome|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009162713/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/fragile-x-syndrome|archive-date=9 October 2016|access-date=7 October 2016|website=Genetics Home Reference}}</ref> ఇది సాధారణంగా X క్రోమోజోమ్ FMR1 (ఫ్రాజిల్ X మెంటల్ రిటార్డేషన్ 1) జన్యువు CGG ట్రిపుల్ రిపీట్ విస్తరణ వల్ల సంభవిస్తుంది.<ref name="NIH2012GHR3" /> దీని ఫలితంగా జన్యువు ఈ భాగాన్ని నిశ్శబ్దం చేయడం (మిథైలేషన్), ఫలితంగా వచ్చే ప్రోటీన్ లోపం (న్యూరాన్ల మధ్య కనెక్షన్ల సాధారణ అభివృద్ధికి అవసరమైన FMRP) ఏర్పడుతుంది.<ref name="NIH2012GHR3" /> రోగ నిర్ధారణకు FMR1 జన్యువులో CGG పునరావృతాల సంఖ్యను నిర్ణయించడానికి జన్యు పరీక్ష అవసరం.<ref name="ACMG2016">{{Cite web|date=2006|title=Technical Standards and Guidelines for Fragile X|url=https://www.acmg.net/Pages/ACMG_Activities/stds-2002/fx.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161012163824/http://www.acmg.net/Pages/ACMG_Activities/stds-2002/fx.htm|archive-date=12 October 2016|access-date=10 May 2017|website=www.acmg.net}}</ref> సాధారణంగా, 5, 40 పునరావృత్తులు మధ్య ఉంటాయి-పెళుసు X సిండ్రోమ్ 200 కంటే ఎక్కువ సంభవిస్తుంది.<ref name="NIH2012GHR3" /> జన్యువు 40, 200 పునరావృత్తులు మధ్య ఉన్నప్పుడు ఒక పూర్వస్థితి ఉందని చెప్పబడింది, ఒక పూర్వస్థితి కలిగిన మహిళలు ప్రభావిత బిడ్డను కలిగి ఉండే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది.<ref name="NIH2012GHR3" /> ముందస్తుగా మారే వాహకాల కోసం చేసే పరీక్ష జన్యు సలహా అనుమతించవచ్చు.<ref name="ACMG2016" /> దీనికి చికిత్స లేదు .<ref name="CDC20172">{{cite web|date=2 February 2017|title=Facts about Fragile X Syndrome|url=https://www.cdc.gov/ncbddd/fxs/facts.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510171238/https://www.cdc.gov/ncbddd/fxs/facts.html|archive-date=10 May 2017|access-date=10 May 2017|website=National Center on Birth Defects and Developmental Disabilities Home CDC|language=en-us}}</ref> ప్రారంభ జోక్యం సిఫార్సు చేయబడింది, ఎందుకంటే ఇది పూర్తి స్థాయి నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేయడానికి చాలా అవకాశాన్ని అందిస్తుంది.<ref name="NIH2016Tx">{{Cite web|title=What are the treatments for Fragile X syndrome?|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/fragilex/conditioninfo/Pages/treatments.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121233205/https://www.nichd.nih.gov/health/topics/fragilex/conditioninfo/Pages/treatments.aspx|archive-date=2016-11-21|access-date=2016-11-21|website=www.nichd.nih.gov}}</ref> ఈ జోక్యాలలో ప్రత్యేక విద్య, ప్రసంగ చికిత్స, శారీరక చికిత్స లేదా ప్రవర్తనా చికిత్స ఉండవచ్చు.<ref name="CDC20172" /><ref>{{Cite web|title=Therapy Treatments|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/fragilex/conditioninfo/Pages/therapytreatments.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505024156/https://www.nichd.nih.gov/health/topics/fragilex/conditioninfo/Pages/therapytreatments.aspx|archive-date=5 May 2017|access-date=10 May 2017|website=NICHD}}</ref> సంబంధిత మూర్ఛలు, మానసిక సమస్యలు, దూకుడు ప్రవర్తన లేదా ADHD చికిత్సకు మందులు ఉపయోగించవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=Medication Treatments|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/fragilex/conditioninfo/Pages/medicationtreatments.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505024215/https://www.nichd.nih.gov/health/topics/fragilex/conditioninfo/Pages/medicationtreatments.aspx|archive-date=5 May 2017|access-date=10 May 2017|website=NICHD}}</ref> ఫ్రాజిల్ ఎక్స్ సిండ్రోమ్ 10,000 మంది పురుషులకు 1.4, 10,000 మంది మహిళలకు 0.9 గా ఉంటుందని అంచనా.<ref>{{Cite news|url=https://www.cdc.gov/ncbddd/fxs/data.html|title=Data and Statistics Fragile X Syndrome (FXS)|date=2018-08-09|work=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2018-09-30|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013033336/https://www.cdc.gov/ncbddd/fxs/data.html|archive-date=2019-10-13|language=en-us}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] s0knbjllc7vbs4eu7kdck5usrujal89 0 511416 4983426 4977689 2026-10-17T22:31:49Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 7 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983426 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" id="7" style="border-spacing:2px;" |- id="11" | colspan="2" id="12" class="infobox-image" |[[File:Fexofenadine2DCSD.svg|link=https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/File:Fexofenadine2DCSD.svg|alt=Skeletal formula of fexofenadine|class=dark_mode_safe|260x260px]] |- id="13" | colspan="2" id="14" class="infobox-image" |[[File:Fexofenadine_3D_ball.png|link=https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/File:Fexofenadine_3D_ball.png|alt=Ball-and-stick model of fexofenadine|class=dark_mode_safe|260x260px]] |- id="15" ! colspan="2" id="16" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |క్లినికల్ డేటా |- id="18" ! scope="row" id="19" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Drug_nomenclature వ్యాపార పేర్లు] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="22" class="infobox-data" |అల్లెగ్రా, ఎఫ్ఎక్స్ 24, ఇతరులు <ref name="Brands"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="258">[https://www.drugs.com/international/fexofenadine.html "Fexofenadine - international brand names"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="259">Drugs.com. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="260">[https://web.archive.org/web/20210421093709/https://www.drugs.com/international/fexofenadine.html Archived] from the original on 21 April 2021<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="261"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">18 January</span> 2017</span>.</span></cite></ref> |- id="24" ! scope="row" id="25" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/American_Society_of_Health-System_Pharmacists ఎహెచ్ఎఫ్ఎస్] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}/డ్రగ్స్. కామ్[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Drugs.com Drugs.com] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="29" class="infobox-data" |<span title="www.drugs.com">[https://www.drugs.com/monograph/fexofenadine-hydrochloride.html మోనోగ్రాఫ్]</span> |- id="31" ! scope="row" id="32" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/MedlinePlus మెడ్లైన్ ప్లస్] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="35" class="infobox-data" |<span title="medlineplus.gov">[https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a697035.html a697035]</span> |- id="37" ! scope="row" id="38" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Regulation_of_therapeutic_goods లైసెన్స్ డేటా] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="41" class="infobox-data" |<div id="43" class="plainlist"> * యూరోపియన్ యూనియన్ "}]} '> EU EMA: by INN&nbsp;&nbsp;<span title="www.ema.europa.eu: 'Fexofenadine'">[https://www.ema.europa.eu/en/medicines/search_api_aggregation_ema_active_substance_and_inn_common_name/Fexofenadine ఐఎన్ఎన్ ద్వారా] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</span> * యునైటెడ్ స్టేట్స్ "}]} '> US DailyMed: Fexofenadine&nbsp;&nbsp;<span title="dailymed.nlm.nih.gov">[https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/search.cfm?labeltype=all&query=Fexofenadine ఫెక్సోఫెనాడిన్]</span> * <small><span typeof="\&quot;mw:Nowiki\&quot;" title="United States" id="\&quot;mwCg\&quot;">United States<nowiki></span></nowiki>"}]]}'>US<nowiki></abbr></nowiki></span></small>&#x20;<span title="www.accessdata.fda.gov">FDA: [https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/drugsatfda/index.cfm?fuseaction=Search.SearchAction&SearchTerm=Fexofenadine&SearchType=BasicSearch ఫెక్సోఫెనాడిన్]&nbsp;</span> </div> |- id="54" ! scope="row" id="55" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Pregnancy_category గర్భధారణ వర్గం] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="58" class="infobox-data" |<div id="60" class="plainlist"> * ఆస్ట్రేలియా "}]} '> AU : B2 </div> |- id="64" ! scope="row" id="65" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Route_of_administration పరిపాలన మార్గాలు] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="68" class="infobox-data" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Oral_administration నోటి ద్వారా.] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- id="71" ! colspan="2" id="72" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |చట్టపరమైన స్థితి |- id="74" ! scope="row" id="75" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Regulation_of_therapeutic_goods చట్టపరమైన స్థితి] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="78" class="infobox-data" |<div id="80" class="plainlist"> * ఆస్ట్రేలియా "}]} '> AU : S2 (ఫార్మసీ మెడిసిన్ * బ్రెజిల్ "}]} '> BR : OTC (ఓవర్ ది కౌంటర్) * కెనడా "}]} '> CA : OTC&#x20;[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/%E0%B0%93%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%95%E0%B1%8C%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81 ఓటీసీ] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * యునైటెడ్ కింగ్డమ్ "}]} '> UK : POM (ప్రిస్క్రిప్షన్ మాత్రమే * యునైటెడ్ స్టేట్స్ "}]} '> US : OTC/Rx-only&#x20;&nbsp; </div> |- id="97" ! colspan="2" id="98" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Pharmacokinetics ఫార్మాకోకైనెటిక్] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} డేటా |- id="101" ! scope="row" id="102" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Bioavailability జీవ లభ్యత] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="105" class="infobox-data" |30-41% |- id="107" ! scope="row" id="108" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Plasma_protein_binding ప్రోటీన్ బైండింగ్] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="111" class="infobox-data" |60-70% |- id="113" ! scope="row" id="114" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Drug_metabolism జీవక్రియ] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="117" class="infobox-data" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%AF%E0%B0%82 కాలేయం] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (మోతాదులో 5% కంటే తక్కువ<ref name=phk09>{{cite journal|last=Smith|first=SM|author2=Gums, JG |s2cid=19048690|title=Fexofenadine: biochemical, pharmacokinetic and pharmacodynamic properties and its unique role in allergic disorders.|journal=Expert Opinion on Drug Metabolism & Toxicology|date=July 2009|volume=5|issue=7|pages=813–22|doi=10.1517/17425250903044967|pmid=19545214}}</ref> |- id="120" ! scope="row" id="121" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Onset_of_action కార్యాచరణ ప్రారంభం] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="124" class="infobox-data" |<3 గంటలు <ref name="AHFS2020">{{Cite web|title=Fexofenadine Hydrochloride Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/fexofenadine-hydrochloride.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614005610/https://www.drugs.com/monograph/fexofenadine-hydrochloride.html|archive-date=14 June 2020|access-date=10 November 2020|website=Drugs.com|language=en}}</ref> |- id="126" ! scope="row" id="127" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Biological_half-life సగం జీవితాన్ని తొలగించడం<span class="nowrap">సగం జీవితం</span>] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="130" class="infobox-data" |14. 4 గంటలు |- id="132" ! scope="row" id="133" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Pharmacodynamics చర్య యొక్క వ్యవధి] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="136" class="infobox-data" |12 గంటలు <ref name="AHFS2020" /> |- id="138" ! scope="row" id="139" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9C%E0%B0%A8 విసర్జన] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="142" class="infobox-data" |మలం (′ఐడి1] ′ మూత్రం (′ ఐడి2] ′ మారని ఔషధంగా <ref name="phk09" /> |- id="144" ! colspan="2" id="145" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |గుర్తించేవి |- id="147" | colspan="2" id="148" class="infobox-full-data" |<div id="149" class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div id="150" style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div id="151">[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/IUPAC_nomenclature_of_chemistry IUPAC పేరు] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</div></div> * <div id="156" style="font-size: 97%;">(±-4-[1-హైడ్రాక్సీ-4-] [4- (హైడ్రాక్సీడిఫెనిల్మెథైల్-1-పైపెరిడినైల్]-బ్యుటైల్]-α, α-డైమెథైల్ బెంజీనెసెటిక్ ఆమ్లం</div> </div> |- id="158" ! scope="row" id="159" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/CompTox_Chemicals_Dashboard కాంప్టాక్స్ డాష్బోర్డ్] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (U. S. ఎన్విరాన్మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ "}]} '> EPA <span style="font-weight:normal">(U. S. ఎన్విరాన్మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ "}]} '> EPA <span typeof="\&quot;mw:Nowiki\&quot;" id="\&quot;mwMQ\&quot;">U.S. Environmental Protection Agency<nowiki></span></nowiki>"}]]}'>EPA<nowiki></abbr></nowiki>)</span></span> | id="162" class="infobox-data" |<div id="164" class="plainlist"> * <span title="comptox.epa.gov">[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/details/DTXSID00861411 DTXSID00861411][[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q415122#P3117|text-top|class=noprint|frameless|10x10px|Edit this at Wikidata]]</span> </div> |- id="167" ! scope="row" id="168" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/ECHA_InfoCard ECHA ఇన్ఫోకార్డ్] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="171" class="infobox-data" |[https://echa.europa.eu/substance-information/-/substanceinfo/100.228.648 100.228.648][[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q415122#P2566|text-top|class=noprint|frameless|10x10px|Edit this at Wikidata]] |- id="172" ! colspan="2" id="173" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |రసాయన, భౌతిక డేటా |- id="175" ! scope="row" id="176" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/%E0%B0%B0%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A8_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82 ఫార్ములా] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="179" class="infobox-data" |<span title="Carbon">సి.</span>₃₂<span title="Hydrogen">హెచ్.</span>₃₉<span title="Nitrogen">ఎన్.</span><span title="Oxygen">ఓ.</span>₄ |- id="181" ! scope="row" id="182" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%BF మోలార్ మాస్] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="185" class="infobox-data" |<span class="nowrap">501.667</span> g · mol⁻¹&nbsp; |- id="187" ! scope="row" id="188" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |3D నమూనా ([https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/JSmol JSMOL] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) | id="191" class="infobox-data" |<div id="193" class="plainlist"> * <span title="chemapps.stolaf.edu (3D interactive model)">[https://chemapps.stolaf.edu/jmol/jmol.php?model=O%3DC%28O%29C%28c1ccc%28cc1%29C%28O%29CCCN2CCC%28CC2%29C%28O%29%28c3ccccc3%29c4ccccc4%29%28C%29C ఇంటరాక్టివ్ చిత్రం]</span> </div> |- id="197" ! scope="row" id="198" class="infobox-label" style="line-height:1.2em;" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Chirality_(chemistry) చిరుత.] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | id="201" class="infobox-data" |[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Racemic_mixture రేస్మిక్ మిశ్రమం] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- id="204" | colspan="2" id="205" class="infobox-full-data" |<div id="206" class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div id="207" style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div id="208">[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Simplified_molecular-input_line-entry_system నవ్వులు.] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</div></div> * <div id="213" style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">O = C (C) (C1ccc (C1CCC) (C2CCC) C (C3CCCCC)</div> </div> |- id="215" | colspan="2" id="216" class="infobox-full-data" |<div id="217" class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div id="218" style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div id="219">[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/International_Chemical_Identifier ఇన్చి] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</div></div> * <div id="224" style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">I^{&nbsp;[[File:X_mark.svg|link=|alt=X mark|8x8px]]} = 1S/C32H39NO4/c 1-31 (2,30 (35′ 36′ 25-17-15-24 (′ ID3] ′ 29 (34′ 14-9-21-33-22-19-28 (′ID14] ′ 32 (37,26-10-5-</div> * <div id="227" style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">కీః RWTNPBWLLIMQHL-UHFFFAO^{&nbsp;[[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|7x7px]]}-NY</div> </div> |- id="229" | colspan="2" id="230" class="infobox-below" |<span class="nobold">&nbsp;^{[[File:X_mark.svg|link=|alt=X mark|8x8px]][[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|7x7px]]}&nbsp;[https://mdwikicx.toolforge.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Chemicals/Chembox_validation (ఇది ఏమిటి?] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&nbsp;&nbsp;<span class="reflink plainlinks nourlexpansion">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ComparePages&rev1=459589155&page2=Fexofenadine (ధృవీకరించండి)]</span></span> |} '''ఫెక్సోఫెనాడిన్''', '''అల్లెగ్రా''' బ్రాండ్ పేరుతో ఇతరులలో విక్రయించబడుతుంది, ఇది గవత జ్వరం, ఉర్టికారియా వంటి అలెర్జీ లక్షణాలకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే యాంటిహిస్టామైన్ ఔషధం.<ref name="BNF79">{{Cite book|title=BNF 79 : March 2020.|url=https://archive.org/details/bnf79britishnati0000join|date=2020|publisher=Royal Pharmaceutical Society|isbn=9780857113658|location=London|page=[https://archive.org/details/bnf79britishnati0000join/page/288 288]}}</ref><ref>{{Cite paper}}</ref> ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది .<ref name="AHFS20202">{{Cite web|title=Fexofenadine Hydrochloride Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/fexofenadine-hydrochloride.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614005610/https://www.drugs.com/monograph/fexofenadine-hydrochloride.html|archive-date=14 June 2020|access-date=10 November 2020|website=Drugs.com|language=en}}</ref> ప్రభావాలు సాధారణంగా 3 గంటలలోపు సంభవిస్తాయి, సుమారు 12 గంటల పాటు కొనసాగుతాయి.<ref name="AHFS20202" /> ధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, తలనొప్పి, వికారం, మైకము ఉంటాయి.<ref name="BNF792">{{Cite book|title=BNF 79 : March 2020.|url=https://archive.org/details/bnf79britishnati0000join|date=2020|publisher=Royal Pharmaceutical Society|isbn=9780857113658|location=London|page=[https://archive.org/details/bnf79britishnati0000join/page/288 288]}}</ref> నిద్రపోవడం అనేది మొదటి తరం యాంటిహిస్టామైన్ల కంటే తక్కువగా ఉంటుంది .<ref name="AHFS20203">{{Cite web|title=Fexofenadine Hydrochloride Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/fexofenadine-hydrochloride.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614005610/https://www.drugs.com/monograph/fexofenadine-hydrochloride.html|archive-date=14 June 2020|access-date=10 November 2020|website=Drugs.com|language=en}}</ref> ఇతర దుష్ప్రభావాలలో అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS20203" /> ఇది రెండవ తరం యాంటిహిస్టామైన్ వర్గీకరించబడింది, ఎంపిక చేసిన H1-బ్లాకర్గా పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS20203" /> ఫెక్సోఫెనాడిన్ 1979 లో పేటెంట్ చేయబడింది, 1996 లో వైద్య ఉపయోగంలోకి వచ్చింది.<ref name="Fis2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA548|title=Analogue-based Drug Discovery|last=Fischer|first=Jnos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=548|access-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813081644/https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA548|archive-date=2020-08-13}}</ref> ఇది లోరటాడిన్కు ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ముఖ్యమైన ఔషధాల జాబితాలో ఉంది.<ref name="WHO22nd">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 22nd list (2021)|vauthors=((World Health Organization))|publisher=World Health Organization|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345533|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.02|author-link=World Health Organization|hdl-access=free}}</ref> ఇది 2011 నుండి సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{Cite web|date=30 August 2011|title=Dr. Reddy's announces the launch of Over-the-Counter Fexofenadine HCl and Pseudoephedrine HCl extended release tablets|url=http://www.drreddys.com/media/press-releases/aug30_2011.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161012010000/http://www.drreddys.com/media/press-releases/aug30_2011.html|archive-date=12 October 2016|access-date=27 May 2016|publisher=Dr. Reddy's Laboratories Ltd.}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో 30 మాత్రలు NHS కు సుమారు 2 పౌండ్లు ఖర్చు అవుతాయి, అయితే ఈ మొత్తం 2020 నాటికి యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సుమారు 9 USD ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="BNF793">{{Cite book|title=BNF 79 : March 2020.|url=https://archive.org/details/bnf79britishnati0000join|date=2020|publisher=Royal Pharmaceutical Society|isbn=9780857113658|location=London|page=[https://archive.org/details/bnf79britishnati0000join/page/288 288]}}</ref><ref name="GX2020">{{Cite web|title=Compare Fexofenadine Prices|url=https://www.goodrx.com/fexofenadine|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422160245/https://www.goodrx.com/fexofenadine|archive-date=22 April 2020|access-date=10 November 2020|website=GoodRx|language=en-us}}</ref> 2017లో ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 245వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించబడిన ఔషధం, ఒక మిలియన్ కంటే ఎక్కువ ప్రిస్క్రిప్షన్‌లతో.<ref name="ref">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|archive-date=12 February 2021|access-date=11 April 2020|website=ClinCalc}}</ref><ref name="ref1">{{Cite web|title=Fexofenadine Hydrochloride - Drug Usage Statistics|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/FexofenadineHydrochloride|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708061303/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/FexofenadineHydrochloride|archive-date=8 July 2020|access-date=11 April 2020|website=ClinCalc}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] r6afon4rrldjm9m6z1nfr4svd7yjksa 0 511572 4983323 4973145 2026-10-17T15:10:00Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983323 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug|Verifiedfields=changed|verifiedrevid=458461737|drug_name=|image=Taxol.svg|width=250|alt=|image2=Taxol(Paclitaxel)3D.png|caption=<!-- | type = mab / vaccine / combo --> <!-- | type = mab / vaccine / combo --> <!-- | type = mab / vaccine / combo --> <!-- | type = mab / vaccine / combo -->|type=<!-- Names -->|pronounce=|tradename=Taxol, others|synonyms=|IUPAC_name=<nowiki>(2α,4α,5β,7β,10β,13α)-4,10-Bis(acetyloxy)-13-{[(2</nowiki>''R'',3''S'')-3-(benzoylamino)-2-hydroxy-3-phenylpropanoyl]oxy}-1,7-dihydroxy-9-oxo-5,20-epoxytax-11-en-2-yl benzoate <!-- Clinical data -->|class=|pregnancy_AU=D|pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Paclitaxel Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=24 January 2019 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/paclitaxel.html | access-date=19 May 2020 | archive-date=3 December 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201203140443/https://www.drugs.com/pregnancy/paclitaxel.html | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203140443/https://www.drugs.com/pregnancy/paclitaxel.html |date=3 December 2020 }}</ref>|pregnancy_category=|routes_of_administration=[[Intravenous therapy|Intravenous]] (IV)|onset=|duration_of_action=|Drugs.com={{drugs.com|monograph|paclitaxel}}|MedlinePlus=a607070 <!-- Legal data -->|legal_AU=S4|legal_CA=Rx-only|legal_UK=POM|legal_US=Rx-only|legal_status=|DailyMedID=Paclitaxel|licence_US=|licence_EU=yes <!-- Pharmacokinetic data -->|bioavailability=6.5% (by mouth)<ref name="bioavail">{{cite journal | vauthors = Peltier S, Oger JM, Lagarce F, Couet W, Benoît JP | title = Enhanced oral paclitaxel bioavailability after administration of paclitaxel-loaded lipid nanocapsules | journal = Pharmaceutical Research | volume = 23 | issue = 6 | pages = 1243–50 | date = June 2006 | pmid = 16715372 | doi = 10.1007/s11095-006-0022-2 }}</ref>|protein_bound=89 to 98%|metabolism=[[Liver]] ([[CYP2C8]] and [[CYP3A4]])|elimination_half-life=5.8 hours|excretion=Fecal and urinary <!-- Chemical and physical data -->|C=47|H=51|N=1|O=14|SMILES=CC1=C2[C@@]([C@]([C@H]([C@@H]3[C@]4([C@H](OC4)C[C@@H]([C@]3(C(=O)[C@@H]2OC(=O)C)C)O)OC(=O)C)OC(=O)c5ccccc5)(C[C@@H]1OC(=O)[C@H](O)[C@@H](NC(=O)c6ccccc6)c7ccccc7)O)(C)C|StdInChI=1S/C47H51NO14/c1-25-31(60-43(56)36(52)35(28-16-10-7-11-17-28)48-41(54)29-18-12-8-13-19-29)23-47(57)40(61-42(55)30-20-14-9-15-21-30)38-45(6,32(51)22-33-46(38,24-58-33)62-27(3)50)39(53)37(59-26(2)49)34(25)44(47,4)5/h7-21,31-33,35-38,40,51-52,57H,22-24H2,1-6H3,(H,48,54)/t31-,32-,33+,35-,36+,37+,38-,40-,45+,46-,47+/m0/s1|StdInChI_Ref={{stdinchicite|correct|chemspider}}|StdInChIKey=RCINICONZNJXQF-MZXODVADSA-N|StdInChIKey_Ref={{stdinchicite|correct|chemspider}}}} {| class="infobox" style="border-spacing:2px;" |+ class="infobox-title" id="8" |<span title="International nonproprietary name (INN): <nowiki&gt;Paclitaxel</nowiki&gt;">Paclitaxel</span> | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Taxol.svg|class=dark_mode_safe|250x250px]] |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Taxol(Paclitaxel)3D.png|class=dark_mode_safe|250x250px]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |క్లినికల్ డేటా |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[Drug nomenclature|వ్యాపార పేర్లు]] | class="infobox-data" |టాక్సోల్, ఇతరులు |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[American Society of Health-System Pharmacists|ఎహెచ్ఎఫ్ఎస్]]/డ్రగ్స్. కామ్[[Drugs.com]] | class="infobox-data" |<span title="www.drugs.com">[https://www.drugs.com/monograph/paclitaxel.html మోనోగ్రాఫ్]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[MedlinePlus|మెడ్లైన్ ప్లస్]] | class="infobox-data" |<span title="medlineplus.gov">[https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a607070.html a607070]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[Regulation of therapeutic goods|లైసెన్స్ డేటా]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist"> * యూరోపియన్ యూనియన్ "}]} '> EU EMA: by INN&nbsp;&nbsp;<span title="www.ema.europa.eu: 'Paclitaxel' ">[https://www.ema.europa.eu/en/medicines/search_api_aggregation_ema_active_substance_and_inn_common_name/Paclitaxel ఐఎన్ఎన్ ద్వారా] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</span> * యునైటెడ్ స్టేట్స్ "}]} '> US DailyMed: Paclitaxel&nbsp;&nbsp;<span title="dailymed.nlm.nih.gov">[https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/search.cfm?labeltype=all&query=Paclitaxel పాక్లిటాక్సెల్]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |గర్భధారణ వర్గం<nowiki><br></nowiki> | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist"> * ఆస్ట్రేలియా "}]} '> AU : D &#x20; </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |పరిపాలన మార్గాలు<nowiki><br></nowiki> | class="infobox-data" |ఇంట్రావీనస్ (IV) |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |చట్టపరమైన స్థితి |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |చట్టపరమైన స్థితి | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist"> * ఆస్ట్రేలియా "}]} '> AU S4 (ప్రిస్క్రిప్షన్ మాత్రమే&#x20; * కెనడా "}]} '> CA :-మాత్రమే&#x20;కేవలం * యునైటెడ్ కింగ్డమ్ "}]} '> UK : POM (ప్రిస్క్రిప్షన్ మాత్రమే&#x20; * <small><nowiki>United States</span>"}]]}'>US</abbr>:</nowiki></small>&#x20;కేవలం </div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |ఫార్మాకోకైనెటిక్ డేటా |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |జీవ లభ్యత | class="infobox-data" |6. 5% (నోటి ద్వారా) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ప్రోటీన్ బైండింగ్ | class="infobox-data" |98% నుండి 89% |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |జీవక్రియ | class="infobox-data" |[[కాలేయం]] (CYP2C8 CYP3A4) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |సగం జీవితాన్ని తొలగించడం<nowiki><span class="nowrap">సగం జీవితం</span></nowiki> | class="infobox-data" |5. 8 గంటలు |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[విసర్జన]] | class="infobox-data" |మలము, మూత్రం |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |గుర్తించేవి |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div>IUPAC పేరు</div></div> * <div style="font-size: 97%;"> (2α, 4α, 5β, 7β, 10β, 13α-4,10-బిస్ (ఎసిటిలోక్సీ-13-{[ (2R, 3S-3- (బెంజోయాలమినో-2-హైడ్రాక్సీ-3-ఫినైల్ప్రోపనోయిల్] ఆక్సి}-1,7-డైహైడ్రాక్సీ-9-ఆక్సో-5,20-ఎపోక్సిటాక్స్-11-ఎన్-2-yl బెంజాయిట్</div> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |కాంప్టాక్స్ డాష్బోర్డ్ (U. S. ఎన్విరాన్మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ "}]} '> EPA <span style="font-weight:normal"> (U. S. ఎన్విరాన్మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ "}]} '> EPA <nowiki>U.S. Environmental Protection Agency</span>"}]]}'>EPA</abbr>)</nowiki></span> | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="comptox.epa.gov">[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/details/DTXSID9023413 DTXSID9023413][[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q423762#P3117|text-top|class=noprint|frameless|10x10px|Edit this at Wikidata]]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |<nowiki><span title="echa.europa.eu">ECHA ఇన్ఫోకార్డ్</span></nowiki> | class="infobox-data" |[https://echa.europa.eu/substance-information/-/substanceinfo/100.127.725 100.127.725][[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q423762#P2566|text-top|class=noprint|frameless|10x10px|Edit this at Wikidata]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |రసాయన, భౌతిక డేటా |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[రసాయన సూత్రం|ఫార్ములా]] | class="infobox-data" |<span title="Carbon">సి.</span>₄₇<span title="Hydrogen">హెచ్.</span>₅₁<span title="Nitrogen">ఎన్.</span><span title="Oxygen">ఓ.</span>₁₄ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[మోలార్ ద్రవ్యరాశి|మోలార్ మాస్]] | class="infobox-data" |<span class="nowrap">853.918</span> g · mol⁻¹&nbsp; |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |3D నమూనా (JSMOL) | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="chemapps.stolaf.edu (3D interactive model)">[https://chemapps.stolaf.edu/jmol/jmol.php?model=CC1%3DC2%5BC%40%40%5D%28%5BC%40%5D%28%5BC%40H%5D%28%5BC%40%40H%5D3%5BC%40%5D4%28%5BC%40H%5D%28OC4%29C%5BC%40%40H%5D%28%5BC%40%5D3%28C%28%3DO%29%5BC%40%40H%5D2OC%28%3DO%29C%29C%29O%29OC%28%3DO%29C%29OC%28%3DO%29c5ccccc5%29%28C%5BC%40%40H%5D1OC%28%3DO%29%5BC%40H%5D%28O%29%5BC%40%40H%5D%28NC%28%3DO%29c6ccccc6%29c7ccccc7%29O%29%28C%29C ఇంటరాక్టివ్ చిత్రం]</span> </div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div>నవ్వులు.</div></div> * <div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">CC1 = C2 [C @] (C @H] (C @<ID1) 3 [C @4 (C <IDI1]] [C4] (C [C]] (సి @3 (C (= O] [C [ID1]) 2OC (= O [C]) 1OC (=O [C] [C C@H] (O [C [<ID1}]) (NC (O [C [C [O]]) (C [O [C _ C]]) </div> </div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div>ఇన్చి</div></div> * <div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">InCHI = 1S/C47H51NO14/c 1-25-31 (′ID3] (56′36 (52′35 (′ ID2]-7-11-17-28′ 48-41 (54′ 29-18-12-<idi6 h="" h-384="" h20="" id="" id7="" idi13-33="" idi16-30="" idi21="" sup="" ఆఈడీ8="" ఐడిఎ10="">&nbsp;[[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|7x7px]]<span style="display:none">Y</span></idi6></div> * <div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">కీః RCINICONZNJXQF-MZXODVADSA-N^{&nbsp;[[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|7x7px]]<span style="display:none">Y</span>}</div> </div> |- | colspan="2" class="infobox-below" | |} '''పాక్లిటాక్సెల్''' ('''PTX''') అనేది '''టాక్సోల్''' అనే బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడుతున్నది, ఇది అనేక రకాల [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]] చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే కీమోథెరపీ ఔషధం.<ref name="AHFS2015" /> ఇందులో [[అండాశయ క్యాన్సర్]], [[రొమ్ము కాన్సర్|రొమ్ము క్యాన్సర్]], [[ఊపిరితిత్తుల కాన్సర్|ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్]], [[కాపోసిస్ సార్కోమా|కపోసి సార్కోమా]], [[సర్విక్స్ గర్భాశయ క్యాన్సర్|గర్భాశయ క్యాన్సర్]], [[క్లోమ కాన్సర్|ప్యాంక్రియాటిక్ క్యాన్సర్]] ఉన్నాయి.<ref name="AHFS2015" /> ఇది సిరలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా ఇవ్వబడుతుంది.<ref name="AHFS2015" /> ఆల్బుమిన్-బౌండ్ సూత్రీకరణ కూడా ఉంది.<ref name="AHFS2015">{{Cite web|title=Paclitaxel|url=https://www.drugs.com/monograph/paclitaxel.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=January 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914125312/https://www.drugs.com/monograph/paclitaxel.html|archive-date=September 14, 2017}} </ref> 1971 లో పసిఫిక్ యూ నుండి పాక్లిటాక్సెల్ను మొదట వేరుచేసి, 1993 లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="Fis2006">{{Cite book|last=Fischer|first=Janos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=512|url=https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA512|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221092059/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA512|archive-date=2016-12-21}}</ref><ref name="NCI2016">{{Cite web|publisher=National Cancer Institute|url=http://dtp.nci.nih.gov/timeline/flash/success_stories/S2_taxol.htm|title=Taxol® (NSC 125973)|access-date=14 February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905144824/https://dtp.nci.nih.gov/timeline/flash/success_stories/S2_Taxol.htm|archive-date=5 September 2015}} </ref> ఇది [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అవసరమైన ఔషధాల జాబితా నమూనా|ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ యొక్క అత్యవసర ఔషధాల జాబితా]] ఉంది.<ref name="WHO21st">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో టోకు ధర 100 mg సీసాకు US $7.06-13.48.<ref name="ERC2014">{{Cite web|title=Paclitaxel|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1555&searchYear=2014|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=8 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072838/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1555&searchYear=2014|archive-date=22 January 2018|url-status=dead}} </ref> &nbsp;యునైటెడ్ కింగ్డమ్లో ఈ మొత్తాన్ని NHS సుమారు 66.85 GBP ఖర్చవుతుంది.<ref name="BNF69">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 69|url=https://archive.org/details/bnf69britishnati0000unse|date=2015|publisher=British Medical Association|isbn=9780857111562|page=[https://archive.org/details/bnf69britishnati0000unse/page/623 623]|edition=69}}</ref> ఇది పూర్వగాముల నుండి, ఇటీవల సెల్ కల్చర్ ద్వారా తయారు చేయబడింది.<ref name="NCI2016" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] kv6vpz82x1x1ghmo2doz5dtmd4dh1fd 0 511761 4983394 4980543 2026-10-17T19:08:26Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983394 wikitext text/x-wiki {{Infobox instrument | name = పైప్ ఆర్గన్ | names = ఆర్గన్, చర్చి ఆర్గన్ (ప్రార్థనా స్థలాల్లో ఉపయోగించే ఆర్గన్‌లకు మాత్రమే ఈ పేరు వాడతారు) | image = File:Neunkirchen am Brand Kirche Orgel-20210411-RM-155230.jpg | image_size = 300px | image_capt = [[న్యూన్‌కిర్షెన్ ఆమ్ బ్రాండ్]]లోని సెయింట్ మైఖేల్ కొలీజియేట్ చర్చిలో ఉన్న పైప్ ఆర్గన్ | background = keyboard | classification = [[ఏరోఫోన్]] | hornbostel_sachs = *[[ఫ్లూ పైప్|422.222.11 <small>(ఫ్లూ పైప్‌లు)</small>]] *[[రీడ్ పైప్|422.122 <small>(కంపించే రీడ్ పైప్‌లు)</small>]] *[[రీడ్ పైప్#Free reeds|422.132 <small>(స్వేచ్ఛా రీడ్ పైప్‌లు)</small>]] | range = [[File:Organ Range.svg|center|210px]] | related = [[ఆర్గన్ (సంగీతం)|ఆర్గన్]] చూడండి | builders = [[పైప్ ఆర్గన్ తయారీదారుల జాబితా]] మరియు [[:Category:Pipe organ builders]] చూడండి | developed = [[క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం]] | inventors = [[క్టెసిబియస్]] | sound sample = [[File:06 Auszug e.ogg|thumb|center|ఇ-మేజర్‌లో స్వయంకల్పిత సంగీత ప్రదర్శన. ఇది [[డింకెల్స్‌బ్యూల్]] పట్టణంలోని సెయింట్ జార్జ్ మిన్స్టర్‌లో ఉన్న ఆర్గన్‌పై వాయించబడింది.]] }} '''పైప్ ఆర్గాన్''' అనేది ఒక [[సంగీత వాయిద్యం]], ఇది [[సంగీత కీబోర్డ్|కీబోర్డ్]] నుండి ఎంచుకున్న ఆర్గాన్ పైపుల గుండా పీడనంతో కూడిన గాలిని (దీనిని ''విండ్'' అంటారు) పంపడం ద్వారా ధ్వనిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ప్రతి పైపు ఒకే స్వరం, పిచ్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది కాబట్టి, పైపులను ''ర్యాంకులు'' అని పిలువబడే సెట్‌లలో అందిస్తారు, వీటిలో ప్రతి ఒక్కటి కీబోర్డ్ పరిధి అంతటా ఒకే విధమైన ధ్వని లక్షణం, బిగ్గర (వాల్యూమ్), నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, ర్యాంక్ అనేది ఒకే రకమైన ధ్వని నాణ్యతను కలిగి ఉండి, విభిన్న పిచ్‌ల శ్రేణిని కలిగిన పైపుల సముదాయం. చాలా ఆర్గాన్‌లలో విభిన్న పిచ్, టింబర్, వాల్యూమ్ గల అనేక పైపుల శ్రేణులు ఉంటాయి, వీటిని వాద్యకారుడు స్టాప్స్ అని పిలువబడే నియంత్రణల సహాయంతో విడివిడిగా లేదా కలిపి ఉపయోగించుకోవచ్చు. పైప్ ఆర్గాన్‌లో చేతులతో వాయించే ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కీబోర్డులు (వీటిని ''మాన్యువల్స్'' అంటారు) ఉంటాయి, చాలావాటికి కాళ్లతో వాయించే పెడల్‌బోర్డ్ కూడా ఉంటుంది; ప్రతి కీబోర్డ్ దాని స్వంత విభాగాన్ని (స్టాప్స్ సమూహాన్ని) నియంత్రిస్తుంది. కీబోర్డ్(లు), పెడల్‌బోర్డ్, స్టాప్‌లు ఆర్గాన్ కన్సోల్‌లో అమర్చబడి ఉంటాయి. పియానో, హార్ప్‌సికార్డ్‌ల వలె కాకుండా, ఆర్గాన్‌కు గాలి నిరంతరాయంగా సరఫరా అవ్వడం వల్ల, సంబంధిత కీలను నొక్కినంత సేపు అది స్వరాలను నిలబెడుతుంది; పియానోలో కీని నొక్కిన వెంటనే శబ్దం క్షీణించడం మొదలవుతుంది. అతి చిన్న పోర్టబుల్ పైప్ ఆర్గాన్‌లలో ఒకటి లేదా రెండు డజన్ల పైపులు, ఒక మాన్యువల్ మాత్రమే ఉండవచ్చు; అతిపెద్ద పైప్ ఆర్గాన్‌లలో 33,000 కంటే ఎక్కువ పైపులు, ఏడు మాన్యువల్‌లు ఉండవచ్చు. ప్రపంచంలోని కొన్ని అత్యంత ప్రసిద్ధ, అతిపెద్ద పైప్ ఆర్గాన్‌ల జాబితాను List of pipe organs లో చూడవచ్చు. మిఖాల్ షోస్టాక్ రూపొందించిన ప్రమాణం, అంటే 'ఒకే కన్సోల్ నుండి నిర్వహించబడే ర్యాంకులు, అదనపు పరికరాల సంఖ్య' ఆధారంగా ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ఆర్గాన్‌ల ర్యాంకింగ్‌ను త్రైమాసిక పత్రిక ''ది ఆర్గాన్'' <ref>{{Cite paper|last=Szostak|first=Michał|date=November 2017 – January 2018|title=The World's Largest Organs|url=http://www.theorganmag.com/issues/382.html|publisher=The Musical Opinion Ltd}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190125080613/http://www.theorganmag.com/issues/382.html |date=2019-01-25 }}</ref>, ఆన్‌లైన్ జర్నల్ ''వోక్స్ హుమానాలో'' <ref>{{Cite paper|url=https://www.voxhumanajournal.com/szostak2018.html|title=The Largest Pipe Organs in the World|last=Szostak|first=Michał|date=30 September 2018}}</ref> చూడవచ్చు. పైప్ ఆర్గాన్ మూలాలు క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో [[పురాతన గ్రీసు|ప్రాచీన గ్రీస్‌లోని]] హైడ్రాలిస్‌కు చెందినవిగా గుర్తించవచ్చు, దీనిలో గాలి చొరబడని కంటైనర్‌లో స్థానభ్రంశం చెందిన నీటి బరువు ద్వారా గాలి సరఫరా సృష్టించబడింది. క్రీ.శ. 6వ లేదా 7వ శతాబ్దం నాటికి, బైజాంటైన్ ఆర్గాన్‌లకు గాలిని సరఫరా చేయడానికి కొలిమితిత్తులను ఉపయోగించారు. "గొప్ప సీసపు గొట్టాలు" కలిగిన పైప్ ఆర్గాన్‌ను [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్]] చక్రవర్తి కాన్‌స్టాంటైన్ V 757లో ఫ్రాంకుల రాజు పెపిన్ ది షార్ట్‌కు బహుమతిగా పశ్చిమానికి పంపాడు. పెపిన్ కుమారుడు చార్లెమాన్ 812లో ఆచెన్‌లోని తన ప్రార్థనా మందిరం కోసం ఇలాంటి ఆర్గాన్‌ను అభ్యర్థించాడు, దీనితో పశ్చిమ ఐరోపా చర్చి సంగీతంలో పైప్ ఆర్గాన్ స్థాపన ప్రారంభమైంది. ఇంగ్లాండ్‌లో, "వివరమైన రికార్డు ఉన్న మొట్టమొదటి ఆర్గాన్ 10వ శతాబ్దంలో వించెస్టర్ కేథడ్రల్‌లో నిర్మించబడింది. ఇది 400 పైపులతో కూడిన ఒక భారీ యంత్రం, దీనిని వాయించడానికి ఇద్దరు వ్యక్తులు, ఊదడానికి 70 మంది వ్యక్తులు అవసరం, దాని శబ్దం నగరం అంతటా వినబడేది." <ref>Winchester Cathedral http://www.winchester-cathedral.org.uk/worship-and-music/music-choir/the-cathedral-organ/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170929231648/http://www.winchester-cathedral.org.uk/worship-and-music/music-choir/the-cathedral-organ/|date=29 September 2017}}.</ref> 12వ శతాబ్దం నుండి, ఆర్గాన్ వివిధ రకాల ధ్వనులను ఉత్పత్తి చేయగల ఒక సంక్లిష్టమైన వాయిద్యంగా పరిణామం చెందడం ప్రారంభించింది. 17వ శతాబ్దం నాటికి, ఆధునిక శాస్త్రీయ ఆర్గాన్‌లో లభించే చాలా శబ్దాలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ఆ సమయంలో, పైప్ ఆర్గాన్ అత్యంత సంక్లిష్టమైన మానవ నిర్మిత పరికరం <ref>Michael Woods, [https://lists.wu-wien.ac.at/pipermail/earlym-l/2006-March/003169.html "Strange ills afflict pipe organs of Europe".] ''Post-Gazette'', 26 April 2005. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222231705/https://lists.wu-wien.ac.at/pipermail/earlym-l/2006-March/003169.html|date=22 February 2012}}</ref> —19వ శతాబ్దం చివరలో టెలిఫోన్ ఎక్స్ఛేంజ్ దీని స్థానాన్ని భర్తీ చేసే వరకు ఈ ప్రత్యేకతను నిలుపుకుంది. పైప్ ఆర్గాన్‌లను చర్చిలు, సినగోగ్‌లు, కచేరీ హాళ్లు, పాఠశాలలు, భవనాలు, ఇతర ప్రభుత్వ భవనాలు, ప్రైవేట్ ఆస్తులలో ఏర్పాటు చేస్తారు. వీటిని శాస్త్రీయ సంగీతం, పవిత్ర సంగీతం, లౌకిక సంగీతం, [[ప్రజా సంగీతం|జనాదరణ పొందిన సంగీత]] ప్రదర్శనలో ఉపయోగిస్తారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, మూకీ చిత్రాల యుగంలో సినిమాల ప్రదర్శనకు తోడుగా థియేటర్లలో ; ఆర్కెస్ట్రా అనువాదాలు ప్రాచుర్యం పొందిన మునిసిపల్ ఆడిటోరియంలలో;, ధనవంతుల ఇళ్లలో పైప్ ఆర్గాన్‌లను ఏర్పాటు చేశారు. <ref name="Rollin">{{Cite book|title=The Aeolian pipe organ and its music|last=Smith|first=Rollin|publisher=The Organ Historical Society|year=1998|isbn=0-913499-16-1|location=Richmond VA USA}}</ref> 21వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కచేరీ హాళ్లలో ఇన్‌స్టాలేషన్‌లు మళ్లీ పుంజుకున్నాయి. 500 సంవత్సరాలకు పైగా విస్తరించి ఉన్న గణనీయమైన ఆర్గాన్ సంగీత సంకలనం . <ref>Thomas, Steve, 2003. [http://www.lawrencephelps.com/Documents/Articles/Beginner/pipeorgans101.html Pipe organs 101: an introduction to pipe organ basics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026141858/http://www.lawrencephelps.com/Documents/Articles/Beginner/pipeorgans101.html|date=26 October 2006}}. Retrieved on 6 May 2007.</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} === ఇతర మూలాలు === {{refbegin|30em}} * Ahrens, Christian (2006). In Bush, Douglas & Kassel, Richard (Eds.), The Organ: an Encyclopedia, pp.&nbsp;399–499. New York: Routledge. {{ISBN|0-415-94174-1}} * Audsley, G.A. ''Art of Organ-Building'' New York: Dover Publications. {{ISBN|0-486-21314-5}}: * Bicknell, Stephen (1999). "Organ building today". In Thistlethwaite, Nicholas & Webber, Geoffrey (Eds.), ''The Cambridge Companion to the Organ'', pp.&nbsp;82–92. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-57584-2}} * Bicknell, Stephen (1999). "Organ construction". In Thistlethwaite, Nicholas & Webber, Geoffrey (Eds.), ''The Cambridge Companion to the Organ'', pp.&nbsp;18–30. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-57584-2}} * Bicknell, Stephen (1999). "The organ case". In Thistlethwaite, Nicholas & Webber, Geoffrey (Eds.), ''The Cambridge Companion to the Organ'', pp.&nbsp;55–81. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-57584-2}} * Cox, Geoffrey (1999). "English organ music to c1700". In Thistlethwaite, Nicholas & Webber, Geoffrey (Eds.), ''The Cambridge Companion to the Organ'', pp.&nbsp;109–203. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-57584-2}} * Dalton, James (1999). "Iberian organ music before 1700". In Thistlethwaite, Nicholas & Webber, Geoffrey (Eds.), ''The Cambridge Companion to the Organ'', pp.&nbsp;165–175. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-57584-2}} * Douglass, Fenner (1995). ''The Language of the Classical French Organ''. New Haven: Yale University Press. {{ISBN|978-0-300-06426-1}} * Gleason, Harold (1988). ''Method of Organ Playing'' (7th ed.). Edited by Catherine Crozier Gleason. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall. {{ISBN|0-13-579459-5}} * Higginbottom, Edward (1999). "The French classical organ school". In Thistlethwaite, Nicholas & Webber, Geoffrey (Eds.), ''The Cambridge Companion to the Organ'', pp.&nbsp;176–189. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-57584-2}} * Kassel, Richard (2006). ''Display pipes''. In Bush, Douglas & Kassel, Richard (Eds.), The Organ: an Encyclopedia, pp.&nbsp;145–146. New York: Routledge. {{ISBN|0-415-94174-1}} * Kassel, Richard (2006). ''Sound effects''. In Bush, Douglas & Kassel, Richard (Eds.), The Organ: an Encyclopedia, pp.&nbsp;526–527. New York: Routledge. {{ISBN|0-415-94174-1}} * McCrea, Andrew (1999). "British organ music after 1800". In Thistlethwaite, Nicholas & Webber, Geoffrey (Eds.), ''The Cambridge Companion to the Organ'', pp.&nbsp;279–298. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-57584-2}} * Randel, Don Michael (Ed.) (1986). ''The New Harvard Dictionary of Music''. Cambridge: Harvard University Press. {{ISBN|0-674-61525-5}} * Sefl, Alfred (2006). ''Blower''. In Bush, Douglas & Kassel, Richard (Eds.), The Organ: an Encyclopedia, pp.&nbsp;70–71. New York: Routledge. {{ISBN|0-415-94174-1}} * Stembridge, Christopher (1999). ''Italian organ music to Frescobaldi''. In Thistlethwaite, Nicholas & Webber, Geoffrey (Eds.), ''The Cambridge Companion to the Organ'', pp.&nbsp;148–163. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-57584-2}} * Sumner, William Leslie (1973). ''The Organ: Its Evolution, Principles of Construction and Use''. London: Macdonald. {{ISBN|0-356-04162-X}} * Thistlethwaite, Nicholas (1999). "Origins and development of the organ". In Thistlethwaite, Nicholas & Webber, Geoffrey (Eds.), ''The Cambridge Companion to the Organ'', pp.&nbsp;1–17. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-57584-2}} * Webber, Geoffrey (1999). "The north German organ school". In Thistlethwaite, Nicholas & Webber, Geoffrey (Eds.), ''The Cambridge Companion to the Organ'', pp.&nbsp;219–235. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-57584-2}} {{refend}} == మరింత చదవడానికి == {{refbegin|30em}} * Adlung, Jacob (1768). ''[[Musica mechanica organoedi]].'' [http://digitalcommons.unl.edu/zeabook/6/ English translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118072743/http://digitalcommons.unl.edu/zeabook/6/ |date=18 January 2012 }}, Q. Faulkner, trans (2011). Lincoln, NE: Zea E-Books. * Bédos de Celles, Dom François (1768). ''L'art du facteur d'orgues''. Charles Ferguson (Trans.) (1977). ''The Organ-Builder''. Raleigh, NC: Sunbury Press. * Bush, Douglas and Kassel, Richard (Ed.) (2006). ''The Organ: An Encyclopedia''. New York: Routledge. {{ISBN|978-0-415-94174-7}} * Klotz, Hans (1969). ''The Organ Handbook''. St. Louis: Concordia. {{ISBN|978-0-570-01306-8}} * Ochse, Orpha (1975). ''The History of the Organ in the United States.'' Bloomington: Indiana University Press. * Praetorius, Michael (1619). ''De Organographia, Parts III – V with Index'' [http://digitalcommons.unl.edu/zeabook/24/ (English translation) ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140826115600/http://digitalcommons.unl.edu/zeabook/24/ |date=26 August 2014 }} * Soderlund, Sandra (1994). ''A Guide to the Pipe Organ for Composers and Others''. Colfax, North Carolina: Wayne Leupold Editions. No ISBN. * Sumner, William L. (1973). ''The Organ: Its evolution, principles of construction and use'' (4th ed.). London: MacDonald. No ISBN. * Williams, Peter (1966). ''The European Organ, 1458–1850.'' Bloomington: Indiana University Press. {{ISBN|0-253-32083-6}} * Williams, Peter (1980). ''A New History of the Organ from the Greeks to the Present Day''. Bloomington: Indiana University Press. {{ISBN|978-0-253-15704-1}} {{refend}} == బయటి లింకులు == {{commons}} {{EB1911 poster|Organ}} {{wikt}} * [http://ibiblio.org/pipeorgan/ The Pipe Organ], a basic overview of the organ * [http://theorganmag.com/ The Organ], quarterly UK publication about pipe organs * [http://ellykooiman.com/ ellykooiman.com], pipe organ website with information and detailed photos of various organs *{{cite web | last = Sonderlund | first = Sandra | title = A Young Person's Guide to the Pipe Organ | url = http://agohq.org/guide/pages/index1.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20131220205013/http://www.agohq.org/guide/pages/index1.html |archive-date=20 December 2013|ref=none}} *[http://rjweisen.50megs.com/fluepipe1_001.htm Flue Pipe Acoustics], a scholarly description of flue pipe physics *[https://web.archive.org/web/20070927154753/http://etd.lib.fsu.edu/theses/available/etd-04052006-155413/unrestricted/LORENZTREATISE.pdf Organ transcriptions and the Late Romantic Period] *[https://web.archive.org/web/20140515172810/http://www.musiqueorguequebec.ca/orgues.html Organs and Organists], a repository of information on significant organs and organ builders *[https://web.archive.org/web/20151223151950/https://winterfeldt.de/orgel/ Orgelgalerie], a gallery of over 2000 pipe organ pictures from many different countries *[http://organstops.org/ Encyclopedia of Organ Stops], a comprehensive database of over 2500 stops with descriptions, pictures, and sound clips *[http://nersp.osg.ufl.edu/~bodinew/ An introductory site to the organ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520221430/http://nersp.osg.ufl.edu/~bodinew/ |date=20 May 2016 }} particularly this [http://nersp.osg.ufl.edu/~bodinew/Pages/Glossary.html Glossary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304231058/http://nersp.osg.ufl.edu/~bodinew/Pages/Glossary.html |date=4 March 2016 }} of Organ Terms ===Databases=== *[http://iof.pipechat.org/ International Organ Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180717061148/http://iof.pipechat.org/ |date=17 July 2018 }}, an online pipe organ database with specifications of more than 10,000 organs in 95 countries *[http://database.organsociety.org/ Organ Historical Society Pipe Organ Database] *[http://sacredclassics.com/bigpipes.htm The Top 20 – The World's Largest Pipe Organs] *[http://www.npor.org.uk/ National Pipe Organ Register], featuring history and specifications of 28,000 pipe organs in the United Kingdom *[http://die-orgelseite.de/index_e.html Die Orgelseite], photos and specifications of some of the world's most interesting organs (subscription required for some content) *[http://www.orgbase.nl/ Organ Database], stoplists, pictures and information about some 33,500 pipe organs around the world *[http://www.nycago.org/organs/nyc/ The New York City Organ Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180420153858/http://www.nycago.org/organs/nyc/ |date=20 April 2018 }} documents organs present and past in the five boroughs of New York City *[http://musiconis-dev.huma-num.fr/fr/results.html?query=orgue Musiconis Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180106065313/http://musiconis-dev.huma-num.fr/fr/results.html?query=orgue |date=6 January 2018 }}, an online database of medieval musical iconography (featuring images of medieval organs) *[https://ohta.org.au/wp-content/uploads/Stiller-documentation-index-Australia-New-Zealand.pdf Pipe Organ Documentation Project], list of organs in Australia and New Zealand investigated by John Stiller, Research Officer, [[Organ Historical Trust of Australia]], 1978–1986. ===Resources for pipe organ video recordings=== * "TourBus to the King of Instruments" – video series with [[Carol Williams (organist)]] about the large & small, famous & unique pipe organs of the world. [https://web.archive.org/web/20180422235351/http://melcot.com/recordings.html American Video & Audio Production Company] * "The Joy of Music" – television series with [[Diane Bish]] about large pipe organs in USA and in Europe. {{Authority control}} [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] 9jnqu1cuhbw1mbbz2j0syt6gjmcempd 0 511929 4983435 4979868 2026-10-18T00:14:46Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 2 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983435 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = బౌద్ధమతం | name = బనగాల ఉపతిస్సా థెరో | caption = 2025లో బనగాల ఉపతిస్సా థెరో | native_name = බානගල උපතිස්ස නාහිමි | birth_date = 1950 జనవరి 5 | birth_place = బనగాల, దక్షిణ ప్రావిన్స్, శ్రీలంక | occupation = బౌద్ధ సన్యాసి | title = శ్రీలంక మహాబోధి సొసైటీ అధ్యక్షుడు; జపాన్ ప్రధాన సంఘ నాయకుడు | education = భోపాల్ విశ్వవిద్యాలయం (బి.ఎ., ఎం.ఎ.) | image = Ven._Banagala_Upatissa_Thero_at_Mahabodhi_Vihara_(May_2025).jpg | school = థేరవాద }} బనగాల ఉపతిస్సా థెరో (సింహళ: பானங்கல் லிப்பிச் நாவிமி; జననం 1950 జనవరి 5), శ్రీలంక దేశానికి చెందిన బౌద్ధ సన్యాసి. ఆయన అనగరిక ధర్మపాల స్థాపించిన [[మహా బోధి సొసైటీ|మహాబోధి సొసైటీ]] శ్రీలంక శాఖ అయిన మహాబోధి సొసైటి ఆఫ్ శ్రీలంకకు అధ్యక్షుడు, [[జపాన్]] కు ప్రధాన సంఘ నాయకుడిగా పనిచేస్తున్నాడు. ఆయన మతాంతర చర్చలు, శాంతి చర్చలలో పాల్గొంటాడు. == ప్రారంభ జీవితం == ఉపతిస్సా థెరో [[శ్రీలంక]] దక్షిణ ప్రావిన్స్ లోని బనగాలలో జన్మించాడు. 17 సంవత్సరాల వయస్సులో హెడిగల్లే పన్నతిస్స మహా నాయక థెరో ఆధ్వర్యంలో బౌద్ధ సన్యాసిగా నియమించబడ్డాడు. అతను భారతదేశం [[సారనాథ్]] లోని మహాబోధి ఇంటర్ కాలేజీలో చదువుకున్నాడు, తరువాత 1973లో భోపాల్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ డిగ్రీని, 1975లో అదే విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఇండాలజీ, మ్యూజియాలజీలలో మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ డిగ్రీను పొందాడు.<ref name=":1" /> === మహాబోధి సొసైటీ ఆఫ్ శ్రీలంక === శ్రీలంకలోని మహాబోధి సొసైటీ అధ్యక్షుడిగా ఉపతిస్సా థెరో శ్రీలంక, ఇతర బౌద్ధ దేశాల మధ్య సంబంధాలను కొనసాగించడంలో పాల్గొన్నాడు.<ref name=":1">{{Cite web|last=Somarathna|first=Rasika|title=Life-long commitment to Buddhist diplomacy|url=https://archives1.dailynews.lk/2022/02/16/features/272661/life-long-commitment-buddhist-diplomacy|access-date=2025-04-15|website=Daily News|language=en}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=SLCBFA|url=https://srilanka-china-buddhist.com/News%20Page/ven-banagala-upatissa-thero-and-a-buddhist-delegation-visits-china/|access-date=2025-04-16|language=en-US}}</ref> 2015లో, అతను, సొసైటీలోని ఇతర సీనియర్ సభ్యులు [[14 వ దలైలామా|14వ దలైలామా]]<nowiki/>ను శ్రీలంక సందర్శించమని ఆహ్వానించారు, వీసా పరిమితుల కారణంగా ఈ సందర్శన జరగలేదు.<ref>{{Cite web|last=Aneez|first=Shihar|last2=Sirilal|first2=Ranga|date=2015-04-02|title=Sri Lanka government unlikely to allow Dalai Lama visit-official|url=https://www.reuters.com/article/us-sri-lanka-china-dalailama-idUSKBN0MT1K920150402/|access-date=2025-04-16|website=Reuters}}</ref> === కొలంబోలోని మహాబోధి అగ్రశ్రవక మహా విహారు అధిపతి === [[కొలంబో]]<nowiki/>లోని మలిగకండలో ఉన్న మహాబోధి అగ్రశ్రవక మహా విహారానికి ఉపతిస్సా థెరో ముఖ్య అధికారి. ఈ ఆలయంలో 19వ శతాబ్దం మధ్యలో భారతదేశంలోని [[సాంచి స్థూపం]], సత్ధారలో వెలికితీసిన అరహంత్స్ సరిపుత్త, మొగ్గల్లానా అవశేషాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Range|first=Irangika|title=Traditional rituals at Mahabodhi Agrashawaka Maha Viharaya|url=https://archives1.dailynews.lk/2020/07/23/local/224064/traditional-rituals-mahabodhi-agrashawaka-maha-viharaya|access-date=2025-04-15|website=Daily News|language=en}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Coperahewa|first=Sandagomi|date=2015|title=Anagarika Dharmapala and India – Sri Lanka Relations|url=https://ccis.cmb.ac.lk/wp-content/uploads/2014/02/Anagarika-Dharmapala-and-India-Sri-Lanka-Relations.pdf|access-date=2025-04-17|website=The Center for Contemporary Indian Studies (CCIS), University of Colombo, Sri Lanka|language=en-US}}</ref> జనవరి 2015లో, [[పోప్ ఫ్రాన్సిస్]] ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించాడు, ఇది బౌద్ధ ప్రార్థనా స్థలానికి రెండవ [[పోప్|పాపల్]] సందర్శనగా వర్ణించబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/jan/14/pope-francis-sri-lankan-buddhist-temple|title=Pope Francis changes schedule to visit Sri Lankan Buddhist temple|last=Press|first=Associated|date=2015-01-14|work=The Guardian|access-date=2025-04-15|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> === లంక-జీ ఆలయం, జపాన్ === 1989లో ఉపతిస్సా థెరో జపాన్లోని చిబా ప్రిఫెక్చర్ సావరా షియుకియోహోపిన్ లంకా-జీ ఆలయాన్ని స్థాపించాడు. ఈ ఆలయం వేసక్ వేడుకలు, జపనీయులలో ధమ్మ చర్చలను నిర్వహిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=More News - The Embassy of Sri Lanka in Japan|url=https://www.slembassyjapan.com/more_news/1/1143|access-date=2025-04-17|website=www.slembassyjapan.com}}</ref> === సాంచి చెట్టియగిరి విహార చీఫ్ ఇంక్బాంట్, ఇండియా === ఉపతిస్సా థెరో భారతదేశంలోని [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]] సాంచి చెట్టియగిరి విహారా అధిపతి. [[సాంచి స్థూపం|సాంచి]] కాంప్లెక్స్ (యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]]) లోపల ఉన్న ఈ ఆలయంలో అరహంత్ సారిపుత్ర, మొగ్గల్లానా అవశేషాలు ఉన్నాయి. ఇది వార్షిక సాంచి మహాబోధి మహోత్సవానికి ఆతిథ్యం ఇస్తుంది, ఇది 1952లో అప్పటి భారత ప్రధాని [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]] భాగస్వామ్యంతో మొదటిసారి జరిగింది.<ref>{{Cite web|date=2024-11-25|title=72nd “Sanchi Maha Bodhi Festival” to be celebrated on Nov. 30 and Dec. 1, in Vidisha, India|url=https://frontpage.lk/72nd-sanchi-maha-bodhi-festival-to-be-celebrated-on-nov-30-and-dec-1-in-vidisha-india/|access-date=2025-11-05|website=FrontPage|language=en-US}}</ref> == మతాల మధ్య చర్చ == ఉపతిస్సా థెరో [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధ]], [[క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవ]], [[హిందూధర్మం|హిందూ]], [[ముస్లిం]] ప్రతినిధులతో అంతర్-మత సంభాషణలలో పాల్గొన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Pope calls on Sri Lankan religious leaders to seek true reconciliation- UCA News|url=https://www.ucanews.com/news/pope-calls-on-sri-lankan-religious-leaders-to-seek-true-reconciliation/72773|access-date=2025-04-18|website=ucanews.com|language=en}}</ref> ఆయన పాల్గొనడంలో 2003లో శ్రీలంక శాంతి ప్రక్రియలో లిబరేషన్ టైగర్స్ ఆఫ్ తమిళ్ ఈలం ప్రతినిధులతో సమావేశం, 2015లో [[పాకిస్తాన్]] లో జరిగిన అంతర్ విశ్వాస సమావేశం, 2017లో [[కొలంబో]]<nowiki/>లో జరిగిన ఫోరమ్, మానవతా ప్రతిస్పందనలో మతపరమైన విశ్వాస ఆధారిత సంస్థల పాత్రపై సమావేశం నిర్వహించారు.<ref>{{Cite web|last=Frydenlund|first=Iselin|date=2005|title=The Sangha and its Relation to the Peace Process in Sri Lanka|url=https://www.files.ethz.ch/isn/38124/2005_01_SanghaRelationPeaceProcessSriLanka.pdf|url-status=live|access-date=2026-09-26|website=The Peace Research Institute Oslo (PRIO)|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Efforts of Pakistan for preservation of Buddhist heritage appreciable: Ven. Banagala Upatissa Thero|url=https://www.pakistanhc.lk/?p=3972|access-date=2025-04-16|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=October 2017|title=Localizing Response to Humanitarian Need - The Role of Religious and Faith-based Organizations|url=https://jliflc.com/wp-content/uploads/2017/04/BRIEF-SUMMARY-REPORT-Final.pdf|access-date=2025-04-16|website=Joint Learning Initiative on Faith & Local Communities|pages=1–2}}</ref> 2022లో, [[సౌదీ అరేబియా]]<nowiki/>లోని రియాద్ లో జరిగిన ముస్లిం వరల్డ్ లీగ్ ఫోరమ్ కు శ్రీలంక బౌద్ధ ప్రతినిధి బృందానికి నాయకత్వం వహించాడు, 2024లో [[మలేషియా]]<nowiki/>లోని [[కౌలాలంపూర్]] లో జరిగిన మత నాయకుల అంతర్జాతీయ సమావేశానికి హాజరయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=First-ever visit to Saudi Arabia by Buddhist, Hindu priests from Sri Lanka {{!}} Daily FT|url=https://www.ft.lk/front-page/First-ever-visit-to-Saudi-Arabia-by-Buddhist-Hindu-priests-from-Sri-Lanka/44-735030|access-date=2026-09-26|website=www.ft.lk|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=International Conference of Religious Leaders, Kuala Lumpur, Malaysia|url=https://www.baps.org/Photos/2024/International-Conference-of-Religious-Leaders-30126.aspx?mid=263284|access-date=2025-04-14|website=BAPS|language=en-US}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1950 జననాలు]] r7vupxaiwcjjbc1ypj9h297l4j5k3by 0 511974 4983371 4978331 2026-10-17T17:05:33Z Kalasagary 107518 4983371 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = వర్జీనియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ | logo = VMFA logo.svg | image = E201001 0049 03.jpg | caption = శిల్పకళా ఉద్యానవనం నుండి వీక్షణ, 2014 | established = {{Start date|1934|03|27}} | location = 200 ఎన్. ఆర్థర్ ఆషే బ్లవడ్., రిచ్మండ్, వి.ఎ 23220 | coordinates = {{Coord|type:landmark_region:US-VA|format=dms|display=it}} | type = కళా వస్తుప్రదర్శనశాల | accreditation = అమెరికన్ అలయన్స్ ఆఫ్ మ్యూజియమ్స్ | key_holdings = {{ubl|ఫాబెర్జ్ గుడ్లు|కెహిండే విలీ రూపొందించిన ''రూమర్స్ ఆఫ్ వార్''}} | collections = ఆధునిక, సమకాలీన కళ | collection_size = 50,000 కృతులు (2025 నాటికి)<ref name=About1>{{cite web |title=The Collection |url=https://www.vmfa.museum/collection/search?sortOptions=relevance |work=VMFA Website |access-date=Feb 10, 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20261007003152/https://www.vmfa.museum/collection/search%3FsortOptions%3Drelevance |archive-date=2026-10-07 |df=mdy-all }}</ref> | director = అలెక్స్ నైర్గెస్ | architect = రిక్ మాథర్, SMBW (2010 జోడింపు) | website = {{URL|vmfa.museum}} {{Infobox NRHP | embed = yes | name = వర్జీనియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ | nrhp_type = cp | nocat = yes | part_of = బౌలేవార్డ్ చారిత్రక జిల్లా | part_of_ref_num = 86002887<ref name="nris"/> | image = | caption = | pushpin_map = | built = 1936 | architect = పీబుల్స్, ఫెర్గూసన్ | architecture = జార్జియన్ రివైవల్; ఇంగ్లీష్ పునరుజ్జీవనోద్యమ రివైవల్ | designated_nrhp_type = సెప్టెంబర్ 18, 1986 | area = }} | logo_size = | mapframe = yes | mapframe-caption = ఇంటరాక్టివ్ ఫుల్‌స్క్రీన్ మ్యాప్ | mapframe-zoom = 14 | mapframe-marker = museum | mapframe-wikidata = yes | public_transit = [https://web.archive.org/web/20110208075616/http://ridegrtc.com/ గ్రేటర్ రిచ్మండ్ ట్రాన్సిట్ కంపెనీ] బస్సు [https://web.archive.org/web/20110715184420/http://www.ridegrtc.com/FrontEnd/Download_Files/Get_On_Bus_Downloads/Rt16.pdf రూట్ 16], థాంప్సన్, రాబిన్సన్ మధ్య గ్రోవ్ అవెన్యూ వద్ద స్టాప్. }} '''వర్జీనియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్''' ('''VMFA''') అనేది [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లోని]] రిచ్మండ్, వర్జీనియాలో ఉన్న ఒక కళా వస్తుప్రదర్శనశాల, ఇది 1936లో ప్రారంభించబడింది. ఈ వస్తుప్రదర్శనశాలను కామన్వెల్త్ ఆఫ్ వర్జీనియా సొంతం చేసుకుని నిర్వహిస్తోంది. నిర్దిష్ట కార్యక్రమాలకు, అన్ని కళాఖండాల సేకరణకు, అదనపు సాధారణ మద్దతుకు ప్రైవేట్ విరాళాలు, ఎండోమెంట్‌లు, నిధులు ఉపయోగించబడతాయి.<ref name="StrategicPlan2010">{{cite web|title=Agency Strategic Plan 2010–2012|url=http://www.vaperforms.virginia.gov/agencylevel/stratplan/spReport.cfm?AgencyCode=238|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110105202107/http://www.vaperforms.virginia.gov/agencylevel///stratplan/spReport.cfm?AgencyCode=238|archive-date=January 5, 2011|access-date=March 10, 2011|publisher=Virginia Performs|df=mdy-all}}</ref> ప్రదర్శన స్థల విస్తీర్ణంలో [[ఉత్తర అమెరికా]]<nowiki/>లోని అతిపెద్ద కళా వస్తుప్రదర్శనశాలలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతున్న<ref>{{cite web|author=Tyler Green|date=May 24, 2010|title=One of America's quietest museums quietly expands|url=http://blogs.artinfo.com/modernartnotes/2010/05/one-of-americas-quietest-museums-quietly-expands/|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20100628104522/http://blogs.artinfo.com/modernartnotes/2010/05/one-of-americas-quietest-museums-quietly-expands/|archive-date=2010-06-28|access-date=November 21, 2016|website=blogs.artinfo.com}}</ref> VMFA సమగ్ర కళా సేకరణలో పురాతన కళ, ఆఫ్రికన్ కళ, అమెరికన్ కళ, బ్రిటిష్ స్పోర్టింగ్ కళ, హిమాలయన్ కళలు ఉన్నాయి. అదనంగా, ఫాబెర్జ్ తయారు చేసిన అలంకార కళల ప్రదర్శనలో భాగంగా, రష్యా వెలుపల ఐదు ఫాబెర్జ్ గుడ్లను కలిగి ఉండి, ఈ వస్తుప్రదర్శనశాల అతిపెద్ద బహిరంగ ప్రదర్శనను నిర్వహిస్తోంది.<ref>{{Cite web|title=Fodor's Expert Review: Virginia Museum of Fine Arts|url=https://www.fodors.com/world/north-america/usa/virginia/richmond-fredericksburg-and-the-northern-neck/things-to-do/sights/reviews/virginia-museum-of-fine-arts-453169|website=Fodor's Travel}}</ref> రాష్ట్ర నిధులతో నిర్వహించబడుతున్న అమెరికన్ సౌత్‌లోని మొదటి వస్తుప్రదర్శనశాలలలో ఒకటిగా ఉన్న VMFA, ప్రత్యేక ప్రదర్శనలకు మినహా ఉచిత ప్రవేశాన్ని అందిస్తుంది. VMFA, ప్రక్కనే ఉన్న వర్జీనియా హిస్టారికల్ సొసైటీతో కలిసి రిచ్మండ్ [[మ్యూజియం]] డిస్ట్రిక్ట్‌ను ఎంకరేజ్ చేస్తుంది, [[నగరం (సిటీ)|నగరం]]<nowiki/>లోని ఈ ప్రాంతం "వెస్ట్ ఆఫ్ ది బౌలేవార్డ్"గా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{cite web|title=History of the Museum District|url=http://www.museumdistrict.org/subsection.asp?PageId=2&SubId=9|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711212116/http://museumdistrict.org/subsection.asp?PageId=2&SubId=9|archive-date=July 11, 2011|work=Museum District Website|publisher=Museum District Association|df=mdy-all}}</ref> ఈ వస్తుప్రదర్శనశాలలో ప్రదర్శన కళల వేదిక అయిన లెస్లీ చీక్ థియేటర్ ఉంది. 50 సంవత్సరాల పాటు, థియేటర్ [[వర్జీనియా]]<nowiki/>గా పిలువబడే ఒక థియేటర్ కంపెనీ ఇక్కడ పనిచేసింది. కళా వస్తుప్రదర్శనశాలలోని 500 సీట్ల థియేటర్‌గా 1955లో నిర్మించబడిన ఇది కమ్యూనిటీ థియేటర్‌గా ప్రారంభమై నృత్యం, [[చలనచిత్రం]], [[సంగీతం]]<nowiki/>లో ప్రత్యేక కార్యక్రమాలకు కూడా ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 1969లో, డైరెక్టర్ వర్జీనియా మ్యూజియం థియేటర్ అని పిలువబడే యాక్టర్స్ ఈక్విటీ/LORT కంపెనీని స్థాపించారు, స్థానిక నటులను, న్యూయార్క్ నగరం లేదా ఇతర ప్రాంతాలకు చెందిన నిపుణులను నియమించుకున్నారు. దాని కొన్ని నిర్మాణాలు జాతీయ గుర్తింపు పొందాయి. 1973లో, మాగ్జిమ్ గోర్కీ నాటకం ''అవర్ ఫాదర్'' నిర్మాణం [[న్యూయార్క్]] మన్‌హట్టన్ థియేటర్ క్లబ్‌కు బదిలీ చేయబడింది. నిరంతర ఆర్థిక సమస్యల కారణంగా, లాభాపేక్షలేని థియేటర్ 2002లో మూసివేయబడింది. పునర్నిర్మాణం తర్వాత, లైవ్ పెర్ఫార్మెన్స్ ఈవెంట్‌ల శ్రేణిని నిర్వహించడానికి ఇది వస్తుప్రదర్శనశాలలో భాగంగా 2011లో తిరిగి తెరవబడింది. ==చరిత్ర== <!--"Home for Confederate Women" redirects to here; ideally would redirect to subsection "The redesigned campus"--> [[File:Virginia Museum of Fine Arts in 2021 a.jpg|thumb|left|upright|2021లో VMFA లూయిస్ గ్యాలరీలు|320x320px]] ===మూలాలు=== VMFA 1919లో న్యాయమూర్తి జాన్ బార్టన్ పేన్ వర్జీనియా కామన్వెల్త్‌కు 50 పెయింటింగ్‌లను విరాళంగా ఇవ్వడం ద్వారా ప్రారంభమైంది. [[మహా మాంద్యం]] సమయంలో, అధ్యక్షులు ఫ్రాంక్లిన్ డి. రూజ్‌వెల్ట్ ఆధ్వర్యంలోని ఫెడరల్ వర్క్స్ ప్రాజెక్ట్స్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ నుండి నిధులు పొందేందుకు, రాష్ట్ర నిధులను పెంచేందుకు, 1932లో రాష్ట్ర కళా వస్తుప్రదర్శనశాలను స్థాపించేందుకు పేన్ వర్జీనియా గవర్నర్ జాన్ గార్లాండ్ పొలార్డ్‌తో కలిసి పనిచేశారు.<ref name=Indulgence>{{cite news|last=Slipek Jr.|first=Edwin|title=Open Indulgence|url=http://styleweekly.com/ME2/dirmod.asp?sid=&nm=Articles%2FNews&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&tier=4&id=E531F5E982A6493197E1DA0088DC0196|access-date=Feb 27, 2011|newspaper=Style Weekly|date=March 30, 2010|archive-date=May 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210528185617/https://www.styleweekly.com/richmond/open-indulgence/Content?oid=1382068|url-status=dead}}</ref> పేన్ బహుమతి అతని దివంగత రెండవ భార్య జెన్నీ బైర్డ్ బ్రయాన్ పేన్, అతని తల్లి ఎలిజబెత్ బార్టన్ పేన్ జ్ఞాపకార్థం ఇవ్వబడింది.<ref>{{cite journal |last1=Holmes |first1=Elizabeth |title=The Virginia Museum of Fine Arts: its Founding, 1930-1936 |journal=Dissertations, Theses, and Masters Projects |date=1 January 1993 |doi=10.21220/s2-xr1t-4536 |url=https://scholarworks.wm.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=5397&context=etd |access-date=9 November 2021 }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> వస్తుప్రదర్శనశాల స్థలం కాన్ఫెడరేట్ సైనికుల కోసం వెటరన్స్ హోమ్‌గా ఉపయోగించబడే ఆరు-బ్లాక్‌ల భూమి మూలలో రిచ్మండ్ బౌలేవార్డ్‌లో ఎంపిక చేయబడింది. వారి భార్యలు, కుమార్తెలకు అదనపు సేవలు అందించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|title=About the Robert E. Lee Camp Confederate Soldiers' Home|url=http://www.lva.virginia.gov/public/guides/opac/campabout.htm|work=Library of Virginia Website|publisher=Library of Virginia|access-date=February 28, 2011}}</ref> VMFA ప్రధాన భవనం నార్ఫోక్‌కు చెందిన పీబుల్స్, ఫెర్గూసన్ ఆర్కిటెక్ట్స్ చేత రూపొందించబడింది. ఇది జార్జియన్ రివైవల్ లేదా ఇంగ్లీష్ పునరుజ్జీవనోద్యమంగా వర్ణించబడింది. వాస్తుశిల్పులు ఇనిగో జోన్స్, క్రిస్టోఫర్ వ్రెన్ ప్రభావాలను వ్యక్తం చేశారని వ్యాఖ్యాతలు చెప్పారు.<ref name=Wilson>{{cite book|last=Wilson|first=Richard Guy|title=Buildings of Virginia: Tidewater and Piedmont|year=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-515206-9|pages=262, 270}}</ref> నిర్మాణం 1934లో ప్రారంభమైంది.<ref name=Makingof /> మొదట రెండు విభాగాలు ప్లాన్ చేయబడ్డాయి, అయితే మధ్య భాగం మాత్రమే అప్పుడు నిర్మించబడింది.<ref name=Makingof>{{cite book|last=Brownell|first=Charles E.|title=The Making of Virginia Architecture|year=1992|publisher=Virginia Museum of Fine Arts / University Press of Virginia|isbn=0-917046-33-1|pages=382|display-authors=etal}}</ref> వస్తుప్రదర్శనశాల జనవరి 16, 1936న ప్రారంభించబడింది.<ref name=Makingof /> ===ప్రధాన సేకరణలు, మొదటి జోడింపు, 1940–1969=== [[File:Peterthegreategg.JPG|thumb|175px|left|ఫాబెర్జ్ సంస్థ రూపొందించిన పీటర్ ది గ్రేట్ ఎగ్, 1947లో వస్తుప్రదర్శనశాలకు విరాళంగా ఇవ్వబడింది.]] 1947లో, పీటర్ కార్ల్ ఫాబెర్జ్, ఇతర రష్యన్ వర్క్‌షాప్‌లు సృష్టించిన సుమారు 150 ఆభరణాల వస్తువుల లిలియన్ థామస్ ప్రాట్ సేకరణ VMFAకి ఇవ్వబడింది, ఇందులో రష్యా వెలుపల అతిపెద్ద ఫాబెర్జ్ గుడ్ల బహిరంగ సేకరణ ఉంది.<ref name=FabergeFact>{{cite web|title=Faberge Factsheet |url=http://www.vmfa.state.va.us/Press_Room/Collections/Faberg%C3%A9_Collection_Fact_Sheet.aspx |work=VMFA Website |publisher=VMFA |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110404114642/http://www.vmfa.state.va.us/Press_Room/Collections/Faberg%C3%A9_Collection_Fact_Sheet.aspx |archive-date=April 4, 2011 |df=mdy-all }}</ref> ఆ సంవత్సరం వస్తుప్రదర్శనశాల "టి. కేట్స్‌బై జోన్స్ కలెక్షన్ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్"ను కూడా అందుకుంది. 1950లలో అడాల్ఫ్ డి. విలియమ్స్, విల్కిన్స్ సి. విలియమ్స్, ఆర్థర్, మార్గరెట్ గ్లాస్గో నుండి మరిన్ని విరాళాలు వచ్చాయి. కళా సేకరణలకు ఉపయోగించే వస్తుప్రదర్శనశాల పురాతన నిధులను వారు స్థాపించారు.{{Citation needed|date=February 2022}} 1951లో చారిత్రాత్మక బ్లాక్ హాంప్టన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో బెంజమిన్ లెరోయ్ విగ్‌ఫాల్ అనే 20 ఏళ్ల కళా విద్యార్థి సృష్టించిన నైరూప్య పెయింటింగ్ ''చిమ్నీస్''ను వస్తుప్రదర్శనశాల కొనుగోలు చేసింది. వస్తుప్రదర్శనశాల కొనుగోలు చేసిన అతి పిన్న వయస్కుడు అతను, ఒక నల్లజాతి కళాకారుడు వేసిన పెయింటింగ్‌ను సేకరించడం ప్రారంభ రోజులలో జరిగిన వాటిలో ఇదొకటి.<ref>{{Cite news |date=1951-05-26 |title=Armstrong Grad Sells Painting |work=Afro-American (Baltimore) |agency=via newspapers.com. |url=https://www.proquest.com/docview/531768402 |access-date=2023-05-17 |id={{ProQuest|531768402}} }}</ref> 1948లో, లెస్లీ చీక్ జూనియర్ వస్తుప్రదర్శనశాల డైరెక్టర్‌గా ఎంపికయ్యారు, అక్కడ అతను 1968 వరకు పనిచేశారు.<ref name=CheekObit>{{cite news|title=Leslie Cheek Jr., 84; Led Virginia Museum|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DB1F3FF93BA35751C1A964958260|access-date=February 27, 2011|newspaper=New York Times|date=December 8, 1992}}</ref> ఈ దశాబ్దాలలో, అతను అనేక ఆవిష్కరణలను ప్రవేశపెట్టారు, సంస్థ గమనంపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపినట్లు గుర్తించబడ్డారు. న్యూయార్క్ టైమ్స్‌లోని అతని సంతాప సందేశం అతను "[VMFA]ను చిన్న స్థానిక గ్యాలరీ నుండి జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందిన సాంస్కృతిక కేంద్రంగా మార్చారు" అని పేర్కొంది.<ref name=CheekObit /><ref name=CheekBioDAH>{{cite web|title=Leslie Cheek, Jr.|url=http://arthistorians.info/cheekl|work=Dictionary of Art Historians|access-date=Feb 27, 2011}}</ref> 1953లో చీక్ ప్రపంచంలోనే మొదటి "ఆర్ట్‌మొబైల్"ను ప్రవేశపెట్టారు, ఇది గ్రామీణ ప్రాంతాలకు (సుదూర ప్రాంతాలలో మ్యూజియం గ్యాలరీలు ఏర్పాటు చేయడానికి ముందు) ప్రదర్శనలను తీసుకువెళ్ళే మొబైల్ ట్రాక్టర్-ట్రైలర్.<ref>{{cite web |title=VMFA's Artmobile: Past and Present - VMFA Connect |url=https://www.vmfa.museum/connect/vmfas-artmobile-past-present/ |website=www.vmfa.museum |date=October 30, 2018 |access-date=1 November 2018}}</ref> 1960లో అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో కళా వస్తుప్రదర్శనశాలలో రాత్రి వేళలను ప్రవేశపెట్టిన మొదటి వ్యక్తి అతను.<ref name=CheekTime>{{cite news|title=Art: Cheek's Changes|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,811549,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110201093607/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,811549,00.html|url-status=dead|archive-date=February 1, 2011|access-date=Feb 27, 2011|newspaper=Time Magazine|date=Dec 7, 1959}}</ref> చీక్ తన క్యూరేటర్లు, డిజైనర్లతో కలిసి ఫాబెర్జ్ సేకరణ కోసం వెల్వెట్ డ్రేపరీ, మ్యూజియం ఈజిప్షియన్ ప్రదర్శన "సమాధి లాంటి" సెట్టింగ్, గ్యాలరీలలో మానసిక స్థితిని సెట్ చేయడానికి సంగీతాన్ని ఉపయోగించడం వంటి ప్రదర్శనలలో థియేట్రికల్ "షోమ్యాన్‌షిప్" స్థాయిని పెంపొందించారు.<ref name=Indulgence /><ref name=CheekTime /><ref>{{cite book|last=O' Leary|first=Elizabeth|title=American Art at the Virginia Museum of Fine Arts|year=2010|publisher=University of Virginia Press|isbn=978-0-917046-93-3|pages=1–9|display-authors=etal}}</ref><ref name=Enriched>{{cite news|last=Barriault|first=Anne|title=Enriched Collections|newspaper=Apollo|date=April 24, 2010}}</ref> వస్తుప్రదర్శనశాలను సాంస్కృతిక కేంద్రంగా పెంచడానికి, చీక్ డ్యాన్స్, సంగీతం, చలనచిత్రాలలో మ్యూజియం, బయటి సంఘాల ప్రదర్శనల కోసం ఉపయోగించే థియేటర్ నిర్మాణానికి ఆమోదం పొందారు. తన పదవీకాలంలో, రిచ్‌మండ్‌కు చెందిన మెరిల్ సి. లీ, ఆర్కిటెక్ట్స్ చేత 1954లో నిర్మించబడిన, పాల్ మెల్లన్ ఆర్థిక మద్దతుతో నిర్మించబడిన మొదటి జోడింపు నిర్మాణాన్ని చీక్ పర్యవేక్షించారు. ఈ జోడింపులో భాగంగా థియేటర్‌ను నిర్మించడానికి చీక్ బోర్డు ఆమోదం పొందారు. 500 సీట్ల థియేటర్ కమ్యూనిటీ థియేటర్‌కు, [[నాట్యం|నృత్యం]], [[సంగీతం]], చలనచిత్రం కోసం వర్జీనియా సొసైటీల వార్షిక కార్యక్రమాలకు ఒక కేంద్ర సాంస్కృతిక సదుపాయంలో స్థలాన్ని అందించడానికి ఉద్దేశించబడింది.<ref name=Indulgence /> === వర్జీనియా మ్యూజియం థియేటర్ === ప్రస్తుతం లెస్లీ చీక్ థియేటర్‌గా పిలువబడుతున్న VMFAలోని 500 సీట్ల ప్రొసీనియం థియేటర్ వాస్తవానికి 1955లో నిర్మించబడింది, ఇది ఆ సమయంలో '''వర్జీనియా మ్యూజియం థియేటర్''' అని పిలువబడేది. హార్వర్డ్/యేల్-విద్యావంతుడైన వాస్తుశిల్పి డైరెక్టర్ చీక్ పర్యవేక్షణలో దీని రూపకల్పన జరిగింది. స్టేట్ ఆఫ్ ది ఆర్ట్ సదుపాయం కోసం అతను యేల్ డ్రామా థియేటర్ ఇంజనీర్లు డోనాల్డ్ ఓన్స్లాగర్, జార్జ్ ఐజనౌర్‌లను సంప్రదించారు.<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/1992/12/08/obituaries/leslie-cheek-jr-84-led-virginia-museum.html |title=Leslie Cheek Jr., 84 - Led Virginia Museum |newspaper=The New York Times |date=December 8, 1992 |access-date=November 21, 2016}}</ref> వస్తుప్రదర్శనశాలలో థియేటర్ ఆర్ట్స్ విభాగానికి చీక్ ఒక ప్రధాన పాత్రను ఊహించారు.<ref>''NY Times'', Ibid.</ref> థియేటర్ నాటకం, నటన, డిజైన్, సంగీతం, నృత్య కళలను ఆర్ట్ గ్యాలరీలకు తీసుకువచ్చింది. ఇది వర్జీనియా ఫిల్మ్ సొసైటీ కార్యక్రమాలకు కూడా ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 1960ల నాటికి, వర్జీనియా మ్యూజియం థియేటర్ (VMT) రాబర్ట్ టెల్ఫోర్డ్ ఆధ్వర్యంలో వస్తుప్రదర్శనశాల-ప్రాయోజిత వాలంటీర్ లేదా "కమ్యూనిటీ థియేటర్" కంపెనీకి ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.<ref>{{cite web |title=Director of theatre tells of plays here in 1752 |newspaper=The Free Lance-Star |location=Fredericksburg, Virginia |date=November 17, 1960 |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1298&dat=19601117&id=r6oRAAAAIBAJ&pg=806,3154572 }}</ref> ఈ సంస్థ ఏటా వేలాది మందికి లైవ్ డ్రామా సబ్‌స్క్రిప్షన్ సీజన్‌లను అందించింది. స్థానిక ఆటగాళ్ళు, అప్పుడప్పుడు వృత్తిపరమైన అతిథులు మ్యూజికల్స్ (ఉదాహరణకు ''పీటర్ పాన్''), నాటకాలు (పీటర్ షాఫర్ రచించిన ''ది రాయల్ హంట్ ఆఫ్ ది సన్''), క్లాసిక్స్ (షేక్స్పియర్ రచించిన ''హామ్లెట్'') అందించారు. [[వర్జీనియా]] మ్యూజిక్ సొసైటీ, వర్జీనియా డాన్స్ సొసైటీ, వర్జీనియా ఫిల్మ్ సొసైటీ వార్షిక కార్యక్రమాలకు VMT ఒక వేదికగా కూడా ఉపయోగపడింది. చీక్ 1968లో వస్తుప్రదర్శనశాల పదవీ విరమణ చేశారు, కానీ థియేటర్ ఆర్ట్స్ విభాగం తదుపరి డైరెక్టర్ గురించి VMFA ధర్మకర్తలకు సలహాదారుగా ఉన్నారు. 1969లో, కీత్ ఫౌలర్ VMT కళాత్మక దర్శకుడిగా నియమితులయ్యారు. ఫౌలర్ ఆధ్వర్యంలో, VMT డ్యాన్స్, ఫిల్మ్, మ్యూజిక్ సొసైటీలకు ప్రధాన కార్యాలయంగా కొనసాగింది. అతను లైవ్ థియేటర్ కార్యకలాపాలను విస్తరించి, అప్‌గ్రేడ్ చేసినందుకు, రిచ్‌మండ్ మొదటి రెసిడెంట్ యాక్టర్స్ ఈక్విటీ/LORT కంపెనీని స్థాపించినందుకు ప్రసిద్ది చెందారు. కమ్యూనిటీ నటులు, న్యూయార్క్-ఆధారిత నిపుణులు ఇద్దరూ ఇందులో భాగమయ్యారు.<ref>{{cite web |url=http://lort.web.officelive.com/default.aspx |title=League of resident theaters |website=lort.web.officelive.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20120423050750/http://lort.web.officelive.com/default.aspx |archive-date=April 23, 2012 |access-date=November 21, 2016}}</ref> ట్రూప్ ప్రధాన సభ్యులలో మేరీ గుడ్‌మాన్ హంటర్, జానెట్ బెల్, లిండా మైల్స్, ఇ.జి. మార్షల్, కెన్ లెట్నర్, జేమ్స్ కిర్క్‌ల్యాండ్, రాచెల్ లిండ్‌హార్ట్, డ్రమాటుర్గ్ ఎం. ఎలిజబెత్ ఓస్బోర్న్ ఉన్నారు. ఫౌలర్ క్లాసిక్స్, మ్యూజికల్స్‌పై దృష్టిని కొనసాగించారు, కానీ కొత్త నాటకాలు, విదేశీ రచనల U.S. ప్రీమియర్‌లకు ప్రాధాన్యతను జోడించారు. పీటర్ వెయిస్ రాసిన అతని 1969 తొలి ప్రొడక్షన్, ''మరాట్/సాడే'', VMT వేదికపై మొదటి జాతిపరంగా విలీనం చేయబడిన సంస్థతో నిర్మించబడింది.<ref>During state segregation, some casting of black actors had occurred for race-specific roles, such as maids and other servants, but ''Marat/Sade'' was the first VMT show to include African-American performers in roles not defined by race.</ref> ఉత్పత్తిని రెండు రిచ్మండ్ వార్తాపత్రికలు ప్రశంసించినప్పటికీ, [[మధ్యాహ్నం]] వెలువడే ''రిచ్మండ్ న్యూస్ లీడర్''లోని ఒక సంపాదకీయం "లాటిట్యూడినేరియనిజం" కోసం ఫౌలర్‌ను విమర్శించింది.<ref>Editorial, "The Thing at the Museum", ''Richmond News Leader'', October 10, 1969</ref> ఈ సంస్థను VMT రెప్ (రెపర్టరీ కోసం) అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఫౌలర్ 1973లో ఇ.జి. మార్షల్ నటించిన ''మాక్‌బెత్'' నిర్మాణంతో జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించారు. న్యూయార్క్ టైమ్స్ విమర్శకుడు క్లైవ్ బార్న్స్ దీనిని "'ఫౌలర్ మాక్‌బెత్'... పీటర్ బ్రూక్ 'టైటస్ ఆండ్రోనికస్' నుండి నేను చూసిన అత్యంత భయంకరమైన షేక్స్‌పియర్ నిర్మాణం"గా ప్రశంసించారు.<ref>{{cite news| url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1973/02/12/90916988.pdf | work=The New York Times | first=Clive | last=Barnes | title=Stage: Fowler 'Macbeth'; A Vigorous Production Staged in Richmond The Cast | date=February 12, 1973}}</ref> ఫౌలర్ థియేటర్ వృత్తిపరమైన నాణ్యతను పెంచినందున, VMT రిచ్‌మండ్‌ను కొందరు గుర్తుచేసుకునే థియేటర్ స్వర్ణయుగంలోకి నడిపించింది.{{When|date=February 2021}} 1974లో VMT ఆల్బర్ట్ రెయెస్ దర్శకత్వం వహించిన, నాట్ హార్న్ నృత్యదర్శకత్వం వహించిన ''ప్యూర్లీ'' ప్రసిద్ధ నిర్మాణాన్ని ప్రదర్శించింది.<ref>{{cite book|title=Historical Dictionary of African American Theater|page=408|chapter=Purlie|first1= Anthony D.|last1= Hill|first2= Douglas Q.|last2= Barnett|year=2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780810862760}}</ref><ref>{{cite news|title=Stage|first=Jon|last=Longaker|work=Richmond Times-Dispatch|date= November 9, 1974|page=B19}}</ref> ఈ సంస్థ ఎనిమిది అమెరికన్, ప్రపంచ ప్రీమియర్‌లను నియమించి నిర్మించింది, అమెరికన్లు రోములస్ లిన్నీ, ఎ.ఆర్. గుర్నీతో పాటు ప్రముఖ విదేశీ రచయితలైన హెరాల్డ్ పింటర్, జో ఓర్టన్, అథోల్ ఫుగార్డ్, పీటర్ హ్యాండ్‌కే రాసిన కొత్త నాటకాలను పరిచయం చేసింది. 1975లో, సోవియట్ ఆర్ట్స్ కాన్సుల్ మాగ్జిమ్ గోర్కీ ''అవర్ ఫాదర్'' ఫౌలర్ యు.ఎస్ ప్రీమియర్ కోసం మాస్కో టెలివిజన్‌లో కవరేజీని అందించింది.<ref>Program of the Virginia Museum Theater Repertory Company, ''Our Father,'' February 7–22, 1975</ref><ref>Translated by William Stancil, VMT's Music director.</ref> ఈ VMT ప్రొడక్షన్ న్యూయార్క్ నగరానికి బదిలీ చేయబడింది, అక్కడ ఇది మన్‌హట్టన్ థియేటర్ క్లబ్‌లో ప్రదర్శించబడింది.<ref>{{cite web|last=Gussow |first=Mel |url=https://www.nytimes.com/1975/05/10/archives/stage-gorkys-difficult-our-father-a-family-split-in-two-is-under.html?sq=virginia+museum+theater+Gorky+%2522Mel+Gussow%2522&scp=2&st=p |title=Stage - Gorky's Difficult 'Our Father' - A Family Split in Two Is Under Scrutiny |work=New York Times |date=1975-05-10 |access-date=2013-04-27}}</ref> ఎనిమిది సంవత్సరాలలో, VMT సబ్‌స్క్రిప్షన్ ప్రేక్షకులు 4,300 నుండి 10,000 పోషకులకు పెరిగారు. రోములస్ లిన్నీ ''చైల్డ్ బైరాన్'' VMT ప్రీమియర్‌లోని కంటెంట్‌పై VMFA అడ్మినిస్ట్రేషన్‌తో వివాదం తర్వాత ఫౌలర్ 1977లో రాజీనామా చేశారు.<ref>Rosenfeld, Megan, The Washington Post, Thursday, March 24, 1977</ref><ref>Pahnelas, William, "Fowler Resigns, Cites Artistic Differences", The Commonwealth Times, March 29-April 4, 1977</ref> ఆర్టిస్టిక్ డైరెక్టర్లు టామ్ మార్కస్ (1978-1985) కంపెనీ, దాని ప్లేహౌస్‌ను "థియేటర్‌వర్జీనియా"గా పేరు మార్చారు. అన్ని అమెరికన్ ప్రొఫెషనల్ లాభాపేక్షలేని ప్రదర్శన కళల సంస్థల మాదిరిగానే, థియేటర్‌వర్జీనియా సంవత్సరాలుగా లోటులను నడుపుతూ వచ్చింది.<ref>{{cite web |url=http://www.sc.edu/uscpress/books/2010/3907x.pdf |title=Commercial theaters versus not-for-profit theaters |website=www.sc.edu |access-date=November 21, 2016 }}</ref><ref name="houser"/> అయినప్పటికీ, అతని తర్వాత వచ్చిన ఆర్టిస్టిక్ డైరెక్టర్ టెర్రీ బర్గ్‌లర్ (1986-1999) విజయవంతమైన ఆపరేషన్‌ను కలిగి ఉన్నారు. అతను తరువాత 2004లో ఒహియో షేక్స్పియర్ ఫెస్టివల్ సహ-స్థాపకుడు అయ్యారు. వస్తుప్రదర్శనశాల ధర్మకర్తల మండలి థియేటర్‌ను నిర్వహించడానికి లోటులను పూడ్చడం కొనసాగించింది, కానీ వారి ప్రాధాన్యత వస్తుప్రదర్శనశాల. ఈ అమరికలో ఉద్రిక్తతలు తలెత్తాయి, థియేటర్ మనుగడ గురించి బోర్డు ఎక్కువగా ఆందోళన చెందింది. ఆర్ట్ [[మ్యూజియం]] పర్యవేక్షించడానికి వాస్తవానికి ఏర్పాటు చేయబడిన బోర్డుతో వ్యవహరించడం థియేటర్ కంపెనీకి కష్టమని 1987 నాటి ఒక అధ్యయనం చూపించింది. అదనంగా, రిచ్మండ్ నగరం ప్రొఫెషనల్ థియేటర్ సమర్పణలకు "చారిత్రక ప్రతిఘటన"ను కలిగి ఉన్నట్లు ఇప్పటికీ వర్గీకరించబడింది.<ref name="houser">{{cite web |url=https://dra.american.edu/islandora/object/thesesdissertations%3A4655 |title=VIRGINIA MUSEUM THEATRE: A CASE STUDY |last1=Houser |first1=Patricia G. |last2=American University |date=1987 |access-date=22 Feb 2021}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> బడ్జెట్ సమస్యల వల్ల రాష్ట్ర నిధులు కొంతవరకు నష్టపోవడంతో 21వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సమస్యలు కొనసాగాయి. అదనంగా, ఇతర ఉపయోగాల కోసం వస్తుప్రదర్శనశాల థియేటర్ స్థలాన్ని తిరిగి పొందాలని కోరుకుంది. థియేటర్ 2003లో మార్చబడుతుందని భావించారు, కొత్త వర్జీనియా పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ సెంటర్‌లో యాంకర్ అద్దెదారుగా ప్రొజెక్ట్ చేయబడింది, కానీ అది 2007 వరకు పూర్తి కాలేదు, 2002 చివరి నాటికి, థియేటర్ తాత్కాలిక పునరావాస స్థలాన్ని కనుగొనలేదు. 2002లో, మెట్రోపాలిటన్ DC ప్రాంతం, ఉత్తర వర్జీనియా ప్రాంతంలో జరిగిన వరస ప్రాణాంతక స్నిపర్ దాడులలో ఐదుగురు మరణించారు.<ref>Getter, Lisa, Vicki Kemper and Jonathan Peterson (2002-10-04). "5 Shot Dead in Suburban D.C. as Fear Spreads", ''Los Angeles Times''</ref> స్థానికులు బయటకు వెళ్లడానికి భయపడ్డారు, థియేటర్ ప్రేక్షకుల సంఖ్య తగ్గిపోయి అదనంగా ఆదాయాన్ని కోల్పోయింది. డిసెంబర్ 2002లో, థియేటర్‌వర్జీనియాను మూసివేయాలని బోర్డు నిర్ణయించింది.<ref>{{cite web |url=http://www.playbill.com/news/article/78912-TheatreVirginia-Closes-Its-Doors-After-50-Years-Citing-Money-Woes-Loss-of-Home-Sniper |title=TheatreVirginia Closes Its Doors After 50 Years, Citing Money Woes, Loss of Home, Sniper |author=Kenneth Jones |date=April 9, 2003|website=www.playbillcom |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719170326/http://www.playbill.com/news/article/78912-TheatreVirginia-Closes-Its-Doors-After-50-Years-Citing-Money-Woes-Loss-of-Home-Sniper |archive-date=July 19, 2014 |access-date=November 21, 2016 }}</ref> రాష్ట్ర మద్దతు ఉన్న వస్తుప్రదర్శనశాలలో నిర్వహించడానికి ఇది ఆర్థికంగా ఇబ్బంది పడింది. ఎనిమిది సంవత్సరాల పాటు, థియేటర్ నిద్రావస్థలో ఉంది. స్థలం పునర్నిర్మాణం, లైవ్ పెర్ఫార్మెన్స్ ప్రదేశంగా దాని పునరుద్ధరణ 2011లో పూర్తయింది; ఆ సంవత్సరం, దాని మొదటి డైరెక్టర్ గౌరవార్థం దీనికి లెస్లీ చీక్ థియేటర్ అని పేరు మార్చారు, అతను రెండు దశాబ్దాల పాటు వస్తుప్రదర్శనశాల డైరెక్టర్‌గా కూడా ఉన్నారు. థియేటర్ తిరిగి తెరవడం వర్జీనియా వస్తుప్రదర్శనశాల హృదయంలోకి లైవ్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్‌ను తిరిగి తీసుకువచ్చింది.<ref>{{cite web |author=Matthew Miller |title="Art" at VMFA's Leslie Cheek Theater |date=May 22, 2011 |url=http://www.gayrva.com/arts-culture/theater-review-art-at-vmfa's-leslie-cheek-theater/ |access-date=November 21, 2016 }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> లెస్లీ చీక్ థియేటర్ రెసిడెంట్ కంపెనీకి మద్దతు ఇవ్వదు, కానీ ప్రత్యేక థియేటర్, [[సంగీతం]], [[చలనచిత్రం]], నృత్య ప్రదర్శనల బుకింగ్‌లకు అందుబాటులో ఉంటుంది.<ref>{{cite web |url=http://www2.timesdispatch.com/entertainment/2012/feb/19/tdflair02-richmond-area-arts-and-entertainment-eve-ar-1692062/ |title=Richmond area arts and entertainment event calendar for Feb. 19 - Richmond Times-Dispatch: Entertainment/Life: P, entertainment, events_calendar |access-date=2012-02-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130204124420/http://www2.timesdispatch.com/entertainment/2012/feb/19/tdflair02-richmond-area-arts-and-entertainment-eve-ar-1692062/ |archive-date=February 4, 2013 |df=mdy-all }}</ref> ===భవన విస్తరణలు 1970–1990=== రెండవ జోడింపు అయిన సౌత్ వింగ్ రిచ్‌‌మండ్‌కు చెందిన బాస్కెర్‌విల్ & సన్ ఆర్కిటెక్ట్స్ చేత రూపొందించబడి 1970లో పూర్తయింది. ఇది నాలుగు కొత్త శాశ్వత గ్యాలరీలు, రుణ ప్రదర్శనల కోసం ఒక పెద్ద గ్యాలరీతో పాటు కొత్త లైబ్రరీ, ఫోటోగ్రఫీ ల్యాబ్, ఆర్ట్ స్టోరేజ్ గదులు, సిబ్బంది కార్యాలయాలను కలిగి ఉంది. 1971లో రిచ్‌మండ్‌కు చెందిన సిడ్నీ, ఫ్రాన్సిస్ లూయిస్ అందించిన నిధుల బహుమతి ఆర్ట్ నౌవే వస్తువులు, ఫర్నిచర్ సేకరించడానికి అందించబడింది. నార్త్ వింగ్ అని పిలువబడే మూడవ జోడింపు రిచ్మండ్‌‌కు చెందిన హార్డ్‌విక్ అసోసియేట్స్, ఇంక్. చేత రూపొందించబడి 1976లో పూర్తయింది. ఇందులో ల్యాండ్‌స్కేప్ ఆర్కిటెక్ట్ లారెన్స్ హాల్ప్రిన్ చేత రూపొందించబడిన కాస్కేడింగ్ ఫౌంటెన్‌తో పక్కనే ఉన్న శిల్పకళా ఉద్యానవనం ఉంది.<ref>{{cite web|title=Virginia Museum of Fine Arts Sculpture Garden|url=http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/D?hh:1:./temp/~ammem_9uNe::|work=Historic American Buildings Survey|publisher=Library of Congress|access-date=February 27, 2011}}</ref> నార్త్ వింగ్ వస్తుప్రదర్శనశాలకు కొత్త ప్రధాన ద్వారంగా రూపొందించబడింది, థియేటర్ కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడిన ప్రవేశ ద్వారం జోడించబడింది. ఇది గిఫ్ట్ షాప్, సభ్యుల భోజనాల గది, ఇతర సందర్శకుల విధులను కలిగి ఉండి తాత్కాలిక ప్రదర్శనల కోసం రెండు, లూయిస్ కుటుంబం ఆర్ట్ నౌవే సేకరణ కోసం ఒక గ్యాలరీ ప్రాంతాలను అందించింది. అయితే, నార్త్ వింగ్ "కిడ్నీ-ఆకారపు" రూపకల్పన వక్ర గోడలు ఆచరణాత్మకం కాదని నిరూపించబడి, అది తర్వాత భర్తీ చేయబడింది.<ref name="Indulgence" /><ref name="Wilson" /> 1976 వింగ్, శిల్పకళా ఉద్యానవనం తరువాత 2010 మెక్‌గ్లోత్‌లిన్ వింగ్‌కు స్థలం కల్పించడానికి కూల్చివేయబడ్డాయి.{{Citation needed|date=February 2022}} తర్వాతి సంవత్సరాల్లో, లూయిస్, మెల్లన్ కుటుంబాలు వారి విస్తృతమైన ప్రైవేట్ సేకరణల నుండి పెద్ద ఎత్తున విరాళాలు ప్రతిపాదించారు, వాటిని ఉంచడానికి నిధులను అందించడంలో సహాయపడ్డారు. డిసెంబర్ 1985లో, వస్తుప్రదర్శనశాల దాని నాల్గవ జోడింపు {{convert|90000|sqft|m2|adj=on}} వెస్ట్ వింగ్‌ను తెరిచింది.<ref name=Kollatz1985>{{cite news|last=Kollatz Jr.|first=Harry|title=The West Wing Opens|url=http://www.richmondmagazine.com/?articleID=5c88a1060955729f1d1c5d0d52a38c9b|access-date=Feb 27, 2011|newspaper=Richmond Magazine|date=May 2010}}</ref> రిచ్మండ్‌కు ఉత్తరాన ఉన్న బెస్ట్ ప్రొడక్ట్స్ ప్రధాన కార్యాలయ భవనం 1981 రూపకల్పన సంస్థపై ఉన్న ప్రశంసల ఆధారంగా లూయిసెస్ [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>కు చెందిన హార్డీ హోల్జ్మాన్ ఫైఫర్ అసోసియేట్స్‌ను ఎంచుకున్నారు.<ref name=Indulgence /> వింగ్ ఇప్పుడు ఈ రెండు కుటుంబాల సేకరణలను కలిగి ఉంది. ===పునఃరూపకల్పన చేయబడిన క్యాంపస్, మెక్‌గ్లోత్‌‌లిన్ వింగ్ విస్తరణ 1991–2010=== {{Infobox NRHP | name = హోమ్ ఫర్ కాన్ఫెడరేట్ ఉమెన్ | nrhp_type = | designated_other1 = వర్జీనియా ల్యాండ్‌మార్క్స్ రిజిస్టర్ | designated_other1_date = ఏప్రిల్ 16, 1985<ref name=register>{{cite web|title=Virginia Landmarks Register|url=http://www.dhr.virginia.gov/registers/register_counties_cities.htm|publisher=Virginia Department of Historic Resources|access-date=19 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921053819/http://www.dhr.virginia.gov/registers/register_counties_cities.htm|archive-date=September 21, 2013|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> | designated_other1_number = 127-0380 | designated_other1_num_position = bottom | image = Pauley Center (Home for Confederate Women) v1.JPG | caption = | location = 301 ఎన్. షెపర్డ్ సెయింట్, రిచ్మండ్, వర్జీనియా | built = 1932 | architect = లీ, మెరిల్ | architecture = ఫెడరల్, ఫెడరల్ రివైవల్ | added = నవంబర్ 7, 1985 | area = {{convert|2|acre}} | ref_num = 85002767<ref name="nris">{{NRISref|version=2009a}}</ref> }} [[File:Robinson House 2014.jpeg|thumb|left|రాబిన్సన్ హౌస్ 2014|267x267px]] 1993లో, కామన్వెల్త్ ఆఫ్ వర్జీనియా రాబిన్సన్ హౌస్ సంరక్షణను జనరల్ సర్వీసెస్ డిపార్ట్‌మెంట్ నుండి VMFAకి బదిలీ చేసింది.<ref name="VAnom">{{cite web |last1=O'Leary |first1=Elizabeth L. |author2=Marc Wagner |author3=Kelly Spradley-Kurowski |date=July 2013 |title=National Register of Historic Places Inventory/Nomination: Robinson House |url=http://www.dhr.virginia.gov/registers/Cities/Richmond/127-0741_RobinsonHouse_2013_NRHP_FINAL.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140224054820/http://www.dhr.virginia.gov/registers/Cities/Richmond/127-0741_RobinsonHouse_2013_NRHP_FINAL.pdf |archive-date=February 24, 2014 |url-status=dead |publisher=Virginia Department of Historic Resources |access-date=February 11, 2014 |df=mdy-all }}</ref> మాజీ అనుభవజ్ఞుల శిబిరం అయిన రాబిన్సన్ హౌస్ దాదాపు 14 ఎకరాల ఆస్తిని ప్రభుత్వ ఏజెన్సీల మధ్య వస్తుప్రదర్శనశాలకు బదిలీ చేశారు. 2001లో ప్రారంభించి, నగరంలోని ఒక నిర్మిత నివాస ప్రాంతంలో ఉన్న ఈ భూమి అభివృద్ధికి VMFA ఒక మాస్టర్ ప్లాన్‌ను రూపొందించింది.<ref name="Indulgence" /> 1990ల నాటికి, ప్రక్కనే ఉన్న కాన్ఫెడరేట్ హోమ్ ఫర్ ఉమెన్ పనులు నిలిచిపోయాయి, దాని చివరి నివాసితులు బయటకు వెళ్లారు.<ref>{{cite news|title=For Richmond's Confederate Home for Women, It's Finally Appomattox|url=https://www.nytimes.com/1989/08/25/us/for-richmond-s-confederate-home-for-women-it-s-finally-appomattox.html|access-date=Feb 27, 2011|newspaper=New York Times|date=August 25, 1989}}</ref> 1999లో, మాజీ ఇల్లు విద్యా, ఔట్రీచ్ కేంద్రం (ఇప్పుడు పౌలీ సెంటర్)గా ఉపయోగించడానికి మార్చబడింది, ఇందులో మ్యూజియం ఆఫీస్ ఆఫ్ స్టేట్‌వైడ్ పార్ట్‌నర్‌షిప్స్ ఉంది. VMFA వస్తుప్రదర్శనశాల గ్యాలరీ స్థలాన్ని యాభై శాతం పెంచడానికి, {{convert|165000|sqft|m2}} జోడించడానికి $150-మిలియన్ల<ref name="AAM">{{cite journal|date=July–August 2010|title=Débuts|journal=Museum|publisher=American Association of Museums|location=Washington D.C., USA|volume=89|issue= 4|page=17}}</ref> భవన విస్తరణను చేపట్టింది. కొత్త వింగ్ 2010లో ప్రారంభించబడింది, పోషకులైన జేమ్స్ డబ్ల్యు., ఫ్రాన్సిస్ జి. మెక్‌గ్లోత్‌లిన్‌ల గౌరవార్థం దీనికి పేరు పెట్టారు. అసలు 1936 ప్రవేశ ద్వారం వలె అదే బౌలేవార్డ్‌లో ప్రవేశాన్ని పునరుద్ధరించడం ద్వారా వస్తుప్రదర్శనశాల మెక్‌గ్లోత్‌లిన్ వింగ్‌ను పునర్నిర్మించింది. ఈ డిజైన్‌లో లూయిస్ బి., జె. హార్వుడ్ కోక్రాన్ పేరు మీద ఉన్న మూడు అంతస్తుల కర్ణిక ఉంది,<ref>{{Cite web|last=Adams|first=Noah|date=December 1, 2008|title=For Virginia Museum Director, Life Is Rarely Still|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=97637393|access-date=2021-02-20|website=NPR|language=en}}</ref> దీని తూర్పున {{convert|40|ft|m|adj=on}} ఎత్తైన గాజు గోడ, పశ్చిమాన విశాలమైన గాజు గోడలు, పాక్షికంగా మెరుస్తున్న పైకప్పు ఉంది.<ref name="VMFAfact">{{cite web|url=http://www.mediaroom.vmfa.museum/expansionfactsheet.htm |title=Expansion Fact Sheet |publisher=Virginia Museum of Fine Arts |access-date=July 23, 2010 }}{{dead link|date=March 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> లండన్ ఆధారిత వాస్తుశిల్పి రిక్ మాథర్ భవనం రూపకల్పనలో రిచ్మండ్-ఆధారిత SMBW ఆర్కిటెక్ట్స్ తో కలిసి పనిచేశారు,<ref>{{Cite web|date=2011-08-16|title=Virginia Museum of Fine Arts / Rick Mather + SMBW|url=https://www.archdaily.com/157881/virginia-museum-of-fine-arts-rick-mather-smbw|access-date=2021-02-20|website=ArchDaily|language=en-US}}</ref> ల్యాండ్‌స్కేప్ ఆర్కిటెక్చర్‌ను ఆలిన్ సంస్థ నిర్వహించింది.<ref name="AAM" /> ల్యాండ్‌స్కేపింగ్‌లో పరోపకారులు ఇ. క్లైబోర్న్, లోరా రాబిన్స్ పేరు మీద ఒక కొత్త {{convert|4|acre|m2|adj=on}} శిల్పకళా ఉద్యానవనం ఉంది.<ref name="AAM" /> మెక్‌గ్లోత్‌లిన్ వింగ్‌లోని ప్రదర్శనలలో అమెరికన్ కళ ప్రధాన దృష్టి. 2008లో, దాని అమెరికన్ సేకరణల స్థాపన, వివరణకు మద్దతు ఇవ్వడానికి వస్తుప్రదర్శనశాల లూస్ ఫౌండేషన్ నుండి $200,000 గ్రాంట్‌ను అందుకుంది.<ref name="Luce">{{cite web|url=http://www.hluce.org/aagrants.aspx |title=American Art: Recent Grants- 2008 |publisher=Henry Luce Foundation |access-date=July 23, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100718072021/http://www.hluce.org/aagrants.aspx |archive-date=July 18, 2010 |df=mdy-all }}</ref> VMFA విస్తరణ కోసం మాథర్ రూపకల్పన నిర్మాణ నైపుణ్యం కోసం 2011 RIBA అంతర్జాతీయ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{cite web|title=RIBA International Award winners 2011 announced |url=http://www.architecture.com/NewsAndPress/News/AwardsNews/News/2011/RIBAInternationalAwards2011.aspx |work=May 19, 2011 |publisher=RIBA |access-date=May 24, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930120616/http://www.architecture.com/NewsAndPress/News/AwardsNews/News/2011/RIBAInternationalAwards2011.aspx |archive-date=September 30, 2011 }}</ref> [[File:Best Cafe, Virginia Museum of Fine Arts - Richmond, Virginia.jpg|thumb|బెస్ట్ కేఫ్, VMFAలోని రెండు రెస్టారెంట్లలో ఒకటి. పొరుగున ఉన్న హెన్రికో కౌంటీలో ప్రధాన కార్యాలయం కలిగిన బెస్ట్ ప్రొడక్ట్స్ పేరు దీనికి పెట్టారు.]] ===''రూమర్స్ ఆఫ్ వార్'', మరొక విస్తరణ 2010–ప్రస్తుతం=== 2019లో, టైమ్స్ స్క్వేర్‌లో ప్రదర్శించబడిన తర్వాత ఆర్థర్ ఆషే బౌలేవార్డ్‌కు ఎదురుగా వస్తుప్రదర్శనశాల ముందు పచ్చికలో ''రూమర్స్ ఆఫ్ వార్'' స్థాపించబడింది. జూన్ 2021లో, ఆర్కిటెక్చరల్ సంస్థ స్మిత్‌గ్రూప్ వస్తుప్రదర్శనశాల $190 మిలియన్ల విస్తరణను, ఎవాన్స్ కోర్ట్, లెస్లీ చీక్ థియేటర్ వంటి ప్రస్తుత స్థలాల పునరుద్ధరణను రూపొందిస్తున్నట్లు VMFA ప్రకటించింది. కొత్త వింగ్ కోసం స్మిత్‌గ్రూప్ ప్రాథమిక డిజైన్‌లు ఆఫ్రికన్, ఆఫ్రికన్ అమెరికన్, 21వ శతాబ్దపు కళలకు, అలాగే మెరుగైన సందర్శకుల సౌకర్యాలు, ఈవెంట్ స్థలాలకు గణనీయమైన గ్యాలరీ స్థలాన్ని జోడిస్తాయి. డిజైన్ స్థిరత్వం, ప్రాప్యత, వస్తుప్రదర్శనశాల, దాని చుట్టుపక్కల క్యాంపస్ మధ్య బలమైన కనెక్షన్‌లను నొక్కి చెబుతుంది.<ref>{{Cite web |last=Roche |first=Daniel Jonas |date=2024-10-17 |title=SmithGroup reveals new wing for Virginia Museum of Fine Arts |url=https://www.archpaper.com/2024/10/smithgroup-rolls-out-preliminary-design-for-new-wing-at-virginia-museum-of-fine-arts/ |access-date=2025-12-23 |website=The Architect’s Newspaper |language=en-US}}</ref> ==శాశ్వత సేకరణ== [[File:Seal of the Commonwealth of Virginia.jpg|thumb|వర్జీనియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ ఒక రాష్ట్ర ఏజెన్సీ. ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉన్న రాష్ట్ర ముద్ర ఈ చిత్రం ప్రజల సొంత కళ అని, వస్తుప్రదర్శనశాల ప్రజల ఆనందం కోసం సేకరణలను నిర్వహిస్తుందని సందర్శకులకు గుర్తుచేస్తుంది.]]వర్జీనియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ దాని విజ్ఞాన సర్వస్వ సేకరణలను అనేక విస్తృత క్యూరేటోరియల్ విభాగాలుగా విభజించింది, ఇవి ఎక్కువగా గ్యాలరీలకు అనుగుణంగా ఉంటాయి:<ref>{{cite web|title=About the Collection: Curators |url=http://www.vmfa.state.va.us/Collections/About_the_Collection/Curators.aspx |work=VMFA Website |access-date=Feb 27, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222113420/http://www.vmfa.state.va.us/Collections/About_the_Collection/Curators.aspx |archive-date=December 22, 2010 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Collections |url=http://www.vmfa.state.va.us/Collections/ |work=VMFA Website |access-date=Feb 27, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221013442/http://www.vmfa.state.va.us/Collections/ |archive-date=February 21, 2011 |df=mdy-all }}</ref> * '''ఆఫ్రికన్ కళ''': 1994, 1995లో, వస్తుప్రదర్శనశాల తన మొత్తం 250 వస్తువుల ఆఫ్రికన్ కళా సేకరణను ''స్పిరిట్ ఆఫ్ ది మదర్‌ల్యాండ్: ఆఫ్రికన్ ఆర్ట్ అట్ ది వర్జీనియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్''లో ప్రదర్శించింది. 2011 నాటికి, ఈ సేకరణ సుమారు 500 వస్తువులకు పెరిగింది, కుబా, అకాన్, యోరుబా, కొంగో ప్రజల కళలలో, మాలి కళలలో ప్రత్యేక బలాలు ఉన్నాయి.<ref name=AfricanFact>{{cite web|title=African Art Collection Factsheet |url=http://www.vmfa.state.va.us/Press_Room/Collections/African_Art_Collection_Fact_Sheet.aspx |work=VMFA Website |publisher=VMFA |access-date=Mar 2, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928073154/http://www.vmfa.state.va.us/Press_Room/Collections/African_Art_Collection_Fact_Sheet.aspx |archive-date=September 28, 2011 |df=mdy-all }}</ref> * '''అమెరికన్ కళ''': జాన్ బార్టన్ పేన్ విరాళం ఇరవై రచనలతో అమెరికన్ కళా సేకరణ ప్రారంభమైంది.<ref name="AmericanIntro">{{cite book|title=American Art at the Virginia Museum of Fine Arts|last=Yount|first=Sylvia|publisher=VMFA & University of Virginia Press|year=2010|chapter=Introduction}}</ref> 1980ల నుండి, వస్తుప్రదర్శనశాల అమెరికన్ కళలలో తన హోల్డింగ్స్‌ను క్రమపద్ధతిలో నిర్మించడం ప్రారంభించింది, అటువంటి సముపార్జనలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి పోషకులు హార్వుడ్, లూయిస్ కోక్రాన్ ఎండోమెంట్‌ను సృష్టించడం ద్వారా 1988లో సహాయం అందించారు.<ref name=AmericanIntro /> :2005లో, మెక్‌గ్లోత్‌లిన్ కుటుంబం వారి అమెరికన్ కళల సేకరణ, ఆర్థిక మద్దతును రూ. 100 మిలియన్లకు పైగా విలువచేసే మరణశాసనంగా వాగ్దానం చేసింది.<ref>{{Cite news |date=2005-05-18 |title=Museum Receives $100M Gift |language=en-US |work=Daily Press |location=Newport News, Virginia |url=https://www.dailypress.com/news/dp-xpm-20050518-2005-05-18-0505180080-story.html/ |access-date=2023-08-04}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> :2022లో, వస్తుప్రదర్శనశాల వేలంలో ''పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ ఎ క్రియోల్ ఉమెన్ విత్ మద్రాస్ టిగ్నాన్''ను $948,000కు కొనుగోలు చేసింది, దేశ ఫ్రెంచ్, స్పానిష్ వలస వారసత్వాన్ని ప్రతిబింబించే ఒక భాగాన్ని జోడించింది.<ref>{{Cite news |last=MacCash |first=Doug |date=2022-05-24 |title=Famous portrait of someone who is not Marie Laveau sells for almost $1 million |language=en |work=The Times-Picayune |location=New Orleans, Louisiana |url=https://www.nola.com/entertainment_life/arts/famous-portrait-of-someone-who-is-not-marie-laveau-sells-for-almost-1-million/article_fc8a047c-dad9-11ec-9a9b-53e6f239ddf4.html |access-date=2023-08-04}}</ref> * '''పురాతన కళ''': 1936లో ప్రారంభమైన పురాతన సేకరణ బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం, ఇతర సంస్థల సలహాతో డైరెక్టర్ లెస్లీ చీక్ ఆధ్వర్యంలో విస్తరించింది.<ref name=Splendors>{{cite news|last=Proctor|first=Roy|title=Under 'Splendors' Spell|newspaper=Richmond Times-Dispatch|date=May 23, 1999}}</ref> ఈ సేకరణలో పురాతన ఈజిప్షియన్, పురాతన గ్రీకు, ఫ్రిజియన్, ఎట్రుస్కాన్, పురాతన రోమన్, బైజాంటైన్ నాగరికతల రచనలు ఉన్నాయి.<ref name=AncientFactsheet>{{cite web|title=Ancient Art Factsheet |url=http://www.vmfa.state.va.us/Press_Room/Collections/Ancient_Art_Collection_Fact_Sheet.aspx |work=VMFA Website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928073110/http://www.vmfa.state.va.us/Press_Room/Collections/Ancient_Art_Collection_Fact_Sheet.aspx |archive-date=September 28, 2011 |df=mdy-all }}</ref> రిచ్మండ్ నగరంలోని రెండు పురాతన ఈజిప్షియన్ మమ్మీలలో ఒకటైన "త్జెబీ" ఇందులో ఉంది (రెండవది యూనివర్శిటీ ఆఫ్ రిచ్మండ్‌లో ఉంది).<ref name=Splendors /><ref>{{cite news|title=Classical Department displays 2,700-year-old mummy |url=http://thecollegianur.com/2009/02/26/richmond%E2%80%99s-classical-department-displays-2700-year-old-mummy/ |access-date=Feb 27, 2011 |newspaper=The Collegian |date=February 26, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716225556/http://thecollegianur.com/2009/02/26/richmond%E2%80%99s-classical-department-displays-2700-year-old-mummy/ |archive-date=July 16, 2011 |df=mdy-all }}</ref> * '''ఆర్ట్ నౌవే, ఆర్ట్ డెకో''': లూయిస్ కుటుంబం 1971లో సమీకరించడం ప్రారంభించిన ఫర్నిచర్, అలంకార కళల ప్రధాన సేకరణ నుండి ప్రారంభమైంది; నేడు ఇందులో రెనే లాలిక్, హెక్టర్ గుయిమార్డ్, ఎమిలే గల్లే, లూయిస్ మజోరెల్లే, లూయిస్ కంఫర్ట్ టిఫనీల ఆర్ట్ నౌవే రచనలు, వియన్నా సెసెషన్, పీటర్ బెహ్రెన్స్ రచనలు, చార్లెస్ రెన్నీ మాకింతోష్, ఫ్రాంక్ లాయిడ్ రైట్, స్టిక్లీ, గ్రీన్ అండ్ గ్రీన్‌ల ఆర్ట్స్ & క్రాఫ్ట్స్ మూవ్‌మెంట్ రచనలు, ఐలీన్ గ్రే, ఎమిలే-జాక్వెస్ రుహ్ల్‌మాన్‌ల పారిసియన్ ఆర్ట్ డెకో ముక్కలు ఉన్నాయి.<ref name=Enriched /> * '''తూర్పు ఆసియా కళ''': 1941లో ప్రారంభమైన తూర్పు ఆసియా సేకరణలో చైనీస్, జపనీస్, కొరియన్ కళలు ఉన్నాయి. ఈ సేకరణలో చైనీస్ జాడే, కాంస్యాలు, బౌద్ధ శిల్పం; జపనీస్ శిల్పం, క్యోటో నుండి చిత్రలేఖనాలు; అలాగే రెండు ప్రైవేట్ సేకరణల నుండి కొరియన్ సిరామిక్స్, కాంస్యాలు ఉన్నాయి. 2004లో, ఈ సేకరణలో క్వింగ్ రాజవంశం నాటి రెండు సామ్రాజ్య బౌద్ధ చిత్రలేఖనాలు జోడించబడ్డాయి, ఇవి 1740 నాటివి. జపనీస్ వుడ్‌బ్లాక్ కళాకారుడు కవాసే హసుయి రచనల రెనే, కరోలిన్ బాల్సెర్ సేకరణ ఇందులో ఉంది. ఆ సేకరణలో సుమారు 800 రచనలు, వుడ్‌బ్లాక్ ప్రింట్లు, స్క్రీన్‌లు, వాటర్‌కలర్‌లు, హసుయి రచించిన ఇతర రచనలు ఉన్నాయి, ఇందులో 1923లో సగం టోక్యోను నాశనం చేసిన భూకంపానికి ముందు హసుయి తయారుచేసిన అరుదుగా కనిపించే ముద్రలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.apollo-magazine.com/features/5939988/part_3/enriched-collections.thtml |title=Enriched Collections |author=Anne B. Barriault |date=April 24, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322133535/http://www.apollo-magazine.com/features/5939988/part_3/enriched-collections.thtml |archive-date=March 22, 2012 }}</ref> [[File:Todi Ragini, Ragamala, Bundi, Rajasthan, 1591.jpg|thumb|269x269px| దక్షిణ ఆసియా సేకరణలో ఉన్న రాజస్థాన్ ప్రాంతపు చిన్న నీటి రంగుల చిత్రం]] *'''యూరోపియన్ కళ''': యూరోపియన్ సేకరణ అసలు 1919 పేన్ విరాళంతో ప్రారంభమైంది, ఇప్పుడు ఇందులో బాకియాకా, మురిల్లో, పౌస్సిన్, రోసా, జెంటిలెషి, గోయా, బౌగురేయుల రచనలు ఉన్నాయి.<ref name=Enriched /> :1970లో, ఐల్సా మెల్లన్ బ్రూస్ 18వ, 19వ శతాబ్దాల నాటి బంగారం, పింగాణీ, ఎనామెల్ పెట్టెల సమూహంతో సహా సుమారు 450 యూరోపియన్ అలంకార వస్తువులను విరాళంగా ఇచ్చారు. :పింక్నీ ఎల్. నియర్ (1927 - 1990)<ref>{{cite web |url=https://www.baltimoresun.com/1990/09/20/pinkney-l-near-2/ |title=Pinkney L. Near |website=The Baltimore Sun |date=September 20, 1990 |access-date=November 21, 2016 }}</ref> ముప్పై సంవత్సరాలుగా వర్జీనియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌కి క్యూరేటర్‌గా ఉన్నారు. జాన్ లీ ప్రాట్ నుండి జనరల్ నికోలస్ గై ఫ్రాన్సిస్కో గోయా పోర్ట్రెయిట్ (వస్తుప్రదర్శనశాల సేకరణలలో అత్యంత విలువైన కళాఖండంగా చాలా కాలం నమ్మకం) కొనుగోలు చేయడానికి ఏర్పాటు చేయడంతో సహా, అనేక యూరోపియన్ కళాఖండాలను వస్తుప్రదర్శనశాల సేకరించడానికి అతను బాధ్యత వహించారు.<ref>{{cite web|last1=Library|first1=VMFA|title=Special Collections in European Art: The Pinkney Near Collection|url=http://vmfa.museum/library/collections/|website=Virginia Museum of Fine Arts|date=December 26, 2013 |access-date=6 January 2016|location=Richmond, Virginia}}</ref><ref>{{cite news|last1=Merritt|first1=Robert|title=Pinkney Near left mark on museum|publisher=Richmond Times-Dispatch|date=September 30, 1990|page=1}}</ref> గోయా గై పోర్ట్రెయిట్ ఇప్పుడు VMFAలో మరణానంతరం సృష్టించబడిన పింక్నీ నియర్ గ్యాలరీలో ప్రదర్శించబడుతోంది. 1989లో పింక్నీ నియర్ కొత్తగా సృష్టించబడిన పాల్ మెల్లన్ క్యూరేటర్, సీనియర్ రీసెర్చ్ క్యూరేటర్ పదవికి ఎంపికయ్యారు, ఈ పదవిలో అతను మెల్లన్ కలెక్షన్, పాల్ మెల్లన్‌తో కలిసి పనిచేయడం కొనసాగించారు. మాల్కం కోర్మాక్ 1991 నుండి 2003లో పదవీ విరమణ చేసే వరకు యూరోపియన్ కళల పాల్ మెల్లన్ క్యూరేటర్‌గా పింక్నీ నియర్ తర్వాత బాధ్యతలు చేపట్టారు. మిచెల్ మెర్లింగ్ మెల్లన్ కలెక్షన్ క్యూరేటర్‌గా కోర్మాక్ తర్వాత బాధ్యతలు చేపట్టారు. :పాల్ మెల్లన్ విరాళాలు 1983లో వస్తుప్రదర్శనశాలకు అందించిన ఫ్రెంచ్ ఇంప్రెషనిస్ట్, పోస్ట్-ఇంప్రెషనిస్ట్ రచనలకు, బ్రిటిష్ స్పోర్టింగ్ ఆర్ట్ సేకరణకు జోడించబడ్డాయి. 1999లో ఆయన మరణించినప్పుడు, మెల్లన్ జార్జ్ స్టబ్స్ రాసిన ఐదు చిత్రలేఖనాలతో సహా అదనపు ఫ్రెంచ్, బ్రిటిష్ రచనలను వారసత్వంగా అందించారు. మెల్లన్ గ్యాలరీలు పునరుద్ధరణ కోసం జనవరి 2, 2018న మూసివేయబడ్డాయి, 2020లో తిరిగి తెరవడానికి షెడ్యూల్ చేయబడ్డాయి. క్యూరేటర్ మిచెల్ మెర్లింగ్ పిట్స్‌బర్గ్‌లోని ఫ్రిక్ ఆర్ట్ అండ్ హిస్టారికల్ సెంటర్, నాష్‌విల్లేలోని ఫ్రిస్ట్ సెంటర్ ఫర్ ది విజువల్ ఆర్ట్స్, పారిస్‌లోని మ్యూసీ డి లా చాస్సే ఎట్ డి లా నేచర్ వంటి వస్తుప్రదర్శనశాలలకు రుణంగా ఈ కాలంలో పర్యటించడానికి VMFA మెల్లన్ కలెక్షన్ నుండి 70 ప్రధాన రచనలను ఎంచుకున్నారు. గ్యాలరీల పునర్నిర్మాణ సమయంలో రుణంగా పంపబడిన పనులలో విన్సెంట్ వాన్ గోహ్, హెన్రీ రూసో, జార్జ్ స్టబ్స్ పెయింటింగ్‌లు ఉన్నాయి.<ref>{{cite news|last1=Curran|first1=Colleen|title=VMFA's Mellon Galleries to Close|publisher=Richmond Times-Dispatch|date=December 30, 2017|location=Richmond, Virginia|pages=B1–B5}}</ref> * '''ఇంగ్లీష్ వెండి''': 1997లో, 18వ, 19వ శతాబ్దపు ఆంగ్ల వెండి సేకరణను జెరోమ్, రీటా గాన్స్ వస్తుప్రదర్శనశాలకు అందించారు. * '''ఫాబెర్జ్''': రష్యా వెలుపల అతిపెద్ద ఫాబెర్జ్ గుడ్ల సేకరణ అయిన ప్రాట్ ఫాబెర్జ్ సేకరణలో ఐదు ఇంపీరియల్ ఈస్టర్ ఎగ్స్ ఉన్నాయి: 1896 నాటి రాక్ క్రిస్టల్ ఎగ్, 1898 నాటి పెలికాన్ ఎగ్, 1903 నాటి పీటర్ ది గ్రేట్ ఎగ్, 1912 నాటి త్సారేవిచ్ ఎగ్, 1915 నాటి రెడ్ క్రాస్ విత్ ఇంపీరియల్ పోర్ట్రెయిట్స్ ఎగ్ ఇందులో ఉన్నాయి.<ref name=FabergeFact /> * '''దక్షిణ ఆసియా''' సేకరణలో నేడు భారతదేశం, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, నేపాల్, టిబెట్ ప్రాంతాల నుండి సేకరించబడిన రచనలు ఉన్నాయి. ఈ సేకరణ 1960ల చివరలో ప్రారంభమైంది, హిమాలయ సేకరణ ప్రారంభ కోర్ 1968లో కొనుగోలు చేయబడింది.<ref>{{cite web|title=Himalayan Factsheet |url=http://www.vmfa.mediaroom.state.va.us/facthimalaya.htm |work=VMFA Website |publisher=Virginia Museum of Fine Arts }}{{dead link|date=March 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Virginia Museum of Fine Arts in 2021 b.jpg|thumb|2021లో VMFA కోక్రాన్ కర్ణిక|260x260px]] 2010లో వింగ్ పూర్తయినప్పుడు, రాజస్థాన్ నుండి వచ్చిన 27-టన్నుల పాలరాతి లేట్-మొఘల్ గార్డెన్ పెవిలియన్ గ్యాలరీల లోపల స్థాపించబడింది.<ref>{{cite web|author=Virginia Museum of Fine Arts|title=Installation of the Indian Garden Pavilion (time-lapse)|date=December 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ySjGZ-jJs3g |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/ySjGZ-jJs3g |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Youtube|access-date=Mar 1, 2011}}{{cbignore}}</ref> *'''ఆధునిక, సమకాలీన కళ''': 20వ శతాబ్దం మధ్యలో సిడ్నీ, ఫ్రాన్సిస్ లూయిస్ ఆధునిక, సమకాలీన సేకరణ కోర్‌ను సమీకరించారు. వారి సేకరణలోని 1,200కు పైగా రచనలలో చాలా వరకు కళాకారులతో స్నేహం చేస్తూనే, వారికి బదులుగా వారి కంపెనీ బెస్ట్ ప్రొడక్ట్స్ నుండి ఉత్పత్తులను (ఉపకరణాలు, ఎలక్ట్రానిక్స్ వంటివి) వ్యాపారం చేయడం ద్వారా పొందబడ్డాయి.<ref name=Kollatz1985 /><ref>{{cite journal|last=Murray|first=Elizabeth|title=Jennifer Bartlett|journal=Bomb|date=Fall 2005|url=http://bombsite.com/issues/93/articles/2756|archive-date=July 8, 2011|access-date=February 28, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708082423/http://bombsite.com/issues/93/articles/2756/|url-status=dead}}</ref> 2019లో, వర్జీనియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ కళాకారుడు కెహిండే విలీ నుండి పెద్ద-స్థాయి స్మారక శిల్పాన్ని నియమించింది, అది వస్తుప్రదర్శనశాల ముందు స్థాపించబడింది.<ref name=":0">{{Cite web|last=Stamberg|first=Susan|date=June 25, 2020|title='Rumors Of War' In Richmond Marks A Monumentally Unequal America|url=https://www.npr.org/2020/06/25/878822835/rumors-of-war-in-richmond-marks-a-monumentally-unequal-america|access-date=2021-02-21|website=NPR|language=en}}</ref> కాంస్యంతో చేసిన ఈ పనికి విలీ ''రూమర్స్ ఆఫ్ వార్'' అని పేరు పెట్టారు, 2016లో వస్తుప్రదర్శనశాలలో జరిగిన తన కళాకృతుల పునరాలోచన ప్రదర్శన కోసం రిచ్‌మండ్‌ను సందర్శించిన తర్వాత అతను మాన్యుమెంట్ అవెన్యూ కాన్ఫెడరేట్ విగ్రహాలలో ఒకదాని నమూనాగా దీనిని రూపొందించారు.<ref>{{Cite web|last=Curran|first=Colleen|date=June 20, 2019|title=VMFA acquires massive sculpture by artist Kehinde Wiley, created in response to Confederate monuments|url=https://richmond.com/entertainment/art/vmfa-acquires-massive-sculpture-by-artist-kehinde-wiley-created-in-response-to-confederate-monuments/article_fa82414f-c412-5308-a3ae-5426fde4532e.html|access-date=2021-02-20|website=Richmond Times-Dispatch|language=en}}</ref><ref name=":0" /> ==గ్యాలరీ== {{gallery |width=150 |height=150 |mode=packed |File:Rubens_Arachne.jpg|పీటర్ పాల్ రూబెన్స్, ''పల్లాస్ అండ్ అరాక్నే'' కోసం అధ్యయనం, 1636–37 |File:Gentileschi - Venus and Cupid (c. 1625-30 VMFA).jpg|ఆర్టెమిసియా జెంటిలెస్చి, ''వీనస్ అండ్ క్యూపిడ్'' |File:Poussin_-_1656_-_Achilles_on_Skyros.jpg|నికోలస్ పౌసిన్, ''అకిలెస్ ఆన్ స్కైరోస్'', 1656 |File:Comte_de_Vaudreuil2.jpg| ఎలిసబెత్ విగీ-లెబ్రూన్, ''పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ ది కామ్టే డి వాడ్రూయిల్'', 1784 |File:Kauffmann_Cornelia_mater_Gracchorum.jpg| ఏంజెలికా కౌఫ్మన్, ''కార్నెలియా, మదర్ ఆఫ్ ది గ్రాచీ'', 1785 |File:John Constable - Branch Hill Pond, Hampstead Heath (1820s).jpg|జాన్ కానిస్టేబుల్, ''బ్రాంచ్ హిల్ పాండ్, హాంప్‌స్టెడ్ హీత్'', 1825 |File:Junius_Brutus_Stearns_-_George_Washington_as_Farmer_at_Mount_Vernon.jpg|జూనియస్ బ్రూటస్ స్టెర్న్స్, ''వాషింగ్టన్ యాజ్ ఫార్మర్ ఎట్ మౌంట్ వెర్నాన్'', 1851 |File:Eugène_Delacroix_-_1860_-_Amadis_Delivers_Princess_Olga_from_Galpans_Castle.jpg|యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్, ''అమాడిస్ డెలివర్స్ ప్రిన్సెస్ ఓల్గా ఫ్రమ్ గాల్పాన్స్ క్యాజిల్'', 1860 |File:Gustave_Caillebotte_Boater_Pulling_on_His_Perissoire.jpg|గుస్టావ్ కైల్బోట్, ''బోటర్ డాకింగ్ హిజ్ స్కిఫ్'', 1878 |File:Henri Rousseau - Tropical Landscape, American Indian Struggling with a Gorilla Google Art Project.jpg|హెన్రీ రూసో, ''ట్రాపికల్ ల్యాండ్‌స్కేప్: అమెరికన్ ఇండియన్ స్ట్రగ్లింగ్ విత్ ఏ గొరిల్లా'', 1910 |File:'The_Sketchers',_oil_on_canvas_painting_by_John_Singer_Sargent,_1914,_Virginia_Museum_of_Fine_Arts.jpg|జాన్ సింగర్ సార్జెంట్, ''ది స్కెచర్స్'', 1914. }} ==ప్రత్యేక ప్రదర్శనలు== శాశ్వత సేకరణ ఎంపికలను ప్రదర్శించే గ్యాలరీలతో పాటు, వర్జీనియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ దాని స్వంత, ఇతరుల సేకరణల నుండి తీసుకోబడిన కళాకృతుల ప్రత్యేక ప్రదర్శనలను, అలాగే క్రియాశీల కళాకారుల పనిని అందిస్తుంది. 1941లో, వాల్టర్ పి. క్రిస్లర్ జూనియర్ (తరువాత క్రిస్లర్ [[మ్యూజియం]] ఆఫ్ ఆర్ట్‌కి ఆధారం) సేకరణ నుండి స్కూల్ ఆఫ్ పారిస్ కళాకారులచే వస్తుప్రదర్శనశాల ఆధునికవాద రచనల ప్రదర్శనను సమర్పించింది. 1950లలో, VMFA "ఫర్నిచర్ ఆఫ్ ది ఓల్డ్ సౌత్" (1952), "డిజైన్ ఆఫ్ స్కాండినేవియా" (1954), "మాస్టర్ పీసెస్ ఆఫ్ చైనీస్ ఆర్ట్" (1955) వంటి ప్రదర్శనలను ప్రారంభించింది. 1960లలో, "మాస్టర్‌పీసెస్ ఆఫ్ అమెరికన్ సిల్వర్" ఉన్నాయి, ఆపై "పెయింటింగ్ ఇన్ ఇంగ్లండ్, 1700–1850," మిస్టర్, మిసెస్ పాల్ మెల్లన్ ప్రైవేట్ సేకరణల నుండి తీసుకోబడింది. ఆ సమయంలో, ఇది అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో సమర్పించబడిన బ్రిటిష్ పెయింటింగ్ అత్యంత సమగ్ర ప్రదర్శన. 1967లో, వస్తుప్రదర్శనశాల ఇంగ్లీష్ సామాజిక వ్యంగ్య రచయిత విలియం హోగార్త్ పనిని కూడా ఒక ప్రధాన ప్రదర్శనగా ఏర్పాటు చేసింది. 1978లో, వస్తుప్రదర్శనశాల ప్రారంభ వర్జీనియాలో వలసవాద క్యాబినెట్ మేకింగ్‌పై "ఫర్నిచర్ ఆఫ్ విలియమ్స్‌బర్గ్ అండ్ తూర్పు వర్జీనియా, 1710–1790" అనే ప్రదర్శనను సమర్పించింది. 1983 నాటి ప్రదర్శన "పెయింటింగ్ ఇన్ ది సౌత్: 1564–1980" మరొక మొదటిది, అంతర్జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించినది. 1996 శరదృతువులో, "ఫాబెర్జ్ ఇన్ అమెరికా", "ది లిలియన్ థామస్ ప్రాట్ కలెక్షన్ ఆఫ్ ఫాబెర్జ్" ప్రదర్శించిన ఐదు ప్రధాన అమెరికన్ వస్తుప్రదర్శనశాలలలో VMFA ఒకటి. 400 కంటే ఎక్కువ వస్తువులు, 15 ఇంపీరియల్ ఈస్టర్ ఎగ్స్ ఉన్న ఈ రెండు ప్రదర్శనలు రిచ్‌మండ్‌కు 130,000 మందికి పైగా సందర్శకులను ఆకర్షించాయి. 1997లో, VMFA "విలియం బ్లేక్: ఇలస్ట్రేషన్స్ ఆఫ్ ది బుక్ ఆఫ్ జాబ్"ను ప్రదర్శించింది, ఇది ఆంగ్ల రొమాంటిక్ ఆర్టిస్ట్ విలియం బ్లేక్ రూపొందించిన 21 చెక్కడం పూర్తి సెట్‌ను ప్రదర్శించింది, ఇది 1825లో సృష్టించబడి 1973లో వస్తుప్రదర్శనశాల చేత కొనుగోలు చేయబడింది. చెక్కడంతో పాటు, ఈ ప్రదర్శనలో బ్లేక్ ఆధారం చేసుకున్న 1805 వాటర్‌కలర్లలో ఆరు ఉన్నాయి, [[న్యూయార్క్]] పియర్‌పాంట్ మోర్గాన్ లైబ్రరీ నుండి అరువుగా ప్రదర్శించబడ్డాయి. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్శిటీలోని ఫిట్జ్‌విలియమ్ మ్యూజియం నుండి ఆర్టిస్ట్ ప్రాథమిక డ్రాయింగ్‌ల పూర్తి సెట్, యేల్ సెంటర్ ఫర్ బ్రిటిష్ ఆర్ట్ నుండి బ్లేక్ చెక్కడం కాపీల "న్యూజిలాండ్" సెట్ కూడా వీక్షించవచ్చు.<ref>{{cite news|last1=Proctor|first1=Roy|title=The Book of Job according to Blake|publisher=Richmond Times-Dispatch|date=November 2, 1997|pages=H1–H2|quote=In the words of British-born Malcolm Cormack, the show's organizer and the museum's Paul Mellon Curator, '[U]nlike the [earlier] 1975 exhibition, [this show provides] keys for a more complete understanding of the engravings.'}}</ref> 1999లో, వస్తుప్రదర్శనశాల జర్మనీలోని హిల్డెషైమ్‌లో ఉన్న ప్రసిద్ధ పీలిజేయస్ మ్యూజియం సేకరణ నుండి సేకరించబడిన "స్ప్లెండర్స్ ఆఫ్ ఏన్షియంట్ ఈజిప్ట్" ప్రదర్శనను సమర్పించింది. రిచ్‌మండ్‌లో దాదాపు పావు మిలియన్ మంది ఈ ప్రదర్శనను వీక్షించారు. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో పర్యటించిన ఈజిప్షియన్ కళల అతిపెద్ద ప్రదర్శనలలో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite news |last=Arthur |first=Nicole |date=1999-08-27 |title=Pyramid Schemes |language=en-US |newspaper=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1999/08/27/pyramid-schemes/6f15676c-b624-4156-a8cc-58562d0c4092/ |access-date=2022-05-18 |issn=0190-8286}}</ref> 2011లో, [[పాబ్లో పికాసో]] వ్యక్తిగత సేకరణ నుండి నూట డెబ్భై-ఆరు పెయింటింగ్‌లను ప్రదర్శించడానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎంపిక చేయబడిన ఏడు వస్తుప్రదర్శనశాలలలో VMFA ఒకటి. కొత్తగా పునరుద్ధరించబడిన వస్తుప్రదర్శనశాలలోని పది గ్యాలరీలలో ఈ ప్రదర్శన ఫిబ్రవరి 19 - మే 15, 2011 వరకు జరిగింది. డైరెక్టర్ అలెక్స్ నైర్జెస్ ఇలా పేర్కొన్నారు: "ఈ స్మారక ప్రదర్శన చాలా అరుదు, ముఖ్యంగా 20వ శతాబ్దంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన, వినూత్న, సృజనాత్మక కళాకారునిగా పలువురు భావించే వ్యక్తి మొత్తం వృత్తిని విస్తరించి ఉన్న ఈ ప్రదర్శన." పెయింటింగ్స్ సేకరణ మ్యూసీ [[పికాసో]]<nowiki/>లో ఉంచబడిన శాశ్వత సేకరణ నుండి వచ్చింది, అది ఆ సమయంలో పునర్నిర్మాణంలో ఉంది.<ref>{{cite news|url=http://www2.richmond.com/entertainment/arts-theatre/2011/feb/18/picassos-richmond-period-ar-852666/ |archive-url=https://archive.today/20130201183351/http://www2.richmond.com/entertainment/arts-theatre/2011/feb/18/picassos-richmond-period-ar-852666/ |url-status=dead |archive-date=February 1, 2013 |title=Picasso's Richmond Period |date=February 18, 2011 |newspaper=richmond.com |author=Rea, F. T. |access-date=March 10, 2011 }}</ref> VMFA ఫ్రెంచ్ ప్రాంతీయ, అమెరికన్ మ్యూజియమ్స్ ఎక్స్ఛేంజ్ (FRAME) సభ్యత్వం కలిగి ఉంది. ==విద్య, కార్యక్రమాలు== ఆఫీస్ ఆఫ్ స్టేట్‌వైడ్ పార్ట్‌నర్‌షిప్స్ 350కి పైగా లాభాపేక్షలేని సంస్థల (వస్తుప్రదర్శనశాలలు, గ్యాలరీలు, కళా సంస్థలు, పాఠశాలలు, కమ్యూనిటీ కళాశాలలు, [[కళాశాల]]<nowiki/>లు, విశ్వవిద్యాలయాలు) స్వచ్ఛంద నెట్‌వర్క్ ద్వారా రాష్ట్రవ్యాప్తంగా కార్యక్రమాలు, ప్రదర్శనలను అందించింది.{{When|date=February 2021}} ఈ కార్యక్రమం ద్వారా, వస్తుప్రదర్శనశాల క్రియేట్ చేయబడిన ప్రదర్శనలు, కళలకు సంబంధించిన ఆడియోవిజువల్ ప్రోగ్రామ్‌లు, సింపోసియా, ఉపన్యాసాలు, సమావేశాలు, దృశ్య, ప్రదర్శన కళాకారుల వర్క్‌షాప్‌లను అందించింది. రాష్ట్ర అభ్యాస ప్రమాణాలను చేరుకోవడంలో విద్యార్థులకు సహాయపడేలా రూపొందించబడిన ట్రావెలింగ్ ఆర్ట్‌మొబైల్ ప్రోగ్రామ్ కూడా ఇందులో చేర్చబడింది.<ref>{{cite web |title=Revved up for VMFA on the Road |url=https://mailchi.mp/vmfa/opening-this-weekend-howadena-pindell-what-remains-to-be-seen-1309801?e=10919e07b3 |website=mailchi.mp |access-date=1 November 2018}}</ref> VMFA బహుళ ప్రత్యేక స్టూడియోలు, ఆన్-సైట్ ఎగ్జిబిషన్ స్పేస్ మద్దతు ఇచ్చే ఇన్-హౌస్ విద్యా కార్యక్రమాలను అందించింది.<ref>{{cite web|url=http://vmfa.museum/programs/|title=Museum Programs - Virginia Museum of Fine Arts|website=vmfa.museum|date=November 21, 2013 |access-date=December 28, 2017}}</ref> వీటిలో డ్రాయింగ్, పెయింటింగ్, శిల్పం, [[ఫోటోగ్రఫీ]], ఫ్యాషన్, డిజిటల్ ఆర్ట్స్, మిక్స్డ్ మీడియాలో కోర్సులు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://vmfa.museum/youth-studio/|title=Youth Studio Programs - Youth Studio|website=vmfa.museum|date=September 18, 2013 |access-date=December 28, 2017}}</ref> గ్రూప్ హైలైట్స్ పర్యటనలు ప్రతిరోజూ అందించబడతాయి. K-12 సమూహ పర్యటనలు కూడా అందించబడతాయి, ఇందులో వర్జీనియా ప్రమాణాల అభ్యాసాలను కలుపుతారు. VMFA శాశ్వత సేకరణల కళాశాల విద్యార్థుల పర్యటనలన్నీ - గైడెడ్, స్వీయ-నిర్దేశిత - ఉచితం. పర్యటనలను ఆన్‌లైన్‌లో అభ్యర్థించవచ్చు.<ref>{{cite web|url=http://vmfa.museum/tours/|title=Museum Tours - Museum Tours|website=vmfa.museum|date=December 3, 2013 |access-date=December 28, 2017}}</ref> VMFA ఆర్ట్‌షేర్ అనేది వస్తుప్రదర్శనశాల డిజిటల్ ఔట్రీచ్‌ను విస్తరించడానికి, దాని సేకరణను మరింత ప్రాప్యత చేయడానికి ఒక బహుళ-సంవత్సరాల డిజిటల్ చొరవ.<ref>{{cite web|url=http://vmfa.museum/support/artshare/|title=ARTshare - Support VMFA|website=vmfa.museum|date=December 7, 2014 |access-date=December 28, 2017}}</ref> VMFA 1940లో ఒక ఫెలోషిప్ ప్రోగ్రామ్‌ను స్థాపించింది, ఇది 2011 నాటికి కార్యక్రమం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి వర్జీనియా కళాకారులకు 1,250 అవార్డులతో $5 మిలియన్లకు మించి గ్రాంట్లను అందించింది. ఈ ఫెలోషిప్ నిధులు VMFA ద్వారా నిర్వహించబడే ఒక ప్రైవేట్ ఎండోమెంట్ ఫండ్ నుండి వస్తాయి. ఫెలోషిప్ కార్యక్రమానికి మొదట ఫ్రెడెరిక్స్‌బర్గ్‌కు చెందిన దివంగత జాన్ లీ ప్రాట్ (వస్తుప్రదర్శనశాల ఫాబెర్జ్ సేకరణ దాత లిలియన్ ప్రాట్ భర్త) నిధులు సమకూర్చారు. 2011 నాటికి, ఫెలోషిప్‌లు ప్రధానంగా ప్రాట్ ఎండోమెంట్ ద్వారా నిధులు సమకూర్చబడ్డాయి, లెట్టీ పేట్ వైట్‌హెడ్ ఫౌండేషన్, జె. వార్విక్ మెక్ క్లింటిక్ జూనియర్ స్కాలర్‌షిప్ ఫండ్ నుండి వచ్చిన బహుమతులతో అనుబంధంగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://vmfa.museum/pressroom/vmfa-awards-5-million-virginia-artists-past-75-years/|title=VMFA awards more than $5 million to Virginia artists in the past 75 years - VMFA Press Room|website=vmfa.museum|date=February 3, 2015 |access-date=December 28, 2017}}</ref> విన్స్ గిల్లిగాన్,<ref>{{cite web|url=http://vmfa.museum/programs/75th-anniversary/fellowship-recipients-now/|title=Fellowship Recipients: Where Are They Now? - Programs - Virginia Museum of Fine Arts|website=vmfa.museum|date=January 19, 2015 |access-date=December 28, 2017}}</ref> ఎమ్మెట్ గోవిన్, డేవిడ్ ఫ్రీడ్, లారా ఫారిస్, రిచర్డ్ కార్లియన్, నెల్ బ్లెయిన్ VMFA ఫెలోషిప్ గ్రాంట్ల ప్రముఖ గ్రహీతలలో ఉన్నారు.<ref>{{cite web|url=https://vmfa.museum/programs/wp-content/uploads/sites/10/2015/01/PDF-VMFA-Fellowship-Recipients-in-Permanent-Collection-2007_v2.pdf|title=VMFA visual arts fellowship recipients (1940-2007) in permanent collection|access-date=December 28, 2017}}</ref> 2004లో VMFA పదహారవ శతాబ్దపు ఫ్రెంచ్ పెయింటింగ్ ''పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ జీన్ డి అల్బన్''ను డియాక్సెస్ చేసింది, ఇది 1944లో యూదు ఆస్ట్రియన్ కలెక్టర్ జూలియస్ ప్రీస్టర్ నుండి గెస్టాపోచే దొంగిలించబడింది. వస్తుప్రదర్శనశాలకు అనామకంగా విరాళంగా ఇవ్వబడిన దీనిని, ఫ్రెడరిక్ మోంట్ నుండి 1950లో న్యూహౌస్ గ్యాలరీస్ కొనుగోలు చేసింది.<ref>{{Cite web |date=2004-06-08 |title=VMFA Will Return French Painting to Collector's Heirs - Antiques And The Arts WeeklyAntiques And The Arts Weekly |url=https://www.antiquesandthearts.com/vmfa-will-return-french-painting-to-collectors-heirs/ |access-date=2023-01-29 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=VMFA And Provenance Research – Virginia Museum of Fine Arts {{!}} |url=https://vmfa.museum/collections/vmfa-and-provenance-research/ |access-date=2023-01-29 |website=vmfa.museum}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist|colwidth=30em}} * [https://web.archive.org/web/20050827001009/http://www.vahistorical.org/onthisday/22732.htm Source information on Payne donation] ==బాహ్య లింకులు== {{Commons category}} * {{Official website|https://www.vmfa.museum/}} – వర్జీనియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ * [http://www.bluffton.edu/~sullivanm/virginia/richmond/vamuseum/museum.html Architectural images of the museum, prior to the 2005–2010 expansion, including the now-demolished 1976 wing] * [https://artsandculture.google.com/partner/virginia-museum-of-fine-arts?hl=en Virtual tour of the Virginia Museum of Fine Arts] provided by గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్ {{authority control}} [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:1936 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:చిత్రలేఖనం]] [[వర్గం:కళలు]] [[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]] 2zk5ddmjvjaefb49wvbimiuhse4b6uy 0 511982 4983422 4976185 2026-10-17T21:27:18Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983422 wikitext text/x-wiki  {{Infobox award|name=ప్రొడ్యూసర్స్ గిల్డ్ ఫిల్మ్ అవార్డు - ఉత్తమ మహిళా అరంగేట్రం|awarded_for=నటిగా అత్యుత్తమ తొలి ప్రదర్శన|presenter=ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ప్రొడ్యూసర్స్ గిల్డ్|country=[[భారతదేశం]]|year=2006 (2005 ప్రాంతంలో విడుదలైన చిత్రాలలో ప్రదర్శనలకు గాను)|holder=[[భూమి ఫెడ్నేకర్]], <br /> ''దమ్ లగా కే హైషా'' (2016)|website=[http://starguildawards.org/ Producers Guild Film Awards]|image=Bhumi Pednekar at the screening of ‘Shubh Mangal Saavdhan’.jpg|image caption=2016 గ్రహీత [[భూమి ఫెడ్నేకర్]]|lastawarded=2016 (2015లో విడుదలైన చిత్రాలలో ప్రదర్శనలకు గాను)}} ఉత్తమ మహిళా అరంగేట్రం కోసం ప్రొడ్యూసర్స్ గిల్డ్ ఫిల్మ్ అవార్డు (గతంలో ఉత్తమ మహిళా అరంభం కోసం అప్సర అవార్డు) [[హిందీ సినిమా|హిందీ]] చిత్రాల వార్షిక అవార్డు వేడుకలో భాగంగా, ఆమె తొలి చిత్రంలో అత్యుత్తమ నటన కనబరిచిన మహిళను గుర్తించడానికి ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ గిల్డ్ నిర్మాతలు ఇస్తారు. అధికారిక అవార్డుల వేడుక 2004లో ప్రారంభమైనప్పటికీ, ఉత్తమ మహిళా అరంగేట్రం కోసం అవార్డులు రెండు సంవత్సరాల తరువాత ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web|title=Home - Producers Guild of India|url=http://producersguildindia.com/|access-date=2025-04-06|website=producersguildindia.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Apsara Award for Best Female Debut|url=https://www.spectroom.com/1022344343-producers-guild-film-award-for-best-female-debut}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == విజేతలు == * 2004 - ''అవార్డు లేదు'' * 2005 - ''అవార్డు లేదు'' * 2006 [[విద్యా బాలన్]] - పరిణిత <ref>{{Cite web|title=Black sweeps Apsara Awards|url=https://www.news18.com/news/india/black-sweeps-apsara-awards-230469.html|access-date=2025-04-12|website=News18|language=en}}</ref> * 2007 - ''అవార్డు లేదు'' * 2008 '''[[దీపికా పడుకోణె]] - ''[[ఓం శాంతి ఓం]]''''' <ref>{{Cite web|date=2008-05-02|title=Winners of 3rd Apsara Film & Television Producers Guild Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2008/04/01/3724/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080502173127/http://www.bollywoodhungama.com/features/2008/04/01/3724/index.html|archive-date=2 May 2008|access-date=2025-04-12|website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> * 2009 [[ముగ్ధా గాడ్సే]] - ఫ్యాషన్ <ref>{{Cite web|date=2009-12-07|title=Hrithik, Priyanka bag Apsara awards|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/hrithik-priyanka-bag-apsara-awards-62448-2009-12-06|access-date=2025-04-12|website=India Today|language=en}}</ref> * 2010 [[అనుష్క శర్మ]] - రబ్ నే బనా ది జోడి <ref>{{Cite web|date=2010-01-11|title=Winners of 5th Apsara Film & Television Producers Guild Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2010/01/08/5831/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100111033724/http://www.bollywoodhungama.com/features/2010/01/08/5831/index.html|archive-date=11 January 2010|access-date=2025-04-12|website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> * 2011 '''[[సోనాక్షి సిన్హా]] - ''[[దబాంగ్]]''''' <ref>{{Cite web|title=Apsara Awards: Salman, Dabangg Big Winners|url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/apsara-awards-salman-dabangg-big-winners-8945|access-date=2025-04-12|website=www.ndtv.com|language=en}}</ref> * 2012 '''[[పరిణీతి చోప్రా]] - ''లేడీస్ వర్సెస్ రికీ బహల్''''' <ref>{{Cite web|last=Hungama|first=Bollywood|date=2012-01-27|title=Winners of 7th Chevrolet Apsara Film and Television Producers Guild Awards 7 : Bollywood News - Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/winners-of-7th-chevrolet-apsara-film-and-television-producers-guild-awards/|access-date=2025-04-12|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en}}</ref> * 2013 '''[[ఇలియానా|ఇలియానా డి క్రూజ్]] - ''[[బర్ఫీ (హిందీ సినిమా)|బర్ఫి!]]''''' <ref>{{Cite web|date=2023-10-05|title=Winners of Renault Star Guild Awards 2013 {{!}} Bollywood - Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/winners-of-renault-star-guild-awards-2013/story-yKe0B8kmfEoziJl3HR87pM.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005235137/https://www.hindustantimes.com/bollywood/winners-of-renault-star-guild-awards-2013/story-yKe0B8kmfEoziJl3HR87pM.html|archive-date=5 October 2023|access-date=2025-04-12}}</ref> * 2014 [[వాణీ కపూర్]] - శుద్ధ్ దేశీ రొమాన్స్ <ref>{{Cite web|date=2014-01-17|title=Nominations for 9th Renault Star Guild Awards {{!}} Latest Celebrity Features - Bollywood Hungama|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/6028|archive-url=https://web.archive.org/web/20140117182833/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/6028|archive-date=17 January 2014|access-date=2025-04-12|website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> * 2015 [[కృతి సనన్]] - హీరోపంతి * 2016 [[భూమి ఫెడ్నేకర్]] - దమ్ లగా కే హైషా <ref>{{Cite web|last=Glamsham|title=BAJIRAO MASTANI, BAJRANGI BHAIJAAN wins big|url=https://www.glamsham.com/en/bajirao-mastani-bajrangi-bhaijaan-wins-big-at-11th-sony-guild-awards|access-date=2020-03-31|website=www.glamsham.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-12-23|title=Winners of 11th Renault Sony Guild Awards {{!}} Latest Movie Features - Bollywood Hungama|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9455|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223143419/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9455|archive-date=23 December 2015|access-date=2025-04-12|website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> == మూలాలు == icnkomea5poyavyew64e5tlak0mo94p 2 512220 4983242 4983136 2026-10-17T12:31:10Z యర్రా రామారావు 28161 4983242 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> = వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు = ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. ==== ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి) ==== * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == === సమస్య === "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు" తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవురూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు రచయితలో కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''' * వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన '''రచయితలు''' '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో" ప్రత్యయం, స్వతంత్ర పదం కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో" ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. అలాంటి వర్గాలు చాలా వరకు ఉనికిలో ఉన్నవి. వాటిని పరిశీలించగా కొన్ని వర్గాలలో "లో" తప్పనిసరిగా వాడాలిసిన అవసరముంది. "లో" లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). మద్దతు/చర్చ ఈ సమస్యలు ఎందుకు, ఇలా జరుగుతున్నాయో ఒకసారి పరిశీలిద్దాం తెవికీలో వేర్వేరు కాలాల్లో స్వతంత్రంగా వర్గాలను సృష్టిస్తుంటాం. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి వేర్వేరు పేర్లు రావడం సహజంగా జరుగుతోంది. ఉదాహరణకు, ఒక సవరణదారుడు [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం "లోని"ని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టించగా, మరలా మరొకరు [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం "లోని"ని స్పేస్ ఇవ్వకుండా ముందు పదంతో కలిపి రాసిన ఇలాంటి సందర్బాలు చాలా ఉన్నవి. దీనివలన డూప్లికేట్ వర్గాలు ఏర్పడటానికి ఇదొక కారణం. ఇద్దరికీ తాము సరైన రూపమే వాడుతున్నామని అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఈ రెండిటి మధ్య స్పష్టమైన ప్రామాణిక నియమం ఎక్కడా రాసి లేదు. మరో కారణం వర్గం సృష్టించిన వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం. ముందు సృష్టించినవర్గాలు వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంటే ఆదే విషయానికి సంబందించిన వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా సృష్టించిన వ్యాసానికి స్యయంచాలకంగా వర్గం చేరటానికి అవకాశం ఉంది. అప్పుడ కొత్తవర్గాలు సృష్టింపు అవసరముండదు. వికీడేటాకు కలపనివర్గాలు సృష్టించేటప్పుడు, ఆ వర్గం ఇప్పటికే ఉందో లేదో వెతికే అలవాటు లేక, సవరణదారులు కొత్త వర్గాన్ని సృష్టించే ముందు శోధించే అలవాటు లేకపోవటం. ఫలితంగా ఇప్పటికే ఉన్న వర్గానికి సమాంతరంగా మరో వర్గం పుట్టుకొస్తుంది. పర్యాయపదాల విషయంలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది. "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా నాలుగు ఒకే అర్థాన్నిచ్చే తెలుగు పదాలు కావడంతో, ఏది వాడాలో ఎవరికీ స్పష్టత లేదు, వ్యక్తిగత అభిరుచిని బట్టి ఎవరికి తోచినట్లు వారు వాడుతున్నారు. "అమెరికా"/”అమెరికన్" వంటి నామ-విశేషణ జతల్లో, ఇంగ్లీషు మూలపదాన్ని (American) తెలుగులోకి అనువదించేటప్పుడు కొందరు నామవాచక రూపాన్ని (అమెరికా), కొందరు విశేషణ రూపాన్ని (అమెరికన్) యథాతథంగా వాడటం వల్ల ఒకే దేశానికి సంబంధించిన వర్గాలు 42కి పైగా ఉప-వర్గాల్లో చీలిపోయాయి. నదుల వర్గాల్లో మరో రకమైన పొరపాటు కనిపిస్తుంది. నదులు ఏదో ఒక రాష్ట్రానికి/జిల్లాకు చెందినవి కావు, అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహిస్తాయి (ఉదా: కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా సముద్రంలో కలుస్తుంది). అయినప్పటికీ "తెలంగాణ నదులు" వంటి "చెందిన" అర్థమిచ్చే పేర్లు పెట్టడం భౌగోళిక వాస్తవాన్ని సరిగ్గా ప్రతిబింబించదు. ఇక్కడ సమస్య భాషాపరమైంది కాదు, భావనాపరమైన అవగాహన లోపం. ఇలాంటి భావనా దోషం గవర్నర్ల వర్గాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఒక గవర్నరు ఆ రాష్ట్రానికి "పనిచేశారా" లేక ఆ రాష్ట్రానికి "చెందినవారా" అనే భేదాన్ని సరిగ్గా వర్గం పేరులో చూపించకపోతే అర్థం గందరగోళంగా మారుతుంది. సంక్షిప్త పేర్లు పెట్టాలనే ఉద్దేశంతో కొన్నిసార్లు వర్గం పేరు అతిగా కుదించబడి ఒక్కోసారి సరియైన అర్థాన్ని కోల్పోయే సందర్బాలు ఉంటున్నవి. ఉదాహరణకు “1935 పత్రికలు” అనే వర్గం పేరు చూస్తే, అది 1935లో స్థాపించబడిన పత్రికలా, ఆ సంవత్సరం ఆగిపోయిన పత్రికలా, లేక ఆ సంవత్సరం ప్రచురించిన పత్రికలా అనే సందేహాలు కలగటం సహజం. ఇలాంటి సమస్యలే మరికొన్ని ఉన్నవి లిప్యంతరీకరణ, ZWNJ (జిరో విడ్త్ నాన్-జాయినర్) వంటి సాంకేతిక అంశాల్లో కూడా అస్థిరత కనిపిస్తుంది. ఇది కంటికి కనిపించని అక్షరమే అయినా, టైపింగ్ పద్ధతిని బట్టి కొందరి వాడకంలో ఉంటుంది, కొందరి వాడకంలో ఉండదు, ఫలితంగా దృశ్యమానంగా ఒకేలా కనిపించే రెండు వర్గాలు సాంకేతికంగా వేర్వేరుగా నమోదవుతాయి. చివరగా, హైఫన్ వంటి విరామచిహ్నాలు కొందరు టైటిల్‌ను స్పష్టం చేయడానికి వాడితే, మరికొందరు వాటిని అనవసరంగా భావించి వదిలేస్తారు. ఈ వ్యక్తిగత శైలి భేదాలే, ఒక స్పష్టమైన లిఖిత మార్గదర్శకం లేనప్పుడు, వర్గాల చీలికకు మూలకారణంగా మారుతున్నాయి. గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ వంటి యాంత్రిక అనువాద సాధనాలను ఆధారంగా చేసుకుని వర్గం పేర్లు పెట్టినప్పుడు, అవి వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా లేదా సహజ తెలుగు భాషా శైలికి విరుద్ధంగా ఉండే అవకాశం ఎక్కువ. యంత్రానువాదం పదానికి పదం అనువదిస్తుంది తప్ప, తెలుగు వాక్య నిర్మాణాన్ని, విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగా పట్టించుకోదు. తెవికీ 2004 లో ఆవిర్భవించింది. ఈ 20 సంవత్సరాల పైగా కాలంలో భాష వాడుక క్రమంగా మారింది. పాత వర్గాల్లో వాడిన పదజాలం నేటి వాడుక భాషకు భిన్నంగా ఉంటుంది. దీంతో కొత్తవారు దానికి సమాంతరంగా "ఆధునిక" పేరుతో వేరే వర్గాలు సృష్టించటం జరుగుతుంది. తొందరగా వ్యాసాలు రాసే క్రమంలో విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగ్గా వాడకుండా వర్గాలను సృష్టించటం జరుగుతుంది. ఇది వారి పొరపాటు కాదు, సరిచూసుకునేందుకు ఒక స్పష్టమైన ప్రామాణిక మార్గదర్శకం అందుబాటులో లేకపోవడమే అసలు లోపం. సారాంశంగా చెప్పాలంటే, ఈ సమస్యలన్నింటి వెనుక ఒకటే అంతిమ కారణం ఉంది. తెవికీకి వర్గాల నామకరణానికి సంబంధించిన స్పష్టమైన, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే లిఖిత మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం కారణం. అయితే ఈ చర్చ ద్వారా నిర్ణయించిన విధి విధానాలు మార్గదర్శకాలు తెవికీలో నూటికి నూరుపాళ్లు నాణ్యతగా వర్గాల వ్యవస్థ రూపొందిందని చెప్పలేం. దీనికి రెండుకారణాలు అన్ని సమస్యలు ఒకేసారి గుర్తించటం అసాధ్యంకాగా, రెండవకారణం ఎన్ని మార్గదర్శకాలు, విధి విధానాలు ఉన్నా గౌరవ యూజర్సు వాటిని గౌరవించకపోతే నిరంతరం ఈ సమస్యలు ఇలానే ఉంటుంటవి. దీనిని అరికట్టాలంటే కొత్త వర్గం సృష్టించేటప్పుడు దానికి సరిపోలిన (కనీసం 70%) <nowiki>''ఇంతకుముందే ఈ వర్గం ఉంది''</nowiki> అని ఒక ఎలెర్ట్ సందేశం ఇచ్చే JS స్క్రిప్టు గాడ్జెట్ ఒకటి తెవికీలో ప్రవేశపెట్టాలి. అది తయారుకావాలంటే స్క్రిప్టు మ్యాపింగ్ లో సముదాయం నిర్ణయించిన విదివిధానాలు, మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు ఉండాలి. == వ్యాకరణ / విభక్తి ప్రత్యయాల లోపాలు == === 1. "లోని" వాడుక సమస్య === '''వివరణ:'''"లోని" వాడుక విషయంలో కొందరు ముందున్న పదంతో కలిపిరాస్తే, మరికొందరు వేరుగా రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] ఇందులో మొదటిది లోని కలిపి ఉండగా, రెండోది లోని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టింబడినవి. అసలు లోని వాడకుండా ఇప్పటికే చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా వాడుకలో ఉన్నవి. ఉదాహరణ [[:వర్గం:భారతదేశ పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు]] ఇలాంటి వర్గాలు చాలా ఉనికిలో ఉన్నవి. పై సమస్యను దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ దిగువ విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదించటమైనది. '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 1''': వర్గం పేర్లలో "లోని" వాడకుండా సంక్షిప్త రూపాన్నే వాడాలి; ఒకే మాతృవర్గం కింద ఉన్న ప్రస్తుత వర్గాల పద్ధతితో ఏకరూపత పాటించాలి. లోని తీసివేస్తే పేరు వ్యాకరణపరంగా సరికాక, లేదా అర్థం (స్థలం/కాలం/సంబంధం) మారిపోతే మాత్రమే "లోని" వాడవచ్చు. అలా వాడినప్పుడు పూర్వపదంతో కలిపి రాయాలి, మధ్యలో ఖాళీ (స్పేస్) ఇవ్వకూడదు. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని). === 2. "లో" వాడకం === '''వివరణ''': "లో" వాడుక విషయంలో స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]], [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]]. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. "లో" ప్రత్యయం, స్వతంత్ర పదం కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు పేర్లు వస్తాయి. లో ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి.అలాంటి వర్గాలు చాలా వరకు ఉనికిలో ఉన్నవి. వాటిని పరిశీలించగా కొన్ని వర్గాలలో లో తప్పనిసరిగా వాడాలిసిన అవసరముంది. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] దీనిని [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] అని ఉంటే అది అర్థవంతంగా ఉండదు. లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటుందని భావించినప్పుడు వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === 3. ఆలయాలు/దేవాలయాలు/హిందూ ఆలయాలు/ హిందూ దేవాలయాలు వాడుక సమస్య === వర్గ సమస్యలలో ఇది ఒక ప్రధాన సమస్య. పై పదాలను ఎవరికి ఇష్టం వచ్చిన రీతీలో లేదా తను సృష్టించిన వర్గం గుర్తులేక మరలా ఆదే యూజరు ఇంకో రకంగా ఆ రెండు కబడా గుర్తులేకపోతే అదే వర్గం మరోరకంగా సృష్టించటం, లేదా ఇంతకు ముందు ఉనికిలో ఎలా ఉన్నాయో పరిశీలించకపోవటం వలన ఈ విభాగానికి చెందిన డూప్లికేట్ వర్గాలు దాదాపు 70 పైగా ఉన్నవి. దీనికి యూజర్సు తప్పు ఎంతమాత్రం లేదు.ఒక ప్రామాణిక లేదా విధాన నిర్ణయం లేకపోవటం ప్రధాన కారణం. ఈ సమస్యను గుర్తించి ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై చదువరి గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఇదే చర్చాపేజీలో వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ#చదువరి అభిప్రాయాలు విభాగంలో వివరించిన వాటిని పరిగణనలోకి ఈ దిగువ విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టమైనది. === 4. హిందూ మత వర్గాల విషయంలో విధాన నిర్ణయాలు === # దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని అర్థం. మందిరాలు, ఆలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా 3 పదాల వాడకంలో దేవాలయాలు పదం మాత్రమే వర్గంలో ప్రతిబింబించేటట్లు ఉండాలి. '''దేవాలయాలు''' వర్గాల్లో నిర్దిష్ట దేవాలయాల (కట్టడాల) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. వాటికి ఒప్పు, తప్పు ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]], {{Tick}} [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] {{Tick}} [[:వర్గం: హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" ఇలాంటివి. # [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతము]], అనే పదాల వర్గాల వాడుక విషయంలో [[:వర్గం:హిందూమతం]] అని వాడాలి. ఇక్కడ రెండు పదాలు కలిపి ఉన్నవి. హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. === 5. పుణ్యక్షేత్రాలు అంటే === '''పుణ్యక్షేత్రం''' అంటే మతపరమైన లేదా ఆధ్యాత్మిక దృష్ట్యా పవిత్రమైనదిగా భావించే స్థలం. ఈ పదం "పుణ్యం" (ధార్మిక ఫలం, సత్కర్మ ఫలం) "క్షేత్రం" (స్థలం, ప్రదేశం) అనే రెండు పదాల కలయిక నుండి వచ్చింది. అంటే "పుణ్యాన్ని ఇచ్చే స్థలం" లేదా "పుణ్య ఫలాన్ని ప్రదానం చేసే ప్రదేశం" అని అర్థం ముఖ్య లక్షణాలు * '''దైవ సన్నిధి''': సాధారణంగా ఒక దేవుడు లేదా దేవత అక్కడ ప్రత్యక్షంగా వెలిసారని, లేదా ఒక ముఖ్యమైన పుణ్యఘటన (అవతారం, లీల, తపస్సు) జరిగిందని విశ్వాసం ఉంటుంది. * '''తీర్థయాత్ర గమ్యం''': భక్తులు దూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చి దర్శనం, పూజ, స్నానం చేసేందుకు ఈ స్థలాలను సందర్శిస్తారు. * '''పాప నివృత్తి / మోక్ష సాధన''': ఇక్కడ దర్శనం, స్నానం లేదా పూజ చేయడం ద్వారా పాపాలు తొలగిపోయి పుణ్యం లభిస్తుందని, మోక్షం సులభతరమవుతుందని భావిస్తారు. * '''ప్రాకృతిక లేదా చారిత్రక ప్రాముఖ్యత''': నదీ సంగమాలు (ఉదా. ప్రయాగ), పర్వతాలు (ఉదా. తిరుమల), సముద్ర తీరాలు (ఉదా. రామేశ్వరం) వంటివి తరచుగా పుణ్యక్షేత్రాలుగా భావించబడతాయి. ==== రకాలు ==== * '''దివ్య క్షేత్రాలు''' – ఆలయాలు కేంద్రంగా ఉన్నవి (తిరుమల, భద్రాచలం, శ్రీశైలం) * '''తీర్థ క్షేత్రాలు''' – నదులు/జలాశయాలతో సంబంధించినవి (కాశీ, ప్రయాగ, గోదావరి పుష్కరాలు) * '''జ్యోతిర్లింగాలు, శక్తి పీఠాలు''' వంటి సంప్రదాయ వర్గీకరణలు కూడా ఉన్నాయి '''పుణ్యక్షేత్రం వర్గంలో''' [[:వర్గం: పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు]]" అనే రెండు వర్గాల ఉన్నవి. సాధారణంగా పుణ్యక్షేత్రాలు అంటేనే హిందూ మతానికి చెందినవి. మరలా హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు అని వాడాలిసిన అవసరంలేదు, ఈ విషయం పైన దేవాలయాల విధాన నిర్ణయంలో వాడాలిసిన అవసరంలేదని అనుకున్నాం. పుణ్యక్షేత్రాలు ప్రతిపాదన విధాన నిర్ణయాలు # '''పుణ్యక్షేత్రాలు''' వర్గాల్లో తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశాల (పట్టణం, గ్రామం, ప్రాంతం) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు # వ్యాసం ఒక కట్టడం (గుడి) గురించి అయితే దేవాలయంగా, దైవత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక ప్రదేశం గురించి అయితే పుణ్యక్షేత్రంగా పరిగణించాలి. #* '''దేవాలయం:''' [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]] (ఒక కట్టడం గురించిన వ్యాసం) → "దేవాలయాలు" వర్గంలో. #* '''పుణ్యక్షేత్రం:''' [[తిరుమల (పట్టణం)|తిరుమల]] (తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశం గురించిన వ్యాసం) → "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో. # రెండూ ఉన్న వ్యాసాన్ని, అది ప్రధానంగా దేని గురించో ఆ వర్గంలో మాత్రమే చేర్చాలి. # ఈ నిర్ణయం హిందూ మతానికి సంబంధించిన వర్గాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. ఇతర మతాల ప్రార్థనా స్థలాలకు (చర్చిలు, మసీదులు, గురుద్వారాలు మొదలైనవి) వాటి సొంత వర్గాలు ఉంటాయి, అవి ఈ నిర్ణయం పరిధిలోకి రావు. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్ పెట్ర స్థలాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. === 6. నదుల వర్గాల నామకరణం === '''సమస్య:''' నదుల వర్గాలకు "తెలంగాణ నదులు", "భారతదేశ నదులు" వంటి పేర్లు వాడుతున్నారు. కొన్ని మాత్రమే ఆ జిల్లా ,రాష్ట్రం, దేశంలో ఉద్బవించి ఆ జిల్లా , రాష్ట్రం, దేశంలో చివరగా సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇటువంటి వాటికి పైన చెప్పుకున్నట్లు "తెలంగాణ నదులు", "భారతదేశ నదులు" అని వ్యవహరించినా తప్పులేదు. కానీ ఎక్కువ శాతం నదులు ఏ ఒక్క ప్రాంతానికీ సొంతం కావు; అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహించి చివరికి సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇలాంటి నదులకు "తెలంగాణ నదులు", "భారతదేశ నదులు" రాసినందున ఈ రూపం నది ఆ రాష్ట్రానికి/దేశానికి/జిల్లాకు "చెందినదనే" అనే భావాన్ని ఇస్తుంది. ఇది ఎంతవరకు సబబుగా ఉంది '''ఉదాహరణలు:''' * కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా ప్రవహించి సముద్రంలో కలుస్తుంది. దీన్ని "తెలంగాణ నది" అనడం పాక్షిక సత్యమే. * గంగా నది అనేక రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహించి బంగ్లాదేశ్‌లోకి వెళ్తుంది. బ్రహ్మపుత్ర, సింధు, సట్లెజ్ నదులు ఇతర దేశాల్లో పుట్టి భారతదేశంలోకి వస్తాయి లేదా ఇతర దేశాల్లోకి వెళ్తాయి. కాబట్టి "భారతదేశ నదులు" అనే పేరు కూడా సరికాదు. * రాష్ట్ర స్థాయిలో: పాత వర్గం:తెలంగాణ నదులు → కొత్త వర్గం:తెలంగాణలో ప్రవహించే నదులు * దేశం స్థాయిలో: పాత వర్గం:భారతదేశ నదులు → కొత్త వర్గం:భారతదేశంలో ప్రవహించే నదులు * జిల్లా స్థాయిలో: పాత వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు→కొత్త వర్గం: ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రవహించే నదులు '''రాత నియమాలు:''' * పేర్లు వ్యాకరణ సమ్మతంగా ఉండాలి; ఉదా. క్రియారూప విశేషణం (ప్రవహించే, పనిచేసిన) ముందు స్థల సూచిక ప్రత్యయం ఉండాలి. "లో" ప్రత్యయం కాబట్టి పదానికి కలిపి రాయాలి: భారతదేశంలో, తెలంగాణలో (ఖాళీ ఇవ్వకూడదు). * హల్లుతో ముగిసే పేర్లలో ZWNJ వాడాలి: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో. * "భారతదేశ ప్రవహించే నదులు" వంటి రూపాలు తప్పు (షష్ఠి రూపం క్రియారూప విశేషణాన్ని అనుసరించదు). '''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' నదుల వర్గాలన్నింటికీ (జిల్లా, రాష్ట్ర, దేశ స్థాయిలో) "లో ప్రవహించే నదులు" అనే రూపం వాడాలి. '''గమనిక:''' ఈ మార్పు ఏ ఒక్క వర్గానికో కాక, అన్ని రాష్ట్రాలు/దేశాల/జిల్లాల నదుల వర్గాలకూ వర్తించాలి, లేకుంటే కొత్త అస్థిరత ఏర్పడుతుంది. === '''7. హైఫన్ / విరామ చిహ్నాలు / బ్రాకెట్లు వాడక సమస్యలు''' === హైఫన్, కామా, బ్రాకెట్ల వల్ల ఒకే వర్గం వేర్వేరు పేర్లతో వర్గాలు పుట్టుకొస్తున్నవి. కొంతమంది కొన్ని వర్గాలలో వాటిని వాడి సృష్టింస్తుంటే, మరికొంతమంది వీటిని ఉపయోగించకుండా సృష్టించుట జరుగుతుంది. ఉదాహరణలు: [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]], దీనిలో హైఫన్ లేదు. [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]], దీనిలో '''హైఫన్ ఉంది.''' వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక, దీనిని వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక అని '''హైఫన్''' వాడనంతమాత్రాన పైరెండు వర్గాలు అర్థంవంతం కోల్పోవుట అనేది ఏమీలేదు. [[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు]], దీనిలో కామా వాడారు. [[:వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు]] వర్గంలో కామాలేదు. అయినా అర్థవంతంగానే ఉంది. సరియైన విధాన నిర్ణయం లోనప్పుడు ఇలాంటి ఏకరూపత లేని వర్గాలు పుట్టుకొస్తుంటవి '''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' వర్గం పేరులో హైఫన్ (-), కామా (,), బ్రాకెట్లు ( ), ఇతర విరామ చిహ్నాలను వాడకూడదు. చిహ్నాల సహాయం లేకుండానే వర్గం పేరు పూర్తి అర్థాన్ని ఇచ్చేలా సరళమైన తెలుగు పదాలతో ఉండాలి.అధికారిక పేర్లలో హైఫన్ ఉన్నా, వర్గం పేరులో దాని స్థానంలో ఖాళీ (స్పేస్) వాడాలి. మినహాయింపులు: సంవత్సర పరిధులు, సీజన్ల పేర్లు (ఉదా: 1990–1999, వర్గం:2017–18లో దేశీయ క్రికెట్ పోటీలు). వీటిలో హైఫన్ (-) కాకుండా ఎన్ డాష్ (–) వాడాలి. === 8. కాలక్రమ వర్గాల నామకరణం === '''ప్రతిపాదిత''' '''విధాన నిర్ణయం:''' వర్గాల పేర్లలో విభక్తి ప్రత్యయాలను (ను, ని, కు, తో, చే, లో, పై, నుండి, మొదలైనవి) అవి చేరే పదానికి కలిపి రాయాలి. అనుప్రయోగ పదాల ప్రత్యయాలు "మీద, వద్ద, కోసం, గురించి మొదలగునవి స్వతంత్ర పదాలు కాబట్టి విడిగా రాయాలి. # '''"వ" కలిపి రాయాలి:''' సంఖ్య తర్వాత "వ" ఖాళీ లేకుండా రాయాలి ("11వ", "11 వ" కాదు). # '''ఆ కాలానికి చెందిన అంశాలకు''' (కవులు, చిత్రాలు, పుస్తకాలు మొదలైనవి) "…వ శతాబ్దపు", "…వ దశాబ్దపు" రూపం వాడాలి. # '''ఆ కాలంలో జరిగిన అంశాలకు''' (జననాలు, మరణాలు, స్థాపితాలు, ఘర్షణలు మొదలైనవి) "…లో" రూపం వాడాలి. సంవత్సరాలకు ఎల్లప్పుడూ ఇదే రూపం. అంశం పేరులోనే ఆ భావం లేకపోతే "…లో" తర్వాత తగిన క్రియ చేర్చాలి (సినిమాలకు ''విడుదలైన'', చిత్రలేఖనాలకు ''గీసిన'', ఘటనలకు ''జరిగిన'' వంటివి). ఉదాహరణలు (ప్రస్తుత → ప్రతిపాదిత) * వర్గం:11 వ శతాబ్దం కవులు → 11వ శతాబ్దపు కవులు * వర్గం:1930లు చిత్రాలు → 1930వ దశాబ్దపు చిత్రాలు * వర్గం:1010లలో ఘర్షణలు → 1010వ దశాబ్దంలో జరిగిన ఘర్షణలు * వర్గం:1258 జననాలు → 1258లో జననాలు * వర్గం:1814 స్థాపితాలు → 1814లో స్థాపితాలు * వర్గం:1656 చిత్రలేఖనాలు → 1656లో గీసిన చిత్రలేఖనాలు * వర్గం:1990 సినిమాలు → 1990లో విడుదలైన సినిమాలు * వర్గం:1906లో స్థాపించబడిన సంస్థలు → 1906లో స్థాపితాలు * వర్గం:టాంకు బండ పై విగ్రహాలు → వర్గం:టాంకు బండపై విగ్రహాలు === 9. పదవి, స్వస్థలం ఆధారిత జంట వర్గాల నామకరణ సమస్య === '''నేపథ్యం''' కొన్ని పదవుల (గవర్నర్లు, న్యాయమూర్తులు మొదలైనవి) విషయంలో రెండు రకాల వర్గాలు అవసరమవుతాయి. ఒకటి ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారిది కాగా, రెండోది ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారిది. ప్రస్తుతం ఈ రెండింటికీ పేర్లు ఒకేలా ఉండి గందరగోళం కలుగుతోంది. ఉదాహరణకు, [[:వర్గం: ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్లు]], [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]], ఈ వర్గాల పేర్లు చూసి ఏ వ్యాసం ఏ వర్గంలో చేర్చాలో తెలియదు. === ప్రతిపాదిత విధాన నియమాలు === # '''పదవి ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారి కోసం. పేరు: ''<ప్రాంతం>‌కు పనిచేసిన <పదవులు>''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు పనిచేసిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి స్వస్థలం ఏదైనా కావచ్చు. # '''స్వస్థలం ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారి కోసం. పేరు: ''<ప్రాంతం>‌కు చెందిన <పదవులు>''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి ఏ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినా చేర్చవచ్చు. # ఒకే వ్యక్తి రెండు వర్గాలకూ అర్హుడైతే (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యక్తి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే గవర్నర్ అయితే) రెండింటిలోనూ చేర్చవచ్చు. === 10. వేర్వేరు అర్థాలకు ఆస్కారం ఇచ్చే వర్గాలు === నేపథ్యం [[:వర్గం:1935 పత్రికలు]], [[:వర్గం:1970 పత్రికలు]] ఇలాంటి వర్గాలు ఉన్నవి. ఆ సంవత్సరంలో ప్రారంభమైనవా, ముగిసినవా, ప్రచురితమైనవా? ఇలాంటి సందేహాలకు కలుగుతాయి. '''ప్రతిపాదిత విధాన నియమం''':ఇలాంటి వర్గాలు అప్పటికప్పుడు ఆ వర్గం సందర్బాన్ని తగిన విధంగా మార్చాలి, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలుకూడా ఇదే సూత్రం పాటించాలి === 11. భౌగోళిక వర్గాల నామకరణం === '''ప్రతిపాదిత విధాన నియమం:''' జిల్లా, రాష్ట్రం, దేశం, ప్రపంచ దేశాల వర్గాల పేర్లు సంబంధిత వ్యాసం శీర్షిక రూపంలోనే ఉండాలి. విశేషణ రూపాలు (అమెరికన్, జర్మన్), సంక్షిప్తాలు (అ.సం.రా., ఆం.ప్ర.), విరామ చిహ్నాలు వాడకూడదు. అధికారిక పేరులో భాగమైన అక్షర సంక్షిప్తాలు (వైఎస్ఆర్, ఎన్టీఆర్) వ్యాసం శీర్షికలో ఉన్నట్లే రాయాలి. వ్యాసం శీర్షిక మారినప్పుడు, ఈ నియమం ప్రకారం వర్గం పేరును కూడా కొత్త శీర్షికకు అనుగుణంగా సముదాయ నిర్ణయంతో మార్చవచ్చు. అనుమతి జాబితాలోని రూపాల్లో మార్పు కావాలంటే (ఉదా. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు → అమెరికా), ఆ మార్పును కూడా చర్చ ద్వారానే చేయాలి. '''మినహాయింపు''' '''గమనిక:''' వ్యాసం శీర్షిక చాలా పొడవైన అధికారిక పేరై, దానికి దారిమార్పుగా స్థిరపడిన పూర్తి పదం ఉంటే, వర్గం సంక్షిప్తను, ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉన్న మరిన్ని వర్గాలను, బాగా ప్రాచ్యుర్యం పొందిన పదం వర్గాల్లో వాడవచ్చు. అయితే భవిష్యత్తులో వ్యాసం పేరు మారితే సముదాయం నిర్ణయంతో వర్గం పేరు మార్చవచ్చు ఉదాహరణ: [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]],{{Cross}} [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]{{Cross}},→ [[:వర్గం:అమెరికా]] {{Tick}} ఇతరవర్గాలు ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:ముంబాయి]]{{Cross}} →[[:వర్గం:ముంబై]] {{Tick}} [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]]{{Cross}} →[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]],{{Tick}} [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]]{{Cross}} →[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]],{{Tick}} qacwslpki9qe4619qww9pdhsfiw95fg 4983254 4983242 2026-10-17T12:47:18Z యర్రా రామారావు 28161 4983254 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> = వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు = ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. ==== ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి) ==== * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == === సమస్య === "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). మద్దతు/చర్చ ఈ సమస్యలు ఎందుకు, ఇలా జరుగుతున్నాయో ఒకసారి పరిశీలిద్దాం తెవికీలో వేర్వేరు కాలాల్లో స్వతంత్రంగా వర్గాలను సృష్టిస్తుంటాం. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి వేర్వేరు పేర్లు రావడం సహజంగా జరుగుతోంది. ఉదాహరణకు, ఒక సవరణదారుడు [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం "లోని"ని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టించగా, మరలా మరొకరు [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం "లోని"ని స్పేస్ ఇవ్వకుండా ముందు పదంతో కలిపి రాసిన ఇలాంటి సందర్బాలు చాలా ఉన్నవి. దీనివలన డూప్లికేట్ వర్గాలు ఏర్పడటానికి ఇదొక కారణం. ఇద్దరికీ తాము సరైన రూపమే వాడుతున్నామని అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఈ రెండిటి మధ్య స్పష్టమైన ప్రామాణిక నియమం ఎక్కడా రాసి లేదు. మరో కారణం వర్గం సృష్టించిన వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం. ముందు సృష్టించినవర్గాలు వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంటే ఆదే విషయానికి సంబందించిన వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా సృష్టించిన వ్యాసానికి స్యయంచాలకంగా వర్గం చేరటానికి అవకాశం ఉంది. అప్పుడ కొత్తవర్గాలు సృష్టింపు అవసరముండదు. వికీడేటాకు కలపనివర్గాలు సృష్టించేటప్పుడు, ఆ వర్గం ఇప్పటికే ఉందో లేదో వెతికే అలవాటు లేక, సవరణదారులు కొత్త వర్గాన్ని సృష్టించే ముందు శోధించే అలవాటు లేకపోవటం. ఫలితంగా ఇప్పటికే ఉన్న వర్గానికి సమాంతరంగా మరో వర్గం పుట్టుకొస్తుంది. పర్యాయపదాల విషయంలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది. "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా నాలుగు ఒకే అర్థాన్నిచ్చే తెలుగు పదాలు కావడంతో, ఏది వాడాలో ఎవరికీ స్పష్టత లేదు, వ్యక్తిగత అభిరుచిని బట్టి ఎవరికి తోచినట్లు వారు వాడుతున్నారు. "అమెరికా"/”అమెరికన్" వంటి నామ-విశేషణ జతల్లో, ఇంగ్లీషు మూలపదాన్ని (American) తెలుగులోకి అనువదించేటప్పుడు కొందరు నామవాచక రూపాన్ని (అమెరికా), కొందరు విశేషణ రూపాన్ని (అమెరికన్) యథాతథంగా వాడటం వల్ల ఒకే దేశానికి సంబంధించిన వర్గాలు 42కి పైగా ఉప-వర్గాల్లో చీలిపోయాయి. నదుల వర్గాల్లో మరో రకమైన పొరపాటు కనిపిస్తుంది. నదులు ఏదో ఒక రాష్ట్రానికి/జిల్లాకు చెందినవి కావు, అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహిస్తాయి (ఉదా: కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా సముద్రంలో కలుస్తుంది). అయినప్పటికీ "తెలంగాణ నదులు" వంటి "చెందిన" అర్థమిచ్చే పేర్లు పెట్టడం భౌగోళిక వాస్తవాన్ని సరిగ్గా ప్రతిబింబించదు. ఇక్కడ సమస్య భాషాపరమైంది కాదు, భావనాపరమైన అవగాహన లోపం. ఇలాంటి భావనా దోషం గవర్నర్ల వర్గాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఒక గవర్నరు ఆ రాష్ట్రానికి "పనిచేశారా" లేక ఆ రాష్ట్రానికి "చెందినవారా" అనే భేదాన్ని సరిగ్గా వర్గం పేరులో చూపించకపోతే అర్థం గందరగోళంగా మారుతుంది. సంక్షిప్త పేర్లు పెట్టాలనే ఉద్దేశంతో కొన్నిసార్లు వర్గం పేరు అతిగా కుదించబడి ఒక్కోసారి సరియైన అర్థాన్ని కోల్పోయే సందర్బాలు ఉంటున్నవి. ఉదాహరణకు “1935 పత్రికలు” అనే వర్గం పేరు చూస్తే, అది 1935లో స్థాపించబడిన పత్రికలా, ఆ సంవత్సరం ఆగిపోయిన పత్రికలా, లేక ఆ సంవత్సరం ప్రచురించిన పత్రికలా అనే సందేహాలు కలగటం సహజం. ఇలాంటి సమస్యలే మరికొన్ని ఉన్నవి లిప్యంతరీకరణ, ZWNJ (జిరో విడ్త్ నాన్-జాయినర్) వంటి సాంకేతిక అంశాల్లో కూడా అస్థిరత కనిపిస్తుంది. ఇది కంటికి కనిపించని అక్షరమే అయినా, టైపింగ్ పద్ధతిని బట్టి కొందరి వాడకంలో ఉంటుంది, కొందరి వాడకంలో ఉండదు, ఫలితంగా దృశ్యమానంగా ఒకేలా కనిపించే రెండు వర్గాలు సాంకేతికంగా వేర్వేరుగా నమోదవుతాయి. చివరగా, హైఫన్ వంటి విరామచిహ్నాలు కొందరు టైటిల్‌ను స్పష్టం చేయడానికి వాడితే, మరికొందరు వాటిని అనవసరంగా భావించి వదిలేస్తారు. ఈ వ్యక్తిగత శైలి భేదాలే, ఒక స్పష్టమైన లిఖిత మార్గదర్శకం లేనప్పుడు, వర్గాల చీలికకు మూలకారణంగా మారుతున్నాయి. గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ వంటి యాంత్రిక అనువాద సాధనాలను ఆధారంగా చేసుకుని వర్గం పేర్లు పెట్టినప్పుడు, అవి వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా లేదా సహజ తెలుగు భాషా శైలికి విరుద్ధంగా ఉండే అవకాశం ఎక్కువ. యంత్రానువాదం పదానికి పదం అనువదిస్తుంది తప్ప, తెలుగు వాక్య నిర్మాణాన్ని, విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగా పట్టించుకోదు. తెవికీ 2004 లో ఆవిర్భవించింది. ఈ 20 సంవత్సరాల పైగా కాలంలో భాష వాడుక క్రమంగా మారింది. పాత వర్గాల్లో వాడిన పదజాలం నేటి వాడుక భాషకు భిన్నంగా ఉంటుంది. దీంతో కొత్తవారు దానికి సమాంతరంగా "ఆధునిక" పేరుతో వేరే వర్గాలు సృష్టించటం జరుగుతుంది. తొందరగా వ్యాసాలు రాసే క్రమంలో విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగ్గా వాడకుండా వర్గాలను సృష్టించటం జరుగుతుంది. ఇది వారి పొరపాటు కాదు, సరిచూసుకునేందుకు ఒక స్పష్టమైన ప్రామాణిక మార్గదర్శకం అందుబాటులో లేకపోవడమే అసలు లోపం. సారాంశంగా చెప్పాలంటే, ఈ సమస్యలన్నింటి వెనుక ఒకటే అంతిమ కారణం ఉంది. తెవికీకి వర్గాల నామకరణానికి సంబంధించిన స్పష్టమైన, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే లిఖిత మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం కారణం. అయితే ఈ చర్చ ద్వారా నిర్ణయించిన విధి విధానాలు మార్గదర్శకాలు తెవికీలో నూటికి నూరుపాళ్లు నాణ్యతగా వర్గాల వ్యవస్థ రూపొందిందని చెప్పలేం. దీనికి రెండుకారణాలు అన్ని సమస్యలు ఒకేసారి గుర్తించటం అసాధ్యంకాగా, రెండవకారణం ఎన్ని మార్గదర్శకాలు, విధి విధానాలు ఉన్నా గౌరవ యూజర్సు వాటిని గౌరవించకపోతే నిరంతరం ఈ సమస్యలు ఇలానే ఉంటుంటవి. దీనిని అరికట్టాలంటే కొత్త వర్గం సృష్టించేటప్పుడు దానికి సరిపోలిన (కనీసం 70%) <nowiki>''ఇంతకుముందే ఈ వర్గం ఉంది''</nowiki> అని ఒక ఎలెర్ట్ సందేశం ఇచ్చే JS స్క్రిప్టు గాడ్జెట్ ఒకటి తెవికీలో ప్రవేశపెట్టాలి. అది తయారుకావాలంటే స్క్రిప్టు మ్యాపింగ్ లో సముదాయం నిర్ణయించిన విదివిధానాలు, మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు ఉండాలి. == వ్యాకరణ / విభక్తి ప్రత్యయాల లోపాలు == === 1. "లోని" వాడుక సమస్య === '''వివరణ:'''"లోని" వాడుక విషయంలో కొందరు ముందున్న పదంతో కలిపిరాస్తే, మరికొందరు వేరుగా రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] ఇందులో మొదటిది లోని కలిపి ఉండగా, రెండోది లోని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టింబడినవి. అసలు లోని వాడకుండా ఇప్పటికే చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా వాడుకలో ఉన్నవి. ఉదాహరణ [[:వర్గం:భారతదేశ పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు]] ఇలాంటి వర్గాలు చాలా ఉనికిలో ఉన్నవి. పై సమస్యను దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ దిగువ విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదించటమైనది. '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 1''': వర్గం పేర్లలో "లోని" వాడకుండా సంక్షిప్త రూపాన్నే వాడాలి; ఒకే మాతృవర్గం కింద ఉన్న ప్రస్తుత వర్గాల పద్ధతితో ఏకరూపత పాటించాలి. లోని తీసివేస్తే పేరు వ్యాకరణపరంగా సరికాక, లేదా అర్థం (స్థలం/కాలం/సంబంధం) మారిపోతే మాత్రమే "లోని" వాడవచ్చు. అలా వాడినప్పుడు పూర్వపదంతో కలిపి రాయాలి, మధ్యలో ఖాళీ (స్పేస్) ఇవ్వకూడదు. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని). === 2. "లో" వాడకం === '''వివరణ''': "లో" వాడుక విషయంలో స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]], [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]]. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. "లో" ప్రత్యయం, స్వతంత్ర పదం కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు పేర్లు వస్తాయి. లో ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి.అలాంటి వర్గాలు చాలా వరకు ఉనికిలో ఉన్నవి. వాటిని పరిశీలించగా కొన్ని వర్గాలలో లో తప్పనిసరిగా వాడాలిసిన అవసరముంది. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] దీనిని [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] అని ఉంటే అది అర్థవంతంగా ఉండదు. లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటుందని భావించినప్పుడు వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === 3. ఆలయాలు/దేవాలయాలు/హిందూ ఆలయాలు/ హిందూ దేవాలయాలు వాడుక సమస్య === వర్గ సమస్యలలో ఇది ఒక ప్రధాన సమస్య. పై పదాలను ఎవరికి ఇష్టం వచ్చిన రీతీలో లేదా తను సృష్టించిన వర్గం గుర్తులేక మరలా ఆదే యూజరు ఇంకో రకంగా ఆ రెండు కబడా గుర్తులేకపోతే అదే వర్గం మరోరకంగా సృష్టించటం, లేదా ఇంతకు ముందు ఉనికిలో ఎలా ఉన్నాయో పరిశీలించకపోవటం వలన ఈ విభాగానికి చెందిన డూప్లికేట్ వర్గాలు దాదాపు 70 పైగా ఉన్నవి. దీనికి యూజర్సు తప్పు ఎంతమాత్రం లేదు.ఒక ప్రామాణిక లేదా విధాన నిర్ణయం లేకపోవటం ప్రధాన కారణం. ఈ సమస్యను గుర్తించి ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై చదువరి గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఇదే చర్చాపేజీలో వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ#చదువరి అభిప్రాయాలు విభాగంలో వివరించిన వాటిని పరిగణనలోకి ఈ దిగువ విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టమైనది. === 4. హిందూ మత వర్గాల విషయంలో విధాన నిర్ణయాలు === # దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని అర్థం. మందిరాలు, ఆలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా 3 పదాల వాడకంలో దేవాలయాలు పదం మాత్రమే వర్గంలో ప్రతిబింబించేటట్లు ఉండాలి. '''దేవాలయాలు''' వర్గాల్లో నిర్దిష్ట దేవాలయాల (కట్టడాల) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. వాటికి ఒప్పు, తప్పు ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]], {{Tick}} [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] {{Tick}} [[:వర్గం: హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" ఇలాంటివి. # [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతము]], అనే పదాల వర్గాల వాడుక విషయంలో [[:వర్గం:హిందూమతం]] అని వాడాలి. ఇక్కడ రెండు పదాలు కలిపి ఉన్నవి. హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. === 5. పుణ్యక్షేత్రాలు అంటే === '''పుణ్యక్షేత్రం''' అంటే మతపరమైన లేదా ఆధ్యాత్మిక దృష్ట్యా పవిత్రమైనదిగా భావించే స్థలం. ఈ పదం "పుణ్యం" (ధార్మిక ఫలం, సత్కర్మ ఫలం) "క్షేత్రం" (స్థలం, ప్రదేశం) అనే రెండు పదాల కలయిక నుండి వచ్చింది. అంటే "పుణ్యాన్ని ఇచ్చే స్థలం" లేదా "పుణ్య ఫలాన్ని ప్రదానం చేసే ప్రదేశం" అని అర్థం ముఖ్య లక్షణాలు * '''దైవ సన్నిధి''': సాధారణంగా ఒక దేవుడు లేదా దేవత అక్కడ ప్రత్యక్షంగా వెలిసారని, లేదా ఒక ముఖ్యమైన పుణ్యఘటన (అవతారం, లీల, తపస్సు) జరిగిందని విశ్వాసం ఉంటుంది. * '''తీర్థయాత్ర గమ్యం''': భక్తులు దూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చి దర్శనం, పూజ, స్నానం చేసేందుకు ఈ స్థలాలను సందర్శిస్తారు. * '''పాప నివృత్తి / మోక్ష సాధన''': ఇక్కడ దర్శనం, స్నానం లేదా పూజ చేయడం ద్వారా పాపాలు తొలగిపోయి పుణ్యం లభిస్తుందని, మోక్షం సులభతరమవుతుందని భావిస్తారు. * '''ప్రాకృతిక లేదా చారిత్రక ప్రాముఖ్యత''': నదీ సంగమాలు (ఉదా. ప్రయాగ), పర్వతాలు (ఉదా. తిరుమల), సముద్ర తీరాలు (ఉదా. రామేశ్వరం) వంటివి తరచుగా పుణ్యక్షేత్రాలుగా భావించబడతాయి. ==== రకాలు ==== * '''దివ్య క్షేత్రాలు''' – ఆలయాలు కేంద్రంగా ఉన్నవి (తిరుమల, భద్రాచలం, శ్రీశైలం) * '''తీర్థ క్షేత్రాలు''' – నదులు/జలాశయాలతో సంబంధించినవి (కాశీ, ప్రయాగ, గోదావరి పుష్కరాలు) * '''జ్యోతిర్లింగాలు, శక్తి పీఠాలు''' వంటి సంప్రదాయ వర్గీకరణలు కూడా ఉన్నాయి '''పుణ్యక్షేత్రం వర్గంలో''' [[:వర్గం: పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు]]" అనే రెండు వర్గాల ఉన్నవి. సాధారణంగా పుణ్యక్షేత్రాలు అంటేనే హిందూ మతానికి చెందినవి. మరలా హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు అని వాడాలిసిన అవసరంలేదు, ఈ విషయం పైన దేవాలయాల విధాన నిర్ణయంలో వాడాలిసిన అవసరంలేదని అనుకున్నాం. పుణ్యక్షేత్రాలు ప్రతిపాదన విధాన నిర్ణయాలు # '''పుణ్యక్షేత్రాలు''' వర్గాల్లో తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశాల (పట్టణం, గ్రామం, ప్రాంతం) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు # వ్యాసం ఒక కట్టడం (గుడి) గురించి అయితే దేవాలయంగా, దైవత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక ప్రదేశం గురించి అయితే పుణ్యక్షేత్రంగా పరిగణించాలి. #* '''దేవాలయం:''' [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]] (ఒక కట్టడం గురించిన వ్యాసం) → "దేవాలయాలు" వర్గంలో. #* '''పుణ్యక్షేత్రం:''' [[తిరుమల (పట్టణం)|తిరుమల]] (తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశం గురించిన వ్యాసం) → "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో. # రెండూ ఉన్న వ్యాసాన్ని, అది ప్రధానంగా దేని గురించో ఆ వర్గంలో మాత్రమే చేర్చాలి. # ఈ నిర్ణయం హిందూ మతానికి సంబంధించిన వర్గాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. ఇతర మతాల ప్రార్థనా స్థలాలకు (చర్చిలు, మసీదులు, గురుద్వారాలు మొదలైనవి) వాటి సొంత వర్గాలు ఉంటాయి, అవి ఈ నిర్ణయం పరిధిలోకి రావు. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్ పెట్ర స్థలాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. === 6. నదుల వర్గాల నామకరణం === '''సమస్య:''' నదుల వర్గాలకు "తెలంగాణ నదులు", "భారతదేశ నదులు" వంటి పేర్లు వాడుతున్నారు. కొన్ని మాత్రమే ఆ జిల్లా ,రాష్ట్రం, దేశంలో ఉద్బవించి ఆ జిల్లా , రాష్ట్రం, దేశంలో చివరగా సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇటువంటి వాటికి పైన చెప్పుకున్నట్లు "తెలంగాణ నదులు", "భారతదేశ నదులు" అని వ్యవహరించినా తప్పులేదు. కానీ ఎక్కువ శాతం నదులు ఏ ఒక్క ప్రాంతానికీ సొంతం కావు; అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహించి చివరికి సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇలాంటి నదులకు "తెలంగాణ నదులు", "భారతదేశ నదులు" రాసినందున ఈ రూపం నది ఆ రాష్ట్రానికి/దేశానికి/జిల్లాకు "చెందినదనే" అనే భావాన్ని ఇస్తుంది. ఇది ఎంతవరకు సబబుగా ఉంది '''ఉదాహరణలు:''' * కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా ప్రవహించి సముద్రంలో కలుస్తుంది. దీన్ని "తెలంగాణ నది" అనడం పాక్షిక సత్యమే. * గంగా నది అనేక రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహించి బంగ్లాదేశ్‌లోకి వెళ్తుంది. బ్రహ్మపుత్ర, సింధు, సట్లెజ్ నదులు ఇతర దేశాల్లో పుట్టి భారతదేశంలోకి వస్తాయి లేదా ఇతర దేశాల్లోకి వెళ్తాయి. కాబట్టి "భారతదేశ నదులు" అనే పేరు కూడా సరికాదు. * రాష్ట్ర స్థాయిలో: పాత వర్గం:తెలంగాణ నదులు → కొత్త వర్గం:తెలంగాణలో ప్రవహించే నదులు * దేశం స్థాయిలో: పాత వర్గం:భారతదేశ నదులు → కొత్త వర్గం:భారతదేశంలో ప్రవహించే నదులు * జిల్లా స్థాయిలో: పాత వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు→కొత్త వర్గం: ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రవహించే నదులు '''రాత నియమాలు:''' * పేర్లు వ్యాకరణ సమ్మతంగా ఉండాలి; ఉదా. క్రియారూప విశేషణం (ప్రవహించే, పనిచేసిన) ముందు స్థల సూచిక ప్రత్యయం ఉండాలి. "లో" ప్రత్యయం కాబట్టి పదానికి కలిపి రాయాలి: భారతదేశంలో, తెలంగాణలో (ఖాళీ ఇవ్వకూడదు). * హల్లుతో ముగిసే పేర్లలో ZWNJ వాడాలి: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో. * "భారతదేశ ప్రవహించే నదులు" వంటి రూపాలు తప్పు (షష్ఠి రూపం క్రియారూప విశేషణాన్ని అనుసరించదు). '''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' నదుల వర్గాలన్నింటికీ (జిల్లా, రాష్ట్ర, దేశ స్థాయిలో) "లో ప్రవహించే నదులు" అనే రూపం వాడాలి. '''గమనిక:''' ఈ మార్పు ఏ ఒక్క వర్గానికో కాక, అన్ని రాష్ట్రాలు/దేశాల/జిల్లాల నదుల వర్గాలకూ వర్తించాలి, లేకుంటే కొత్త అస్థిరత ఏర్పడుతుంది. === '''7. హైఫన్ / విరామ చిహ్నాలు / బ్రాకెట్లు వాడక సమస్యలు''' === హైఫన్, కామా, బ్రాకెట్ల వల్ల ఒకే వర్గం వేర్వేరు పేర్లతో వర్గాలు పుట్టుకొస్తున్నవి. కొంతమంది కొన్ని వర్గాలలో వాటిని వాడి సృష్టింస్తుంటే, మరికొంతమంది వీటిని ఉపయోగించకుండా సృష్టించుట జరుగుతుంది. ఉదాహరణలు: [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]], దీనిలో హైఫన్ లేదు. [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]], దీనిలో '''హైఫన్ ఉంది.''' వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక, దీనిని వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక అని '''హైఫన్''' వాడనంతమాత్రాన పైరెండు వర్గాలు అర్థంవంతం కోల్పోవుట అనేది ఏమీలేదు. [[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు]], దీనిలో కామా వాడారు. [[:వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు]] వర్గంలో కామాలేదు. అయినా అర్థవంతంగానే ఉంది. సరియైన విధాన నిర్ణయం లోనప్పుడు ఇలాంటి ఏకరూపత లేని వర్గాలు పుట్టుకొస్తుంటవి '''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' వర్గం పేరులో హైఫన్ (-), కామా (,), బ్రాకెట్లు ( ), ఇతర విరామ చిహ్నాలను వాడకూడదు. చిహ్నాల సహాయం లేకుండానే వర్గం పేరు పూర్తి అర్థాన్ని ఇచ్చేలా సరళమైన తెలుగు పదాలతో ఉండాలి.అధికారిక పేర్లలో హైఫన్ ఉన్నా, వర్గం పేరులో దాని స్థానంలో ఖాళీ (స్పేస్) వాడాలి. మినహాయింపులు: సంవత్సర పరిధులు, సీజన్ల పేర్లు (ఉదా: 1990–1999, వర్గం:2017–18లో దేశీయ క్రికెట్ పోటీలు). వీటిలో హైఫన్ (-) కాకుండా ఎన్ డాష్ (–) వాడాలి. === 8. కాలక్రమ వర్గాల నామకరణం === '''ప్రతిపాదిత''' '''విధాన నిర్ణయం:''' వర్గాల పేర్లలో విభక్తి ప్రత్యయాలను (ను, ని, కు, తో, చే, లో, పై, నుండి, మొదలైనవి) అవి చేరే పదానికి కలిపి రాయాలి. అనుప్రయోగ పదాల ప్రత్యయాలు "మీద, వద్ద, కోసం, గురించి మొదలగునవి స్వతంత్ర పదాలు కాబట్టి విడిగా రాయాలి. # '''"వ" కలిపి రాయాలి:''' సంఖ్య తర్వాత "వ" ఖాళీ లేకుండా రాయాలి ("11వ", "11 వ" కాదు). # '''ఆ కాలానికి చెందిన అంశాలకు''' (కవులు, చిత్రాలు, పుస్తకాలు మొదలైనవి) "…వ శతాబ్దపు", "…వ దశాబ్దపు" రూపం వాడాలి. # '''ఆ కాలంలో జరిగిన అంశాలకు''' (జననాలు, మరణాలు, స్థాపితాలు, ఘర్షణలు మొదలైనవి) "…లో" రూపం వాడాలి. సంవత్సరాలకు ఎల్లప్పుడూ ఇదే రూపం. అంశం పేరులోనే ఆ భావం లేకపోతే "…లో" తర్వాత తగిన క్రియ చేర్చాలి (సినిమాలకు ''విడుదలైన'', చిత్రలేఖనాలకు ''గీసిన'', ఘటనలకు ''జరిగిన'' వంటివి). ఉదాహరణలు (ప్రస్తుత → ప్రతిపాదిత) * వర్గం:11 వ శతాబ్దం కవులు → 11వ శతాబ్దపు కవులు * వర్గం:1930లు చిత్రాలు → 1930వ దశాబ్దపు చిత్రాలు * వర్గం:1010లలో ఘర్షణలు → 1010వ దశాబ్దంలో జరిగిన ఘర్షణలు * వర్గం:1258 జననాలు → 1258లో జననాలు * వర్గం:1814 స్థాపితాలు → 1814లో స్థాపితాలు * వర్గం:1656 చిత్రలేఖనాలు → 1656లో గీసిన చిత్రలేఖనాలు * వర్గం:1990 సినిమాలు → 1990లో విడుదలైన సినిమాలు * వర్గం:1906లో స్థాపించబడిన సంస్థలు → 1906లో స్థాపితాలు * వర్గం:టాంకు బండ పై విగ్రహాలు → వర్గం:టాంకు బండపై విగ్రహాలు === 9. పదవి, స్వస్థలం ఆధారిత జంట వర్గాల నామకరణ సమస్య === '''నేపథ్యం''' కొన్ని పదవుల (గవర్నర్లు, న్యాయమూర్తులు మొదలైనవి) విషయంలో రెండు రకాల వర్గాలు అవసరమవుతాయి. ఒకటి ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారిది కాగా, రెండోది ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారిది. ప్రస్తుతం ఈ రెండింటికీ పేర్లు ఒకేలా ఉండి గందరగోళం కలుగుతోంది. ఉదాహరణకు, [[:వర్గం: ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్లు]], [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]], ఈ వర్గాల పేర్లు చూసి ఏ వ్యాసం ఏ వర్గంలో చేర్చాలో తెలియదు. === ప్రతిపాదిత విధాన నియమాలు === # '''పదవి ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారి కోసం. పేరు: ''<ప్రాంతం>‌కు పనిచేసిన <పదవులు>''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు పనిచేసిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి స్వస్థలం ఏదైనా కావచ్చు. # '''స్వస్థలం ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారి కోసం. పేరు: ''<ప్రాంతం>‌కు చెందిన <పదవులు>''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి ఏ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినా చేర్చవచ్చు. # ఒకే వ్యక్తి రెండు వర్గాలకూ అర్హుడైతే (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యక్తి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే గవర్నర్ అయితే) రెండింటిలోనూ చేర్చవచ్చు. === 10. వేర్వేరు అర్థాలకు ఆస్కారం ఇచ్చే వర్గాలు === నేపథ్యం [[:వర్గం:1935 పత్రికలు]], [[:వర్గం:1970 పత్రికలు]] ఇలాంటి వర్గాలు ఉన్నవి. ఆ సంవత్సరంలో ప్రారంభమైనవా, ముగిసినవా, ప్రచురితమైనవా? ఇలాంటి సందేహాలకు కలుగుతాయి. '''ప్రతిపాదిత విధాన నియమం''':ఇలాంటి వర్గాలు అప్పటికప్పుడు ఆ వర్గం సందర్బాన్ని తగిన విధంగా మార్చాలి, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలుకూడా ఇదే సూత్రం పాటించాలి === 11. భౌగోళిక వర్గాల నామకరణం === '''ప్రతిపాదిత విధాన నియమం:''' జిల్లా, రాష్ట్రం, దేశం, ప్రపంచ దేశాల వర్గాల పేర్లు సంబంధిత వ్యాసం శీర్షిక రూపంలోనే ఉండాలి. విశేషణ రూపాలు (అమెరికన్, జర్మన్), సంక్షిప్తాలు (అ.సం.రా., ఆం.ప్ర.), విరామ చిహ్నాలు వాడకూడదు. అధికారిక పేరులో భాగమైన అక్షర సంక్షిప్తాలు (వైఎస్ఆర్, ఎన్టీఆర్) వ్యాసం శీర్షికలో ఉన్నట్లే రాయాలి. వ్యాసం శీర్షిక మారినప్పుడు, ఈ నియమం ప్రకారం వర్గం పేరును కూడా కొత్త శీర్షికకు అనుగుణంగా సముదాయ నిర్ణయంతో మార్చవచ్చు. అనుమతి జాబితాలోని రూపాల్లో మార్పు కావాలంటే (ఉదా. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు → అమెరికా), ఆ మార్పును కూడా చర్చ ద్వారానే చేయాలి. '''మినహాయింపు''' '''గమనిక:''' వ్యాసం శీర్షిక చాలా పొడవైన అధికారిక పేరై, దానికి దారిమార్పుగా స్థిరపడిన పూర్తి పదం ఉంటే, వర్గం సంక్షిప్తను, ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉన్న మరిన్ని వర్గాలను, బాగా ప్రాచ్యుర్యం పొందిన పదం వర్గాల్లో వాడవచ్చు. అయితే భవిష్యత్తులో వ్యాసం పేరు మారితే సముదాయం నిర్ణయంతో వర్గం పేరు మార్చవచ్చు ఉదాహరణ: [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]],{{Cross}} [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]{{Cross}},→ [[:వర్గం:అమెరికా]] {{Tick}} ఇతరవర్గాలు ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:ముంబాయి]]{{Cross}} →[[:వర్గం:ముంబై]] {{Tick}} [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]]{{Cross}} →[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]],{{Tick}} [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]]{{Cross}} →[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]],{{Tick}} dym91yx40xhj8rfce1bv4sbazuribsf 4983257 4983254 2026-10-17T12:54:37Z యర్రా రామారావు 28161 4983257 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> = వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు = ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్నాయి. దీనివల్ల వర్గ వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నమై పాఠకులకూ, సవరణదారులకూ నావిగేషన్ కష్టమవుతోంది. దాదాపు 80కి పైగా ఇలాంటి ఉదాహరణలు గుర్తించబడిన సంగతి మీ అందరికి తెలుసు. వాటి వివరాలు మరలా పరిశీలించాలంటే ఈ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|ఆధారాల పేజీ]] చూడగలరు. ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం. ==== ఎ. సమస్యలకు అసలు కారణాలు (ఎందుకు జరుగుతున్నాయి) ==== * స్వతంత్రంగా, సమన్వయం లేకుండా వేర్వేరు సవరణదారులు వేర్వేరు సమయాల్లో వర్గాలు సృష్టించడం. * ఏదైనా కొత్త వర్గం సృష్టించే ముందు అదే/పోలిన వర్గం ఉందేమో శోధించే అలవాటు లేకపోవడం. * వర్గం సృష్టించాక వికీడేటాకు లింకు చేయకపోవడం, ఇలా చేయనందున అనువాద వ్యాసాలకు ఇప్పటికే ఉన్న వర్గం స్వయంచాలకంగా చేరదు. * పర్యాయపదాల్లో (ఆలయాలు/దేవాలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ అలయాలు వంటివి) ఏది వాడాలో ఒక విధాన నిర్ణయం అంటూ లేకపోవడం * నామ-విశేషణ రూపాల్లో అమెరికా/అమెరికన్, ఇంగ్లాండ్, ఇంగ్లాండు, ముంబాయి, ముంబై) ఇలాంటి వాటిమీద ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం * భౌగోళిక/భావనాపరమైన అవగాహన లోపం (నదులు, గవర్నర్ల వర్గాల్లో) * వర్గం పేరును సంక్షిప్తీకరణలో ఉంచాలనే సాధారణ ఉద్దేశంతో, ఏ పదం తీసేస్తే అర్థం చెడిపోతుందో, ఏది తీసేసినా పర్వాలేదో అనే విచక్షణ లేకుండా, అర్థాన్ని నిలబెట్టే కీలక పదాలను (ప్రత్యయాలు, క్రియాపదాలు, సంబంధ సూచికలు) లేకుండా వర్గాలు సృష్టించటం. దానివలన అర్థం కోల్పోవడం జరుగుతుంది * లిప్యంతరీకరణ/ZWNJ లో సాంకేతిక అస్థిరత (కంటికి కనిపించని అక్షరం) వల్ల ఒకే వర్గం రెండు వర్గాలుగా సృష్టింపు జరగటం * విరామచిహ్నాల వాడకంలో వ్యక్తిగత శైలీ భేదాలు (కొన్నివర్గాలు విరామచిహ్నాలు లేకుండా, మరికొన్నిటికి విరామ చిహ్నాలు వాడటం) * వికీడేటాకు లింకుకలవని వర్గాలు గూగుల్ అనువాద యంత్రంపై ఆధారపడటం వల్ల వ్యాకరణ దోషాలు * 20+ ఏళ్ల కాలంలో భాషవాడుకలో చాలా మార్పులు రావటం, పాత వర్గాలు కొత్తవారికి తెలియకపోవడం * తొందరపాటులో విభక్తి ప్రత్యయాలు వ్యాకరణ పరంగా కొందరు సరిగ్గా వాడకపోవడం * ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదంలో వర్గం పేరును ఎవరికివారే సొంతంగా అనువదించుకోవడం * ఎర్ర వర్గాలు (సృష్టించని వర్గాలు) ఉన్నా, అవి వ్యాసాల్లో లింకు అయ్యి ఉండటం వల్ల ఇతరులకు కనిపించకపోవడం * "కొన్ని సందర్భాల్లో ఒకే సవరణదారుడు ఒకే తరహా వర్గాలను వేర్వేరు సమయాలలో మూడు వేర్వేరు అస్థిర రూపాల్లో (లోని-కలిపి, లోని-లేకుండా, అసలు లోని వాడకుండా) సృష్టించటం. * '''ప్రధాన మౌలిక కారణం:''' వర్గాల నామకరణానికి స్పష్టమైన, లిఖితపూర్వక మార్గదర్శకాలు లేదా విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం ----"వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ చెయ్యాలి. అన్నీ ఒక్కసారే చేద్దాం అని పెట్టుకోవద్దు, ఏదీ అవదు. కొన్ని ఎంచుకో, పని కానిచ్చేయ్! మొదలెట్టు" వాడుకరి చర్చ:Chaduvari గారి కొటేషను ప్రభావం నామీద త్రీవంగా పనిచేసింది. దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్ని నామకరణ సమస్యలనూ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, వీటిని దశలవారీగా చర్చకు ప్రవేశపెడదామని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన "విధాన నిర్ణయాలు" వరుసలో నమోదు చేయబడతాయి. వీటి ప్రకారం అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రస్తుత '''దశ 1''' (కింద 1, 2, 3 విభాగాలు) చర్చకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తర్వాతి దశలు క్రమంగా ఇదే పేజీలో చేర్చబడతాయి. == 1. "లోని" వాడకం == === సమస్య === "లోని"ని కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా (స్పేస్‌తో) రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === వర్గం పేర్లు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా ఉండాలి. "లోని" వాడకుండా అర్థం స్పష్టంగా వచ్చేలా ఉంటే వాడకూడదు. భౌగోళిక వర్గీకరణ వర్గాల్లో (రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, నదులు, పీఠభూములు, ప్రాంతాలు వంటివి) సాధారణంగా ఇది సాధ్యమే. "లోని" ను అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే వాడాలి. ఏ సందర్బంలో వాడాలి అనే విషయానికి వస్తే స్థల నామాన్ని నేరుగా నామవాచకంతో జతచేస్తే అది ఒక నిర్దిష్ట సంస్థ పేరులా తప్పుగా అన్వయమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటక బ్యాంక్ అనే నిర్దిష్ట బ్యాంకు ఉన్నందున, "కర్ణాటక బ్యాంకు శాఖలు" అంటే కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఏ బ్యాంకు శాఖనైనా సూచిస్తుందా, లేక "కర్ణాటక బ్యాంక్" అనే నిర్దిష్ట సంస్థ శాఖలనా అనే గందరగోళం వస్తుంది. ఇలాంటి చోట్ల "లోని" తప్పనిసరిగా వాడాల్సిఉంది. అలాంటి సందర్భాలలో ఎల్లప్పుడూ ముందు పదంతో మాత్రమే కలిపే రాయాలి (ఇది విభక్తి ప్రత్యయం), ఎప్పుడూ వేరుగా (స్పేస్‌తో) ఉండకూడదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే అన్ని వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. అర్థం చెడనంతవరకు "లోని" వాడకుండా రాయాలి === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}} (స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Cross}}(కలిపి ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] {{Tick}} ("లోని" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని బ్యాంకు శాఖలు]] {{Tick}} (వర్గం ఉనికిలో లేదు, తప్పనిసరిగా ఇలాంటి అరుదైన సందర్భాలలో "లోని" ఉపయోగించాల్సి ఉంటుదనే ఉదాహరణ కోసం. [[కర్ణాటక బ్యాంక్]] అనే సంస్థ పేరుతో గందరగోళం రాకుండా) === మద్దతు/చర్చ === == 2. దేవాలయాలు/హిందూ దేవాలయాలు/ ఆలయాలు/హిందూ ఆలయాలు (పర్యాయపదాలు) వాడుక == === సమస్య === "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" ఒకే అర్థాన్నిచ్చే పదాలు కావడంతో, "హిందూ దేవాలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు" వంటి వేర్వేరు రూపాల్లో వర్గాలు చీలిపోయాయి (9 సార్లు పునరావృతం). === విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదన === "దేవాలయాలు" అనే పదాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" అనే పదాలను వర్గాల్లో వాడరాదు — "దేవాలయం" అనే పదమే సాధారణంగా హిందూ ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, "హిందూ" అనే పదాన్ని మళ్ళీ చేర్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నియమం పాత వర్గాలకు, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలకు వర్తిస్తుంది. "ఆలయాలు", "హిందూ ఆలయాలు", "హిందూ దేవాలయాలు" వర్గాల్లోని వ్యాసాలను "దేవాలయాలు" వర్గంలో చేర్చాలి. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] {{Cross}} (లోని కలిపి హిందూ ఆలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (లోని స్పేస్‌తో హిందూ దేవాలయాలనే అనే పదంతో ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} (హిందూ పదంతో దేవాలయాలు అని ఉనికిలో ఉంది) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) * [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] (ప్రామాణికం) {{Tick}} ("హిందూ" అవసరం లేని సందర్భానికి ఉదాహరణ, ఇది ఇది ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉంది) == గమనిక == పై రెండు నియమాలూ కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయో చూపించడానికి ఉమ్మడి ఉదాహరణ: "X లోని ఆలయాలు"/ లోని హిందూ ఆలయాలు/లోని హిందూ దేవాలయాలు ఈ మూడు తరహా వర్గాలు తుదిగా "Xలోని దేవాలయాలు" గా మారతాయి. === మద్దతు/చర్చ === === 3. "లో" / <nowiki>''లోకి''</nowiki> వాడకం === సమస్య "లో" / <nowiki>''లోకి'' స్వతంత్ర పదాలుకావు. వీటి వాడుక విషయంలో కొందరు ముందు పదంతో కలిపి, మరికొందరు వేరుగా స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. ''ఇంటి లోకి'' అని ఎవరూ రాయరు. ''ఇంట్లోకి''</nowiki> అని రాస్తారు. === పాత వర్గాలు (ఉదాహరణలు) === * [[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]] {{Cross}} (అనవసరమైన స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:1846 స్థాపనలు]] {{Cross}} ("లో" లేకుండా, బేర్ నంబర్‌లా అస్పష్టంగా ఉనికిలో ఇలాంటివి చాలా ఉన్నవి) * [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Cross}} (ఇలా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉండదు, ఉనికిలో లేదు ఉదాహరణగా చూపాం). * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదాలు చేసినవారు]] {{Cross}} ("అనువాదాలు చేసినవారు" అనవసర పొడవు+స్పేస్‌తో ఉనికిలో ఉన్నవి) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసిన రచయితలు]] {{Cross}} (ఇది కూడా పైదానిలాగానే ఉంది, ఇంకా దీనిలో రచయితలు అని ఉంది, అనువాదాలు చేయటానికి రచయితలే కానక్కర్లలేదు, శాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు ఇలాంటి వారు చేయొచ్చు) === కొత్త వర్గాలు (ప్రతిపాదన) === * [[:వర్గం:1930లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1972లో మణిపూర్‌లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:1962లో ఒరిస్సాలో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఇంతకుముందే ఉనికిలో ఉన్నవర్గం) * [[:వర్గం:1846లో స్థాపనలు]] {{Tick}} (ఉనికిలోలేదు) * [[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] {{Tick}} ("లో" తప్పనిసరైన సందర్భానికి ఉదాహరణ) * [[:వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు|వర్గం:సంస్కృతం నుండి తెలుగులోకి అనువదించిన'''వారు''']] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) * [[:వర్గం:ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి అనువదించినవారు]] {{Tick}} (సంక్షిప్తీకరణ వర్గం) '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ప్రత్యయాలు, స్వతంత్ర పదాలు కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు వర్గాలు సృష్టించటానికి అవకాశాం ఉంది. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> ఎప్పుడూ ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి. "లో"/ <nowiki>''</nowiki>లోకి<nowiki>''</nowiki> లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో తప్పనిసరిగా కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). మద్దతు/చర్చ ఈ సమస్యలు ఎందుకు, ఇలా జరుగుతున్నాయో ఒకసారి పరిశీలిద్దాం తెవికీలో వేర్వేరు కాలాల్లో స్వతంత్రంగా వర్గాలను సృష్టిస్తుంటాం. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి వేర్వేరు పేర్లు రావడం సహజంగా జరుగుతోంది. ఉదాహరణకు, ఒక సవరణదారుడు [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం "లోని"ని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టించగా, మరలా మరొకరు [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం "లోని"ని స్పేస్ ఇవ్వకుండా ముందు పదంతో కలిపి రాసిన ఇలాంటి సందర్బాలు చాలా ఉన్నవి. దీనివలన డూప్లికేట్ వర్గాలు ఏర్పడటానికి ఇదొక కారణం. ఇద్దరికీ తాము సరైన రూపమే వాడుతున్నామని అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఈ రెండిటి మధ్య స్పష్టమైన ప్రామాణిక నియమం ఎక్కడా రాసి లేదు. మరో కారణం వర్గం సృష్టించిన వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం. ముందు సృష్టించినవర్గాలు వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంటే ఆదే విషయానికి సంబందించిన వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా సృష్టించిన వ్యాసానికి స్యయంచాలకంగా వర్గం చేరటానికి అవకాశం ఉంది. అప్పుడ కొత్తవర్గాలు సృష్టింపు అవసరముండదు. వికీడేటాకు కలపనివర్గాలు సృష్టించేటప్పుడు, ఆ వర్గం ఇప్పటికే ఉందో లేదో వెతికే అలవాటు లేక, సవరణదారులు కొత్త వర్గాన్ని సృష్టించే ముందు శోధించే అలవాటు లేకపోవటం. ఫలితంగా ఇప్పటికే ఉన్న వర్గానికి సమాంతరంగా మరో వర్గం పుట్టుకొస్తుంది. పర్యాయపదాల విషయంలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది. "ఆలయాలు", "దేవాలయాలు" హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా నాలుగు ఒకే అర్థాన్నిచ్చే తెలుగు పదాలు కావడంతో, ఏది వాడాలో ఎవరికీ స్పష్టత లేదు, వ్యక్తిగత అభిరుచిని బట్టి ఎవరికి తోచినట్లు వారు వాడుతున్నారు. "అమెరికా"/”అమెరికన్" వంటి నామ-విశేషణ జతల్లో, ఇంగ్లీషు మూలపదాన్ని (American) తెలుగులోకి అనువదించేటప్పుడు కొందరు నామవాచక రూపాన్ని (అమెరికా), కొందరు విశేషణ రూపాన్ని (అమెరికన్) యథాతథంగా వాడటం వల్ల ఒకే దేశానికి సంబంధించిన వర్గాలు 42కి పైగా ఉప-వర్గాల్లో చీలిపోయాయి. నదుల వర్గాల్లో మరో రకమైన పొరపాటు కనిపిస్తుంది. నదులు ఏదో ఒక రాష్ట్రానికి/జిల్లాకు చెందినవి కావు, అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహిస్తాయి (ఉదా: కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా సముద్రంలో కలుస్తుంది). అయినప్పటికీ "తెలంగాణ నదులు" వంటి "చెందిన" అర్థమిచ్చే పేర్లు పెట్టడం భౌగోళిక వాస్తవాన్ని సరిగ్గా ప్రతిబింబించదు. ఇక్కడ సమస్య భాషాపరమైంది కాదు, భావనాపరమైన అవగాహన లోపం. ఇలాంటి భావనా దోషం గవర్నర్ల వర్గాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఒక గవర్నరు ఆ రాష్ట్రానికి "పనిచేశారా" లేక ఆ రాష్ట్రానికి "చెందినవారా" అనే భేదాన్ని సరిగ్గా వర్గం పేరులో చూపించకపోతే అర్థం గందరగోళంగా మారుతుంది. సంక్షిప్త పేర్లు పెట్టాలనే ఉద్దేశంతో కొన్నిసార్లు వర్గం పేరు అతిగా కుదించబడి ఒక్కోసారి సరియైన అర్థాన్ని కోల్పోయే సందర్బాలు ఉంటున్నవి. ఉదాహరణకు “1935 పత్రికలు” అనే వర్గం పేరు చూస్తే, అది 1935లో స్థాపించబడిన పత్రికలా, ఆ సంవత్సరం ఆగిపోయిన పత్రికలా, లేక ఆ సంవత్సరం ప్రచురించిన పత్రికలా అనే సందేహాలు కలగటం సహజం. ఇలాంటి సమస్యలే మరికొన్ని ఉన్నవి లిప్యంతరీకరణ, ZWNJ (జిరో విడ్త్ నాన్-జాయినర్) వంటి సాంకేతిక అంశాల్లో కూడా అస్థిరత కనిపిస్తుంది. ఇది కంటికి కనిపించని అక్షరమే అయినా, టైపింగ్ పద్ధతిని బట్టి కొందరి వాడకంలో ఉంటుంది, కొందరి వాడకంలో ఉండదు, ఫలితంగా దృశ్యమానంగా ఒకేలా కనిపించే రెండు వర్గాలు సాంకేతికంగా వేర్వేరుగా నమోదవుతాయి. చివరగా, హైఫన్ వంటి విరామచిహ్నాలు కొందరు టైటిల్‌ను స్పష్టం చేయడానికి వాడితే, మరికొందరు వాటిని అనవసరంగా భావించి వదిలేస్తారు. ఈ వ్యక్తిగత శైలి భేదాలే, ఒక స్పష్టమైన లిఖిత మార్గదర్శకం లేనప్పుడు, వర్గాల చీలికకు మూలకారణంగా మారుతున్నాయి. గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ వంటి యాంత్రిక అనువాద సాధనాలను ఆధారంగా చేసుకుని వర్గం పేర్లు పెట్టినప్పుడు, అవి వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా లేదా సహజ తెలుగు భాషా శైలికి విరుద్ధంగా ఉండే అవకాశం ఎక్కువ. యంత్రానువాదం పదానికి పదం అనువదిస్తుంది తప్ప, తెలుగు వాక్య నిర్మాణాన్ని, విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగా పట్టించుకోదు. తెవికీ 2004 లో ఆవిర్భవించింది. ఈ 20 సంవత్సరాల పైగా కాలంలో భాష వాడుక క్రమంగా మారింది. పాత వర్గాల్లో వాడిన పదజాలం నేటి వాడుక భాషకు భిన్నంగా ఉంటుంది. దీంతో కొత్తవారు దానికి సమాంతరంగా "ఆధునిక" పేరుతో వేరే వర్గాలు సృష్టించటం జరుగుతుంది. తొందరగా వ్యాసాలు రాసే క్రమంలో విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగ్గా వాడకుండా వర్గాలను సృష్టించటం జరుగుతుంది. ఇది వారి పొరపాటు కాదు, సరిచూసుకునేందుకు ఒక స్పష్టమైన ప్రామాణిక మార్గదర్శకం అందుబాటులో లేకపోవడమే అసలు లోపం. సారాంశంగా చెప్పాలంటే, ఈ సమస్యలన్నింటి వెనుక ఒకటే అంతిమ కారణం ఉంది. తెవికీకి వర్గాల నామకరణానికి సంబంధించిన స్పష్టమైన, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే లిఖిత మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం కారణం. అయితే ఈ చర్చ ద్వారా నిర్ణయించిన విధి విధానాలు మార్గదర్శకాలు తెవికీలో నూటికి నూరుపాళ్లు నాణ్యతగా వర్గాల వ్యవస్థ రూపొందిందని చెప్పలేం. దీనికి రెండుకారణాలు అన్ని సమస్యలు ఒకేసారి గుర్తించటం అసాధ్యంకాగా, రెండవకారణం ఎన్ని మార్గదర్శకాలు, విధి విధానాలు ఉన్నా గౌరవ యూజర్సు వాటిని గౌరవించకపోతే నిరంతరం ఈ సమస్యలు ఇలానే ఉంటుంటవి. దీనిని అరికట్టాలంటే కొత్త వర్గం సృష్టించేటప్పుడు దానికి సరిపోలిన (కనీసం 70%) <nowiki>''ఇంతకుముందే ఈ వర్గం ఉంది''</nowiki> అని ఒక ఎలెర్ట్ సందేశం ఇచ్చే JS స్క్రిప్టు గాడ్జెట్ ఒకటి తెవికీలో ప్రవేశపెట్టాలి. అది తయారుకావాలంటే స్క్రిప్టు మ్యాపింగ్ లో సముదాయం నిర్ణయించిన విదివిధానాలు, మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు ఉండాలి. == వ్యాకరణ / విభక్తి ప్రత్యయాల లోపాలు == === 1. "లోని" వాడుక సమస్య === '''వివరణ:'''"లోని" వాడుక విషయంలో కొందరు ముందున్న పదంతో కలిపిరాస్తే, మరికొందరు వేరుగా రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] ఇందులో మొదటిది లోని కలిపి ఉండగా, రెండోది లోని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టింబడినవి. అసలు లోని వాడకుండా ఇప్పటికే చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా వాడుకలో ఉన్నవి. ఉదాహరణ [[:వర్గం:భారతదేశ పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు]] ఇలాంటి వర్గాలు చాలా ఉనికిలో ఉన్నవి. పై సమస్యను దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ దిగువ విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదించటమైనది. '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 1''': వర్గం పేర్లలో "లోని" వాడకుండా సంక్షిప్త రూపాన్నే వాడాలి; ఒకే మాతృవర్గం కింద ఉన్న ప్రస్తుత వర్గాల పద్ధతితో ఏకరూపత పాటించాలి. లోని తీసివేస్తే పేరు వ్యాకరణపరంగా సరికాక, లేదా అర్థం (స్థలం/కాలం/సంబంధం) మారిపోతే మాత్రమే "లోని" వాడవచ్చు. అలా వాడినప్పుడు పూర్వపదంతో కలిపి రాయాలి, మధ్యలో ఖాళీ (స్పేస్) ఇవ్వకూడదు. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని). === 2. "లో" వాడకం === '''వివరణ''': "లో" వాడుక విషయంలో స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]], [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]]. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. "లో" ప్రత్యయం, స్వతంత్ర పదం కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు పేర్లు వస్తాయి. లో ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి.అలాంటి వర్గాలు చాలా వరకు ఉనికిలో ఉన్నవి. వాటిని పరిశీలించగా కొన్ని వర్గాలలో లో తప్పనిసరిగా వాడాలిసిన అవసరముంది. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] దీనిని [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] అని ఉంటే అది అర్థవంతంగా ఉండదు. లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటుందని భావించినప్పుడు వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). '''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''': లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). === 3. ఆలయాలు/దేవాలయాలు/హిందూ ఆలయాలు/ హిందూ దేవాలయాలు వాడుక సమస్య === వర్గ సమస్యలలో ఇది ఒక ప్రధాన సమస్య. పై పదాలను ఎవరికి ఇష్టం వచ్చిన రీతీలో లేదా తను సృష్టించిన వర్గం గుర్తులేక మరలా ఆదే యూజరు ఇంకో రకంగా ఆ రెండు కబడా గుర్తులేకపోతే అదే వర్గం మరోరకంగా సృష్టించటం, లేదా ఇంతకు ముందు ఉనికిలో ఎలా ఉన్నాయో పరిశీలించకపోవటం వలన ఈ విభాగానికి చెందిన డూప్లికేట్ వర్గాలు దాదాపు 70 పైగా ఉన్నవి. దీనికి యూజర్సు తప్పు ఎంతమాత్రం లేదు.ఒక ప్రామాణిక లేదా విధాన నిర్ణయం లేకపోవటం ప్రధాన కారణం. ఈ సమస్యను గుర్తించి ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై చదువరి గారు, "హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి" అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఇదే చర్చాపేజీలో వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ#చదువరి అభిప్రాయాలు విభాగంలో వివరించిన వాటిని పరిగణనలోకి ఈ దిగువ విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టమైనది. === 4. హిందూ మత వర్గాల విషయంలో విధాన నిర్ణయాలు === # దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని అర్థం. మందిరాలు, ఆలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా 3 పదాల వాడకంలో దేవాలయాలు పదం మాత్రమే వర్గంలో ప్రతిబింబించేటట్లు ఉండాలి. '''దేవాలయాలు''' వర్గాల్లో నిర్దిష్ట దేవాలయాల (కట్టడాల) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. వాటికి ఒప్పు, తప్పు ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]], {{Tick}} [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] {{Tick}} [[:వర్గం: హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} # దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు "కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు", "12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు", "చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు" ఇలాంటివి. # [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతము]], అనే పదాల వర్గాల వాడుక విషయంలో [[:వర్గం:హిందూమతం]] అని వాడాలి. ఇక్కడ రెండు పదాలు కలిపి ఉన్నవి. హిందూ మత" అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి "హిందూమత" అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. === 5. పుణ్యక్షేత్రాలు అంటే === '''పుణ్యక్షేత్రం''' అంటే మతపరమైన లేదా ఆధ్యాత్మిక దృష్ట్యా పవిత్రమైనదిగా భావించే స్థలం. ఈ పదం "పుణ్యం" (ధార్మిక ఫలం, సత్కర్మ ఫలం) "క్షేత్రం" (స్థలం, ప్రదేశం) అనే రెండు పదాల కలయిక నుండి వచ్చింది. అంటే "పుణ్యాన్ని ఇచ్చే స్థలం" లేదా "పుణ్య ఫలాన్ని ప్రదానం చేసే ప్రదేశం" అని అర్థం ముఖ్య లక్షణాలు * '''దైవ సన్నిధి''': సాధారణంగా ఒక దేవుడు లేదా దేవత అక్కడ ప్రత్యక్షంగా వెలిసారని, లేదా ఒక ముఖ్యమైన పుణ్యఘటన (అవతారం, లీల, తపస్సు) జరిగిందని విశ్వాసం ఉంటుంది. * '''తీర్థయాత్ర గమ్యం''': భక్తులు దూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చి దర్శనం, పూజ, స్నానం చేసేందుకు ఈ స్థలాలను సందర్శిస్తారు. * '''పాప నివృత్తి / మోక్ష సాధన''': ఇక్కడ దర్శనం, స్నానం లేదా పూజ చేయడం ద్వారా పాపాలు తొలగిపోయి పుణ్యం లభిస్తుందని, మోక్షం సులభతరమవుతుందని భావిస్తారు. * '''ప్రాకృతిక లేదా చారిత్రక ప్రాముఖ్యత''': నదీ సంగమాలు (ఉదా. ప్రయాగ), పర్వతాలు (ఉదా. తిరుమల), సముద్ర తీరాలు (ఉదా. రామేశ్వరం) వంటివి తరచుగా పుణ్యక్షేత్రాలుగా భావించబడతాయి. ==== రకాలు ==== * '''దివ్య క్షేత్రాలు''' – ఆలయాలు కేంద్రంగా ఉన్నవి (తిరుమల, భద్రాచలం, శ్రీశైలం) * '''తీర్థ క్షేత్రాలు''' – నదులు/జలాశయాలతో సంబంధించినవి (కాశీ, ప్రయాగ, గోదావరి పుష్కరాలు) * '''జ్యోతిర్లింగాలు, శక్తి పీఠాలు''' వంటి సంప్రదాయ వర్గీకరణలు కూడా ఉన్నాయి '''పుణ్యక్షేత్రం వర్గంలో''' [[:వర్గం: పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు]]" అనే రెండు వర్గాల ఉన్నవి. సాధారణంగా పుణ్యక్షేత్రాలు అంటేనే హిందూ మతానికి చెందినవి. మరలా హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు అని వాడాలిసిన అవసరంలేదు, ఈ విషయం పైన దేవాలయాల విధాన నిర్ణయంలో వాడాలిసిన అవసరంలేదని అనుకున్నాం. పుణ్యక్షేత్రాలు ప్రతిపాదన విధాన నిర్ణయాలు # '''పుణ్యక్షేత్రాలు''' వర్గాల్లో తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశాల (పట్టణం, గ్రామం, ప్రాంతం) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు # వ్యాసం ఒక కట్టడం (గుడి) గురించి అయితే దేవాలయంగా, దైవత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక ప్రదేశం గురించి అయితే పుణ్యక్షేత్రంగా పరిగణించాలి. #* '''దేవాలయం:''' [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]] (ఒక కట్టడం గురించిన వ్యాసం) → "దేవాలయాలు" వర్గంలో. #* '''పుణ్యక్షేత్రం:''' [[తిరుమల (పట్టణం)|తిరుమల]] (తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశం గురించిన వ్యాసం) → "పుణ్యక్షేత్రాలు" వర్గంలో. # రెండూ ఉన్న వ్యాసాన్ని, అది ప్రధానంగా దేని గురించో ఆ వర్గంలో మాత్రమే చేర్చాలి. # ఈ నిర్ణయం హిందూ మతానికి సంబంధించిన వర్గాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. ఇతర మతాల ప్రార్థనా స్థలాలకు (చర్చిలు, మసీదులు, గురుద్వారాలు మొదలైనవి) వాటి సొంత వర్గాలు ఉంటాయి, అవి ఈ నిర్ణయం పరిధిలోకి రావు. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి. # ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్ పెట్ర స్థలాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు. === 6. నదుల వర్గాల నామకరణం === '''సమస్య:''' నదుల వర్గాలకు "తెలంగాణ నదులు", "భారతదేశ నదులు" వంటి పేర్లు వాడుతున్నారు. కొన్ని మాత్రమే ఆ జిల్లా ,రాష్ట్రం, దేశంలో ఉద్బవించి ఆ జిల్లా , రాష్ట్రం, దేశంలో చివరగా సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇటువంటి వాటికి పైన చెప్పుకున్నట్లు "తెలంగాణ నదులు", "భారతదేశ నదులు" అని వ్యవహరించినా తప్పులేదు. కానీ ఎక్కువ శాతం నదులు ఏ ఒక్క ప్రాంతానికీ సొంతం కావు; అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహించి చివరికి సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇలాంటి నదులకు "తెలంగాణ నదులు", "భారతదేశ నదులు" రాసినందున ఈ రూపం నది ఆ రాష్ట్రానికి/దేశానికి/జిల్లాకు "చెందినదనే" అనే భావాన్ని ఇస్తుంది. ఇది ఎంతవరకు సబబుగా ఉంది '''ఉదాహరణలు:''' * కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా ప్రవహించి సముద్రంలో కలుస్తుంది. దీన్ని "తెలంగాణ నది" అనడం పాక్షిక సత్యమే. * గంగా నది అనేక రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహించి బంగ్లాదేశ్‌లోకి వెళ్తుంది. బ్రహ్మపుత్ర, సింధు, సట్లెజ్ నదులు ఇతర దేశాల్లో పుట్టి భారతదేశంలోకి వస్తాయి లేదా ఇతర దేశాల్లోకి వెళ్తాయి. కాబట్టి "భారతదేశ నదులు" అనే పేరు కూడా సరికాదు. * రాష్ట్ర స్థాయిలో: పాత వర్గం:తెలంగాణ నదులు → కొత్త వర్గం:తెలంగాణలో ప్రవహించే నదులు * దేశం స్థాయిలో: పాత వర్గం:భారతదేశ నదులు → కొత్త వర్గం:భారతదేశంలో ప్రవహించే నదులు * జిల్లా స్థాయిలో: పాత వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు→కొత్త వర్గం: ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రవహించే నదులు '''రాత నియమాలు:''' * పేర్లు వ్యాకరణ సమ్మతంగా ఉండాలి; ఉదా. క్రియారూప విశేషణం (ప్రవహించే, పనిచేసిన) ముందు స్థల సూచిక ప్రత్యయం ఉండాలి. "లో" ప్రత్యయం కాబట్టి పదానికి కలిపి రాయాలి: భారతదేశంలో, తెలంగాణలో (ఖాళీ ఇవ్వకూడదు). * హల్లుతో ముగిసే పేర్లలో ZWNJ వాడాలి: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో. * "భారతదేశ ప్రవహించే నదులు" వంటి రూపాలు తప్పు (షష్ఠి రూపం క్రియారూప విశేషణాన్ని అనుసరించదు). '''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' నదుల వర్గాలన్నింటికీ (జిల్లా, రాష్ట్ర, దేశ స్థాయిలో) "లో ప్రవహించే నదులు" అనే రూపం వాడాలి. '''గమనిక:''' ఈ మార్పు ఏ ఒక్క వర్గానికో కాక, అన్ని రాష్ట్రాలు/దేశాల/జిల్లాల నదుల వర్గాలకూ వర్తించాలి, లేకుంటే కొత్త అస్థిరత ఏర్పడుతుంది. === '''7. హైఫన్ / విరామ చిహ్నాలు / బ్రాకెట్లు వాడక సమస్యలు''' === హైఫన్, కామా, బ్రాకెట్ల వల్ల ఒకే వర్గం వేర్వేరు పేర్లతో వర్గాలు పుట్టుకొస్తున్నవి. కొంతమంది కొన్ని వర్గాలలో వాటిని వాడి సృష్టింస్తుంటే, మరికొంతమంది వీటిని ఉపయోగించకుండా సృష్టించుట జరుగుతుంది. ఉదాహరణలు: [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]], దీనిలో హైఫన్ లేదు. [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]], దీనిలో '''హైఫన్ ఉంది.''' వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక, దీనిని వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక అని '''హైఫన్''' వాడనంతమాత్రాన పైరెండు వర్గాలు అర్థంవంతం కోల్పోవుట అనేది ఏమీలేదు. [[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు]], దీనిలో కామా వాడారు. [[:వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు]] వర్గంలో కామాలేదు. అయినా అర్థవంతంగానే ఉంది. సరియైన విధాన నిర్ణయం లోనప్పుడు ఇలాంటి ఏకరూపత లేని వర్గాలు పుట్టుకొస్తుంటవి '''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' వర్గం పేరులో హైఫన్ (-), కామా (,), బ్రాకెట్లు ( ), ఇతర విరామ చిహ్నాలను వాడకూడదు. చిహ్నాల సహాయం లేకుండానే వర్గం పేరు పూర్తి అర్థాన్ని ఇచ్చేలా సరళమైన తెలుగు పదాలతో ఉండాలి.అధికారిక పేర్లలో హైఫన్ ఉన్నా, వర్గం పేరులో దాని స్థానంలో ఖాళీ (స్పేస్) వాడాలి. మినహాయింపులు: సంవత్సర పరిధులు, సీజన్ల పేర్లు (ఉదా: 1990–1999, వర్గం:2017–18లో దేశీయ క్రికెట్ పోటీలు). వీటిలో హైఫన్ (-) కాకుండా ఎన్ డాష్ (–) వాడాలి. === 8. కాలక్రమ వర్గాల నామకరణం === '''ప్రతిపాదిత''' '''విధాన నిర్ణయం:''' వర్గాల పేర్లలో విభక్తి ప్రత్యయాలను (ను, ని, కు, తో, చే, లో, పై, నుండి, మొదలైనవి) అవి చేరే పదానికి కలిపి రాయాలి. అనుప్రయోగ పదాల ప్రత్యయాలు "మీద, వద్ద, కోసం, గురించి మొదలగునవి స్వతంత్ర పదాలు కాబట్టి విడిగా రాయాలి. # '''"వ" కలిపి రాయాలి:''' సంఖ్య తర్వాత "వ" ఖాళీ లేకుండా రాయాలి ("11వ", "11 వ" కాదు). # '''ఆ కాలానికి చెందిన అంశాలకు''' (కవులు, చిత్రాలు, పుస్తకాలు మొదలైనవి) "…వ శతాబ్దపు", "…వ దశాబ్దపు" రూపం వాడాలి. # '''ఆ కాలంలో జరిగిన అంశాలకు''' (జననాలు, మరణాలు, స్థాపితాలు, ఘర్షణలు మొదలైనవి) "…లో" రూపం వాడాలి. సంవత్సరాలకు ఎల్లప్పుడూ ఇదే రూపం. అంశం పేరులోనే ఆ భావం లేకపోతే "…లో" తర్వాత తగిన క్రియ చేర్చాలి (సినిమాలకు ''విడుదలైన'', చిత్రలేఖనాలకు ''గీసిన'', ఘటనలకు ''జరిగిన'' వంటివి). ఉదాహరణలు (ప్రస్తుత → ప్రతిపాదిత) * వర్గం:11 వ శతాబ్దం కవులు → 11వ శతాబ్దపు కవులు * వర్గం:1930లు చిత్రాలు → 1930వ దశాబ్దపు చిత్రాలు * వర్గం:1010లలో ఘర్షణలు → 1010వ దశాబ్దంలో జరిగిన ఘర్షణలు * వర్గం:1258 జననాలు → 1258లో జననాలు * వర్గం:1814 స్థాపితాలు → 1814లో స్థాపితాలు * వర్గం:1656 చిత్రలేఖనాలు → 1656లో గీసిన చిత్రలేఖనాలు * వర్గం:1990 సినిమాలు → 1990లో విడుదలైన సినిమాలు * వర్గం:1906లో స్థాపించబడిన సంస్థలు → 1906లో స్థాపితాలు * వర్గం:టాంకు బండ పై విగ్రహాలు → వర్గం:టాంకు బండపై విగ్రహాలు === 9. పదవి, స్వస్థలం ఆధారిత జంట వర్గాల నామకరణ సమస్య === '''నేపథ్యం''' కొన్ని పదవుల (గవర్నర్లు, న్యాయమూర్తులు మొదలైనవి) విషయంలో రెండు రకాల వర్గాలు అవసరమవుతాయి. ఒకటి ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారిది కాగా, రెండోది ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారిది. ప్రస్తుతం ఈ రెండింటికీ పేర్లు ఒకేలా ఉండి గందరగోళం కలుగుతోంది. ఉదాహరణకు, [[:వర్గం: ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్లు]], [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]], ఈ వర్గాల పేర్లు చూసి ఏ వ్యాసం ఏ వర్గంలో చేర్చాలో తెలియదు. === ప్రతిపాదిత విధాన నియమాలు === # '''పదవి ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారి కోసం. పేరు: ''<ప్రాంతం>‌కు పనిచేసిన <పదవులు>''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు పనిచేసిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి స్వస్థలం ఏదైనా కావచ్చు. # '''స్వస్థలం ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారి కోసం. పేరు: ''<ప్రాంతం>‌కు చెందిన <పదవులు>''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి ఏ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినా చేర్చవచ్చు. # ఒకే వ్యక్తి రెండు వర్గాలకూ అర్హుడైతే (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యక్తి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే గవర్నర్ అయితే) రెండింటిలోనూ చేర్చవచ్చు. === 10. వేర్వేరు అర్థాలకు ఆస్కారం ఇచ్చే వర్గాలు === నేపథ్యం [[:వర్గం:1935 పత్రికలు]], [[:వర్గం:1970 పత్రికలు]] ఇలాంటి వర్గాలు ఉన్నవి. ఆ సంవత్సరంలో ప్రారంభమైనవా, ముగిసినవా, ప్రచురితమైనవా? ఇలాంటి సందేహాలకు కలుగుతాయి. '''ప్రతిపాదిత విధాన నియమం''':ఇలాంటి వర్గాలు అప్పటికప్పుడు ఆ వర్గం సందర్బాన్ని తగిన విధంగా మార్చాలి, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలుకూడా ఇదే సూత్రం పాటించాలి === 11. భౌగోళిక వర్గాల నామకరణం === '''ప్రతిపాదిత విధాన నియమం:''' జిల్లా, రాష్ట్రం, దేశం, ప్రపంచ దేశాల వర్గాల పేర్లు సంబంధిత వ్యాసం శీర్షిక రూపంలోనే ఉండాలి. విశేషణ రూపాలు (అమెరికన్, జర్మన్), సంక్షిప్తాలు (అ.సం.రా., ఆం.ప్ర.), విరామ చిహ్నాలు వాడకూడదు. అధికారిక పేరులో భాగమైన అక్షర సంక్షిప్తాలు (వైఎస్ఆర్, ఎన్టీఆర్) వ్యాసం శీర్షికలో ఉన్నట్లే రాయాలి. వ్యాసం శీర్షిక మారినప్పుడు, ఈ నియమం ప్రకారం వర్గం పేరును కూడా కొత్త శీర్షికకు అనుగుణంగా సముదాయ నిర్ణయంతో మార్చవచ్చు. అనుమతి జాబితాలోని రూపాల్లో మార్పు కావాలంటే (ఉదా. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు → అమెరికా), ఆ మార్పును కూడా చర్చ ద్వారానే చేయాలి. '''మినహాయింపు''' '''గమనిక:''' వ్యాసం శీర్షిక చాలా పొడవైన అధికారిక పేరై, దానికి దారిమార్పుగా స్థిరపడిన పూర్తి పదం ఉంటే, వర్గం సంక్షిప్తను, ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉన్న మరిన్ని వర్గాలను, బాగా ప్రాచ్యుర్యం పొందిన పదం వర్గాల్లో వాడవచ్చు. అయితే భవిష్యత్తులో వ్యాసం పేరు మారితే సముదాయం నిర్ణయంతో వర్గం పేరు మార్చవచ్చు ఉదాహరణ: [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]],{{Cross}} [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]{{Cross}},→ [[:వర్గం:అమెరికా]] {{Tick}} ఇతరవర్గాలు ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:ముంబాయి]]{{Cross}} →[[:వర్గం:ముంబై]] {{Tick}} [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]]{{Cross}} →[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]],{{Tick}} [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]]{{Cross}} →[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]],{{Tick}} 5747fg4lg5ajm1fup4rpmemwqmykrk9 0 513137 4983429 4982327 2026-10-17T23:34:55Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6 4983429 wikitext text/x-wiki {{Infobox music genre | name = ఫ్లమెంకో | native_name = | etymology = | other_names = | image = Belen maya.jpg | alt = | caption = సంప్రదాయ దుస్తుల్లో ఫ్లమెంకో నృత్యకారిణి, గిటానో రోమా సముదాయానికి చెందిన [[బెలెన్ మాయా]] | stylistic_origins = [[అండలూసీ నూబా]], [[రోమా సంగీతం#సంప్రదాయ రోమా సంగీతం|రోమా సంప్రదాయ సంగీతం]] | cultural_origins = [[గిటానోస్|కాలే రోమా]], [[అండలూసియా ప్రజలు]], 18వ శతాబ్దం చివరిలో, స్పెయిన్ | instruments = {{hlist|గాత్ర సంగీతం|[[చప్పట్లు]]|[[గిటార్]]|[[కాస్టనెట్స్]]|[[కాజోన్]] ఫ్లమెంకో}} | derivatives = | fusiongenres = * [[ఫ్లమెంకో రాక్]] * [[న్యూ ఫ్లమెంకో]] | subgenres = * [[అలెగ్రియాస్]] * [[బులేరియాస్]] * [[ఫాండాంగో]] * [[మలగెన్యాస్ (ఫ్లమెంకో శైలి)|మలగెన్యాస్]] * [[రుంబా ఫ్లమెంకా]] * [[సెవిల్యానాస్]] * [[సిగిరియాస్]] * [[సోలేయా]] * [[టాంగో (ఫ్లమెంకో)|టాంగో]] * [[టియెంటోస్ (ఫ్లమెంకో)|టియెంటోస్]] * [[వెర్డియాలెస్]] | subgenrelist = | regional_scenes = | local_scenes = | other_topics = {{hlist|[[స్పెయిన్ సంగీతం]]|[[అండలూసియా సంగీతం]]|{{lang|es|[[కాంటే ఫ్లమెంకో]]}}|{{lang|es|[[కాంటే హోండో]]}}|{{lang|es|[[ఫాల్సెటా]]లు}}}} | footnotes = | current_year = }}'''ఫ్లమెన్కో''' అనేది దక్షిణ [[స్పెయిన్|స్పెయిన్‌లోని]] వివిధ జానపద సంగీత సంప్రదాయాలపై ఆధారపడిన ఒక కళారూపం, ఇది అండలూసియన్ ప్రాంతంలోని గిటానో ఉపసంస్కృతిలో పాక్షికంగా అభివృద్ధి చెందింది, ఎక్స్‌ట్రెమడూరా, మర్సియాలో కూడా చారిత్రక ఉనికిని కలిగి ఉంది. <ref name="Leblon">{{Harvard citation|Leblon|2003}}</ref> <ref>{{Harvard citation|Aoyama|2007}}</ref> <ref>{{Harvard citation|Manuel|1989}}</ref> విస్తృతమైన అర్థంలో, ఈ పదాన్ని దక్షిణ స్పెయిన్‌కు విలక్షణమైన సమకాలీన, సాంప్రదాయ సంగీత శైలుల వైవిధ్యాన్ని సూచించడానికి ఉపయోగిస్తారు. ఫ్లమెంకో, రోమానీ జాతికి చెందిన గిటానోలతో సన్నిహితంగా ముడిపడి ఉంది; వీరు దాని ఆవిర్భావానికి, వృత్తిపరమైన అభివృద్ధికి గణనీయంగా దోహదపడ్డారు. అయితే, దీని శైలి ప్రత్యేకంగా అండలూసియన్, ఫ్లమెన్కో కళాకారులలో చారిత్రాత్మకంగా గిటానో, గిటానోయేతర వారసత్వానికి చెందిన స్పానిష్ వారు ఉన్నారు. <ref>{{Harvard citation|Hayes|2009}}</ref> ఫ్లమెంకోను తరచుగా జానపద, జనాదరణ పొందిన లేదా మౌఖిక సంప్రదాయంగా వర్ణించినప్పటికీ, దీనిని ఒక సంక్లిష్టమైన, అధునాతన సంగీత వ్యవస్థగా కూడా పరిగణిస్తారు. దీని రూపాలు పాట, గిటార్, నృత్యం, [[Compás (flamenco)|కంపాస్]], [[మోడ్ (సంగీతం)|మోడల్]], టోనల్ హార్మొనీ, ఫాల్సెటాస్, చప్పట్లు, పాదచలనం, శ్రావ్యమైన అలంకరణ, ఆశువుగా చేసే వైవిధ్యాలను మిళితం చేస్తాయి. ఒక పాలో యొక్క సంగీత గుర్తింపు లయ చక్రం, మోడ్, తీగ పురోగతి, చరణ రూపం, భౌగోళిక మూలం, ప్రదర్శన సంప్రదాయంతో సహా అనేక లక్షణాలపై ఒకేసారి ఆధారపడి ఉండవచ్చు. <ref>{{Cite conference |last=Gómez |first=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |year=2014 |title=Flamenco music and its computational study |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |pages=119–126 |access-date=4 May 2026}}</ref> ఈ సంగీత పరిణతి, కాన్సర్ట్ ఫ్లమెన్కో గిటార్ అభివృద్ధి, అధికారిక కన్సర్వేటరీ అధ్యయనంతో పాటు, ఫ్లమెన్కో కేవలం సాధారణ ప్రేక్షకులను మాత్రమే కాకుండా శాస్త్రీయ సంగీత నేపథ్యాల నుండి వచ్చిన శ్రోతలను, ప్రదర్శకులను కూడా ఆకర్షించడానికి సహాయపడింది. <ref>{{Cite web|date=20 February 2024|title=Paco de Lucía Legacy Festival|url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM|access-date=4 May 2026|publisher=Carnegie Hall}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Study programme: Global Musics|url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/|access-date=4 May 2026|publisher=Codarts Rotterdam}}</ref> ఫ్లమెన్కో సంగీతం యొక్క అతి పురాతన రికార్డు 1774లో జోస్ కాడల్సో రచించిన ''లాస్ కార్టాస్ మర్రుకాస్'' (ది మొరాకన్ లెటర్స్) అనే పుస్తకంలో ఉంది. <ref>{{Harvard citation|Akombo|2016}}</ref> గత రెండు శతాబ్దాలుగా ఫ్లమెన్కో అభివృద్ధి చక్కగా నమోదు చేయబడింది: " సైనెటెస్ (ఏకాంక నాటకాలు), టోనాడిల్లాస్ యొక్క నాటకరంగ ఉద్యమం, జనాదరణ పొందిన పాటల పుస్తకాలు, పాటల పత్రాలు, ఆచారాలు, నృత్యాల అధ్యయనాలు, ''టోక్స్'', పరిపూర్ణత, వార్తాపత్రికలు, చిత్రలేఖనాలు, చెక్కడాలలో గ్రాఫిక్ పత్రాలు.&nbsp;... లయ, పద్య పంక్తులు, వాతావరణంతో పాటు నిరంతర పరిణామంలో. <ref>{{Harvard citation|Ríos Ruiz|1997}}</ref> 16 నవంబర్ 2010న, [[యునెస్కో]] ఫ్లమెన్కోను మానవాళి యొక్క మౌఖిక, అస్పష్ట వారసత్వపు కళాఖండాలలో ఒకటిగా ప్రకటించింది. <ref>{{Cite web|year=2010|title=Flamenco|url=https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|access-date=September 30, 2021|website=ich.unesco.org|publisher=[[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఇతర మూలాలు == *{{cite book|title=The Unity of Music and Dance in World Cultures|last=Akombo|first=David|place=North Carolina|publisher=McFarland Books|year=2016|isbn=978-0786497157}} * {{cite journal|last= Aoyama|first= Yuko|title= The role of consumption and globalization in a cultural industry: The case of flamenco|journal= [[Geoforum]]|volume= 38|issue= 1|year= 2007|publisher= Elsevier|pages= 103–113|doi= 10.1016/j.geoforum.2006.07.004}} * Álvarez Caballero, Ángel: ''El cante flamenco'', Alianza Editorial, Madrid, Second edition, 1998. {{ISBN|84-206-9682-X}} (First edition: 1994) * Álvarez Caballero, Ángel: ''La Discografía ideal del cante flamenco'', Planeta, Barcelona, 1995. {{ISBN|84-08-01602-4}} * {{wikicite|ref={{harvid|Anon.|2010}}|reference=Anon. 2010. "[https://www.elperiodicoextremadura.com/cultura/2010/11/16/flamenco-declarado-patrimonio-cultural-inmaterial-45037142.html El flamenco es declarado Patrimonio Cultural Inmaterial de la Humanidad por la Unesco]", El Periódico Extremadura, 16 November 2010 (accessed 11 November 2025).}} * {{wikicite|ref={{harvid|Anon.|2012}}|reference=Anon. "[http://www.flamenco-events.com/palosetcompas.html Palos & compas] ". Flamenco-Events.com (2012; accessed 19 March 2020).}} * {{wikicite|ref={{harvid|Anon.|2019}}|reference=Anon. "[https://www.flamencoexport.com/flamenco-wiki/palos-del-flamenco.html Palos del Flamenco: Categorías]". flamencoexport.com (2019, accessed 19 March 2020).}} * Arredondo Pérez, Herminia, and Francisco J. García Gallardo: "Música flamenca. Nuevos artistas, antiguas tradiciones" In ''Andalucía en la música. Expresión de comunidad, construcción de identidad'', edited by Francisco J. García y Herminia Arredondo. Sevilla: Centro de Estudios Andaluces, 2014, pp.&nbsp;225–242. {{ISBN|978-84-942332-0-3}} * Banzi, Julia Lynn (PhD): "Flamenco Guitar Innovation and the Circumscription of Tradition" 2007, 382 pages; AAT 328581, DAI-A 68/10, University of California, Santa Barbara. * Caba Landa, Pedro, and Carlos Caba Landa. ''Andalucía, su comunismo y su cante jondo''. First edition, Editorial Atlántico 1933. Third edition, Editorial Renacimiento 2008. {{ISBN|978-84-8472-348-6}} * {{cite encyclopedia|author-last= Cruces-Roldán|first= Cristina|title= Flamenco|encyclopedia= Bloomsbury Encyclopedia of Popular Music of the World, Genres: Europe|volume= 11|year= 2017|pages= 249–306|editor-last1= Prato|editor-first1= Paolo|editor-last2= Horn|editor-first2= David|location= United Kingdom|publisher= [[Bloomsbury Academic]]|url= https://books.google.com/books?id=WKc0DwAAQBAJ|isbn= 978-1-5013-2612-7}} * Coelho, Víctor Anand (Editor): "Flamenco Guitar: History, Style, and Context", in ''[[Cambridge Companions to Music|The Cambridge Companion to the Guitar]]'', Cambridge University Press, 2003, pp.&nbsp;13–32. * {{cite encyclopedia|last= Devorah Bennahum|first= Ninotchka|title= Flamenco: Music and Dance|encyclopedia= [[Encyclopædia Britannica]]|location= United States|isbn= 978-1-59339-292-5|publisher= Encyclopædia Britannica, Inc.|url= https://www.britannica.com/art/flamenco|url-access= subscription|year= 2023}} * {{cite book|author-last= Llano|author-first= Samuel|chapter= Flamenco as Palimpsest: Reading through Hybridity|title= Transnational Spanish Studies|year= 2020|pages= 161–180|location= United Kingdom|publisher= [[Liverpool University Press]]|editor-last1= Davies|editor-first1= Catherine|editor-last2= O'Bryen|editor-first2= Rory| isbn= 9781789627282|chapter-url= https://books.google.com/books?id=sa9_EAAAQBAJ&pg=PA161}} * {{cite book | last=Lorca | first=F.G. | title=El Cante jondo: primitivo canto andaluz | publisher=Alianza | series=Sección literatura | year=1970 | url=https://books.google.com/books?id=ACAVMQAACAAJ | language=es | access-date=16 May 2023}} *{{cite book | last=Lorca | first=F.G. | title=Poema del cante jondo - Romancero gitano (conferencias y poemas) | publisher=Stockcero, Incorporated | year=2010 | isbn=978-1-934768-37-2 | url=http://www.stockcero.com/pdfs/978-1-934768-37-2_SAMP.pdf | language=es | access-date=16 May 2023}} *{{wikicite|ref={{harvid|Harper|n.d.}}|reference={{OEtymD|flamenco}}.}} *{{cite book|title=Flamenco: Conflicting Histories of the Dance|last=Hayes|first=Michelle Heffner|location=North Carolina|publisher=McFarland Books|year=2009|isbn=978-0786439232}} *{{cite journal |last=Herrera |first=Muhammad Ali |title=Breve biografía de Blas Infante |journal=Alif Nûn |date=March 2006 |number=36 |url=http://www.libreria-mundoarabe.com/Boletines/n%ba36%20Mar.06/BiografiaBlasInfante.html|archive-url=https://archive.today/20130411064932/http://www.libreria-mundoarabe.com/Boletines/n%BA36%20Mar.06/BiografiaBlasInfante.html|url-status=dead |archive-date=11 April 2013 }} *{{wikicite|ref={{harvid|Hoces|1982}}|reference=Hoces Bonavilla, Sabas de. n.d. {{cite web|url=https://funjdiaz.net/folklore/07ficha.cfm?id=201|title=Acotaciones sobre algunos conceptos errados con el flamenco (1)|publisher=funjdiaz.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924020123/https://funjdiaz.net/folklore/07ficha.cfm?id=201|access-date=22 October 2019|archive-date=24 September 2015}} ''Revista de Folklore'', no. 23:147–157 (archive from 24 September 2015).}} * {{cite book|last= Holguín|first= Sandie|title= Flamenco Nation: The Construction of Spanish National Identity|location= Madison|publisher= [[University of Wisconsin Press]]|year= 2019|isbn= 9780299321802|pages= 25–57|doi= 10.2307/j.ctvgc62dd|jstor=j.ctvgc62dd |s2cid= 197774320}} *{{cite book|last=Infante|first=Blas|title=Orígenes de lo Flamenco y Secreto del Cante Jondo (1929–1933)|year=2010|page=166|publisher=Consejería de Cultura de la Junta de Andalucía |url=http://www.juntadeandalucia.es/culturaydeporte/web/html/sites/consejeria/general/Galerias/Adjuntos/destacados/origenes_de_lo_flamenco.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102024520/http://www.juntadeandalucia.es/culturaydeporte/web/html/sites/consejeria/general/Galerias/Adjuntos/destacados/origenes_de_lo_flamenco.pdf |archive-date=2013-11-02 |url-status=live}} *{{cite book|last=Koster|first=Dennis|title=Guitar Atlas, Flamenco|url=https://books.google.com/books?id=l8SMixi1mbQC&pg=PA5|access-date=4 March 2013|date=1 June 2002|publisher=Alfred Music Publishing|isbn=978-0-7390-2478-2}} *{{cite book|last= Leblon|first= Bernard|translator-last= Ni Shuinear|translator-first= Sinead|title= Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia|url= https://books.google.com/books?id=farZoyKozikC|location= Hatfield|publisher= [[University of Hertfordshire Press]]|year= 2003|isbn= 9781902806051}} *{{Cite journal|last=Machin-Autenrieth|first=Matthew|date=2015|title=Flamenco ¿Algo Nuestro? (Something of Ours?): Music, Regionalism and Political Geography in Andalusia, Spain|journal=Ethnomusicology Forum|volume=24|issue=1 (April)|pages=4–27|doi=10.1080/17411912.2014.966852|hdl=2164/17695 |s2cid=217531496|hdl-access=free}} * Mairena, Antonio, and Ricardo Molina. ''Mundo y formas del cante flamenco'', Librería Al-Ándalus, third edition, 1979 (First Edition: Revista de Occidente, 1963) *{{cite journal|last= Manuel|first= Peter|title= Evolution and Structure in Flamenco Harmony|url= https://academiccommons.columbia.edu/doi/10.7916/D8902FFS/download|journal= Current Musicology|publisher= [[Columbia University Press]]|year= 1986|volume= 42|pages= 46–57|doi= 10.7916/D88051HJ|s2cid= 193937795}} *{{cite journal|last= Manuel|first= Peter|title= Andalusian, Gypsy, and Class Identity in the Contemporary Flamenco Complex|publisher= [[University of Illinois Press]]|journal= Ethnomusicology|year= 1989|volume= 33|number= 1|pages= 51–52|doi= 10.2307/852169|jstor= 852169|url= https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1535&context=jj_pubs|url-access= subscription}} *{{cite book|last=Martin|first=Juan|title=Solo Flamenco Guitar|publisher=Mel Bay Publications|isbn=978-0-7866-6458-0|page=48|date=2002}} *{{cite book|title=Flamenco: All You Wanted to Know|url=https://books.google.com/books?id=Bzd1CTtnjS8C&pg=PA6|last=Martinez|first=Emma|publisher=Mel Bay|year=2011|isbn=9781609744700}}. * Martín Salazar, Jorge: ''Los cantes flamencos'', Diputación Provincial de Granada, Granada, 1991 {{ISBN|84-7807-041-9}} * {{wikicite|ref={{harvid|Manuel|2006}}|reference=Manuel, Peter. "Flamenco in Focus: An Analysis of a Performance of Soleares." In ''Analytical Studies in World Music'', edited by Michael Tenzer. New York: Oxford University Press, 2006, pp.&nbsp;92–119.}} *{{wikicite|ref={{harvid|Mendoza|2011}}|reference=Mendoza, Gabriela. "[http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp?idCat=8615&idArt=5620732 Ser flamenco no es una música, es un estilo de vida]". ''El Diario de Hoy'' (2011): {{Page needed|date=March 2020|reason=Inclusive page numbers of article needed}}.}} * Ortiz Nuevo, José Luis: ''Alegato contra la pureza'', Libros PM, Barcelona, 1996. {{ISBN|84-88944-07-1}} * {{cite book |last=Pohren |first=Donn E. |title=The Art of Flamenco |location=Westport, Connecticut |publisher=Bold Strummer |year=2005|isbn=978-0933224025}} * {{wikicite|ref={{harvid|Real Academia Española|2019}}|reference=Real Academia Española. "[https://dle.rae.es/flamenco?m=form flamenco, ca]". ''Diccionario de la lengua Española'', tricentenary edition. Madrid: Real Academia Español, 2019. (accessed 19 March 2020).}} * {{wikicite|ref={{harvid|Ríos Ruiz|1997}}|reference=Ríos Ruiz, Manuel. ''Ayer y hoy del cante flamenco'', Ediciones Istmo, Tres Cantos (Madrid), 1997. {{ISBN|84-7090-311-X}}.}} *{{wikicite|ref={{harvid|Rossy|1998}}|reference=Rossy, Hipólito: ''Teoría del Cante Jondo'', Cresda, Barcelona, 1998. {{ISBN|84-7056-354-8}} (First edition: 1966)}} *{{cite book |title=Vibrant Andalusia: The Spice of Life in Southern Spain |last=Ruiz |first=Ana |publisher=Algora |year=2007 |isbn=978-0-87586-540-9}} * {{wikicite|ref={{harvid|Torres Cortés|2001}}|reference=Torres Cortés, Norberto. "[https://web.archive.org/web/20070308101516/http://www.tristeyazul.com/cronicas/ntc14.htm El compromiso y la generosidad de manolo Sanlúcar] ". ''El Olivo'', no. 88 (February 2001, especial "Manolo Sanlúcar").}} * [http://www.rtve.es/alacarta/videos/rito-y-geografia-del-cante/ ''Rito y geografía del cante''. Serie documental de los años 70 del siglo XX sobre los orígenes, estilos y pervivencia del cante flamenco], con [[José María Velázquez]]-Gaztelu. * ''[https://www.rtve.es/alacarta/audios/nuestro-flamenco/ Nuestro flamenco]'': programa de [[Radio Clásica]], con José María Velázquez-Gaztelu. * [http://www.juntadeandalucia.es/cultura/web/publico/areas/minisitio.jsp?idA=8&men=1&pagc=8_1_1presentacion.jsp Agencia Andaluza para el Desarrollo del Flamenco] * [https://www.flamencoviejo.com Flamenco Viejo] * [https://web.archive.org/web/20120930032149/http://www.flamencoolimpico.com/ Flamenco Olímpico] Reportaje Documental * [https://web.archive.org/web/20120924003408/http://www.radiole.com/especiales/enciclopedia_flamenco/ ''Flamenco de la A a la Z'']: breve enciclopedia del flamenco que incluye diccionario en el [http://www.radiole.com/ sitio] de [[Radiolé]]. * [[Félix Grande|GRANDE]], Félix: ''Memoria del flamenco'', con prólogo de [[José Manuel Caballero Bonald]]. Galaxia Gutenberg/[[Círculo de Lectores]], Barcelona, 1991. ** [http://www.librosaguilar.com/uploads/ficheros/libro/primeras-paginas/200701/primeras-paginas-memoria-flamenco.pdf Texto] en ''[[PDF]]''. * [https://www.sevillaflamenco.es Flamenco en Sevilla] * [[Emilio Lafuente Alcántara|Lafuente Alcántara]], Emilio (1825–1868): ''Cancionero popular. Colección escogida de seguidillas y coplas'', 1865. ** Vol. II: [https://books.google.com/books?id=bNv24CF7m-gC&dq=inauthor%3Aemilio%20inauthor%3Alafuente%20inauthor%3Aalcantara&pg=PA5 ''Coplas'']; texto en [[Google Books]]. ** [https://sites.google.com/site/earabistasyafricanistas/indice-de-autores/emilio-lafuente-y-alcantara-1825-1868 Sobre Emilio Lafuente Alcántara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151005171914/https://sites.google.com/site/earabistasyafricanistas/indice-de-autores/emilio-lafuente-y-alcantara-1825-1868 |date=5 October 2015 }}, hermano de [[Miguel Lafuente Alcántara]], en el [https://sites.google.com/site/earabistasyafricanistas/ sitio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151005170007/https://sites.google.com/site/earabistasyafricanistas/ |date=5 October 2015 }} Biblioteca Virtual de Arabistas y Africanistas Españoles. * [https://es.slideshare.net/lu1312/el-flamenco-y-sus-palos?qid=584a2f83-aef4-4599-8362-490cfab397a3&v=qf1&b=&from_search=1] * Universo Lorca | [https://web.archive.org/web/20231209175942/https://www.universolorca.com/lugar/plaza-de-los-aljibes/ El Concurso del Cante Jondo de 1922. Web dedicada a la vida y obra de Federico García Lorca y su vinculación con Granada.] (Diputación de Granada) * Los Palos del Flamenco | [https://blog.flamencosonline.com/tag/historia/ Los Palos del Flamenco. Artículos sobre el origen y evolución del arte flamenco.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210523174909/https://blog.flamencosonline.com/tag/historia/ |date=23 May 2021 }} (Flamencos Online) == బయటి లింకులు == {{sister project links|d=Q9764|auto=yes}} {{Authority control}} [[వర్గం:నృత్యం]] 5mdvk5lt22yxfe1psoj7xt3noaecto1 0 513192 4983549 4980352 2026-10-18T10:33:07Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4983549 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |Watchedfields =changed |verifiedrevid =419678897 |image =Temazepam.svg |width =218 |image2 =Temazepam-from-xtal-Mercury-3D-balls.png |width2 =189 <!-- Names --> |pronounce = |tradename =Restoril, Normison, Nortem, others |synonyms = |IUPAC_name =7-Chloro-1,3-dihydro-3-hydroxy-1-methyl-5-phenyl-1,4-benzodiazepin-2-one <!-- Clinical data --> |class = |pregnancy_AU =C |routes_of_administration=By mouth |onset = |duration_of_action= |dependency_liability=High<ref>{{cite web |title=Temazepam |url=https://www.drugbank.ca/drugs/DB00231 |website=www.drugbank.ca |access-date=26 June 2019 |archive-date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828133242/https://www.drugbank.ca/drugs/DB00231 |url-status=live }}</ref> <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|temazepam}} |MedlinePlus =a684003 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4D (Prescription only with additional restrictions) |legal_CA =Schedule IV |legal_DE =Rx-only/Anlage III |legal_UN =Psychotropic Schedule IV |legal_UK =Class C POM (CD) |legal_UK_comment ={{clarify|date=October 2015}} |legal_US =Schedule IV |DailyMedID =Temazepam <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =96% |metabolism =[[Liver]] |elimination_half-life=8–20 hours |excretion =[[Kidney]] <!-- Chemical and physical data --> |C =16 |Cl =1 |H =13 |N =2 |O =2 |SMILES =CN1C2=C(C(C3=CC=CC=C3)=NC(O)C1=O)C=C(Cl)C=C2 |StdInChI =1S/C16H13ClN2O2/c1-19-13-8-7-11(17)9-12(13)14(18-15(20)16(19)21)10-5-3-2-4-6-10/h2-9,15,20H,1H3 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =SEQDDYPDSLOBDC-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |drug_name =Temazepam }}రెస్టోరిల్ అనే బ్రాండ్ పేర్లతో విక్రయించే టెమాజెపామ్, [[నిద్రలేమి]] చికిత్సకు ఉపయోగించే మందు.<ref name="AHFS2019">{{Cite web|title=Temazepam Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/temazepam.html|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 April 2019|language=en|archive-date=29 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229165909/https://www.drugs.com/monograph/temazepam.html|url-status=live}}</ref> ఇటువంటి ఉపయోగం సాధారణంగా పది రోజుల కన్నా తక్కువ ఉండాలి.<ref name="AHFS2019" /> ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2019" /> ప్రభావాలు సాధారణంగా ఒక గంటలోపు ప్రారంభమై ఎనిమిది గంటల వరకు ఉంటాయి.<ref name="Shell2015">{{Cite book|last=Collins|first=Shelly Rainforth|last2=RN-BC|first2=Shelly Rainforth Collins|title=Pharmacology and the Nursing Process|date=2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323358286|page=193|url=https://books.google.ca/books?id=06A_CwAAQBAJ&pg=PA193|language=en|access-date=2019-04-08|archive-date=2020-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200104204246/https://books.google.ca/books?id=06A_CwAAQBAJ&pg=PA193}}</ref> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, [[ఆందోళన]], గందరగోళం, మైకము ఉంటాయి.<ref name="AHFS2019" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో భ్రాంతులు, దుర్వినియోగం, [[అనాఫిలాక్సిస్]], [[ఆత్మహత్య]] ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2019" /> సాధారణంగా ఓపియాయిడ్లతో కలిపి ఉపయోగించమని సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name="AHFS2019" /> మోతాదు వేగంగా తగ్గితే ఉపసంహరణ జరగవచ్చు.<ref name="AHFS2019" /> గర్భధారణ సమయంలో లేదా తల్లిపాలను సమయంలో ఉపయోగం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name="Preg2019">{{Cite web|title=Temazepam (Restoril) Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/temazepam.html|website=Drugs.com|access-date=8 April 2019|language=en|archive-date=29 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829084312/https://www.drugs.com/pregnancy/temazepam.html|url-status=live}}</ref> టెమాజెపం అనేది ఇంటర్మీడియట్ యాక్టింగ్ బెంజోడియాజిపైన్, [[నిద్రమాత్ర|హిప్నోటిక్]].<ref name="AHFS2019" /><ref name="Shell2015" /> ఇది మెదడులోని GABA ని ప్రభావితం చేయడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS2019" /> తెమజాపమ్ 1962లో పేటెంట్ పొంది 1969లో వైద్య వినియోగంలోకి వచ్చింది.<ref name="Fis2006">{{Cite book|last=Fischer|first=Jnos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=537|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA537|language=en|access-date=2019-03-02|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102091208/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA537}}</ref> ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="BNF76" /> యునైటెడ్ కింగ్డమ్లో ఒక నెల సరఫరా 2019 నాటికి NHS కు సుమారు £1.40 ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="BNF76">{{Cite book|title=British national formulary: BNF 76|date=2018|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780857113382|pages=481|edition=76}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్లో, ఈ మొత్తం యొక్క టోకు ధర సుమారు US $1.76.<ref name="NADAC2019">{{Cite web|title=NADAC as of 2019-02-27|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-02-27/s7c9-pfa6|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=3 March 2019|language=en|archive-date=2019-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044447/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-02-27/s7c9-pfa6|url-status=dead}}</ref> 2017 లో, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్లో 142 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం, నాలుగు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో.<ref name="ref">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="ref1">{{Cite web|title=Temazepam - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Temazepam|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412004614/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Temazepam|url-status=live}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] nbjbexv7f2kem1u5xe7f0o1rztk0q0a 1 513210 4983440 4980438 2026-10-18T00:50:25Z NguoiDungKhongDinhDanh 109631 /* తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు */ సమాధానం 4983440 wikitext text/x-wiki == తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు == [[వాడుకరి:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] గారూ నమస్కారం.మీరు ఈ వ్యాసంలో 2026 అక్టోబరు 5న ''ఈ వ్యాసాన్ని'' [[WP:PROD]] ''ప్రకారం తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు'' క్షమించాలి, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/బోరిస్ పర్చాట్కిన్]] అనే పేజీ సృష్టించి దానిలో తొలగింపుపై మీ అభిప్రాయాన్ని రాసి, ఆ పేజీని [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]] విభాగంలో ట్రాన్స్‌క్లూడ్ చేయాలని మీకు తెలియదనికాదు, బహుశా ఇతర పనుల వత్తిడిలో మర్చిపోయి ఉండవచ్చు. అలాచేసినపక్షంలోనే ఇతర యూజర్స్ ఆ తొలగింపుపై అభిప్రాయాలు స్పందించటానికి అవకాశం ఉండగలదని గ్రహించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:29, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) :{{ping|యర్రా రామారావు}} Thank you for the information and sorry for the late reply. I understand that following local procedures is the proper thing to do, but that is a very difficult task for a non-speaker; even more so for me, as I don't speak any Indian languages. Is there a simpler way? That is, is there someone I could ask to nominate the article in my stead, or a gadget/user script that does part of the work? If there really isn't one, I will try to read the policies on my own. [[వాడుకరి:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[వాడుకరి చర్చ:NguoiDungKhongDinhDanh|చర్చ]]) 00:50, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) akbia097m0gwc4oc848a1ydsg63se8v 4983456 4983440 2026-10-18T02:53:38Z యర్రా రామారావు 28161 /* తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు */ సమాధానం 4983456 wikitext text/x-wiki == తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు == [[వాడుకరి:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] గారూ నమస్కారం.మీరు ఈ వ్యాసంలో 2026 అక్టోబరు 5న ''ఈ వ్యాసాన్ని'' [[WP:PROD]] ''ప్రకారం తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు'' క్షమించాలి, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/బోరిస్ పర్చాట్కిన్]] అనే పేజీ సృష్టించి దానిలో తొలగింపుపై మీ అభిప్రాయాన్ని రాసి, ఆ పేజీని [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]] విభాగంలో ట్రాన్స్‌క్లూడ్ చేయాలని మీకు తెలియదనికాదు, బహుశా ఇతర పనుల వత్తిడిలో మర్చిపోయి ఉండవచ్చు. అలాచేసినపక్షంలోనే ఇతర యూజర్స్ ఆ తొలగింపుపై అభిప్రాయాలు స్పందించటానికి అవకాశం ఉండగలదని గ్రహించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:29, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) :{{ping|యర్రా రామారావు}} Thank you for the information and sorry for the late reply. I understand that following local procedures is the proper thing to do, but that is a very difficult task for a non-speaker; even more so for me, as I don't speak any Indian languages. Is there a simpler way? That is, is there someone I could ask to nominate the article in my stead, or a gadget/user script that does part of the work? If there really isn't one, I will try to read the policies on my own. [[వాడుకరి:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[వాడుకరి చర్చ:NguoiDungKhongDinhDanh|చర్చ]]) 00:50, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] Don't worry, I did it.Thank you for your reply. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:53, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) 2ngds3hjiy81kxucq421f6cfwy991qk 3 513288 4983537 4983069 2026-10-18T09:20:24Z Chaduvari 97 Notification: [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తుర్క యంజల్ చెరువు (2 వ nomination)|listing]] of [[:తుర్క యంజల్ చెరువు]] at [[WP:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]]. 4983537 wikitext text/x-wiki == Welcome! == Hello, &#126;2026-50613-65, and [[Project:Introduction|welcome]] to Wikipedia! Thank you for [[Special:Contributions/&#126;2026-50613-65|your contributions]]. I hope you like the place and decide to stay. Unfortunately, one or more of the pages you created, such as [[తుర్క యంజల్ చెరువు]], may not conform to some of Wikipedia's [[Wikipedia:List of policies|guidelines]], and may not be retained. There's a page about creating articles you may want to read called '''[[Wikipedia:Your first article|Your first article]]'''. If you are stuck, and looking for help, please come to the '''[[Wikipedia:Teahouse/Questions|Tea House]]''', where experienced Wikipedians can answer any queries you have! Or, you can just type '''{{tl|help me}}''' on this page, followed by your question, and someone will show up shortly to answer your questions. Here are a few other good links for newcomers: * [[Wikipedia:Starting an article|Starting an article]] * [[Wikipedia:Your first article|Your first article]] * [[Wikipedia:Biographies of living persons|Biographies of living persons]] * [[Wikipedia:Article development|How to write a great article]] * [[Wikipedia:Five pillars|The five pillars of Wikipedia]] * [[Help:Contents|Help pages]] * [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]] I hope you enjoy editing here and being a [[Wikipedia:Wikipedians|Wikipedian]]! Please [[Wikipedia:Signatures|sign your name]] on talk pages using four tildes (<nowiki>~~~~</nowiki>); this will automatically produce your name and the date. If you have any questions, check out [[Wikipedia:Questions]] or ask me on my talk page. <!-- Template:First article --> Again, welcome!&nbsp;[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:40, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) == [[:తుర్క యంజల్ చెరువు]] [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]] ప్రతిపాదన == [[Image:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] [[:తుర్క యంజల్ చెరువు]] పేజీని వికీపీడియా నుండి సత్వరమే తొలగించాలని దానిలో ఒక ట్యాగు పెట్టారు. కింది కారణం వల్ల ఆ ప్రతిపాదన చేసారు: <center>''ట్వింకిల్ పరీక్ష కోసం ఈ సందేశం పెడుతున్నాను''</center> [[WP:CSD#General criteria|సత్వర తొలగింపు ప్రమాణాల]] ప్రకారం, వికీపీడియా ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేని వ్యాసాలను ఏ క్షణంలోనైనా తొలగించవచ్చు. ఈ కారణం వలన ఈ పేజీని తొలగించకూడదని మీరనుకుంటే, [[:తుర్క యంజల్ చెరువు|పేజీకి వెళ్ళి]] అక్కడ ఉన్న "ఈ సత్వర తొలగింపును సవాలు చెయ్యండి" అనే మీటను నొక్కి '''ఈ ప్రతిపాదనను సవాలు చెయ్యవచ్చు'''. అక్కడ, పేజీని ఎందుకు తొలగించకూడదని మీరు అనుకుంటున్నారో వివరించవచ్చు. అయితే, సత్వర తొలగింపు ట్యాగు పెట్టిన పేజీని వెంటనే, ఆలస్యం లేకుండా తొలగించే అవకాశం ఉంది. ఈ సత్వర తొలగింపు ట్యాగును మీరు తీసివెయ్యకండి. కానీ [[Wikipedia:List of policies|వికీపీడియా విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు]] అనుగుణంగా సమాచారాన్ని చేర్చేందుకు వెనకాడకండి. పేజీని ఈసరికే తొలగించి ఉంటే, తొలగించిన పాఠ్యాన్ని మెరుగుపరచేందుకు కావాలని మీరు అనుకుంటే [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|ఇక్కడ]] అభ్యర్ధించవచ్చు. <!-- Template:Db-reason-notice --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:40, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ==[[తుర్క యంజల్ చెరువు]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[తుర్క యంజల్ చెరువు]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&#32; : :'''ట్వింకిల్ పరీక్ష కోసం ఈ సందేశం పెడుతున్నాను. ఈ ముస కారణంగా ఈ వ్యాసంపై ఏ చర్యా తీసుకోనవసరం లేదు. ఈ మూసను వెటనే తీసేస్తాను.''' వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తుర్క యంజల్ చెరువు]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:తుర్క యంజల్ చెరువు|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:44, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:44, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) == Nomination of [[:తుర్క యంజల్ చెరువు]] for deletion == <div class="afd-notice"> <div class="floatleft" style="margin-bottom:0;">[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]</div>A discussion is taking place as to whether the article [[:తుర్క యంజల్ చెరువు]] is suitable for inclusion in Wikipedia according to [[Wikipedia:List of policies and guidelines|Wikipedia's policies and guidelines]] or whether it should be [[Wikipedia:Deletion policy|deleted]]. The article is being discussed at '''[[Wikipedia:Articles for deletion/తుర్క యంజల్ చెరువు]]''' until a consensus is reached, and anyone, including you, is welcome to contribute to the discussion. The discussion focuses on high-quality evidence and [[WP:P&G|our policies and guidelines]]. [[WP:EDITAFD|Users may still edit the article]], including to address concerns raised in the discussion. However, do not remove the AfD notice from the article until the discussion is closed.<!-- Template:Afd notice --></div> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:47, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ==[[తుర్క యంజల్ చెరువు]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[తుర్క యంజల్ చెరువు]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&#32; : :'''ఇది ట్వింకిల్ పరీక్ష. ఈ మూసను త్వరలోనే తీసేస్తాను. ఈలోపు ఈ పేజీపై ఏ చర్య తీసుకోరాదు.''' వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తుర్క యంజల్ చెరువు]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:తుర్క యంజల్ చెరువు|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:56, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:56, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ==[[తుర్క యంజల్ చెరువు]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[తుర్క యంజల్ చెరువు]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&#32; : :'''ఇది ట్వింకిల్ పరీక్ష. ఈ మూసను త్వరలోనే తీసేస్తాను. ఈలోపు ఈ పేజీపై ఏ చర్య తీసుకోరాదు.''' వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తుర్క యంజల్ చెరువు]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:తుర్క యంజల్ చెరువు|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:59, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:59, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ==[[తుర్క యంజల్ చెరువు]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[తుర్క యంజల్ చెరువు]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&#32; : :'''ట్వింకిల్ పరీక్షలో భాగంగా ఈ మూస చేర్చాను. దీన్ని త్వరలోనే తీసేస్తాను దీని ఆధారంగా ఈ పేజీపై ఏ చర్య తీసుకోరాదు.''' వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తుర్క యంజల్ చెరువు]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:తుర్క యంజల్ చెరువు|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:44, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:44, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) == Nomination of [[:తుర్క యంజల్ చెరువు]] for deletion == <div class="afd-notice"> <div class="floatleft" style="margin-bottom:0;">[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]</div>A discussion is taking place as to whether the article [[:తుర్క యంజల్ చెరువు]] is suitable for inclusion in Wikipedia according to [[వికీపీడియా:విధానాలు, మార్గదర్శకాలు|Wikipedia's policies and guidelines]] or whether it should be [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|deleted]]. The article is being discussed at '''[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తుర్క యంజల్ చెరువు]]''' until a consensus is reached, and anyone, including you, is welcome to contribute to the discussion. The discussion focuses on high-quality evidence and [[WP:P&G|our policies and guidelines]]. [[WP:EDITAFD|Users may still edit the article]], including to address concerns raised in the discussion. However, do not remove the AfD notice from the article until the discussion is closed.<!-- Template:Afd notice --></div> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:44, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) == Nomination of [[:తుర్క యంజల్ చెరువు]] for deletion == <div class="afd-notice"> <div class="floatleft" style="margin-bottom:0;">[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]</div>A discussion is taking place as to whether the article [[:తుర్క యంజల్ చెరువు]] is suitable for inclusion in Wikipedia according to [[వికీపీడియా:విధానాలు, మార్గదర్శకాలు|Wikipedia's policies and guidelines]] or whether it should be [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|deleted]]. The article is being discussed at '''[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తుర్క యంజల్ చెరువు&#32; (2 వ nomination)]]''' until a consensus is reached, and anyone, including you, is welcome to contribute to the discussion. The discussion focuses on high-quality evidence and [[WP:P&G|our policies and guidelines]]. [[WP:EDITAFD|Users may still edit the article]], including to address concerns raised in the discussion. However, do not remove the AfD notice from the article until the discussion is closed.<!-- Template:Afd notice --></div> [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:20, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) 8gx8hjsy1eq5xmo0oxxjvy0okxe7tdx 0 513294 4983301 4982110 2026-10-17T14:22:13Z K.Venkataramana 27319 K.Venkataramana, పేజీ [[మోరితో మంగళవారాలు]] ను [[ట్యూస్‌డేస్ విత్ మోరీ]] కు దారిమార్పు లేకుండా తరలించారు: శీర్షికలో తప్పు దొర్లింది: ఆంగ్ల పుస్తకం శీర్షికను యదాతథంగా చేర్చాలి. అనువాదం కాదు. 4982110 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox book | image = Tuesdays with Morrie cover.jpg | author = మిచ్ ఆల్బమ్ | country = United States | language = ఆంగ్లం | genre = [[Memoir]] | publisher = [[Doubleday (publisher)|Doubleday]] | release_date = August 18, 1997 | pages = 192 | isbn = 0-385-48451-8 | oclc = 36130729 | followed_by = [[The Five People You Meet in Heaven]] | name = }} "మోరీ తో మంగళవారాలు" (Tuesdaya with Morrie); ఒక యువకుడు, జీవితము ఒక పాఠము (A Young Man and Life's Greatest Lesson) అనేది ప్రఖ్యాత అమెరికన్ రచయిత మిచ్ అల్బోమ్ 1977 సంవత్సరము లో రాసిన అత్యంత ప్రసిద్ధ జ్ఞాపకాల పుస్తకం. ఇది మోరీ ష్వార్ట్జ్ [[అమ్యోట్రోఫిక్ లాటరల్ స్క్లెరోసిస్ (ఏ. ఎల్. ఎస్.)|ALS (అమ్మోయట్రోఫిక్ లాటరల్ స్సీలేరోసిస్) అనే ప్రాణాంతక వ్యాధి]] తో బాధ పడుతుంటాడు.[1][2] చివరి రోజుల్లో ఉన్న తన మాజీ బ్రాండీస్ విశ్వవిద్యాలయ సామాజిక శాస్త్ర ప్రొఫెసర్ ను మిచ్ అల్బోమ్ కలుస్తాడు. ఒకప్పుడు మోరికి ఆత్మీయ విద్యార్ధి. మొదట మోరీ ష్వార్ట్జ్ మీద ఒక పుస్తకాన్ని రాయాలని భావించాడు. అంతేకాకుండా, పుస్తకము ముఖ్యఉద్దేశము మోరీ ష్వార్ట్జ్ చివరిదశ వైద్య ఖర్చులను చెల్లించడానికి. <ref name="LOC">{{Cite web|date=August 2022|title=25 Years Later, "Tuesdays with Morrie" Still Resonates|url=https://blogs.loc.gov/loc/2022/08/25-years-later-tuesdays-with-morrie-still-resonates/|access-date=February 11, 2026|website=[[Library of Congress]] Blog}}</ref> <ref name="NPR-25th2">{{Cite news|url=https://www.npr.org/2022/08/21/1118540061/tuesdays-with-morrie-mitch-albom-anniversary|title=On the 25th anniversary of 'Tuesdays with Morrie,' the teaching goes on|last=Harris|first=Richard|date=August 21, 2022|work=[[NPR]]|access-date=October 7, 2025}}</ref> అంతేకాక, మిచ్ అల్బోమ్ ప్రతి మంగళవారము తన ప్రొఫెసర్ ఇంటి సందర్శన కూడా ఈ పుస్తకం వివరిస్తుంది.<ref name=":1">{{Cite web|last=DePauw Staff|date=July 20, 2006|title=Bestselling Author of Tuesdays with Morrie, Mitch Albom, to Present Ubben Lecture November 13|url=https://www.depauw.edu/news-media/latest-news/details/17795/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009201108/https://www.depauw.edu/news-media/latest-news/details/17795/|archive-date=October 9, 2015|access-date=May 22, 2023|website=DePauw News & Media}}</ref><ref name="NPR-25th2" /> "మోరీ తో మంగళవారాలు" అనే పుస్తకం మొదట 20,000 వేల కాపీలు ముద్రించబడి, ''న్యూయార్క్ టైమ్స్'' బెస్ట్ సెల్లర్ల అగ్ర స్థానములో నాలుగు సంవత్సరాలకు పైగా ఉంది.<ref name=":0" /><ref name="LOC" /> ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా 17 మిలియన్ కాపీలకు పైగా అమ్ముడైంది. నలభై ఐదు కంటే ఎక్కువ భాషలలోకి అనువదించబడింది. ఎల్లపుడు అత్యధికంగా అమ్ముడైన జ్ఞాపకాల పుస్తకంగా నిలిచి పోయింది.<ref name="LOC" /> == నేపథ్యం == అవార్డు గెలుచుకున్న స్పోర్ట్స్ కాలమిస్ట్ రచయతగా ఉన్న అల్బోమ్ ''డెట్రాయిట్ ఫ్రీ ప్రెస్'' అనే [[వార్తాపత్రిక|వార్త పత్రికలో]] పనిచేస్తుంటాడు. 1970 చివర సంవత్సరములో ఉన్న అల్బోమ్, మోరీ ష్వార్ట్జ్(ప్రొఫెసర్, బ్రాండేయిస్ యూనివర్సిటీ) కింద చదువుకున్నాడు. కాని గ్రాడ్యుయేషన్ అయినా తర్వాత తన ప్రొఫెసర్ తో ఉన్న పరిచయాన్ని కోల్పోయాడు <ref name="NPR-25th">{{Cite news|url=https://www.npr.org/2022/08/21/1118540061/tuesdays-with-morrie-mitch-albom-anniversary|title=On the 25th anniversary of 'Tuesdays with Morrie,' the teaching goes on|last=Harris|first=Richard|date=August 21, 2022|work=[[NPR]]|access-date=October 7, 2025}}</ref>. ఒకరోజు రాత్రి , అల్బోమ్ టీవీ చూస్తుండగా, 1995 సంవత్సరములో ప్రసారమైన నైట్ లైన్ టీవీ షోలో టెడ్ కొప్పల్, ష్వార్ట్జ్ ఇంటర్వ్యూ చేయడం అల్బోమ్ చూసాడు. ఇంటర్వ్యూ లో ష్వార్ట్జ్ తాను ALS (అమ్మోయట్రోఫిక్ లాటరల్ స్సీలేరోసిస్) వ్యాధితో జీవిస్తున్న తన అనుభవాలను గురించి మాట్లడారు. అదిచూసిన అల్బోమ్, ఎలాగైనా ఆయనతో మళ్లీ పాత పరిచయాన్ని పునర్రుద్దరించు కోవాలని భావించాడు[2]. బోస్టన్ గ్లోబ్ పత్రికలో జాక్ థామస్ రాసిన "ఎ ప్రొఫెసర్ 'స్ ఫైనల్ కోర్స్ః హిస్ ఓన్ డెత్" (ఒక ప్రొఫెసర్ చివరి పాఠం: అయన స్వంత మరణం ) అనే శీర్షిక కథనంగా ఈ నైట్ లైన్ ఇంటర్వూస్ మార్చ్ 1995 జరిగినది [5][6]. దీనిని ఆధారముగా చేసుకొని అదే సంవత్సరములో నైట్ లైన్ టీవీ కోసం మోరీ ష్వార్ట్జ్ తో మూడు ఇంటర్వూస్ జాక్ థామస్ నిర్వహించాడు.[7]. డెట్రాయిట్ ఫ్రీ పత్రికలో యాదృచికంగా జరిగిన ఒక సమ్మె వల్ల అల్బోమ్ షెడ్యూల్ ఖాళీ అవ్వడంతో, అతను ప్రతివారం మోరీ ష్వార్ట్జ్ ను సందర్శించడానికి మాసచుసెట్స్ కు వెళ్లగలిగాడు.[8] ష్వార్ట్జ్ ఆసుపత్రిలో కాకుండా ఇంట్లోనే మరణించాలని కోరుకున్నాడు. దానివల్ల ఆయనకు విపరీతముగా పెరిగిపోయిన చివరిదశ జీవిత వైద్య ఖర్చులను చెల్లించడంలో సహాయపడటానికి అల్బోమ్ మొదట ఈ పుస్తకాన్ని రాయాలని భావించాడు. [3][9]. కానీ ష్వార్ట్జ్ తన ఇంట్లో నవంబర్ 4, 1995 మరణించాడు.[10]. == సారాంశం == ఇంకా చెప్పలంటే, ఈ పుస్తక రచన మొత్తము అల్బోమ్ [[మాసెచూసెట్స్|మసాచుసెట్స్]]<nowiki/>లోని వెస్ట్ న్యూటన్ ఉన్న ష్వార్ట్జ్తోఇంటీ వద్దకు చేసిన పదునాలుగు మంగళవారాలు సందర్శన చుట్టూ రూపొందించబడినది. అల్బోమ్ ఈ సందర్శనలను తన పాత ప్రొఫెసర్ చివరి తరగతిగా అభివర్ణించారు. అలాగే, ఈ పుస్తకము ఒక "టర్మ్ పేపర్" గా ఉపయోగపడుతుందని కూడా పేర్కొన్నారు. ప్రతి అధ్యాయము మానవ సంబంధాలలో అర్థమైన జీవితములో మరణము, భయం, వృద్యాప్యం, దురాశ, వివాహం, కుటంబము, జీవిత పరమార్థం వంటీ విభిన్న సంబాషణల అంశాలను ఈ పుస్తకములో ఆవిష్కరించించారు. వీటితోపాటు, అల్బోమ్ తన సొంత కెరీర్ ఆధారిత జీవనశాలిపై పడిన ప్రతిబింబాలు, అతని కళాశాల రోజుల జ్ఞాపకాలు అక్కడక్కడ జోడింపబడ్డాయి. ఈ చెప్పినావిధానము ఎంత బాగా ఉందంటే ష్వార్ట్జ్ఆలోచనలు, వ్యక్తులతో సాగె నిరంతర సంభాషణ, ALS ద్వారా వచ్చే శారీరక క్షీణతను ఈ కథనం ట్రాక్ చేస్తుంది[8]. == రిసెప్షన్ == === అమ్మకాలు వాటి ప్రజాదరణ === మొదటి అచ్చులోనే 20,000 కాపీలు వేశారు[3]. ది ''ఓప్రా విన్ఫ్రే టాక్ షో లో'' మిచ్ అల్బోమ్ కనిపించిన తరువాత ఈ పుస్తక ప్రమోషన్ ఊపందుకుంది. ఈ పుస్తకం అక్టోబర్ 1997లో ''న్యూయార్క్ టైమ్స్'' బెస్ట్ సెల్లర్ గా ప్రవేశించి, ఆరు మాసములోనే న్యూయార్క్ టైమ్స్ బెస్ట్ సెల్లర్ జాబితాలో అగ్రస్థానంలో నిలిచింది[3]. "ట్యూస్ డేస్ విత్ మోరీ" (మంగళవారాలు మోరితో ) అనే పుస్తకము ''న్యూయార్క్ టైమ్స్'' నాన్-ఫిక్షన్ బెస్ట్ సెల్లర్స్ జాబితాలో 206 వారాలు గడిపింది.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/08/07/books/07cnd-mitch.html|title=Starbucks to Feature Mitch Albom's New Novel|last=Rich|first=Motoko|date=August 7, 2006|work=[[The New York Times]]|access-date=August 2, 2024}}</ref> బెస్ట్ సెల్లర్ జాబితాలో ఉంది కనుక ఈ పుస్తకము (2022 సంవత్సరము వరకు) ప్రపంచవ్యాప్తంగా 17 మిలియన్ కాపీలకు పైగా అమ్ముడైంది. 48 భాషల్లోకి అనువదించబడింది[3]. ఈ పుస్తకాన్ని విశ్వవిద్యాలయ పాఠ్యప్రణాళికలలో విస్తృతంగా స్వకరించారు. ఐయోవా స్టేట్ యూనివర్సిటీ, సిరక్యూస్ యూనివర్సిటీ, యూనివర్సిటీ అఫ్ ఐయోవా సహా, పలు విద్యాసంస్థలలో మరణం, (Death), మరణిస్తున్న స్థితి (dying), మనస్తత్య శాస్త్రం ( సైకాలజీ ), సమాజశాస్త్రం (sociology), నైతికత (Ethics ) వంటి కోర్సులలో దీనిని తప్పనిసరి పఠనంగా (required reading ) ఉపయోగిస్తున్నారు[12]. === విమర్శనాత్మక స్పందన === కిర్కస్ రివ్యూస్ తన అభిప్రాయాన్ని ఈ విధముగా వివరించింది. "నిజాయితీ గల, భావోద్వేగ పూరితమైన, నైపుణ్యం కలిగిన, అతిగా ఏడిపించేలా లేదా వికారం కలిగించేలా మారడానికి కొద్దిగా ముందే ఆగిపోయి, దానిని స్ఫూర్తిదాయకం అనే శీర్షిక కింద ఉంచవచ్చని ఉంది"[8]. <nowiki><i id="mwmA">అలైన్ డి బాటన్</i></nowiki>, ''న్యూయార్క్ టైమ్స్'' రాస్తూ ఈ పుస్తకంలో "నిజమైన, హత్తుకునే సలహాలను కొన్నిసార్లు ఇవ్వడం, అలాగే కథానాయకుడు ఇద్దరి స్పష్టమైన ఆకర్షణ, మంచి స్వభావాన్ని" అంగీకరించారు. అయితే ఈ ఆలోచనలు వివేకవంతమైన పుస్తక రచనగా మారలేదని <nowiki><i id="mwmA">బాటన్</i></nowiki> వాదించాడు. "మనమందరం శాంతితో జీవించాలి" అనే ఒక మంచి ఉద్దేశము కూడిన ప్రకటన యుద్ధాలను నివారించడం ఎలా సహాయపడదో, అదే విధంగా "ట్యూస్ డేస్ విత్ మోరీ" పుస్తకం కూడా జ్ఞానోదయం కలిగించడంలో విఫలమైంది" అని పేర్కొన్నారు[11]. ''ది లాస్ ఏంజిల్స్ టైమ్స్'' దీనిని ప్రశంసిస్తూ "ఇది ఒక అద్భుతమైన పుస్తకం, ఆత్మ ఉన్న రచయిత చెప్పిన హృదయపూర్వకంగా చెప్పిన కథ" అని పేర్కొంది. ఫిలడెల్ఫియా ఇంక్వైరర్ దీనిని "మానవాలికి లబించిన వరం" అని పిలిచారు. ''బోస్టన్ గ్లోబ్'' దీనిని "మరణం గురించిన సాహిత్యానికి ఇదొక అసాధారణమైన అసాధారణ సహకారం" అని పేర్కొంది [13]. USA టుడే (USA Today) ఈ విధంగా పిలిచింది . " దీని సులభమైన శైలిని ప్రశంసింస్తూ, ఈ పుస్తకం తాజా వేసవి మొక్కజొన్న అంత తీపిగా, పౌష్టికరంగా ఉందని, అలాగే దీనిని బిగ్గరగా చదవాలని రాసింది[13]. == ఎడిషన్లు == ఈ పుస్తకాన్ని మొదట ఆగష్టు 18,1997 సంవత్సరమున డబుల్ డే సంస్థ ద్వారా ప్రచురించబడింది[14]. ఆల్బమ్ స్వయంగా వినిపించని ఆడియో పుస్తకములో (ఉనాబ్రిడ్జెడ్ ఆడియో బుక్ ) అతను ష్వార్ట్జ్తో తో చేసిన అసలు సంభాషణ సమయంలో రికార్డ్ చేసిన ఆడియో క్లిప్పింగ్స్ కూడా ఉన్నాయి. ఆల్బమ్ రాసిన కొత్త ముగింపు మాటలతో (ఆఫ్టర్వర్డ్ ) కూడిన ఇరవయ్యవ వార్షికోత్సవ ముద్రణను 2017 లో బ్రాడ్వే బుక్స్ ప్రచరించింది. ఆతరువాత 2022లో ఇరవై ఐదవ సంచిక ముద్రణ కూడా వచ్చింది[15]. == సర్దుబాట్లు == ఈ పుస్తకం ఆధారంగా 1999 లో ఓప్రా విన్ ఫ్రీనిర్మాణంలో ఒక టెలివిషన్ చిత్రం రూపొందింది. ఇందులో జాక్ లెమ్మన్ 'ష్వార్ట్జ్తో' పాత్రలో హాంక్ అజారియా 'అల్బోమ్' పాత్రలో నటించారు.ఎమ్మి అవార్డు గెలుచుకుంది. ఈ చిత్రం ఎమ్మీ అవార్డు గెలుచుకుంది. [15]. ఆల్బమ్, నాటక రచయిత జెఫ్రీ హాచర్ ఈ పుస్తకాన్ని ఒక రంగస్థల నాటకంగా స్వీకరించారు. ఇది జూన్ 21, 2002 సంవత్సమున 'వస్సార్ కళాశాల' లో ప్రదర్శించబడింది. దీనికి ముందు డేవిడ్ ఎస్బజోర్నసన్ దర్శకత్వం వహించిన మినెట్టా లేన్ థియేటర్ నవంబర్ 19,2002 న ఆఫ్-బ్రాడ్వే ప్రదర్శన జరిగింది, ఇందులో ఆల్విన్ ఎప్స్టీన్ 'ష్వార్ట్జ్తో' పాత్రలో, 'జాన్ టెన్నీ 'అల్బమ్గా' పాత్రలో నటించారు[16]. ఆతరువాత ఈ నాటకం ప్రాంతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ప్రదర్శింపబడినది[15]. లెన్ కారియో 'ష్వార్ట్జ్తో' పాత్రలో నటించిన 2024 నాటి పునరుద్ధరణ (రివైవల్ ) ప్రదర్శన న్యూయార్క్లోలోని సెయింట్ జార్జ్ ఎపిస్కోపల్ చర్చిలో ప్రదర్శించబడింది[17]. == ఇవి కూడా చూడండి == * మోర్రీ ష్వార్ట్జ్ * మిచ్ అల్బమ్ * ''మీరు స్వర్గంలో కలిసే ఐదుగురు వ్యక్తులు'' == సూచనలు == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> gcxsuqs9osu3jhqxnmjoaqdydjuxzuf 4983302 4983301 2026-10-17T14:22:48Z K.Venkataramana 27319 4983302 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | image = Tuesdays with Morrie cover.jpg | author = మిచ్ ఆల్బమ్ | country = United States | language = ఆంగ్లం | genre = [[Memoir]] | publisher = [[Doubleday (publisher)|Doubleday]] | release_date = August 18, 1997 | pages = 192 | isbn = 0-385-48451-8 | oclc = 36130729 | followed_by = [[The Five People You Meet in Heaven]] | name = }} ట్యూస్‌డేస్ విత్ మోరీ; ఒక యువకుడు, జీవితము ఒక పాఠము (A Young Man and Life's Greatest Lesson) అనేది ప్రఖ్యాత అమెరికన్ రచయిత మిచ్ అల్బోమ్ 1977 సంవత్సరము లో రాసిన అత్యంత ప్రసిద్ధ జ్ఞాపకాల పుస్తకం. ఇది మోరీ ష్వార్ట్జ్ [[అమ్యోట్రోఫిక్ లాటరల్ స్క్లెరోసిస్ (ఏ. ఎల్. ఎస్.)|ALS (అమ్మోయట్రోఫిక్ లాటరల్ స్సీలేరోసిస్) అనే ప్రాణాంతక వ్యాధి]] తో బాధ పడుతుంటాడు.[1][2] చివరి రోజుల్లో ఉన్న తన మాజీ బ్రాండీస్ విశ్వవిద్యాలయ సామాజిక శాస్త్ర ప్రొఫెసర్ ను మిచ్ అల్బోమ్ కలుస్తాడు. ఒకప్పుడు మోరికి ఆత్మీయ విద్యార్ధి. మొదట మోరీ ష్వార్ట్జ్ మీద ఒక పుస్తకాన్ని రాయాలని భావించాడు. అంతేకాకుండా, పుస్తకము ముఖ్యఉద్దేశము మోరీ ష్వార్ట్జ్ చివరిదశ వైద్య ఖర్చులను చెల్లించడానికి. <ref name="LOC">{{Cite web|date=August 2022|title=25 Years Later, "Tuesdays with Morrie" Still Resonates|url=https://blogs.loc.gov/loc/2022/08/25-years-later-tuesdays-with-morrie-still-resonates/|access-date=February 11, 2026|website=[[Library of Congress]] Blog}}</ref> <ref name="NPR-25th2">{{Cite news|url=https://www.npr.org/2022/08/21/1118540061/tuesdays-with-morrie-mitch-albom-anniversary|title=On the 25th anniversary of 'Tuesdays with Morrie,' the teaching goes on|last=Harris|first=Richard|date=August 21, 2022|work=[[NPR]]|access-date=October 7, 2025}}</ref> అంతేకాక, మిచ్ అల్బోమ్ ప్రతి మంగళవారము తన ప్రొఫెసర్ ఇంటి సందర్శన కూడా ఈ పుస్తకం వివరిస్తుంది.<ref name=":1">{{Cite web|last=DePauw Staff|date=July 20, 2006|title=Bestselling Author of Tuesdays with Morrie, Mitch Albom, to Present Ubben Lecture November 13|url=https://www.depauw.edu/news-media/latest-news/details/17795/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009201108/https://www.depauw.edu/news-media/latest-news/details/17795/|archive-date=October 9, 2015|access-date=May 22, 2023|website=DePauw News & Media}}</ref><ref name="NPR-25th2" /> "మోరీ తో మంగళవారాలు" అనే పుస్తకం మొదట 20,000 వేల కాపీలు ముద్రించబడి, ''న్యూయార్క్ టైమ్స్'' బెస్ట్ సెల్లర్ల అగ్ర స్థానములో నాలుగు సంవత్సరాలకు పైగా ఉంది.<ref name=":0" /><ref name="LOC" /> ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా 17 మిలియన్ కాపీలకు పైగా అమ్ముడైంది. నలభై ఐదు కంటే ఎక్కువ భాషలలోకి అనువదించబడింది. ఎల్లపుడు అత్యధికంగా అమ్ముడైన జ్ఞాపకాల పుస్తకంగా నిలిచి పోయింది.<ref name="LOC" /> == నేపథ్యం == అవార్డు గెలుచుకున్న స్పోర్ట్స్ కాలమిస్ట్ రచయతగా ఉన్న అల్బోమ్ ''డెట్రాయిట్ ఫ్రీ ప్రెస్'' అనే [[వార్తాపత్రిక|వార్త పత్రికలో]] పనిచేస్తుంటాడు. 1970 చివర సంవత్సరములో ఉన్న అల్బోమ్, మోరీ ష్వార్ట్జ్(ప్రొఫెసర్, బ్రాండేయిస్ యూనివర్సిటీ) కింద చదువుకున్నాడు. కాని గ్రాడ్యుయేషన్ అయినా తర్వాత తన ప్రొఫెసర్ తో ఉన్న పరిచయాన్ని కోల్పోయాడు <ref name="NPR-25th">{{Cite news|url=https://www.npr.org/2022/08/21/1118540061/tuesdays-with-morrie-mitch-albom-anniversary|title=On the 25th anniversary of 'Tuesdays with Morrie,' the teaching goes on|last=Harris|first=Richard|date=August 21, 2022|work=[[NPR]]|access-date=October 7, 2025}}</ref>. ఒకరోజు రాత్రి , అల్బోమ్ టీవీ చూస్తుండగా, 1995 సంవత్సరములో ప్రసారమైన నైట్ లైన్ టీవీ షోలో టెడ్ కొప్పల్, ష్వార్ట్జ్ ఇంటర్వ్యూ చేయడం అల్బోమ్ చూసాడు. ఇంటర్వ్యూ లో ష్వార్ట్జ్ తాను ALS (అమ్మోయట్రోఫిక్ లాటరల్ స్సీలేరోసిస్) వ్యాధితో జీవిస్తున్న తన అనుభవాలను గురించి మాట్లడారు. అదిచూసిన అల్బోమ్, ఎలాగైనా ఆయనతో మళ్లీ పాత పరిచయాన్ని పునర్రుద్దరించు కోవాలని భావించాడు[2]. బోస్టన్ గ్లోబ్ పత్రికలో జాక్ థామస్ రాసిన "ఎ ప్రొఫెసర్ 'స్ ఫైనల్ కోర్స్ః హిస్ ఓన్ డెత్" (ఒక ప్రొఫెసర్ చివరి పాఠం: అయన స్వంత మరణం ) అనే శీర్షిక కథనంగా ఈ నైట్ లైన్ ఇంటర్వూస్ మార్చ్ 1995 జరిగినది [5][6]. దీనిని ఆధారముగా చేసుకొని అదే సంవత్సరములో నైట్ లైన్ టీవీ కోసం మోరీ ష్వార్ట్జ్ తో మూడు ఇంటర్వూస్ జాక్ థామస్ నిర్వహించాడు.[7]. డెట్రాయిట్ ఫ్రీ పత్రికలో యాదృచికంగా జరిగిన ఒక సమ్మె వల్ల అల్బోమ్ షెడ్యూల్ ఖాళీ అవ్వడంతో, అతను ప్రతివారం మోరీ ష్వార్ట్జ్ ను సందర్శించడానికి మాసచుసెట్స్ కు వెళ్లగలిగాడు.[8] ష్వార్ట్జ్ ఆసుపత్రిలో కాకుండా ఇంట్లోనే మరణించాలని కోరుకున్నాడు. దానివల్ల ఆయనకు విపరీతముగా పెరిగిపోయిన చివరిదశ జీవిత వైద్య ఖర్చులను చెల్లించడంలో సహాయపడటానికి అల్బోమ్ మొదట ఈ పుస్తకాన్ని రాయాలని భావించాడు. [3][9]. కానీ ష్వార్ట్జ్ తన ఇంట్లో నవంబర్ 4, 1995 మరణించాడు.[10]. == సారాంశం == ఇంకా చెప్పలంటే, ఈ పుస్తక రచన మొత్తము అల్బోమ్ [[మాసెచూసెట్స్|మసాచుసెట్స్]]<nowiki/>లోని వెస్ట్ న్యూటన్ ఉన్న ష్వార్ట్జ్తోఇంటీ వద్దకు చేసిన పదునాలుగు మంగళవారాలు సందర్శన చుట్టూ రూపొందించబడినది. అల్బోమ్ ఈ సందర్శనలను తన పాత ప్రొఫెసర్ చివరి తరగతిగా అభివర్ణించారు. అలాగే, ఈ పుస్తకము ఒక "టర్మ్ పేపర్" గా ఉపయోగపడుతుందని కూడా పేర్కొన్నారు. ప్రతి అధ్యాయము మానవ సంబంధాలలో అర్థమైన జీవితములో మరణము, భయం, వృద్యాప్యం, దురాశ, వివాహం, కుటంబము, జీవిత పరమార్థం వంటీ విభిన్న సంబాషణల అంశాలను ఈ పుస్తకములో ఆవిష్కరించించారు. వీటితోపాటు, అల్బోమ్ తన సొంత కెరీర్ ఆధారిత జీవనశాలిపై పడిన ప్రతిబింబాలు, అతని కళాశాల రోజుల జ్ఞాపకాలు అక్కడక్కడ జోడింపబడ్డాయి. ఈ చెప్పినావిధానము ఎంత బాగా ఉందంటే ష్వార్ట్జ్ఆలోచనలు, వ్యక్తులతో సాగె నిరంతర సంభాషణ, ALS ద్వారా వచ్చే శారీరక క్షీణతను ఈ కథనం ట్రాక్ చేస్తుంది[8]. == రిసెప్షన్ == === అమ్మకాలు వాటి ప్రజాదరణ === మొదటి అచ్చులోనే 20,000 కాపీలు వేశారు[3]. ది ''ఓప్రా విన్ఫ్రే టాక్ షో లో'' మిచ్ అల్బోమ్ కనిపించిన తరువాత ఈ పుస్తక ప్రమోషన్ ఊపందుకుంది. ఈ పుస్తకం అక్టోబర్ 1997లో ''న్యూయార్క్ టైమ్స్'' బెస్ట్ సెల్లర్ గా ప్రవేశించి, ఆరు మాసములోనే న్యూయార్క్ టైమ్స్ బెస్ట్ సెల్లర్ జాబితాలో అగ్రస్థానంలో నిలిచింది[3]. "ట్యూస్ డేస్ విత్ మోరీ" (మంగళవారాలు మోరితో ) అనే పుస్తకము ''న్యూయార్క్ టైమ్స్'' నాన్-ఫిక్షన్ బెస్ట్ సెల్లర్స్ జాబితాలో 206 వారాలు గడిపింది.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/08/07/books/07cnd-mitch.html|title=Starbucks to Feature Mitch Albom's New Novel|last=Rich|first=Motoko|date=August 7, 2006|work=[[The New York Times]]|access-date=August 2, 2024}}</ref> బెస్ట్ సెల్లర్ జాబితాలో ఉంది కనుక ఈ పుస్తకము (2022 సంవత్సరము వరకు) ప్రపంచవ్యాప్తంగా 17 మిలియన్ కాపీలకు పైగా అమ్ముడైంది. 48 భాషల్లోకి అనువదించబడింది[3]. ఈ పుస్తకాన్ని విశ్వవిద్యాలయ పాఠ్యప్రణాళికలలో విస్తృతంగా స్వకరించారు. ఐయోవా స్టేట్ యూనివర్సిటీ, సిరక్యూస్ యూనివర్సిటీ, యూనివర్సిటీ అఫ్ ఐయోవా సహా, పలు విద్యాసంస్థలలో మరణం, (Death), మరణిస్తున్న స్థితి (dying), మనస్తత్య శాస్త్రం ( సైకాలజీ ), సమాజశాస్త్రం (sociology), నైతికత (Ethics ) వంటి కోర్సులలో దీనిని తప్పనిసరి పఠనంగా (required reading ) ఉపయోగిస్తున్నారు[12]. === విమర్శనాత్మక స్పందన === కిర్కస్ రివ్యూస్ తన అభిప్రాయాన్ని ఈ విధముగా వివరించింది. "నిజాయితీ గల, భావోద్వేగ పూరితమైన, నైపుణ్యం కలిగిన, అతిగా ఏడిపించేలా లేదా వికారం కలిగించేలా మారడానికి కొద్దిగా ముందే ఆగిపోయి, దానిని స్ఫూర్తిదాయకం అనే శీర్షిక కింద ఉంచవచ్చని ఉంది"[8]. <nowiki><i id="mwmA">అలైన్ డి బాటన్</i></nowiki>, ''న్యూయార్క్ టైమ్స్'' రాస్తూ ఈ పుస్తకంలో "నిజమైన, హత్తుకునే సలహాలను కొన్నిసార్లు ఇవ్వడం, అలాగే కథానాయకుడు ఇద్దరి స్పష్టమైన ఆకర్షణ, మంచి స్వభావాన్ని" అంగీకరించారు. అయితే ఈ ఆలోచనలు వివేకవంతమైన పుస్తక రచనగా మారలేదని <nowiki><i id="mwmA">బాటన్</i></nowiki> వాదించాడు. "మనమందరం శాంతితో జీవించాలి" అనే ఒక మంచి ఉద్దేశము కూడిన ప్రకటన యుద్ధాలను నివారించడం ఎలా సహాయపడదో, అదే విధంగా "ట్యూస్ డేస్ విత్ మోరీ" పుస్తకం కూడా జ్ఞానోదయం కలిగించడంలో విఫలమైంది" అని పేర్కొన్నారు[11]. ''ది లాస్ ఏంజిల్స్ టైమ్స్'' దీనిని ప్రశంసిస్తూ "ఇది ఒక అద్భుతమైన పుస్తకం, ఆత్మ ఉన్న రచయిత చెప్పిన హృదయపూర్వకంగా చెప్పిన కథ" అని పేర్కొంది. ఫిలడెల్ఫియా ఇంక్వైరర్ దీనిని "మానవాలికి లబించిన వరం" అని పిలిచారు. ''బోస్టన్ గ్లోబ్'' దీనిని "మరణం గురించిన సాహిత్యానికి ఇదొక అసాధారణమైన అసాధారణ సహకారం" అని పేర్కొంది [13]. USA టుడే (USA Today) ఈ విధంగా పిలిచింది . " దీని సులభమైన శైలిని ప్రశంసింస్తూ, ఈ పుస్తకం తాజా వేసవి మొక్కజొన్న అంత తీపిగా, పౌష్టికరంగా ఉందని, అలాగే దీనిని బిగ్గరగా చదవాలని రాసింది[13]. == ఎడిషన్లు == ఈ పుస్తకాన్ని మొదట ఆగష్టు 18,1997 సంవత్సరమున డబుల్ డే సంస్థ ద్వారా ప్రచురించబడింది[14]. ఆల్బమ్ స్వయంగా వినిపించని ఆడియో పుస్తకములో (ఉనాబ్రిడ్జెడ్ ఆడియో బుక్ ) అతను ష్వార్ట్జ్తో తో చేసిన అసలు సంభాషణ సమయంలో రికార్డ్ చేసిన ఆడియో క్లిప్పింగ్స్ కూడా ఉన్నాయి. ఆల్బమ్ రాసిన కొత్త ముగింపు మాటలతో (ఆఫ్టర్వర్డ్ ) కూడిన ఇరవయ్యవ వార్షికోత్సవ ముద్రణను 2017 లో బ్రాడ్వే బుక్స్ ప్రచరించింది. ఆతరువాత 2022లో ఇరవై ఐదవ సంచిక ముద్రణ కూడా వచ్చింది[15]. == సర్దుబాట్లు == ఈ పుస్తకం ఆధారంగా 1999 లో ఓప్రా విన్ ఫ్రీనిర్మాణంలో ఒక టెలివిషన్ చిత్రం రూపొందింది. ఇందులో జాక్ లెమ్మన్ 'ష్వార్ట్జ్తో' పాత్రలో హాంక్ అజారియా 'అల్బోమ్' పాత్రలో నటించారు.ఎమ్మి అవార్డు గెలుచుకుంది. ఈ చిత్రం ఎమ్మీ అవార్డు గెలుచుకుంది. [15]. ఆల్బమ్, నాటక రచయిత జెఫ్రీ హాచర్ ఈ పుస్తకాన్ని ఒక రంగస్థల నాటకంగా స్వీకరించారు. ఇది జూన్ 21, 2002 సంవత్సమున 'వస్సార్ కళాశాల' లో ప్రదర్శించబడింది. దీనికి ముందు డేవిడ్ ఎస్బజోర్నసన్ దర్శకత్వం వహించిన మినెట్టా లేన్ థియేటర్ నవంబర్ 19,2002 న ఆఫ్-బ్రాడ్వే ప్రదర్శన జరిగింది, ఇందులో ఆల్విన్ ఎప్స్టీన్ 'ష్వార్ట్జ్తో' పాత్రలో, 'జాన్ టెన్నీ 'అల్బమ్గా' పాత్రలో నటించారు[16]. ఆతరువాత ఈ నాటకం ప్రాంతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ప్రదర్శింపబడినది[15]. లెన్ కారియో 'ష్వార్ట్జ్తో' పాత్రలో నటించిన 2024 నాటి పునరుద్ధరణ (రివైవల్ ) ప్రదర్శన న్యూయార్క్లోలోని సెయింట్ జార్జ్ ఎపిస్కోపల్ చర్చిలో ప్రదర్శించబడింది[17]. == ఇవి కూడా చూడండి == * మోర్రీ ష్వార్ట్జ్ * మిచ్ అల్బమ్ * ''మీరు స్వర్గంలో కలిసే ఐదుగురు వ్యక్తులు'' == సూచనలు == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> t1oeltrm4rtmyq802nb93k83cel22s4 4983303 4983302 2026-10-17T14:24:20Z K.Venkataramana 27319 యాంత్రిక అనువాదం. ఒక వారం రోజులలొ సంస్కరించాలి. లేదా తొలగించాలి. 4983303 wikitext text/x-wiki {{యాంత్రిక అనువాదం}}{{Infobox book | image = Tuesdays with Morrie cover.jpg | author = మిచ్ ఆల్బమ్ | country = United States | language = ఆంగ్లం | genre = [[Memoir]] | publisher = [[Doubleday (publisher)|Doubleday]] | release_date = August 18, 1997 | pages = 192 | isbn = 0-385-48451-8 | oclc = 36130729 | followed_by = [[The Five People You Meet in Heaven]] | name = }} ట్యూస్‌డేస్ విత్ మోరీ; ఒక యువకుడు, జీవితము ఒక పాఠము (A Young Man and Life's Greatest Lesson) అనేది ప్రఖ్యాత అమెరికన్ రచయిత మిచ్ అల్బోమ్ 1977 సంవత్సరము లో రాసిన అత్యంత ప్రసిద్ధ జ్ఞాపకాల పుస్తకం. ఇది మోరీ ష్వార్ట్జ్ [[అమ్యోట్రోఫిక్ లాటరల్ స్క్లెరోసిస్ (ఏ. ఎల్. ఎస్.)|ALS (అమ్మోయట్రోఫిక్ లాటరల్ స్సీలేరోసిస్) అనే ప్రాణాంతక వ్యాధి]] తో బాధ పడుతుంటాడు.[1][2] చివరి రోజుల్లో ఉన్న తన మాజీ బ్రాండీస్ విశ్వవిద్యాలయ సామాజిక శాస్త్ర ప్రొఫెసర్ ను మిచ్ అల్బోమ్ కలుస్తాడు. ఒకప్పుడు మోరికి ఆత్మీయ విద్యార్ధి. మొదట మోరీ ష్వార్ట్జ్ మీద ఒక పుస్తకాన్ని రాయాలని భావించాడు. అంతేకాకుండా, పుస్తకము ముఖ్యఉద్దేశము మోరీ ష్వార్ట్జ్ చివరిదశ వైద్య ఖర్చులను చెల్లించడానికి. <ref name="LOC">{{Cite web|date=August 2022|title=25 Years Later, "Tuesdays with Morrie" Still Resonates|url=https://blogs.loc.gov/loc/2022/08/25-years-later-tuesdays-with-morrie-still-resonates/|access-date=February 11, 2026|website=[[Library of Congress]] Blog}}</ref> <ref name="NPR-25th2">{{Cite news|url=https://www.npr.org/2022/08/21/1118540061/tuesdays-with-morrie-mitch-albom-anniversary|title=On the 25th anniversary of 'Tuesdays with Morrie,' the teaching goes on|last=Harris|first=Richard|date=August 21, 2022|work=[[NPR]]|access-date=October 7, 2025}}</ref> అంతేకాక, మిచ్ అల్బోమ్ ప్రతి మంగళవారము తన ప్రొఫెసర్ ఇంటి సందర్శన కూడా ఈ పుస్తకం వివరిస్తుంది.<ref name=":1">{{Cite web|last=DePauw Staff|date=July 20, 2006|title=Bestselling Author of Tuesdays with Morrie, Mitch Albom, to Present Ubben Lecture November 13|url=https://www.depauw.edu/news-media/latest-news/details/17795/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009201108/https://www.depauw.edu/news-media/latest-news/details/17795/|archive-date=October 9, 2015|access-date=May 22, 2023|website=DePauw News & Media}}</ref><ref name="NPR-25th2" /> "మోరీ తో మంగళవారాలు" అనే పుస్తకం మొదట 20,000 వేల కాపీలు ముద్రించబడి, ''న్యూయార్క్ టైమ్స్'' బెస్ట్ సెల్లర్ల అగ్ర స్థానములో నాలుగు సంవత్సరాలకు పైగా ఉంది.<ref name=":0" /><ref name="LOC" /> ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా 17 మిలియన్ కాపీలకు పైగా అమ్ముడైంది. నలభై ఐదు కంటే ఎక్కువ భాషలలోకి అనువదించబడింది. ఎల్లపుడు అత్యధికంగా అమ్ముడైన జ్ఞాపకాల పుస్తకంగా నిలిచి పోయింది.<ref name="LOC" /> == నేపథ్యం == అవార్డు గెలుచుకున్న స్పోర్ట్స్ కాలమిస్ట్ రచయతగా ఉన్న అల్బోమ్ ''డెట్రాయిట్ ఫ్రీ ప్రెస్'' అనే [[వార్తాపత్రిక|వార్త పత్రికలో]] పనిచేస్తుంటాడు. 1970 చివర సంవత్సరములో ఉన్న అల్బోమ్, మోరీ ష్వార్ట్జ్(ప్రొఫెసర్, బ్రాండేయిస్ యూనివర్సిటీ) కింద చదువుకున్నాడు. కాని గ్రాడ్యుయేషన్ అయినా తర్వాత తన ప్రొఫెసర్ తో ఉన్న పరిచయాన్ని కోల్పోయాడు <ref name="NPR-25th">{{Cite news|url=https://www.npr.org/2022/08/21/1118540061/tuesdays-with-morrie-mitch-albom-anniversary|title=On the 25th anniversary of 'Tuesdays with Morrie,' the teaching goes on|last=Harris|first=Richard|date=August 21, 2022|work=[[NPR]]|access-date=October 7, 2025}}</ref>. ఒకరోజు రాత్రి , అల్బోమ్ టీవీ చూస్తుండగా, 1995 సంవత్సరములో ప్రసారమైన నైట్ లైన్ టీవీ షోలో టెడ్ కొప్పల్, ష్వార్ట్జ్ ఇంటర్వ్యూ చేయడం అల్బోమ్ చూసాడు. ఇంటర్వ్యూ లో ష్వార్ట్జ్ తాను ALS (అమ్మోయట్రోఫిక్ లాటరల్ స్సీలేరోసిస్) వ్యాధితో జీవిస్తున్న తన అనుభవాలను గురించి మాట్లడారు. అదిచూసిన అల్బోమ్, ఎలాగైనా ఆయనతో మళ్లీ పాత పరిచయాన్ని పునర్రుద్దరించు కోవాలని భావించాడు[2]. బోస్టన్ గ్లోబ్ పత్రికలో జాక్ థామస్ రాసిన "ఎ ప్రొఫెసర్ 'స్ ఫైనల్ కోర్స్ః హిస్ ఓన్ డెత్" (ఒక ప్రొఫెసర్ చివరి పాఠం: అయన స్వంత మరణం ) అనే శీర్షిక కథనంగా ఈ నైట్ లైన్ ఇంటర్వూస్ మార్చ్ 1995 జరిగినది [5][6]. దీనిని ఆధారముగా చేసుకొని అదే సంవత్సరములో నైట్ లైన్ టీవీ కోసం మోరీ ష్వార్ట్జ్ తో మూడు ఇంటర్వూస్ జాక్ థామస్ నిర్వహించాడు.[7]. డెట్రాయిట్ ఫ్రీ పత్రికలో యాదృచికంగా జరిగిన ఒక సమ్మె వల్ల అల్బోమ్ షెడ్యూల్ ఖాళీ అవ్వడంతో, అతను ప్రతివారం మోరీ ష్వార్ట్జ్ ను సందర్శించడానికి మాసచుసెట్స్ కు వెళ్లగలిగాడు.[8] ష్వార్ట్జ్ ఆసుపత్రిలో కాకుండా ఇంట్లోనే మరణించాలని కోరుకున్నాడు. దానివల్ల ఆయనకు విపరీతముగా పెరిగిపోయిన చివరిదశ జీవిత వైద్య ఖర్చులను చెల్లించడంలో సహాయపడటానికి అల్బోమ్ మొదట ఈ పుస్తకాన్ని రాయాలని భావించాడు. [3][9]. కానీ ష్వార్ట్జ్ తన ఇంట్లో నవంబర్ 4, 1995 మరణించాడు.[10]. == సారాంశం == ఇంకా చెప్పలంటే, ఈ పుస్తక రచన మొత్తము అల్బోమ్ [[మాసెచూసెట్స్|మసాచుసెట్స్]]<nowiki/>లోని వెస్ట్ న్యూటన్ ఉన్న ష్వార్ట్జ్తోఇంటీ వద్దకు చేసిన పదునాలుగు మంగళవారాలు సందర్శన చుట్టూ రూపొందించబడినది. అల్బోమ్ ఈ సందర్శనలను తన పాత ప్రొఫెసర్ చివరి తరగతిగా అభివర్ణించారు. అలాగే, ఈ పుస్తకము ఒక "టర్మ్ పేపర్" గా ఉపయోగపడుతుందని కూడా పేర్కొన్నారు. ప్రతి అధ్యాయము మానవ సంబంధాలలో అర్థమైన జీవితములో మరణము, భయం, వృద్యాప్యం, దురాశ, వివాహం, కుటంబము, జీవిత పరమార్థం వంటీ విభిన్న సంబాషణల అంశాలను ఈ పుస్తకములో ఆవిష్కరించించారు. వీటితోపాటు, అల్బోమ్ తన సొంత కెరీర్ ఆధారిత జీవనశాలిపై పడిన ప్రతిబింబాలు, అతని కళాశాల రోజుల జ్ఞాపకాలు అక్కడక్కడ జోడింపబడ్డాయి. ఈ చెప్పినావిధానము ఎంత బాగా ఉందంటే ష్వార్ట్జ్ఆలోచనలు, వ్యక్తులతో సాగె నిరంతర సంభాషణ, ALS ద్వారా వచ్చే శారీరక క్షీణతను ఈ కథనం ట్రాక్ చేస్తుంది[8]. == రిసెప్షన్ == === అమ్మకాలు వాటి ప్రజాదరణ === మొదటి అచ్చులోనే 20,000 కాపీలు వేశారు[3]. ది ''ఓప్రా విన్ఫ్రే టాక్ షో లో'' మిచ్ అల్బోమ్ కనిపించిన తరువాత ఈ పుస్తక ప్రమోషన్ ఊపందుకుంది. ఈ పుస్తకం అక్టోబర్ 1997లో ''న్యూయార్క్ టైమ్స్'' బెస్ట్ సెల్లర్ గా ప్రవేశించి, ఆరు మాసములోనే న్యూయార్క్ టైమ్స్ బెస్ట్ సెల్లర్ జాబితాలో అగ్రస్థానంలో నిలిచింది[3]. "ట్యూస్ డేస్ విత్ మోరీ" (మంగళవారాలు మోరితో ) అనే పుస్తకము ''న్యూయార్క్ టైమ్స్'' నాన్-ఫిక్షన్ బెస్ట్ సెల్లర్స్ జాబితాలో 206 వారాలు గడిపింది.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/08/07/books/07cnd-mitch.html|title=Starbucks to Feature Mitch Albom's New Novel|last=Rich|first=Motoko|date=August 7, 2006|work=[[The New York Times]]|access-date=August 2, 2024}}</ref> బెస్ట్ సెల్లర్ జాబితాలో ఉంది కనుక ఈ పుస్తకము (2022 సంవత్సరము వరకు) ప్రపంచవ్యాప్తంగా 17 మిలియన్ కాపీలకు పైగా అమ్ముడైంది. 48 భాషల్లోకి అనువదించబడింది[3]. ఈ పుస్తకాన్ని విశ్వవిద్యాలయ పాఠ్యప్రణాళికలలో విస్తృతంగా స్వకరించారు. ఐయోవా స్టేట్ యూనివర్సిటీ, సిరక్యూస్ యూనివర్సిటీ, యూనివర్సిటీ అఫ్ ఐయోవా సహా, పలు విద్యాసంస్థలలో మరణం, (Death), మరణిస్తున్న స్థితి (dying), మనస్తత్య శాస్త్రం ( సైకాలజీ ), సమాజశాస్త్రం (sociology), నైతికత (Ethics ) వంటి కోర్సులలో దీనిని తప్పనిసరి పఠనంగా (required reading ) ఉపయోగిస్తున్నారు[12]. === విమర్శనాత్మక స్పందన === కిర్కస్ రివ్యూస్ తన అభిప్రాయాన్ని ఈ విధముగా వివరించింది. "నిజాయితీ గల, భావోద్వేగ పూరితమైన, నైపుణ్యం కలిగిన, అతిగా ఏడిపించేలా లేదా వికారం కలిగించేలా మారడానికి కొద్దిగా ముందే ఆగిపోయి, దానిని స్ఫూర్తిదాయకం అనే శీర్షిక కింద ఉంచవచ్చని ఉంది"[8]. <nowiki><i id="mwmA">అలైన్ డి బాటన్</i></nowiki>, ''న్యూయార్క్ టైమ్స్'' రాస్తూ ఈ పుస్తకంలో "నిజమైన, హత్తుకునే సలహాలను కొన్నిసార్లు ఇవ్వడం, అలాగే కథానాయకుడు ఇద్దరి స్పష్టమైన ఆకర్షణ, మంచి స్వభావాన్ని" అంగీకరించారు. అయితే ఈ ఆలోచనలు వివేకవంతమైన పుస్తక రచనగా మారలేదని <nowiki><i id="mwmA">బాటన్</i></nowiki> వాదించాడు. "మనమందరం శాంతితో జీవించాలి" అనే ఒక మంచి ఉద్దేశము కూడిన ప్రకటన యుద్ధాలను నివారించడం ఎలా సహాయపడదో, అదే విధంగా "ట్యూస్ డేస్ విత్ మోరీ" పుస్తకం కూడా జ్ఞానోదయం కలిగించడంలో విఫలమైంది" అని పేర్కొన్నారు[11]. ''ది లాస్ ఏంజిల్స్ టైమ్స్'' దీనిని ప్రశంసిస్తూ "ఇది ఒక అద్భుతమైన పుస్తకం, ఆత్మ ఉన్న రచయిత చెప్పిన హృదయపూర్వకంగా చెప్పిన కథ" అని పేర్కొంది. ఫిలడెల్ఫియా ఇంక్వైరర్ దీనిని "మానవాలికి లబించిన వరం" అని పిలిచారు. ''బోస్టన్ గ్లోబ్'' దీనిని "మరణం గురించిన సాహిత్యానికి ఇదొక అసాధారణమైన అసాధారణ సహకారం" అని పేర్కొంది [13]. USA టుడే (USA Today) ఈ విధంగా పిలిచింది . " దీని సులభమైన శైలిని ప్రశంసింస్తూ, ఈ పుస్తకం తాజా వేసవి మొక్కజొన్న అంత తీపిగా, పౌష్టికరంగా ఉందని, అలాగే దీనిని బిగ్గరగా చదవాలని రాసింది[13]. == ఎడిషన్లు == ఈ పుస్తకాన్ని మొదట ఆగష్టు 18,1997 సంవత్సరమున డబుల్ డే సంస్థ ద్వారా ప్రచురించబడింది[14]. ఆల్బమ్ స్వయంగా వినిపించని ఆడియో పుస్తకములో (ఉనాబ్రిడ్జెడ్ ఆడియో బుక్ ) అతను ష్వార్ట్జ్తో తో చేసిన అసలు సంభాషణ సమయంలో రికార్డ్ చేసిన ఆడియో క్లిప్పింగ్స్ కూడా ఉన్నాయి. ఆల్బమ్ రాసిన కొత్త ముగింపు మాటలతో (ఆఫ్టర్వర్డ్ ) కూడిన ఇరవయ్యవ వార్షికోత్సవ ముద్రణను 2017 లో బ్రాడ్వే బుక్స్ ప్రచరించింది. ఆతరువాత 2022లో ఇరవై ఐదవ సంచిక ముద్రణ కూడా వచ్చింది[15]. == సర్దుబాట్లు == ఈ పుస్తకం ఆధారంగా 1999 లో ఓప్రా విన్ ఫ్రీనిర్మాణంలో ఒక టెలివిషన్ చిత్రం రూపొందింది. ఇందులో జాక్ లెమ్మన్ 'ష్వార్ట్జ్తో' పాత్రలో హాంక్ అజారియా 'అల్బోమ్' పాత్రలో నటించారు.ఎమ్మి అవార్డు గెలుచుకుంది. ఈ చిత్రం ఎమ్మీ అవార్డు గెలుచుకుంది. [15]. ఆల్బమ్, నాటక రచయిత జెఫ్రీ హాచర్ ఈ పుస్తకాన్ని ఒక రంగస్థల నాటకంగా స్వీకరించారు. ఇది జూన్ 21, 2002 సంవత్సమున 'వస్సార్ కళాశాల' లో ప్రదర్శించబడింది. దీనికి ముందు డేవిడ్ ఎస్బజోర్నసన్ దర్శకత్వం వహించిన మినెట్టా లేన్ థియేటర్ నవంబర్ 19,2002 న ఆఫ్-బ్రాడ్వే ప్రదర్శన జరిగింది, ఇందులో ఆల్విన్ ఎప్స్టీన్ 'ష్వార్ట్జ్తో' పాత్రలో, 'జాన్ టెన్నీ 'అల్బమ్గా' పాత్రలో నటించారు[16]. ఆతరువాత ఈ నాటకం ప్రాంతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ప్రదర్శింపబడినది[15]. లెన్ కారియో 'ష్వార్ట్జ్తో' పాత్రలో నటించిన 2024 నాటి పునరుద్ధరణ (రివైవల్ ) ప్రదర్శన న్యూయార్క్లోలోని సెయింట్ జార్జ్ ఎపిస్కోపల్ చర్చిలో ప్రదర్శించబడింది[17]. == ఇవి కూడా చూడండి == * మోర్రీ ష్వార్ట్జ్ * మిచ్ అల్బమ్ * ''మీరు స్వర్గంలో కలిసే ఐదుగురు వ్యక్తులు'' == సూచనలు == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> 2lugbui0hitqd6t7emyu3iujuq5d3yj 0 513321 4983349 4982316 2026-10-17T15:42:44Z పచ్చా పవన్ కుమార్ 155449 /* చరిత్ర & సేవలు */ 4983349 wikitext text/x-wiki '''పచ్చా నైనారయ్య''' 16వ శతాబ్దానికి చెందిన విజయనగర సామ్రాజ్య కాలపు ప్రముఖుడు మరియు మంత్రి. == చరిత్ర & సేవలు == పచ్చా. నైనారయ్య గారు ( కుందుర్తి గోత్రం ) కమ్మ కులానికి చెందినవారు.1536 వ సంవత్సరం ప్రాంతంలో విజయనగర చక్రవర్తి అచ్యుత దేవ రాయల కాలంలో పెద్దవటం సీమ (ప్రస్తుత గుంటూరు, ప్రకాశం జిల్లాలు) పాలకుడైన పినతిరుములయ్య దేవరాజు వద్ద మంత్రిగా సేవలందించారు.<ref>పుస్తకం పేరు: కమ్మవారి చరిత్ర (కొత్త భావయ్య చౌదరి, 1989, పేజీ 163).</ref> ఈయన పాణ్యంలో మల్లికార్జున స్వామి ఆలయం వద్ద యజ్ఞశాల మండపం, ధ్వజస్తంభం నిర్మించి, బంగారు పూత పూయించారు.<ref>Local Records Volume No. 6</ref> అంతేకాకుండా గుండ్లమడ అగ్రహారంలోని దేవాలయం వద్ద ధ్వజస్తంభాన్ని కూడా నెలకొల్పారు. ( గుండ్లమడ ప్రస్తుతం పెన్న నదిలో మునిగిపోయింది ). == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రముఖులు]] ab7gbmwqljhb2ii0e33u3n1ycwdbipx 10 513434 4983248 2026-09-09T01:19:14Z en>Crtbob 0 Reverted edits by [[Special:Contributions/~2026-48927-68|~2026-48927-68]] ([[User talk:~2026-48927-68|talk]]): page blanking ([[WP:HG|HG]]) (3.4.14) 4983248 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Template shortcut|t|tl|TL}} {{#ifeq:{{FULLPAGENAME}} | Template:Template link | {{used in system}} {{cascade-protected template}} }} {{Always substitute|yesnomaybe=never|actualtemplate=&#123;&#123;tl&#125;&#125;}} '''Template link''' displays a template name as a link surrounded by braces, thus showing the template name as code rather than actually invoking it. Note that this template has aliases {{TLX|tl}} ("T el") and {{TLX|t1}} ("T one"). They should not be confused with {{TLX|ti}} ("T eye"), which is an alias for {{TLX|Template information}}. {{Tlx|Tla}} works exactly like {{tlx|tl}} but allows displaying alternative label text (link label). {{Tlx|Tlg}} can display parameters for the template. ==Examples== A short example of its use: :: {{tlx|tl|Example}} : which generates :: {{tl|Example}} Other longer examples: {| class="wikitable" ! Code ! Result ! Notes |- | {{tlx|tl|Void}} | {{tl|Void}} | Standard usage |- | {{tlx|tls|Example}} | {{tls|Example}} | For templates that should be [[Wikipedia:Substitution|substituted]] |- | {{tlx|tl2|X1}} | {{tl2|X1}} | This formats the link to show how it would look in code (i.e., monospace font) |- | {{tlx|tl2|sister{{=}}M&#58;|3x}} | {{tl2|sister=M:|3x}} | Same as above, for templates on another Wikimedia project (in this example, Meta, using '''<code>m:</code>'''). See [[Help:Interwiki_linking#Prefix_codes_for_linking_to_Wikimedia_sister_projects|Interwiki codes]]. |- | {{tlx|tl2|sister{{=}}wikibooks|lang{{=}}de&#58;|WP}} | {{tl2|sister=wikibooks|lang=de|WP}} | For templates on another language project |- | {{tlx|tl|1{{=}}{{=}})}} | {{tl|1==)}} | Use the format <code><nowiki>{{tl|1=templatename}}</nowiki></code> if the template contains template coding characters such as {{tl|1==)}} or {{tl|1=!}} |} == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata>{ "description": "This template displays a template name as a link surrounded by braces, thus showing how the template name would be used in code. Its primary use is in instruction and documentation.", "params": { "1": { "label": "Template name", "description": "Positional parameter: the template name without the namespace prefix “Template:”, which is added automatically", "type": "wiki-template-name", "required": true } }, "format": "inline" }</templatedata> == See also == * {{tiw|tl2}} * {{tiw|tl}} * {{tiw|tlp}} to produce a [t]emplate [l]ink with a single [p]arameter * {{tiw|tlx}} to produce a [t]emplate [l]ink with an e[x]panded number of parameters * {{tiw|tlsp}} to produce a [t]emplate [l]ink that's [[Wikipedia:Substitution|[s]ubst:]]ituted, with a single [p]arameter * {{tiw|lts}} * {{tiw|tlu}}, tl or tlp in any [[Wikipedia:Namespaces|namespace]] * {{lcs|Internal template-link templates}} * {{tiw|tl-r}} to produce a [t]emplate [l]ink to a template [r]edirect {{Template-linking templates}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories go below this line, please; interwikis go to Wikidata, thank you! --> [[Category:Internal template-link templates]] [[Category:Variadic templates]] }}</includeonly> ryuw79sy4y8qptvt55fh3kt1x95pv4s 4983249 4983248 2026-10-17T12:45:33Z K.Venkataramana 27319 [[:en:Template:Template_link/doc]] నుండి కూర్పును దిగుమతి చేసారు 4983248 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Template shortcut|t|tl|TL}} {{#ifeq:{{FULLPAGENAME}} | Template:Template link | {{used in system}} {{cascade-protected template}} }} {{Always substitute|yesnomaybe=never|actualtemplate=&#123;&#123;tl&#125;&#125;}} '''Template link''' displays a template name as a link surrounded by braces, thus showing the template name as code rather than actually invoking it. Note that this template has aliases {{TLX|tl}} ("T el") and {{TLX|t1}} ("T one"). They should not be confused with {{TLX|ti}} ("T eye"), which is an alias for {{TLX|Template information}}. {{Tlx|Tla}} works exactly like {{tlx|tl}} but allows displaying alternative label text (link label). {{Tlx|Tlg}} can display parameters for the template. ==Examples== A short example of its use: :: {{tlx|tl|Example}} : which generates :: {{tl|Example}} Other longer examples: {| class="wikitable" ! Code ! Result ! Notes |- | {{tlx|tl|Void}} | {{tl|Void}} | Standard usage |- | {{tlx|tls|Example}} | {{tls|Example}} | For templates that should be [[Wikipedia:Substitution|substituted]] |- | {{tlx|tl2|X1}} | {{tl2|X1}} | This formats the link to show how it would look in code (i.e., monospace font) |- | {{tlx|tl2|sister{{=}}M&#58;|3x}} | {{tl2|sister=M:|3x}} | Same as above, for templates on another Wikimedia project (in this example, Meta, using '''<code>m:</code>'''). See [[Help:Interwiki_linking#Prefix_codes_for_linking_to_Wikimedia_sister_projects|Interwiki codes]]. |- | {{tlx|tl2|sister{{=}}wikibooks|lang{{=}}de&#58;|WP}} | {{tl2|sister=wikibooks|lang=de|WP}} | For templates on another language project |- | {{tlx|tl|1{{=}}{{=}})}} | {{tl|1==)}} | Use the format <code><nowiki>{{tl|1=templatename}}</nowiki></code> if the template contains template coding characters such as {{tl|1==)}} or {{tl|1=!}} |} == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata>{ "description": "This template displays a template name as a link surrounded by braces, thus showing how the template name would be used in code. Its primary use is in instruction and documentation.", "params": { "1": { "label": "Template name", "description": "Positional parameter: the template name without the namespace prefix “Template:”, which is added automatically", "type": "wiki-template-name", "required": true } }, "format": "inline" }</templatedata> == See also == * {{tiw|tl2}} * {{tiw|tl}} * {{tiw|tlp}} to produce a [t]emplate [l]ink with a single [p]arameter * {{tiw|tlx}} to produce a [t]emplate [l]ink with an e[x]panded number of parameters * {{tiw|tlsp}} to produce a [t]emplate [l]ink that's [[Wikipedia:Substitution|[s]ubst:]]ituted, with a single [p]arameter * {{tiw|lts}} * {{tiw|tlu}}, tl or tlp in any [[Wikipedia:Namespaces|namespace]] * {{lcs|Internal template-link templates}} * {{tiw|tl-r}} to produce a [t]emplate [l]ink to a template [r]edirect {{Template-linking templates}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories go below this line, please; interwikis go to Wikidata, thank you! --> [[Category:Internal template-link templates]] [[Category:Variadic templates]] }}</includeonly> ryuw79sy4y8qptvt55fh3kt1x95pv4s 10 513435 4983250 2024-07-07T18:58:47Z en>HouseBlaster 0 HouseBlaster moved page [[Template:Ti]] to [[Template:Template information]]: expand template name per [[WP:TPN]] 4983250 wikitext text/x-wiki '''[[Template:{{{1}}}]]'''&nbsp;([[Template talk:{{{1}}}|talk]]{{int:dot-separator}}[[Special:Whatlinkshere/Template:{{{1}}}|links]]{{int:dot-separator}}[{{SERVER}}{{localurl:Template:{{{1}}}|action=edit}} edit])<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> dgn75l4v01qr6tv5qnl9qa5djw7v17h 4983251 4983250 2026-10-17T12:46:43Z K.Venkataramana 27319 [[:en:Template:Template_information]] నుండి కూర్పును దిగుమతి చేసారు 4983250 wikitext text/x-wiki '''[[Template:{{{1}}}]]'''&nbsp;([[Template talk:{{{1}}}|talk]]{{int:dot-separator}}[[Special:Whatlinkshere/Template:{{{1}}}|links]]{{int:dot-separator}}[{{SERVER}}{{localurl:Template:{{{1}}}|action=edit}} edit])<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> dgn75l4v01qr6tv5qnl9qa5djw7v17h 10 513436 4983252 2024-07-07T19:00:05Z en>HouseBlaster 0 tsh 4983252 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{tsh|Ti}} <!----PLEASE ADD CATEGORIES WHERE INDICATED AT THE BOTTOM OF THIS PAGE----> {{distinguish|Template:tl}} == Usage == {{tlx|ti}}, {{tlx|tiw}} and {{tlx|tic}} are similar. {{tlx|ti|Example}} produces: {{ti|Example}} {{tlx|tic|Example}} is [ti] but slightly more [c]ompact (and without bold): {{tic|Example}} {{tlx|tiw|Example}} produces: {{tiw|Example}} For a comparison, see [[Template talk:Lts]]. <!-- == See also == ---> <includeonly>{{Sandbox other|| <!----PLEASE ADD CATEGORIES BELOW THIS LINE:----> [[Category:Internal template-link templates|Information]] }}</includeonly> pcqsr3hgoox1xv4x9yuy2zb03n3dwgh 4983253 4983252 2026-10-17T12:47:00Z K.Venkataramana 27319 [[:en:Template:Template_information/doc]] నుండి కూర్పును దిగుమతి చేసారు 4983252 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{tsh|Ti}} <!----PLEASE ADD CATEGORIES WHERE INDICATED AT THE BOTTOM OF THIS PAGE----> {{distinguish|Template:tl}} == Usage == {{tlx|ti}}, {{tlx|tiw}} and {{tlx|tic}} are similar. {{tlx|ti|Example}} produces: {{ti|Example}} {{tlx|tic|Example}} is [ti] but slightly more [c]ompact (and without bold): {{tic|Example}} {{tlx|tiw|Example}} produces: {{tiw|Example}} For a comparison, see [[Template talk:Lts]]. <!-- == See also == ---> <includeonly>{{Sandbox other|| <!----PLEASE ADD CATEGORIES BELOW THIS LINE:----> [[Category:Internal template-link templates|Information]] }}</includeonly> pcqsr3hgoox1xv4x9yuy2zb03n3dwgh 0 513437 4983258 2026-10-17T12:55:49Z Komaram .Nagalaxmi 152485 [[WP:AES|←]]Created page with ''''పరిచయం''': శ్రీ వెంకటేశ్వర శతకం భక్తి సాహిత్యంలో ప్రముఖమైనది. శతకం అనగా సాధారణంగా నూరు పద్యాలతో కూడిన కావ్య ప్రక్రియ. శతక పద్యాలలో భగవంతుని మహిమలు, భక్తి భావాలు, నీతులు, మాన...' 4983258 wikitext text/x-wiki '''పరిచయం''': శ్రీ వెంకటేశ్వర శతకం భక్తి సాహిత్యంలో ప్రముఖమైనది. శతకం అనగా సాధారణంగా నూరు పద్యాలతో కూడిన కావ్య ప్రక్రియ. శతక పద్యాలలో భగవంతుని మహిమలు, భక్తి భావాలు, నీతులు, మానవ జీవితానికి సంబంధించిన సందేశాలు కనిపిస్తాయి. శ్రీ వెంకటేశ్వర శతకంలో శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి మహిమలను, కరుణను, భక్తుల పట్ల ఆయన చూపే అనుగ్రహాన్ని వర్ణిస్తారు. '''శతకంలోని ప్రధాన అంశాలు''': 1. దైవభక్తి: ఈ శతకంలో శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారిపై భక్తి ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. భగవంతుని నమ్ముకున్నవారికి ఆయన అండగా ఉంటాడనే భావన వ్యక్తమవుతుంది. 2. శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి మహిమ: తిరుమలలో కొలువై ఉన్న శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి కలియుగ దైవంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. భక్తుల కోరికలను తీర్చే దైవంగా, ఆపదల నుంచి రక్షించే స్వామిగా ఆయనను కీర్తిస్తారు. 3. శరణాగతి భావం: మనిషి తన అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టి భగవంతుని శరణు పొందాలని శతకం సందేశాన్నిస్తుంది. భగవంతునిపై సంపూర్ణ విశ్వాసం కలిగి ఉండాలని బోధిస్తుంది. 4. నీతి బోధ: మానవుడు సత్యం, ధర్మం, దయ, వినయం వంటి సద్గుణాలను అలవరచుకోవాలని శతకంలోని భక్తి భావాలు తెలియజేస్తాయి. ఇతరులకు హాని చేయకుండా మంచిమార్గంలో జీవించాలని సూచిస్తాయి. 5. భక్తులపై కరుణ: శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి తనను నమ్ముకున్న భక్తులను ఆదుకుంటాడనే విశ్వాసం ఈ శతకంలో ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. కష్టాల్లో ఉన్నవారికి దైవభక్తి మనోధైర్యాన్ని అందిస్తుందని తెలియజేస్తుంది. '''శతక సాహిత్య ప్రాధాన్యం:''' తెలుగు సాహిత్యంలో శతక ప్రక్రియకు విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. శతక పద్యాలు సులభమైన భాషలో ఉండి ప్రజలకు భక్తిని, నీతిని, జీవిత సత్యాలను తెలియజేస్తాయి. శ్రీ వెంకటేశ్వర శతకం కూడా భక్తులలో ఆధ్యాత్మిక చింతనను పెంపొందించే రచనగా గుర్తింపు పొందింది. '''ముగింపు:''' శ్రీ వెంకటేశ్వర శతకం ద్వారా భగవంతునిపై విశ్వాసం, భక్తి, శరణాగతి, సద్గుణాల ప్రాధాన్యం తెలుస్తాయి. శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని ఆరాధించడం ద్వారా మనశ్శాంతిని పొందవచ్చనే సందేశం ఈ శతకంలో వ్యక్తమవుతుంది. అందువల్ల శ్రీ వెంకటేశ్వర శతకం తెలుగు భక్తి సాహిత్యంలో ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. <ref>{{Cite book|title=శ్రీవేంకెంకటేశర శతకం}}</ref> nfd6e7ri341vqpmflgd5lbd32qzvbkq 14 513438 4983279 2026-10-17T13:57:54Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '[[వర్గం:1710]] [[వర్గం:మరణాలు]]' 4983279 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:1710]] [[వర్గం:మరణాలు]] bkxwsas6ym2lxs68dcrrt5fthun3nco 828 513439 4983291 2026-07-27T20:34:20Z en>Pppery 0 - 4983291 wikitext text/x-wiki {{Module rating |protected}} {{high use}} Configuration used by [[Module:UserLinks]] s9ofy6dpxw74vepvwzadljjz90nnow3 4983292 4983291 2026-10-17T14:13:36Z K.Venkataramana 27319 [[:en:Module:UserLinks/config/doc]] నుండి కూర్పును దిగుమతి చేసారు 4983291 wikitext text/x-wiki {{Module rating |protected}} {{high use}} Configuration used by [[Module:UserLinks]] s9ofy6dpxw74vepvwzadljjz90nnow3 828 513440 4983294 2026-07-27T20:34:07Z en>Pppery 0 - 4983294 wikitext text/x-wiki {{Module rating |protected}} {{high use}} {{Lua|Module:UserLinks/config|Module:Category handler}} This module stores functions that are shared between [[Module:UserLinks]] and [[Module:UserLinks/extra]]. aqbka7lzg6t0ev44slhq1a4w3l3txt2 4983295 4983294 2026-10-17T14:14:46Z K.Venkataramana 27319 [[:en:Module:UserLinks/shared/doc]] నుండి కూర్పును దిగుమతి చేసారు 4983294 wikitext text/x-wiki {{Module rating |protected}} {{high use}} {{Lua|Module:UserLinks/config|Module:Category handler}} This module stores functions that are shared between [[Module:UserLinks]] and [[Module:UserLinks/extra]]. aqbka7lzg6t0ev44slhq1a4w3l3txt2 0 513441 4983367 2026-10-17T17:01:45Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1371979284|Peking opera]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4983367 wikitext text/x-wiki {{Infobox music genre | name = Peking opera | etymology = From Peking, the [[Chinese postal romanization|postal romanization]] of [[Beijing]] | other_names = Beijing opera, Pekingese opera, Jing opera, Jingju, Jingxi, Guoju | image = [[File:IMGP0739 (19415725842).jpg|260px]] | caption = Peking opera in Shanghai, 2014 | stylistic_origins = [[Hui opera]], [[Kunqu]], [[Qinqiang]], [[Han opera]] }} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>'''పెకింగ్ ఒపెరా''', లేదా '''బీజింగ్ ఒపెరా''' చైనీస్ ఒపెరా ప్రధాన రూపం, ఇది వాద్య సంగీతం, గాత్ర ప్రదర్శన, మూకాభినయం, యుద్ధ కళలు, నృత్యం, విన్యాసాల కలయిక. ఇది మధ్య [[క్వింగు సామ్రాజ్యం|క్వింగ్ రాజవంశం]] (1644–1912)లో [[బీజింగ్|బీజింగ్‌లో]] ఉద్భవించింది, 19వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి పూర్తిగా అభివృద్ధి చెంది గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Afternoon">{{Harvnb|Goldstein 2007|loc=page 3.}}</ref> ఈ రూపం క్వింగ్ ఆస్థానంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందింది, చైనా సాంస్కృతిక సంపదలలో ఒకటిగా పరిగణించబడింది. <ref name="Taiping">{{Harvnb|Mackerras 1976|loc=pages 473–501.}}</ref> ప్రధాన ప్రదర్శన బృందాలు బీజింగ్, టియాంజిన్, [[షాంగ్హై|షాంఘైలలో]] ఉన్నాయి. <ref name="Contemp">{{Harvnb|Wichmann 1990|loc=pages 146–178.}}</ref> ఈ కళారూపం [[తైవాన్|తైవాన్‌లో]] కూడా భద్రపరచబడింది, అక్కడ దీనిని {{Lang|zh-Latn|Guójù}} అని కూడా పిలుస్తారు. ( {{Lang-zh|t=國劇|l=National opera}}). ఇది [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]], [[జపాన్]] వంటి ఇతర ప్రాంతాలకు కూడా వ్యాపించింది. <ref name="1930 New York">{{Harvnb|Rao 2000|loc=pages 135–162.}}</ref> పెకింగ్ ఒపెరాలో నాలుగు ప్రధాన పాత్రల రకాలు ఉన్నాయి: ''{{Lang|zh-Latn|[[Sheng role|shēng]]}}'' ({{Lang|zh|生}}; 'పెద్దమనుషులు'), ''{{Lang|zh-Latn|[[Dan role|dàn]]}}'' ({{Lang|zh|旦}}; 'మహిళలు'), ''{{Lang|zh-Latn|[[Jing role|jìng]]}}'' ({{Lang|zh|淨}}/{{Lang|zh|净}}; 'మొరటు మనుషులు'), ''{{Lang|zh-Latn|[[Chou role|chǒu]]}}'' ({{Lang|zh|丑}}; 'విదూషకులు'). ప్రదర్శన బృందాలలో తరచుగా ప్రతి రకానికి చెందిన వారు చాలామంది ఉండటంతో పాటు, అనేకమంది సహాయక, సహాయక ప్రదర్శకులు కూడా ఉంటారు. వారి ఆడంబరమైన, రంగురంగుల దుస్తులతో, పెకింగ్ ఒపెరా విలక్షణంగా సాదాసీదాగా ఉండే వేదికపై ప్రదర్శకులే ఏకైక ఆకర్షణగా నిలుస్తారు. వారు వాస్తవికంగా కాకుండా, ప్రతీకాత్మకంగా, సూచనాత్మకంగా ఉండే కదలికలలో మాట, పాట, నృత్యం, పోరాట నైపుణ్యాలను ఉపయోగిస్తారు. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా, ప్రదర్శకుల నైపుణ్యం వారి కదలికల సౌందర్యాన్ని బట్టి అంచనా వేయబడుతుంది. ప్రదర్శకులు వివిధ శైలీపరమైన సంప్రదాయాలను కూడా పాటిస్తారు, ఇవి ప్రేక్షకులకు ప్రదర్శన కథాంశాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో సహాయపడతాయి. <ref name="aural">{{Harvnb|Wichmann 1991|loc=page 360.}}</ref> ప్రతి కదలికలోని అర్థపు పొరలు సంగీతానికి అనుగుణంగా వ్యక్తపరచబడాలి. బీజింగ్ ఒపెరా సంగీతాన్ని {{Lang|zh-Latn|xīpí}} గా విభజించవచ్చు ({{Lang|zh|西皮}}), {{Lang|zh-Latn|èrhuáng}} ({{Lang|zh-hans|二黃}}/{{Lang|zh-hans|二黄}}) శైలులు. స్వరాలలో [[అరియా|ఆరియాస్]], స్థిర-స్వర స్వరాలు, పెర్కషన్ నమూనాలు ఉంటాయి. <ref name="aria">{{Harvnb|Guy 1990|loc=pages 254–259}}</ref> పెకింగ్ ఒపెరా ప్రదర్శనల జాబితాలో 1,400 కంటే ఎక్కువ రచనలు ఉన్నాయి, ఇవి చైనా చరిత్ర, జానపద కథలు, అంతకంతకూ సమకాలీన జీవితంపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. <ref>{{Harvnb|Wichmann 1991|loc=pages 12–16.}}</ref> పెకింగ్ ఒపెరాలో నాలుగు ప్రధాన పాత్రల రకాలు ఉన్నాయి: ''{{Lang|zh-Latn|[[Sheng role|shēng]]}}'' ({{Lang|zh|生}}; 'పెద్దమనుషులు'), ''{{Lang|zh-Latn|[[Dan role|dàn]]}}'' ({{Lang|zh|旦}}; 'మహిళలు'), ''{{Lang|zh-Latn|[[Jing role|jìng]]}}'' ({{Lang|zh|淨}}/{{Lang|zh|净}}; 'మొరటు మనుషులు'), ''{{Lang|zh-Latn|[[Chou role|chǒu]]}}'' ({{Lang|zh|丑}}; 'విదూషకులు'). ప్రదర్శన బృందాలలో తరచుగా ప్రతి రకానికి చెందిన వారు చాలామంది ఉండటంతో పాటు, అనేకమంది సహాయక, సహాయక ప్రదర్శకులు కూడా ఉంటారు. వారి ఆడంబరమైన, రంగురంగుల దుస్తులతో, పెకింగ్ ఒపెరా విలక్షణంగా సాదాసీదాగా ఉండే వేదికపై ప్రదర్శకులే ఏకైక ఆకర్షణగా నిలుస్తారు. వారు వాస్తవికంగా కాకుండా, ప్రతీకాత్మకంగా, సూచనాత్మకంగా ఉండే కదలికలలో మాట, పాట, నృత్యం, పోరాట నైపుణ్యాలను ఉపయోగిస్తారు. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా, ప్రదర్శకుల నైపుణ్యం వారి కదలికల సౌందర్యాన్ని బట్టి అంచనా వేయబడుతుంది. ప్రదర్శకులు వివిధ శైలీపరమైన సంప్రదాయాలను కూడా పాటిస్తారు, ఇవి ప్రేక్షకులకు ప్రదర్శన కథాంశాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో సహాయపడతాయి. <ref name="aural" /> ప్రతి కదలికలోని అర్థపు పొరలు సంగీతానికి అనుగుణంగా వ్యక్తపరచబడాలి. బీజింగ్ ఒపెరా సంగీతాన్ని {{Lang|zh-Latn|xīpí}} గా విభజించవచ్చు ({{Lang|zh|西皮}}), {{Lang|zh-Latn|èrhuáng}} ({{Lang|zh-hans|二黃}}/{{Lang|zh-hans|二黄}}) శైలులు. స్వరాలలో [[అరియా|ఆరియాస్]], స్థిర-స్వర స్వరాలు, పెర్కషన్ నమూనాలు ఉంటాయి. <ref name="aria" /> పెకింగ్ ఒపెరా ప్రదర్శనల జాబితాలో 1,400 కంటే ఎక్కువ రచనలు ఉన్నాయి, ఇవి చైనా చరిత్ర, జానపద కథలు, అంతకంతకూ సమకాలీన జీవితంపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. <ref>{{Harvnb|Wichmann 1991|loc=pages 12–16.}}</ref> [[చైనా సాంస్కృతిక విప్లవం|సాంస్కృతిక విప్లవం]] (1966–1976) సమయంలో సాంప్రదాయ పెకింగ్ ఒపెరాను "భూస్వామ్య", "బూర్జువా" అని ఖండించారు, ఆ కాలం ముగిసే వరకు దాని స్థానంలో ఎక్కువగా విప్లవ ఒపెరాలను ప్రవేశపెట్టారు. <ref name="Lu Xing">{{Cite book|title=Rhetoric of the Chinese Cultural Revolution|last=Lu, Xing|publisher=University of South California Press|year=2004|pages=143–150}}</ref> సాంస్కృతిక విప్లవం తర్వాత, ఈ పరివర్తనలు చాలా వరకు రద్దు చేయబడ్డాయి. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, తగ్గుతున్న ప్రేక్షకుల సంఖ్యకు ప్రతిస్పందనగా పెకింగ్ ఒపెరా ప్రదర్శన నాణ్యతను మెరుగుపరచడం, కొత్త ప్రదర్శన అంశాలను స్వీకరించడం, రచనల నిడివిని తగ్గించడం, కొత్త, మౌలికమైన నాటకాలను ప్రదర్శించడం వంటి సంస్కరణలను చేపట్టింది. == చరిత్ర == === మూలాలు === [[File:Sun_Wukong_at_Beijing_opera_-_Journey_to_the_West.jpg|ఎడమ|thumb| ''[[జర్నీ టు ది వెస్ట్|పశ్చిమ యాత్ర]]'' నుండి పెకింగ్ ఒపెరాలో సన్ వుకాంగ్ పాత్ర]] 1790లో క్వియాన్‌లాంగ్ చక్రవర్తి ఎనభైవ జన్మదినోత్సవం సందర్భంగా సెప్టెంబర్ 25న <ref name="Xu">{{Harvnb|Xu 2012|loc=page 15.}}</ref> ఫోర్ గ్రేట్ అన్హుయ్ ట్రూప్స్ హుయ్ ఒపెరాను, లేదా ఇప్పుడు ''హుయిజు'' అని పిలవబడే దానిని బీజింగ్‌కు తీసుకువచ్చినప్పుడు పెకింగ్ ఒపెరా ఆవిర్భవించింది. <ref name="Elliott">{{Cite book|title=Emperor Qianlong: Son of Heaven, Man of the World|last=Mark C. Elliott|publisher=Longman Publishing Group|year=2009|isbn=978-0-321-08444-6|page=3}}</ref> దీనిని మొదట న్యాయస్థానం కోసం ప్రదర్శించి, ఆ తర్వాతే ప్రజలకు అందుబాటులోకి తెచ్చారు. 1828లో, హుబేకి చెందిన అనేక ప్రసిద్ధ బృందాలు బీజింగ్‌కు చేరుకుని, అన్హుయ్ బృందాలతో కలిసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చాయి. ఈ కలయిక క్రమంగా పెకింగ్ ఒపెరా రాగాలను రూపొందించింది. బీజింగ్ ఒపెరా సాధారణంగా 1845 నాటికి పూర్తిగా రూపుదిద్దుకుందని భావిస్తారు. <ref name="Afternoon" /> దీనిని పెకింగ్ ఒపెరా (బీజింగ్ నాటక శైలి) అని పిలిచినప్పటికీ, దీని మూలాలు అన్హుయ్ ప్రావిన్స్ రాజధాని ( అన్కింగ్ నగరం) విస్తృత ప్రాంతాలలో ఉన్నాయి. వీటిలో దక్షిణ అన్హుయ్, తూర్పు హుబే కూడా ఉన్నాయి, ఇవి జియాజియాంగ్ మాండరిన్ (దిగువ యాంగ్జీ మాండరిన్) అనే సారూప్య మాండలికాన్ని పంచుకుంటాయి. పెకింగ్ ఒపెరా రెండు ప్రధాన రాగాలు, {{Transliteration|zh|Xipi}}, {{Transliteration|zh|Erhuang}} . {{Transliteration|zh|Xipi}} అంటే అక్షరాలా "చర్మపు బొమ్మల ప్రదర్శన", ఇది షాన్సీ ప్రావిన్స్‌లో ఉద్భవించిన బొమ్మల ప్రదర్శనను సూచిస్తుంది. చైనీస్ తోలుబొమ్మల ప్రదర్శనలలో ఎల్లప్పుడూ గానం ఉంటుంది. చాలా సంభాషణలు మాండరిన్ చైనీస్ పురాతన రూపంలో కూడా జరుగుతాయి, దీనికి హెనాన్, షాన్సీ ప్రాంతాల జోంగ్యువాన్ మాండరిన్ మాండలికాలు అత్యంత దగ్గరగా ఉంటాయి. మాండరిన్ ఈ రూపం {{Transliteration|zh|Zhongyuan Yinyun}} అనే పుస్తకంలో నమోదు చేయబడింది. ఇది ఇతర ఒపెరాల నుండి, స్థానిక ''ఝిలి'' సంగీత కళారూపాల నుండి కూడా సంగీతాన్ని గ్రహించింది. కొంతమంది పండితులు {{Transliteration|zh|Xipi}} సంగీత రూపం చారిత్రక క్విన్‌కియాంగ్ నుండి ఉద్భవించిందని నమ్ముతారు, అయితే ప్రదర్శన, ప్రదర్శన అంశాలు, [[సౌందర్యశాస్త్రం|సౌందర్య]] సూత్రాలకు సంబంధించిన అనేక సంప్రదాయాలు కున్‌క్వి నుండి నిలుపుకోబడ్డాయి, ఇది ఆస్థాన కళగా దానికి ముందున్న రూపం. <ref name="XiEr">{{Harvnb|Huang 1989|loc=pages 152–195}}</ref> <ref name="Kunqu">{{Cite web|last=Charles Wilson|last2=Hans Frankel|year=2006|title=What is Kunqu Theatre?|url=http://wtrgreenkunqu.org/Resources/Kunqu%20Description.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615064754/http://www.wtrgreenkunqu.org/Resources/Kunqu%20Description.htm|archive-date=2011-06-15|access-date=2007-04-04|publisher=Wintergreen Kunqu Society|format=Web}}</ref> <ref>{{Harvnb|Goldstein 2007|loc=page 2.}}</ref> అందువల్ల, పెకింగ్ ఒపెరా అనేది ఒకే రకమైన రూపం కాదు, బదులుగా అనేక పాత రూపాల సమ్మేళనం. అయితే, ఈ కొత్త రూపం కూడా తనదైన ఆవిష్కరణలను సృష్టిస్తుంది. పెకింగ్ ఒపెరాలో అన్ని ప్రధాన పాత్రలకు అవసరమైన గాత్ర నైపుణ్యాలు బాగా తగ్గించబడ్డాయి. {{Transliteration|zh|Kunqu}} శైలిలోని సమానమైన పాత్రకు భిన్నంగా, పెకింగ్ ఒపెరాలో ముఖ్యంగా చౌ పాత్రకు గాన భాగం చాలా అరుదుగా ఉంటుంది. ప్రతి నాటకానికి తోడుగా ఉండే [[మెలోడీ|రాగాలను]] కూడా సరళీకరించి, మునుపటి రూపాలలో కన్నా భిన్నమైన సాంప్రదాయ వాయిద్యాలతో వాయిస్తున్నారు. బహుశా అత్యంత గమనించదగ్గ విషయం ఏమిటంటే, నిజమైన విన్యాస అంశాలు పెకింగ్ ఒపెరాతో పరిచయం చేయబడ్డాయి. <ref name="Kunqu" /> 19వ శతాబ్దం అంతటా ఈ రూపం ప్రజాదరణ పొందింది. శతాబ్దం మధ్యలో అన్హుయ్ బృందాలు తమ అత్యుత్తమ ప్రతిభను ప్రదర్శించి, తైపింగ్ తిరుగుబాటు సమయంలో స్థాపించబడిన తైపింగ్ స్వర్గరాజ్యం ఆస్థానంలో ప్రదర్శన ఇవ్వడానికి ఆహ్వానించబడ్డాయి. 1884 నుండి, మహారాణి సిక్సి పెకింగ్ ఒపెరాకు సాధారణ పోషకురాలిగా మారారు, {{Transliteration|zh|Kunqu}} వంటి మునుపటి రూపాల కంటే దాని హోదాను పటిష్టం చేశారు. <ref name="Taiping" /> పెకింగ్ ఒపెరా ప్రజాదరణకు కారణం, దాని రూపంలోని సరళత, కొన్ని స్వరాలు, గాన పద్ధతులు మాత్రమే ఉండటమే అని చెప్పబడింది. దీనివల్ల ఎవరైనా ఆరియాలను స్వయంగా పాడటానికి వీలు కలిగింది. <ref name="Curtain">{{Harvnb|Yang 1969|loc=}}</ref> <ref name="Music">{{Harvnb|Hsu 1964|loc=pages 439–451.}}</ref> [[File:無款_清末_京劇一百人物像_冊_絹本-One_hundred_portraits_of_Peking_opera_characters_MET_DP280076.jpg|thumb| [[మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్|మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో]] భద్రపరచబడిన పెకింగ్ ఒపెరా పాత్రల 100 చిత్రపటాలలో ఒకటి]] పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం చివరిలో దాని పెరుగుదల సమయంలో, ప్రదర్శనకారుల అలంకరణ, దుస్తులతో సహా వేదిక సంస్కృతిలోని అంశాలను ప్రదర్శించడానికి ఆల్బమ్‌లు ఉపయోగించబడ్డాయి. <ref>{{Cite web|title=One hundred portraits of Peking opera characters|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/51581|access-date=November 19, 2017|publisher=Metropolitan Museum of Art}}</ref> బీజింగ్ ఒపెరా మొదట్లో కేవలం పురుషులకే పరిమితమైన వ్యాపకం. మహిళా ప్రదర్శనకారులపై నిషేధాలు, మహిళా ప్రేక్షకులపై ప్రధాన పరిమితులు ఉండేవి, కాబట్టి ఈ కళారూపం ప్రధానంగా పురుష ప్రేక్షకుల అభిరుచులకు అనుగుణంగా ఉండేది. <ref name=":0">{{Cite book|title=Women Playing Men: Yue Opera and Social Change in the Twentieth-Century Shanghai|last=Jiang|first=Jin|publisher=University of Washington Press|year=2009|location=Seattle}}</ref> 1671లో కాంగ్జీ చక్రవర్తితో మొదలుపెట్టి, క్వింగ్ రాజవంశ చక్రవర్తులు మహిళా ప్రదర్శనకారులను పదేపదే నిషేధించారు. చివరి నిషేధం క్వియాన్‌లాంగ్ చక్రవర్తి విధించారు, ఆయన 1772లో బీజింగ్‌లో మహిళా ప్రదర్శనకారులందరినీ నిషేధించారు. <ref name=":0" /> 1870వ దశకంలో మహిళలు అనధికారికంగా రంగస్థలంపైకి రావడం ప్రారంభించారు. మహిళా ప్రదర్శకులు పురుష పాత్రలను అనుకరించడం ప్రారంభించి, పురుషులతో సమానత్వాన్ని ప్రకటించారు. గతంలో పెకింగ్-ఒపెరా ప్రదర్శకుడిగా ఉన్న లీ మావోర్, షాంఘైలో మొట్టమొదటి మహిళా పెకింగ్-ఒపెరా బృందాన్ని స్థాపించినప్పుడు, వారి ప్రతిభకు ఒక వేదిక లభించింది. 1894 నాటికి, మహిళా ప్రదర్శన బృందాలను ప్రదర్శించే మొదటి వాణిజ్య వేదిక షాంఘైలో వెలసింది. ఇది ఇతర మహిళా బృందాలు ఏర్పడటానికి ప్రోత్సాహాన్నిచ్చింది, అవి క్రమంగా ప్రజాదరణ పొందాయి. ఫలితంగా, 1911లో చైనా గణతంత్ర స్థాపన తర్వాత, నాటక కళాకారుడు యు జెన్‌టింగ్ ఆ నిషేధాన్ని ఎత్తివేయాలని విజ్ఞప్తి చేశారు. ఇది ఆమోదించబడింది, 1912లో నిషేధం ఎత్తివేయబడింది, అయినప్పటికీ ఈ కాలం తర్వాత మగ డాన్ ప్రజాదరణ పొందడం కొనసాగించింది. <ref name="Own Poses">{{Harvnb|Chou 1997|loc=}}</ref> బీజింగ్ ఒపెరా మొదట్లో కేవలం పురుషులకే పరిమితమైన వ్యాపకం. మహిళా ప్రదర్శనకారులపై నిషేధాలు, మహిళా ప్రేక్షకులపై ప్రధాన పరిమితులు ఉండేవి, కాబట్టి ఈ కళారూపం ప్రధానంగా పురుష ప్రేక్షకుల అభిరుచులకు అనుగుణంగా ఉండేది. <ref name=":0" /> 1671లో కాంగ్జీ చక్రవర్తితో మొదలుపెట్టి, క్వింగ్ రాజవంశ చక్రవర్తులు మహిళా ప్రదర్శనకారులను పదేపదే నిషేధించారు. చివరి నిషేధం క్వియాన్‌లాంగ్ చక్రవర్తి విధించారు, ఆయన 1772లో బీజింగ్‌లో మహిళా ప్రదర్శనకారులందరినీ నిషేధించారు. <ref name=":0" /> 1870వ దశకంలో మహిళలు అనధికారికంగా రంగస్థలంపైకి రావడం ప్రారంభించారు. మహిళా ప్రదర్శకులు పురుష పాత్రలను అనుకరించడం ప్రారంభించి, పురుషులతో సమానత్వాన్ని ప్రకటించారు. గతంలో పెకింగ్-ఒపెరా ప్రదర్శకుడిగా ఉన్న లీ మావోర్, షాంఘైలో మొట్టమొదటి మహిళా పెకింగ్-ఒపెరా బృందాన్ని స్థాపించినప్పుడు, వారి ప్రతిభకు ఒక వేదిక లభించింది. 1894 నాటికి, మహిళా ప్రదర్శన బృందాలను ప్రదర్శించే మొదటి వాణిజ్య వేదిక షాంఘైలో వెలసింది. ఇది ఇతర మహిళా బృందాలు ఏర్పడటానికి ప్రోత్సాహాన్నిచ్చింది, అవి క్రమంగా ప్రజాదరణ పొందాయి. ఫలితంగా, 1911లో చైనా గణతంత్ర స్థాపన తర్వాత, నాటక కళాకారుడు యు జెన్‌టింగ్ ఆ నిషేధాన్ని ఎత్తివేయాలని విజ్ఞప్తి చేశారు. ఇది ఆమోదించబడింది, 1912లో నిషేధం ఎత్తివేయబడింది, అయినప్పటికీ ఈ కాలం తర్వాత మగ డాన్ ప్రజాదరణ పొందడం కొనసాగించింది. <ref name="Own Poses" /> [[వర్గం:Spoken articles]] [[వర్గం:Articles with hAudio microformats]] [[వర్గం:Articles containing Chinese-language text]] 4elt425e37cu9zjpn8nsgwz8bj8b8n7 0 513442 4983375 2026-10-17T17:39:43Z ~2026-55483-50 155542 మూలాలతో అమెరికన్ బోర్డ్ ఆఫ్ రేడియాలజీ గురించి కొత్త వ్యాసం 4983375 wikitext text/x-wiki '''అమెరికన్ బోర్డ్ ఆఫ్ రేడియాలజీ''' (ఆంగ్లం: American Board of Radiology; '''ABR''') అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలకు చెందిన స్వతంత్ర, లాభాపేక్షలేని సంస్థ. ఇది అమెరికన్ బోర్డ్ ఆఫ్ మెడికల్ స్పెషాల్టీస్ (ABMS) సభ్య సంస్థ.<ref name="mills">{{cite journal |last=Mills |first=Michael D. |title=Acquiring initial American Board of Radiology certification in the United States |journal=Quantitative Imaging in Medicine and Surgery |year=2014 |volume=4 |issue=6 |pages=451–452 |doi=10.3978/j.issn.2223-4292.2014.11.13 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4256235/ |language=en}}</ref> రేడియాలజీకి సంబంధించిన ఐదు జాతీయ వైద్య సంస్థల సంయుక్త కృషితో 1934లో ఇది ఏర్పడింది.<ref>{{cite journal |last=Young |first=Kenneth J. |title=A Tale of Specialization in 2 Professions: Comparing the Development of Radiology in Chiropractic and Medicine |journal=Journal of Chiropractic Humanities |year=2019 |volume=26 |pages=3–18 |doi=10.1016/j.echu.2019.09.001 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6911919/ |language=en}}</ref> దీని ప్రధాన కార్యాలయం అరిజోనా రాష్ట్రంలోని టూసాన్ నగరంలో ఉంది.<ref name="abr">{{cite web |title=About the ABR |url=https://www.theabr.org/about-abr/ |publisher=American Board of Radiology |language=en |access-date=2026-10-17}}</ref> ఈ సంస్థ డయాగ్నస్టిక్ రేడియాలజీ, ఇంటర్వెన్షనల్ రేడియాలజీ/డయాగ్నస్టిక్ రేడియాలజీ, రేడియేషన్ ఆంకాలజీ రంగాల్లో వైద్య నిపుణులకు వృత్తిపరమైన ధ్రువీకరణను అందిస్తుంది. వైద్య భౌతిక శాస్త్ర నిపుణులకు కూడా ధ్రువీకరణను అందిస్తుంది.<ref name="abr" /> == మూలాలు == <references /> == బయటి లంకెలు == * [https://www.theabr.org/ అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{మొలక-సంస్థ}} 3tszt39js6c2sikdarlicwvmixqcgbb 0 513443 4983382 2026-10-17T17:48:31Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1507219|Hantavirus_pulmonary_syndrome]] to:te #mdwikicx 4983382 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Hantavirus pulmonary syndrome |synonym =Hantavirus cardiopulmonary syndrome (HCPS), Four Corners disease, hantavirus disease |image =Radiographic progression of hantavirus pulmonary syndrome in patient (cropped a).jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Hantavirus pulmonary syndrome on [[chest X-ray]] |pronounce = |specialty =[[Pulmonology|Respirology]] |symptoms ='''Early''': Tiredness, fever, muscle pains<ref name=CDC2016Sym/><br>'''Later''': Cough, [[shortness of breath]], chest tightness<ref name=CDC2016Sym/> |complications = |onset =1 to 8 weeks after exposure<ref name=CDC2016Sym/> |duration = |types = |causes =Certain [[orthohantavirus]]es spread by [[rodents]]<ref name=CDC2015Def/> |risks = |diagnosis =Evidence of hantavirus together with [[Acute respiratory distress syndrome|ARDS]]<ref name=CDC2015Def/> |differential =[[Pneumonia]], [[influenza]], [[tularemia]], [[salicylate toxicity]], [[Dengue fever|Dengue]]<ref name=Sami2021>{{cite journal |last1=Akram |first1=SM |last2=Mangat |first2=R |last3=Huang |first3=B |title=Hantavirus Cardiopulmonary Syndrome |date=January 2021 |pmid=29083610|journal=StatPearls}}</ref> |prevention =Rodent control,<ref name=CDC2012Pre/> no vaccine<ref name=VIDO2026/> |treatment =[[Symptomatic treatment|Supportive care]]<ref name=CDC2012Diag/> |medication = |prognosis = |frequency =100s/yr (Americas),<ref name=WHO2026/> <50 cases/year (USA)<ref name=CDC2019Epi/> |deaths =30 to 40% mortality<ref name=VIDO2026/> }} '''హంటావైరస్ పల్మనరీ సిండ్రోమ్''' (HPS) అనేది ఒక రకమైన హంటావిరస్ సంక్రమణ.<ref name="CDC2015Def">{{Cite web|title=Hantavirus Pulmonary Syndrome {{!}} 2015 Case Definition|url=https://wwwn.cdc.gov/nndss/conditions/hantavirus-pulmonary-syndrome/case-definition/2015/|website=wwwn.cdc.gov|access-date=28 March 2021|language=en-us|archive-date=22 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210322143116/https://wwwn.cdc.gov/nndss/conditions/hantavirus-pulmonary-syndrome/case-definition/2015/|url-status=dead}}</ref> ప్రారంభ లక్షణాలలో అలసట, జ్వరం, కండరాల నొప్పి ఉండవచ్చు.<ref name="CDC2016Sym" /> ఇతర లక్షణాలలో తలనొప్పి, [[వాంతి|వాంతులు,]] అతిసారం ఉండవచ్చు.<ref name="CDC2016Sym" /> ప్రారంభమైన ఒక వారం తరువాత, దగ్గు, శ్వాస ఆడకపోవడం, ఛాతీ బిగుతు ఏర్పడవచ్చు..<ref name="CDC2016Sym" /> ప్రారంభ లక్షణాలు సాధారణంగా బహిర్గతం అయిన 1 నుండి 8 వారాల తరువాత ప్రారంభమవుతాయి.<ref name="CDC2016Sym">{{Cite web|title=Signs & Symptoms {{!}} Hantavirus {{!}} DHCPP {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/hantavirus/hps/symptoms.html|website=www.cdc.gov|access-date=28 March 2021|language=en-us|date=22 February 2019|archive-date=20 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320001311/https://www.cdc.gov/hantavirus/hps/symptoms.html|url-status=live}}</ref> అనేక రకాల ఆర్థోహంటవైరస్ ఈ వ్యాధికి దారితీయవచ్చు, వీటిలో జింక ఎలుకలు మోసుకెళ్ళే సిన్ నోమ్బ్రే హంటవైరసు,, తెల్లని కాళ్ళ ఎలుకలు మోసే న్యూయార్క్ హంటవైరస్లు ఉన్నాయి.<ref name="CDC2012Trans">{{Cite web|title=Transmission {{!}} Hantavirus {{!}} DHCPP {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/hantavirus/hps/transmission.html|website=www.cdc.gov|access-date=28 March 2021|language=en-us|date=22 February 2019|archive-date=21 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210321085406/https://www.cdc.gov/hantavirus/hps/transmission.html|url-status=live}}</ref> ఎలుకల రెట్టల ద్వారా కలుషితమైన గాలిలో ప్రజలు ఊపిరి పీల్చుకున్నప్పుడు ఈ వ్యాధి సాధారణంగా వ్యాపిస్తుంది..<ref name="CDC2012Trans" /> ఇది సాధారణంగా ప్రజల మధ్య వ్యాపించనప్పటికీ, ఆండీస్ వెర్షన్ [[గాలి ద్వారా వ్యాపించు వ్యాధులు|గాలిలో]] వ్యాపిస్తుంది, ఉండవచ్చు.<ref name="CDC2012Trans" /><ref name="WHO2026">{{Cite web|title=Hantavirus|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hantavirus|website=www.who.int|access-date=6 May 2026|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Andes hantavirus: epidemiology, outbreaks and guidance|url=https://www.gov.uk/guidance/andes-hantavirus-epidemiology-outbreaks-and-guidance|website=GOV.UK|access-date=10 May 2026|language=en|archive-date=20 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260520072422/https://www.gov.uk/guidance/andes-hantavirus-epidemiology-outbreaks-and-guidance|url-status=live}}</ref> రోగనిర్ధారణలో హాంటావైరస్ [[రైబో కేంద్రక ఆమ్లం|ఆర్ఎన్ఏ]], ఇమ్యునోగ్లోబులిన్స్ లేదా యాంటిజెన్లను అక్యూట్ రెస్పిరేటరీ డిస్ట్రెస్ సిండ్రోమ్ (ఎఆర్డిఎస్) తో కలిసి గుర్తించడం జరుగుతుంది.<ref name="CDC2015Def" /> ఎలుకలను నివారించడం ద్వారా నివారణ జరుగుతుంది.<ref name="CDC2012Pre">{{Cite web|title=Prevention {{!}} Hantavirus {{!}} DHCPP {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/hantavirus/hps/prevention.html|website=www.cdc.gov|access-date=28 March 2021|language=en-us|date=22 February 2019|archive-date=19 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210319002528/https://www.cdc.gov/hantavirus/hps/prevention.html|url-status=live}}</ref> 2026 నాటికి నిర్దిష్ట చికిత్స లేదా టీకా లేదు.<ref name="VIDO2026" /> సహాయక సంరక్షణ ఫలితాలను మెరుగుపరుస్తుంది , ఆక్సిజన్ చికిత్స, యాంత్రిక వెంటిలేషన్ ఉండవచ్చు.<ref name="CDC2012Diag" /> వ్యాధి సోకిన వారిలో సుమారు 30 నుండి 40% మంది ఫలితంగా మరణిస్తారు.<ref name="VIDO2026">{{Cite web|title=Vaccine development for New World Hantaviruses - Vaccine and Infectious Disease Organization|url=https://www.vido.org/research/vaccine-development-for-new-world-hantaviruses.php|website=vido|access-date=7 May 2026|language=en}}</ref> కోలుకున్న వారు సాధారణంగా పూర్తిగా అలా చేస్తారు.<ref name="CDC2012Diag">{{Cite web|title=Diagnosis & Treatment {{!}} Hantavirus {{!}} DHCPP {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/hantavirus/hps/diagnosis.html|website=www.cdc.gov|access-date=28 March 2021|language=en-us|date=22 February 2019|archive-date=20 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161120113957/http://www.cdc.gov/hantavirus/hps/diagnosis.html|url-status=live}}</ref> ,2026 నాటికి, అమెరికాలో సంవత్సరానికి 100 కేసులు సంభవిస్తున్నాయి.<ref name="WHO2026" /> 1993 , 2019 మధ్య సుమారు 1,000 కేసులు నమోదయ్యాయి. ఈ వ్యాధి [[ఉత్తర అమెరికా|ఉత్తర]] , [[దక్షిణ అమెరికా]] సంభవిస్తుంది.<ref name="CDC2012Trans" /> ఇది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.<ref name="CDC2012Trans" /> 1993 , 2018 మధ్య, యునైటెడ్ స్టేట్స్లో సంవత్సరానికి 11 నుండి 48 కేసులు నిర్ధారణ అయ్యాయి.<ref name="CDC2019Epi">{{Cite web|title=Reported Cases of Hantavirus Disease {{!}} Hantavirus {{!}} DHCPP {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/hantavirus/surveillance/index.html|website=www.cdc.gov|access-date=28 March 2021|language=en-us|date=29 January 2020|archive-date=26 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826030937/https://www.cdc.gov/hantavirus/surveillance/index.html|url-status=live}}</ref> సాధారణంగా ప్రభావితమైన రాష్ట్రాలు [[కొలరాడో]] , [[న్యూ మెక్సికో]].<ref>{{Cite web|title=Hantavirus Disease, by State of Reporting {{!}} Hantavirus {{!}} DHCPP {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/hantavirus/surveillance/reporting-state.html|website=www.cdc.gov|access-date=28 March 2021|language=en-us|date=26 February 2019|archive-date=26 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826071244/https://www.cdc.gov/hantavirus/surveillance/reporting-state.html|url-status=live}}</ref> ఈ పరిస్థితిని 1993లో ఫోర్ కార్నర్స్ హంటావైరస్ వ్యాప్తి సమయంలో మొదటిసారిగా గుర్తించారు.<ref name="CDC2015Def" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 096q6olg8wnnlr4ukh9zafsv1z4w06z 0 513444 4983383 2026-10-17T17:51:21Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1376030352|Noh]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4983383 wikitext text/x-wiki  <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>నోహ్ అనేది 14 వ శతాబ్దం నుండి ప్రదర్శించబడుతున్న సాంప్రదాయ జపనీస్ నృత్య-నాటకంలో ప్రధాన రూపం.<span><ref><cite class="citation book cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" id="CITEREFNHK_Broadcasting_Culture_Research_Institute2016"><span class="cx-segment" data-segmentid="660">NHK Broadcasting Culture Research Institute, ed. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="661">(24 May 2016). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="662"><bdi lang="ja">NHK日本語発音アクセント新辞典</bdi> (in Japanese). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="663">NHK Publishing.</span></cite></ref><ref name="daijirin2"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation book cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" id="CITEREFMatsumura2019">Matsumura, Akira, ed. </cite></ref></span> ఇది జపాన్ పురాతన ప్రధాన నాటక కళ, ఇది నేటికీ క్రమం తప్పకుండా ప్రదర్శించబడుతుంది.<ref name="Bowers">{{Cite book|url=https://archive.org/details/japanesetheatre0000bowe|title=Japanese Theatre|last=Bowers|first=Faubion|date=1974|publisher=Charles E. Tuttle Co.|isbn=9780804811316|location=Rutland, Vermont|url-access=registration}}</ref> నోహ్ తరచుగా సంప్రదాయ సాహిత్యం నుండి వచ్చిన కథల ఆధారంగా రూపొందించబడింది, ఇందులో ఒక అతీంద్రియ జీవి కథను వివరించే మానవ నాయకుడిగా రూపాంతరం చెందాడు. నోహ్ ముసుగులు, దుస్తులు, వివిధ వస్తువులను నృత్య-ఆధారిత ప్రదర్శనలో అనుసంధానిస్తుంది, దీనికి అధిక శిక్షణ పొందిన నటులు, సంగీతకారులు అవసరం. భావోద్వేగాలు ప్రధానంగా శైలీకృత సంప్రదాయ హావభావాల ద్వారా తెలియజేయబడతాయి, అయితే ఐకానిక్ ముసుగులు దయ్యాలు, మహిళలు, దేవతలు, రాక్షసులు వంటి నిర్దిష్ట పాత్రలను సూచిస్తాయి. ఆవిష్కరణ కంటే సంప్రదాయానికి బలమైన ప్రాధాన్యతనిస్తూ, నోహ్ను ''ఐమోటో'' వ్యవస్థ బాగా క్రోడీకరించి, నియంత్రిస్తుంది. Noh, ''nōgaku'' అనే పదాలను కొన్నిసార్లు ఒకదానికొకటి బదులుగా ఉపయోగించినప్పటికీ, ''nōgaku'' అనేది Noh, ''kyōgen'' రెండింటినీ కలిగి ఉంటుంది. సాంప్రదాయకంగా, ఒక పూర్తి ''నోగాకు'' కార్యక్రమంలో అనేక నోహ్ నాటకాలతో పాటు వాటి మధ్యలో హాస్యభరితమైన ''క్యోగెన్'' నాటకాలు ఉండేవి; ఈ రోజుల్లో రెండు నోహ్ నాటకాలతో పాటు ఒక ''క్యోగెన్'' నాటకం ఉండే సంక్షిప్త కార్యక్రమం సర్వసాధారణమైంది. == చరిత్ర == [[File:Noh_stage_Miyajima_Sep2008.jpg|కుడి|thumb| మియాజిమాలో ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతనమైన నోహ్ వేదిక]] [[File:Karaori_Garment_(Noh_costume),_Edo_period,_18th_century,_bamboo_and_chrysanthemum_design_on_red_and_white_checkered_ground_-_Tokyo_National_Museum_-_DSC06159.JPG|thumb| ''కరవోరి'' వస్త్రం, ఎడో కాలం, 18వ శతాబ్దం, ఎరుపు, తెలుపు చదరపు గళ్లపై వెదురు, చామంతి డిజైన్]] === మూలాలు === ఈ సందర్భంలో, ముఖ్యంగా ప్రదర్శన కళల రంగంలో, {{Nihongo||能|Noh}} అనే కంజికి "నైపుణ్యం", "చేతిపని" లేదా "ప్రతిభ" అని అర్థం. Noh అనే పదాన్ని ఒంటరిగా లేదా ''gaku'' ({{Lang|ja|[[Wikt:楽#Japanese|楽]]}} తో కలిపి ఉపయోగించవచ్చు. ; వినోదం, సంగీతం) నుండి ''nōgaku'' అనే పదాన్ని ఏర్పరచడం. నోహ్ అనేది నేటికీ చాలా మంది ఎంతో విలువనిచ్చే ఒక శాస్త్రీయ సంప్రదాయం. ఒంటరిగా ఉపయోగించినప్పుడు, నోహ్ అనేది 14వ శతాబ్దం మధ్యలో ''సరుగాకు'' నుండి ఉద్భవించి, నేటికీ ప్రదర్శించబడుతున్న చారిత్రక నాటక ప్రక్రియను సూచిస్తుంది. <ref name="Ortolani">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ge8cWl8OT3gC&q=mugen-no+Genzai-no+waki-no&pg=PA132|title=The Japanese theatre: from shamanistic ritual to contemporary pluralism|last=Ortolani|first=Benito|publisher=Princeton University Press|year=1995|isbn=0-691-04333-7|page=132}}</ref> నోహ్, ''క్యోజెన్'' అత్యంత పురాతన పూర్వగాములలో ఒకటి ''sangaku [ ja ]'', ఇది 8వ శతాబ్దంలో చైనా నుండి జపాన్‌కు పరిచయం చేయబడింది. ఆ కాలంలో, ''<nowiki/>'సంగాకు''' అనే పదం విన్యాసాలు, పాటలు, నృత్యాలు, అలాగే హాస్య స్కెచ్‌లను కలిగి ఉన్న వివిధ రకాల ప్రదర్శనలను సూచించేది. జపనీస్ సమాజానికి దాని తదుపరి అనుసరణ ఇతర సాంప్రదాయ కళారూపాలను సమీకరించడానికి దారితీసింది. <ref name="UNESCO Nogaku">{{Cite web|title=Nôgaku theatre|url=https://ich.unesco.org/en/RL/nogaku-theatre-00012|access-date=21 November 2019|website=The Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity|publisher=UNESCO}}</ref> ''సంగాకులోని'' వివిధ ప్రదర్శన కళాంశాలు, అలాగే ''డెంగాకు'' (వరి నాట్లు వేయడంతో సంబంధం ఉన్న గ్రామీణ వేడుకలు), ''సరుగాకు'' (విన్యాసాలు, గారడీ, మూకాభినయంతో కూడిన జనాదరణ పొందిన వినోదం), ''షిరబ్యోషి'' (12వ శతాబ్దంలో రాజసభలో మహిళా నృత్యకారులు ప్రదర్శించిన సాంప్రదాయ నృత్యాలు), ''గాగాకు'' (7వ శతాబ్దం నుండి రాజసభలో ప్రదర్శించిన సంగీతం, నృత్యం), ''[[కగుర (నృత్య రీతి)|కగురా]]'' (జానపద కథలలోని పురాతన ''[[షింటో మతం|షింటో]]'' నృత్యాలు) వంటి అంశాలు నోహ్, ''క్యోగెన్‌గా'' పరిణామం చెందాయి. <ref name="Bowers" /> 14వ శతాబ్దంలోని నోహ్ నటుల వంశావళిపై జరిపిన అధ్యయనాలు, వారు ప్రదర్శన కళలలో నైపుణ్యం కలిగిన కుటుంబాలకు చెందినవారని సూచిస్తున్నాయి. పురాణాల ప్రకారం, నోహ్ అత్యంత పురాతన సంప్రదాయంగా పరిగణించబడే కొన్‌పారు పాఠశాలను 6వ శతాబ్దంలో హటా నో కవాకట్సు స్థాపించారు. అయితే, చరిత్రకారులందరూ విస్తృతంగా ఆమోదించిన కొంపారు పాఠశాల స్థాపకుడు 14వ శతాబ్దంలోని నాన్‌బోకు-చో కాలంలో బిషావ్ గోన్ నో కామి (కొంపారు గొన్నోకామి). కొన్‌పారు పాఠశాల వంశవృక్ష పట్టిక ప్రకారం, బిషావ్ గోన్ నో కామి అనే వ్యక్తి హటా నో కవాకట్సు 53 తరాల తర్వాత వచ్చిన వారసుడు. కొన్‌పారు పాఠశాల యమాటో ప్రావిన్స్‌లోని కసుగా-తైషా, కోఫుకు-జిలలో చురుకైన పాత్రలు పోషించిన ''సరుగాకు'' బృందం నుండి ఉద్భవించింది. షిన్హాచిరో మత్సుమోటో ప్రతిపాదించిన మరో సిద్ధాంతం ప్రకారం, అంటరానివారు అధికారంలో ఉన్నవారికి, అంటే ఆనాటి కొత్త పాలక ''సమురాయ్'' వర్గానికి సేవ చేయడం ద్వారా ఉన్నత సామాజిక హోదాను పొందడానికి పోరాడటం నుండే నోహ్ ఉద్భవించిందని సూచిస్తుంది. మురోమాచి కాలం ప్రారంభంలో షోగనేట్‌ను కమకురా నుండి [[క్యోటో|క్యోటోకు]] తరలించడం, సమురాయ్ వర్గం పెరుగుతున్న శక్తికి నాంది పలికింది, షోగనేట్, రాజసభల మధ్య సంబంధాన్ని బలపరిచింది. నోహ్ ''షోగన్‌కు'' ఇష్టమైన కళారూపంగా మారడంతో, ఈ {{Apostrophe}} ఏర్పడిన సంబంధం ద్వారా అది ఆస్థాన కళారూపంగా ఎదగగలిగింది. 14వ శతాబ్దంలో, ''షోగన్'' అషికాగా యోషిమిత్సు నుండి బలమైన మద్దతు, ప్రోత్సాహంతో, జెయామి నోహ్ ను ఆ కాలపు అత్యంత ప్రముఖ నాటక కళారూపంగా స్థాపించగలిగాడు. <ref name="Ortolani" /> [[వర్గం:CS1 జపనీస్-language sources (ja)]] [[వర్గం:Articles containing Japanese-language text]] 1u9c48iagc24cx5hodoldnudkio3ocz 0 513445 4983386 2026-10-17T18:16:15Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1376101070|Scenography]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4983386 wikitext text/x-wiki రంగస్థల వాతావరణాలను లేదా పరిసరాలను రూపొందించే అభ్యాసాన్ని '''దృశ్యరూపకల్పన''' అంటారు. సమకాలీన ఆంగ్ల వాడుకలో, ప్రదర్శనలో ఒక ప్రదేశం అనుభూతిని ప్రతిబింబించడానికి, ప్రదర్శించడానికి, ఉత్పత్తి చేయడానికి ఉపయోగించే సాంకేతిక, భౌతిక రంగస్థల కళల కలయికనే రంగస్థల రూపకల్పన (scenography) అని నిర్వచించవచ్చు. రంగస్థల రూపకల్పన, సెట్ డిజైన్ పద్ధతులను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, రంగస్థల రూపకల్పన అనేది ప్రదర్శనలో రూపకల్పన అన్ని అంశాల అధ్యయనం, ఆచరణకు ఒక సమగ్రమైన విధానం. ఇందులో లైటింగ్, సౌండ్, కాస్ట్యూమ్స్ రూపకల్పన కూడా ఉంటుంది. == వ్యుత్పత్తి, సాంస్కృతిక వివరణలు == స్సెనోగ్రఫీ అనే పదం [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] మూలం కలది ( ''skēnē'', అంటే 'రంగస్థలం లేదా దృశ్యాన్ని నిర్మించడం'; ''grapho'', అంటే 'వివరించడం'), దీనిని మొదట అరిస్టాటిల్ తన ' ''పొయెటిక్స్'లో'' 'స్కెనోగ్రాఫియా'గా వివరించాడు. అయినప్పటికీ, ఖండాంతర ఐరోపాలో, ఈ పదం [[:fr:scénographie|స్సెనోగ్రఫీ]] అనే వృత్తిపరమైన అభ్యాసంతో సన్నిహితంగా ముడిపడి ఉంది, ఆంగ్ల భాషా పదం ' థియేటర్ డిజైన్'కు పర్యాయపదంగా ఉంది. ఇటీవలి కాలంలో, మ్యూజియం ప్రదర్శనల క్యూరేషన్‌కు సంబంధించి మ్యూజియోగ్రఫీలో ఈ పదాన్ని ఉపయోగించడం జరిగింది. <ref>{{Cite book|title=Scenography / Szenografie – Making spaces talk / Narrative Räume|last=Atelier Brückner|date=2010|publisher=avedition|location=Stuttgart|page=209}}</ref> == చరిత్ర == ఈ పదాన్ని ఉపయోగించడం ఇది మొదటిసారి కానప్పటికీ, 1862లో ఆంటోనియో కైమి, ''<nowiki/>'పిట్టూరా స్సెనికా ఇ ల'ఆర్కిటెట్టూరా థియేట్రాలే' అనే కళా ప్రక్రియను'' అభ్యసించే కళాకారుల వర్గాన్ని వర్ణించారు. ఈయనకు 'క్వాడ్రాటూరా ' లేదా ఆర్కిటెక్చరల్ పెయింటింగ్ (సాధారణంగా పైకప్పులు లేదా గోడలపై వాస్తుశిల్పాన్ని భ్రమ కలిగించేలా చిత్రీకరించే చిత్రాలు) చిత్రకారుడిగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందిన ఫెర్డినాండో గల్లి-బిబియానా స్ఫూర్తినిచ్చారు. కైమి దీనిని ''ఆర్టే స్సెనోగ్రాఫికా'' అని కూడా పిలుస్తారు, కదిలే సెట్‌లను సృష్టించడానికి లేదా పరిసరాల భ్రమలను సృష్టించడానికి అద్భుతమైన ఇంజనీరింగ్ అవసరమని పేర్కొన్నారు. గల్లి డా బిబియెనా కుటుంబం పదిహేడవ శతాబ్దం చివరలో బోలోగ్నాలో ఉద్భవించిన రంగస్థల కళా నైపుణ్యానికి చెందిన ఒక వంశపరంపర, కానీ అది ఉత్తర ఇటలీ నుండి ఆస్ట్రియా, జర్మనీ వరకు వ్యాపించింది. నాటక రంగస్థల రూపకల్పనకు పేరుగాంచిన మరో పెద్ద కుటుంబం క్వాగ్లియో ఇంటిపేరు గల సభ్యులు. 18వ శతాబ్దపు ద్వితీయార్ధంలో, 19వ శతాబ్దపు ప్రారంభంలో లోంబార్డిలో కైమీ దృశ్యశాస్త్ర అభ్యాసకులను ప్రస్తావించాడు, వీటిలో: బెర్నార్డినో గల్లియారీ, గాస్పేర్ గల్లియారి, [[Pasquale Canna|పాస్‌క్వెల్ కన్నా]], పియట్రో గొంజగా, పాలో లాండ్రియాని, గియోవన్నీ [[Giovanni Perego|పెరెగో]], [[Bomenico Menozzi|బోరోమెన్]], [[Carlo Fontana (scenic designer)|అలెస్సండ్ ఫోంటానా]], [[Baldassare Cavallotti|బల్దస్సరే కావల్లోట్టి]], కార్లో ఫెరారీ, [[Filippo Peroni|ఫిలిప్పో పెరోని]], కార్లో ఫెరారియో, [[Enrico Rovecchi|ఎన్రికో రోవెచ్చి]], [[Angelo Moja|ఏంజెలో మోజా]], [[Luigi Vimercati|లుయిగి విమెర్కాటి]], మోడెనా [[Brothers Mofta|సోదరులు మోఫ్టా]], ఇతరులలో ఉన్నారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=W_FYAAAAYAAJ&q=Antonio+Caimi|title=''Delle arti del designo e degli artisti nelle provincie di Lombardia dal 1777-1862''|last=Caimi|first=Antonio|publisher=Presso Luigi di Giacomo Pirola|year=1862|location=Milan, Italy|pages=112–118}}</ref> పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం వరకు ఇటాలియన్ ప్రభావం గల రంగస్థల చిత్రలేఖనం, వాస్తుశిల్పం, రూపకల్పన చరిత్ర సమీక్షను లాండ్రియాని అందించారు. <ref>{{Cite book|url=http://catalog.hathitrust.org/Record/004309091|title=''Storia e Descrizione de' Principali Teatri Antichi e Moderni''|last=Landriani|first=Paolo|publisher=Tipografia del Dottor Giulio Ferrario, Contrada del Bocchetto N. 2465|year=1830|editor-last=Dottore Giulio Ferrario}}</ref> kf0dievyyt1jw65cbe6gxu67yjws528 0 513446 4983402 2026-10-17T20:20:10Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1497650|Terbinafine]] to:te #mdwikicx 4983402 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |verifiedrevid =457127366 |drug_name =Terbinafine |INN = |image =Terbinafine.svg |width = |alt = |image2 =Terbinafine ball-and-stick model.png |width2 = |alt2 = |caption = |type =<!-- empty --> <!-- Names --> |pronounce = |tradename =Lamisil,<ref name="Wolverton2019">{{cite book |last1=Gupta |first1=Aditya K. |last2=Mays |first2=Rachel R. |last3=Folley |first3=Kelly A. |editor1-last=Wolverton |editor1-first=Stephen E. |editor2-last=Wu |editor2-first=Jashin J. |title=Comprehensive Dermatologic Drug Therapy |date=2019 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-323-61211-1 |page=486 |edition=4th |url=https://books.google.com/books?id=jPrDDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA486&dq=naftifine&hl=en |language=en |chapter=42. Topical antifungal agents |access-date=2021-10-07 |archive-date=2021-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211009031741/https://books.google.com/books?id=jPrDDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA486&dq=naftifine&hl=en |url-status=live }}</ref> others |synonyms = |IUPAC_name =[(2''E'')-6,6-dimethylhept-2-en-4-yn-1-yl](methyl)(naphthalen-1-ylmethyl)amine <!-- Clinical data --> |class = |pregnancy_AU =<!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --> |pregnancy_AU_comment= |pregnancy_category= |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]], [[topical]] |onset = |duration_of_action= |Drugs.com =Systemic: {{drugs.com|monograph|terbinafine-systemic}}<br>Topical: {{drugs.com|monograph|terbinafine-topical}}<br> |MedlinePlus =a699061 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_AU_comment = |legal_BR =<!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F --> |legal_BR_comment = |legal_CA =<!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> |legal_CA_comment = |legal_DE =<!-- Anlage I, II, III or Unscheduled --> |legal_DE_comment = |legal_EU = |legal_EU_comment = |legal_NZ =<!-- Class A, B, C --> |legal_NZ_comment = |legal_UN =<!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV --> |legal_UN_comment = |legal_UK =POM |legal_UK_comment =/&nbsp;GSL |legal_US =Rx-only |legal_US_comment =/&nbsp;OTC |legal_status =<!-- For countries not listed above --> |DailyMedID =terbinafine |licence_US =<!-- FDA may use generic or brand name (generic name preferred) --> |licence_EU =<!-- EMA uses INN (or special INN_EMA) --> <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =Readily absorbed: 70–90% |protein_bound =>99% |metabolism =liver |elimination_half-life=Highly variable |excretion = <!-- Chemical and physical data --> |C =21 |H =25 |N =1 |SMILES =C(#C\C=C\CN(C)Cc2cccc1ccccc12)C(C)(C)C |StdInChI =1S/C21H25N/c1-21(2,3)15-8-5-9-16-22(4)17-19-13-10-12-18-11-6-7-14-20(18)19/h5-7,9-14H,16-17H2,1-4H3/b9-5+ |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =DOMXUEMWDBAQBQ-WEVVVXLNSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} }} '''లామిసిల్''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''టెర్బినాఫైన్''', పిట్రియాసిస్ వెర్సికలర్, ఫంగల్ నెయిల్ ఇన్ఫెక్షన్లు, [[టినియా క్రూరిస్|జాక్ దురద]], అథ్లెట్స్ ఫుట్తో సహా [[తామర వ్యాధి|రింగ్వార్మ్]] చికిత్సకు ఉపయోగించే యాంటీ ఫంగల్ ఔషధం.<ref name="AHFS2016">{{Cite web|title=Terbinafine Hydrochloride|url=https://www.drugs.com/monograph/terbinafine-hydrochloride.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221013006/https://www.drugs.com/monograph/terbinafine-hydrochloride.html|archive-date=21 December 2016}}</ref><ref name="UK2016">{{Cite web|title=Lamisil 1% w/w Cream – Summary of Product Characteristics (SPC) – (eMC)|url=https://www.medicines.org.uk/emc/medicine/21037|website=electronic Medicines Compendium (eMC)|access-date=17 December 2016|date=17 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220193215/https://www.medicines.org.uk/emc/medicine/21037|archive-date=20 December 2016}}</ref> దీనిని నోటి ద్వారా తీసుకుంటారు లేదా చర్మానికి క్రీమ్ లేదా లేపనం వలె వర్తింపజేస్తారు <ref name="AHFS2016" /><ref name="WHO21st">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> మేకుకు ఇన్ఫెక్షన్లకు క్రీమ్, లేపనం ప్రభావవంతంగా ఉండవు.<ref name="Ric2015">{{Cite book|last=Hamilton|first=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition|date=2015|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=978-1-284-05756-0|page=180}}</ref> దుష్ప్రభావాలు సుమారు 10% మందిలో సంభవిస్తాయి, చాలా మంది తేలికపాటి, ఆకస్మికంగా పరిష్కరించబడతాయి.<ref name="Rang2020">{{Cite book|last=Ritter|first=James M.|last2=Flower|first2=Rod|last3=Henderson|first3=Graeme|last4=Loke|first4=Yoon Kong|last5=Rang|first5=Humphrey P.|title=Rang & Dale's Pharmacology|date=2020|publisher=Elsevier|isbn=978-0-7020-7448-6|page=694|url=https://books.google.com/books?id=26t2DwAAQBAJ|language=English|chapter=54. Antifungal drugs|access-date=2021-10-07|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828020220/https://books.google.com/books?id=26t2DwAAQBAJ}}</ref> నోటి ద్వారా తీసుకున్నప్పుడు సాధారణ దుష్ప్రభావాలు వికారం, విరేచనాలు, తలనొప్పి, దగ్గు, దద్దుర్లు, పెరిగిన కాలేయ ఎంజైమ్లు..<ref name="AHFS2016" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో కాలేయ సమస్యలు, [[అలర్జీ|అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు]] ఉన్నాయి.<ref name="AHFS2016" /> అయితే, [[హెపటైటిస్|కాలేయ గాయం]] అసాధారణమైనది .[6] గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగించడం సాధారణంగా సిఫారసు చేయబడలేదు..<ref name="AHFS2016" /> క్రీమ్, లేపనం దురదకు దారితీయవచ్చు కానీ సాధారణంగా బాగా తట్టుకోగలవు.<ref name="UK2016" /> టెర్బినాఫైన్ అనేది అల్లైలమైన్స్ కుటుంబానికి చెందిన ఔషధం..<ref name="AHFS2016" /> స్టెరాల్స్ను తయారు చేయగల శిలీంధ్రాల సామర్థ్యాన్ని తగ్గించడం ద్వారా ఇది పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS2016" /> ఇది ఫంగల్ సెల్ మరణానికి దారితీస్తుందని తెలుస్తోంది.<ref>{{Cite web|access-date=2017-11-14|title=Terbinafine|url=https://www.drugbank.ca/drugs/DB00857|website=www.drugbank.ca|archive-date=2017-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202330/https://www.drugbank.ca/drugs/DB00857|url-status=live}}</ref> టెర్బినాఫైన్ 1991లో కనుగొనబడింది.<ref>{{Cite book|last=Ravina|first=Enrique|title=The Evolution of Drug Discovery: From Traditional Medicines to Modern Drugs|date=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-3-527-32669-3|page=90|url=https://books.google.ca/books?id=iDNy0XxGqT8C&pg=PA90|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220154812/https://books.google.ca/books?id=iDNy0XxGqT8C&pg=PA90|archive-date=2016-12-20}}</ref> ఇది [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అవసరమైన ఔషధాల జాబితా నమూనా|ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ యొక్క అత్యవసర ఔషధాల జాబితా]] ఉంది.<ref name="WHO21st" /> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో ఒక 20 గ్రా గొట్టానికి టోకు ధర సుమారు 2.20 డాలర్లు.<ref name="ERC2014">{{Cite web|title=Terbinafine|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1562&searchYear=2014|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170406232519/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1562&searchYear=2014|archive-date=6 April 2017}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్లో 1999లో 12 వారాల కోర్సుకు ధర $547గా ఉంది, పేటెంట్ గడువు ముగిసిన తర్వాత 2015 నాటికి ఇది $10కి పడిపోయింది. 2017 లో, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్లో ఒక మిలియన్ కంటే ఎక్కువ ప్రిస్క్రిప్షన్లతో 307 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref name="ref">{{Cite web|title=Terbinafine - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Terbinafine|access-date=11 April 2020|archive-date=29 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629143907/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Terbinafine|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 1jucd19tv8zk1q7ch46vas605bxtv4o 0 513447 4983403 2026-10-17T20:21:33Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1473921|Vascular_dementia]] to:te #mdwikicx 4983403 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Vascular dementia |synonym =Multi-infarct dementia,<ref>{{cite journal |last1=Iadecola |first1=Costantino |title=The pathobiology of vascular dementia |journal=Neuron |date=20 November 2013 |volume=80 |issue=4 |pages=844–866 |doi=10.1016/j.neuron.2013.10.008 |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24267647/ |access-date=6 November 2024 |issn=1097-4199 |archive-date=29 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240829090116/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24267647/ |url-status=live }}</ref> vascular cognitive impairment, arteriosclerotic dementia |image =BrainAtrophy(exvacuo).png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Brain atrophy on MRI from vascular dementia |pronounce = |specialty =[[Neurology]], [[psychiatry]] |symptoms = |complications = |onset =60 to 75 years old<ref name=NIH2020/> |duration =[[Long-term]]<ref name=Stat2020/> |types =[[Binswanger disease]], mixed dementia, subcortical, multi infarct |causes = |risks =[[Hyperlipidemia]], [[high blood pressure]], [[diabetes]], tobacco use<ref name=Stat2020/> |diagnosis =[[Cognitive testing]], [[medical imaging]]<ref name=Stat2020/><ref name=NIH2020/> |differential =[[Alzheimer's disease|Alzheimer's]], [[depression]], [[thyroid disorder]], medications ([[benzodiazepines]] or [[anticholinergics]]), [[alcohol misuse]], [[neurosyphilis]], [[delirium]]<ref name=Stat2020/><ref name=NIH2020/> |prevention =Healthy diet, exercise, not smoking, healthy weight, alcohol in moderation<ref name=NIH2020/> |treatment = |medication = |prognosis =Shorter [[life expectancy]]<ref name=Stat2020/> |frequency =16% of dementia cases<ref name=Stat2020/> |deaths = }} '''వాస్కులర్ డిమెన్షియా''' (VAD) అనేది [[మెదడు]] తగినంత రక్త ప్రవాహం లేకపోవడం వల్ల దీర్ఘకాలిక, ప్రగతిశీల అభిజ్ఞా క్షీణత. ఇది జ్ఞాపకశక్తి, కార్యనిర్వాహక పని, ప్రాదేశిక సామర్ధ్యాలు, భాష లేదా శ్రద్ధను ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="Stat2020" /> ప్రారంభంలో క్రమంగా, అకస్మాత్తుగా లేదా దశలవారీగా ఉండవచ్చు.<ref name="Stat2020" /> ఇతర లక్షణాలలో మతిస్థిమితం మసకబారడం , [[భ్రాంతి|భ్రాంతులు]] ఉండవచ్చు.<ref name="Stat2020" /> సంక్లిష్టతలలో పడిపోవడం, ఆస్పిరేషన్ న్యుమోనియా , ఒత్తిడి పుళ్ళు ఉండవచ్చు.<ref name="Stat2020" /> అనుబంధ పరిస్థితిలో [[హృదయ సంబంధ వ్యాధి|గుండె జబ్బులు]] ఉండవచ్చు.<ref name="Stat2020" /> ప్రమాద కారకాలలో హైపర్లిపిడెమియా, [[హైపర్‌టెన్షన్|అధిక రక్తపోటు]], మధుమేహం , పొగాకు వాడకం ఉన్నాయి.<ref name="Stat2020">{{Cite paper|title=Vascular Dementia}}</ref> అంతర్లీన యంత్రాంగం [[ఎథెరోస్క్లెరోసిస్]], థ్రోంబోసిస్ లేదా [[వాస్కులైటిస్|వాస్కులోపతి]] కలిగి ఉండవచ్చు.<ref name="Stat2020" /> రోగనిర్ధారణ తరచుగా ప్రభావిత వ్యక్తికి మద్దతు ఇచ్చే వ్యక్తులతో మాట్లాడటం అవసరం , అభిజ్ఞా పరీక్ష , వైద్య ఇమేజింగ్ ద్వారా మద్దతు ఇవ్వవచ్చు.<ref name="Stat2020" /><ref name="NIH2020">{{Cite web|title=Multi-Infarct Dementia Information Page {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Multi-Infarct-Dementia-Information-Page|website=www.ninds.nih.gov|access-date=19 December 2020|archive-date=19 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219011313/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Multi-Infarct-Dementia-Information-Page|url-status=live}}</ref> ఇతర కారణాలను తోసిపుచ్చాలి.<ref name="Stat2020" /> దీనికి చికిత్స లేదు.<ref name="Stat2020" /> చికిత్సలో ప్రమాద కారకాలను పరిష్కరించడం , ప్రవర్తనను మెరుగుపరచడానికి ప్రయత్నాలు చేయడం ద్వారా తీవ్రతరం కాకుండా నిరోధించడం ఉంటుంది..<ref name="Stat2020" /> కోలినెస్టేరేస్ ఇన్హిబిటర్స్ లేదా [[మెమాంటైన్|మెమంటైన్]] సహాయపడవచ్చు.<ref name="Stat2020" /> స్ట్రోక్ యొక్క ఆధారాలు ఉన్నవారిలో, [[ఆస్పిరిన్]], వార్ఫారిన్ లేదా కరోటిడ్ ఎండార్టెరెక్టమీ సహాయపడవచ్చు.<ref name="Stat2020" /> ఆయుర్దాయం తగ్గుతుంది. ఇది క్లుప్తంగా <ref name="Stat2020" /> వాస్కులర్ డిమెన్షియా అనేది చిత్తవైకల్యం కేసులలో సుమారు 16% ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది, ఇది అల్జీమర్స్ తర్వాత రెండవ అత్యంత సాధారణ కారణం.<ref name="Stat2020" /> ఇది 60 , 75 మధ్య ఒక సాధారణ ప్రారంభంతో వయస్సుతో మరింత సాధారణం అవుతుంది.<ref name="NIH2020" /> స్త్రీల కంటే పురుషులు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="NIH2020" /> ఆ స్ట్రోకులు చిత్తవైకల్యానికి దారితీయవచ్చని 1800ల నుండి వర్ణించబడింది.<ref>{{Cite book|last=Festa|first=Joanne|last2=Lazar|first2=Ronald|title=Neurovascular Neuropsychology|date=2009|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-387-70715-0|page=2|url=https://books.google.ca/books?id=NUpaV_qqyU8C&pg=PA2|language=en|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202720/https://books.google.ca/books?id=NUpaV_qqyU8C&pg=PA2}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 888h8ijvllg76272fsrl2hkhnc5qoov 0 513448 4983404 2026-10-17T20:22:48Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502071|Folliculitis]] to:te #mdwikicx 4983404 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Folliculitis |synonym = |image =Isolated folliculitis.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =A single spot of folliculitis |pronounce = |specialty =[[Dermatology]] |symptoms =Tender small [[pustule]] or red [[papule|bump]], itch<ref name=Stat2020/><ref name=Bol2021/> |complications =[[Cellulitis]], [[abscess]]<ref name=Stat2020/> |onset = |duration = |types =Bacterial folliculitis, [[hot tub folliculitis]], [[fungal folliculitis]], [[malassezia folliculitis]]<ref name=Stat2020/><ref name=NZ2020/> |causes = |risks =[[Diabetes]], [[obesity]], antibiotic use, poor immune function, shaving<ref name=Stat2020/> |diagnosis =Based on symptoms and [[physical examination|examination]]<ref name=Stat2020/> |differential =[[Acne]], [[papulopustular rosacea]], [[pseudofolliculitis barbae]], [[keratosis pilaris]]<ref name=Stat2020/> |prevention =Good hygiene<ref name=Stat2020/> |treatment =Depends on the cause, often conservative<ref name=Stat2020/> |medication = |prognosis =Generally good<ref name=Stat2020/> |frequency =Common<ref name=Stat2020/> |deaths = }}ఫోలిక్యులిటిస్ అనేది ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వెంట్రుకల కురుపుల యొక్క సంక్రమణ లేదా వాపు, దీని ఫలితంగా ఒకటి లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ చిన్న పుస్ట్యూల్స్ లేదా ఎర్రటి గడ్డలు ఏర్పడతాయి.<ref name="Stat2020" /> ఇవి సాధారణంగా మృదువుగా ఉంటాయి మరియు దురద కావచ్చు.<ref name="Bol2021">{{Cite book|last=Bolognia|first=Jean L.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4QZSEAAAQBAJ&pg=PA282|title=Dermatology Essentials|last2=Schaffer|first2=Julie V.|last3=Duncan|first3=Karynne O.|last4=Ko|first4=Christine|date=2021|publisher=Elsevier|edition=2nd|isbn=978-0-323-70971-2|language=en|chapter=31. Folliculitis|pages=282-297|access-date=2023-07-16|archive-date=2023-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718062029/https://books.google.com/books?id=4QZSEAAAQBAJ&pg=PA282}}</ref> ఈ పరిస్థితి జుట్టు కప్పబడిన చర్మంపై ఎక్కడైనా సంభవించవచ్చు.<ref name="NZ2020">{{Cite web|title=Folliculitis {{!}} DermNet NZ|url=https://dermnetnz.org/topics/folliculitis/|website=dermnetnz.org|access-date=14 November 2020|language=en|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112030019/https://dermnetnz.org/topics/folliculitis/|url-status=live}}</ref> సంక్లిష్టతలలో [[సెల్యులైటిస్]] లేదా చీము ఉంటాయి..<ref name="Stat2020" /> ఇది సాధారణంగా బ్యాక్టీరియా సంక్రమణ కారణంగా సంభవిస్తుంది, అయితే తక్కువ సాధారణంగా శిలీంధ్రం, వైరల్ లేదా అంటురోగం లేని కారణం వల్ల సంభవించవచ్చు. ప్రమాద కారకాలలో మధుమేహం, [[స్థూల కాయం|ఊబకాయం]], యాంటీబయాటిక్ వాడకం, పేలవమైన రోగనిరోధక పనితీరు, షేవింగ్ మరియు [[లిథియం]] వంటి కొన్ని మందులు ఉన్నాయి.<ref name="Stat2020" /> రోగ నిర్ధారణ సాధారణంగా లక్షణాలు మరియు పరీక్ష ఆధారంగా ఉంటుంది..<ref name="Stat2020" /> కల్చర్ కోసం ఒక పుస్ట్యూల్ యొక్క స్వాబ్ కారణ జీవిని గుర్తించవచ్చు.<ref name="Moll2022">{{Cite book|last=de Moll|first=Helen H.|last2=Phelps|first2=Robert G.|editor-last=Lebwohl|editor-first=Mark G.|editor-last2=Heymann|editor-first2=Warren R.|editor-last3=Coulson|editor-first3=Ian H.|editor-last4=Murrell|editor-first4=Dedee F.|title=Treatment of Skin Disease|date=2022|publisher=Elsevier|isbn=978-0-7020-8210-8|page=291|edition=6th|chapter-url=https://books.google.com/books?id=2o5DEAAAQBAJ&pg=PA291|language=en|chapter=86. Folliculitis|access-date=2023-07-16|archive-date=2023-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715070617/https://books.google.com/books?id=2o5DEAAAQBAJ&pg=PA291}}</ref> చికిత్స అనేది అంతర్లీన కారణంపై ఆధారపడి ఉంటుంది, కానీ తరచుగా సంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది..<ref name="Stat2020">{{Cite paper|title=Folliculitis|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31613534/|date=January 2020}}</ref> స్టాఫ్ కారణంగా ఉన్నప్పుడు. ''స్టాఫ్. ఆరియస్'', కొన్ని గాయాలు వాటి స్వంతదానిపై పరిష్కరించవచ్చు, పెద్ద సంఖ్యలో గాయాలు యాంటీబయాటిక్ క్రీమ్ లేదా మాత్రలతో చికిత్స చేయవచ్చు.<ref name="Stat2020" /> హాట్ టబ్ వాడకం కారణంగా, వ్యాప్తి సాధారణంగా 10 రోజుల్లో చికిత్స లేకుండా పరిష్కరించబడుతుంది.<ref name="Stat2020" /> ఈ పరిస్థితి సర్వసాధారణం.<ref name="Stat2020" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] pcrtr95ugp3xfx7za65u1ld8tgg8648 0 513449 4983405 2026-10-17T20:24:36Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1504078|Paracetamol_poisoning]] to:te #mdwikicx 4983405 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Paracetamol poisoning |synonym =Acetaminophen toxicity, paracetamol toxicity, acetaminophen poisoning, paracetamol overdose, acetaminophen overdose, Tylenol toxicity |image =Paracetamol-skeletal.svg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =[[Paracetamol]] |pronounce = |specialty =[[Toxicology]] |symptoms ='''Early''': Non specific, feeling tired, [[abdominal pain]], [[nausea]]<br>'''Later''': [[jaundice|Yellowish skin]], [[coagulopathy|blood clotting problems]], [[hepatic encephalopathy|confusion]] |complications =[[Liver failure]], [[kidney failure]], [[pancreatitis]], [[hypoglycemia|low blood sugar]], [[lactic acidosis]]. |onset =After 24 hours (toxicity)<ref name=Fer2017/> |duration = |types = |causes =[[Paracetamol]] (acetaminophen) usually > 7 g<ref name=Wool2017/><ref name=Fer2017/> |risks =[[Alcoholism]], [[malnutrition]], certain other medications<ref name=Fer2017/> |diagnosis =Blood levels at specific times following use<ref name=Fer2017/> |differential =[[Alcoholism]], [[viral hepatitis]], [[gastroenteritis]]<ref name=Fer2017/> |prevention = |treatment =[[Activated charcoal (medication)|Activated charcoal]], [[acetylcysteine]], [[liver transplant]]<ref name=Fer2017/> |medication = |prognosis =Death occurs in ~0.1%<ref name=Fer2017/> |frequency =>100,000 per year (US)<ref name=Fer2017/> |deaths = }}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {| class="infobox infobox-has-images-with-white-backgrounds" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background:#ccc; color:inherit;" |పారాసెటమాల్ విషప్రయోగం |- ! class="infobox-label" scope="row" |ఇతర పేర్లు | class="infobox-data" |ఎసిటమైనోఫెన్ విషపూరితం, పారాసెటమాల్ విషపూరితం (విషపూరితం), ఎసిటమైనిఫెన్ విషప్రయోగం, పారాసెటామోల్ అధిక మోతాదు, ఎసిటామినోఫెన్ అధిక మోతాదు మరియు టైలెనాల్ విషపూరితత |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Paracetamol-skeletal.svg|frameless]] |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Paracetamol|పారాసెటమాల్]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Medical specialty|ప్రత్యేకతలు.]] | class="infobox-data" |[[Toxicology|టాక్సికాలజీ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Signs and symptoms|లక్షణాలు]] | class="infobox-data" |ప్రారంభంః నిర్దిష్టంగా లేదు, అలసటగా అనిపించడం, [[Abdominal pain|కడుపు నొప్పి]], వికారం, '''తరువాత''' పసుపు రంగు చర్మం, [[Coagulopathy|రక్తం గడ్డకట్టడం సమస్యలు]], [[Hepatic encephalopathy|గందరగోళం]]<br /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Complication (medicine)|సమస్యలు.]] | class="infobox-data" |[[Liver failure|కాలేయ వైఫల్యం]], [[Kidney failure|మూత్రపిండాల వైఫల్యం]], [[Pancreatitis|ప్యాంక్రియాటైటిస్]], తక్కువ రక్తంలో చక్కెర, [[Lactic acidosis|లాక్టిక్ అసిడోసిస్]]. |- ! class="infobox-label" scope="row" |సాధారణ ప్రారంభం | class="infobox-data" |24 గంటల తరువాత (విషపూరితం) <ref name="Fer2017">{{cite book|last1=Ferri|first1=Fred F.|title=Ferri's Clinical Advisor 2017 E-Book: 5 Books in 1|date=2016|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323448383|page=11|url=https://books.google.com/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA11|access-date=6 July 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910171905/https://books.google.com/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA11|archive-date=September 10, 2017|df=mdy-all}}</ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Cause (medicine)|కారణాలు]] | class="infobox-data" |[[Paracetamol|పారాసెటమాల్]] (ఎసిటమైనోఫెన్) సాధారణంగా> 7 గ్రా <ref name="Wool2017">{{cite book|last1=Woolley|first1=David|last2=Woolley|first2=Adam|title=Practical Toxicology: Evaluation, Prediction, and Risk, Third Edition|date=2017|publisher=CRC Press|isbn=9781498709309|page=330|url=https://books.google.com/books?id=UiBdDgAAQBAJ&pg=PA330|access-date=5 July 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910171905/https://books.google.com/books?id=UiBdDgAAQBAJ&pg=PA330|archive-date=September 10, 2017|df=mdy-all}}</ref><ref name="Fer2017" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Risk factor|ప్రమాద కారకాలు]] | class="infobox-data" |[[Alcoholism|మద్యపానం]], [[Malnutrition|పోషకాహార లోపం]], కొన్ని ఇతర మందులు <ref name="Fer2017" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Medical diagnosis|రోగనిర్ధారణ పద్ధతి]] | class="infobox-data" |ఉపయోగం తరువాత నిర్దిష్ట సమయాల్లో రక్త స్థాయిలు <ref name="Fer2017" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Differential diagnosis|భేదాత్మక రోగ నిర్ధారణ]] | class="infobox-data" |[[Alcoholism|మద్యపానం]], [[Viral hepatitis|వైరల్ హెపటైటిస్]], [[Gastroenteritis|గ్యాస్ట్రోఎంటరైటిస్]] <ref name="Fer2017" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |చికిత్స | class="infobox-data" |క్రియాశీలక బొగ్గు, [[Acetylcysteine|ఎసిటైల్సిస్టీన్]], [[Liver transplant|కాలేయ మార్పిడి]] <ref name="Fer2017" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Prognosis|రోగ నిరూపణ]] | class="infobox-data" |మరణం <ref name="Fer2017" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ఫ్రీక్వెన్సీ | class="infobox-data" |> సంవత్సరానికి 100,000 (US) <ref name="Fer2017" /> |} '''ఎసిటమైనోఫెన్ విషప్రయోగం''' అని కూడా పిలువబడే '''[[పారాసిటమాల్|పారాసెటమాల్]] విషప్రయోగం''', పారాసెటిమాల్ (ఎసిటమైనిఫెన్) అనే మందును అధికంగా ఉపయోగించడం వల్ల సంభవిస్తుంది.<ref name="Wool2017" /> అధిక మోతాదు తీసుకున్న తర్వాత మొదటి 24 గంటల్లో చాలా మందికి తక్కువ లేదా నిర్దిష్టమైన లక్షణాలు ఉండవు. &nbsp;వీటిలో అలసట, [[కడుపునొప్పి|కడుపు నొప్పి]] లేదా వికారం వంటివి ఉంటాయి. దీని తరువాత సాధారణంగా ఎటువంటి లక్షణాలు లేకుండా కొన్ని రోజులు ఉంటుంది, ఆ తర్వాత పసుపు రంగు చర్మం, రక్తం గడ్డకట్టడం సమస్యలు, కాలేయ వైఫల్యం ఫలితంగా గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. అదనపు సమస్యలలో [[మూత్రపిండాల వైఫల్యం]], [[క్లోమ క్రోధం|ప్యాంక్రియాటైటిస్]], తక్కువ రక్తంలో చక్కెర, లాక్టిక్ అసిడోసిస్ ఉండవచ్చు. మరణం సంభవించకపోతే, ప్రజలు రెండు వారాలలో పూర్తిగా కోలుకుంటారు. చికిత్స లేకుండా కొన్ని కేసులు పరిష్కరించబడతాయి, మరికొన్ని మరణానికి దారి తీస్తాయి. పారాసెటమాల్ విషప్రయోగం అనుకోకుండా లేదా ఒకరి జీవితాన్ని అంతం చేసే ప్రయత్నంగా సంభవించవచ్చు. విషపూరితం కావడానికి ప్రమాద కారకాలు [[మద్యపాన వ్యసనం|మద్యపానం]], [[పోషకాహార లోపం]], కొన్ని ఇతర మందులను తీసుకోవడం..<ref name="Fer2017" /> కాలేయ నష్టం పారాసెటమాల్ నుండి కాదు, కానీ దాని మెటాబోలైట్లలో ఒకటైన ఎన్-ఎసిటైల్-పి-బెంజోక్వినోన్ ఇమైన్ (NAPQI) నుండి వస్తుంది.<ref name="Ox2016">{{Cite book|last=Webb|first=Andrew|last2=Gattinoni|first2=Luciano|title=Oxford Textbook of Critical Care|date=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199600830|page=1518|url=https://books.google.com/books?id=FusmDAAAQBAJ&pg=PA1518|access-date=6 July 2017|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910171905/https://books.google.com/books?id=FusmDAAAQBAJ&pg=PA1518|archive-date=September 10, 2017|df=mdy-all}}</ref> NAPQI కాలేయం యొక్క గ్లూటాతియోన్ను తగ్గిస్తుంది, కాలేయంలోని కణాలను నేరుగా దెబ్బతీస్తుంది.<ref name="Pr2014">{{Cite book|last=Prout|first=Jeremy|last2=Jones|first2=Tanya|last3=Martin|first3=Daniel|title=Advanced Training in Anaesthesia|date=2014|publisher=OUP Oxford|isbn=9780191511776|page=166|url=https://books.google.com/books?id=M9FFAwAAQBAJ&pg=PT186|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910171905/https://books.google.com/books?id=M9FFAwAAQBAJ&pg=PT186|archive-date=September 10, 2017|df=mdy-all}}</ref> మందులు తీసుకున్న తర్వాత నిర్దిష్ట సమయాల్లో పారాసెటమాల్ రక్త స్థాయిపై రోగ నిర్ధారణ ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="Fer2017" /> ఆందోళన స్థాయిని నిర్ణయించడానికి ఈ విలువలు తరచుగా రుమాక్-మాథ్యూ నామోగ్రామ్ పై నాటబడతాయి.<ref name="Fer2017" /> అధిక మోతాదు తీసుకున్న వెంటనే వ్యక్తి వైద్య సహాయం కోరితే చికిత్సలో సక్రియం చేయబడిన బొగ్గును కలిగి ఉండవచ్చు..<ref name="Fer2017" /> [[వాంతి]] చేసుకోమని ఆ వ్యక్తిని బలవంతం చేయడానికి ప్రయత్నించడం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name="Ox2016" /> విషపూరితం అయ్యే అవకాశం ఉంటే, [[ఎసిటైల్సిస్టీన్]] అనే విరుగుడు మందు సిఫారసు చేయబడుతుంది.<ref name="Fer2017" /> ఈ మందులు సాధారణంగా కనీసం 24 గంటలు ఇవ్వబడతాయి.<ref name="Ox2016" /> కోలుకున్న తరువాత మానసిక సంరక్షణ అవసరం కావచ్చు.<ref name="Fer2017" /> కాలేయానికి నష్టం తీవ్రంగా మారితే కాలేయ మార్పిడి అవసరం కావచ్చు. మార్పిడి అవసరం తరచుగా తక్కువ రక్త పిహెచ్, అధిక రక్త లాక్టేట్, పేలవమైన రక్తం గడ్డకట్టడం లేదా గణనీయమైన హెపాటిక్ ఎన్సెఫలోపతి మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రారంభ చికిత్సతో కాలేయ వైఫల్యం చాలా అరుదు.<ref name="Ox2016" /> మరణాలు 0.01% కేసులలో సంభవిస్తాయి.<ref name="Fer2017" /> పారాసెటమాల్ విషప్రయోగం మొదటిసారిగా 1960లలో వివరించబడింది.<ref name="Ox2016" /> విషప్రయోగం రేట్లు ప్రపంచంలోని ప్రాంతాలను బట్టి గణనీయంగా మారుతూ ఉంటాయి.<ref>{{Cite book|last=Yamada|first=Tadataka|title=Textbook of Gastroenterology|date=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444359411|page=PT4008|url=https://books.google.com/books?id=69Ttbl6ewp8C&pg=PT4008|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910171905/https://books.google.com/books?id=69Ttbl6ewp8C&pg=PT4008|archive-date=September 10, 2017|df=mdy-all}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంవత్సరానికి 100,000 కంటే ఎక్కువ కేసులు సంభవిస్తాయి.<ref name="Fer2017" /> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో అత్యధిక మోతాదులకు ఇది కారణమైన ఔషధం.<ref name="Pr2014" /> చిన్న పిల్లలు సాధారణంగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="Fer2017" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, తీవ్రమైన కాలేయ వైఫల్యానికి పారాసెటమాల్ అత్యంత సాధారణ కారణం..<ref name="Fer2017" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] a9mr3end5befeq9ldg8upsj6u1dimix 4983408 4983405 2026-10-17T20:25:05Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1504078|Paracetamol_poisoning]] to:te #mdwikicx 4983408 wikitext text/x-wiki {| class="infobox infobox-has-images-with-white-backgrounds" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background:#ccc; color:inherit;" |పారాసెటమాల్ విషప్రయోగం |- ! class="infobox-label" scope="row" |ఇతర పేర్లు | class="infobox-data" |ఎసిటమైనోఫెన్ విషపూరితం, పారాసెటమాల్ విషపూరితం (విషపూరితం), ఎసిటమైనిఫెన్ విషప్రయోగం, పారాసెటామోల్ అధిక మోతాదు, ఎసిటామినోఫెన్ అధిక మోతాదు, టైలెనాల్ విషపూరితత |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Paracetamol-skeletal.svg|frameless]] |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Paracetamol|పారాసెటమాల్]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Medical specialty|ప్రత్యేకతలు.]] | class="infobox-data" |[[Toxicology|టాక్సికాలజీ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Signs and symptoms|లక్షణాలు]] | class="infobox-data" |ప్రారంభంః నిర్దిష్టంగా లేదు, అలసటగా అనిపించడం, [[Abdominal pain|కడుపు నొప్పి]], వికారం, '''తరువాత''' పసుపు రంగు చర్మం, [[Coagulopathy|రక్తం గడ్డకట్టడం సమస్యలు]], [[Hepatic encephalopathy|గందరగోళం]]<br /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Complication (medicine)|సమస్యలు.]] | class="infobox-data" |[[Liver failure|కాలేయ వైఫల్యం]], [[Kidney failure|మూత్రపిండాల వైఫల్యం]], [[Pancreatitis|ప్యాంక్రియాటైటిస్]], తక్కువ రక్తంలో చక్కెర, [[Lactic acidosis|లాక్టిక్ అసిడోసిస్]]. |- ! class="infobox-label" scope="row" |సాధారణ ప్రారంభం | class="infobox-data" |24 గంటల తరువాత (విషపూరితం) <ref name="Fer2017">{{cite book|last1=Ferri|first1=Fred F.|title=Ferri's Clinical Advisor 2017 E-Book: 5 Books in 1|date=2016|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323448383|page=11|url=https://books.google.com/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA11|access-date=6 July 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910171905/https://books.google.com/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA11|archive-date=September 10, 2017|df=mdy-all}}</ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Cause (medicine)|కారణాలు]] | class="infobox-data" |[[Paracetamol|పారాసెటమాల్]] (ఎసిటమైనోఫెన్) సాధారణంగా> 7 గ్రా <ref name="Wool2017">{{cite book|last1=Woolley|first1=David|last2=Woolley|first2=Adam|title=Practical Toxicology: Evaluation, Prediction, and Risk, Third Edition|date=2017|publisher=CRC Press|isbn=9781498709309|page=330|url=https://books.google.com/books?id=UiBdDgAAQBAJ&pg=PA330|access-date=5 July 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910171905/https://books.google.com/books?id=UiBdDgAAQBAJ&pg=PA330|archive-date=September 10, 2017|df=mdy-all}}</ref><ref name="Fer2017" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Risk factor|ప్రమాద కారకాలు]] | class="infobox-data" |[[Alcoholism|మద్యపానం]], [[Malnutrition|పోషకాహార లోపం]], కొన్ని ఇతర మందులు <ref name="Fer2017" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Medical diagnosis|రోగనిర్ధారణ పద్ధతి]] | class="infobox-data" |ఉపయోగం తరువాత నిర్దిష్ట సమయాల్లో రక్త స్థాయిలు <ref name="Fer2017" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Differential diagnosis|భేదాత్మక రోగ నిర్ధారణ]] | class="infobox-data" |[[Alcoholism|మద్యపానం]], [[Viral hepatitis|వైరల్ హెపటైటిస్]], [[Gastroenteritis|గ్యాస్ట్రోఎంటరైటిస్]] <ref name="Fer2017" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |చికిత్స | class="infobox-data" |క్రియాశీలక బొగ్గు, [[Acetylcysteine|ఎసిటైల్సిస్టీన్]], [[Liver transplant|కాలేయ మార్పిడి]] <ref name="Fer2017" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Prognosis|రోగ నిరూపణ]] | class="infobox-data" |మరణం <ref name="Fer2017" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ఫ్రీక్వెన్సీ | class="infobox-data" |> సంవత్సరానికి 100,000 (US) <ref name="Fer2017" /> |} '''ఎసిటమైనోఫెన్ విషప్రయోగం''' అని కూడా పిలువబడే '''[[పారాసిటమాల్|పారాసెటమాల్]] విషప్రయోగం''', పారాసెటిమాల్ (ఎసిటమైనిఫెన్) అనే మందును అధికంగా ఉపయోగించడం వల్ల సంభవిస్తుంది.<ref name="Wool2017" /> అధిక మోతాదు తీసుకున్న తర్వాత మొదటి 24 గంటల్లో చాలా మందికి తక్కువ లేదా నిర్దిష్టమైన లక్షణాలు ఉండవు. &nbsp;వీటిలో అలసట, [[కడుపునొప్పి|కడుపు నొప్పి]] లేదా వికారం వంటివి ఉంటాయి. దీని తరువాత సాధారణంగా ఎటువంటి లక్షణాలు లేకుండా కొన్ని రోజులు ఉంటుంది, ఆ తర్వాత పసుపు రంగు చర్మం, రక్తం గడ్డకట్టడం సమస్యలు, కాలేయ వైఫల్యం ఫలితంగా గందరగోళం ఏర్పడుతుంది. అదనపు సమస్యలలో [[మూత్రపిండాల వైఫల్యం]], [[క్లోమ క్రోధం|ప్యాంక్రియాటైటిస్]], తక్కువ రక్తంలో చక్కెర, లాక్టిక్ అసిడోసిస్ ఉండవచ్చు. మరణం సంభవించకపోతే, ప్రజలు రెండు వారాలలో పూర్తిగా కోలుకుంటారు. చికిత్స లేకుండా కొన్ని కేసులు పరిష్కరించబడతాయి, మరికొన్ని మరణానికి దారి తీస్తాయి. పారాసెటమాల్ విషప్రయోగం అనుకోకుండా లేదా ఒకరి జీవితాన్ని అంతం చేసే ప్రయత్నంగా సంభవించవచ్చు. విషపూరితం కావడానికి ప్రమాద కారకాలు [[మద్యపాన వ్యసనం|మద్యపానం]], [[పోషకాహార లోపం]], కొన్ని ఇతర మందులను తీసుకోవడం..<ref name="Fer2017" /> కాలేయ నష్టం పారాసెటమాల్ నుండి కాదు, కానీ దాని మెటాబోలైట్లలో ఒకటైన ఎన్-ఎసిటైల్-పి-బెంజోక్వినోన్ ఇమైన్ (NAPQI) నుండి వస్తుంది.<ref name="Ox2016">{{Cite book|last=Webb|first=Andrew|last2=Gattinoni|first2=Luciano|title=Oxford Textbook of Critical Care|date=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199600830|page=1518|url=https://books.google.com/books?id=FusmDAAAQBAJ&pg=PA1518|access-date=6 July 2017|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910171905/https://books.google.com/books?id=FusmDAAAQBAJ&pg=PA1518|archive-date=September 10, 2017|df=mdy-all}}</ref> NAPQI కాలేయం యొక్క గ్లూటాతియోన్ను తగ్గిస్తుంది, కాలేయంలోని కణాలను నేరుగా దెబ్బతీస్తుంది.<ref name="Pr2014">{{Cite book|last=Prout|first=Jeremy|last2=Jones|first2=Tanya|last3=Martin|first3=Daniel|title=Advanced Training in Anaesthesia|date=2014|publisher=OUP Oxford|isbn=9780191511776|page=166|url=https://books.google.com/books?id=M9FFAwAAQBAJ&pg=PT186|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910171905/https://books.google.com/books?id=M9FFAwAAQBAJ&pg=PT186|archive-date=September 10, 2017|df=mdy-all}}</ref> మందులు తీసుకున్న తర్వాత నిర్దిష్ట సమయాల్లో పారాసెటమాల్ రక్త స్థాయిపై రోగ నిర్ధారణ ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="Fer2017" /> ఆందోళన స్థాయిని నిర్ణయించడానికి ఈ విలువలు తరచుగా రుమాక్-మాథ్యూ నామోగ్రామ్ పై నాటబడతాయి.<ref name="Fer2017" /> అధిక మోతాదు తీసుకున్న వెంటనే వ్యక్తి వైద్య సహాయం కోరితే చికిత్సలో సక్రియం చేయబడిన బొగ్గును కలిగి ఉండవచ్చు..<ref name="Fer2017" /> [[వాంతి]] చేసుకోమని ఆ వ్యక్తిని బలవంతం చేయడానికి ప్రయత్నించడం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name="Ox2016" /> విషపూరితం అయ్యే అవకాశం ఉంటే, [[ఎసిటైల్సిస్టీన్]] అనే విరుగుడు మందు సిఫారసు చేయబడుతుంది.<ref name="Fer2017" /> ఈ మందులు సాధారణంగా కనీసం 24 గంటలు ఇవ్వబడతాయి.<ref name="Ox2016" /> కోలుకున్న తరువాత మానసిక సంరక్షణ అవసరం కావచ్చు.<ref name="Fer2017" /> కాలేయానికి నష్టం తీవ్రంగా మారితే కాలేయ మార్పిడి అవసరం కావచ్చు. మార్పిడి అవసరం తరచుగా తక్కువ రక్త పిహెచ్, అధిక రక్త లాక్టేట్, పేలవమైన రక్తం గడ్డకట్టడం లేదా గణనీయమైన హెపాటిక్ ఎన్సెఫలోపతి మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రారంభ చికిత్సతో కాలేయ వైఫల్యం చాలా అరుదు.<ref name="Ox2016" /> మరణాలు 0.01% కేసులలో సంభవిస్తాయి.<ref name="Fer2017" /> పారాసెటమాల్ విషప్రయోగం మొదటిసారిగా 1960లలో వివరించబడింది.<ref name="Ox2016" /> విషప్రయోగం రేట్లు ప్రపంచంలోని ప్రాంతాలను బట్టి గణనీయంగా మారుతూ ఉంటాయి.<ref>{{Cite book|last=Yamada|first=Tadataka|title=Textbook of Gastroenterology|date=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444359411|page=PT4008|url=https://books.google.com/books?id=69Ttbl6ewp8C&pg=PT4008|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910171905/https://books.google.com/books?id=69Ttbl6ewp8C&pg=PT4008|archive-date=September 10, 2017|df=mdy-all}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంవత్సరానికి 100,000 కంటే ఎక్కువ కేసులు సంభవిస్తాయి.<ref name="Fer2017" /> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో అత్యధిక మోతాదులకు ఇది కారణమైన ఔషధం.<ref name="Pr2014" /> చిన్న పిల్లలు సాధారణంగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="Fer2017" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, తీవ్రమైన కాలేయ వైఫల్యానికి పారాసెటమాల్ అత్యంత సాధారణ కారణం..<ref name="Fer2017" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 7ha5tjxurpafy38ky59dk26eytu40in 3 513450 4983407 2026-10-17T20:24:52Z Deepfriedokra 87503 Deepfriedokra, [[వాడుకరి చర్చ:Inu06]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:CtrlZultan]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Inu06|Inu06]]" to "[[Special:CentralAuth/CtrlZultan|CtrlZultan]]" 4983407 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[వాడుకరి చర్చ:CtrlZultan]] fuhx8vzzmc0m856oz8j6h02ab3ts524 0 513451 4983409 2026-10-17T20:26:11Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1501848|Epidermolysis_bullosa]] to:te #mdwikicx 4983409 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Epidermolysis bullosa |synonym =Butterfly children<ref>{{cite book |last1=Fine |first1=Jo-David |last2=Hintner |first2=Helmut |title=Life with Epidermolysis Bullosa (EB): Etiology, Diagnosis, Multidisciplinary Care and Therapy |date=2009 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=9783211792711 |page=242 |url=https://books.google.ca/books?id=JO2Lf1rdyGoC&lpg=PR1&dq=%22butterfly%20children%22%20%22Epidermolysis%20bullosa%22&pg=PA242 |language=en |access-date=2019-02-11 |archive-date=2019-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011308/https://books.google.ca/books?id=JO2Lf1rdyGoC&lpg=PR1&dq=%22butterfly%20children%22%20%22Epidermolysis%20bullosa%22&pg=PA242 |url-status=live }}</ref> |image =Iraqi-boy-epidermolysis bullosa-090216-M-8096M-001.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =A five-year-old boy with epidermolysis bullosa |pronounce = |specialty =[[Dermatology]] |symptoms =Painful [[skin blisters]]<ref name=GARD2018/><ref name=NIH2018What/> |complications =[[esophageal stricture|Esophageal narrowing]], [[squamous cell skin cancer]], [[amputations]]<ref name=NIH2018Tx/><ref name=Tab2017/> |onset =At birth<ref name=Tab2017/> |duration =Often lifelong<ref name=Tab2017/> |types =[[Epidermolysis bullosa simplex]], [[dystrophic epidermolysis bullosa]], [[junctional epidermolysis bullosa (medicine)|junctional epidermolysis bullosa]], [[Kindler syndrome]]<ref name=GARD2018/> |causes =[[Genetic disorder|Genetic]]<ref name=GARD2018/> |risks = |diagnosis =[[Skin biopsy]], [[genetic testing]]<ref name=NIH2018Diag/> |differential =[[Bullous pemphigoid]], [[pemphigus vulgaris]], friction blisters, insect bites<ref name=Tab2017/> |prevention = |treatment =[[History of wound care|Wound care]], pain control, controlling infections, nutritional support<ref name=GARD2018/> |medication = |prognosis = |frequency =c. 500,000<ref name=Tab2017/> |deaths = }}ఎపిడెర్మోలిసిస్ బుల్లోసా (EB) అనేది అరుదైన జన్యు పరిస్థితుల సమూహం, దీని ఫలితంగా చర్మం , శ్లేష్మ పొరలు సులభంగా పొక్కులు పడతాయి.<ref name="GARD2018">{{Cite web|title=Epidermolysis bullosa|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6359/epidermolysis-bullosa|website=rarediseases.info.nih.gov|access-date=16 May 2018|language=en|archive-date=16 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180516103605/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6359/epidermolysis-bullosa|url-status=live}}</ref><ref name="NIH2018What">{{Cite web|title=Epidermolysis Bullosa|url=https://www.niams.nih.gov/health-topics/epidermolysis-bullosa|website=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases|access-date=16 May 2018|language=en|date=11 April 2017|archive-date=4 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171004184748/https://www.niams.nih.gov/health-topics/epidermolysis-bullosa|url-status=live}}</ref> బొబ్బలు చిన్న గాయం లేదా ఘర్షణతో సంభవిస్తాయి , బాధాకరంగా ఉంటాయి<ref name="GARD2018" /> దీని తీవ్రత తేలికపాటి నుండి ప్రాణాంతకం వరకు ఉంటుంది.<ref name="GARD2018" /> తేలికపాటి కేసులు ఉన్నవారు క్రాల్ చేయడం లేదా నడవడం ప్రారంభించే వరకు లక్షణాలను అభివృద్ధి చేయకపోవచ్చు..<ref name="NIH2018Who">{{Cite web|title=Epidermolysis Bullosa|url=https://www.niams.nih.gov/health-topics/epidermolysis-bullosa/advanced#tab-risk|website=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases|access-date=16 May 2018|language=en|date=11 April 2017|archive-date=4 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171004213433/https://www.niams.nih.gov/health-topics/epidermolysis-bullosa/advanced#tab-risk|url-status=live}}</ref> సంక్లిష్టతలలో ఎసోఫాగియల్ సన్నబడటం, పొలుసుల కణ చర్మ క్యాన్సర్ , విచ్ఛేదనం అవసరం ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2018Tx">{{Cite web|title=Epidermolysis Bullosa|url=https://www.niams.nih.gov/health-topics/epidermolysis-bullosa/advanced#tab-treatment|website=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases|access-date=16 May 2018|language=en|date=11 April 2017|archive-date=4 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171004213433/https://www.niams.nih.gov/health-topics/epidermolysis-bullosa/advanced#tab-treatment|url-status=live}}</ref> 18 వేర్వేరు జన్యువులలో కనీసం ఒకదానిలో [[ఉత్పరివర్తనము|మ్యుటేషన్]] కారణంగా EB ఏర్పడుతుంది.<ref name="GARD2018" /> కొన్ని రకాలు ఆటోసోమల్ ఆధిపత్యం కలిగి ఉంటాయి, మరికొన్ని ఆటోసోమల్ తిరోగమన ఉంటాయి.<ref name="GARD2018" /> అంతర్లీన యంత్రాంగం అనేది చర్మం పొరల మధ్య లేదా లోపల అటాచ్మెంట్లో లోపం..<ref name="Tab2017">{{Cite paper|title=Raising Awareness Among Healthcare Providers about Epidermolysis Bullosa and Advancing Toward a Cure.}}</ref> నాలుగు ప్రధాన రకాలు ఉన్నాయిః ఎపిడెర్మోలిసిస్ బుల్లోసా సింప్లెక్స్, డిస్ట్రోఫిక్ ఎపిడెర్మోలోజిస్ బుల్లోస, జంక్షనల్ ఎపిడెర్మాలిసిస్ బుల్లోస్, , కిండ్లర్ సిండ్రోమ్.<ref name="GARD2018" /> రోగ నిర్ధారణ లక్షణాలు ఆధారంగా అనుమానించబడుతుంది , చర్మ బయాప్సీ లేదా జన్యు పరీక్ష ద్వారా నిర్ధారించబడుతుంది.<ref name="NIH2018Diag">{{Cite web|title=Epidermolysis Bullosa|url=https://www.niams.nih.gov/health-topics/epidermolysis-bullosa/advanced#tab-diagnosis|website=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases|access-date=16 May 2018|language=en|date=11 April 2017|archive-date=4 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171004213433/https://www.niams.nih.gov/health-topics/epidermolysis-bullosa/advanced#tab-diagnosis|url-status=live}}</ref><ref name="Tab2017" /> ఈ పరిస్థితికి ఎటువంటి నివారణ లేదు.<ref name="NIH2018Tx" /> నిర్వహణలో గాయం సంరక్షణ, నొప్పి నియంత్రణ, అంటువ్యాధులను నియంత్రించడం, పోషక మద్దతు , సమస్యల నివారణ , చికిత్స ఉంటాయి.<ref name="GARD2018" /> ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు అర మిలియన్ మంది ప్రజలు ప్రభావితమయ్యారు. ఇది సాధారణంగా పురుషులు , స్త్రీలలో సమానంగా సంభవిస్తుంది.<ref name="NIH2018Who" /> ప్రభావితమైన పిల్లలు ఇతర పిల్లలచే బెదిరించబడవచ్చు లేదా పెద్దల నుండి అనుచితమైన వ్యాఖ్యలను అనుభవించవచ్చు.<ref name="Tab2017" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] ag3joceub5ocr1w0fwy3jrkza66jz0y 0 513452 4983410 2026-10-17T20:27:32Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503549|Nausea]] to:te #mdwikicx 4983410 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Nausea |synonym =Feeling sick<ref name=NHS2020/> |image =3205 - Milano, Duomo - Giorgio Bonola - Miracolo di Marco Spagnolo (1681) - Foto Giovanni Dall'Orto, 6-Dec-2007-cropped.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =A 1681 painting depicting a person [[vomiting]] |pronounce = |specialty =[[Gastroenterology]] |symptoms = |complications = |onset = |duration = |types = |causes ='''Common''': [[Gastroenteritis]], [[food poisoning]]<ref name=AFP2007/><br>'''Serious''': [[Pancreatitis]], [[gall bladder disease]], [[bowel obstruction]], [[diabetic ketoacidosis]], increased [[intracranial pressure]], [[adrenal crisis]]<ref name=AFP2007/><br>'''Others''': Medications, alcohol, [[anxiety]], [[Depression (mood)|depression]], [[morning sickness]]<ref name=AFP2007/> |risks = |diagnosis = |differential = |prevention = |treatment = |medication =[[Dimenhydrinate]], [[metoclopramide]], [[ondansetron]], breathing in [[isopropyl alcohol]]<ref name=Mer2020Con/><ref name=Lind2018>{{cite journal |last1=Lindblad |first1=AJ |last2=Ting |first2=R |last3=Harris |first3=K |title=Inhaled isopropyl alcohol for nausea and vomiting in the emergency department. |journal=Canadian family physician Medecin de famille canadien |date=August 2018 |volume=64 |issue=8 |pages=580 |pmid=30108075}}</ref> |prognosis = |frequency =Common<ref name=AFP2007/> |deaths = }}వికారం, అనారోగ్య భావన అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది [[వాంతి]] చేయాల్సిన అనుభూతి..<ref name="NHS2020">{{Cite web|title=Feeling sick (nausea)|url=https://www.nhs.uk/conditions/feeling-sick-nausea/|website=nhs.uk|access-date=21 October 2020|language=en|date=4 May 2018|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112010556/https://www.nhs.uk/conditions/feeling-sick-nausea/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112010556/https://www.nhs.uk/conditions/feeling-sick-nausea/|date=12 November 2020}}</ref> ఇది సాధారణంగా లాలాజల ఉత్పత్తిని పెంచుతుంది.<ref name=AFP2007>{{cite journal | vauthors = Metz A, Hebbard G | title = Nausea and vomiting in adults--a diagnostic approach | journal = Australian Family Physician | volume = 36 | issue = 9 | pages = 688–92 | date = September 2007 | pmid = 17885699 | url = http://www.racgp.org.au/afpbackissues/2007/200709/200709metz.pdf | publisher = [[Royal Australian College of General Practitioners]] | type = Review | access-date = 2016-11-26 | archive-date = 2016-11-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161126194653/http://www.racgp.org.au/afpbackissues/2007/200709/200709metz.pdf | url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161126194653/http://www.racgp.org.au/afpbackissues/2007/200709/200709metz.pdf |date=2016-11-26 }}{{open access}}</ref> ఇది [[కడుపునొప్పి|కడుపు నొప్పి]] లేదా లేకుండా సంభవించవచ్చు.<ref>{{Cite book|last=Jenkins|first=Jon L.|last2=Braen|first2=G. Richard|title=Manual of Emergency Medicine|date=2005|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=978-0-7817-5035-6|page=281|url=https://www.google.ca/books/edition/Manual_of_Emergency_Medicine/_D6V9kp0VzsC?hl=en&gbpv=1&dq=Nausea+pain&pg=PA281|access-date=21 October 2020|language=en|archive-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828181734/https://www.google.ca/books/edition/Manual_of_Emergency_Medicine/_D6V9kp0VzsC?hl=en&gbpv=1&dq=Nausea+pain&pg=PA281}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828181734/https://www.google.ca/books/edition/Manual_of_Emergency_Medicine/_D6V9kp0VzsC?hl=en&gbpv=1&dq=Nausea+pain&pg=PA281|date=28 August 2021}}</ref> సాధారణంగా ఇది రెండు రోజుల కన్నా తక్కువ ఉంటుంది, కానీ దీర్ఘకాలికంగా కూడా కొనసాగవచ్చు.<ref name="Scot2020">{{Cite web|title=Vomiting in adults {{!}} NHS inform|url=https://www.nhsinform.scot/illnesses-and-conditions/stomach-liver-and-gastrointestinal-tract/vomiting-in-adults|website=www.nhsinform.scot|access-date=21 October 2020|language=en|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027014444/https://www.nhsinform.scot/illnesses-and-conditions/stomach-liver-and-gastrointestinal-tract/vomiting-in-adults|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027014444/https://www.nhsinform.scot/illnesses-and-conditions/stomach-liver-and-gastrointestinal-tract/vomiting-in-adults|date=27 October 2020}}</ref><ref name=AFP2007 /> సాధారణ కారణాలలో [[గ్యాస్ట్రోఎంటరైటిస్]] , ఫుడ్ పాయిజనింగ్ ఉన్నాయి..<ref name=AFP2007 /> తీవ్రమైన కారణాలలో [[క్లోమ క్రోధం|ప్యాంక్రియాటైటిస్]], పిత్తాశయం వ్యాధి, ప్రేగు అవరోధం, [[డయాబెటిక్ కీటోయాసిడోసిస్]], పెరిగిన ఇంట్రాక్రానియల్ ఒత్తిడి , అడ్రినల్ సంక్షోభం ఉన్నాయి.<ref name=AFP2007 /> ఇతర కారణాలలో చలన అనారోగ్యం, మందులు, మద్యం, [[ఆందోళన]], నిరాశ , [[మార్నింగ్ సిక్నెస్|ఉదయం అనారోగ్యం]] ఉన్నాయి.<ref name="Mer2020Con">{{Cite web|title=Nausea and Vomiting in Adults - Digestive Disorders|url=https://www.merckmanuals.com/home/digestive-disorders/symptoms-of-digestive-disorders/nausea-and-vomiting-in-adults?query=Nausea%20and%20Vomiting|website=Merck Manuals Consumer Version|access-date=21 October 2020|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411140553/https://www.merckmanuals.com/home/digestive-disorders/symptoms-of-digestive-disorders/nausea-and-vomiting-in-adults?query=Nausea%20and%20Vomiting|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411140553/https://www.merckmanuals.com/home/digestive-disorders/symptoms-of-digestive-disorders/nausea-and-vomiting-in-adults?query=Nausea%20and%20Vomiting|date=11 April 2021}}</ref> తరచుగా వికారం ఏ నిర్దిష్ట చికిత్స లేకుండా పరిష్కరించబడుతుంది..<ref name="NHS2020" /> అయితే, చికిత్సలో డైమెన్హైడ్రినెట్, మెటోక్లోప్రమైడ్ , ఒన్డాన్సెట్రాన్ వంటి యాంటిమెటిక్స్ ఉండవచ్చు.<ref name="Mer2020Con" /> ఐసోప్రొపైల్ ఆల్కహాల్ లో శ్వాస తీసుకోవడానికి కూడా కొన్ని ఆధారాలు ఉన్నాయి . నిర్దిష్ట అంతర్లీన కారణాలను పరిష్కరించాల్సిన అవసరం ఉండవచ్చు.<ref name="Mer2020Con" /> "వికారం" అనే పదం [[లాటిన్]] వికారం నుండి వచ్చింది, [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] నుండి {{Lang|grc|ναυσία}}-''నౌసియా'', "ναίτία"-''నౌటియా'', సముద్రపు అలసట, "అనారోగ్యం లేదా అసౌకర్యంగా అనిపించడం".<ref>{{Cite web|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dnausi%2Fa|title=ναυσία|first=Henry George|last=Liddell|first2=Robert|last2=Scott|website=A Greek-English Lexicon|via=Perseus.tufts.edu|access-date=2013-01-16|archive-date=2017-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170506143243/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dnausi%2Fa|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506143243/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dnausi%2Fa|date=2017-05-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dnauti%2Fa|title=ναυτία|first=Henry George|last=Liddell|first2=Robert|last2=Scott|website=A Greek-English Lexicon|via=perseus.tufts.edu|access-date=2013-01-16|archive-date=2017-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170123160519/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dnauti%2Fa|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170123160519/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dnauti%2Fa|date=2017-01-23}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 5nqii3xu7554n4a8fct2rbunic3zpvz 0 513453 4983411 2026-10-17T20:28:22Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1514601|Osteomyelitis]] to:te #mdwikicx 4983411 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Osteomyelitis |synonym =Bone infection<ref>{{cite web |title=Osteomyelitis: Diagnosis and Treatment |url=https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2021/1000/p395.pdf |access-date=2025-09-10}}</ref> |image =OsteomylitisMark.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Osteomyelitis of the base of the 1st toe |pronounce = |specialty =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]], [[orthopedics]] |symptoms =Pain in a specific bone, overlying redness, [[fever]], weakness<ref name=NORD2005/> |complications =[[Amputation]]<ref name=GARD2016/> |onset =Young or old<ref name=NORD2005/> |duration =Short or long term<ref name=GARD2016/> |types = |causes =Bacterial, fungal<ref name=GARD2016/> |risks =[[Diabetes]], [[intravenous drug use]], prior [[splenectomy|removal of the spleen]], trauma to the area<ref name=NORD2005/> |diagnosis =[[Blood test]]s, [[medical imaging]], bone [[biopsy]]<ref name=GARD2016/> |differential =[[Neuropathic arthropathy|Charcot's joint]], [[rheumatoid arthritis]], [[infectious arthritis]], [[giant cell tumor]], [[cellulitis]]<ref name=NORD2005/><ref name=Fer2018/> |prevention = |treatment =[[Antimicrobial]]s, surgery<ref name=Sch2017/> |medication = |prognosis =Low risk of death with treatment<ref>{{cite book |last1=Bennett |first1=John E. |url=https://books.google.com/books?id=BseNCgAAQBAJ&pg=PA2267 |title=Principles and Practice of Infectious Diseases |last2=Dolin |first2=Raphael |last3=Blaser |first3=Martin J. |date=2014 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=978-1455748013 |page=2267 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170910174127/https://books.google.com/books?id=BseNCgAAQBAJ&pg=PA2267 |archive-date=2017-09-10 |url-status=live}}</ref> |frequency =2.4 per 100,000 per year<ref name=Hoc2014/> |deaths = }} '''ఆస్టియోమైలిటిస్''' (OSTEO) అనేది [[ఎముక]] సంక్రమించే వ్యాధి..<ref name="NORD2005">{{Cite web|date=2005|title=Osteomyelitis|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/osteomyelitis/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211144856/https://rarediseases.org/rare-diseases/osteomyelitis/|archive-date=11 February 2017|access-date=20 July 2017|website=NORD (National Organization for Rare Disorders)}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211144856/https://rarediseases.org/rare-diseases/osteomyelitis/|date=11 February 2017}}</ref> లక్షణాలు ఒక నిర్దిష్ట ఎముకలో నొప్పి, అతిగా ఎరుపు, జ్వరం , బలహీనత కలిగి ఉండవచ్చు..<ref name="NORD2005" /> చేతులు , కాళ్ళ పొడవైన ఎముకలు సాధారణంగా పిల్లలలో పాల్గొంటాయి, అయితే కాళ్ళు, వెన్నెముక , పండ్లు సాధారణంగా పెద్దలలో పాల్గొంటాయి.<ref name="GARD2016">{{Cite web|date=2016|title=Osteomyelitis|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7286/osteomyelitis|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209152843/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7286/osteomyelitis|archive-date=9 February 2017|access-date=20 July 2017|website=Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD)|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170209152843/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7286/osteomyelitis|date=9 February 2017}}</ref> దీనికి కారణం సాధారణంగా బ్యాక్టీరియా సంక్రమణ, కానీ అరుదుగా ఫంగల్ సంక్రమణ కావచ్చు.<ref name="NORD2005" /><ref name="GARD2016" /> ఇది రక్తం నుండి లేదా చుట్టుపక్కల కణజాలం నుండి వ్యాప్తి చెందడం ద్వారా సంభవించవచ్చు..<ref name="Sch2017">{{Cite paper|title=Osteomyelitis}}</ref> ఆస్టియోమైలిటిస్ అభివృద్ధి చెందడానికి ప్రమాదాలలో మధుమేహం, ఇంట్రావీనస్ ఔషధ వినియోగం, ప్లీహము యొక్క ముందస్తు తొలగింపు , ఆ ప్రాంతానికి గాయం ఉన్నాయి.<ref name="NORD2005" /> రోగ నిర్ధారణ సాధారణంగా లక్షణాల ఆధారంగా అనుమానించబడుతుంది.<ref name="GARD2016" /> ఇది [[రక్తపరీక్ష|రక్త పరీక్షలు]], వైద్య ఇమేజింగ్ లేదా ఎముక [[బయాప్సీ]] ద్వారా మద్దతు ఇస్తుంది.<ref name="GARD2016" /> చికిత్సలో తరచుగా యాంటీమైక్రోబయల్స్ , శస్త్రచికిత్స రెండూ ఉంటాయి.<ref name="Sch2017" /> పేలవమైన రక్త ప్రవాహం ఉన్నవారిలో, విచ్ఛేదనం అవసరం కావచ్చు.<ref name="GARD2016" /> పరిస్థితి కొంతకాలం మాత్రమే ఉన్నప్పుడు చికిత్స ఫలితాలు సాధారణంగా మంచివి.<ref name="GARD2016" /> సంవత్సరానికి 100,000 మందికి 2.4 మంది ప్రభావితమవుతున్నారు.<ref name="Hoc2014">{{Cite book|last=Hochberg|first=Marc C.|url=https://books.google.com/books?id=WCmhAwAAQBAJ&pg=PA885|title=Rheumatology E-Book|last2=Silman|first2=Alan J.|last3=Smolen|first3=Josef S.|last4=Weinblatt|first4=Michael E.|last5=Weisman|first5=Michael H.|date=2014|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0702063039|page=885|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910174127/https://books.google.com/books?id=WCmhAwAAQBAJ&pg=PA885|archive-date=2017-09-10}}</ref> యువకులు , వృద్ధులు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="NORD2005" /> స్త్రీల కంటే పురుషులు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="Fer2018">{{Cite book|last=Ferri|first=Fred F.|url=https://books.google.com/books?id=wGclDwAAQBAJ&pg=PA924|title=Ferri's Clinical Advisor 2018 E-Book: 5 Books in 1|date=2017|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0323529570|page=924|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910174127/https://books.google.com/books?id=wGclDwAAQBAJ&pg=PA924|archive-date=2017-09-10}}</ref> ఈ పరిస్థితిని కనీసం క్రీ పూ 300లలోనే [[హిప్పోక్రేట్స్]] వర్ణించారు.<ref name="Sch2017" /> యాంటీబయాటిక్స్ లభ్యతకు ముందు మరణించే ప్రమాదం గణనీయంగా ఉండేది..<ref>{{Cite book|last=Brackenridge|first=R. D. C.|url=https://books.google.com/books?id=hnbhDAAAQBAJ&pg=PA912|title=Medical Selection of Life Risks 5th Edition Swiss Re branded|last2=Croxson|first2=Richard S.|last3=Mackenzie|first3=Ross|date=2016|publisher=Springer|isbn=978-1349566327|page=912|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910174127/https://books.google.com/books?id=hnbhDAAAQBAJ&pg=PA912|archive-date=2017-09-10}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 6qhl0u8gaz7c3obqhtn7bg2yfc9x1r4 4983412 4983411 2026-10-17T20:28:36Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4983412 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =ఆస్టియోమైలిటిస్ |synonym =Bone infection<ref>{{cite web |title=Osteomyelitis: Diagnosis and Treatment |url=https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2021/1000/p395.pdf |access-date=2025-09-10}}</ref> |image =OsteomylitisMark.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Osteomyelitis of the base of the 1st toe |pronounce = |specialty =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]], [[orthopedics]] |symptoms =Pain in a specific bone, overlying redness, [[fever]], weakness<ref name=NORD2005/> |complications =[[Amputation]]<ref name=GARD2016/> |onset =Young or old<ref name=NORD2005/> |duration =Short or long term<ref name=GARD2016/> |types = |causes =Bacterial, fungal<ref name=GARD2016/> |risks =[[Diabetes]], [[intravenous drug use]], prior [[splenectomy|removal of the spleen]], trauma to the area<ref name=NORD2005/> |diagnosis =[[Blood test]]s, [[medical imaging]], bone [[biopsy]]<ref name=GARD2016/> |differential =[[Neuropathic arthropathy|Charcot's joint]], [[rheumatoid arthritis]], [[infectious arthritis]], [[giant cell tumor]], [[cellulitis]]<ref name=NORD2005/><ref name=Fer2018/> |prevention = |treatment =[[Antimicrobial]]s, surgery<ref name=Sch2017/> |medication = |prognosis =Low risk of death with treatment<ref>{{cite book |last1=Bennett |first1=John E. |url=https://books.google.com/books?id=BseNCgAAQBAJ&pg=PA2267 |title=Principles and Practice of Infectious Diseases |last2=Dolin |first2=Raphael |last3=Blaser |first3=Martin J. |date=2014 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=978-1455748013 |page=2267 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170910174127/https://books.google.com/books?id=BseNCgAAQBAJ&pg=PA2267 |archive-date=2017-09-10 |url-status=live}}</ref> |frequency =2.4 per 100,000 per year<ref name=Hoc2014/> |deaths = }} '''ఆస్టియోమైలిటిస్''' (OSTEO) అనేది [[ఎముక]] సంక్రమించే వ్యాధి..<ref name="NORD2005">{{Cite web|date=2005|title=Osteomyelitis|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/osteomyelitis/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211144856/https://rarediseases.org/rare-diseases/osteomyelitis/|archive-date=11 February 2017|access-date=20 July 2017|website=NORD (National Organization for Rare Disorders)}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211144856/https://rarediseases.org/rare-diseases/osteomyelitis/|date=11 February 2017}}</ref> లక్షణాలు ఒక నిర్దిష్ట ఎముకలో నొప్పి, అతిగా ఎరుపు, జ్వరం , బలహీనత కలిగి ఉండవచ్చు..<ref name="NORD2005" /> చేతులు , కాళ్ళ పొడవైన ఎముకలు సాధారణంగా పిల్లలలో పాల్గొంటాయి, అయితే కాళ్ళు, వెన్నెముక , పండ్లు సాధారణంగా పెద్దలలో పాల్గొంటాయి.<ref name="GARD2016">{{Cite web|date=2016|title=Osteomyelitis|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7286/osteomyelitis|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209152843/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7286/osteomyelitis|archive-date=9 February 2017|access-date=20 July 2017|website=Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD)|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170209152843/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7286/osteomyelitis|date=9 February 2017}}</ref> దీనికి కారణం సాధారణంగా బ్యాక్టీరియా సంక్రమణ, కానీ అరుదుగా ఫంగల్ సంక్రమణ కావచ్చు.<ref name="NORD2005" /><ref name="GARD2016" /> ఇది రక్తం నుండి లేదా చుట్టుపక్కల కణజాలం నుండి వ్యాప్తి చెందడం ద్వారా సంభవించవచ్చు..<ref name="Sch2017">{{Cite paper|title=Osteomyelitis}}</ref> ఆస్టియోమైలిటిస్ అభివృద్ధి చెందడానికి ప్రమాదాలలో మధుమేహం, ఇంట్రావీనస్ ఔషధ వినియోగం, ప్లీహము యొక్క ముందస్తు తొలగింపు , ఆ ప్రాంతానికి గాయం ఉన్నాయి.<ref name="NORD2005" /> రోగ నిర్ధారణ సాధారణంగా లక్షణాల ఆధారంగా అనుమానించబడుతుంది.<ref name="GARD2016" /> ఇది [[రక్తపరీక్ష|రక్త పరీక్షలు]], వైద్య ఇమేజింగ్ లేదా ఎముక [[బయాప్సీ]] ద్వారా మద్దతు ఇస్తుంది.<ref name="GARD2016" /> చికిత్సలో తరచుగా యాంటీమైక్రోబయల్స్ , శస్త్రచికిత్స రెండూ ఉంటాయి.<ref name="Sch2017" /> పేలవమైన రక్త ప్రవాహం ఉన్నవారిలో, విచ్ఛేదనం అవసరం కావచ్చు.<ref name="GARD2016" /> పరిస్థితి కొంతకాలం మాత్రమే ఉన్నప్పుడు చికిత్స ఫలితాలు సాధారణంగా మంచివి.<ref name="GARD2016" /> సంవత్సరానికి 100,000 మందికి 2.4 మంది ప్రభావితమవుతున్నారు.<ref name="Hoc2014">{{Cite book|last=Hochberg|first=Marc C.|url=https://books.google.com/books?id=WCmhAwAAQBAJ&pg=PA885|title=Rheumatology E-Book|last2=Silman|first2=Alan J.|last3=Smolen|first3=Josef S.|last4=Weinblatt|first4=Michael E.|last5=Weisman|first5=Michael H.|date=2014|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0702063039|page=885|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910174127/https://books.google.com/books?id=WCmhAwAAQBAJ&pg=PA885|archive-date=2017-09-10}}</ref> యువకులు , వృద్ధులు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="NORD2005" /> స్త్రీల కంటే పురుషులు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="Fer2018">{{Cite book|last=Ferri|first=Fred F.|url=https://books.google.com/books?id=wGclDwAAQBAJ&pg=PA924|title=Ferri's Clinical Advisor 2018 E-Book: 5 Books in 1|date=2017|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0323529570|page=924|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910174127/https://books.google.com/books?id=wGclDwAAQBAJ&pg=PA924|archive-date=2017-09-10}}</ref> ఈ పరిస్థితిని కనీసం క్రీ పూ 300లలోనే [[హిప్పోక్రేట్స్]] వర్ణించారు.<ref name="Sch2017" /> యాంటీబయాటిక్స్ లభ్యతకు ముందు మరణించే ప్రమాదం గణనీయంగా ఉండేది..<ref>{{Cite book|last=Brackenridge|first=R. D. C.|url=https://books.google.com/books?id=hnbhDAAAQBAJ&pg=PA912|title=Medical Selection of Life Risks 5th Edition Swiss Re branded|last2=Croxson|first2=Richard S.|last3=Mackenzie|first3=Ross|date=2016|publisher=Springer|isbn=978-1349566327|page=912|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910174127/https://books.google.com/books?id=hnbhDAAAQBAJ&pg=PA912|archive-date=2017-09-10}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 0tpa9iz6sm846dcf37xhgd0hudcttq6 0 513454 4983413 2026-10-17T20:30:34Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500730|Bladder_cancer]] to:te #mdwikicx 4983413 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Bladder cancer |synonym = |image =TransCellCaMark.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Transitional cell carcinoma of the bladder. The white in the bladder is contrast. |pronounce = |specialty =[[Oncology]] |symptoms =[[hematuria|Blood in the urine]], [[dysuria|pain with urination]]<ref name=NCI2017Pt/> |complications = |onset =65 to 84 years old<ref name=SEER2019/> |duration = |types =[[Urothelial carcinoma|Transitional cell carcinoma]], [[squamous cell carcinoma]], [[adenocarcinoma]]<ref name=NCI2017Over/> |causes = |risks =[[Smoking]], family history, prior [[radiation therapy]], frequent [[bladder infections]], certain chemicals<ref name=NCI2017Pt/> |diagnosis =[[Cystoscopy]] with [[tissue biopsy|tissue biopsies]]<ref name=NCI2017Pro/> |differential = |prevention = |treatment =Surgery, radiation therapy, [[chemotherapy]], [[immunotherapy]]<ref name=NCI2017Pt/> |medication = |prognosis =[[Five-year survival rate|Five-year survival rates]] ~77% (US)<ref name=SEER2019/> |frequency =549,000 new cases (2018)<ref name = Global2018/> |deaths =200,000 (2018)<ref name = Global2018/> }}మూత్రాశయం యొక్క కణజాలం నుండి ఉత్పన్నమయ్యే అనేక రకాల [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]] మూత్రాశయాం క్యాన్సర్ ఒకటి.<ref name="NCI2017Pt">{{Cite web|title=Bladder Cancer Treatment|url=https://www.cancer.gov/types/bladder/patient/bladder-treatment-pdq#section/all|website=National Cancer Institute|access-date=18 July 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714140854/https://www.cancer.gov/types/bladder/patient/bladder-treatment-pdq#section/all|archive-date=14 July 2017|date=1980-01-01}}</ref> ఇది కణాలు అసాధారణంగా వృద్ధి చెందుతాయి , శరీరంలోని ఇతర భాగాలకు వ్యాప్తి చెందే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాధి..<ref name="WHO2014">{{Cite web|title=Cancer Fact sheet N°297|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs297/en/|website=World Health Organization|access-date=10 June 2014|date=February 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229092321/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs297/en/|archive-date=29 December 2010}}</ref><ref name="NCI2014">{{Cite web|title=Defining Cancer|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/cancerlibrary/what-is-cancer|website=National Cancer Institute|access-date=10 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625220940/http://www.cancer.gov/cancertopics/cancerlibrary/what-is-cancer|archive-date=25 June 2014|date=2007-09-17}}</ref> మూత్రంలో రక్తం, మూత్రవిసర్జనతో నొప్పి , తక్కువ వెన్నునొప్పి లక్షణాలు..<ref name="NCI2017Pt" /> మూత్రాశయం క్యాన్సర్కు ప్రమాద కారకాలు [[ధూమపానం]], కుటుంబ చరిత్ర, ముందస్తు [[రేడియేషన్ థెరఫీ|రేడియేషన్ థెరపీ]], తరచుగా మూత్రాశయాల ఇన్ఫెక్షన్లు , కొన్ని రసాయనాలకు గురికావడం.<ref name="NCI2017Pt" /> అత్యంత సాధారణ రకం పరివర్తన కణ క్యాన్సర్.<ref name="NCI2017Over" /> ఇతర రకాలు పొలుసుల కణ క్యాన్సర్ , [[ఎడినోకార్సినోమా|అడెనోక్యార్సినోమా]]..<ref name="NCI2017Over">{{Cite web|title=Bladder Cancer|url=https://www.cancer.gov/types/bladder|website=National Cancer Institute|access-date=18 July 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717184625/https://www.cancer.gov/types/bladder|archive-date=17 July 2017|date=1980-01-01}}</ref> రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా కణజాల జీవాణుపరీక్షలతో సిస్టోస్కోపీ ద్వారా జరుగుతుంది.<ref name="NCI2017Pro">{{Cite web|title=Bladder Cancer Treatment|url=https://www.cancer.gov/types/bladder/hp/bladder-treatment-pdq#section/all|website=National Cancer Institute|access-date=18 July 2017|language=en|date=5 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714141712/https://www.cancer.gov/types/bladder/hp/bladder-treatment-pdq#section/all|archive-date=14 July 2017}}</ref> క్యాన్సర్ యొక్క దశ అనేది ట్రాన్స్యూరెథ్రల్ విచ్ఛేదనం , వైద్య చిత్రాల ద్వారా నిర్ణయించబడుతుంది <ref name="NCI2017Pt" /><ref>{{Cite web|title=EAU Guidelines: Non-muscle-invasive Bladder Cancer|url=https://uroweb.org/guideline/non-muscle-invasive-bladder-cancer/#5|website=Uroweb|access-date=29 July 2020|archive-date=4 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804234145/https://uroweb.org/guideline/non-muscle-invasive-bladder-cancer/#5|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bladder Cancer - Stages and Grades|url=https://www.cancer.net/cancer-types/bladder-cancer/stages-and-grades|website=Cancer.Net|language=en|date=25 June 2012|access-date=29 July 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928151311/https://www.cancer.net/cancer-types/bladder-cancer/stages-and-grades|url-status=live}}</ref> చికిత్స క్యాన్సర్ దశ ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="NCI2017Pt" /> ఇందులో శస్త్రచికిత్స, రేడియేషన్ థెరపీ, కీమోథెరపీ లేదా ఇమ్యునోథెరపీ కలయిక ఉండవచ్చు.<ref name="NCI2017Pt" /> శస్త్రచికిత్స ఎంపికలలో ట్రాన్స్యూరెథ్రల్ విచ్ఛేదనం, మూత్రాశయం యొక్క పాక్షిక లేదా పూర్తి తొలగింపు లేదా మూత్ర మళ్లింపు ఉండవచ్చు.<ref name="NCI2017Pt" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్లో ఐదు సంవత్సరాల మనుగడ రేటు 77%, కెనడా 75% , ఐరోపా 68%.<ref name="SEER2019">{{Cite web|title=Cancer of the Urinary Bladder - Cancer Stat Facts|url=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/urinb.html|website=SEER|access-date=30 October 2019|language=en|archive-date=8 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708205744/https://seer.cancer.gov/statfacts/html/urinb.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bladder cancer|url=https://www.wcrf.org/dietandcancer/bladder-cancer|website=World Cancer Research Fund|language=en|date=24 April 2018|access-date=29 July 2020|archive-date=13 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813064302/https://www.wcrf.org/dietandcancer/bladder-cancer|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Survival statistics for bladder cancer - Canadian Cancer Society|url=http://www.cancer.ca/en/cancer-information/cancer-type/bladder/prognosis-and-survival/survival-statistics/?region=mb|website=www.cancer.ca|language=en|access-date=29 July 2020|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028233416/https://www.cancer.ca/en/cancer-information/cancer-type/bladder/prognosis-and-survival/survival-statistics/?region=mb|url-status=live}}</ref> మూత్రాశయం క్యాన్సర్, 2018 నాటికి, 549,000 కొత్త కేసులు , 200,000 మరణాలతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 16 లక్షల మందిని ప్రభావితం చేసింది.<ref name="Global2018">{{Cite web|title=Bladder Cancer Factsheet|url=http://gco.iarc.fr/today/data/factsheets/cancers/30-Bladder-fact-sheet.pdf|website=Global Cancer Observatory|access-date=8 November 2019|archive-date=8 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108080843/http://gco.iarc.fr/today/data/factsheets/cancers/30-Bladder-fact-sheet.pdf|url-status=live}}</ref> ప్రారంభ వయస్సు చాలా తరచుగా 65 , 84 సంవత్సరాల మధ్య ఉంటుంది.<ref name="SEER2019" /> స్త్రీల కంటే పురుషులు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="SEER2019" /> 2018 లో, మూత్రాశయం క్యాన్సర్ అత్యధిక రేటు దక్షిణ , పశ్చిమ ఐరోపాలో సంభవించింది, తరువాత ఉత్తర అమెరికాలో 100,000 మందికి 15,13 , 12 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref name="Global2018" /> మూత్రాశయం క్యాన్సర్ మరణాలు అత్యధిక సంఖ్యలో ఉత్తర ఆఫ్రికా , పశ్చిమ ఆసియాలో కనిపించాయి, తరువాత దక్షిణ ఐరోపా ఉంది.<ref name="Global2018" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] gkqm7ub3pt2ivejc4ibm1fzl46rpl8j 4983414 4983413 2026-10-17T20:30:51Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4983414 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =మూత్రాశయం క్యాన్సర్ |synonym = |image =TransCellCaMark.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Transitional cell carcinoma of the bladder. The white in the bladder is contrast. |pronounce = |specialty =[[Oncology]] |symptoms =[[hematuria|Blood in the urine]], [[dysuria|pain with urination]]<ref name=NCI2017Pt/> |complications = |onset =65 to 84 years old<ref name=SEER2019/> |duration = |types =[[Urothelial carcinoma|Transitional cell carcinoma]], [[squamous cell carcinoma]], [[adenocarcinoma]]<ref name=NCI2017Over/> |causes = |risks =[[Smoking]], family history, prior [[radiation therapy]], frequent [[bladder infections]], certain chemicals<ref name=NCI2017Pt/> |diagnosis =[[Cystoscopy]] with [[tissue biopsy|tissue biopsies]]<ref name=NCI2017Pro/> |differential = |prevention = |treatment =Surgery, radiation therapy, [[chemotherapy]], [[immunotherapy]]<ref name=NCI2017Pt/> |medication = |prognosis =[[Five-year survival rate|Five-year survival rates]] ~77% (US)<ref name=SEER2019/> |frequency =549,000 new cases (2018)<ref name = Global2018/> |deaths =200,000 (2018)<ref name = Global2018/> }}మూత్రాశయం యొక్క కణజాలం నుండి ఉత్పన్నమయ్యే అనేక రకాల [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]] మూత్రాశయాం క్యాన్సర్ ఒకటి.<ref name="NCI2017Pt">{{Cite web|title=Bladder Cancer Treatment|url=https://www.cancer.gov/types/bladder/patient/bladder-treatment-pdq#section/all|website=National Cancer Institute|access-date=18 July 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714140854/https://www.cancer.gov/types/bladder/patient/bladder-treatment-pdq#section/all|archive-date=14 July 2017|date=1980-01-01}}</ref> ఇది కణాలు అసాధారణంగా వృద్ధి చెందుతాయి , శరీరంలోని ఇతర భాగాలకు వ్యాప్తి చెందే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాధి..<ref name="WHO2014">{{Cite web|title=Cancer Fact sheet N°297|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs297/en/|website=World Health Organization|access-date=10 June 2014|date=February 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229092321/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs297/en/|archive-date=29 December 2010}}</ref><ref name="NCI2014">{{Cite web|title=Defining Cancer|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/cancerlibrary/what-is-cancer|website=National Cancer Institute|access-date=10 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625220940/http://www.cancer.gov/cancertopics/cancerlibrary/what-is-cancer|archive-date=25 June 2014|date=2007-09-17}}</ref> మూత్రంలో రక్తం, మూత్రవిసర్జనతో నొప్పి , తక్కువ వెన్నునొప్పి లక్షణాలు..<ref name="NCI2017Pt" /> మూత్రాశయం క్యాన్సర్కు ప్రమాద కారకాలు [[ధూమపానం]], కుటుంబ చరిత్ర, ముందస్తు [[రేడియేషన్ థెరఫీ|రేడియేషన్ థెరపీ]], తరచుగా మూత్రాశయాల ఇన్ఫెక్షన్లు , కొన్ని రసాయనాలకు గురికావడం.<ref name="NCI2017Pt" /> అత్యంత సాధారణ రకం పరివర్తన కణ క్యాన్సర్.<ref name="NCI2017Over" /> ఇతర రకాలు పొలుసుల కణ క్యాన్సర్ , [[ఎడినోకార్సినోమా|అడెనోక్యార్సినోమా]]..<ref name="NCI2017Over">{{Cite web|title=Bladder Cancer|url=https://www.cancer.gov/types/bladder|website=National Cancer Institute|access-date=18 July 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717184625/https://www.cancer.gov/types/bladder|archive-date=17 July 2017|date=1980-01-01}}</ref> రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా కణజాల జీవాణుపరీక్షలతో సిస్టోస్కోపీ ద్వారా జరుగుతుంది.<ref name="NCI2017Pro">{{Cite web|title=Bladder Cancer Treatment|url=https://www.cancer.gov/types/bladder/hp/bladder-treatment-pdq#section/all|website=National Cancer Institute|access-date=18 July 2017|language=en|date=5 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714141712/https://www.cancer.gov/types/bladder/hp/bladder-treatment-pdq#section/all|archive-date=14 July 2017}}</ref> క్యాన్సర్ యొక్క దశ అనేది ట్రాన్స్యూరెథ్రల్ విచ్ఛేదనం , వైద్య చిత్రాల ద్వారా నిర్ణయించబడుతుంది <ref name="NCI2017Pt" /><ref>{{Cite web|title=EAU Guidelines: Non-muscle-invasive Bladder Cancer|url=https://uroweb.org/guideline/non-muscle-invasive-bladder-cancer/#5|website=Uroweb|access-date=29 July 2020|archive-date=4 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804234145/https://uroweb.org/guideline/non-muscle-invasive-bladder-cancer/#5|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bladder Cancer - Stages and Grades|url=https://www.cancer.net/cancer-types/bladder-cancer/stages-and-grades|website=Cancer.Net|language=en|date=25 June 2012|access-date=29 July 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928151311/https://www.cancer.net/cancer-types/bladder-cancer/stages-and-grades|url-status=live}}</ref> చికిత్స క్యాన్సర్ దశ ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="NCI2017Pt" /> ఇందులో శస్త్రచికిత్స, రేడియేషన్ థెరపీ, కీమోథెరపీ లేదా ఇమ్యునోథెరపీ కలయిక ఉండవచ్చు.<ref name="NCI2017Pt" /> శస్త్రచికిత్స ఎంపికలలో ట్రాన్స్యూరెథ్రల్ విచ్ఛేదనం, మూత్రాశయం యొక్క పాక్షిక లేదా పూర్తి తొలగింపు లేదా మూత్ర మళ్లింపు ఉండవచ్చు.<ref name="NCI2017Pt" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్లో ఐదు సంవత్సరాల మనుగడ రేటు 77%, కెనడా 75% , ఐరోపా 68%.<ref name="SEER2019">{{Cite web|title=Cancer of the Urinary Bladder - Cancer Stat Facts|url=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/urinb.html|website=SEER|access-date=30 October 2019|language=en|archive-date=8 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708205744/https://seer.cancer.gov/statfacts/html/urinb.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bladder cancer|url=https://www.wcrf.org/dietandcancer/bladder-cancer|website=World Cancer Research Fund|language=en|date=24 April 2018|access-date=29 July 2020|archive-date=13 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813064302/https://www.wcrf.org/dietandcancer/bladder-cancer|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Survival statistics for bladder cancer - Canadian Cancer Society|url=http://www.cancer.ca/en/cancer-information/cancer-type/bladder/prognosis-and-survival/survival-statistics/?region=mb|website=www.cancer.ca|language=en|access-date=29 July 2020|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028233416/https://www.cancer.ca/en/cancer-information/cancer-type/bladder/prognosis-and-survival/survival-statistics/?region=mb|url-status=live}}</ref> మూత్రాశయం క్యాన్సర్, 2018 నాటికి, 549,000 కొత్త కేసులు , 200,000 మరణాలతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 16 లక్షల మందిని ప్రభావితం చేసింది.<ref name="Global2018">{{Cite web|title=Bladder Cancer Factsheet|url=http://gco.iarc.fr/today/data/factsheets/cancers/30-Bladder-fact-sheet.pdf|website=Global Cancer Observatory|access-date=8 November 2019|archive-date=8 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108080843/http://gco.iarc.fr/today/data/factsheets/cancers/30-Bladder-fact-sheet.pdf|url-status=live}}</ref> ప్రారంభ వయస్సు చాలా తరచుగా 65 , 84 సంవత్సరాల మధ్య ఉంటుంది.<ref name="SEER2019" /> స్త్రీల కంటే పురుషులు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="SEER2019" /> 2018 లో, మూత్రాశయం క్యాన్సర్ అత్యధిక రేటు దక్షిణ , పశ్చిమ ఐరోపాలో సంభవించింది, తరువాత ఉత్తర అమెరికాలో 100,000 మందికి 15,13 , 12 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref name="Global2018" /> మూత్రాశయం క్యాన్సర్ మరణాలు అత్యధిక సంఖ్యలో ఉత్తర ఆఫ్రికా , పశ్చిమ ఆసియాలో కనిపించాయి, తరువాత దక్షిణ ఐరోపా ఉంది.<ref name="Global2018" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] h8t1jkuj8ngmndxmf3xmo2y8mwat2u2 0 513455 4983415 2026-10-17T20:31:58Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1480023|Tularemia]] to:te #mdwikicx 4983415 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Tularemia |synonym =Tularaemia, Pahvant Valley plague,<ref name="Bolognia" /> rabbit fever,<ref name="Bolognia">{{Cite book |last=Rapini, Ronald P. |title=Dermatology: 2-Volume Set |last2=Bolognia, Jean L. |last3=Jorizzo, Joseph L. |publisher=Mosby |year=2007 |isbn=978-1-4160-2999-1 |location=St. Louis}}</ref> deer fly fever, Ohara's fever<ref name="Andrews">{{Cite book |last=James, William D. |title=Andrews' Diseases of the Skin: clinical Dermatology |last2=Berger, Timothy G. |publisher=Saunders Elsevier |year=2006 |isbn=978-0-7216-2921-6 |page=286}}</ref> |image =Tularemia lesion.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =A tularemia lesion on the back of the right hand |pronounce = |specialty =[[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]] |symptoms =[[Fever]], [[skin ulcer]], [[lymphadenopathy|large lymph nodes]]<ref name=CDC2015Sym/> |complications = |onset = |duration = |types = |causes =''[[Francisella tularensis]]'' (spread by [[tick]]s, [[deer fly|deer flies]], contact with infected animals)<ref name=CDC2024Main/> |risks = |diagnosis =Blood tests, [[microbial culture]]<ref name=CDC2015Tx/> |differential = |prevention =[[Insect repellent]], wearing long pants, rapidly removing ticks, not disturbing dead animals<ref name=CDC2015Pre/> |treatment = |medication =[[Streptomycin]], [[gentamicin]], [[doxycycline]], [[ciprofloxacin]]<ref name=CDC2015Tx/> |prognosis =Generally good with treatment<ref name=CDC2024Main/> |frequency =~200 cases per year (US)<ref name=CDC2016Epi/> |deaths = }} '''తులరేమియా''', '''కుందేలు జ్వరం''' అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది మానవులలో , కొన్ని ఇతర జంతువులలో బ్యాక్టీరియా సంక్రమణ.<ref>{{Cite web|title=Tularemia (Concept Id: C0041351) - MedGen - NCBI|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/medgen/22520|access-date=22 November 2024|website=www.ncbi.nlm.nih.gov|language=en|archive-date=4 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250204075318/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/medgen/22520|url-status=live}}</ref><ref name="CDC2024Main">{{Cite web|date=15 May 2024|title=Tularemia|url=https://www.cdc.gov/tularemia/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240823122706/https://www.cdc.gov/tularemia/about/index.html|archive-date=23 August 2024|access-date=22 August 2024|website=CDC.gov|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref> లక్షణాలు జ్వరం, చర్మపు పూతల , విస్తరించిన శోషరస కణుపులను కలిగి ఉండవచ్చు.<ref name="CDC2015Sym">{{Cite web|date=October 2015|title=Signs and Symptoms Tularemia|url=https://www.cdc.gov/tularemia/signssymptoms/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108151908/https://www.cdc.gov/tularemia/signssymptoms/|archive-date=8 November 2017|access-date=8 November 2017|website=CDC|language=en-us}}</ref> అప్పుడప్పుడు, [[న్యుమోనియా]] లేదా గొంతు సంక్రమణకు దారితీసే ఒక రూపం సంభవించవచ్చు.<ref name="CDC2015Sym" /> ఈ వ్యాధి ''ఫ్రాన్సిస్సెల్లా తులారెన్సిస్'' అనే [[బాక్టీరియా]] వల్ల సంభవిస్తుంది, ఇది సాధారణంగా టిక్ , జింక ఫ్లై కాటు లేదా వ్యాధి సోకిన జంతువులతో సంబంధం ద్వారా వ్యాపిస్తుంది.<ref name="CDC2024Main" /> కలుషితమైన నీరు త్రాగడం ద్వారా లేదా కలుషితమైన ధూళిలో శ్వాస తీసుకోవడం ద్వారా కూడా ఇది వ్యాప్తి చెందవచ్చు.<ref name="CDC2024Main" /> ఇది ప్రజల మధ్య నేరుగా వ్యాపించదు.<ref>{{Cite web|date=October 2015|title=Transmission Tularemia|url=https://www.cdc.gov/tularemia/transmission/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209160923/https://www.cdc.gov/tularemia/transmission/index.html|archive-date=9 December 2017|access-date=8 November 2017|website=CDC|language=en-us}}</ref> వ్యాధి నిర్ధారణ అనేది వ్యాధి సోకిన ప్రదేశంలో రక్త పరీక్షలు లేదా కల్చర్ల ద్వారా జరుగుతుంది.<ref name="CDC2015Tx">{{Cite web|date=October 2015|title=Diagnosis and Treatment Tularemia|url=https://www.cdc.gov/tularemia/diagnosistreatment/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108204832/https://www.cdc.gov/tularemia/diagnosistreatment/index.html|archive-date=8 November 2017|access-date=8 November 2017|website=CDC|language=en-us}}</ref><ref name="CDC2016Doc">{{Cite web|date=September 2016|title=Clinicians Tularemia|url=https://www.cdc.gov/tularemia/clinicians/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108205200/https://www.cdc.gov/tularemia/clinicians/index.html|archive-date=8 November 2017|access-date=8 November 2017|website=www.cdc.gov|language=en-us}}</ref> పురుగుల వికర్షకం ఉపయోగించడం, పొడవాటి ప్యాంటు ధరించడం, పేలు వేగంగా తొలగించడం , చనిపోయిన జంతువులకు భంగం కలిగించకుండా ఉండటం నివారణ.<ref name="CDC2015Pre">{{Cite web|date=October 2015|title=Prevention Tularemia|url=https://www.cdc.gov/tularemia/prevention/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209160936/https://www.cdc.gov/tularemia/prevention/index.html|archive-date=9 December 2017|access-date=8 November 2017|website=www.cdc.gov|language=en-us}}</ref> చికిత్స సాధారణంగా యాంటీబయాటిక్ స్ట్రెప్టోమైసిన్ జరుగుతుంది.<ref name="CDC2016Doc" /> [[జెంటామైసిన్|జెంటామిసిన్]], [[డాక్సీసైక్లిన్]] లేదా [[సిప్రోఫ్లోక్సాసిన్]] కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="CDC2015Tx" /> 1970లు , 2015 మధ్య, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంవత్సరానికి సుమారు 200 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref name="CDC2016Epi">{{Cite web|date=November 2016|title=Statistics Tularemia|url=https://www.cdc.gov/tularemia/statistics/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108151728/https://www.cdc.gov/tularemia/statistics/index.html|archive-date=8 November 2017|access-date=8 November 2017|website=CDC|language=en-us}}</ref> స్త్రీల కంటే పురుషులు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="CDC2016Epi" /> ఇది చాలా తరచుగా యువత , మధ్య వయస్సులో సంభవిస్తుంది.<ref name="CDC2016Epi" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, చాలా కేసులు వేసవిలో సంభవిస్తాయి.<ref name="CDC2016Epi" /> ఈ వ్యాధిని 1911లో కనుగొన్న [[కాలిఫోర్నియా]] తులారే కౌంటీ పేరు మీద ఈ వ్యాధి పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite book|last=Hagan|first=William Arthur|url=https://books.google.com/books?id=UtxUbXOfAFUC&pg=PA132|title=Hagan and Bruner's Microbiology and Infectious Diseases of Domestic Animals: With Reference to Etiology, Epizootiology, Pathogenesis, Immunity, Diagnosis, and Antimicrobial Susceptibility|last2=Bruner|first2=Dorsey William|last3=Timoney|first3=John Francis|date=1988|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0801418969|page=132|language=en|access-date=2020-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827170043/https://books.google.com/books?id=UtxUbXOfAFUC&pg=PA132|archive-date=2021-08-27}}</ref> [[కుందేలు|కుందేళ్ళు]] వంటి అనేక ఇతర జంతువులు కూడా వ్యాధి బారిన పడవచ్చు.<ref name="CDC2024Main" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] dk9980xduwh0rfytgu4hs2qe7rysps2 4 513456 4983453 2026-10-18T02:49:00Z యర్రా రామారావు 28161 [[WP:AES|←]]Created page with '==[[బోరిస్ పర్చాట్కిన్]]= ఈ వ్యాసం Machine translation/AI-generated content. See m:SRM#Using AI to Translate Wikipedia Articles. అనే కారణంతో NguoiDungKhongDinhDanh అనే వాడుకరి గారు 2026 అక్టోబరు 5న ఈ వ్యాసాన్ని WP:PROD ప్రకారం తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు. దాన...' 4983453 wikitext text/x-wiki ==[[బోరిస్ పర్చాట్కిన్]]= ఈ వ్యాసం Machine translation/AI-generated content. See m:SRM#Using AI to Translate Wikipedia Articles. అనే కారణంతో NguoiDungKhongDinhDanh అనే వాడుకరి గారు 2026 అక్టోబరు 5న ఈ వ్యాసాన్ని WP:PROD ప్రకారం తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు. దానిమీద నేను ఆ వ్యాసం చర్చాపేజీలో పింగ్ చేసి రాయగా, క్షమించాలి, నాకు లోకల్ పాలసీ తెలియనందున చర్చా పేజీ సృష్టించలేదు అని తెలిపారు. అందువలన నేను సృష్టించి [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల]] జాబితాలో చేర్చాను.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:48, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) ajx3vb72tnk1j3rqytrc7kzmawujp5o 4983454 4983453 2026-10-18T02:49:55Z యర్రా రామారావు 28161 4983454 wikitext text/x-wiki ==[[బోరిస్ పర్చాట్కిన్]]== ఈ వ్యాసం Machine translation/AI-generated content. See m:SRM#Using AI to Translate Wikipedia Articles. అనే కారణంతో NguoiDungKhongDinhDanh అనే వాడుకరి గారు 2026 అక్టోబరు 5న ఈ వ్యాసాన్ని WP:PROD ప్రకారం తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు. దానిమీద నేను ఆ వ్యాసం చర్చాపేజీలో పింగ్ చేసి రాయగా, క్షమించాలి, నాకు లోకల్ పాలసీ తెలియనందున చర్చా పేజీ సృష్టించలేదు అని తెలిపారు. అందువలన నేను సృష్టించి [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల]] జాబితాలో చేర్చాను.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:48, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) 9vomty1d5j400afbv7lpy5se7dh05yb 2 513457 4983463 2026-10-18T04:40:50Z Digital Varma 155413 ఇందులో దర్శకుడు అజయ్ కుమార్ గారి గురించిన విశేషాలను ఇవ్వడం జరిగింది . మాతృదేవోభవ (1993) వంటి అద్భుతమైన చిత్రాన్ని తెలుగు ప్రేక్షకులకు అందించిన అజయ్ కుమార్ గారి గురించి వికీపీడియాలో ఇప్పటివరకూ పేజీ లేకపోవడం ఆయన అభిమానిగా ఇబ్బందిగా అనిపించి ఈ పేజీ క్రియేట్ చేశాను . 4983463 wikitext text/x-wiki = Director Ajay Kumar = == పరిచయం : == కె. అజయ్ కుమార్ (అసలు పేరు కేతినేని అంకారావు) భారతీయ సినీ దర్శకుడు. ఆయన ప్రధానంగా తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమలో పనిచేశారు. 1993లో విడుదలై విశేష ప్రేక్షకాదరణ పొందిన 'మాతృదేవోభవ' చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించినందుకు గాను ఆయన సుపరిచితులు. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == అజయ్ కుమార్ 1954 మార్చి 1న గుంటూరు జిల్లా, [[వినుకొండ]] తాలూకాలోని పెదకొండపాళెం గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు కేతినేని కోటయ్య, అంజమ్మ. వీరికి ప్రసాదరావు, రామారావు అనే ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు (అన్న ప్రసాదరావు అమ్మమ్మ గారింటికి దత్తత వెళ్లారు). ఆయన పదవ తరగతి వరకు అమ్మమ్మ గారి ఊరైన సంతమావులూరులో చదువుకున్నారు. నరసరావుపేటలో మెట్రిక్యులేషన్, గుంటూరులోని జాగర్లమూడి కుప్పుస్వామి కళాశాలలో డిగ్రీ పూర్తిచేశారు. పాఠశాల, కళాశాల స్థాయి నుంచే నాటకాలు రాయడం, దర్శకత్వం వహించడం, నటించడం పట్ల ఆయనకు ఆసక్తి ఉండేది. నరసరావుపేటలో మెట్రిక్ చదివే రోజుల్లో సత్యనారాయణ టాకీస్‌కు తరచుగా వెళ్లి సినిమా ఆపరేటింగ్ నేర్చుకున్నారు. సినిమాలపై ఆయనకున్న విపరీతమైన ఆసక్తిని గమనించిన తండ్రి, ఆయనను బలవంతంగా గుంటూరు తీసుకెళ్లి వారి బంధువైన లెక్చరర్ కోటేశ్వరరావు పర్యవేక్షణలో ఉంచి చదివించారు. డిగ్రీ పూర్తయిన తర్వాత, అప్పటి రాష్ట్ర మంత్రి చేబ్రోలు హనుమయ్య ద్వారా ఎస్.ఐ ఉద్యోగం కోసం ప్రయత్నించినా అది ఫలించలేదు. అనంతరం మద్రాసులో తన మిత్రులు చార్టర్డ్ అకౌంటెన్సీ (సీఏ) చదువుతుండటంతో, తానూ ఆ కోర్సు చదువుతానని ఇంట్లో అనుమతి తీసుకుని మద్రాసు వెళ్లారు. పైకి సీఏ చదువు అని చెప్పినా, ఎలాగైనా సినీ రంగంలోకి అడుగుపెట్టాలన్నదే ఆయన ప్రధాన లక్ష్యం. == సినీ ప్రస్థానం == ===== సహాయ దర్శకుడిగా ===== మద్రాసులో సీఏ చేస్తున్న సమయంలో, సినీ ప్రముఖులకు ఆడిటింగ్ వ్యవహారాలు చూసుకునే రామ్మోహన్ రావు అనే ఆడిటర్‌తో ఆయనకు పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయన సిఫార్సుతో ప్రముఖ దర్శకుడు [[కె. రాఘవేంద్రరావు]] వద్ద 'నిప్పులాంటి నిజం' సినిమాకు సహాయ దర్శకుడిగా (అప్రెంటిస్‌) అజయ్ కుమార్ సినీ ప్రయాణం ప్రారంభించారు. అనంతరం [[వీరమాచనేని మధుసూదనరావు|వి. మధుసూదనరావు]] దర్శకత్వ శాఖలో చేరి [[శోభన్ బాబు]] నటించిన 'మిస్టర్ విజయ్', '[[జేబు దొంగ (1975 సినిమా)|జేబు దొంగ]]', 'జీవిత చక్రం' సినిమాలకు పనిచేశారు. ఆ తర్వాత ఎ. కోదండరామిరెడ్డి వద్ద అసోసియేట్ దర్శకుడిగా చేరి 'సంధ్య', 'అభిలాష', 'ఛాలెంజ్', '[[రాక్షసుడు (సినిమా)|రాక్షసుడు]]' వంటి సుమారు పది చిత్రాలకు పనిచేశారు. ===== దర్శకుడిగా ===== [[కె. ఎస్. రామారావు|కె.ఎస్. రామారావు]]<nowiki/>కు చెందిన [[క్రియేటివ్ కమర్షియల్స్]] బ్యానర్‌లో పలు సినిమాలకు పనిచేస్తున్న సమయంలో, అజయ్ కుమార్‌లోని ప్రతిభను గుర్తించిన రామారావు గారు ఆయనకు 'కొంగుచాటు కృష్ణుడు' సినిమా ద్వారా దర్శకుడిగా అవకాశం ఇచ్చారు. ఆ చిత్రం మంచి విజయం సాధించింది. ఆ వెంటనే మలయాళంలో విజయవంతమైన 'ఆకాశదూతు' చిత్రాన్ని తెలుగులో రీమేక్ చేసే బాధ్యతను అజయ్ కుమార్‌కు అప్పగించారు. అదే '[[మాతృదేవోభవ]]'. తెలుగు వాతావరణానికి అనుగుణంగా కథలో తగిన మార్పులు చేసి తెరకెక్కించిన ఈ చిత్రం, మలయాళంలో కంటే తెలుగులో సంచలన విజయం సాధించి ప్రేక్షకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంది. ఈ సినిమాలో [[వేటూరి సుందరరామ్మూర్తి]] రాసిన "రాలిపోయే పువ్వా నీకు రాగాలెందుకే" పాటకు జాతీయ పురస్కారం లభించింది. చదలవాడ శ్రీనివాసరావు నిర్మాణంలో ఆయన దర్శకత్వం వహించిన 'ప్రేమించాను నిన్నే' సినిమా తొలి ఆటను నాటి ముఖ్యమంత్రులు [[ఫరూక్ అబ్దుల్లా]] (జమ్మూ కాశ్మీర్), [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] (ఆంధ్రప్రదేశ్) మరియు రామోజీ గ్రూప్స్ చైర్మన్ [[రామోజీరావు]] హైదరాబాద్‌లోని ఆర్టీసీ క్రాస్ రోడ్స్ లో ఉన్న సుదర్శన్ థియేటర్‌లో వీక్షించడం విశేషం. == చిత్రాల జాబితా (Filmography) == ===== దర్శకుడిగా అజయ్ కుమార్ తెరకెక్కించిన చిత్రాలు: ===== * [[కొంగుచాటు కృష్ణుడు]] * [[మాతృదేవోభవ (1993)]] * [[జీవిత ఖైదీ]] * [[అల్లరోడు]] * [[వద్దు బావా తప్పు]] * [[కుటుంబ గౌరవం (1997 సినిమా)|కుటుంబ గౌరవం]] * [[సింహ గర్జన (1995 సినిమా)|సింహగర్జన]] * [[మమ్మీ, మీ ఆయనొచ్చాడు|మమ్మీ మీ ఆయన వచ్చాడు]] * [[ప్రేమించానునిన్నే|ప్రేమించాను నిన్నే]] * రౌడీ షీటర్ * [[నీతో వస్తా]] * తులసి (హిందీ - [[మనీషా కోయిరాలా|మనీషా కొయిరాలా]] ప్రధాన పాత్రలో) == ప్రస్తుత బాధ్యతలు == చదలవాడ శ్రీనివాసరావు ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటైన 'తెలుగు ఫిలిం డైరెక్టర్స్ అసోసియేషన్' సంయుక్త కమిటీకి అజయ్ కుమార్ అధ్యక్షుడిగా కొనసాగుతున్నారు. ఈ కమిటీ ఆధ్వర్యంలో మంచి కథ దొరికితే, కథ డిమాండ్‌ను బట్టి బడ్జెట్ పరిమితులు లేకుండా రొటేషన్ పద్ధతిలో సినిమాలు తీసేందుకు ఒక ప్రత్యేక కథా ఎంపిక కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == ఆర్థికంగా స్థిరమైన కుటుంబం నుండి రావడం వల్ల సినీ రంగంలో ఆయనకు పెద్దగా ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదురుకాలేదు. అజయ్ కుమార్ సతీమణి పేరు సుజాత. వీరికి ఇద్దరు కుమార్తెలు. పెద్దమ్మాయి వెటర్నరీ డాక్టర్‌ను, రెండవ అమ్మాయి సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. వీరిద్దరి కుటుంబాలు అమెరికాలో స్థిరపడ్డాయి. 1w73mfbyhxayu5kk99virps6v9co7cs 4983511 4983463 2026-10-18T06:56:54Z Rajasekhar1961 2596 /* చిత్రాల జాబితా (Filmography) */ 4983511 wikitext text/x-wiki = Director Ajay Kumar = == పరిచయం : == కె. అజయ్ కుమార్ (అసలు పేరు కేతినేని అంకారావు) భారతీయ సినీ దర్శకుడు. ఆయన ప్రధానంగా తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమలో పనిచేశారు. 1993లో విడుదలై విశేష ప్రేక్షకాదరణ పొందిన 'మాతృదేవోభవ' చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించినందుకు గాను ఆయన సుపరిచితులు. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == అజయ్ కుమార్ 1954 మార్చి 1న గుంటూరు జిల్లా, [[వినుకొండ]] తాలూకాలోని పెదకొండపాళెం గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు కేతినేని కోటయ్య, అంజమ్మ. వీరికి ప్రసాదరావు, రామారావు అనే ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు (అన్న ప్రసాదరావు అమ్మమ్మ గారింటికి దత్తత వెళ్లారు). ఆయన పదవ తరగతి వరకు అమ్మమ్మ గారి ఊరైన సంతమావులూరులో చదువుకున్నారు. నరసరావుపేటలో మెట్రిక్యులేషన్, గుంటూరులోని జాగర్లమూడి కుప్పుస్వామి కళాశాలలో డిగ్రీ పూర్తిచేశారు. పాఠశాల, కళాశాల స్థాయి నుంచే నాటకాలు రాయడం, దర్శకత్వం వహించడం, నటించడం పట్ల ఆయనకు ఆసక్తి ఉండేది. నరసరావుపేటలో మెట్రిక్ చదివే రోజుల్లో సత్యనారాయణ టాకీస్‌కు తరచుగా వెళ్లి సినిమా ఆపరేటింగ్ నేర్చుకున్నారు. సినిమాలపై ఆయనకున్న విపరీతమైన ఆసక్తిని గమనించిన తండ్రి, ఆయనను బలవంతంగా గుంటూరు తీసుకెళ్లి వారి బంధువైన లెక్చరర్ కోటేశ్వరరావు పర్యవేక్షణలో ఉంచి చదివించారు. డిగ్రీ పూర్తయిన తర్వాత, అప్పటి రాష్ట్ర మంత్రి చేబ్రోలు హనుమయ్య ద్వారా ఎస్.ఐ ఉద్యోగం కోసం ప్రయత్నించినా అది ఫలించలేదు. అనంతరం మద్రాసులో తన మిత్రులు చార్టర్డ్ అకౌంటెన్సీ (సీఏ) చదువుతుండటంతో, తానూ ఆ కోర్సు చదువుతానని ఇంట్లో అనుమతి తీసుకుని మద్రాసు వెళ్లారు. పైకి సీఏ చదువు అని చెప్పినా, ఎలాగైనా సినీ రంగంలోకి అడుగుపెట్టాలన్నదే ఆయన ప్రధాన లక్ష్యం. == సినీ ప్రస్థానం == ===== సహాయ దర్శకుడిగా ===== మద్రాసులో సీఏ చేస్తున్న సమయంలో, సినీ ప్రముఖులకు ఆడిటింగ్ వ్యవహారాలు చూసుకునే రామ్మోహన్ రావు అనే ఆడిటర్‌తో ఆయనకు పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయన సిఫార్సుతో ప్రముఖ దర్శకుడు [[కె. రాఘవేంద్రరావు]] వద్ద 'నిప్పులాంటి నిజం' సినిమాకు సహాయ దర్శకుడిగా (అప్రెంటిస్‌) అజయ్ కుమార్ సినీ ప్రయాణం ప్రారంభించారు. అనంతరం [[వీరమాచనేని మధుసూదనరావు|వి. మధుసూదనరావు]] దర్శకత్వ శాఖలో చేరి [[శోభన్ బాబు]] నటించిన 'మిస్టర్ విజయ్', '[[జేబు దొంగ (1975 సినిమా)|జేబు దొంగ]]', 'జీవిత చక్రం' సినిమాలకు పనిచేశారు. ఆ తర్వాత ఎ. కోదండరామిరెడ్డి వద్ద అసోసియేట్ దర్శకుడిగా చేరి 'సంధ్య', 'అభిలాష', 'ఛాలెంజ్', '[[రాక్షసుడు (సినిమా)|రాక్షసుడు]]' వంటి సుమారు పది చిత్రాలకు పనిచేశారు. ===== దర్శకుడిగా ===== [[కె. ఎస్. రామారావు|కె.ఎస్. రామారావు]]<nowiki/>కు చెందిన [[క్రియేటివ్ కమర్షియల్స్]] బ్యానర్‌లో పలు సినిమాలకు పనిచేస్తున్న సమయంలో, అజయ్ కుమార్‌లోని ప్రతిభను గుర్తించిన రామారావు గారు ఆయనకు 'కొంగుచాటు కృష్ణుడు' సినిమా ద్వారా దర్శకుడిగా అవకాశం ఇచ్చారు. ఆ చిత్రం మంచి విజయం సాధించింది. ఆ వెంటనే మలయాళంలో విజయవంతమైన 'ఆకాశదూతు' చిత్రాన్ని తెలుగులో రీమేక్ చేసే బాధ్యతను అజయ్ కుమార్‌కు అప్పగించారు. అదే '[[మాతృదేవోభవ]]'. తెలుగు వాతావరణానికి అనుగుణంగా కథలో తగిన మార్పులు చేసి తెరకెక్కించిన ఈ చిత్రం, మలయాళంలో కంటే తెలుగులో సంచలన విజయం సాధించి ప్రేక్షకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంది. ఈ సినిమాలో [[వేటూరి సుందరరామ్మూర్తి]] రాసిన "రాలిపోయే పువ్వా నీకు రాగాలెందుకే" పాటకు జాతీయ పురస్కారం లభించింది. చదలవాడ శ్రీనివాసరావు నిర్మాణంలో ఆయన దర్శకత్వం వహించిన 'ప్రేమించాను నిన్నే' సినిమా తొలి ఆటను నాటి ముఖ్యమంత్రులు [[ఫరూక్ అబ్దుల్లా]] (జమ్మూ కాశ్మీర్), [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] (ఆంధ్రప్రదేశ్) మరియు రామోజీ గ్రూప్స్ చైర్మన్ [[రామోజీరావు]] హైదరాబాద్‌లోని ఆర్టీసీ క్రాస్ రోడ్స్ లో ఉన్న సుదర్శన్ థియేటర్‌లో వీక్షించడం విశేషం. == చిత్రాల జాబితా (Filmography) == ===== దర్శకుడిగా అజయ్ కుమార్ తెరకెక్కించిన చిత్రాలు: ===== * [[కొంగుచాటు కృష్ణుడు]] * [[మాతృదేవోభవ]] (1993) * [[జీవిత ఖైదీ]] * [[అల్లరోడు]] * [[వద్దు బావా తప్పు]] * [[కుటుంబ గౌరవం (1997 సినిమా)|కుటుంబ గౌరవం]] * [[సింహ గర్జన (1995 సినిమా)|సింహగర్జన]] * [[మమ్మీ, మీ ఆయనొచ్చాడు|మమ్మీ మీ ఆయన వచ్చాడు]] * [[ప్రేమించానునిన్నే|ప్రేమించాను నిన్నే]] * రౌడీ షీటర్ * [[నీతో వస్తా]] * తులసి (హిందీ - [[మనీషా కోయిరాలా|మనీషా కొయిరాలా]] ప్రధాన పాత్రలో) == ప్రస్తుత బాధ్యతలు == చదలవాడ శ్రీనివాసరావు ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటైన 'తెలుగు ఫిలిం డైరెక్టర్స్ అసోసియేషన్' సంయుక్త కమిటీకి అజయ్ కుమార్ అధ్యక్షుడిగా కొనసాగుతున్నారు. ఈ కమిటీ ఆధ్వర్యంలో మంచి కథ దొరికితే, కథ డిమాండ్‌ను బట్టి బడ్జెట్ పరిమితులు లేకుండా రొటేషన్ పద్ధతిలో సినిమాలు తీసేందుకు ఒక ప్రత్యేక కథా ఎంపిక కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == ఆర్థికంగా స్థిరమైన కుటుంబం నుండి రావడం వల్ల సినీ రంగంలో ఆయనకు పెద్దగా ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదురుకాలేదు. అజయ్ కుమార్ సతీమణి పేరు సుజాత. వీరికి ఇద్దరు కుమార్తెలు. పెద్దమ్మాయి వెటర్నరీ డాక్టర్‌ను, రెండవ అమ్మాయి సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. వీరిద్దరి కుటుంబాలు అమెరికాలో స్థిరపడ్డాయి. f0io6z13awlhkesl2edrpkdcie4llqf 4983512 4983511 2026-10-18T07:00:02Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:1954 జననాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983512 wikitext text/x-wiki = Director Ajay Kumar = == పరిచయం : == కె. అజయ్ కుమార్ (అసలు పేరు కేతినేని అంకారావు) భారతీయ సినీ దర్శకుడు. ఆయన ప్రధానంగా తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమలో పనిచేశారు. 1993లో విడుదలై విశేష ప్రేక్షకాదరణ పొందిన 'మాతృదేవోభవ' చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించినందుకు గాను ఆయన సుపరిచితులు. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == అజయ్ కుమార్ 1954 మార్చి 1న గుంటూరు జిల్లా, [[వినుకొండ]] తాలూకాలోని పెదకొండపాళెం గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు కేతినేని కోటయ్య, అంజమ్మ. వీరికి ప్రసాదరావు, రామారావు అనే ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు (అన్న ప్రసాదరావు అమ్మమ్మ గారింటికి దత్తత వెళ్లారు). ఆయన పదవ తరగతి వరకు అమ్మమ్మ గారి ఊరైన సంతమావులూరులో చదువుకున్నారు. నరసరావుపేటలో మెట్రిక్యులేషన్, గుంటూరులోని జాగర్లమూడి కుప్పుస్వామి కళాశాలలో డిగ్రీ పూర్తిచేశారు. పాఠశాల, కళాశాల స్థాయి నుంచే నాటకాలు రాయడం, దర్శకత్వం వహించడం, నటించడం పట్ల ఆయనకు ఆసక్తి ఉండేది. నరసరావుపేటలో మెట్రిక్ చదివే రోజుల్లో సత్యనారాయణ టాకీస్‌కు తరచుగా వెళ్లి సినిమా ఆపరేటింగ్ నేర్చుకున్నారు. సినిమాలపై ఆయనకున్న విపరీతమైన ఆసక్తిని గమనించిన తండ్రి, ఆయనను బలవంతంగా గుంటూరు తీసుకెళ్లి వారి బంధువైన లెక్చరర్ కోటేశ్వరరావు పర్యవేక్షణలో ఉంచి చదివించారు. డిగ్రీ పూర్తయిన తర్వాత, అప్పటి రాష్ట్ర మంత్రి చేబ్రోలు హనుమయ్య ద్వారా ఎస్.ఐ ఉద్యోగం కోసం ప్రయత్నించినా అది ఫలించలేదు. అనంతరం మద్రాసులో తన మిత్రులు చార్టర్డ్ అకౌంటెన్సీ (సీఏ) చదువుతుండటంతో, తానూ ఆ కోర్సు చదువుతానని ఇంట్లో అనుమతి తీసుకుని మద్రాసు వెళ్లారు. పైకి సీఏ చదువు అని చెప్పినా, ఎలాగైనా సినీ రంగంలోకి అడుగుపెట్టాలన్నదే ఆయన ప్రధాన లక్ష్యం. == సినీ ప్రస్థానం == ===== సహాయ దర్శకుడిగా ===== మద్రాసులో సీఏ చేస్తున్న సమయంలో, సినీ ప్రముఖులకు ఆడిటింగ్ వ్యవహారాలు చూసుకునే రామ్మోహన్ రావు అనే ఆడిటర్‌తో ఆయనకు పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయన సిఫార్సుతో ప్రముఖ దర్శకుడు [[కె. రాఘవేంద్రరావు]] వద్ద 'నిప్పులాంటి నిజం' సినిమాకు సహాయ దర్శకుడిగా (అప్రెంటిస్‌) అజయ్ కుమార్ సినీ ప్రయాణం ప్రారంభించారు. అనంతరం [[వీరమాచనేని మధుసూదనరావు|వి. మధుసూదనరావు]] దర్శకత్వ శాఖలో చేరి [[శోభన్ బాబు]] నటించిన 'మిస్టర్ విజయ్', '[[జేబు దొంగ (1975 సినిమా)|జేబు దొంగ]]', 'జీవిత చక్రం' సినిమాలకు పనిచేశారు. ఆ తర్వాత ఎ. కోదండరామిరెడ్డి వద్ద అసోసియేట్ దర్శకుడిగా చేరి 'సంధ్య', 'అభిలాష', 'ఛాలెంజ్', '[[రాక్షసుడు (సినిమా)|రాక్షసుడు]]' వంటి సుమారు పది చిత్రాలకు పనిచేశారు. ===== దర్శకుడిగా ===== [[కె. ఎస్. రామారావు|కె.ఎస్. రామారావు]]<nowiki/>కు చెందిన [[క్రియేటివ్ కమర్షియల్స్]] బ్యానర్‌లో పలు సినిమాలకు పనిచేస్తున్న సమయంలో, అజయ్ కుమార్‌లోని ప్రతిభను గుర్తించిన రామారావు గారు ఆయనకు 'కొంగుచాటు కృష్ణుడు' సినిమా ద్వారా దర్శకుడిగా అవకాశం ఇచ్చారు. ఆ చిత్రం మంచి విజయం సాధించింది. ఆ వెంటనే మలయాళంలో విజయవంతమైన 'ఆకాశదూతు' చిత్రాన్ని తెలుగులో రీమేక్ చేసే బాధ్యతను అజయ్ కుమార్‌కు అప్పగించారు. అదే '[[మాతృదేవోభవ]]'. తెలుగు వాతావరణానికి అనుగుణంగా కథలో తగిన మార్పులు చేసి తెరకెక్కించిన ఈ చిత్రం, మలయాళంలో కంటే తెలుగులో సంచలన విజయం సాధించి ప్రేక్షకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంది. ఈ సినిమాలో [[వేటూరి సుందరరామ్మూర్తి]] రాసిన "రాలిపోయే పువ్వా నీకు రాగాలెందుకే" పాటకు జాతీయ పురస్కారం లభించింది. చదలవాడ శ్రీనివాసరావు నిర్మాణంలో ఆయన దర్శకత్వం వహించిన 'ప్రేమించాను నిన్నే' సినిమా తొలి ఆటను నాటి ముఖ్యమంత్రులు [[ఫరూక్ అబ్దుల్లా]] (జమ్మూ కాశ్మీర్), [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] (ఆంధ్రప్రదేశ్) మరియు రామోజీ గ్రూప్స్ చైర్మన్ [[రామోజీరావు]] హైదరాబాద్‌లోని ఆర్టీసీ క్రాస్ రోడ్స్ లో ఉన్న సుదర్శన్ థియేటర్‌లో వీక్షించడం విశేషం. == చిత్రాల జాబితా (Filmography) == ===== దర్శకుడిగా అజయ్ కుమార్ తెరకెక్కించిన చిత్రాలు: ===== * [[కొంగుచాటు కృష్ణుడు]] * [[మాతృదేవోభవ]] (1993) * [[జీవిత ఖైదీ]] * [[అల్లరోడు]] * [[వద్దు బావా తప్పు]] * [[కుటుంబ గౌరవం (1997 సినిమా)|కుటుంబ గౌరవం]] * [[సింహ గర్జన (1995 సినిమా)|సింహగర్జన]] * [[మమ్మీ, మీ ఆయనొచ్చాడు|మమ్మీ మీ ఆయన వచ్చాడు]] * [[ప్రేమించానునిన్నే|ప్రేమించాను నిన్నే]] * రౌడీ షీటర్ * [[నీతో వస్తా]] * తులసి (హిందీ - [[మనీషా కోయిరాలా|మనీషా కొయిరాలా]] ప్రధాన పాత్రలో) == ప్రస్తుత బాధ్యతలు == చదలవాడ శ్రీనివాసరావు ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటైన 'తెలుగు ఫిలిం డైరెక్టర్స్ అసోసియేషన్' సంయుక్త కమిటీకి అజయ్ కుమార్ అధ్యక్షుడిగా కొనసాగుతున్నారు. ఈ కమిటీ ఆధ్వర్యంలో మంచి కథ దొరికితే, కథ డిమాండ్‌ను బట్టి బడ్జెట్ పరిమితులు లేకుండా రొటేషన్ పద్ధతిలో సినిమాలు తీసేందుకు ఒక ప్రత్యేక కథా ఎంపిక కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == ఆర్థికంగా స్థిరమైన కుటుంబం నుండి రావడం వల్ల సినీ రంగంలో ఆయనకు పెద్దగా ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదురుకాలేదు. అజయ్ కుమార్ సతీమణి పేరు సుజాత. వీరికి ఇద్దరు కుమార్తెలు. పెద్దమ్మాయి వెటర్నరీ డాక్టర్‌ను, రెండవ అమ్మాయి సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. వీరిద్దరి కుటుంబాలు అమెరికాలో స్థిరపడ్డాయి. [[వర్గం:1954 జననాలు]] 7hwvfq7kvddzitmcbx60ylb1ewzbqwb 4983513 4983512 2026-10-18T07:00:53Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983513 wikitext text/x-wiki = Director Ajay Kumar = == పరిచయం : == కె. అజయ్ కుమార్ (అసలు పేరు కేతినేని అంకారావు) భారతీయ సినీ దర్శకుడు. ఆయన ప్రధానంగా తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమలో పనిచేశారు. 1993లో విడుదలై విశేష ప్రేక్షకాదరణ పొందిన 'మాతృదేవోభవ' చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించినందుకు గాను ఆయన సుపరిచితులు. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == అజయ్ కుమార్ 1954 మార్చి 1న గుంటూరు జిల్లా, [[వినుకొండ]] తాలూకాలోని పెదకొండపాళెం గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు కేతినేని కోటయ్య, అంజమ్మ. వీరికి ప్రసాదరావు, రామారావు అనే ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు (అన్న ప్రసాదరావు అమ్మమ్మ గారింటికి దత్తత వెళ్లారు). ఆయన పదవ తరగతి వరకు అమ్మమ్మ గారి ఊరైన సంతమావులూరులో చదువుకున్నారు. నరసరావుపేటలో మెట్రిక్యులేషన్, గుంటూరులోని జాగర్లమూడి కుప్పుస్వామి కళాశాలలో డిగ్రీ పూర్తిచేశారు. పాఠశాల, కళాశాల స్థాయి నుంచే నాటకాలు రాయడం, దర్శకత్వం వహించడం, నటించడం పట్ల ఆయనకు ఆసక్తి ఉండేది. నరసరావుపేటలో మెట్రిక్ చదివే రోజుల్లో సత్యనారాయణ టాకీస్‌కు తరచుగా వెళ్లి సినిమా ఆపరేటింగ్ నేర్చుకున్నారు. సినిమాలపై ఆయనకున్న విపరీతమైన ఆసక్తిని గమనించిన తండ్రి, ఆయనను బలవంతంగా గుంటూరు తీసుకెళ్లి వారి బంధువైన లెక్చరర్ కోటేశ్వరరావు పర్యవేక్షణలో ఉంచి చదివించారు. డిగ్రీ పూర్తయిన తర్వాత, అప్పటి రాష్ట్ర మంత్రి చేబ్రోలు హనుమయ్య ద్వారా ఎస్.ఐ ఉద్యోగం కోసం ప్రయత్నించినా అది ఫలించలేదు. అనంతరం మద్రాసులో తన మిత్రులు చార్టర్డ్ అకౌంటెన్సీ (సీఏ) చదువుతుండటంతో, తానూ ఆ కోర్సు చదువుతానని ఇంట్లో అనుమతి తీసుకుని మద్రాసు వెళ్లారు. పైకి సీఏ చదువు అని చెప్పినా, ఎలాగైనా సినీ రంగంలోకి అడుగుపెట్టాలన్నదే ఆయన ప్రధాన లక్ష్యం. == సినీ ప్రస్థానం == ===== సహాయ దర్శకుడిగా ===== మద్రాసులో సీఏ చేస్తున్న సమయంలో, సినీ ప్రముఖులకు ఆడిటింగ్ వ్యవహారాలు చూసుకునే రామ్మోహన్ రావు అనే ఆడిటర్‌తో ఆయనకు పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయన సిఫార్సుతో ప్రముఖ దర్శకుడు [[కె. రాఘవేంద్రరావు]] వద్ద 'నిప్పులాంటి నిజం' సినిమాకు సహాయ దర్శకుడిగా (అప్రెంటిస్‌) అజయ్ కుమార్ సినీ ప్రయాణం ప్రారంభించారు. అనంతరం [[వీరమాచనేని మధుసూదనరావు|వి. మధుసూదనరావు]] దర్శకత్వ శాఖలో చేరి [[శోభన్ బాబు]] నటించిన 'మిస్టర్ విజయ్', '[[జేబు దొంగ (1975 సినిమా)|జేబు దొంగ]]', 'జీవిత చక్రం' సినిమాలకు పనిచేశారు. ఆ తర్వాత ఎ. కోదండరామిరెడ్డి వద్ద అసోసియేట్ దర్శకుడిగా చేరి 'సంధ్య', 'అభిలాష', 'ఛాలెంజ్', '[[రాక్షసుడు (సినిమా)|రాక్షసుడు]]' వంటి సుమారు పది చిత్రాలకు పనిచేశారు. ===== దర్శకుడిగా ===== [[కె. ఎస్. రామారావు|కె.ఎస్. రామారావు]]<nowiki/>కు చెందిన [[క్రియేటివ్ కమర్షియల్స్]] బ్యానర్‌లో పలు సినిమాలకు పనిచేస్తున్న సమయంలో, అజయ్ కుమార్‌లోని ప్రతిభను గుర్తించిన రామారావు గారు ఆయనకు 'కొంగుచాటు కృష్ణుడు' సినిమా ద్వారా దర్శకుడిగా అవకాశం ఇచ్చారు. ఆ చిత్రం మంచి విజయం సాధించింది. ఆ వెంటనే మలయాళంలో విజయవంతమైన 'ఆకాశదూతు' చిత్రాన్ని తెలుగులో రీమేక్ చేసే బాధ్యతను అజయ్ కుమార్‌కు అప్పగించారు. అదే '[[మాతృదేవోభవ]]'. తెలుగు వాతావరణానికి అనుగుణంగా కథలో తగిన మార్పులు చేసి తెరకెక్కించిన ఈ చిత్రం, మలయాళంలో కంటే తెలుగులో సంచలన విజయం సాధించి ప్రేక్షకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంది. ఈ సినిమాలో [[వేటూరి సుందరరామ్మూర్తి]] రాసిన "రాలిపోయే పువ్వా నీకు రాగాలెందుకే" పాటకు జాతీయ పురస్కారం లభించింది. చదలవాడ శ్రీనివాసరావు నిర్మాణంలో ఆయన దర్శకత్వం వహించిన 'ప్రేమించాను నిన్నే' సినిమా తొలి ఆటను నాటి ముఖ్యమంత్రులు [[ఫరూక్ అబ్దుల్లా]] (జమ్మూ కాశ్మీర్), [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] (ఆంధ్రప్రదేశ్) మరియు రామోజీ గ్రూప్స్ చైర్మన్ [[రామోజీరావు]] హైదరాబాద్‌లోని ఆర్టీసీ క్రాస్ రోడ్స్ లో ఉన్న సుదర్శన్ థియేటర్‌లో వీక్షించడం విశేషం. == చిత్రాల జాబితా (Filmography) == ===== దర్శకుడిగా అజయ్ కుమార్ తెరకెక్కించిన చిత్రాలు: ===== * [[కొంగుచాటు కృష్ణుడు]] * [[మాతృదేవోభవ]] (1993) * [[జీవిత ఖైదీ]] * [[అల్లరోడు]] * [[వద్దు బావా తప్పు]] * [[కుటుంబ గౌరవం (1997 సినిమా)|కుటుంబ గౌరవం]] * [[సింహ గర్జన (1995 సినిమా)|సింహగర్జన]] * [[మమ్మీ, మీ ఆయనొచ్చాడు|మమ్మీ మీ ఆయన వచ్చాడు]] * [[ప్రేమించానునిన్నే|ప్రేమించాను నిన్నే]] * రౌడీ షీటర్ * [[నీతో వస్తా]] * తులసి (హిందీ - [[మనీషా కోయిరాలా|మనీషా కొయిరాలా]] ప్రధాన పాత్రలో) == ప్రస్తుత బాధ్యతలు == చదలవాడ శ్రీనివాసరావు ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటైన 'తెలుగు ఫిలిం డైరెక్టర్స్ అసోసియేషన్' సంయుక్త కమిటీకి అజయ్ కుమార్ అధ్యక్షుడిగా కొనసాగుతున్నారు. ఈ కమిటీ ఆధ్వర్యంలో మంచి కథ దొరికితే, కథ డిమాండ్‌ను బట్టి బడ్జెట్ పరిమితులు లేకుండా రొటేషన్ పద్ధతిలో సినిమాలు తీసేందుకు ఒక ప్రత్యేక కథా ఎంపిక కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == ఆర్థికంగా స్థిరమైన కుటుంబం నుండి రావడం వల్ల సినీ రంగంలో ఆయనకు పెద్దగా ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదురుకాలేదు. అజయ్ కుమార్ సతీమణి పేరు సుజాత. వీరికి ఇద్దరు కుమార్తెలు. పెద్దమ్మాయి వెటర్నరీ డాక్టర్‌ను, రెండవ అమ్మాయి సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. వీరిద్దరి కుటుంబాలు అమెరికాలో స్థిరపడ్డాయి. [[వర్గం:1954 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]] 05t4gx539q0mz7xfv1i5qommu7is8no 4983529 4983513 2026-10-18T08:46:19Z Digital Varma 155413 /* Director Ajay Kumar */ 4983529 wikitext text/x-wiki = Ajay Kumar (Director) = == పరిచయం : == కె. అజయ్ కుమార్ (అసలు పేరు కేతినేని అంకారావు) భారతీయ సినీ దర్శకుడు. ఆయన ప్రధానంగా తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమలో పనిచేశారు. 1993లో విడుదలై విశేష ప్రేక్షకాదరణ పొందిన 'మాతృదేవోభవ' చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించినందుకు గాను ఆయన సుపరిచితులు. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == అజయ్ కుమార్ 1954 మార్చి 1న గుంటూరు జిల్లా, [[వినుకొండ]] తాలూకాలోని పెదకొండపాళెం గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు కేతినేని కోటయ్య, అంజమ్మ. వీరికి ప్రసాదరావు, రామారావు అనే ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు (అన్న ప్రసాదరావు అమ్మమ్మ గారింటికి దత్తత వెళ్లారు). ఆయన పదవ తరగతి వరకు అమ్మమ్మ గారి ఊరైన సంతమావులూరులో చదువుకున్నారు. నరసరావుపేటలో మెట్రిక్యులేషన్, గుంటూరులోని జాగర్లమూడి కుప్పుస్వామి కళాశాలలో డిగ్రీ పూర్తిచేశారు. పాఠశాల, కళాశాల స్థాయి నుంచే నాటకాలు రాయడం, దర్శకత్వం వహించడం, నటించడం పట్ల ఆయనకు ఆసక్తి ఉండేది. నరసరావుపేటలో మెట్రిక్ చదివే రోజుల్లో సత్యనారాయణ టాకీస్‌కు తరచుగా వెళ్లి సినిమా ఆపరేటింగ్ నేర్చుకున్నారు. సినిమాలపై ఆయనకున్న విపరీతమైన ఆసక్తిని గమనించిన తండ్రి, ఆయనను బలవంతంగా గుంటూరు తీసుకెళ్లి వారి బంధువైన లెక్చరర్ కోటేశ్వరరావు పర్యవేక్షణలో ఉంచి చదివించారు. డిగ్రీ పూర్తయిన తర్వాత, అప్పటి రాష్ట్ర మంత్రి చేబ్రోలు హనుమయ్య ద్వారా ఎస్.ఐ ఉద్యోగం కోసం ప్రయత్నించినా అది ఫలించలేదు. అనంతరం మద్రాసులో తన మిత్రులు చార్టర్డ్ అకౌంటెన్సీ (సీఏ) చదువుతుండటంతో, తానూ ఆ కోర్సు చదువుతానని ఇంట్లో అనుమతి తీసుకుని మద్రాసు వెళ్లారు. పైకి సీఏ చదువు అని చెప్పినా, ఎలాగైనా సినీ రంగంలోకి అడుగుపెట్టాలన్నదే ఆయన ప్రధాన లక్ష్యం. == సినీ ప్రస్థానం == ===== సహాయ దర్శకుడిగా ===== మద్రాసులో సీఏ చేస్తున్న సమయంలో, సినీ ప్రముఖులకు ఆడిటింగ్ వ్యవహారాలు చూసుకునే రామ్మోహన్ రావు అనే ఆడిటర్‌తో ఆయనకు పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయన సిఫార్సుతో ప్రముఖ దర్శకుడు [[కె. రాఘవేంద్రరావు]] వద్ద 'నిప్పులాంటి నిజం' సినిమాకు సహాయ దర్శకుడిగా (అప్రెంటిస్‌) అజయ్ కుమార్ సినీ ప్రయాణం ప్రారంభించారు. అనంతరం [[వీరమాచనేని మధుసూదనరావు|వి. మధుసూదనరావు]] దర్శకత్వ శాఖలో చేరి [[శోభన్ బాబు]] నటించిన 'మిస్టర్ విజయ్', '[[జేబు దొంగ (1975 సినిమా)|జేబు దొంగ]]', 'జీవిత చక్రం' సినిమాలకు పనిచేశారు. ఆ తర్వాత ఎ. కోదండరామిరెడ్డి వద్ద అసోసియేట్ దర్శకుడిగా చేరి 'సంధ్య', 'అభిలాష', 'ఛాలెంజ్', '[[రాక్షసుడు (సినిమా)|రాక్షసుడు]]' వంటి సుమారు పది చిత్రాలకు పనిచేశారు. ===== దర్శకుడిగా ===== [[కె. ఎస్. రామారావు|కె.ఎస్. రామారావు]]<nowiki/>కు చెందిన [[క్రియేటివ్ కమర్షియల్స్]] బ్యానర్‌లో పలు సినిమాలకు పనిచేస్తున్న సమయంలో, అజయ్ కుమార్‌లోని ప్రతిభను గుర్తించిన రామారావు గారు ఆయనకు 'కొంగుచాటు కృష్ణుడు' సినిమా ద్వారా దర్శకుడిగా అవకాశం ఇచ్చారు. ఆ చిత్రం మంచి విజయం సాధించింది. ఆ వెంటనే మలయాళంలో విజయవంతమైన 'ఆకాశదూతు' చిత్రాన్ని తెలుగులో రీమేక్ చేసే బాధ్యతను అజయ్ కుమార్‌కు అప్పగించారు. అదే '[[మాతృదేవోభవ]]'. తెలుగు వాతావరణానికి అనుగుణంగా కథలో తగిన మార్పులు చేసి తెరకెక్కించిన ఈ చిత్రం, మలయాళంలో కంటే తెలుగులో సంచలన విజయం సాధించి ప్రేక్షకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంది. ఈ సినిమాలో [[వేటూరి సుందరరామ్మూర్తి]] రాసిన "రాలిపోయే పువ్వా నీకు రాగాలెందుకే" పాటకు జాతీయ పురస్కారం లభించింది. చదలవాడ శ్రీనివాసరావు నిర్మాణంలో ఆయన దర్శకత్వం వహించిన 'ప్రేమించాను నిన్నే' సినిమా తొలి ఆటను నాటి ముఖ్యమంత్రులు [[ఫరూక్ అబ్దుల్లా]] (జమ్మూ కాశ్మీర్), [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] (ఆంధ్రప్రదేశ్) మరియు రామోజీ గ్రూప్స్ చైర్మన్ [[రామోజీరావు]] హైదరాబాద్‌లోని ఆర్టీసీ క్రాస్ రోడ్స్ లో ఉన్న సుదర్శన్ థియేటర్‌లో వీక్షించడం విశేషం. == చిత్రాల జాబితా (Filmography) == ===== దర్శకుడిగా అజయ్ కుమార్ తెరకెక్కించిన చిత్రాలు: ===== * [[కొంగుచాటు కృష్ణుడు]] * [[మాతృదేవోభవ]] (1993) * [[జీవిత ఖైదీ]] * [[అల్లరోడు]] * [[వద్దు బావా తప్పు]] * [[కుటుంబ గౌరవం (1997 సినిమా)|కుటుంబ గౌరవం]] * [[సింహ గర్జన (1995 సినిమా)|సింహగర్జన]] * [[మమ్మీ, మీ ఆయనొచ్చాడు|మమ్మీ మీ ఆయన వచ్చాడు]] * [[ప్రేమించానునిన్నే|ప్రేమించాను నిన్నే]] * రౌడీ షీటర్ * [[నీతో వస్తా]] * తులసి (హిందీ - [[మనీషా కోయిరాలా|మనీషా కొయిరాలా]] ప్రధాన పాత్రలో) == ప్రస్తుత బాధ్యతలు == చదలవాడ శ్రీనివాసరావు ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటైన 'తెలుగు ఫిలిం డైరెక్టర్స్ అసోసియేషన్' సంయుక్త కమిటీకి అజయ్ కుమార్ అధ్యక్షుడిగా కొనసాగుతున్నారు. ఈ కమిటీ ఆధ్వర్యంలో మంచి కథ దొరికితే, కథ డిమాండ్‌ను బట్టి బడ్జెట్ పరిమితులు లేకుండా రొటేషన్ పద్ధతిలో సినిమాలు తీసేందుకు ఒక ప్రత్యేక కథా ఎంపిక కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == ఆర్థికంగా స్థిరమైన కుటుంబం నుండి రావడం వల్ల సినీ రంగంలో ఆయనకు పెద్దగా ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదురుకాలేదు. అజయ్ కుమార్ సతీమణి పేరు సుజాత. వీరికి ఇద్దరు కుమార్తెలు. పెద్దమ్మాయి వెటర్నరీ డాక్టర్‌ను, రెండవ అమ్మాయి సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. వీరిద్దరి కుటుంబాలు అమెరికాలో స్థిరపడ్డాయి. [[వర్గం:1954 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]] i8ac2h9u4nrcp9mj3s4l50nwdpbgzap 3 513458 4983464 2026-10-18T04:49:30Z యర్రా రామారావు 28161 Welcome to Wikipedia! 4983464 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Digital Varma గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Digital Varma గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:49, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) axx7d41liulnfgtvinmpw5yqw5j2r7r 0 513459 4983476 2026-10-18T05:29:05Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350347403|Aruna Narayan]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4983476 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musical artist|Name=అరుణ నారాయణ్|Instrument=''[[సారంగి]]''|Genre=[[హిందుస్థానీ సంగీతం|హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతం]]|Years_active=1973–ప్రస్తుతం|Associated_acts=}} '''అరుణ నారాయణ్ కల్లె''' (జననం 1954/1955), ఒక భారతీయ సంగీతకారిణి, ఆమె ''[[సారంగి]]'' వాయిద్యాన్ని వాయిస్తుంది. ఆమె అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన ''సారంగి'' వాయిద్యకారుడు [[రాం నారాయణ్|రామ్ నారాయణ్]] కుమార్తె. భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతంలో ఉపయోగించే ప్రసిద్ధమైన తంత్రీ వాయిద్యం ''సారంగి''ని వాయించడం కెరీర్ గా ఎంచుకున్న మొదటి భారతీయ మహిళగా ఆమె పరిగణించబడుతుంది.<ref name="BusinessLine-First-2019">{{Cite web|last=Nair|first=Malini|date=August 9, 2019|title=Meet India's first woman sarangi player|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/watch/aruna-kalle-narayan-indias-first-woman-sarangi-player/article28957439.ece|access-date=2020-12-11|website=@businessline}}</ref> == కెరీర్ == అరుణ నారాయణ్ తన తండ్రి రామ్ నారాయణ్ ''సారంగి'' వాయించడాన్ని ఎప్పుడూ కనిపెడుతూ, కొన్నిసార్లు ఆయన కోసం ''[[తంబుర|తాన్పురా]]'' వాయిస్తూ ఉండగా, 1973లో 18 సంవత్సరాల వయస్సులో ఆమె స్వయంగా ''సారంగి'' వాయించడం నేర్చుకోవాలని నిర్ణయించుకుంది, ఇది ఆమె తండ్రికి ఎంతో ఆనందాన్ని కలిగించింది. గతంలో ప్రయాణిస్తున్న ''సాధు'' యాజమాన్యంలో ఉన్న [[నాసిక్]] నుండి ఆమె తండ్రి ఆమె కోసం ఒక ''[[సారంగి]]'' ఎంచుకున్నాడు. ఆమె 2019 నాటికి కూడా ఈ ''సారంగి''ని వినియోగించడం విశేషం..<ref name="BusinessLine-First-2019" /> మూడు సంవత్సరాల శిక్షణలో, ఆమె [[నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ (భారతదేశం)|నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ది పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్]] లో తన మొదటి ప్రదర్శన ఇచ్చింది. తరువాత ఆమె తన తండ్రితో కలిసి ''సుర్బహార్'' క్రీడాకారిణి [[అన్నపూర్ణాదేవి|అన్నపూర్ణా దేవి]], ప్రఖ్యాత ''[[తబలా]]'' వాయిద్యకారుడు [[అహ్మద్ జాన్ తిరఖ్వా|అహ్మద్ జాన్ తిరక్వా]]<nowiki/>లతో కలిసి ఎన్సిపిఎలో మాస్టర్ క్లాస్ కోసం వెళ్ళింది.<ref name="BusinessLine-First-2019" /> వివాహం తరువాత [[పూణే]]<nowiki/>లో స్థిరపడినప్పటికీ, ఆమె తన తండ్రితో కెరీర్ ప్రయాణం కొనసాగించింది, తరచుగా పూణే నుండి స్వస్థలమైన [[ముంబై]] మధ్య తిరుగుతూ ఉండేది. తన తండ్రిలాగే, ఆమె ''[[సారంగి]]''లో ఒక సోలో వాయిద్యకారిణిగా ప్రాచుర్యం పొందేందుకు కృషి చేసింది. ఆమె ఇతర సంగీత శైలులతో కూడా కలిసి పనిచేసింది. [[కెనడా]]<nowiki/>లో టఫెల్ముసిక్ బరోక్ ఆర్కెస్ట్రాతో కలిసి పనిచేస్తున్నప్పుడు ఆంటోనియో వివాల్డి ఫోర్ సీజన్స్ లలో ఆమె వయోలిన్ సోలో స్థానంలో ''సారంగి'' భర్తీ చేసింది. ఆ తరువాత [[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]]<nowiki/>లో క్రోనోస్ క్వార్టెట్ కోసం సంగీతాన్ని స్వరపరిచింది.<ref name="BusinessLine-First-2019" /> అయితే, ఆమె ఫ్యూజన్ సంగీతాన్ని వినియోగించదు.<ref name="Cinestaan-Lighter-2018">{{Cite web|last=Iyengar|first=Shriram|date=15 July 2018|title=Indian classical music is becoming lighter to please the masses: Sarangi player Aruna Narayan|url=https://www.cinestaan.com/articles/2018/jul/15/14103|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219075336/https://www.cinestaan.com/articles/2018/jul/15/14103|archive-date=19 February 2023|access-date=2020-12-11|website=Cinestaan}}</ref> మాన్‌సూన్ వెడ్డింగ్ (2001), ''[[లైఫ్ అఫ్ పై|లైఫ్ ఆఫ్ పై]]'' (2012) వంటి చిత్రాలకు నేపథ్య సంగీతం సమకూర్చడంలో ఆమె సహాయపడింది. సాధారణంగా అటువంటి ప్రాజెక్టుల కోసం స్వరకర్త మైఖేల్ డయన్నాతో కలిసి పనిచేస్తుంది.<ref name="Cinestaan-Lighter-2018" /> == సినిమా స్కోర్లు == {| class="wikitable sortable" !సినిమా !విడుదల |- |''మాన్‌సూన్ వెడ్డింగ్'' |2001 |- |''[[లైఫ్ అఫ్ పై|లైఫ్ ఆఫ్ పై]]'' |2012 |} == వ్యక్తిగత జీవితం == అరుణ నారాయణ్ సారంగి వాయిద్యకారుడు [[రాం నారాయణ్|రామ్ నారాయణ్]] కుమార్తె, ''[[సరోద్]]'' వాయిద్యకారుడైన బ్రిజ్ నారాయణ్ సోదరి.<ref>{{Cite web|last=Gupta|first=Vasudha|date=April 14, 2012|title=Classical attachment|url=https://www.tribuneindia.com/2012/20120414/ttlife1.htm|access-date=2020-12-11|website=www.tribuneindia.com}}</ref> ఆమె ముంబైలో పుట్టి పెరిగింది, వివాహం చేసుకుని పూణేకు వెళ్లింది. 2019 నాటికి, ఆమె [[కెనడా]]<nowiki/>లోని [[టొరంటో]]<nowiki/>లో నివసిస్తోంది.<ref name="BusinessLine-First-2019" /> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:Short description is different from Wikidata]] [[వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]] mg2w29spdonad297qbgaz3z1r9fgqwd 4983477 4983476 2026-10-18T05:29:37Z Muralikrishna m 106628 4983477 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musical artist|Name=అరుణ నారాయణ్|Instrument=''[[సారంగి]]''|Genre=[[హిందుస్థానీ సంగీతం|హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతం]]|Years_active=1973–ప్రస్తుతం|Associated_acts=}} '''అరుణ నారాయణ్ కల్లె''' (జననం 1954/1955), ఒక భారతీయ సంగీతకారిణి, ఆమె ''[[సారంగి]]'' వాయిద్యాన్ని వాయిస్తుంది. ఆమె అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన ''సారంగి'' వాయిద్యకారుడు [[రాం నారాయణ్|రామ్ నారాయణ్]] కుమార్తె. భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతంలో ఉపయోగించే ప్రసిద్ధమైన తంత్రీ వాయిద్యం ''సారంగి''ని వాయించడం కెరీర్ గా ఎంచుకున్న మొదటి భారతీయ మహిళగా ఆమె పరిగణించబడుతుంది.<ref name="BusinessLine-First-2019">{{Cite web|last=Nair|first=Malini|date=August 9, 2019|title=Meet India's first woman sarangi player|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/watch/aruna-kalle-narayan-indias-first-woman-sarangi-player/article28957439.ece|access-date=2020-12-11|website=@businessline}}</ref> == కెరీర్ == అరుణ నారాయణ్ తన తండ్రి రామ్ నారాయణ్ ''సారంగి'' వాయించడాన్ని ఎప్పుడూ కనిపెడుతూ, కొన్నిసార్లు ఆయన కోసం ''[[తంబుర|తాన్పురా]]'' వాయిస్తూ ఉండగా, 1973లో 18 సంవత్సరాల వయస్సులో ఆమె స్వయంగా ''సారంగి'' వాయించడం నేర్చుకోవాలని నిర్ణయించుకుంది, ఇది ఆమె తండ్రికి ఎంతో ఆనందాన్ని కలిగించింది. గతంలో ప్రయాణిస్తున్న ''సాధు'' యాజమాన్యంలో ఉన్న [[నాసిక్]] నుండి ఆమె తండ్రి ఆమె కోసం ఒక ''[[సారంగి]]'' ఎంచుకున్నాడు. ఆమె 2019 నాటికి కూడా ఈ ''సారంగి''ని వినియోగించడం విశేషం..<ref name="BusinessLine-First-2019" /> మూడు సంవత్సరాల శిక్షణలో, ఆమె [[నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ (భారతదేశం)|నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ది పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్]] లో తన మొదటి ప్రదర్శన ఇచ్చింది. తరువాత ఆమె తన తండ్రితో కలిసి ''సుర్బహార్'' క్రీడాకారిణి [[అన్నపూర్ణాదేవి|అన్నపూర్ణా దేవి]], ప్రఖ్యాత ''[[తబలా]]'' వాయిద్యకారుడు [[అహ్మద్ జాన్ తిరఖ్వా|అహ్మద్ జాన్ తిరక్వా]]<nowiki/>లతో కలిసి ఎన్సిపిఎలో మాస్టర్ క్లాస్ కోసం వెళ్ళింది.<ref name="BusinessLine-First-2019" /> వివాహం తరువాత [[పూణే]]<nowiki/>లో స్థిరపడినప్పటికీ, ఆమె తన తండ్రితో కెరీర్ ప్రయాణం కొనసాగించింది, తరచుగా పూణే నుండి స్వస్థలమైన [[ముంబై]] మధ్య తిరుగుతూ ఉండేది. తన తండ్రిలాగే, ఆమె ''[[సారంగి]]''లో ఒక సోలో వాయిద్యకారిణిగా ప్రాచుర్యం పొందేందుకు కృషి చేసింది. ఆమె ఇతర సంగీత శైలులతో కూడా కలిసి పనిచేసింది. [[కెనడా]]<nowiki/>లో టఫెల్ముసిక్ బరోక్ ఆర్కెస్ట్రాతో కలిసి పనిచేస్తున్నప్పుడు ఆంటోనియో వివాల్డి ఫోర్ సీజన్స్ లలో ఆమె వయోలిన్ సోలో స్థానంలో ''సారంగి'' భర్తీ చేసింది. ఆ తరువాత [[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]]<nowiki/>లో క్రోనోస్ క్వార్టెట్ కోసం సంగీతాన్ని స్వరపరిచింది.<ref name="BusinessLine-First-2019" /> అయితే, ఆమె ఫ్యూజన్ సంగీతాన్ని వినియోగించదు.<ref name="Cinestaan-Lighter-2018">{{Cite web|last=Iyengar|first=Shriram|date=15 July 2018|title=Indian classical music is becoming lighter to please the masses: Sarangi player Aruna Narayan|url=https://www.cinestaan.com/articles/2018/jul/15/14103|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219075336/https://www.cinestaan.com/articles/2018/jul/15/14103|archive-date=19 February 2023|access-date=2020-12-11|website=Cinestaan}}</ref> మాన్‌సూన్ వెడ్డింగ్ (2001), ''[[లైఫ్ అఫ్ పై|లైఫ్ ఆఫ్ పై]]'' (2012) వంటి చిత్రాలకు నేపథ్య సంగీతం సమకూర్చడంలో ఆమె సహాయపడింది. సాధారణంగా అటువంటి ప్రాజెక్టుల కోసం స్వరకర్త మైఖేల్ డయన్నాతో కలిసి పనిచేస్తుంది.<ref name="Cinestaan-Lighter-2018" /> == సినిమా స్కోర్లు == {| class="wikitable sortable" !సినిమా !విడుదల |- |''మాన్‌సూన్ వెడ్డింగ్'' |2001 |- |''[[లైఫ్ అఫ్ పై|లైఫ్ ఆఫ్ పై]]'' |2012 |} == వ్యక్తిగత జీవితం == అరుణ నారాయణ్ సారంగి వాయిద్యకారుడు [[రాం నారాయణ్|రామ్ నారాయణ్]] కుమార్తె, ''[[సరోద్]]'' వాయిద్యకారుడైన బ్రిజ్ నారాయణ్ సోదరి.<ref>{{Cite web|last=Gupta|first=Vasudha|date=April 14, 2012|title=Classical attachment|url=https://www.tribuneindia.com/2012/20120414/ttlife1.htm|access-date=2020-12-11|website=www.tribuneindia.com}}</ref> ఆమె ముంబైలో పుట్టి పెరిగింది, వివాహం చేసుకుని పూణేకు వెళ్లింది. 2019 నాటికి, ఆమె [[కెనడా]]<nowiki/>లోని [[టొరంటో]]<nowiki/>లో నివసిస్తోంది.<ref name="BusinessLine-First-2019" /> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:Short description is different from Wikidata]] [[వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]] 1a9o3c0lzwzrlqidwpeyfesqsv9qi7n 3 513460 4983483 2026-10-18T05:47:45Z K.Venkataramana 27319 Welcome to Wikipedia! 4983483 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Vishnupatruni Durgaprasad rao గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Vishnupatruni Durgaprasad rao గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 05:47, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) pbt0asrdfpvibnonzea3sznl2pkfhyf 0 513461 4983484 2026-10-18T05:48:27Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375920390|Wayang]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4983484 wikitext text/x-wiki  {{Multiple image | align = right | total_width = 300 | image1 = Relief at Sukuh Temple, 2016-10-13 20.jpg | caption1 = | image2 = Relief at Sukuh Temple, 2016-10-13 03.jpg | caption2 = | footer = Ancient evidence of {{lang|jv|Wayang}} as depicted on bas-reliefs of ancient temples in Java }} <templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>{{Multiple image | align = right | total_width = 300 | image1 = COLLECTIE TROPENMUSEUM Wajang wong voorstelling 'Jaya Semadi en Sri Suwela' in de kraton van de sultan van Jogjakarta TMnr 60002055.jpg | caption1 = | image2 = COLLECTIE TROPENMUSEUM Javaanse hofdanser wajang wong TMnr 60004767.jpg | caption2 = | image3 = COLLECTIE TROPENMUSEUM Wajangfiguur voorstellende Lembana TMnr 15-954-35.jpg | caption3 = | image4 = COLLECTIE TROPENMUSEUM Wajangpop voorstellende een raksasa TMnr 3582-97.jpg | caption4 = | footer = }} [[File:Wayang_Performance.jpg|thumb|ప్రసిద్ధ ఇండోనేషియా {{Lang|id|[[Dalang (puppeteer)|dalang]]}} {{Transliteration|jv|[[Wayang kulit]]}} ప్రదర్శన (పప్పెట్ మాస్టర్) [[Manteb Soedharsono|మాంటెబ్ సోధర్సోనో]], 31 జూలై 2010న [[ఇండోనేషియా|ఇండోనేషియాలోని]] [[Bentara Budaya Jakarta|బెంటారా బుదయా జకార్తాలో]] "గతుట్కాకా వినిసుడా" కథతో]] '''వయాంగ్'''<ref name="Periplus Dictionary">{{cite book|title=Javanese English dictionary|last1=Wibisono|first1=Singgih|last2=Kurniasih|first2=Yacinta|date=2002|publisher=Periplus Editions (HK); Tuttle Pub|isbn=0-7946-0000-X|location=Hong Kong : North Clarendon, VT}}</ref> అనేది జావా మూలానికి చెందిన ఒక సాంప్రదాయ నాటక ప్రదర్శన. ఇందులో స్థానిక జావా ప్రజలు (జావానీస్, సుండనీస్) — అంటే ఇండోనేషియా దేశీయ జాతి సమూహాలు — కల్పించిన ఒక కథను (తోలుబొమ్మలు, నృత్యకారుల ద్వారా) ప్రదర్శిస్తారు.<ref name="UNESCO2">{{cite web|title=Wayang puppet theatre - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/RL/wayang-puppet-theatre-00063|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref name="britwayang2">{{cite encyclopedia|year=2012|title=Wayang: Indonesian Theatre|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica|url=https://www.britannica.com/art/wayang}}</ref><ref name="History and Etymology for Wayang3">{{Cite web|title=History and Etymology for Wayang|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/wayang|access-date=22 December 2020|work=Merriam-Webster}}</ref> వయాంగ్ అనే పదం ప్రదర్శన మొత్తాన్ని, ప్రత్యేకంగా తోలుబొమ్మను సూచిస్తుంది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=H1iFCwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Asian Theatre|author=Siyuan Liu|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-317-27886-3|pages=72–81}}</ref> జావాలో వయాంగ్ తోలుబొమ్మల నాటక ప్రదర్శనలకు గామెలాన్ ఆర్కెస్ట్రా సహకారం ఉంటుంది, బాలిలో జెండర్ వయాంగ్ సహకారం ఉంటుంది. నాటకీయ కథలు రామాయణ, మహాభారత వంటి హిందూ ఇతిహాసాలలోని ఘట్టాలు, అలాగే సాంస్కృతిక గాథల స్థానిక అనుసరణలు వంటి పౌరాణిక గాథలను చిత్రీకరిస్తాయి.<ref name="britwayang22">{{cite encyclopedia|year=2012|title=Wayang: Indonesian Theatre|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica|url=https://www.britannica.com/art/wayang}}</ref><ref name="Rubin2001p1842">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=maGU4ziPQJQC&pg=PA184|title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Asia/Pacific|author1=Don Rubin|author2=Chua Soo Pong|author3=Ravi Chaturvedi|publisher=Taylor & Francis|year=2001|isbn=978-0-415-26087-9|pages=184–186|display-authors=etal}}</ref><ref name="bonnefoy1623">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=r4I-FsZCzJEC&pg=PA162|title=Asian Mythologies|author=Yves Bonnefoy|publisher=University of Chicago Press|year=1993|isbn=978-0-226-06456-7|page=162}}</ref> సాంప్రదాయకంగా, ఒక వయాంగ్‌ను దలాంగ్, ఒక కళాకారుడు, ఆధ్యాత్మిక నాయకుడు, అర్ధరాత్రి నుండి తెల్లవారుజాము వరకు ఆచారబద్ధంగా ప్రదర్శిస్తారు; ప్రజలు తెరకి ఇరువైపులా నుండి ఈ ప్రదర్శనను చూస్తారు.<ref name="britwayang23">{{cite encyclopedia|year=2012|title=Wayang: Indonesian Theatre|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica|url=https://www.britannica.com/art/wayang}}</ref><ref name="Rubin2001p18422">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=maGU4ziPQJQC&pg=PA184|title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Asia/Pacific|author1=Don Rubin|author2=Chua Soo Pong|author3=Ravi Chaturvedi|publisher=Taylor & Francis|year=2001|isbn=978-0-415-26087-9|pages=184–186|display-authors=etal}}</ref> వయాంగ్ ప్రదర్శనలు [[Indonesian people|ఇండోనేషియన్లలో]], ముఖ్యంగా జావా, బాలి ద్వీపాలలో ప్రసిద్ధి చెందాయి. వీటిని సాధారణంగా కొన్ని ఆచారాలు, వేడుకలు, కార్యక్రమాలు అలాగే పర్యాటక ఆకర్షణల వద్ద నిర్వహిస్తారు. ఆచార సందర్భాలలో, బాలి దేవాలయాలలో ప్రార్థన ఆచారాల కోసం, <ref name="Kompasiana2">{{Cite web|date=15 December 2019|title="Pertunjukan Wayang Kulit sebagai Atraksi Budaya Baik atau Buruk?"|url=https://www.kompasiana.com/arullasinta/5df50b37d541df67744da452/pertunjukan-wayang-kulit-sebagai-atraksi-budaya-baik-atau-buruk?page=all|access-date=13 February 2021|publisher=www.kompasiana.com}}</ref> {{Transliteration|jv|ruwatan}} ఆచారం ( {{Transliteration|jv|Sukerto}} పిల్లలను దురదృష్టం నుండి శుద్ధి చేయడం), <ref name="CNNIndonesia2">{{Cite web|title="Dalang Ruwat, Profesi Tak Sembarangan Ki Manteb Soedharsono"|url=https://www.cnnindonesia.com/hiburan/20191129153730-241-452708/dalang-ruwat-profesi-tak-sembarangan-ki-manteb-soedharsono|access-date=13 February 2021|publisher=www.cnnindonesia.com}}</ref>, {{Transliteration|jv|sedekah bumi}} ఆచారం (సమృద్ధిగా పంటలు పండినందుకు దేవునికి కృతజ్ఞతలు చెప్పడం) కోసం తోలుబొమ్మల ప్రదర్శనలను ఉపయోగిస్తారు. <ref name="JawaPos2">{{Cite web|date=10 October 2018|title="Sedekah Bumi dan Wayang Kulit, Cara Bersyukur Petani Atas Panennya"|url=https://www.jawapos.com/jpg-today/10/10/2018/sedekah-bumi-dan-wayang-kulit-cara-bersyukur-petani-atas-panennya/|access-date=13 February 2021|publisher=www.jawapos.com}}</ref> వేడుకల సందర్భంలో, సాధారణంగా దీనిని {{Transliteration|jv|mantenan}} (జావా వివాహ వేడుక), {{Transliteration|jv|sunatan}} ( [[సున్తీ]] వేడుక) జరుపుకోవడానికి ఉపయోగిస్తారు. కార్యక్రమాలలో, దీనిని స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం, పురపాలక సంఘాలు, కంపెనీల వార్షికోత్సవాలు, పుట్టినరోజులు, కొన్ని ప్రత్యేక రోజులను స్మరించుకోవడం, మరెన్నో వేడుకల కోసం ఉపయోగిస్తారు. పర్యాటక కార్యకలాపాలు అభివృద్ధి చెందిన ఆధునిక యుగంలో కూడా, వయాంగ్ తోలుబొమ్మల ప్రదర్శనలను సాంస్కృతిక పర్యాటక ఆకర్షణలుగా ఉపయోగిస్తారు. <ref name="balihbalihan2">{{Cite web|date=12 June 2020|title="Wayang Seni Ritual, Dulu Dimainkan Oleh Saman"|url=https://balihbalihan.com/2020/06/13/wayang-seni-ritual-dulu-dimainkan-oleh-saman/#:~:text=Seni%20pertunjukan%20wayang%20tidak%20hanya,selalu%20hadir%20sebagai%20pemuput%20karya.|access-date=13 February 2021|publisher=www.balihbalihan.com}}</ref> == చరిత్ర == వయాంగ్ అనేది [[ఇండోనేషియా]] సాంప్రదాయ తోలుబొమ్మల థియేటర్. <ref name="brandon2009">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-tAlBV5_LkC|title=Theatre in Southeast Asia|last=James R. Brandon|publisher=Harvard University Press|year=2009|isbn=978-0-674-02874-6}}</ref> : 143–145,352–353  <ref name="Rubin2001p1842" /> ఇది విస్తృతమైన తోలుబొమ్మలు, సంక్లిష్టమైన సంగీత శైలులకు ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక పురాతన కథ చెప్పే రూపం. <ref name="UNESCO2" /> వయాంగ్ తొలి ఆధారాలు మధ్యయుగ గ్రంథాలు, క్రీ.శ. 1వ సహస్రాబ్ది చివరి నాటి పురావస్తు ప్రదేశాల నుండి లభిస్తాయి. నీడ బొమ్మల నాటకరంగం తొలి రూపమైన నీడ నాటకం, బహుశా క్రీ.పూ. 1వ సహస్రాబ్దంలో మధ్య ఆసియా-చైనా లేదా భారతదేశంలో ఉద్భవించి ఉండవచ్చు. కనీసం క్రీ.పూ. 200 నాటికి, [[తెలుగు ప్రజలు|తెలుగు]] భారతీయ ''[[తోలుబొమ్మలాట]]'' ప్రదర్శనలలో వస్త్రంపై ఉన్న బొమ్మల స్థానంలో తోలుబొమ్మలాటలు వచ్చినట్లు తెలుస్తోంది. రంగురంగుల పారదర్శక తోలుతో చేసిన, చదునైన, కీళ్ళున్న బొమ్మలతో ఒక పలుచని తెర వెనుక వీటిని ప్రదర్శిస్తారు. తోలుబొమ్మలను తెరకి దగ్గరగా పట్టుకుని, వెనుక నుండి కాంతిని ప్రసరింపజేస్తారు, అదే సమయంలో చేతులు, భుజాలను జతచేసిన కర్రలతో కదిలిస్తారు, మోకాళ్ల నుండి కింది కాళ్లు స్వేచ్ఛగా ఊగుతూ ఉంటాయి. <ref name="Rawling1999">{{Cite web|last=Rawlings|first=Keith|year=1999|title=Observations on the historical development of puppetry|url=http://pages.citenet.net/users/ctmw2400/chapter2.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415020550/http://pages.citenet.net/users/ctmw2400/chapter2.html|archive-date=2021-04-15|access-date=2025-03-18}}</ref> దాని మూలాలు ఏవైనప్పటికీ, వయాంగ్ అభివృద్ధి చెంది, పరిణతి చెంది జావానీస్ దృగ్విషయంగా మారింది. ఇండోనేషియాలోని జావాలో వయాంగ్ వ్యక్తమయ్యే పరిణతి, లోతు, సృజనాత్మకత కలిగిన నిజమైన సమకాలీన తోలుబొమ్మ నీడ కళ చైనా లేదా భారతదేశంలో ఏదీ లేదని థియేటర్ పండితుడు జేమ్స్ బ్రాండన్ వాదిస్తున్నారు. <ref name="brandon2009" /> : 42–44, 65, 92–94, 278   బ్రాండన్ ప్రకారం, వయాంగ్ పప్పెట్‌లు జావాకు చెందినవి. వయాంగ్ జావానీస్ సామాజిక [[సంస్కృతి]], మత జీవితానికి దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉందని, అలాగే [[గామెలన్|గమెలాన్]], ద్రవ్య వ్యవస్థ, మెట్రిక్ రూపాలు, బాటిక్, [[ఖగోళ శాస్త్రం]], తడి వరి పొలాల వ్యవసాయం, ప్రభుత్వ పరిపాలన వంటి ప్రాచీన ఇండోనేషియా సంస్కృతి నుండి సమాంతర పరిణామాలను ఆయన ఉదహరిస్తున్నారు. వయాంగ్ అనేది ప్రధాన భూభాగ ఆసియాలోని మరే ఇతర రకమైన నీడ బొమ్మల కళ నుండి ఉద్భవించలేదని, అది జావానీయుల స్వదేశీ సృష్టేనని అతను నొక్కి చెబుతున్నాడు. భారతీయ తోలుబొమ్మలు వయాంగ్ నుండి భిన్నంగా ఉంటాయి, వయాంగ్ సాంకేతిక పదాలన్నీ జావానీస్ భాషకు చెందినవి, [[సంస్కృతం]] కాదు. అదేవిధంగా, జావా, బాలిలో కనిపించే వయాంగ్ ఉపయోగించే కొన్ని ఇతర సాంకేతిక పదాలు, ఆ నాటకం బౌద్ధ లేదా హిందూ పురాణాలతో అతివ్యాప్తి చెందినప్పటికీ, స్థానిక భాషలపై ఆధారపడి ఉంటాయి. <ref name="brandon2009" /> : 42–44, 65, 92–94, 278  వయాంగ్ జావా నుండి వచ్చిందని GAJ హజూ కూడా చెప్పారు. బొమ్మల నిర్మాణం, బొమ్మలను నడిపే పద్ధతులు, కథ చెప్పే స్వరాలు, భాష, హావభావాలు అన్నీ పాత సంప్రదాయాల ప్రకారం రూపొందించబడ్డాయి. జావా నాటకాల సాంకేతిక రూపకల్పన, శైలి, కూర్పు పూర్వీకుల ఆరాధన నుండి ఉద్భవించాయి.  సాంకేతిక పదాలు జావా నుండి వచ్చాయని, వయాంగ్ భారతదేశ సహాయం లేకుండానే పుట్టిందని జె. కాట్స్ వాదిస్తున్నారు. <ref>{{Cite book|title=De wajang poerwa Een vorm van javaans toneel|last=Kats|first=J.|publisher=Foris Publications|year=1984}}</ref> 9వ శతాబ్దానికి ముందు, ఇది జావానీయుల ఆధీనంలో ఉండేది. ఇది ధూపం, రాత్రి / సంచరించే ఆత్మలు వంటి మతపరమైన ఆచారాలతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. పనకవాన్ జావానీస్ పేరును ఉపయోగిస్తుంది, భారతీయ హీరోల కన్నా భిన్నమైనది.  వయాంగ్ [[షామానిజం|షమానిజం]] నుండి ఉద్భవించిందని ఏసీ క్రూయిట్ వాదిస్తూ, ఆత్మ గొప్పతనాన్ని కీర్తించే మతపరమైన కవిత్వాన్ని సమర్పించడం ద్వారా ఆధ్యాత్మిక ప్రపంచంతో సంబంధం పెట్టుకోవడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న ప్రాచీన ద్వీపసమూహాల ఆచార రూపాలతో దీనిని పోలుస్తారు.  [[File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Messingen_wandlamp_in_de_vorm_van_een_gekroonde_Garuda_het_heilige_rijdier_van_de_hindoe-god_Vishnu_TMnr_235-2.jpg|thumb|1924కు ముందు, {{Transliteration|jv|wayang kulit}} ప్రదర్శనల కోసం ఉపయోగించే, పౌరాణిక [[గరుత్మంతుడు|గరుడ]] పక్షి రూపంలో ఉన్న జావానీస్ నూనె దీపం, {{Transliteration|jv|Bléncong}}]] === భారతదేశంలో మూలం === మొదటి సహస్రాబ్ది ప్రారంభ శతాబ్దాలలో [[హిందూధర్మం|హిందూ మతం]], [[బౌద్ధ మతం]] ఇండోనేషియా దీవులకు చేరుకున్నాయి, వేదాంతశాస్త్రంతో పాటు, ఇండోనేషియా, భారత ఉపఖండ ప్రజలు సంస్కృతి, వాస్తుశిల్పం, వర్తక వస్తువులను మార్పిడి చేసుకున్నారు. <ref name="brandon2009" /> : 42–44, 65, 92–94, 278  <ref name="bonnefoy1623" /> క్రీ.పూ. 1వ సహస్రాబ్ది చివరి శతాబ్దాలు, సాధారణ శకం ప్రారంభ శతాబ్దాలకు చెందిన ప్రాచీన భారతీయ గ్రంథాలలో తోలుబొమ్మలాట కళలు, నాటకాలు నమోదు చేయబడ్డాయి. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=H1iFCwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Asian Theatre|last=Kathy Foley|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-317-27886-3|editor-last=Siyuan Liu|pages=181–182}}</ref> ఇంకా, భారతదేశంలోని తూర్పు తీర ప్రాంతం ( [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[ఒడిశా]], [[తమిళనాడు]] ), ఇండోనేషియా దీవులతో ఎక్కువగా సంబంధాలు కలిగి ఉంది, ఇక్కడ ''[[తోలుబొమ్మలాట]]'', ''తోలుపవకూతు'', <nowiki><i id="mwARw">రబన ఛాయ</i></nowiki> అనే క్లిష్టమైన, తోలు ఆధారిత తోలుబొమ్మలాట కళల సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి, ఇవి వయాంగ్ అనేక అంశాలను పంచుకుంటాయి. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=H1iFCwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Asian Theatre|last=Kathy Foley|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-317-27886-3|editor-last=Siyuan Liu|pages=182–184}}</ref> సంస్కృత నాటకంలోని విదుసక, వయాంగ్ సెమర్ వంటి కొన్ని పాత్రలు చాలా పోలి ఉంటాయి. భారతీయ పురాణాలు, హిందూ ఇతిహాసాలలోని పాత్రలు అనేక ప్రధాన వయాంగ్ నాటకాలలో కనిపిస్తాయి, ఇది వాటికి భారతీయ మూలాలు ఉండే అవకాశం ఉందని, లేదా కనీసం ఇండోనేషియా చరిత్రలోని ఇస్లాం పూర్వ కాలంపై వాటి ప్రభావం ఉందని సూచిస్తుంది. <ref name="brandon2009" /> : 42–44, 65, 92–94, 278 తూర్పు భారతదేశంలోని [[ఒడిశా|ఒడిశాకు]] చెందిన రెండు కళారూపాలైన రావణ ఛాయా తోలుబొమ్మల థియేటర్, [[చౌ నృత్యం|ఛౌ నృత్యం]] నుండి వయాంగ్ అభివృద్ధి చెందిందని జీవన్ పాణి పేర్కొన్నారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SyxOHOCVcVkC&pg=PA75|title=History of Indian Theatre, Volume 1|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|publisher=Abhinav Publications|year=1987|isbn=9788170172215|location=New Delhi|page=75}}</ref> === రికార్డులు === వయాంగ్ సంబంధించిన మొట్టమొదటిగా తెలిసిన రికార్డు 10వ శతాబ్దానికి చెందినది. 903 CEలో, పురాతన మాతరం రాజ్యానికి చెందిన సంజయ రాజవంశానికి చెందిన రాజు బలితుంగ్ ద్వారా దాలినాన్ చార్టర్ జారీ చేయబడింది. ఇది ''వాయాంగ్'' ప్రదర్శనను వివరిస్తుంది: {{Transliteration|kaw|si galigī mavayaṁ buAt thyaṁ macarita bimva ya kumāra}}, అంటే 'గలిగి దేవతలకు సేవగా, బీమా కుమార కథను చెబుతూ తోలుబొమ్మల ప్రదర్శన నిర్వహించాడు' అని అర్థం. <ref name="Dalinan">{{Cite web|last=Griffiths|first=Arlo|last2=Sastrawan|first2=Wayan Jarrah|title=Foundation Charter of the Dalinan Monastery|url=https://dharmalekha.info/texts/INSIDENKMantyasihI|access-date=20 July 2024}}</ref> సాంప్రదాయ తోలుబొమ్మల నాటకరంగంలోని కొన్ని లక్షణాలు ఆ కాలం నుండి నిలిచి ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. గలిగి ఒక ప్రత్యేక రాజకార్యక్రమంలో ప్రదర్శన ఇవ్వమని కోరబడిన ఒక సంచార కళాకారుడై ఉండవచ్చు. ఆ కార్యక్రమంలో ఆయన ''[[మహాభారతం|మహాభారతంలోని]]'' వీరుడు [[భీమసేనుడు|భీముడి]] కథను ప్రదర్శించారు. తూర్పు జావాకు చెందిన మహారాజా శ్రీ లోకపాల బహుశా 10వ శతాబ్దం మధ్యలో జారీ చేసిన కుటి అనే పాత జావానీస్ శాసనం, <ref name="Griffiths">{{Cite paper|title=Rediscovering an Old Javanese Inscription: Mpu Mano's Donation in Favor of a Buddhist Dignitary in 888 Śaka|date=2020}}</ref> మూడు రకాల ప్రదర్శకులను ప్రస్తావిస్తుంది: {{Transliteration|kaw|atapukan}} ( lit. ' ), {{Transliteration|kaw|aringgit}} ( lit. ' ), {{Transliteration|kaw|abanwal}} / {{Transliteration|kaw|abanol}} ( lit. ' ). 11వ శతాబ్దపు జావానీస్ పద్యంలో {{Transliteration|kaw|Ringgit}} తోలు నీడ రూపంగా వర్ణించారు.  [[File:Arjunawiwaha_canto_5.jpg|center|thumb|600x600px| కకావిన్ అర్జునవివాహ తాళపత్ర మాన్యుస్క్రిప్ట్ 1035 CEలో మపు కన్వాచే వ్రాయబడింది]] కహురిపాన్ రాజ్యానికి చెందిన ఎయిర్‌లాంగా ఆస్థాన కవి మ్పు కన్వా, 1035 CEలో తన ''కకావిన్'' (కథన పద్యం) ''అర్జునవివాహలో'' వ్రాశాడు, " {{Transliteration|kaw|santoṣâhĕlĕtan kĕlir sira sakêng sang hyang Jagatkāraṇa}}, అంటే కేవలం వయాంగ్ 'మూవర్ ఆఫ్ ది వరల్డ్'కి దూరంగా స్క్రీన్." <ref name="Robson">{{Cite book|title=Arjunawiwāha: The marriage of Arjuna of Mpu Kaṇwa|last=Robson|first=Stuart|date=2008|publisher=KITLV Press|location=Leiden|pages=39–40}}</ref> {{Transliteration|jv|kĕlir}} అనేది వయాంగ్ తెరను సూచించే జావానీస్ పదం కాబట్టి, ఈ పద్యం వాస్తవ జీవితాన్ని ఒక వయాంగ్ ప్రదర్శనతో చక్కగా పోలుస్తుంది, ఇక్కడ సర్వశక్తిమంతుడైన {{Transliteration|jv|Jagatkāraṇa}} (ప్రపంచాన్ని నడిపించేవాడు) అంతిమ {{Transliteration|jv|dalang}} (సూత్రధారి)గా మానవులకు కేవలం ఒక సన్నని తెర అవతల ఉంటాడు. వయాంగ్ నీడ నాటకాలుగా పేర్కొనడం, ఎయిర్లాంగా ఆస్థానంలో వయాంగ్ ప్రదర్శనలు అప్పటికే సుపరిచితమని, జావాలో వయాంగ్ సంప్రదాయం బహుశా అంతకంటే ముందే స్థిరపడిందని సూచిస్తుంది. ఈ కాలం నాటి శాసనాలు కొన్ని వృత్తులను {{Transliteration|jv|awayang}}, {{Transliteration|jv|aringgit}} అని కూడా పేర్కొన్నాయి. <ref>{{Cite book|title=''Pengantar Sejarah Kebudayaan Indonesia 2'', 2nd ed. 5th reprint edition in 1988|last=Drs. R. Soekmono|publisher=Penerbit Kanisius|year=1973|location=Yogyakarta|page=56}}</ref> f8bis7l8bvyzwi56fk8rp0ysqigntyo 0 513462 4983486 2026-10-18T05:53:55Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375216460|Kollam Thulasi]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4983486 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=కొల్లం తులసి|image=|caption=|birth_name=కంజావేలి కుట్టిలాజికతు తులసిధరన్ నాయర్|birth_date={{birth date and age|1949|5|29}}<ref>{{cite web|url=http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/4201 |title=കാന്‍സറിനെ 'കൊല്ലും തുളസി' &#124; mangalam.com |access-date=19 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130706012714/http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/4201 |archive-date= 6 July 2013 }}</ref>|birth_place=కంజవెలి, [[కొల్లం]]|death_date=|death_place=|resting_place=|resting_place_coordinates=|other_names=|occupation=నటుడు, పదవీ విరమణ పొందిన ప్రభుత్వ డిప్యూటీ సెక్రటరీ|years_active=1979–ప్రస్తుతం|spouse=|partner=|children=|parents=శాస్త్రి పి. ఎస్. నాయర్ (తండ్రి), భారతీ అమ్మ (తల్లి)|website=|awards=}} '''కంజావేలి కుట్టిలాజికతు తులసిధరన్ నాయర్''', (జననం 1949 మే 29), ఆయన భారతీయ మలయాళ సినిమాలో '''కొల్లం తులసి'''గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref name="cinidiary1">{{Cite web|title=CiniDiary|url=http://cinidiary.in/peopleinfo.php?sletter%3DK%26pigsection%3DActor%26picata%3D1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721153359/http://cinidiary.in/peopleinfo.php?sletter=K&pigsection=Actor&picata=1|archive-date=21 July 2011|access-date=10 January 2011}}</ref> ఆయన మొదటిసారిగా 1985లో వచ్చిన ''ముఖ్యమంత్రి'' చిత్రంలో నటించాడు. ఆయన తన ప్రత్యేకమైన నటన శైలికి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. ఆయన అనేక టెలివిజన్ ధారావాహికలలో కూడా నటించాడు. ఆయన కవి, రాజకీయవేత్త కూడా. ఆయన సుమారుగా వందకు పైగా చిత్రాలలో నటించాడు. విలన్ పాత్రలతో పాటు వైవిధ్యమైన క్యారెక్టర్ రోల్స్ పోషించాడు. వరాళ్ (2022), శ్రీ అయ్యప్పన్ (2025), కాలం పరంజ కథ (2026) వంటి చిత్రాలలో ఆయన పాత్రలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]]<nowiki/>లో పోలీస్ వేట (2011) చిత్రంలో నటించాడు. == వ్యక్తిగత జీవితం == కొల్లం తులసి 1949లో కంజావేలి కుట్టిలాజికతు పి. ఎస్. నాయర్, భారతి అమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ఆయన చరిత్రలో మాస్టర్స్ డిగ్రీని పొంది, ఆ తరువాత జర్నలిజంలో డిప్లొమా పూర్తిచేసాడు. 1970లో ఆయన కోళికోడ్ కార్పొరేషన్ లో [[కేరళ ప్రభుత్వం|కేరళ ప్రభుత్వ సేవ]]<nowiki/>లో చేరాడు. మునిసిపల్ సర్వీసులో తన కెరీర్లో, ఆయన వివిధ పరిపాలనా పదవులను నిర్వహించాడు. ఆయన తిరువనంతపురం కార్పొరేషన్ నుండి డిప్యూటీ సెక్రటరీగా పదవీ విరమణ చేసాడు. ఆయన తిరువనంతపురంలోని వలియశాలలో నివసిస్తున్నాడు. ఆయన కుమార్తె వి. టి. గాయత్రి ఇంజనీర్, ఆయన అల్లుడు డాక్టర్ అనూప్ సిన్హా మెడికల్ కాలేజీలో ప్రొఫెసర్ గా పనిచేస్తున్నాడు. == మూలాలు == [[వర్గం:1949 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] oe3iwswgaw182vzlp630p4gaio7casd 4983487 4983486 2026-10-18T05:54:42Z Muralikrishna m 106628 4983487 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=కొల్లం తులసి|image=|caption=|birth_name=కంజావేలి కుట్టిలాజికతు తులసిధరన్ నాయర్|birth_date={{birth date and age|1949|5|29}}<ref>{{cite web|url=http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/4201 |title=കാന്‍സറിനെ 'കൊല്ലും തുളസി' &#124; mangalam.com |access-date=19 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130706012714/http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/4201 |archive-date= 6 July 2013 }}</ref>|birth_place=కంజవెలి, [[కొల్లం]]|death_date=|death_place=|resting_place=|resting_place_coordinates=|other_names=|occupation=నటుడు, పదవీ విరమణ పొందిన ప్రభుత్వ డిప్యూటీ సెక్రటరీ|years_active=1979–ప్రస్తుతం|spouse=|partner=|children=|parents=శాస్త్రి పి. ఎస్. నాయర్ (తండ్రి), భారతీ అమ్మ (తల్లి)|website=|awards=}} '''కంజావేలి కుట్టిలాజికతు తులసిధరన్ నాయర్''', (జననం 1949 మే 29), ఆయన భారతీయ మలయాళ సినిమాలో '''కొల్లం తులసి'''గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref name="cinidiary1">{{Cite web|title=CiniDiary|url=http://cinidiary.in/peopleinfo.php?sletter%3DK%26pigsection%3DActor%26picata%3D1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721153359/http://cinidiary.in/peopleinfo.php?sletter=K&pigsection=Actor&picata=1|archive-date=21 July 2011|access-date=10 January 2011}}</ref> ఆయన మొదటిసారిగా 1985లో వచ్చిన ''ముఖ్యమంత్రి'' చిత్రంలో నటించాడు. ఆయన తన ప్రత్యేకమైన నటన శైలికి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. ఆయన అనేక టెలివిజన్ ధారావాహికలలో కూడా నటించాడు. ఆయన కవి, రాజకీయవేత్త కూడా. ఆయన సుమారుగా వందకు పైగా చిత్రాలలో నటించాడు. విలన్ పాత్రలతో పాటు వైవిధ్యమైన క్యారెక్టర్ రోల్స్ పోషించాడు. వరాళ్ (2022), శ్రీ అయ్యప్పన్ (2025), కాలం పరంజ కథ (2026) వంటి చిత్రాలలో ఆయన పాత్రలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]]<nowiki/>లో పోలీస్ వేట (2011) చిత్రంలో నటించాడు. == వ్యక్తిగత జీవితం == కొల్లం తులసి 1949లో కంజావేలి కుట్టిలాజికతు పి. ఎస్. నాయర్, భారతి అమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ఆయన చరిత్రలో మాస్టర్స్ డిగ్రీని పొంది, ఆ తరువాత జర్నలిజంలో డిప్లొమా పూర్తిచేసాడు. 1970లో ఆయన కోళికోడ్ కార్పొరేషన్ లో [[కేరళ ప్రభుత్వం|కేరళ ప్రభుత్వ సేవ]]<nowiki/>లో చేరాడు. మునిసిపల్ సర్వీసులో తన కెరీర్లో, ఆయన వివిధ పరిపాలనా పదవులను నిర్వహించాడు. ఆయన తిరువనంతపురం కార్పొరేషన్ నుండి డిప్యూటీ సెక్రటరీగా పదవీ విరమణ చేసాడు. ఆయన తిరువనంతపురంలోని వలియశాలలో నివసిస్తున్నాడు. ఆయన కుమార్తె వి. టి. గాయత్రి ఇంజనీర్, ఆయన అల్లుడు డాక్టర్ అనూప్ సిన్హా మెడికల్ కాలేజీలో ప్రొఫెసర్ గా పనిచేస్తున్నాడు. == మూలాలు == [[వర్గం:1949 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 208342bx09mmsxc7ctcjv1j7sgdwbe6 4 513463 4983496 2026-10-18T06:04:01Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{| cellpadding=0 cellspacing=0 |- ! width="100%" |<big>మాలపల్లి (నవల)</big> |- | style="padding:0.0em; text-align: justify;" | [[<వ్యాసం బొమ్మ పూర్తి పేరు >|right|80px|]] మాలపల్లి 1922లో ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ రాసిన తెలుగు అభ్యుదయ నవల. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కులవర్...' 4983496 wikitext text/x-wiki {| cellpadding=0 cellspacing=0 |- ! width="100%" |<big>మాలపల్లి (నవల)</big> |- | style="padding:0.0em; text-align: justify;" | [[<వ్యాసం బొమ్మ పూర్తి పేరు >|right|80px|]] మాలపల్లి 1922లో ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ రాసిన తెలుగు అభ్యుదయ నవల. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కులవర్గ దృక్పథంతో వెలువడ్డ తొలి అభ్యుదయ రచనగా దీన్ని విమర్శకులు గుర్తించారు. ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ ప్రముఖ సంఘసంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, తెలుగు నవలా సాహిత్య వైతాళికుల్లో ఒకడు. జాతీయోద్యమంలో భాగంగా పల్నాడు పుల్లరి సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని జైలుపాలైన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ రాయవెల్లూరు జైలులో వుండగా ఈ నవలను దేశభక్తిపూరితంగా సంఘసంస్కరణాభిలాషతో రచించాడు. ఈ మాలపల్లి నవల ప్రగతిశీలక తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఒక మేలిమలుపుగా, సామాజిక దృక్పథంలో ఒక ముఖ్య ఘట్టంగా, సంఘ సంస్కరణ సాహిత్యంలో ప్రామాణికంగా నిలిచినట్టు సాహిత్య విమర్శకులు పేర్కొన్నారు. ఈ నవల మార్క్సిస్టు భావజాలంతో జాతీయోద్యమ ప్రభావంతో వచ్చినా, సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కడుతూ అస్పృశ్యుల జీవితాన్ని స్పర్శించిన ప్రామాణిక నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ముఖ్యంగా గాంధీజీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి తెలుగు వారి సాంఘిక పరిస్థితులకు అద్దం పట్టిన ఈ నవల ఆయా చారిత్రక సామాజిక, ఆర్థిక ఉద్యమాల సందర్భాలలో వచ్చిన పరిణామాలను వాస్తవిక ధోరణితో సృజనాత్మకంగా తెలియచేసింది. ఈ నవలతో, తెలుగునాట సంఘ సంస్కరణ సాహిత్యంలో వ్యక్తమయ్యే దృక్కోణం సానుభూతి నుండి అభ్యుదయ వైపుగా, ఆదర్శాల నుండి ఆచరణాత్మక ఆలోచనలు రేకెత్తించే విధంగా సైద్ధాంతికభావజాల మద్దతుతో ప్రస్థానం ప్రారంభించింది. తెలుగు సాహిత్యంలో ఆధునిక ఇతిహాస కావ్యంగా పేరుపొందిన ఈ నవలను 1958లో ఎన్.జి.రంగా టాల్‌స్టాయ్ “వార్ అండ్ పీస్” నవలతో పోల్చతగినదిగా అభివర్ణించాడు. <br /> ('''[[మాలపల్లి (నవల)|ఇంకా…]]''') |} {{clear}} <noinclude> [[వర్గం:ఈ వారపు వ్యాసాలు 2026]] </noinclude> iv8m1y4l72zrz6x6glrq8us6snouwrf 4983497 4983496 2026-10-18T06:04:43Z K.Venkataramana 27319 4983497 wikitext text/x-wiki {| cellpadding=0 cellspacing=0 |- ! width="100%" |<big>మాలపల్లి (నవల)</big> |- | style="padding:0.0em; text-align: justify;" | మాలపల్లి 1922లో ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ రాసిన తెలుగు అభ్యుదయ నవల. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కులవర్గ దృక్పథంతో వెలువడ్డ తొలి అభ్యుదయ రచనగా దీన్ని విమర్శకులు గుర్తించారు. ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ ప్రముఖ సంఘసంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, తెలుగు నవలా సాహిత్య వైతాళికుల్లో ఒకడు. జాతీయోద్యమంలో భాగంగా పల్నాడు పుల్లరి సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని జైలుపాలైన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ రాయవెల్లూరు జైలులో వుండగా ఈ నవలను దేశభక్తిపూరితంగా సంఘసంస్కరణాభిలాషతో రచించాడు. ఈ మాలపల్లి నవల ప్రగతిశీలక తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఒక మేలిమలుపుగా, సామాజిక దృక్పథంలో ఒక ముఖ్య ఘట్టంగా, సంఘ సంస్కరణ సాహిత్యంలో ప్రామాణికంగా నిలిచినట్టు సాహిత్య విమర్శకులు పేర్కొన్నారు. ఈ నవల మార్క్సిస్టు భావజాలంతో జాతీయోద్యమ ప్రభావంతో వచ్చినా, సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కడుతూ అస్పృశ్యుల జీవితాన్ని స్పర్శించిన ప్రామాణిక నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ముఖ్యంగా గాంధీజీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి తెలుగు వారి సాంఘిక పరిస్థితులకు అద్దం పట్టిన ఈ నవల ఆయా చారిత్రక సామాజిక, ఆర్థిక ఉద్యమాల సందర్భాలలో వచ్చిన పరిణామాలను వాస్తవిక ధోరణితో సృజనాత్మకంగా తెలియచేసింది. ఈ నవలతో, తెలుగునాట సంఘ సంస్కరణ సాహిత్యంలో వ్యక్తమయ్యే దృక్కోణం సానుభూతి నుండి అభ్యుదయ వైపుగా, ఆదర్శాల నుండి ఆచరణాత్మక ఆలోచనలు రేకెత్తించే విధంగా సైద్ధాంతికభావజాల మద్దతుతో ప్రస్థానం ప్రారంభించింది. తెలుగు సాహిత్యంలో ఆధునిక ఇతిహాస కావ్యంగా పేరుపొందిన ఈ నవలను 1958లో ఎన్.జి.రంగా టాల్‌స్టాయ్ “వార్ అండ్ పీస్” నవలతో పోల్చతగినదిగా అభివర్ణించాడు. <br /> ('''[[మాలపల్లి (నవల)|ఇంకా…]]''') |} {{clear}} <noinclude> [[వర్గం:ఈ వారపు వ్యాసాలు 2026]] </noinclude> i0uwa6gj5gvwi6nxj0rggqm1vpev754 0 513464 4983503 2026-10-18T06:32:01Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with ''''కేజ్రీ కళ్యాణం''' 2026లో విడుదలైన రొమాంటిక్ కామెడీ సినిమా. యారోస్ సినిమాస్ బ్యానర్‌పై బూసం జగన్మోహన్ రెడ్డి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు బద్రప్ప గాజుల దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="తెలం...' 4983503 wikitext text/x-wiki '''కేజ్రీ కళ్యాణం''' 2026లో విడుదలైన రొమాంటిక్ కామెడీ సినిమా. యారోస్ సినిమాస్ బ్యానర్‌పై బూసం జగన్మోహన్ రెడ్డి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు బద్రప్ప గాజుల దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="తెలంగాణ పెండ్లి జోష్‌ చూస్తారు!">{{cite news |last1= |title=తెలంగాణ పెండ్లి జోష్‌ చూస్తారు! |url=https://www.ntnews.com/cinema/crazy-kalyanam-celebrates-telangana-wedding-culture-says-producer-2532964 |access-date=18 October 2026 |work= |publisher=NT News |date=10 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261018061246/https://www.ntnews.com/cinema/crazy-kalyanam-celebrates-telangana-wedding-culture-says-producer-2532964 |archive-date=18 October 2026 |language=te}}</ref> [[అనుపమ పరమేశ్వరన్]], [[తరుణ్ భాస్కర్ దాస్యం|తరుణ్ భాస్కర్]], అఖిల్ రాజ్ ఉడ్డెమారి, [[విజయ నరేష్|నరేష్]] ప్రధాన పాత్రలలో నటించిన ఈ సినిమా టీజర్‌ను ఆగష్టు 1న, ట్రైలర్‌ను అక్టోబర్ 11న విడుదల చేసి, సినిమాను అక్టోబర్ 16న విడుదల చేశారు.<ref name="'క్రేజీ కళ్యాణం' రివ్యూ: తెలంగాణ నేపథ్యంలో అనుపమ పరమేశ్వరన్ సినిమా... హిట్టా? ఫట్టా?">{{cite news |last1= |first1= |title='క్రేజీ కళ్యాణం' రివ్యూ: తెలంగాణ నేపథ్యంలో అనుపమ పరమేశ్వరన్ సినిమా... హిట్టా? ఫట్టా? |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/anupama-parameswaran-crazy-kalyanam-movie-review-rating-in-telugu-261677 |access-date=18 October 2026 |publisher=ABP Desam |date=16 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261018061945/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/anupama-parameswaran-crazy-kalyanam-movie-review-rating-in-telugu-261677 |archive-date=18 October 2026 |language=te}}</ref> ==నటీనటులు== * [[అనుపమ పరమేశ్వరన్]] * [[తరుణ్ భాస్కర్ దాస్యం|తరుణ్ భాస్కర్]] * అఖిల్ రాజ్ ఉడ్డెమారి<ref name="అనుపమతో కలిసి నటించాలన్న.. అమ్మ కోరిక నెరవేరింది">{{cite news |last1= |title=అనుపమతో కలిసి నటించాలన్న.. అమ్మ కోరిక నెరవేరింది |url=https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/moms-wish-to-act-alongside-anupama-has-been-fulfilled-with-crazy-kalyanam-movie-says-actor-akhil-raj-ktr-76269.html |access-date=18 October 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=14 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261018061152/https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/moms-wish-to-act-alongside-anupama-has-been-fulfilled-with-crazy-kalyanam-movie-says-actor-akhil-raj-ktr-76269.html |archive-date=18 October 2026 |language=te}}</ref> * [[విజయ నరేష్|నరేష్]] * కిరీటి ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]] ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title |39309264}} kj5164qcq4k7fet35xyki16gqll51cn 4983504 4983503 2026-10-18T06:34:52Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4983504 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = కేజ్రీ కళ్యాణం | image = | caption = | director = బద్రప్ప గాజుల | screenplay = శ్రీనివాస రవీంద్ర | story = బద్రప్ప గాజుల {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= అడిషనల్ స్క్రీన్‌ప్లే | data1 = }} | producer = {{plain list| * బూసం జగన్మోహన్ రెడ్డి }} {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= సహ రచయితలు | data1 = }} | starring = {{plain list| * [[అనుపమ పరమేశ్వరన్]] * [[తరుణ్ భాస్కర్ దాస్యం|తరుణ్ భాస్కర్]] * అఖిల్ రాజ్ ఉడ్డెమారి * [[విజయ నరేష్|నరేష్]] }} | cinematography = శ్యామ్ దూపాటి | editing = శ్రవణ్ కటికనేని | music = సురేష్ బొబ్బిలి {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌ | data1 = సాయి కదిరి}} {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= ఫైట్స్ | data1 = }} | studio = యారోస్ సినిమాస్ బ్యానర్‌ | released = {{Film date|df=y|2026|10|16}} | country = [[భారతదేశం]] | distributor = | budget = | language = }} '''కేజ్రీ కళ్యాణం''' 2026లో విడుదలైన రొమాంటిక్ కామెడీ సినిమా. యారోస్ సినిమాస్ బ్యానర్‌పై బూసం జగన్మోహన్ రెడ్డి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు బద్రప్ప గాజుల దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="తెలంగాణ పెండ్లి జోష్‌ చూస్తారు!">{{cite news |last1= |title=తెలంగాణ పెండ్లి జోష్‌ చూస్తారు! |url=https://www.ntnews.com/cinema/crazy-kalyanam-celebrates-telangana-wedding-culture-says-producer-2532964 |access-date=18 October 2026 |work= |publisher=NT News |date=10 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261018061246/https://www.ntnews.com/cinema/crazy-kalyanam-celebrates-telangana-wedding-culture-says-producer-2532964 |archive-date=18 October 2026 |language=te}}</ref> [[అనుపమ పరమేశ్వరన్]], [[తరుణ్ భాస్కర్ దాస్యం|తరుణ్ భాస్కర్]], అఖిల్ రాజ్ ఉడ్డెమారి, [[విజయ నరేష్|నరేష్]] ప్రధాన పాత్రలలో నటించిన ఈ సినిమా టీజర్‌ను ఆగష్టు 1న, ట్రైలర్‌ను అక్టోబర్ 11న విడుదల చేసి, సినిమాను అక్టోబర్ 16న విడుదల చేశారు.<ref name="'క్రేజీ కళ్యాణం' రివ్యూ: తెలంగాణ నేపథ్యంలో అనుపమ పరమేశ్వరన్ సినిమా... హిట్టా? ఫట్టా?">{{cite news |last1= |first1= |title='క్రేజీ కళ్యాణం' రివ్యూ: తెలంగాణ నేపథ్యంలో అనుపమ పరమేశ్వరన్ సినిమా... హిట్టా? ఫట్టా? |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/anupama-parameswaran-crazy-kalyanam-movie-review-rating-in-telugu-261677 |access-date=18 October 2026 |publisher=ABP Desam |date=16 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261018061945/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/anupama-parameswaran-crazy-kalyanam-movie-review-rating-in-telugu-261677 |archive-date=18 October 2026 |language=te}}</ref> ==నటీనటులు== * [[అనుపమ పరమేశ్వరన్]] * [[తరుణ్ భాస్కర్ దాస్యం|తరుణ్ భాస్కర్]] * అఖిల్ రాజ్ ఉడ్డెమారి<ref name="అనుపమతో కలిసి నటించాలన్న.. అమ్మ కోరిక నెరవేరింది">{{cite news |last1= |title=అనుపమతో కలిసి నటించాలన్న.. అమ్మ కోరిక నెరవేరింది |url=https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/moms-wish-to-act-alongside-anupama-has-been-fulfilled-with-crazy-kalyanam-movie-says-actor-akhil-raj-ktr-76269.html |access-date=18 October 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=14 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261018061152/https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/moms-wish-to-act-alongside-anupama-has-been-fulfilled-with-crazy-kalyanam-movie-says-actor-akhil-raj-ktr-76269.html |archive-date=18 October 2026 |language=te}}</ref> * [[విజయ నరేష్|నరేష్]] * కిరీటి ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]] ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title |39309264}} sbquxj0ndzxtrtbj17lx95edxl6kvkr 4983507 4983504 2026-10-18T06:46:46Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* నటీనటులు */ 4983507 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = కేజ్రీ కళ్యాణం | image = | caption = | director = బద్రప్ప గాజుల | screenplay = శ్రీనివాస రవీంద్ర | story = బద్రప్ప గాజుల {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= అడిషనల్ స్క్రీన్‌ప్లే | data1 = }} | producer = {{plain list| * బూసం జగన్మోహన్ రెడ్డి }} {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= సహ రచయితలు | data1 = }} | starring = {{plain list| * [[అనుపమ పరమేశ్వరన్]] * [[తరుణ్ భాస్కర్ దాస్యం|తరుణ్ భాస్కర్]] * అఖిల్ రాజ్ ఉడ్డెమారి * [[విజయ నరేష్|నరేష్]] }} | cinematography = శ్యామ్ దూపాటి | editing = శ్రవణ్ కటికనేని | music = సురేష్ బొబ్బిలి {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌ | data1 = సాయి కదిరి}} {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= ఫైట్స్ | data1 = }} | studio = యారోస్ సినిమాస్ బ్యానర్‌ | released = {{Film date|df=y|2026|10|16}} | country = [[భారతదేశం]] | distributor = | budget = | language = }} '''కేజ్రీ కళ్యాణం''' 2026లో విడుదలైన రొమాంటిక్ కామెడీ సినిమా. యారోస్ సినిమాస్ బ్యానర్‌పై బూసం జగన్మోహన్ రెడ్డి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు బద్రప్ప గాజుల దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="తెలంగాణ పెండ్లి జోష్‌ చూస్తారు!">{{cite news |last1= |title=తెలంగాణ పెండ్లి జోష్‌ చూస్తారు! |url=https://www.ntnews.com/cinema/crazy-kalyanam-celebrates-telangana-wedding-culture-says-producer-2532964 |access-date=18 October 2026 |work= |publisher=NT News |date=10 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261018061246/https://www.ntnews.com/cinema/crazy-kalyanam-celebrates-telangana-wedding-culture-says-producer-2532964 |archive-date=18 October 2026 |language=te}}</ref> [[అనుపమ పరమేశ్వరన్]], [[తరుణ్ భాస్కర్ దాస్యం|తరుణ్ భాస్కర్]], అఖిల్ రాజ్ ఉడ్డెమారి, [[విజయ నరేష్|నరేష్]] ప్రధాన పాత్రలలో నటించిన ఈ సినిమా టీజర్‌ను ఆగష్టు 1న, ట్రైలర్‌ను అక్టోబర్ 11న విడుదల చేసి, సినిమాను అక్టోబర్ 16న విడుదల చేశారు.<ref name="'క్రేజీ కళ్యాణం' రివ్యూ: తెలంగాణ నేపథ్యంలో అనుపమ పరమేశ్వరన్ సినిమా... హిట్టా? ఫట్టా?">{{cite news |last1= |first1= |title='క్రేజీ కళ్యాణం' రివ్యూ: తెలంగాణ నేపథ్యంలో అనుపమ పరమేశ్వరన్ సినిమా... హిట్టా? ఫట్టా? |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/anupama-parameswaran-crazy-kalyanam-movie-review-rating-in-telugu-261677 |access-date=18 October 2026 |publisher=ABP Desam |date=16 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261018061945/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/anupama-parameswaran-crazy-kalyanam-movie-review-rating-in-telugu-261677 |archive-date=18 October 2026 |language=te}}</ref> ==నటీనటులు== * [[అనుపమ పరమేశ్వరన్]] * [[తరుణ్ భాస్కర్ దాస్యం|తరుణ్ భాస్కర్]] * అఖిల్ రాజ్ ఉడ్డెమారి<ref name="అనుపమతో కలిసి నటించాలన్న.. అమ్మ కోరిక నెరవేరింది">{{cite news |last1= |title=అనుపమతో కలిసి నటించాలన్న.. అమ్మ కోరిక నెరవేరింది |url=https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/moms-wish-to-act-alongside-anupama-has-been-fulfilled-with-crazy-kalyanam-movie-says-actor-akhil-raj-ktr-76269.html |access-date=18 October 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=14 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261018061152/https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/moms-wish-to-act-alongside-anupama-has-been-fulfilled-with-crazy-kalyanam-movie-says-actor-akhil-raj-ktr-76269.html |archive-date=18 October 2026 |language=te}}</ref> * [[విజయ నరేష్|నరేష్]] * [[కిరీటి దామరాజు]] == పాటలు== {{Track listing | headline = | total_length = | extra_column = గాయకులు | title1 = అలసేంద్రవంక | extra1 = [[అనురాగ్ కులకర్ణి]] | lyrics1 = [[గోరటి వెంకన్న]] | music1 = | length1 = 4:41 | title2 = కాకా ధూమ్ ధమాకా | extra2 = జంగి రెడ్డి | lyrics2 = [[కాసర్ల శ్యామ్]] | music2 = | length2 = 3:26 | title3 = కట్టు కట్టు బండి | extra3 = [[మంగ్లీ (సత్యవతి)|మంగ్లీ]] | lyrics3 = [[గోరటి వెంకన్న]] | music3 = | length3 = 3:59 | title4 = | extra4 = | lyrics4 = | music4 = | length4 = }} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]] ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title |39309264}} nrm9tl5f4fs9gevs9hr7a6j03c5cgyi 0 513465 4983510 2026-10-18T06:54:37Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1365933654|Tragedy]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4983510 wikitext text/x-wiki [[File:Reliefs_from_Tarentum_(Berlin_Ant_Sk_1641,_1642).jpg|thumb| టారెంటమ్ (ఆధునిక టరాంటో) నుండి లభించిన శిల్పాలు గ్రీకు విషాద నాటకాలలోని దృశ్యాలను చిత్రీకరిస్తాయని నమ్ముతారు: ఎడమవైపున, తమ తండ్రి అగమెమ్నన్‌పై ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి తమ తల్లి క్లైటెమ్నెస్ట్రాను హత్య చేసే ఎలెక్ట్రా, ఒరెస్టీస్ ఉన్నారు; అగమెమ్నన్ యువరాణి కాసాండ్రాను ఉపపత్నిగా చేసుకోవడం, వారి కుమార్తె [[ఇఫిజినియా|ఇఫిజెనియాను]] బలి ఇవ్వడం వల్ల క్లైటెమ్నెస్ట్రా ఈ చర్యకు ప్రేరేపించబడింది.<br /><br /><br /><br /> కుడివైపున ఉన్నది ఓడిపస్, యాంటిగనీ ; ఓడిపస్‌ను పసివయసులోనే వదిలివేయగా, ఒక గొర్లకాపరి అతడిని దత్తత తీసుకున్నాడు; ఆ తర్వాత అతను తెలియకుండానే తన తండ్రిని హత్య చేసి, ఆమె తల్లిని వివాహం చేసుకుని, యాంటిగనీతో సహా పలువురికి సంతానాన్ని కన్నాడు. ఓడిపస్ తాను చేసిన పనిని గ్రహించినప్పుడు, భయంతో తన కళ్ళను తానే పొడుచుకున్నాడు; ఇక్కడ అతని కుమార్తె అతనికి మార్గనిర్దేశం చేస్తుంది.]] '''విషాదాంతం''' అనేది మానవ బాధల ఆధారంగా రూపొందించబడిన ఒక [[డ్రామా|నాటక]] ప్రక్రియ, ప్రత్యేకంగా ప్రధాన పాత్ర లేదా పాత్రల సమూహానికి సంభవించే భయంకరమైన లేదా దుఃఖకరమైన సంఘటనల ద్వారా ఇది వ్యక్తమవుతుంది. సాంప్రదాయకంగా, విషాదం ఉద్దేశ్యం ప్రేక్షకులలో భావోద్వేగ విరేచనాన్ని, లేదా "ఆనందాన్ని మేల్కొలిపే బాధ"ను ప్రేరేపించడం. {{Sfn|Banham|1998|p=1118}} {{Sfn|Nietzsche|1999|p=21|loc=§2|ps=: 'two-fold mood[…] the strange mixture and duality in the effects of the [[Dionysus|Dionysiac]] [[Cult of Dionysus|enthusiasts]], that phenomenon whereby pain awakens pleasure while rejoicing wrings cries of agony from the breast. From highest joy there comes a cry of horror or a yearning lament at some irredeemable loss. In those Greek festivals there erupts what one might call a [[Sentimentality|sentimental]] tendency in nature, as if it had cause to sigh over its [[Sparagmos|dismemberment]] into [[Individuation|individuals]]'.}} అనేక సంస్కృతులు ఈ విరుద్ధమైన ప్రతిస్పందనను రేకెత్తించే రూపాలను అభివృద్ధి చేసినప్పటికీ, ''విషాదం'' అనే పదం తరచుగా [[పాశ్చాత్య నాగరికత]] స్వీయ-నిర్వచనంలో చారిత్రాత్మకంగా ప్రత్యేకమైన, ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించిన ఒక నిర్దిష్ట నాటక సంప్రదాయాన్ని సూచిస్తుంది. {{Sfn|Banham|1998|p=1118}} {{Sfn|Williams|1966|pp=14–16}} ఆ సంప్రదాయం బహుళమైనది, విచ్ఛిన్నమైనది, అయినప్పటికీ ఈ పదాన్ని తరచుగా సాంస్కృతిక గుర్తింపు, చారిత్రక కొనసాగింపు శక్తివంతమైన ప్రభావాన్ని రేకెత్తించడానికి ఉపయోగించారు—" గ్రీకులు, ఎలిజబెతన్లు, ఒక సాంస్కృతిక రూపంలో; హెలెన్లు, క్రైస్తవులు, ఒక సాధారణ కార్యకలాపంలో," అని రేమండ్ విలియమ్స్ పేర్కొన్నారు. {{Sfn|Williams|1966|p=16}} 2500 సంవత్సరాల క్రితం [[గ్రీకు నాటకరంగం|ప్రాచీన గ్రీస్ నాటకరంగంలో]] [[విలియం షేక్‌స్పియర్|ఉద్భవించిన]] విషాదాంత నాటకం [[హెన్రిక్ ఇబ్సన్|,]] సాంస్కృతిక ప్రయోగాలు , సంప్రదింపులు , పోరాటాలు, మార్పులకు [[పోస్ట్‌మోడర్నిజం|ఒక]] {{Sfn|Taxidou|2004|pp=193–209}} నిలిచింది .. ఆ నాటకరంగంలో ఏస్కిలస్, సోఫోక్లెస్, యూరిపిడిస్‌ల రచనలలో కొంత భాగం, ఇతర కవుల అనేక శకలాలు, సెనెకా తరువాతి రోమన్ విషాద నాటకాలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. షేక్స్‌పియర్, లోపే డి వేగా, జీన్ రాసిన్, ఫ్రెడ్రిక్ షిల్లర్‌ల రచనలలో దాని విశిష్టమైన వ్యక్తీకరణల నుండి, హెన్రిక్ ఇబ్సెన్, ఆగస్ట్ స్ట్రిండ్‌బర్గ్‌ల ఇటీవలి సహజవాద విషాద నాటకాల వరకు; నూరుల్ మోమెన్ 'నెమెసిస్' విషాద ప్రతీకారం, మరణం, నష్టం, బాధలపై శామ్యూల్ బెకెట్ ఆధునికవాద ధ్యానాల వరకు; విషాద నాటకాల సంప్రదాయాన్ని హైనర్ ముల్లర్ ఉత్తర-ఆధునికవాద పద్ధతిలో పునర్నిర్మించడం వరకు విషాద నాటకం కొనసాగింది. [[శామ్యూల్ బెకెట్|6]] {{Sfn|Williams|1966|pp=13–84}} [[ప్లేటో]], [[అరిస్టాటిల్]], సెయింట్ అగస్టిన్, [[వోల్టెయిర్|వోల్టేర్]], హ్యూమ్, డిడెరోట్, [[జార్జ్ విలియం ఫ్రెడరిక్ హెగెల్|హెగెల్]], షోపెన్‌హౌర్, కీర్కెగార్డ్, నీట్షే, [[ఫ్రెడెరిక్ నీషె|ఫ్రాయిడ్]], బెంజమిన్, {{Sfn|Benjamin|1998}} [[ఆల్బర్ట్ కామూ|కామూ]], లాకాన్, డెలూజ్ [[సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్|వంటి]] [[తత్వం|తత్వవేత్తల]] సుదీర్ఘ పరంపర ఈ శైలిని విశ్లేషించారు, దానిపై ఊహాగానాలు చేశారు, విమర్శించారు. {{Sfn|Felski|2008|p=1}} {{Sfn|Dukore|1974|ps=: primary material.}} {{Sfn|Carlson|1993|ps=: analysis.}} అరిస్టాటిల్ ' ''పొయెటిక్స్''' (క్రీ.పూ. 335) తరువాత, విషాదాంత నాటకాన్ని ప్రక్రియల మధ్య భేదాలు చేయడానికి ఉపయోగించారు; అది సాధారణంగా కవిత్వ స్థాయిలో (ఇక్కడ విషాదాంత నాటకం [[పురాణ కవిత్వం|ఇతిహాసం]], [[భావ కవిత్వం|గేయ నాటకాలకు]] వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది) అయినా లేదా నాటక స్థాయిలో (ఇక్కడ విషాదాంత నాటకం హాస్య నాటకానికి వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది) అయినా. ఆధునిక యుగంలో, విషాదాన్ని నాటకం, శ్రావ్యమైన నాటకం, విషాద హాస్య నాటకం, ఇతిహాస నాటకరంగం లతో పోల్చి నిర్వచించారు, దీని ఫలితంగా కొన్ని గ్రీకు విషాద నాటకాలు విషాద హాస్య నాటకాలు, శ్రావ్యమైన నాటకాలుగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. {{Sfn|Carlson|1993|ps=: analysis.}} {{Sfn|Pfister|1988}} <ref>{{Cite book|title=The Semiotics of Theatre and Drama|last=Elam|first=Keir|date=1980|publisher=Methuen|isbn=9780416720501}}</ref> {{Sfn|Takeda|2025|pp=369–373}} సంకుచిత అర్థంలో నాటకం, 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి హాస్య, విషాద నాటకాల మధ్య ఉన్న సాంప్రదాయ విభజనను ఒక శైలీకృత వ్యతిరేక లేదా శైలీకృత నిర్వేదీకరణ ద్వారా అధిగమించింది. బెర్టోల్ట్ బ్రెచ్ట్, అగస్టో బోల్ ఇద్దరూ తమ ఇతిహాస నాటక ప్రాజెక్టులను (వరుసగా అరిస్టాటిల్-యేతర నాటకం, అణగారిన వారి నాటకరంగం ) విషాద నాటక నమూనాలకు అనుగుణంగా నిర్వచించారు. అయితే, టాక్సిడౌ ఇతిహాస నాటకరంగాన్ని విషాద విధులను, శోకం, ఊహాగానాల చిత్రణలను తనలో ఇముడ్చుకున్నదిగా చదువుతాడు. {{Sfn|Taxidou|2004|pp=193–209}} nuanjlfn4zeor84mms4tc58kawiif1l 0 513467 4983526 2026-10-18T07:56:18Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1377673681|Byzantine art]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4983526 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 270 | caption_align = center | align = right | direction = vertical | header = | image1 = Christ Pantocrator mosaic from Hagia Sophia 2744 x 2900 pixels 3.1 MB.jpg | caption1 = One of the most famous of the surviving [[Byzantine mosaics]] of the [[Hagia Sophia]] in [[Constantinople]] – the image of [[Christ Pantocrator]] on the walls of the upper southern gallery, Christ being flanked by the Virgin Mary and John the Baptist; {{circa|1261}}; 4.08 x 4.2 m }} '''బైజాంటైన్ కళ''' అనేది [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]] కళాత్మక ఉత్పత్తుల సముదాయాన్ని కలిగి ఉంటుంది, <ref>{{Harvnb|Michelis|1946}}; {{Harvnb|Weitzmann|1981}}.</ref> అలాగే సామ్రాజ్యం నుండి సాంస్కృతికంగా వారసత్వంగా పొందిన దేశాలు, రాష్ట్రాలు. సామ్రాజ్యం పశ్చిమ రోమ్ పతనం నుండి ఉద్భవించి 1453లో కాన్స్టాంటినోపుల్ విజయం వరకు కొనసాగినప్పటికీ, <ref>{{Harvnb|Kitzinger|1977|pp=1‒3}}.</ref> బైజాంటైన్ కాలం ప్రారంభ తేదీ రాజకీయ చరిత్ర కంటే కళా చరిత్రలో స్పష్టంగా ఉంది, అయినప్పటికీ అది ఇంకా అస్పష్టంగానే ఉంది. తూర్పు ఐరోపాలోని అనేక తూర్పు ఆర్థడాక్స్ రాజ్యాలు, అలాగే కొంత మేరకు తూర్పు [[మధ్యధరా సముద్రం|మధ్యధరా]] ప్రాంతంలోని ఇస్లామిక్ రాజ్యాలు, ఆ సామ్రాజ్యం సంస్కృతి, కళలోని అనేక అంశాలను ఆ తర్వాత శతాబ్దాల పాటు పరిరక్షించాయి. బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంలో వాస్తవంగా భాగం కాకపోయినా, దానితో పాటు ఉన్న అనేక సమకాలీన రాజ్యాలు సాంస్కృతికంగా దానిచే ప్రభావితమయ్యాయి (" బైజాంటైన్ కామన్వెల్త్ "). వీటిలో కీవన్ రస్ తో పాటు, 10వ శతాబ్దంలో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం నుండి విడిపోయిన వెనిస్ గణతంత్ర రాజ్యం, బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంతో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉండి, 10వ శతాబ్దం వరకు బైజాంటైన్ భూభాగంగా ఉండి, 12వ శతాబ్దం వరకు పెద్ద సంఖ్యలో గ్రీకు మాట్లాడే జనాభా కొనసాగిన సిసిలీ రాజ్యం వంటి కొన్ని ఆర్థడాక్స్-యేతర రాజ్యాలు కూడా ఉన్నాయి. బైజాంటైన్ కళా సంప్రదాయం కలిగిన ఇతర రాజ్యాలు, మధ్యయుగాలంతటా బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండటం, సెర్బియా, [[మొదటి బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యం|బల్గేరియా]] వంటి స్వాతంత్ర్య కాలాల మధ్య ఊగిసలాడాయి. 1453లో బైజాంటైన్ రాజధాని కాన్స్టాంటినోపుల్ పతనం తర్వాత, [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలో]] నివసిస్తున్న తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ క్రైస్తవులు సృష్టించిన కళను తరచుగా "పోస్ట్-బైజాంటైన్" అని పిలిచేవారు. బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంలో ఉద్భవించిన కొన్ని కళా సంప్రదాయాలు, ముఖ్యంగా ఐకాన్ పెయింటింగ్, చర్చి వాస్తుశిల్పానికి సంబంధించి, [[గ్రీస్]], [[సైప్రస్]], [[సెర్బియా]], [[బల్గేరియా]], [[రొమేనియా]], [[రష్యా]], ఇతర తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ దేశాలలో నేటికీ కొనసాగుతున్నాయి. == పరిచయం == [[File:Encaustic_Virgin.jpg|thumb| సింహాసనాసీనురాలైన [[మరియమ్|కన్య]], శిశువు, సాధువులు, దేవదూతలతో కూడిన ప్రతిమ, 6వ శతాబ్దం, [[సెయింట్ కేథరీన్ మొనాస్టరీ|సెయింట్ కేథరీన్ మఠం]], సినాయ్]] బైజాంటైన్ కళ బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం క్రైస్తవీకరించబడిన గ్రీకు సంస్కృతి నుండి ఉద్భవించి, అభివృద్ధి చెందింది; [[క్రైస్తవ మతం]], శాస్త్రీయ [[గ్రీకు పురాణాలు|గ్రీకు పురాణాల]] నుండి విషయాలు రెండూ హెలెనిస్టిక్ శైలి, ఐకానోగ్రఫీ పద్ధతుల ద్వారా కళాత్మకంగా వ్యక్తీకరించబడ్డాయి. <ref>{{Harvnb|Michelis|1946}}; {{Harvnb|Ainalov|1961|loc="Introduction", pp. 3‒8}}; {{Harvnb|Stylianou|Stylianou|1985|p=19}}; {{Harvnb|Hanfmann|1967|loc="Early Christian Sculpture", p. 42}}; {{Harvnb|Weitzmann|1984}}.</ref> బైజాంటియం కళ దాని శాస్త్రీయ వారసత్వాన్ని ఎన్నడూ విస్మరించలేదు; బైజాంటియన్ రాజధాని, కాన్స్టాంటినోపుల్, పెద్ద సంఖ్యలో శాస్త్రీయ శిల్పాలతో అలంకరించబడింది, <ref>{{Harvnb|Bassett|2004}}.</ref> అయినప్పటికీ అవి చివరికి దాని నివాసులకు కొంత గందరగోళానికి వస్తువుగా మారాయి <ref>{{Harvnb|Mango|1963|pp=53‒75}}.</ref> (అయితే, బైజాంటియన్ ప్రేక్షకులు గోడ చిత్రాలు వంటి ఇతర శాస్త్రీయ మాధ్యమాల పట్ల ఎటువంటి గందరగోళ సంకేతాలను చూపించలేదు <ref>{{Harvnb|Ainalov|1961|loc="The Hellenistic Character of Byzantine Wall Painting", pp. 185‒214}}.</ref> ). బైజాంటైన్ కళకు ఆధారం బైజాంటైన్ గ్రీకులు కలిగి ఉన్న ప్రాథమిక కళాత్మక వైఖరి, వారు తమ ప్రాచీన గ్రీకు పూర్వీకుల వలె, "కేవలం రూపాల ఆటతో ఎప్పుడూ సంతృప్తి చెందలేదు, కానీ సహజమైన హేతువాదం ద్వారా ప్రేరేపించబడి, వాటిని అర్థవంతమైన విషయంతో అనుబంధించడం ద్వారా రూపాలకు జీవం పోశారు." <ref>{{Harvnb|Weitzmann|1981|p=350}}.</ref> బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంలో సృష్టించబడిన కళలో శాస్త్రీయ సౌందర్యశాస్త్రం ఆవర్తన పునరుజ్జీవనాలు కనిపించినప్పటికీ, అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా, దాని విశిష్టమైన "నైరూప్య" లేదా ప్రకృతివాద వ్యతిరేక స్వభావంతో నిర్వచించబడిన ఒక నూతన సౌందర్యశాస్త్రం అభివృద్ధి దానికి గుర్తుగా నిలిచింది. శాస్త్రీయ కళ వాస్తవికతను వీలైనంత దగ్గరగా అనుకరించే ప్రాతినిధ్యాలను సృష్టించే ప్రయత్నంతో గుర్తించబడితే, బైజాంటైన్ కళ మరింత ప్రతీకాత్మక విధానానికి అనుకూలంగా ఈ ప్రయత్నాన్ని విడిచిపెట్టినట్లు కనిపిస్తుంది. [[File:Byzantine_-_Saint_Arethas_-_Walters_4820862.jpg|ఎడమ|thumb| సాంప్రదాయ బైజాంటైన్ శైలిలో చిత్రీకరించబడిన అరబ్ సెయింట్ అరెథాస్ (10వ శతాబ్దం)]] ప్రధానంగా చివరి ప్రాచీన కాలంలో జరిగిన ఈ పరివర్తన స్వభావం, కారణాలు శతాబ్దాలుగా పండితుల చర్చనీయాంశంగా ఉన్నాయి. <ref>{{Harvnb|Brendel|1979}}.</ref> కళా నైపుణ్యాలు, ప్రమాణాలు క్షీణించడమే దీనికి కారణమని [[జార్జియో వసారి]] పేర్కొన్నాడు, అయితే ఇటాలియన్ పునరుజ్జీవనంలో అతని సమకాలీనులు వాటిని పునరుద్ధరించారు. ఈ దృక్కోణం అప్పుడప్పుడు పునరుద్ధరించబడినప్పటికీ, ముఖ్యంగా బెర్నార్డ్ బెరెన్సన్ ద్వారా, <ref>{{Harvnb|Berenson|1954}}.</ref> ఆధునిక పండితులు బైజాంటైన్ సౌందర్యశాస్త్రంపై మరింత సానుకూల దృక్పథాన్ని తీసుకుంటారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో రచనలు చేసిన అలోయిస్ రీగ్ల్, జోసెఫ్ స్ట్రిగోవ్స్కీ, అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా చివరి ప్రాచీన కళ పునర్మూల్యాంకనానికి బాధ్యత వహించారు. <ref>{{Harvnb|Elsner|2002|pp=358‒379}}.</ref> రీగ్ల్ దీనిని రోమన్ కళలో ముందుగా ఉన్న ధోరణుల సహజ అభివృద్ధిగా చూశాడు, అయితే స్ట్రిగోవ్స్కీ దీనిని "ప్రాచ్య" ప్రభావాల ఉత్పత్తిగా చూశాడు. ఈ చర్చకు ఇటీవలి ముఖ్యమైన తోడ్పాటులలో ఎర్నెస్ట్ కిట్జింగర్ <ref>{{Harvnb|Kitzinger|1977}}.</ref> చేసినవి ఉన్నాయి, అతను చివరి ప్రాచీన కాలంలో "నైరూప్య", "హెలెనిస్టిక్" ధోరణుల మధ్య "ద్వంద్వవాదాన్ని" గుర్తించాడు, జాన్ ఓనియన్స్ <ref>{{Harvnb|Onians|1980|pp=1‒23}}.</ref> చివరి ప్రాచీన కాలంలో "దృశ్య ప్రతిస్పందనలో పెరుగుదలను" చూశారు, దీని ద్వారా ఒక వీక్షకుడు "ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు పరిభాషలో పూర్తిగా నైరూప్యంగా ఉన్నదాన్ని చూడగలడు, దానిని ప్రాతినిధ్యంగా కనుగొనగలడు." ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఈ చర్చ పూర్తిగా ఆధునికమైనది: చాలా మంది బైజాంటైన్ ప్రేక్షకులు వారి కళను అమూర్తమైనదిగా లేదా అవాస్తవికమైనదిగా పరిగణించలేదనేది స్పష్టం. సిరిల్ మాంగో గమనించినట్లుగా, "బైజాంటైన్ కళ పట్ల మన స్వంత ప్రశంస చాలావరకు ఈ కళ సహజవాదమైనది కాదనే వాస్తవం నుండి ఉద్భవించింది; అయినప్పటికీ బైజాంటైన్‌లు స్వయంగా, వారి ప్రస్తుత ప్రకటనల ద్వారా అంచనా వేస్తే, దానిని అత్యంత సహజవాదమైనదిగా, ఫిడియాస్, అపెల్లెస్, జ్యూక్సిస్ సంప్రదాయంలో నేరుగా ఉన్నదిగా భావించారు." <ref>{{Harvnb|Mango|1963|p=65}}.</ref> [[File:Meister_von_Nerezi_001.jpg|thumb|260x260px| స్కోప్జే సమీపంలోని నెరెజీలో ఉన్న కుడ్యచిత్రాలు (1164), వాటి విశిష్టమైన ఉన్నత విషాదం, సున్నితమైన మానవత్వం, సహజ వాస్తవికతల కలయికతో, గియోట్టో, ఇతర తొలి-పునరుజ్జీవన ఇటాలియన్ కళాకారుల విధానాన్ని ముందుగానే సూచించాయి.]] స్మారక బైజాంటైన్ కళ ఇతివృత్తం ప్రధానంగా మతపరమైనది, సామ్రాజ్య సంబంధమైనది: ఈ రెండు ఇతివృత్తాలు తరచుగా మిళితం చేయబడ్డాయి, కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని ఆరవ శతాబ్దపు [[హగియా సోఫియా]] చర్చి లోపలి భాగాన్ని అలంకరించిన తరువాతి బైజాంటైన్ చక్రవర్తుల చిత్రపటాలలో వలె. ఈ ఆసక్తులు పాక్షికంగా బైజాంటైన్ సమాజం భక్తిపూర్వక, నిరంకుశ స్వభావం వల్ల, పాక్షికంగా దాని ఆర్థిక నిర్మాణం వల్ల ఏర్పడ్డాయి: సామ్రాజ్య సంపద చర్చి, సామ్రాజ్య కార్యాలయం చేతుల్లో కేంద్రీకృతమై ఉండేది, వీరికి బృహత్తర కళాత్మక పనులను చేపట్టడానికి గొప్ప అవకాశం ఉండేది. అయితే, మతపరమైన కళ చర్చి లోపలి భాగాల భారీ అలంకరణకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. బైజాంటైన్ కళ అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రక్రియలలో ఒకటి ఐకాన్ . ఇది క్రీస్తు, కన్య మరియ లేదా ఒక సాధువు చిత్రం. దీనిని ఆర్థోడాక్స్ చర్చిలలో, ప్రైవేట్ గృహాలలో కూడా పూజనీయ వస్తువుగా ఉపయోగిస్తారు. చిహ్నాలు సౌందర్యాత్మక స్వభావం కంటే మతపరమైనవిగా ఉండేవి: ముఖ్యంగా విగ్రహ ధ్వంసం ముగిసిన తర్వాత, అవి జాగ్రత్తగా నిర్వహించబడిన ప్రాతినిధ్య నియమాల ద్వారా నిర్వహించబడే ఆ ఆకృతికి "పోలిక" ద్వారా చిత్రీకరించబడిన ఆకృతి ప్రత్యేక "ఉనికి"ని వ్యక్తపరుస్తాయని అర్థం చేసుకున్నారు. <ref>{{Harvnb|Belting|1994}}.</ref> బైజాంటైన్ చిత్రిత చేతివ్రాత ప్రతులు బైజాంటైన్ కళ మరొక ప్రధాన ప్రక్రియ. అత్యంత సాధారణంగా చిత్రించబడిన గ్రంథాలు మతపరమైనవి, అవి స్వయంగా పవిత్ర గ్రంథాలు (ముఖ్యంగా కీర్తనలు), భక్తి లేదా వేదాంత గ్రంథాలు (ఉదాహరణకు జాన్ క్లిమాకస్ ''దైవిక ఆరోహణ నిచ్చెన'' లేదా గ్రెగొరీ ఆఫ్ నజియాన్జస్ ప్రసంగాలు) రెండూ ఉన్నాయి. లౌకిక గ్రంథాలు కూడా ప్రకాశవంతం చేయబడ్డాయి: ముఖ్యమైన ఉదాహరణలలో అలెగ్జాండర్ రొమాన్స్, జాన్ స్కైలిట్జెస్ చరిత్ర ఉన్నాయి. బైజాంటియన్లు మతపరమైన కళలో స్మారక శిల్పాల పట్ల తొలి క్రైస్తవుల అపనమ్మకాన్ని వారసత్వంగా పొందారు, కేవలం [[రిలీఫ్ (శిల్పకళ)|రిలీఫ్‌లను]] మాత్రమే రూపొందించారు. వాటిలో, దాదాపు నిజ పరిమాణంలో ఉన్నవి చాలా తక్కువ మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. ఇది పాశ్చాత్య మధ్యయుగ కళకు పూర్తి విరుద్ధంగా ఉంది, అక్కడ కరోలింగియన్ కళ నుండి స్మారక శిల్పాలు పునరుద్ధరించబడ్డాయి. చిన్న దంతపు వస్తువులు కూడా చాలావరకు ఉబ్బెత్తుగా ఉండేవి. బైజాంటైన్ కళ, విలాసవంతమైన వస్తువులలో "చిన్న కళలు" అని పిలవబడేవి చాలా ముఖ్యమైనవి. వీటిలో అధికారిక ప్రదర్శనగా రిలీఫ్‌లో చెక్కబడిన దంతపు వస్తువులు, వెరోలీ శవపేటిక వంటి కాన్సులర్ డిప్టిచ్‌లు లేదా శవపేటికలు, గట్టి రాతి శిల్పాలు, ఎనామెల్స్, గాజు, ఆభరణాలు, లోహపు పని, చిత్రిత పట్టు వస్త్రాలు ఉన్నాయి. ఇవి బైజాంటైన్ యుగం అంతటా పెద్ద పరిమాణంలో ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి, వీటిలో చాలా వరకు చివరి రోమన్ కళాత్మక పద్ధతులను కొనసాగించాయి, స్వీకరించాయి. అయినప్పటికీ, ఆరవ శతాబ్దం చివరలో చైనా నుండి పట్టు పురుగులను దిగుమతి చేసుకున్న తర్వాతే బైజాంటైన్ పట్టు ఉత్పత్తి ప్రారంభమైంది. <ref>{{Cite book|url=https://pressbooks.pub/smarthistoryguidetobyzantineart/chapter/cross-cultural-artistic-interaction-in-the-early-byzantine-period/|title=Smarthistory Guide to Byzantine Art|last=Walker|first=Alicia|date=2021|editor-last=Freeman|editor-first=Evan|chapter=Cross-Cultural Artistic Interaction in the Early Byzantine Period|access-date=2023-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231230005156/https://pressbooks.pub/smarthistoryguidetobyzantineart/chapter/cross-cultural-artistic-interaction-in-the-early-byzantine-period/|archive-date=2023-12-30}}</ref> వీటిలో చాలా వరకు మతపరమైనవి, అయినప్పటికీ లౌకిక లేదా ప్రాతినిధ్యం లేని అలంకరణతో కూడిన పెద్ద సంఖ్యలో వస్తువులు ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి: ఉదాహరణకు, శాస్త్రీయ పురాణాలలోని ఇతివృత్తాలను సూచించే దంతపు వస్తువులు. బైజాంటైన్ పింగాణీ వస్తువులు సాపేక్షంగా ముతకగా ఉండేవి, ఎందుకంటే ధనవంతుల భోజన బల్లలపై మట్టిపాత్రలను ఎప్పుడూ ఉపయోగించేవారు కాదు, వారు బైజాంటైన్ వెండి పాత్రలలోనే భోజనం చేసేవారు. [[వర్గం:దృశ్య కళలు]] 7i0av38c0p6ph9kkdio7kvtkuceu3kz 4 513468 4983535 2026-10-18T09:20:24Z Chaduvari 97 Creating AfD discussion page for [[:తుర్క యంజల్ చెరువు]]. 4983535 wikitext text/x-wiki ===[[తుర్క యంజల్ చెరువు]]=== {{REMOVE THIS TEMPLATE WHEN CLOSING THIS AfD|?}} <div class="infobox" style="width:50%">AfDs for this article:<ul class="listify">{{Special:Prefixindex/వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తుర్క యంజల్ చెరువు}}</ul></div> :{{la|తుర్క యంజల్ చెరువు}} – (<includeonly>[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తుర్క యంజల్ చెరువు (2 వ nomination)|View AfD]]</includeonly><noinclude>[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/2026 అక్టోబరు 18#{{anchorencode:తుర్క యంజల్ చెరువు}}|View log]]</noinclude>{{int:dot-separator}} <span class="plainlinks">[http://toolserver.org/~snottywong/cgi-bin/votecounter.cgi?page=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%A4%E0%B1%8A%E0%B0%B2%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81/%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95_%E0%B0%AF%E0%B0%82%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81_(2_%E0%B0%B5_nomination) Stats]</span>) :({{Find sources|తుర్క యంజల్ చెరువు}}) దీన్ని పరీక్షార్థం పెడుతున్నాను. దీని ఆధారంగా ఈ పేజిపై ఏ చర్యా తీసుకొనరాదు [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:20, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) fvl6zf0xyl1vqyq66egeyw6jdbg5fwj 4 513469 4983536 2026-10-18T09:20:24Z Chaduvari 97 Adding [[:వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తుర్క యంజల్ చెరువు (2 వ nomination)]]. 4983536 wikitext text/x-wiki {{Recent AfDs}} <div class="boilerplate metadata vfd" style="background-color: #F3F9FF; margin: 0 auto; padding: 0 1px 0 0; border: 1px solid #AAAAAA; font-size:10px"> {| width = "100%" |- ! width="50%" align="left" | <span style="color:gray">&lt;</span> [[Wikipedia:Articles for deletion/Log/2026 అక్టోబరు 17|అక్టోబరు 17]] ! width="50%" align="right" | [[Wikipedia:Articles for deletion/Log/2026 అక్టోబరు 19|అక్టోబరు 19]] <span style="color:gray">&gt;</span> |} </div> <div align = "center">'''[[Wikipedia:Guide to deletion|Guide to deletion]]'''</div> {{Cent}} <small>{{purge|Purge server cache}}</small> __TOC__ <!-- Add new entries to the TOP of the following list --> {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తుర్క యంజల్ చెరువు (2 వ nomination)}} k75zkut6nehigf91yp69sgd4rluqomi 3 513470 4983538 2026-10-18T09:27:11Z Srinivasrjy 31053 Welcome to Wikipedia! 4983538 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Buddrapu.suresh గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Buddrapu.suresh గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 09:27, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) pdg238hgsh5yq9t2l0p07x8hgun74wa 0 513471 4983551 2026-10-18T11:10:31Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4983551 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు}} {{Use dmy dates|date=October 2016}} {{Use Indian English|date=October 2016}} {{Infobox person | name = పవిత్రన్ | image = Pavithran during the filming of Surieyan 1992.png | caption = | birth_name = ఎ. ఎన్. పవిత్రన్ | birth_date = | birth_place = భారతదేశం | occupation = దర్శకుడు | years_active = 1981–ప్రస్తుతం | spouse = దీజ పవిత్రన్ | children = | other_names = }} '''పవిత్రన్''' ఒక భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు. ఆయన అనేక విజయవంతమైన తమిళ చిత్రాలను తెరకెక్కించారు. ఆయన ప్రధానంగా 1990లలో చురుగ్గా ఉన్నారు. ఈ చిత్రాలలో తరచుగా [[శరత్‌కుమార్]] ముఖ్య పాత్రలలో నటించారు. చలనచిత్ర పరిశ్రమకు ఆయన చేసిన సేవలకు గాను తమిళనాడు ప్రభుత్వ కళైమామణి పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. ఆయన తన సహాయకులను, తాను పరిచయం చేసిన నటులను చిత్ర పరిశ్రమలో పెద్ద నక్షత్రాలుగా తీర్చిదిద్దినట్లు పేరుగాంచారు. ఆయన వద్ద పనిచేసిన సహాయ దర్శకులలో [[ఎస్. శంకర్]], [[ఎ. వెంకటేష్ (దర్శకుడు)|ఎ. వెంకటేష్]], [[బాలాజీ శక్తివేల్]], [[విన్సెంట్ సెల్వ]], [[శరవణ సుబ్బయ్య]] తదితరులు ఉన్నారు. ఆయన [[ప్రభుదేవా]] వంటి నటులను కూడా పరిచయం చేశారు. 1990లలో శరత్‌కుమార్, [[అజిత్ కుమార్]], [[విజయ్ (నటుడు)|విజయ్]] వంటి కొత్తవారితో ఆయన తీసిన సినిమాలు పరిశ్రమలో వారు స్థిరపడటానికి సహాయపడ్డాయి. ==జీవిత విశేషాలు / కెరీర్== పచ్చయప్ప కళాశాల విద్యార్థి అయిన పవిత్రన్, [[కె. టి. కుంజుమోన్]] నిర్మాణ సంస్థలో వచ్చిన ''[[వసంతకాల పరవై]]'' (1991) చిత్రంతో తన వృత్తిని ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత శరత్‌కుమార్‌తో కలిసి ''[[సూర్యన్‌]]'' (1992) అనే విజయవంతమైన యాక్షన్ చిత్రాన్ని తెరకెక్కించారు. ఇది ఆ సంవత్సరపు అతిపెద్ద విజయంగా నిలిచింది. తమిళ సినిమా రంగంలో ఆయన స్థానాన్ని ఇది సుస్థిరం చేసింది. ఆ తర్వాత సంవత్సరమే అదే నటుడితో ''[[ఐ లవ్ ఇండియా]]'' (1993) చిత్రంలో మళ్లీ పనిచేశారు. శరత్‌కుమార్ నటించిన ఈ చిత్రంలో రొమాంటిక్ మ్యూజికల్ ''[[ఇందు]]'' (1994) వచ్చింది. ఇది [[ప్రభుదేవా]]ను ప్రధాన నటుడిగా పరిచయం చేసిన చిత్రం. 1995లో ఆయన [[విజయకాంత్]]‌తో కలిసి ''[[తిరుమూర్తి]]'' అనే మరో యాక్షన్ చిత్రాన్ని తెరకెక్కించారు. ఆ తర్వాత ఆయన [[అజిత్ కుమార్]], [[ప్రశాంత్]], [[పూజా భట్]] ప్రధాన పాత్రలలో కళాశాల ప్రేమకథా చిత్రం ''[[కల్లూరి వాసల్]]'' (1996) నిర్మించారు. అయితే ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి, బాక్సాఫీస్ వద్ద ప్రతికూల స్పందనను ఎదుర్కొంది. ఈ సినిమా తయారీ సమయంలో దర్శకుడికి నటుడు ప్రశాంత్, ఆయన తండ్రి మధ్య వివాదం చెలరేగింది. మొదటి కథాంశం చెప్పినప్పటి నుండి ప్రశాంత్ పాత్ర స్వభావాన్ని పవిత్రన్ మార్చేశారంటూ ఆ తండ్రీకొడుకులు ఆరోపించారు.<ref>{{cite web|url=https://groups.google.com/forum/#!topic/soc.culture.tamil/ibv76-CAjoA |title=Google Groups |date= |accessdate=2015-06-26}}</ref> 1996లో [[ఎ. వెంకటేష్ (దర్శకుడు)|ఎ. వెంకటేష్]] దర్శకత్వంలో [[విజయ్ (నటుడు)|విజయ్]] ప్రధాన పాత్రలో నటించిన ''[[సెల్వ (సినిమా)|సెల్వ]]'' చిత్రానికి ఆయన నిర్మాతగా వ్యవహరించారు. అయితే ఆ సినిమా నష్టాలు పవిత్రన్‌కు 1.5 కోట్ల రూపాయల నష్టాన్ని మిగిల్చాయి. ఇది ఆయన తదుపరి చిత్రం ''మూక్కుత్తి కాసి'' తయారీపై కూడా ప్రభావం చూపింది. ఈ చిత్రం మొదట శరత్‌కుమార్‌తో ప్రారంభమైంది. ఆ తర్వాత భాస్కర్ రాజ్ ప్రధాన పాత్రలో మార్చబడింది. ఆ సినిమా ఆ తర్వాత అభివృద్ధి చెందలేదు, విడుదల కూడా కాలੇదు.<ref>{{cite web|url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-4.htm|title=A-Z (IV) |work=Indolink Tamil |accessdate=2 March 2014 |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927193804/http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-4.htm |archivedate=27 September 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |title=An interview with Director Pavithran |website=Chennai Online |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031021114354/http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |archive-date=21 October 2003 |url-status=dead}}</ref> సుదీర్ఘ విరామానికి ముందు ఆయన చివరి తమిళ చిత్రం [[విఘ్నేష్ (నటుడు)|విఘ్నేష్]] నటించిన ''కదల్ పల్లి''.<ref>{{cite web|url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-3.htm |title=A-Z (III) |work=Indolink Tamil |accessdate=2 March 2014 |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927193802/http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-3.htm |archivedate=27 September 2013 }}</ref> కన్నడ చిత్రం [[హెలో యమ|అదే పేరుతో]] రీమేక్ అయిన ''[[Hello...Yama!]]'' (1999) తో ఆయన తెలుగులో దర్శకుడిగా అరంగేట్రం చేశారు.<ref>{{cite web|website=Express India|access-date=28 August 2025|title=Pavitran directs a comedy|url=http://www.expressindia.com/screen/dec11/south.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010609200225/http://www.expressindia.com/screen/dec11/south.htm|archive-date=9 June 2001|date=11 December 1998|url-status=dead}}</ref> 2000 సంవత్సరంలో శరత్‌కుమార్, పూనమ్ సింగార్, [[సంఘవి]]లతో కలిసి ''పుగళ్'' అనే చిత్ర నిర్మాణాన్ని ఆయన ప్రకటించారు. అయితే ప్రారంభ షెడ్యూల్స్ తర్వాత ఈ ప్రాజెక్ట్ ముందుకు సాగలేదు.<ref>{{cite web |url=http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20020502024617/http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |url-status=dead |archive-date=2 May 2002 |title=An interview with Director Pavithran |accessdate=2015-06-26 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://cinematoday2.itgo.com/Pukazh.htm|archive-url = https://web.archive.org/web/20020222224707/http://cinematoday2.itgo.com/Pukazh.htm|archive-date = 22 February 2002|title = Pukazh}}</ref><ref>{{cite web |url=http://movies.indiainfo.com/tamil/onthesets/more.html |title=Indiainfo: Tamil: On the Sets |website=movies.indiainfo.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010627083449/http://movies.indiainfo.com/tamil/onthesets/more.html |archive-date=27 June 2001 |url-status=dead}}</ref> [[2000 ఫిజియన్ తిరుగుబాటు]] నేపథ్యంలో స్ఫూర్తి పొందిన ఈ కథను కొంతవరకు [[ఫిజి]] దేశంలో చిత్రకరించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.go4i.com/cinema/southsizzlers/southsizzlersstory20000712.shtml |title=South Sizzlers Features |website=www.go4i.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020107101033/http://www.go4i.com/cinema/southsizzlers/southsizzlersstory20000712.shtml |archive-date=7 January 2002 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.minnamutam.com/cinema/previews/pugal.asp |title=Minnamutam.com-->>Movie Previews |website=www.minnamutam.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010417061327/http://www.minnamutam.com/cinema/previews/pugal.asp |archive-date=17 April 2001 |url-status=dead}}</ref> 2004 మార్చిలో నటుడు జై, [[షెరిన్]]‌లను శరత్‌కుమార్‌తో పాటు ఈ చిత్రంలోకి తీసుకొచ్చి మళ్లీ పనులు ప్రారంభించారు. అయినప్పటికీ ఆ సినిమా పూర్తికాలేదు.<ref>{{cite web |url=http://www.chennaionline.com/reeltalk/03reeltalk29th.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20040405051218/http://www.chennaionline.com/reeltalk/03reeltalk29th.asp |url-status=dead |archive-date=5 April 2004 |title=Reel Talk - Cheran makes right moves |accessdate=2015-06-26 |df=dmy-all }}</ref> పవిత్రన్ 2007లో తక్కువ బడ్జెట్ చిత్రం ''[[మట్టుతవణి (సినిమా)|మట్టుతవణి]]'' పై పని ప్రారంభించారు. అయితే ఆలస్యాల కారణంగా ఆ చిత్రం 2012లో నిరాడంబరంగా విడుదలైంది. 2018లో ముంబైలో షూటింగ్ జరుపుకున్న ''ధారావి'' అనే మరో చిన్న బడ్జెట్ చిత్రాన్ని ఆయన విడుదల చేశారు.<ref>{{cite web|url=https://www.indiaglitz.com/pavithran-back-with-mattuthavani-tamil-news-31386 |title=Pavithran back with Mattuthavani - Tamil Movie News |website=IndiaGlitz.com |date=2007-05-28 |accessdate=2015-06-26}}</ref> ==ఫిల్మోగ్రఫీ== *''గమనిక: ఆయన ఎప్పుడూ నిర్మాతగా క్రెడిట్ తీసుకోనప్పటికీ, కొన్ని చిత్రాల నిర్మాణానికి ఆయన సంస్థ ఎ. ఆర్. ఎస్. (ఫిల్మ్) ఇంటర్నేషనల్ క్రెడిట్ పొందింది.'' {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan="2" style="width:35px;"| సంవత్సరం ! rowspan="2" style="width:150px;"| చిత్రం ! scope="col" colspan="2"| క్రెడిట్ వివరాలు ! rowspan="2" style="width:100px;"| భాష ! rowspan="2" style="text-align:center; width:250px;" class="unsortable" | గమనికలు |- ! దర్శకుడు ! నిర్మాత |- | 1991 || ''వసంతకాల పరవై'' || {{Yes}} || {{Yes}} || rowspan="8"|తమిళం || |- | 1992 || ''సూర్యన్'' | {{Yes}} || {{Yes}} || |- | 1993 || ''ఐ లవ్ ఇండియా'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | 1994 || ''ఇందు'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | 1995 || ''తిరుమూర్తి'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | rowspan="2"|1996 || ''కల్లూరి వాసల్'' | {{Yes}} || {{No}} || |- |''సెల్వ'' || {{No}} || {{Yes}} || |- | 1997 || ''కదల్ పల్లి'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | 1999 || ''హెలో...యమా!'' | {{Yes}} || {{No}} || తెలుగు || |- | 2012 || ''మట్టుతవణి'' | {{Yes}} || {{Yes}} || rowspan="2"|తమిళం || |- | 2018 || ''ధారావి'' | {{Yes}} || {{Yes}} || |- | 2024 || ''కర్కి (సినిమా)'' | {{Yes}} || {{No}} || కన్నడ || |} ==సూచనలు== {{reflist}} {{Pavithran}} {{DEFAULTSORT:Pavithran}} e795iplejrjswic1x32xt2l1qcvgsim 4983554 4983551 2026-10-18T11:11:08Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* మూలాలు */ 4983554 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు}} {{Use dmy dates|date=October 2016}} {{Use Indian English|date=October 2016}} {{Infobox person | name = పవిత్రన్ | image = Pavithran during the filming of Surieyan 1992.png | caption = | birth_name = ఎ. ఎన్. పవిత్రన్ | birth_date = | birth_place = భారతదేశం | occupation = దర్శకుడు | years_active = 1981–ప్రస్తుతం | spouse = దీజ పవిత్రన్ | children = | other_names = }} '''పవిత్రన్''' ఒక భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు. ఆయన అనేక విజయవంతమైన తమిళ చిత్రాలను తెరకెక్కించారు. ఆయన ప్రధానంగా 1990లలో చురుగ్గా ఉన్నారు. ఈ చిత్రాలలో తరచుగా [[శరత్‌కుమార్]] ముఖ్య పాత్రలలో నటించారు. చలనచిత్ర పరిశ్రమకు ఆయన చేసిన సేవలకు గాను తమిళనాడు ప్రభుత్వ కళైమామణి పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. ఆయన తన సహాయకులను, తాను పరిచయం చేసిన నటులను చిత్ర పరిశ్రమలో పెద్ద నక్షత్రాలుగా తీర్చిదిద్దినట్లు పేరుగాంచారు. ఆయన వద్ద పనిచేసిన సహాయ దర్శకులలో [[ఎస్. శంకర్]], [[ఎ. వెంకటేష్ (దర్శకుడు)|ఎ. వెంకటేష్]], [[బాలాజీ శక్తివేల్]], [[విన్సెంట్ సెల్వ]], [[శరవణ సుబ్బయ్య]] తదితరులు ఉన్నారు. ఆయన [[ప్రభుదేవా]] వంటి నటులను కూడా పరిచయం చేశారు. 1990లలో శరత్‌కుమార్, [[అజిత్ కుమార్]], [[విజయ్ (నటుడు)|విజయ్]] వంటి కొత్తవారితో ఆయన తీసిన సినిమాలు పరిశ్రమలో వారు స్థిరపడటానికి సహాయపడ్డాయి. ==జీవిత విశేషాలు / కెరీర్== పచ్చయప్ప కళాశాల విద్యార్థి అయిన పవిత్రన్, [[కె. టి. కుంజుమోన్]] నిర్మాణ సంస్థలో వచ్చిన ''[[వసంతకాల పరవై]]'' (1991) చిత్రంతో తన వృత్తిని ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత శరత్‌కుమార్‌తో కలిసి ''[[సూర్యన్‌]]'' (1992) అనే విజయవంతమైన యాక్షన్ చిత్రాన్ని తెరకెక్కించారు. ఇది ఆ సంవత్సరపు అతిపెద్ద విజయంగా నిలిచింది. తమిళ సినిమా రంగంలో ఆయన స్థానాన్ని ఇది సుస్థిరం చేసింది. ఆ తర్వాత సంవత్సరమే అదే నటుడితో ''[[ఐ లవ్ ఇండియా]]'' (1993) చిత్రంలో మళ్లీ పనిచేశారు. శరత్‌కుమార్ నటించిన ఈ చిత్రంలో రొమాంటిక్ మ్యూజికల్ ''[[ఇందు]]'' (1994) వచ్చింది. ఇది [[ప్రభుదేవా]]ను ప్రధాన నటుడిగా పరిచయం చేసిన చిత్రం. 1995లో ఆయన [[విజయకాంత్]]‌తో కలిసి ''[[తిరుమూర్తి]]'' అనే మరో యాక్షన్ చిత్రాన్ని తెరకెక్కించారు. ఆ తర్వాత ఆయన [[అజిత్ కుమార్]], [[ప్రశాంత్]], [[పూజా భట్]] ప్రధాన పాత్రలలో కళాశాల ప్రేమకథా చిత్రం ''[[కల్లూరి వాసల్]]'' (1996) నిర్మించారు. అయితే ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి, బాక్సాఫీస్ వద్ద ప్రతికూల స్పందనను ఎదుర్కొంది. ఈ సినిమా తయారీ సమయంలో దర్శకుడికి నటుడు ప్రశాంత్, ఆయన తండ్రి మధ్య వివాదం చెలరేగింది. మొదటి కథాంశం చెప్పినప్పటి నుండి ప్రశాంత్ పాత్ర స్వభావాన్ని పవిత్రన్ మార్చేశారంటూ ఆ తండ్రీకొడుకులు ఆరోపించారు.<ref>{{cite web|url=https://groups.google.com/forum/#!topic/soc.culture.tamil/ibv76-CAjoA |title=Google Groups |date= |accessdate=2015-06-26}}</ref> 1996లో [[ఎ. వెంకటేష్ (దర్శకుడు)|ఎ. వెంకటేష్]] దర్శకత్వంలో [[విజయ్ (నటుడు)|విజయ్]] ప్రధాన పాత్రలో నటించిన ''[[సెల్వ (సినిమా)|సెల్వ]]'' చిత్రానికి ఆయన నిర్మాతగా వ్యవహరించారు. అయితే ఆ సినిమా నష్టాలు పవిత్రన్‌కు 1.5 కోట్ల రూపాయల నష్టాన్ని మిగిల్చాయి. ఇది ఆయన తదుపరి చిత్రం ''మూక్కుత్తి కాసి'' తయారీపై కూడా ప్రభావం చూపింది. ఈ చిత్రం మొదట శరత్‌కుమార్‌తో ప్రారంభమైంది. ఆ తర్వాత భాస్కర్ రాజ్ ప్రధాన పాత్రలో మార్చబడింది. ఆ సినిమా ఆ తర్వాత అభివృద్ధి చెందలేదు, విడుదల కూడా కాలੇదు.<ref>{{cite web|url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-4.htm|title=A-Z (IV) |work=Indolink Tamil |accessdate=2 March 2014 |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927193804/http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-4.htm |archivedate=27 September 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |title=An interview with Director Pavithran |website=Chennai Online |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031021114354/http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |archive-date=21 October 2003 |url-status=dead}}</ref> సుదీర్ఘ విరామానికి ముందు ఆయన చివరి తమిళ చిత్రం [[విఘ్నేష్ (నటుడు)|విఘ్నేష్]] నటించిన ''కదల్ పల్లి''.<ref>{{cite web|url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-3.htm |title=A-Z (III) |work=Indolink Tamil |accessdate=2 March 2014 |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927193802/http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-3.htm |archivedate=27 September 2013 }}</ref> కన్నడ చిత్రం [[హెలో యమ|అదే పేరుతో]] రీమేక్ అయిన ''[[Hello...Yama!]]'' (1999) తో ఆయన తెలుగులో దర్శకుడిగా అరంగేట్రం చేశారు.<ref>{{cite web|website=Express India|access-date=28 August 2025|title=Pavitran directs a comedy|url=http://www.expressindia.com/screen/dec11/south.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010609200225/http://www.expressindia.com/screen/dec11/south.htm|archive-date=9 June 2001|date=11 December 1998|url-status=dead}}</ref> 2000 సంవత్సరంలో శరత్‌కుమార్, పూనమ్ సింగార్, [[సంఘవి]]లతో కలిసి ''పుగళ్'' అనే చిత్ర నిర్మాణాన్ని ఆయన ప్రకటించారు. అయితే ప్రారంభ షెడ్యూల్స్ తర్వాత ఈ ప్రాజెక్ట్ ముందుకు సాగలేదు.<ref>{{cite web |url=http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20020502024617/http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |url-status=dead |archive-date=2 May 2002 |title=An interview with Director Pavithran |accessdate=2015-06-26 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://cinematoday2.itgo.com/Pukazh.htm|archive-url = https://web.archive.org/web/20020222224707/http://cinematoday2.itgo.com/Pukazh.htm|archive-date = 22 February 2002|title = Pukazh}}</ref><ref>{{cite web |url=http://movies.indiainfo.com/tamil/onthesets/more.html |title=Indiainfo: Tamil: On the Sets |website=movies.indiainfo.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010627083449/http://movies.indiainfo.com/tamil/onthesets/more.html |archive-date=27 June 2001 |url-status=dead}}</ref> [[2000 ఫిజియన్ తిరుగుబాటు]] నేపథ్యంలో స్ఫూర్తి పొందిన ఈ కథను కొంతవరకు [[ఫిజి]] దేశంలో చిత్రకరించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.go4i.com/cinema/southsizzlers/southsizzlersstory20000712.shtml |title=South Sizzlers Features |website=www.go4i.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020107101033/http://www.go4i.com/cinema/southsizzlers/southsizzlersstory20000712.shtml |archive-date=7 January 2002 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.minnamutam.com/cinema/previews/pugal.asp |title=Minnamutam.com-->>Movie Previews |website=www.minnamutam.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010417061327/http://www.minnamutam.com/cinema/previews/pugal.asp |archive-date=17 April 2001 |url-status=dead}}</ref> 2004 మార్చిలో నటుడు జై, [[షెరిన్]]‌లను శరత్‌కుమార్‌తో పాటు ఈ చిత్రంలోకి తీసుకొచ్చి మళ్లీ పనులు ప్రారంభించారు. అయినప్పటికీ ఆ సినిమా పూర్తికాలేదు.<ref>{{cite web |url=http://www.chennaionline.com/reeltalk/03reeltalk29th.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20040405051218/http://www.chennaionline.com/reeltalk/03reeltalk29th.asp |url-status=dead |archive-date=5 April 2004 |title=Reel Talk - Cheran makes right moves |accessdate=2015-06-26 |df=dmy-all }}</ref> పవిత్రన్ 2007లో తక్కువ బడ్జెట్ చిత్రం ''[[మట్టుతవణి (సినిమా)|మట్టుతవణి]]'' పై పని ప్రారంభించారు. అయితే ఆలస్యాల కారణంగా ఆ చిత్రం 2012లో నిరాడంబరంగా విడుదలైంది. 2018లో ముంబైలో షూటింగ్ జరుపుకున్న ''ధారావి'' అనే మరో చిన్న బడ్జెట్ చిత్రాన్ని ఆయన విడుదల చేశారు.<ref>{{cite web|url=https://www.indiaglitz.com/pavithran-back-with-mattuthavani-tamil-news-31386 |title=Pavithran back with Mattuthavani - Tamil Movie News |website=IndiaGlitz.com |date=2007-05-28 |accessdate=2015-06-26}}</ref> ==ఫిల్మోగ్రఫీ== *''గమనిక: ఆయన ఎప్పుడూ నిర్మాతగా క్రెడిట్ తీసుకోనప్పటికీ, కొన్ని చిత్రాల నిర్మాణానికి ఆయన సంస్థ ఎ. ఆర్. ఎస్. (ఫిల్మ్) ఇంటర్నేషనల్ క్రెడిట్ పొందింది.'' {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan="2" style="width:35px;"| సంవత్సరం ! rowspan="2" style="width:150px;"| చిత్రం ! scope="col" colspan="2"| క్రెడిట్ వివరాలు ! rowspan="2" style="width:100px;"| భాష ! rowspan="2" style="text-align:center; width:250px;" class="unsortable" | గమనికలు |- ! దర్శకుడు ! నిర్మాత |- | 1991 || ''వసంతకాల పరవై'' || {{Yes}} || {{Yes}} || rowspan="8"|తమిళం || |- | 1992 || ''సూర్యన్'' | {{Yes}} || {{Yes}} || |- | 1993 || ''ఐ లవ్ ఇండియా'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | 1994 || ''ఇందు'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | 1995 || ''తిరుమూర్తి'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | rowspan="2"|1996 || ''కల్లూరి వాసల్'' | {{Yes}} || {{No}} || |- |''సెల్వ'' || {{No}} || {{Yes}} || |- | 1997 || ''కదల్ పల్లి'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | 1999 || ''హెలో...యమా!'' | {{Yes}} || {{No}} || తెలుగు || |- | 2012 || ''మట్టుతవణి'' | {{Yes}} || {{Yes}} || rowspan="2"|తమిళం || |- | 2018 || ''ధారావి'' | {{Yes}} || {{Yes}} || |- | 2024 || ''కర్కి (సినిమా)'' | {{Yes}} || {{No}} || కన్నడ || |} ==మూలాలు== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Pavithran}} qnrch987emf05nuk4hvfarjw5glhkc9 4983556 4983554 2026-10-18T11:13:26Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4983556 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు}} {{Use dmy dates|date=October 2016}} {{Use Indian English|date=October 2016}} {{Infobox person | name = పవిత్రన్ | image = Pavithran during the filming of Surieyan 1992.png | caption = | birth_name = ఎ. ఎన్. పవిత్రన్ | birth_date = | birth_place = భారతదేశం | occupation = దర్శకుడు | years_active = 1981–ప్రస్తుతం | spouse = దీజ పవిత్రన్ | children = | other_names = }} '''పవిత్రన్''' ఒక భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు. ఆయన అనేక విజయవంతమైన తమిళ చిత్రాలను తెరకెక్కించారు. ఆయన ప్రధానంగా 1990లలో చురుగ్గా ఉన్నారు. ఈ చిత్రాలలో తరచుగా [[శరత్ కుమార్|శరత్‌కుమార్]] ముఖ్య పాత్రలలో నటించారు. చలనచిత్ర పరిశ్రమకు ఆయన చేసిన సేవలకు గాను తమిళనాడు ప్రభుత్వ కళైమామణి పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. ఆయన తన సహాయకులను, తాను పరిచయం చేసిన నటులను చిత్ర పరిశ్రమలో పెద్ద నక్షత్రాలుగా తీర్చిదిద్దినట్లు పేరుగాంచారు. ఆయన వద్ద పనిచేసిన సహాయ దర్శకులలో [[ఎస్. శంకర్]], ఎ. వెంకటేష్, బాలాజీ శక్తివేల్, విన్సెంట్ సెల్వ, శరవణ సుబ్బయ్య తదితరులు ఉన్నారు. ఆయన [[ప్రభుదేవా]] వంటి నటులను కూడా పరిచయం చేశారు. 1990లలో శరత్‌కుమార్, [[అజిత్ కుమార్]], [[విజయ్ (నటుడు)|విజయ్]] వంటి కొత్తవారితో ఆయన తీసిన సినిమాలు పరిశ్రమలో వారు స్థిరపడటానికి సహాయపడ్డాయి. ==జీవిత విశేషాలు / కెరీర్== పచ్చయప్ప కళాశాల విద్యార్థి అయిన పవిత్రన్, కె. టి. కుంజుమోన్ నిర్మాణ సంస్థలో వచ్చిన ''వసంతకాల పరవై'' (1991) చిత్రంతో తన వృత్తిని ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత శరత్‌కుమార్‌తో కలిసి ''సూర్యన్‌'' (1992) అనే విజయవంతమైన యాక్షన్ చిత్రాన్ని తెరకెక్కించారు. ఇది ఆ సంవత్సరపు అతిపెద్ద విజయంగా నిలిచింది. తమిళ సినిమా రంగంలో ఆయన స్థానాన్ని ఇది సుస్థిరం చేసింది. ఆ తర్వాత సంవత్సరమే అదే నటుడితో ''ఐ లవ్ ఇండియా'' (1993) చిత్రంలో మళ్లీ పనిచేశారు. శరత్‌కుమార్ నటించిన ఈ చిత్రంలో రొమాంటిక్ మ్యూజికల్ ''ఇందు'' (1994) వచ్చింది. ఇది [[ప్రభుదేవా]]ను ప్రధాన నటుడిగా పరిచయం చేసిన చిత్రం. 1995లో ఆయన [[విజయ్ కాంత్|విజయకాంత్]]‌తో కలిసి ''తిరుమూర్తి'' అనే మరో యాక్షన్ చిత్రాన్ని తెరకెక్కించారు. ఆ తర్వాత ఆయన [[అజిత్ కుమార్]], [[ప్రశాంత్]], పూజా భట్ ప్రధాన పాత్రలలో కళాశాల ప్రేమకథా చిత్రం ''కల్లూరి వాసల్'' (1996) నిర్మించారు. అయితే ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి, బాక్సాఫీస్ వద్ద ప్రతికూల స్పందనను ఎదుర్కొంది. ఈ సినిమా తయారీ సమయంలో దర్శకుడికి నటుడు ప్రశాంత్, ఆయన తండ్రి మధ్య వివాదం చెలరేగింది. మొదటి కథాంశం చెప్పినప్పటి నుండి ప్రశాంత్ పాత్ర స్వభావాన్ని పవిత్రన్ మార్చేశారంటూ ఆ తండ్రీకొడుకులు ఆరోపించారు.<ref>{{cite web|url=https://groups.google.com/forum/#!topic/soc.culture.tamil/ibv76-CAjoA |title=Google Groups |date= |accessdate=2015-06-26}}</ref> 1996లో ఎ. వెంకటేష్ దర్శకత్వంలో [[విజయ్ (నటుడు)|విజయ్]] ప్రధాన పాత్రలో నటించిన ''సెల్వ'' చిత్రానికి ఆయన నిర్మాతగా వ్యవహరించారు. అయితే ఆ సినిమా నష్టాలు పవిత్రన్‌కు 1.5 కోట్ల రూపాయల నష్టాన్ని మిగిల్చాయి. ఇది ఆయన తదుపరి చిత్రం ''మూక్కుత్తి కాసి'' తయారీపై కూడా ప్రభావం చూపింది. ఈ చిత్రం మొదట శరత్‌కుమార్‌తో ప్రారంభమైంది. ఆ తర్వాత భాస్కర్ రాజ్ ప్రధాన పాత్రలో మార్చబడింది. ఆ సినిమా ఆ తర్వాత అభివృద్ధి చెందలేదు, విడుదల కూడా కాలੇదు.<ref>{{cite web|url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-4.htm|title=A-Z (IV) |work=Indolink Tamil |accessdate=2 March 2014 |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927193804/http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-4.htm |archivedate=27 September 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |title=An interview with Director Pavithran |website=Chennai Online |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031021114354/http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |archive-date=21 October 2003 |url-status=dead}}</ref> సుదీర్ఘ విరామానికి ముందు ఆయన చివరి తమిళ చిత్రం విఘ్నేష్ నటించిన ''కదల్ పల్లి''.<ref>{{cite web|url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-3.htm |title=A-Z (III) |work=Indolink Tamil |accessdate=2 March 2014 |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927193802/http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-3.htm |archivedate=27 September 2013 }}</ref> కన్నడ చిత్రం అదే పేరుతో రీమేక్ అయిన ''[[హలో యమ]]'' (1999) తో ఆయన తెలుగులో దర్శకుడిగా అరంగేట్రం చేశారు.<ref>{{cite web|website=Express India|access-date=28 August 2025|title=Pavitran directs a comedy|url=http://www.expressindia.com/screen/dec11/south.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010609200225/http://www.expressindia.com/screen/dec11/south.htm|archive-date=9 June 2001|date=11 December 1998|url-status=dead}}</ref> 2000 సంవత్సరంలో శరత్‌కుమార్, పూనమ్ సింగార్, [[సంఘవి]]లతో కలిసి ''పుగళ్'' అనే చిత్ర నిర్మాణాన్ని ఆయన ప్రకటించారు. అయితే ప్రారంభ షెడ్యూల్స్ తర్వాత ఈ ప్రాజెక్ట్ ముందుకు సాగలేదు.<ref>{{cite web |url=http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20020502024617/http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |url-status=dead |archive-date=2 May 2002 |title=An interview with Director Pavithran |accessdate=2015-06-26 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://cinematoday2.itgo.com/Pukazh.htm|archive-url = https://web.archive.org/web/20020222224707/http://cinematoday2.itgo.com/Pukazh.htm|archive-date = 22 February 2002|title = Pukazh}}</ref><ref>{{cite web |url=http://movies.indiainfo.com/tamil/onthesets/more.html |title=Indiainfo: Tamil: On the Sets |website=movies.indiainfo.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010627083449/http://movies.indiainfo.com/tamil/onthesets/more.html |archive-date=27 June 2001 |url-status=dead}}</ref> 2000 ఫిజియన్ తిరుగుబాటు నేపథ్యంలో స్ఫూర్తి పొందిన ఈ కథను కొంతవరకు [[ఫిజి]] దేశంలో చిత్రకరించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.go4i.com/cinema/southsizzlers/southsizzlersstory20000712.shtml |title=South Sizzlers Features |website=www.go4i.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020107101033/http://www.go4i.com/cinema/southsizzlers/southsizzlersstory20000712.shtml |archive-date=7 January 2002 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.minnamutam.com/cinema/previews/pugal.asp |title=Minnamutam.com-->>Movie Previews |website=www.minnamutam.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010417061327/http://www.minnamutam.com/cinema/previews/pugal.asp |archive-date=17 April 2001 |url-status=dead}}</ref> 2004 మార్చిలో నటుడు జై, షెరిన్‌లను శరత్‌కుమార్‌తో పాటు ఈ చిత్రంలోకి తీసుకొచ్చి మళ్లీ పనులు ప్రారంభించారు. అయినప్పటికీ ఆ సినిమా పూర్తికాలేదు.<ref>{{cite web |url=http://www.chennaionline.com/reeltalk/03reeltalk29th.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20040405051218/http://www.chennaionline.com/reeltalk/03reeltalk29th.asp |url-status=dead |archive-date=5 April 2004 |title=Reel Talk - Cheran makes right moves |accessdate=2015-06-26 |df=dmy-all }}</ref> పవిత్రన్ 2007లో తక్కువ బడ్జెట్ చిత్రం ''మట్టుతవణి'' పై పని ప్రారంభించారు. అయితే ఆలస్యాల కారణంగా ఆ చిత్రం 2012లో నిరాడంబరంగా విడుదలైంది. 2018లో ముంబైలో షూటింగ్ జరుపుకున్న ''ధారావి'' అనే మరో చిన్న బడ్జెట్ చిత్రాన్ని ఆయన విడుదల చేశారు.<ref>{{cite web|url=https://www.indiaglitz.com/pavithran-back-with-mattuthavani-tamil-news-31386 |title=Pavithran back with Mattuthavani - Tamil Movie News |website=IndiaGlitz.com |date=2007-05-28 |accessdate=2015-06-26}}</ref> ==ఫిల్మోగ్రఫీ== *''గమనిక: ఆయన ఎప్పుడూ నిర్మాతగా క్రెడిట్ తీసుకోనప్పటికీ, కొన్ని చిత్రాల నిర్మాణానికి ఆయన సంస్థ ఎ. ఆర్. ఎస్. (ఫిల్మ్) ఇంటర్నేషనల్ క్రెడిట్ పొందింది.'' {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan="2" style="width:35px;"| సంవత్సరం ! rowspan="2" style="width:150px;"| చిత్రం ! scope="col" colspan="2"| క్రెడిట్ వివరాలు ! rowspan="2" style="width:100px;"| భాష ! rowspan="2" style="text-align:center; width:250px;" class="unsortable" | గమనికలు |- ! దర్శకుడు ! నిర్మాత |- | 1991 || ''వసంతకాల పరవై'' || {{Yes}} || {{Yes}} || rowspan="8"|తమిళం || |- | 1992 || ''సూర్యన్'' | {{Yes}} || {{Yes}} || |- | 1993 || ''ఐ లవ్ ఇండియా'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | 1994 || ''ఇందు'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | 1995 || ''తిరుమూర్తి'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | rowspan="2"|1996 || ''కల్లూరి వాసల్'' | {{Yes}} || {{No}} || |- |''సెల్వ'' || {{No}} || {{Yes}} || |- | 1997 || ''కదల్ పల్లి'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | 1999 || ''[[హలో యమ|హలో...యమా!]]'' | {{Yes}} || {{No}} || తెలుగు || |- | 2012 || ''మట్టుతవణి'' | {{Yes}} || {{Yes}} || rowspan="2"|తమిళం || |- | 2018 || ''ధారావి'' | {{Yes}} || {{Yes}} || |- | 2024 || ''కర్కి (సినిమా)'' | {{Yes}} || {{No}} || కన్నడ || |} ==మూలాలు== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Pavithran}} kqctbac4fjay2bq4s30an16ebnkr8ee 4983557 4983556 2026-10-18T11:13:46Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983557 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు}} {{Use dmy dates|date=October 2016}} {{Use Indian English|date=October 2016}} {{Infobox person | name = పవిత్రన్ | image = Pavithran during the filming of Surieyan 1992.png | caption = | birth_name = ఎ. ఎన్. పవిత్రన్ | birth_date = | birth_place = భారతదేశం | occupation = దర్శకుడు | years_active = 1981–ప్రస్తుతం | spouse = దీజ పవిత్రన్ | children = | other_names = }} '''పవిత్రన్''' ఒక భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు. ఆయన అనేక విజయవంతమైన తమిళ చిత్రాలను తెరకెక్కించారు. ఆయన ప్రధానంగా 1990లలో చురుగ్గా ఉన్నారు. ఈ చిత్రాలలో తరచుగా [[శరత్ కుమార్|శరత్‌కుమార్]] ముఖ్య పాత్రలలో నటించారు. చలనచిత్ర పరిశ్రమకు ఆయన చేసిన సేవలకు గాను తమిళనాడు ప్రభుత్వ కళైమామణి పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. ఆయన తన సహాయకులను, తాను పరిచయం చేసిన నటులను చిత్ర పరిశ్రమలో పెద్ద నక్షత్రాలుగా తీర్చిదిద్దినట్లు పేరుగాంచారు. ఆయన వద్ద పనిచేసిన సహాయ దర్శకులలో [[ఎస్. శంకర్]], ఎ. వెంకటేష్, బాలాజీ శక్తివేల్, విన్సెంట్ సెల్వ, శరవణ సుబ్బయ్య తదితరులు ఉన్నారు. ఆయన [[ప్రభుదేవా]] వంటి నటులను కూడా పరిచయం చేశారు. 1990లలో శరత్‌కుమార్, [[అజిత్ కుమార్]], [[విజయ్ (నటుడు)|విజయ్]] వంటి కొత్తవారితో ఆయన తీసిన సినిమాలు పరిశ్రమలో వారు స్థిరపడటానికి సహాయపడ్డాయి. ==జీవిత విశేషాలు / కెరీర్== పచ్చయప్ప కళాశాల విద్యార్థి అయిన పవిత్రన్, కె. టి. కుంజుమోన్ నిర్మాణ సంస్థలో వచ్చిన ''వసంతకాల పరవై'' (1991) చిత్రంతో తన వృత్తిని ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత శరత్‌కుమార్‌తో కలిసి ''సూర్యన్‌'' (1992) అనే విజయవంతమైన యాక్షన్ చిత్రాన్ని తెరకెక్కించారు. ఇది ఆ సంవత్సరపు అతిపెద్ద విజయంగా నిలిచింది. తమిళ సినిమా రంగంలో ఆయన స్థానాన్ని ఇది సుస్థిరం చేసింది. ఆ తర్వాత సంవత్సరమే అదే నటుడితో ''ఐ లవ్ ఇండియా'' (1993) చిత్రంలో మళ్లీ పనిచేశారు. శరత్‌కుమార్ నటించిన ఈ చిత్రంలో రొమాంటిక్ మ్యూజికల్ ''ఇందు'' (1994) వచ్చింది. ఇది [[ప్రభుదేవా]]ను ప్రధాన నటుడిగా పరిచయం చేసిన చిత్రం. 1995లో ఆయన [[విజయ్ కాంత్|విజయకాంత్]]‌తో కలిసి ''తిరుమూర్తి'' అనే మరో యాక్షన్ చిత్రాన్ని తెరకెక్కించారు. ఆ తర్వాత ఆయన [[అజిత్ కుమార్]], [[ప్రశాంత్]], పూజా భట్ ప్రధాన పాత్రలలో కళాశాల ప్రేమకథా చిత్రం ''కల్లూరి వాసల్'' (1996) నిర్మించారు. అయితే ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి, బాక్సాఫీస్ వద్ద ప్రతికూల స్పందనను ఎదుర్కొంది. ఈ సినిమా తయారీ సమయంలో దర్శకుడికి నటుడు ప్రశాంత్, ఆయన తండ్రి మధ్య వివాదం చెలరేగింది. మొదటి కథాంశం చెప్పినప్పటి నుండి ప్రశాంత్ పాత్ర స్వభావాన్ని పవిత్రన్ మార్చేశారంటూ ఆ తండ్రీకొడుకులు ఆరోపించారు.<ref>{{cite web|url=https://groups.google.com/forum/#!topic/soc.culture.tamil/ibv76-CAjoA |title=Google Groups |date= |accessdate=2015-06-26}}</ref> 1996లో ఎ. వెంకటేష్ దర్శకత్వంలో [[విజయ్ (నటుడు)|విజయ్]] ప్రధాన పాత్రలో నటించిన ''సెల్వ'' చిత్రానికి ఆయన నిర్మాతగా వ్యవహరించారు. అయితే ఆ సినిమా నష్టాలు పవిత్రన్‌కు 1.5 కోట్ల రూపాయల నష్టాన్ని మిగిల్చాయి. ఇది ఆయన తదుపరి చిత్రం ''మూక్కుత్తి కాసి'' తయారీపై కూడా ప్రభావం చూపింది. ఈ చిత్రం మొదట శరత్‌కుమార్‌తో ప్రారంభమైంది. ఆ తర్వాత భాస్కర్ రాజ్ ప్రధాన పాత్రలో మార్చబడింది. ఆ సినిమా ఆ తర్వాత అభివృద్ధి చెందలేదు, విడుదల కూడా కాలੇదు.<ref>{{cite web|url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-4.htm|title=A-Z (IV) |work=Indolink Tamil |accessdate=2 March 2014 |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927193804/http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-4.htm |archivedate=27 September 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |title=An interview with Director Pavithran |website=Chennai Online |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031021114354/http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |archive-date=21 October 2003 |url-status=dead}}</ref> సుదీర్ఘ విరామానికి ముందు ఆయన చివరి తమిళ చిత్రం విఘ్నేష్ నటించిన ''కదల్ పల్లి''.<ref>{{cite web|url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-3.htm |title=A-Z (III) |work=Indolink Tamil |accessdate=2 March 2014 |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927193802/http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-3.htm |archivedate=27 September 2013 }}</ref> కన్నడ చిత్రం అదే పేరుతో రీమేక్ అయిన ''[[హలో యమ]]'' (1999) తో ఆయన తెలుగులో దర్శకుడిగా అరంగేట్రం చేశారు.<ref>{{cite web|website=Express India|access-date=28 August 2025|title=Pavitran directs a comedy|url=http://www.expressindia.com/screen/dec11/south.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010609200225/http://www.expressindia.com/screen/dec11/south.htm|archive-date=9 June 2001|date=11 December 1998|url-status=dead}}</ref> 2000 సంవత్సరంలో శరత్‌కుమార్, పూనమ్ సింగార్, [[సంఘవి]]లతో కలిసి ''పుగళ్'' అనే చిత్ర నిర్మాణాన్ని ఆయన ప్రకటించారు. అయితే ప్రారంభ షెడ్యూల్స్ తర్వాత ఈ ప్రాజెక్ట్ ముందుకు సాగలేదు.<ref>{{cite web |url=http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20020502024617/http://www.chennaionline.com/interviews/pavithran.asp |url-status=dead |archive-date=2 May 2002 |title=An interview with Director Pavithran |accessdate=2015-06-26 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://cinematoday2.itgo.com/Pukazh.htm|archive-url = https://web.archive.org/web/20020222224707/http://cinematoday2.itgo.com/Pukazh.htm|archive-date = 22 February 2002|title = Pukazh}}</ref><ref>{{cite web |url=http://movies.indiainfo.com/tamil/onthesets/more.html |title=Indiainfo: Tamil: On the Sets |website=movies.indiainfo.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010627083449/http://movies.indiainfo.com/tamil/onthesets/more.html |archive-date=27 June 2001 |url-status=dead}}</ref> 2000 ఫిజియన్ తిరుగుబాటు నేపథ్యంలో స్ఫూర్తి పొందిన ఈ కథను కొంతవరకు [[ఫిజి]] దేశంలో చిత్రకరించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.go4i.com/cinema/southsizzlers/southsizzlersstory20000712.shtml |title=South Sizzlers Features |website=www.go4i.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020107101033/http://www.go4i.com/cinema/southsizzlers/southsizzlersstory20000712.shtml |archive-date=7 January 2002 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.minnamutam.com/cinema/previews/pugal.asp |title=Minnamutam.com-->>Movie Previews |website=www.minnamutam.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010417061327/http://www.minnamutam.com/cinema/previews/pugal.asp |archive-date=17 April 2001 |url-status=dead}}</ref> 2004 మార్చిలో నటుడు జై, షెరిన్‌లను శరత్‌కుమార్‌తో పాటు ఈ చిత్రంలోకి తీసుకొచ్చి మళ్లీ పనులు ప్రారంభించారు. అయినప్పటికీ ఆ సినిమా పూర్తికాలేదు.<ref>{{cite web |url=http://www.chennaionline.com/reeltalk/03reeltalk29th.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20040405051218/http://www.chennaionline.com/reeltalk/03reeltalk29th.asp |url-status=dead |archive-date=5 April 2004 |title=Reel Talk - Cheran makes right moves |accessdate=2015-06-26 |df=dmy-all }}</ref> పవిత్రన్ 2007లో తక్కువ బడ్జెట్ చిత్రం ''మట్టుతవణి'' పై పని ప్రారంభించారు. అయితే ఆలస్యాల కారణంగా ఆ చిత్రం 2012లో నిరాడంబరంగా విడుదలైంది. 2018లో ముంబైలో షూటింగ్ జరుపుకున్న ''ధారావి'' అనే మరో చిన్న బడ్జెట్ చిత్రాన్ని ఆయన విడుదల చేశారు.<ref>{{cite web|url=https://www.indiaglitz.com/pavithran-back-with-mattuthavani-tamil-news-31386 |title=Pavithran back with Mattuthavani - Tamil Movie News |website=IndiaGlitz.com |date=2007-05-28 |accessdate=2015-06-26}}</ref> ==ఫిల్మోగ్రఫీ== *''గమనిక: ఆయన ఎప్పుడూ నిర్మాతగా క్రెడిట్ తీసుకోనప్పటికీ, కొన్ని చిత్రాల నిర్మాణానికి ఆయన సంస్థ ఎ. ఆర్. ఎస్. (ఫిల్మ్) ఇంటర్నేషనల్ క్రెడిట్ పొందింది.'' {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan="2" style="width:35px;"| సంవత్సరం ! rowspan="2" style="width:150px;"| చిత్రం ! scope="col" colspan="2"| క్రెడిట్ వివరాలు ! rowspan="2" style="width:100px;"| భాష ! rowspan="2" style="text-align:center; width:250px;" class="unsortable" | గమనికలు |- ! దర్శకుడు ! నిర్మాత |- | 1991 || ''వసంతకాల పరవై'' || {{Yes}} || {{Yes}} || rowspan="8"|తమిళం || |- | 1992 || ''సూర్యన్'' | {{Yes}} || {{Yes}} || |- | 1993 || ''ఐ లవ్ ఇండియా'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | 1994 || ''ఇందు'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | 1995 || ''తిరుమూర్తి'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | rowspan="2"|1996 || ''కల్లూరి వాసల్'' | {{Yes}} || {{No}} || |- |''సెల్వ'' || {{No}} || {{Yes}} || |- | 1997 || ''కదల్ పల్లి'' | {{Yes}} || {{No}} || |- | 1999 || ''[[హలో యమ|హలో...యమా!]]'' | {{Yes}} || {{No}} || తెలుగు || |- | 2012 || ''మట్టుతవణి'' | {{Yes}} || {{Yes}} || rowspan="2"|తమిళం || |- | 2018 || ''ధారావి'' | {{Yes}} || {{Yes}} || |- | 2024 || ''కర్కి (సినిమా)'' | {{Yes}} || {{No}} || కన్నడ || |} ==మూలాలు== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Pavithran}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]] eg0w7ws1poma7malqvzockv0jt57mrk 3 513472 4983553 2026-10-18T11:10:49Z Neriah 104785 Neriah, [[వాడుకరి చర్చ:יאצקין52]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:אסטרו בוי]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/יאצקין52|יאצקין52]]" to "[[Special:CentralAuth/אסטרו בוי|אסטרו בוי]]" 4983553 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[వాడుకరి చర్చ:אסטרו בוי]] swzuxtq93ilagomb42f24u9qnxlkp58 3 513473 4983560 2026-10-18T11:18:27Z K.Venkataramana 27319 Welcome to Wikipedia! 4983560 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Bandaru Mohan గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Bandaru Mohan గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 11:18, 18 అక్టోబరు 2026 (UTC) m6em568ao2hrb1ivn8dghk8mezhgn4z 0 513474 4983562 2026-10-18T11:34:37Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1379988765|Carolingian art]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4983562 wikitext text/x-wiki [[File:Karolingischer_Buchmaler_um_820_001.jpg|thumb|375x375px| ఆచెన్ సువార్తలు, 9వ శతాబ్దం ప్రారంభం, చార్లెమాన్ పాలటైన్ చాపెల్ (ప్రస్తుతం ఆచెన్ కేథడ్రల్), ఆచెన్, [[జర్మనీ]] చర్చి ఖజానా .]] '''కరోలింగియన్ కళ''' సుమారు 780 నుండి 900 వరకు, అంటే దాదాపు 120 సంవత్సరాల కాలంలో ఫ్రాంకిష్ సామ్రాజ్యం నుండి వచ్చింది — ఇది షార్లెమాన్, అతని తక్షణ వారసుల పాలనలో ఉద్భవించింది — ఈ కాలాన్ని సాధారణంగా కరోలింగియన్ పునరుజ్జీవనం అని పిలుస్తారు. ఈ కళ రాజసభ వర్గం, చక్రవర్తి పోషణలో ఉన్న కొన్ని ముఖ్యమైన మఠాల కోసం సృష్టించబడింది; ఈ ప్రత్యేక వలయం వెలుపల మిగిలి ఉన్న కళాఖండాలు పనితనపు నాణ్యతలో, రూపకల్పనలోని అధునాతనతలో గణనీయమైన తగ్గుదలను చూపిస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం ఫ్రాన్స్, జర్మనీ, ఆస్ట్రియా, ఉత్తర ఇటలీ, లో కంట్రీస్‌గా పిలవబడే ప్రాంతాలలోని అనేక కేంద్రాలలో ఈ కళ సృష్టించబడింది. ఖండాంతర మిషన్ కేంద్రాల ద్వారా, ఇది బ్రిటిష్ దీవుల ద్వీపకల్ప కళ నుండి, అలాగే కరోలింగియన్ కేంద్రాలలో నివసించినట్లు కనిపించే అనేక బైజాంటైన్ కళాకారుల నుండి గణనీయమైన ప్రభావాన్ని పొందింది. కరోలింగియన్ కళ ప్రధానంగా షార్లెమాన్ పాలనలో సృష్టించబడింది, అతని మరణం తర్వాత సుమారు ఒక శతాబ్దం పాటు కొనసాగింది. ఇందులో వ్రాతప్రతులు, వాస్తుశిల్పం, శిల్పాలు, పవిత్ర/మతపరమైన వస్తువులు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite news|url=https://smarthistory.org/carolingian-art-an-introduction/|title=Carolingian art, an introduction – Smarthistory|work=Smarthistory|access-date=2026-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20260115044712/https://smarthistory.org/carolingian-art-an-introduction/|archive-date=2026-01-15|language=en-US}}</ref> [[File:Lothair_Crystal_AD_855-869_(Carolingian_Empire).jpg|thumb| లోథైర్ క్రిస్టల్, చెక్కబడిన రాతి స్ఫటికం, 9వ శతాబ్దం మధ్యకాలం]] ఉత్తర ఐరోపాలో శాస్త్రీయ మధ్యధరా కళారూపాలను, శైలులను పునరుద్ధరించి, అనుకరించడానికి మొట్టమొదటిసారిగా ఒక సమగ్ర ప్రయత్నం జరిగింది. దాని ఫలితంగా శాస్త్రీయ, ఉత్తర అంశాలు ఒక వైభవోపేతమైన, హుందా అయిన శైలిలో మిళితమయ్యాయి. ముఖ్యంగా, ఇది మానవ రూపాన్ని చిత్రించడంలో ఉత్తర ప్రాంతానికి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పరిచయం చేసి, పశ్చిమ దేశాలలో రోమనెస్క్ కళ, చివరికి గోతిక్ కళల ఆవిర్భావానికి పునాది వేసింది. కరోలింగియన్ యుగం అనేది మధ్యయుగ కళలో కొన్నిసార్లు " ప్రీ-రోమనేస్క్ " అని పిలువబడే కాలంలో ఒక భాగం. కరోలింగియన్ కాలం తర్వాత కొంత గందరగోళ పరిస్థితి నెలకొన్నాక, కొత్త ఒట్టోనియన్ రాజవంశం సుమారు 950 నుండి సామ్రాజ్య కళను పునరుద్ధరించింది, ఒట్టోనియన్ కళలో కరోలింగియన్ శైలిని మరింత అభివృద్ధి చేసింది. == అవలోకనం == [[File:Musée_Picardie_Médiéval_01.jpg|thumb|427x427px| సెయింట్ రెమీ జీవితం, క్లోవిస్ బాప్తిస్మం నుండి రెండు దృశ్యాలను కలిగి ఉన్న, బహుశా ఒక పుస్తకం అట్టపై నుండి తీసిన ఏనుగు దంతపు ఫలకం, రీమ్స్, 9వ శతాబ్దం చివరి కాలం.]] ఆనాటి [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]] అంత పెద్ద సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించి, పరిమాణంలో పాత పశ్చిమ రోమన్ సామ్రాజ్యానికి పోటీగా నిలిచినందున, కరోలింగియన్ ఆస్థానం తమకు, [[రోమ్|రోమ్‌లో]], ఇటలీలోని మరికొన్ని కేంద్రాలలో ఇంకా తక్కువ పరిమాణంలో ఉత్పత్తి అవుతున్న కళకు సరిపోయే కళా శైలి లేదని గ్రహించి ఉండాలి. ఈ కళ గురించి చార్లెమాన్‌కు తన సైనిక దండయాత్రల ద్వారా తెలుసు,<ref>Kitzinger, 8</ref> రోమ్‌లోనే అతనికి పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తిగా పట్టాభిషేకం జరిగింది. రోమ్‌కు ప్రతీకాత్మక ప్రతినిధిగా అతను పశ్చిమ దేశాలలో రోమన్ సంస్కృతి, విజ్ఞానం <nowiki><i id="mwQQ">పునరుద్ధరణ</i></nowiki> (పునరుజ్జీవనం) కోసం ప్రయత్నించాడు, అలంకార జర్మన్ వలస కాలపు కళ చేయలేని విధంగా కథలను చెప్పగల, బొమ్మలను ప్రభావవంతంగా చిత్రీకరించగల కళ అతనికి అవసరమైంది.<ref>Kitzinger, 40–42</ref> గతంలోని గొప్ప పాలకుల వారసుడిగా తనను తాను నిలబెట్టుకోవాలని, తొలి క్రైస్తవ, బైజాంటైన్ సంస్కృతుల కళాత్మక విజయాలను అనుకరించి, వాటిని తన సొంత విజయాలతో ప్రతీకాత్మకంగా అనుసంధానించుకోవాలని అతను ఆకాంక్షించాడు. కానీ అది ప్రాచీన రోమన్ సంస్కృతిని పునరుద్ధరించాలనే స్పృహతో కూడిన కోరిక కంటే ఎక్కువ. షార్లెమాన్ పాలనలో బైజాంటైన్ విగ్రహ ధ్వంస వివాదం [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యాన్ని]] విభజిస్తూ ఉండేది. విగ్రహ ధ్వంసాన్ని అనుసరించడానికి పాశ్చాత్య చర్చి స్థిరంగా నిరాకరించడాన్ని అతను సమర్థించాడు; ''లిబ్రి కరోలినీ'' అతని ఆస్థాన వర్గం వైఖరిని వివరిస్తుంది, నిస్సందేహంగా అది అతని ఆదేశాల మేరకే జరిగింది. మధ్యధరా అన్యమత విగ్రహారాధన సాంస్కృతిక స్మృతి నుండి ఎటువంటి సంకోచాలు లేకుండా, అతను మొట్టమొదటి క్రైస్తవ స్మారక మత శిల్పాన్ని పరిచయం చేశాడు, ఇది పాశ్చాత్య కళకు ఒక ముఖ్యమైన పూర్వగామిగా నిలిచింది. కరోలింగియన్ కాలం నాటి అలంకరించబడిన చేతివ్రాత ప్రతులు, చిన్న తరహా శిల్పాలు, ఎక్కువగా దంతంతో చేసినవి, గణనీయమైన సంఖ్యలో మిగిలి ఉన్నాయి, కానీ లోహపు పని, మొజాయిక్‌లు, ఫ్రెస్కోలు, ఇతర రకాల కళాకృతుల ఉదాహరణలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా అనేక వ్రాతప్రతులు, చివరి ప్రాచీన లేదా బైజాంటైన్ నమూనాలకు నకళ్లు లేదా పునర్వివరణలు, వాటిలో దాదాపు అన్నీ ఇప్పుడు కనుమరుగయ్యాయి, ఒక్కో కరోలింగియన్ కళాకృతిపై నిర్దిష్ట నమూనాల ప్రభావ స్వభావం కళా చరిత్రలో ఒక నిరంతర చర్చనీయాంశంగా మిగిలిపోయింది. ఈ ప్రభావాలతో పాటు, ద్వీపకల్ప కళ ఉత్కృష్టమైన శక్తి కరోలింగియన్ రచనలకు ఒక ప్రత్యేకమైన సొబగును జోడించింది. ఆ రచనలు కొన్నిసార్లు అల్లిక అలంకరణను ఉపయోగించాయి, ఒక వ్రాతప్రతి పేజీలోని వచనం చుట్టూ, లోపలికి అలంకరణ వ్యాపించడానికి అనుమతించే ద్వీపకల్ప స్వేచ్ఛను మరింత జాగ్రత్తగా అనుసరించాయి. సుమారు 900లో కరోలింగియన్ పాలన ముగియడంతో, సామ్రాజ్యంలో దాదాపు మూడు తరాల పాటు నాణ్యమైన కళా ఉత్పత్తి బాగా క్షీణించింది. 10వ శతాబ్దం చివరి నాటికి క్లూనీ సంస్కరణ ఉద్యమంతో, సామ్రాజ్య భావన పట్ల పునరుజ్జీవనం పొందిన స్ఫూర్తితో, కళా ఉత్పత్తి మళ్ళీ ప్రారంభమైంది. కొత్త ప్రీ-రోమన్‌స్క్ శైలులు జర్మనీలో తదుపరి స్థిరమైన రాజవంశం ఓటోనియన్ కళతో, వైకింగ్‌ల నుండి ముప్పు తొలగిపోయిన తర్వాత ఇంగ్లాండ్‌లో చివరి ఆంగ్లో-సాక్సన్ కళతో, స్పెయిన్‌లో కనిపించాయి. 0vvz0wx432eamohllkl0z8ko7w18cgp 0 513475 4983570 2026-10-18T11:46:19Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4983570 wikitext text/x-wiki {{Short description|కర్ణాటక రవాణా సంస్థ}} {{distinguish|కేరళ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ}} {{Use dmy dates|date=October 2016}} {{Use Indian English|date=October 2016}} {{Infobox company | name = కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ | image = | logo = [[File:Karnataka State Road Transportation Corporation Logo.png|200px|KSRTC Logo]] | logo_size = 200px | native_name = కర్ణాటక రాజ్య రస్తే సరిగే నిగమ | native_name_lang = kn | romanized_name = | former_name = * మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ (1948–1961) * మైసూర్ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ (1961–1973) | type = [[Public company|ప్రజల యాజమాన్యంలోని సంస్థ]] | predecessor = మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ | founded = * {{Start date and age|1948|09|12|df=y|p=y}};<br />'''మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్'''గా<ref name="KSRTC-History">{{Cite web |url=http://www.ksrtc.in/pages/history.html |title=History of KSRTC |website=Ksrtc.in|access-date=1 October 2018 |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607185521/https://www.ksrtc.in/pages/history.html |url-status=dead }}</ref> * {{Start date and age|1961|08|01|p=y|df=y}};<br />'''మైసూర్ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్'''గా పేరు మార్పు * {{Start date and age|1973|11|01|p=y|df=y}};<br />'''కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ'''గా పేరు మార్పు | hq_location = కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ సెంట్రల్ ఆఫీస్, సరిగే సదన, కెంగల్ హనుమంతయ్య రోడ్, [[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి టీటీఎంసీ|శాంతినగర]] | hq_location_city = [[బెంగళూరు]], [[బెంగళూరు పట్టణ జిల్లా|బెంగళూరు అర్బన్]], [[కర్ణాటక]] | hq_location_country = [[భారతదేశం]] | num_locations = * 85 డిపోలు<ref name="KSRTC About">{{Cite web |title=About KSRTC |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/26/about--ksrtc/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * 181 బస్సు నిలయాలు<ref name="KSRTC About"/> * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ కేంద్ర కార్యాలయం, [[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి టీటీఎంసీ|శాంతినగర]], [[బెంగళూరు]] * ప్రాంతీయ వర్క్‌షాప్, [[కెంగేరి]], [[బెంగళూరు]] * ప్రాంతీయ వర్క్‌షాప్, [[హాసన్, కర్ణాటక|హాసన్]] * కేంద్ర శిక్షణ సంస్థ, [[బెంగళూరు]] * 4 ప్రాంతీయ శిక్షణ సంస్థలు, [[మళవಳ್ಳಿ]], [[మండ్య జిల్లా]] తదితర ప్రాంతాలు * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ముద్రణ ప్రెస్, [[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి టీటీఎంసీ|శాంతినగర]], [[బెంగళూరు]] * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ఆసుపత్రి, [[జయనగర, బెంగళూరు|జయనగర 4వ బ్లాక్]], [[బెంగళూరు]] | key_people = * ఎస్. ఆర్. శ్రీనివాస (వాసు), [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎలా]]<br />{{small|చైర్‌పర్సన్}}<ref name="KSRTC management">{{Cite web |title=Management |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/33/management/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * మహమ్మద్ రిజ్వాన్ నవాబ్<br />{{small|వైస్-ఛైర్మన్}} * శివకుమార్ కె. బి., [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|మేనేజింగ్ డైరెక్టర్}} * బి. ఎస్. సురేశ (బైరతి), [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎలా]]<br />{{small|రవాణా మంత్రి, కర్ణాటక ప్రభుత్వం}} * దీపా చోళన్, [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|ప్రభుత్వ కార్యదర్శి, రవాణా శాఖ}} * రేజు ఎం. టి., [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|ప్రభుత్వ కార్యదర్శి (బడ్జెట్ & వనరులు), ఆర్థిక శాఖ}} * గాయత్రి కె. ఎం., [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|డైరెక్టర్ (సిబ్బంది & నిఘా)}} * పరేష్ కుమార్ గోయెల్, [[మిలిటరీ ఇంజనీర్ సర్వీసెస్ (భారతదేశం)|ఐఎస్‌డీఈ]]<br />{{small|డైరెక్టర్ (రవాణా), రోడ్డు రవాణా & రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ, కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రతినిధి}} * రాజేంద్ర చోళన్, [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|మెట్రోపాలిటన్ కమిషనర్, బీఎంఆర్‌డీఏ, ఆహ్వానితులు (అధికారిక)}} | area_served = '''ప్రాథమిక ఆధారం''' * [[బెంగళూరు పట్టణ జిల్లా|బెంగళూరు అర్బన్]] * [[బెంగళూరు గ్రామీణ జిల్లా|బెంగళూరు రూరల్]] * [[రామనగర జిల్లా|రామనగర]] * [[కోలార్ జిల్లా|కోలార్]] * [[చిక్కబళ్లాపురం జిల్లా|చిక్కబళ్లాపురం]] * [[తుమకూరు జిల్లా|తుమకూరు]] * [[చిత్రదుర్గ జిల్లా|చిత్రదుర్గ]] * [[దావణగెరె జిల్లా|దావణగెరె]] * [[శివమొగ్గ జిల్లా|శివమొగ్గ]] * [[మంగళూరు]] * [[ఉడిపి జిల్లా|ఉడిపి]] * [[చిక్‌మగళూరు జిల్లా|చిక్‌మగళూరు]] * [[హాసన్ జిల్లా|హాసన్]] * [[మైసూర్ జిల్లా|మైసూర్]] * [[మండ్య జిల్లా|మండ్య]] * [[చామరాజనగర జిల్లా|చామరాజనగర]] * [[కొడగు జిల్లా|కొడగు]] '''అంతర రాష్ట్రాలు''' * [[ధార్వాడ జిల్లా|ధార్వాడ]] * [[ఉత్తర కన్నడ]] * [[బెళగావి జిల్లా|బెళగావి]] * [[గడగ్ జిల్లా|గడగ్]] * [[బాగుకోట జిల్లా|బాగుకోట]] * [[హవేరి జిల్లా|హవేరి]] * [[కలబురగి జిల్లా|కలబురగి]] * [[విజయపుర జిల్లా|విజయపుర]] * [[బీదర్ జిల్లా|బీదర్]] * [[యాద్గిర్ జిల్లా|యాద్గిర్]] * [[రాయచూర్ జిల్లా|రాయచూర్]] * [[కొప్పళ జిల్లా|కొప్పళ]] * [[బళ్ళారి జిల్లా|బళ్ళారి]] * [[విజయనగర జిల్లా|విజయనగర]] '''అంతరాష్ట్ర సేవలు''' * [[తమిళనాడు]] * [[కేరళ]] * [[తెలంగాణ]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] * [[మహారాష్ట్ర]] * [[గోవా]] * [[పుదుచ్చేరి (కేంద్ర పాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]] | industry = [[ప్రజా రవాణా బస్సు సేవ]] | brands = * [[కర్ణాటక సరిగే]] * గ్రామంతర సరిగే * [[నగర సరిగే]] * సంపర్క సరిగే * [[అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్]] * [[రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్]] * [[పల్లక్కి క్లాస్]] * ఐరావత్ క్లాస్ * [[ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్]] * ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ 2.0 * [[అంబారీ క్లాస్]] * అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్ * [[అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్]] * [[ఫ్లైబస్]] * ఈవీ-పవర్‌పవర్+ | services = [[ప్రజా రవాణా]] | revenue = రోజుకు {{INR convert|151561000}}<ref name="KSRTC About"/> | owner = [[కర్ణాటక ప్రభుత్వం]] | num_employees = 33259<ref name="KSRTC About"/> | num_employees_year = 2026 | parent = [https://transport.karnataka.gov.in/english రవాణా శాఖ, కర్ణాటక ప్రభుత్వం] | divisions = '''1 బస్సు నిలయ విభాగం''' * [[కెంపెగౌడ బస్సు నిలయం]] '''17 ఆపరేటింగ్ విభాగాలు''' * [[బెంగళూరు|బెంగళూరు సెంట్రల్]] * [[బెంగళూరు|బెంగళూరు సౌత్]] * [[తుమకూరు]] * [[మధుగిరి]] (1 జూన్ 2026 నుండి) * [[కోలార్, కర్ణాటక|కోలార్]] * [[చిక్కబళ్లాపురం]] * [[మైసూర్]] అర్బన్ * [[మైసూర్ జిల్లా|మైసూర్ జిల్లా]] రూరల్ * [[మండ్య]] * [[చామరాజనగర]] * [[హాసన్, కర్ణాటక|హాసన్]] * [[చిక్‌మగళూరు]] * [[మంగళూరు]] * [[పుత్తూరు, కర్ణాటక|పుత్తూరు]] * [[దావణగెరె]] * [[శివమొగ్గ]] * [[చిత్రదుర్గ]] | caption = | subsidiaries = {{plainlist| * [[బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్]] * [[కళ్యాణ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] * [[ఉత్తర పశ్చిమ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] }} | website = [https://ksrtc.karnataka.gov.in/english KSRTC ప్రధాన వెబ్‌సైట్]<br />[https://ksrtc.in/ ఆన్‌లైన్ రిజర్వేషన్]<br />[https://www.nammacargo.in/ మన కార్గో లాజిస్టిక్స్, పార్శిల్ సర్వీసెస్] | footnotes = 8,891 వాహనాలు ప్రతిరోజూ 35.56 లక్షల ప్రయాణికులకు సేవలు అందిస్తున్నాయి<ref name="KSRTC About"/> }} '''కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ''' ('''కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ''') అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[కర్ణాటక]]లోని ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని పబ్లిక్ రోడ్డు రవాణా సంస్థ. ఇది పూర్తిగా [[కర్ణాటక ప్రభుత్వం]] యాజమాన్యంలో ఉంది. ఇది కర్ణాటక లోపలి మార్గాలకు సేవలు అందిస్తుంది. అలాగే [[తమిళనాడు]], [[కేరళ]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[మహారాష్ట్ర]], [[గోవా]] రాష్ట్రాలకు, [[పుదుచ్చేరి (కేంద్ర పాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]] కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి రాష్ట్రం నుండి అనుసంధానం అందిస్తుంది. ఈ కార్పొరేషన్ ప్రకారం, ఇది 48 ఎలక్ట్రిక్ బస్సులతో సహా 8,891 వాహనాల విభాగాన్ని నడుపుతోంది. ప్రతిరోజూ సుమారు 35.56 లక్షల మంది ప్రయాణికులను రవాణా చేస్తుంది.<ref name="KSRTC About"/> కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ అనే సంక్షిప్త పేరును [[కేరళ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] కూడా ఉపయోగిస్తుంది. ఈ రెండు సంస్థలు దీని వాడకంపై వివాదం కలిగి ఉన్నాయి. జూన్ 2021లో, [[డెక్కన్ హెరాల్డ్]] నివేదిక ప్రకారం కర్ణాటక ఈ సంక్షిప్త రూపం ఉపయోగించడానికి చట్టపరమైన హక్కును నిలుపుకుంది.<ref>{{Cite news|date=5 June 2021 |title=Karnataka retains the legal right to use KSRTC abbreviation |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/k-taka-retains-the-legal-right-to-use-ksrtc-abbreviation-2813559 |access-date=13 December 2025 |newspaper=[[డెక్కన్ హెరాల్డ్]] |language=en}}</ref> ==చరిత్ర== ===స్థాపన=== మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ సెప్టెంబర్ 12, 1948న 120 బస్సులతో ప్రారంభించబడింది.<ref name="KSRTC-History" /><ref name="KSRTC About"/> మైసూర్ రాష్ట్ర రవాణా శాఖ 1961 వరకు దీనిని నిర్వహించింది. ===కార్పొరేటీకరణ=== ఇది తదనంతరం ఆగస్టు 1, 1961న రోడ్డు రవాణా కార్పొరేషన్ చట్టం, 1950లోని సెక్షన్ 3 కింద స్వతంత్ర కార్పొరేషన్‌గా మార్చబడింది. 1961లో స్వతంత్ర కార్పొరేషన్‌గా విజయవంతంగా రూపాంతరం చెందిన తర్వాత ఎంజీఆర్‌టీడీ ఆస్తులు అన్నీ బాధ్యతలు మైసూర్ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్‌కు బదిలీ చేయబడ్డాయి.<ref name="KSRTC-History" /> ===విలీనం=== అక్టోబర్ 1, 1961న బెంగళూరు ట్రాన్స్‌పోర్ట్ సర్వీస్ దీనిలో విలీనం చేయబడింది.<ref name="KSRTC-History" /> ===పేరు మార్పు=== నవంబర్ 1, 1973న మైసూర్ రాష్ట్రం కర్ణాటకగా పేరు మార్చబడింది. అందువల్ల ఇది కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థగా మారింది.<ref>{{Cite news |last=Ray |first=Aparajita |date=22 July 2012 |title=Wheels of change turn Karnataka State Road Transport Corporation into a winner |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/wheels-of-change-turn-karnataka-state-road-transport-corporation-into-a-winner/articleshow/15085055.cms |work=The Times of India |issn=0971-8257 |access-date=12 April 2025}}</ref> ===విభజన=== [[File:Map of karnataka served by rtc.png|250px|కర్ణాటకలో రవాణా సేవలు అందించే ప్రాంతాల మ్యాప్]] * ఆగస్టు 15, 1997న [[బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్]] బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంత రవాణా అవసరాలను తీర్చడానికి వేరు చేయబడింది. ఇది బెంగళూరు రవాణా సేవను వేరు చేయడం ద్వారా ఏర్పడింది. * నవంబర్ 1, 1997న ఉత్తర-పశ్చిమ కర్ణాటక రవాణా అవసరాలను తీర్చడానికి [[ఉత్తర పశ్చిమ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] వేరు చేయబడింది. * ఆగస్టు 15, 2000న [[కళ్యాణ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] (అప్పట్లో నార్త్ ఈస్టర్న్ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ) ఈశాన్య ప్రాంతాల రవాణా అవసరాలను తీర్చడానికి విభజించబడింది.<ref name=KSRTChistory>{{cite news|last=Ray |first=Aparajita |title=Wheels of change turn Karnataka State Road Transport Corporation into a winner |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Wheels-of-change-turn-Karnataka-State-Road-Transport-Corporation-into-a-winner/articleshow/15085055.cms |date=22 July 2012 |newspaper=[[The Times of India]]|access-date=24 July 2016}}</ref><ref name="KSRTC-History" /><ref>{{Cite web |title=About Us - Kalyana Karnataka Road Transport Corporation |url=https://kkrtc.karnataka.gov.in/page/About+Us/en |access-date=4 October 2021 |website=Kkrtc.karnataka.gov.in |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004165120/https://kkrtc.karnataka.gov.in/page/About+Us/en |url-status=dead }}</ref> దీనివల్ల ఈ సంస్థ కర్ణాటక దక్షిణ భాగానికి సేవలు అందించడానికి పరిమితమైంది. * నవంబర్ 23, 2009న బీజాపూర్ (విజయపుర) విభాగం ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ నుండి కే కే ఆర్ టీ సీకి బదిలీ చేయబడింది. * జనవరి 1, 2024న మైసూర్ డివిజన్ మైసూర్ సిటీ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ తదితర మైసూర్ రూరల్ డివిజన్‌లుగా విడిపోయింది.<ref name="KSRTC Key Statistics 2024">{{Cite web |title=Key Statistics |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/27/key-statistics/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * జూన్ 1, 2026న కొత్త మధుగిరి డివిజన్ కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది.<ref name="KSRTC About"/> ==గమ్యస్థానాలు== [[File:States served by Karnataka KSRTC.png|250px|కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ సేవలు అందిస్తున్న రాష్ట్రాలు]] ఇది కర్ణాటకలోని మొత్తం [[కర్ణాటక జిల్లాల జాబితా|31 జిల్లాలకు]], అలాగే కర్ణాటక దక్షిణ భాగానికి చెందిన నగరాలకు సేవలు అందిస్తుంది. రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు, [[తమిళనాడు]], [[కేరళ]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[మహారాష్ట్ర]], [[గోవా]] రాష్ట్రాలకు, [[పుదుచ్చేరి (కేంద్ర పాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]] కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి బస్సు సర్వీసులను కలుపుతుంది. ==ఫ్లీట్ (వాహన సముదాయం)== 2026 నాటికి, కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ 8,891 వాహనాల విభాగాన్ని నివేదించింది. ఇందులో 48 ఎలక్ట్రిక్ బస్సులు ఉన్నాయి. ఇవి రోజుకు 8,317 షెడ్యూల్‌లు తదితర సుమారు 30.73 లక్షల ప్రభావవంతమైన కిలోమీటర్లను నడుపుతున్నాయి.<ref name="KSRTC About"/> ఈ కార్పొరేషన్ జనవరి 16, 2023 నుండి గ్రాస్ కాస్ట్ కాంట్రాక్ట్ మోడల్ కింద "ఈవీ పవర్ ప్లస్" బ్రాండ్ క్రింద ఎలక్ట్రిక్ బస్సులను నడపడం ప్రారంభించింది.<ref name="KSRTC About"/> పోలిక కోసం, కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ విభాగం జూన్ 18, 2022 నాటికి 8,199 వాహనాల విభాగాన్ని నమోదు చేసింది: 3,885 అశోక్ లేలాండ్, 2,499 టాటా, 1,291 ఐచర్, 376 వోల్వో, 75 స్కాన్యా, 48 కరోనా తదితర 25 మెర్సిడెస్-బెంజ్ వాహనాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite report |title=Fleet position as on 18.06.2022 |publisher=Mechanical Engineering (M) Department, Karnataka State Road Transport Corporation |date=18 June 2022}}</ref> ==సేవలు== {| class="wikitable" |+ !సేవ పేరు !వివరణ !తయారీదారు !గ్యాలరీ |- !కర్ణాటక సరిగే |ఇది ఏసీ కాని (non-AC) బస్సు సేవ. సిల్వర్ తదితర ఎరుపు రంగుల కలయికతో కూడిన దురంగి లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ సబర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 3+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటకలో అంతర్‌జిల్లా, అంతరాష్ట్ర సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా * ఐచర్ |[[File:KSRTC Karnataka SARIGE Buses(Eicher and Ashok Leyland).png|250px|కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ సరిగే బస్సులు]] |- !గ్రామంతర సరిగే |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. నీలం, తెలుపు తదితర నారింజ రంగు భాగాలతో కూడిన దురంగి లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ సబర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 3+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటకలోని గ్రామాలను సమీప నగరాలకు అనుసంధానించే సేవ. |[[File:KSRTC Gramantara Sarige.png|250px|కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ గ్రామంతర సరిగే]] |- !నగర సరిగే |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. స్థానికతను బట్టి వివిధ లివరీలతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ అర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. బెంగళూరు మినహా దక్షిణ కర్ణాటకలో పట్టణ రవాణా సేవ ఇది. బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతానికి బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ సేవలు అందిస్తుంది. |[[File:KSRTC-MCTC-Bus.jpg|thumb|250x250px|పాత లివరీ]][[File:New_livery_Nagara_Sarige_Bus_at_Mysore_Suburban_bus_stand.jpg|thumb|333x333px|కొత్త లివరీ]] |- !సంపర్క సరిగే |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. తెలుపు-పింక్ లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది బెంగళూరులోని కెంపెగౌడ బస్సు నిలయం తదితర మైసూర్ రోడ్ బస్సు నిలయం మధ్య నడిచే షటిల్ బస్సు సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా * ఐచర్ |[[File:Samparka Sarige at Mysore Road Bus Stand.jpg|250px|మైసూర్ రోడ్ బస్సు నిలయం వద్ద సంపర్క సరిగే]] |- !అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. సిల్వర్ తదితర ఎరుపు రంగుల కలయికతో కూడిన దురంగి లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ సబర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 3+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. కర్ణాటక సరిగే కంటే ఎక్కువ సౌకర్యాన్ని ఇస్తుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటకలో అంతర్‌జిల్లా, అంతరాష్ట్ర పాయింట్-టు-పాయింట్ సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ |[[File:Ashwamedha Classic bus at Kempegowda bus stand.jpg|250px|కెంపెగౌడ బస్సు నిలయంలో అశ్వమేధ క్లాసిక్ బస్సు]] |- !రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని అల్ట్రా-లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా * ఐచర్ |[[File:KSRTC'S Rajahamsa Executive Class bus.png|250px|రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్ బస్సు]] |- !నాన్-ఏసీ స్లీపర్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని అల్ట్రా-లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. |[[File:Ksrtc's Non-ac sleeper.png|250px|అశోక్ లేలాండ్ నాన్-ఏసీ స్లీపర్ బస్సు]] |- !పల్లక్కి క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని అల్ట్రా-లగ్జరీ బస్సు సేవ. సిల్వర్ లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ వైకింగ్ 222డబ్ల్యూబీ 11.3మీ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ |[[File:KSRTC'S Pallakki Class.png|250px|పల్లక్కి క్లాస్ నాన్-ఏసీ స్లీపర్]] |- !ఈవీ పవర్ ప్లస్+ |ఇది ఏసీ ఎలక్ట్రిక్ లగ్జరీ బస్సు సేవ. నీలిరంగు లివరీతో, ఒలెక్ట్రా నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది ప్రస్తుతం బెంగళూరు, మైసూర్, మడికేరి, విరాజ్‌పేట, దావణగెరె, చిక్‌మగళూరు తదితర శివమొగ్గ నగరాల మధ్య నడుస్తోంది.<ref>{{Cite web |date=14 January 2023 |title=Bengaluru-Mysuru 'EV- Power Plus' starts from Monday; Tickets cheaper than multi-axle AC fleet |url=https://www.timesnownews.com/bengaluru/bengaluru-mysuru-ev-power-plus-starts-from-monday-ksrtc-fixes-ticket-rate-article-96979283 |access-date=15 January 2023 |website=Timesnownews.com |language=en}}</ref> | * ఒలెక్ట్రా |[[File:KSRTC'S EV Power Plus+.png|250px|ఈవీ పవర్ ప్లస్+]] |- !ఐరావత్ క్లాస్ |2003లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో బి7ఆర్ లేదా వోల్వో బి8ఆర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 45 రిక్రినింగ్ సెమీ-స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref name="KSRTC Bus Services">{{Cite web |title=Bus Services |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/39/bus-services/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> | * వోల్వో |[[File:Bangalore Bus.jpg|250px|ఐరావత్ క్లాస్]] |- !ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ |2012లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో బి9ఆర్ లేదా వోల్వో బి11ఆర్, స్కాన్యా, మెర్సిడెస్-బెంజ్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సెమీ-స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref>{{Cite news|url=http://www.ksrtcblog.com/karnataka-rtc-2/karnataka-rtc-started-volvo-from-bangalore-to-nasik/|title=KSRTC starts service to Nashik|access-date=20 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223051830/http://www.ksrtcblog.com/karnataka-rtc-2/karnataka-rtc-started-volvo-from-bangalore-to-nasik|archive-date=23 December 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="KSRTC Bus Services"/> | * వోల్వో * స్కాన్యా * మెర్సిడెస్-బెంజ్ |[[File:KSRTC-Airavat-Club-Class-Volvo-B9R.jpg|250px|ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్]] [[File:Volvo 9400 B11R Airavat Club Class.jpg|250px|వోల్వో 9400 బి11ఆర్ ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్]] [[File:KSRTC-Mercedes-Benz.jpg|250px|ఐరావత్ మెర్సిడెస్-బెంజ్]] |- !ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ 2.0 |2024లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో 9600 మల్టీ-యాక్సిల్ సెమీ-స్లీపర్ బస్సులను ఉపయోగిస్తుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * వోల్వో |[[File:Airavat Club class 2.0.png|250px|ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ 2.0]] |- !ఫ్లైబస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. గోల్డెన్ లివరీతో, విశ్రాంతి గది (కెమికల్ టాయిలెట్) తదితర జీపీఎస్ కనెక్టివిటీతో, వోల్వో బి9ఆర్ లేదా వోల్వో బి11ఆర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించబడింది. ఇది కెంపెగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాన్ని దావణగెరె, మైసూర్, మడికేరి, కుందాపూర్ నగరాలకు అనుసంధానించే సేవ.<ref name="KSRTC Bus Services"/> |[[File:KSRTC'S Flybus.png|250px|ఫ్లైబస్]] |- !ఏసీ స్లీపర్ క్లాస్ |2024లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, టాటా ఇమాక్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * టాటా |- !అంబారీ క్లాస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, కరోనా ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * కరోనా |[[File:KSRTC Corona AC Sleeper..jpg|250px|అంబారీ క్లాస్]] |- !అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో బి11ఆర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/ksrtc-to-roll-out-volvo-multi-axle-sleeper-buses/articleshow/68504876.cms|title=KSRTC to roll out Volvo multi-axle sleeper buses|website=Timesofindia.com|access-date=26 October 2019}}</ref> | * వోల్వో |[[File:KSRTC'S Ambaari Dream Class.png|250px|అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్]] |- !అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. లేత నీలిరంగు లివరీతో, వోల్వో 9600 మల్టీ-యాక్సిల్ స్లీపర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref>{{Cite web |title=Star of Mysore Online |url=https://starofmysore.com/ |access-date=18 February 2023 |website=Starofmysore.com |language=en-US}}</ref> |[[File:KSRTC Karnataka Ambaari Utsav.png|250px|అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్]] |} ==మాజీ సేవలు== {| class="wikitable" |+ !సేవ పేరు !వివరణ !తయారీదారు !గ్యాలరీ |- !ఏసీ నగర సరిగే |ఇది ఏసీ బస్సు సేవ. వివిధ లివరీలతో, వోల్వో అర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. బెంగళూరు మినహా దక్షిణ కర్ణాటకలో పట్టణ రవాణా సేవగా నడిచింది. బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతానికి బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ వజ్ర బస్సు సేవను అందిస్తుంది.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=A fond farewell to the city's Red Beauty buses |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/a-fond-farewell-to-the-citys-red-beauty-buses/articleshow/130176907.cms |access-date=2026-06-10 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> | * వోల్వో |[[File:Volvo bus Mysore.jpg|250px|మైసూర్ వద్ద వోల్వో ఏసీ నగర సరిగే బస్సు]] |- !మేఘదూత్ క్లాస్ |ఇది ముదురు నీలం-తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. ఈ సేవ షీతల్ క్లాస్‌తో భర్తీ చేయబడింది. | * అశోక్ లేలాండ్ | |- !షీతల్ క్లాస్ |ఇది ఆకుపచ్చ లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. ఈ సేవ ఐరావత్ క్లాస్‌తో భర్తీ చేయబడింది. కర్ణాటక సరిగే తదితర రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్‌లో విలీనం చేయబడింది. |[[File:KSRTC'S Sheetal Class.png|250px|కెంపెగౌడ బస్సు నిలయంలో షీతల్ క్లాస్]] |- !వైభవ్ క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ తదితర టాటా ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్‌తో పోలిస్తే తక్కువ రిక్రినింగ్ ఉంటుంది. ప్రస్తుతం ఇది నిలిపివేయబడింది. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా | [[File:KSRTC Ambari Corona.JPG|250px|వైభవ్ క్లాస్]] |- !ఐరావత్ బ్లిస్ క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, వోల్వో ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన రిక్రినింగ్ సీట్లు, కెమికల్ టాయిలెట్లు, వై-ఫై, పాంట్రీ తదితర వ్యక్తిగత టీవీ స్క్రీన్‌లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ప్రస్తుతం ఇది నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/ksrtc-launches-volvo-buses-with-pantry-and-toilet/article3655889.ece|title= KSRTC launches Volvo with pantry|website=Thehindu.com|access-date=20 December 2015}}</ref> | * వోల్వో | |- !ఐరావత్ సూపేరియా క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, వోల్వో ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన కెమికల్ టాయిలెట్లు, వై-ఫై, ఆటో హ్యాండ్ వాష్ సిస్టమ్‌ను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ప్రస్తుతం ఇది నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/KSRTC-launched-its-multi-axle-volvo-with-toilets-and-pantry-segments-today-Bus-with-chemical-toilet-and-in-house-pantry-will-be-called-Airavat-Bliss-and-one-with-only-chemical-toilets-will-be-called-Airavat-Superia-Two-Airavat-Bliss-and-four-Airavat-Superia-were-launched/articleshow/15029641.cms|title=KSRTC launched its multi-axle volvo with toilets and pantry segments today. Bus with chemical toilet and in-house-pantry will be called Airavat Bliss and one with only chemical toilets will be called Airavat Superia. Two Airavat Bliss and four Airavat Superia were launched|date=18 July 2012|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> | |- !ఐరావత్ డైమండ్ క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, స్కాన్యా ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. ఈ సేవ ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్‌లో విలీనం చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.motorindiaonline.in/buses/scania-delivers-first-batch-of-airavat-diamond-class-premium-buses-to-ksrtc/|title= Scania delivers first batch to KSRTC|website=Motorindiaonline.in|access-date=20 December 2015}}</ref> | * స్కాన్యా |[[File:KSRTC-Scania-Airavat-Diamond-Class.jpg|250px|ఐరావత్ డైమండ్ క్లాస్]] |} ==సంక్షేమ పథకాలు== ===శక్తి పథకం: మహిళలకు ఉచిత బస్సు సేవ=== 'శక్తి పథకం' రెండవ సిద్ధరామయ్య మంత్రివర్గం ద్వారా జూన్ 2, 2023న ప్రకటించబడింది. ఇది జూన్ 11, 2023న ప్రారంభించబడింది. కర్ణాటక నివాసి అయిన మహిళలకు ఉచిత బస్సు సేవను అందిస్తుంది. లబ్ధిదారులు మొదటి మూడు నెలలు ప్రభుత్వ జారీ చేసిన ఫోటో గుర్తింపు, చిరునామా రుజువును చూపుతారు. బస్సు కండక్టర్లు వారికి జీరో-ఫేర్ టిక్కెట్లను జారీ చేస్తారు. ఆ తర్వాత, సేవా సింధు వెబ్‌సైట్ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002023018/http://sevasindhugs.karnataka.gov.in/ |date=2 October 2023 }} ద్వారా సమర్పించిన దరఖాస్తు ద్వారా లబ్ధిదారులు శక్తి స్మార్ట్‌కార్డులను పొందుతారు.<ref>{{Cite news|date=5 June 2023 |title=Guidelines released for free travel bus scheme for women in Karnataka |url=https://www.deccanherald.com/state/top-karnataka-stories/guidelines-released-for-free-travel-bus-scheme-for-women-in-karnataka-1225093.html |access-date=5 June 2023 |newspaper=[[డెక్కన్ హెరాల్డ్]] |language=en}}</ref> ==== పథకం నిబంధనలు, షరతులు ==== * ఈ పథకం రాష్ట్రంలోని మొత్తం నాలుగు రోడ్డు రవాణా సంస్థలకు వర్తిస్తుంది (కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, [[బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్|బీఎంటీసీ]], ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ). * '''నగర సరిగే, గ్రామంతర సరిగే, కర్ణాటక సరిగే, అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్, వాయవ్య నగర సరిగే, వాయవ్య గ్రామంతర సరిగే, వాయవ్య కర్ణాటక సరిగే, కళ్యాణ నగర సరిగే, కళ్యాణ గ్రామంతర సరిగే, కళ్యాణ కర్ణాటక సరిగే, బెంగళూరు సరిగే, సంపర్క''' తదితర '''అస్త్ర''' సేవలు ఈ పథకంలో భాగం. * మహిళలు రాష్ట్రంలోని బస్సు సేవల్లో మాత్రమే ఉచితంగా ప్రయాణించగలరు. మహిళలు రాష్ట్రంలో ప్రయాణించినప్పటికీ కర్ణాటక వెలుపలి గమ్యస్థానాలకు వెళ్లే బస్సు సేవలు ఈ పథకం పరిధిలోకి రావు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటకలోని మంగళూరుకు ప్రయాణించే మహిళ, పొరుగున ఉన్న కేరళలోని కాసరగోడ్‌కు వెళ్లే ఉడుపి-కాసరగోడ్ అంతరాష్ట్ర బస్సు సేవలో ప్రయాణిస్తే టికెట్ కొనుగోలు చేయాల్సి ఉంటుంది. * లగ్జరీ బస్సులకు ఈ పథకం వర్తించదు ('''రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్, ఐరావత్ క్లాస్, ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్, పల్లక్కి క్లాస్, అమోఘవర్ష క్లాస్, అంబారీ క్లాస్, అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్, అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్, కళ్యాణ రథ క్లాస్, ఫ్లైబస్, ఈవీ పవర్ ప్లస్+, బెంగళూరు దర్శిని, వజ్ర''' తదితర '''వాయు వజ్ర''' సేవలు). * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్ బస్సులలో సగం సీట్లు పురుషులకు కేటాయించబడతాయి. లగ్జరీ, ఏసీ, అంతరాష్ట్ర బస్సులు అలాగే బీఎంటీసీ బస్సులు దీని నుండి మినహాయించబడతాయి. * మహిళలు ప్రయాణించే దూరం ఆధారంగా రవాణా సంస్థలకు ప్రభుత్వం రీయింబర్స్ చేస్తుంది. ===విద్యార్థులకు ఉచిత బస్సు పాస్‌లు=== జూన్ 2026లో డి. కె. శివకుమార్ నాయకత్వంలోని కర్ణాటక ప్రభుత్వం ప్రాథమిక పాఠశాల నుండి పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయి వరకు కర్ణాటకలో చదువుతున్న విద్యార్థులకు, అలాగే కర్ణాటక సరిహద్దు నుండి 20 కి.మీ లోపు సరిహద్దు ప్రాంతాల విద్యార్థులకు ఉచిత బస్సు పాస్‌లను ప్రకటించింది. ఇది బాలురు, బాలికలు ఇద్దరికీ వర్తిస్తుంది.<ref name="deccanherald.com">{{Cite web | title=Free bus pass: Karnataka scheme to aid 10 lakh male students yearly rollout | url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/karnataka-free-bus-pass-scheme-to-benefit-10-lakh-male-students-cost-rs-1700-crore-a-year-4027872 | access-date=2026-08-31 | website=Deccanherald.com}}</ref> కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ప్రకారం, ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల మేరకు జూన్ 12, 2026 నుండి రాష్ట్రంలోని విద్యార్థులందరికీ ఉచిత పాస్‌లు జారీ చేయబడతాయి. విద్యార్థులు సేవా సింధు / సేవా వన్ పోర్టల్ ద్వారా లేదా కర్ణాటక-వన్ తదితర గ్రామ-వన్ కేంద్రాల వద్ద ₹30 సేవా రుసుముతో ఆన్‌లైన్‌లో దరఖాస్తు చేసుకుంటారు. 123 కౌంటర్లలో ఒకదానిలో పాస్‌ను సేకరిస్తారు. కర్ణాటకలో నివసిస్తూ పొరుగు రాష్ట్రాల్లో చదువుతున్న విద్యార్థులు, పొరుగు సరిహద్దు ప్రాంతాల నుండి కర్ణాటకలో చదువుతున్న విద్యార్థులు కూడా అర్హులు. ఇప్పటికే ఉన్న అర్హత ప్రమాణాలు, పాస్ చెల్లుబాటు కొనసాగుతాయి. పాస్‌లు 10 నెలలు (ఐటీఐ కోర్సులకు 12 నెలలు) చెల్లుబాటు అవుతాయి.<ref name="KSRTC student pass">{{Cite web |title=Student Bus Pass |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/50/student-bus-pass/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * '''నగర సరిగే, గ్రామంతర సరిగే, కర్ణాటక సరిగే, అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్, సంపర్క''' ఈ పథకంలో భాగం.<ref name="deccanherald.com"/> ===ఇతర రాయితీలు తదితర పాస్‌లు=== * '''సీనియర్ సిటిజన్లు:''' కర్ణాటకలో నివసించే 60 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గలవారు నగరం, ఉపనగరం, సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్, సెమీ-లగ్జరీ తదితర రాజహంస సేవలు, అంతరాష్ట్ర కార్యకలాపాలతో సహా 25% ఛార్జీల రాయితీని పొందుతారు.<ref name="KSRTC passes">{{Cite web |title=Passes & Concession |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/43/passes-&-concession/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * '''దివ్యాంగులు:''' 40% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వైకల్యం ఉన్న కర్ణాటక నివాసితులకు సంవత్సరానికి ₹660 ఖర్చయ్యే రాయితీ పాస్ జారీ చేయబడుతుంది. హోల్డర్ నివాసానికి 100 కి.మీ లోపు చెల్లుబాటు అవుతుంది.<ref name="KSRTC passes"/> * '''అంధులు:''' కర్ణాటకలో పూర్తిగా అంధులైన నివాసితులకు ఐదు సంవత్సరాలు చెల్లుబాటు అయ్యే ఉచిత పాస్‌లు జారీ చేయబడతాయి. ఇవి కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, బీఎంటీసీ, ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ నగరం, ఉపనగరం, సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్ బస్సులలో అంతరాష్ట్ర బస్సులతో సహా చెల్లుబాటు అవుతాయి.<ref name="KSRTC passes"/> * '''నెలవారీ తదితర రోజువారీ పాస్‌లు:''' మోఫుస్సిల్ సేవల కోసం నెలవారీ పాస్‌లు (జనవరి 7, 2025 నుండి) స్టేజ్ 1 వద్ద ₹520 (ఎక్స్‌ప్రెస్) తదితర ₹460 (సాధారణ) వరకు ఉంటాయి. సమీప నగరాల నుండి బెంగళూరు తదితర మైసూర్ వంటి మార్గాల కోసం అదనపు నగరం, రోజువారీ పాస్‌లు ఉన్నాయి.<ref name="KSRTC passes"/> ==కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థలు== * '''కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, బెంగళూరు''': కర్ణాటకలోని చాలా భాగాలలో సేవలు అందిస్తుంది. * '''[[ఉత్తర పశ్చిమ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ|ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ, హుబ్లీ]]''': విజయపుర జిల్లా మినహా ఉత్తర-పశ్చిమ కర్ణాటకలో సేవలు అందిస్తుంది. * '''[[కళ్యాణ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ|కే కే ఆర్ టీ సీ, గుల్బర్గా]]''': ఈశాన్య కర్ణాటక తదితర విజయపుర జిల్లాలో సేవలు అందిస్తుంది. * '''[[బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్|బీఎంటీసీ, బెంగళూరు]]''': బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంలో రవాణా సేవలను అందిస్తుంది. ==మన కార్గో లాజిస్టిక్స్, పార్శిల్ సర్వీసెస్== మన కార్గో లాజిస్టిక్స్ తదితర పార్శిల్ సర్వీసెస్ ఫిబ్రవరి 26, 2021న ప్రారంభించబడింది. ఇది కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ (కర్ణాటక), ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ బస్సులు ప్రయాణించే మార్గాలలో కార్గో, పార్శిల్ సేవలను అందిస్తుంది.<ref>{{Cite web |date=26 February 2021 |title=Karnataka govt launches 'Namma Cargo' parcel and cargo service, to be run by Karnataka SRTC |url=https://www.thenewsminute.com/article/karnataka-govt-launches-namma-cargo-parcel-and-cargo-service-be-run-ksrtc-144245 |access-date=19 August 2022 |website=Thenewsminute.com |language=en}}</ref> ==సమాచార సాంకేతికత== కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ప్రకారం, ఎలక్ట్రానిక్ టికెటింగ్ యంత్రాలను (ఆగస్టు 15, 2004 నుండి) అమర్చిన, వెబ్-ఆధారిత ప్రయాణీకుల సీటు రిజర్వేషన్ వ్యవస్థను (ఏప్రిల్ 29, 2006 నుండి) అందించిన భారతదేశంలోని మొదటి రాష్ట్ర రవాణా సంస్థ ఇది. ఈ వ్యవస్థకు ఏడబ్ల్యూఏటీఏఆర్ (AWATAR - Any Where Any Time Advance Reservation) అని పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite web |title=Information Technology in KSRTC |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/29/information-technology-in-ksrtc/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== {{Portal|బస్సులు|రవాణా}} * [[కర్ణాటకలోని బస్సు డిపోల జాబితా]] * [[కర్ణాటకలోని బస్సు నిలయాల జాబితా]] * [[ఉత్తర పశ్చిమ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] * [[కళ్యాణ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] * [[బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్]] ==మూలాలు== {{Reflist}} {{Authority control}} [[వర్గం: కర్ణాటక]] 3ttfw7ef6xd940i9f7t8b53nnq9xl25 4983572 4983570 2026-10-18T11:49:02Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4983572 wikitext text/x-wiki {{Short description|కర్ణాటక రవాణా సంస్థ}} {{distinguish|కేరళ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ}} {{Use dmy dates|date=October 2016}} {{Use Indian English|date=October 2016}} {{Infobox company | name = కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ | image = | logo = [[File:Karnataka State Road Transportation Corporation Logo.png|200px|KSRTC Logo]] | logo_size = 200px | native_name = కర్ణాటక రాజ్య రస్తే సరిగే నిగమ | native_name_lang = kn | romanized_name = | former_name = * మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ (1948–1961) * మైసూర్ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ (1961–1973) | type = [[Public company|ప్రజల యాజమాన్యంలోని సంస్థ]] | predecessor = మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ | founded = * {{Start date and age|1948|09|12|df=y|p=y}};<br />'''మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్'''గా<ref name="KSRTC-History">{{Cite web |url=http://www.ksrtc.in/pages/history.html |title=History of KSRTC |website=Ksrtc.in|access-date=1 October 2018 |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607185521/https://www.ksrtc.in/pages/history.html |url-status=dead }}</ref> * {{Start date and age|1961|08|01|p=y|df=y}};<br />'''మైసూర్ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్'''గా పేరు మార్పు * {{Start date and age|1973|11|01|p=y|df=y}};<br />'''కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ'''గా పేరు మార్పు | hq_location = కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ సెంట్రల్ ఆఫీస్, సరిగే సదన, కెంగల్ హనుమంతయ్య రోడ్, [[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి టీటీఎంసీ|శాంతినగర]] | hq_location_city = [[బెంగళూరు]], [[బెంగళూరు పట్టణ జిల్లా|బెంగళూరు అర్బన్]], [[కర్ణాటక]] | hq_location_country = [[భారతదేశం]] | num_locations = * 85 డిపోలు<ref name="KSRTC About">{{Cite web |title=About KSRTC |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/26/about--ksrtc/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * 181 బస్సు నిలయాలు<ref name="KSRTC About"/> * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ కేంద్ర కార్యాలయం, [[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి టీటీఎంసీ|శాంతినగర]], [[బెంగళూరు]] * ప్రాంతీయ వర్క్‌షాప్, [[కెంగేరి]], [[బెంగళూరు]] * ప్రాంతీయ వర్క్‌షాప్, [[హాసన్, కర్ణాటక|హాసన్]] * కేంద్ర శిక్షణ సంస్థ, [[బెంగళూరు]] * 4 ప్రాంతీయ శిక్షణ సంస్థలు, [[మళవಳ್ಳಿ]], [[మండ్య జిల్లా]] తదితర ప్రాంతాలు * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ముద్రణ ప్రెస్, [[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి టీటీఎంసీ|శాంతినగర]], [[బెంగళూరు]] * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ఆసుపత్రి, [[జయనగర, బెంగళూరు|జయనగర 4వ బ్లాక్]], [[బెంగళూరు]] | key_people = * ఎస్. ఆర్. శ్రీనివాస (వాసు), [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎలా]]<br />{{small|చైర్‌పర్సన్}}<ref name="KSRTC management">{{Cite web |title=Management |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/33/management/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * మహమ్మద్ రిజ్వాన్ నవాబ్<br />{{small|వైస్-ఛైర్మన్}} * శివకుమార్ కె. బి., [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|మేనేజింగ్ డైరెక్టర్}} * బి. ఎస్. సురేశ (బైరతి), [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎలా]]<br />{{small|రవాణా మంత్రి, కర్ణాటక ప్రభుత్వం}} * దీపా చోళన్, [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|ప్రభుత్వ కార్యదర్శి, రవాణా శాఖ}} * రేజు ఎం. టి., [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|ప్రభుత్వ కార్యదర్శి (బడ్జెట్ & వనరులు), ఆర్థిక శాఖ}} * గాయత్రి కె. ఎం., [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|డైరెక్టర్ (సిబ్బంది & నిఘా)}} * పరేష్ కుమార్ గోయెల్, [[మిలిటరీ ఇంజనీర్ సర్వీసెస్ (భారతదేశం)|ఐఎస్‌డీఈ]]<br />{{small|డైరెక్టర్ (రవాణా), రోడ్డు రవాణా & రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ, కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రతినిధి}} * రాజేంద్ర చోళన్, [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|మెట్రోపాలిటన్ కమిషనర్, బీఎంఆర్‌డీఏ, ఆహ్వానితులు (అధికారిక)}} | area_served = '''ప్రాథమిక ఆధారం''' * [[బెంగళూరు పట్టణ జిల్లా|బెంగళూరు అర్బన్]] * [[బెంగళూరు గ్రామీణ జిల్లా|బెంగళూరు రూరల్]] * [[రామనగర జిల్లా|రామనగర]] * [[కోలార్ జిల్లా|కోలార్]] * [[చిక్కబళ్లాపురం జిల్లా|చిక్కబళ్లాపురం]] * [[తుమకూరు జిల్లా|తుమకూరు]] * [[చిత్రదుర్గ జిల్లా|చిత్రదుర్గ]] * [[దావణగెరె జిల్లా|దావణగెరె]] * [[శివమొగ్గ జిల్లా|శివమొగ్గ]] * [[మంగళూరు]] * [[ఉడిపి జిల్లా|ఉడిపి]] * [[చిక్‌మగళూరు జిల్లా|చిక్‌మగళూరు]] * [[హాసన్ జిల్లా|హాసన్]] * [[మైసూర్ జిల్లా|మైసూర్]] * [[మండ్య జిల్లా|మండ్య]] * [[చామరాజనగర జిల్లా|చామరాజనగర]] * [[కొడగు జిల్లా|కొడగు]] '''అంతర రాష్ట్రాలు''' * [[ధార్వాడ జిల్లా|ధార్వాడ]] * [[ఉత్తర కన్నడ]] * [[బెళగావి జిల్లా|బెళగావి]] * [[గడగ్ జిల్లా|గడగ్]] * [[బాగుకోట జిల్లా|బాగుకోట]] * [[హవేరి జిల్లా|హవేరి]] * [[కలబురగి జిల్లా|కలబురగి]] * [[విజయపుర జిల్లా|విజయపుర]] * [[బీదర్ జిల్లా|బీదర్]] * [[యాద్గిర్ జిల్లా|యాద్గిర్]] * [[రాయచూర్ జిల్లా|రాయచూర్]] * [[కొప్పళ జిల్లా|కొప్పళ]] * [[బళ్ళారి జిల్లా|బళ్ళారి]] * [[విజయనగర జిల్లా|విజయనగర]] '''అంతరాష్ట్ర సేవలు''' * [[తమిళనాడు]] * [[కేరళ]] * [[తెలంగాణ]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] * [[మహారాష్ట్ర]] * [[గోవా]] * [[పుదుచ్చేరి (కేంద్ర పాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]] | industry = [[ప్రజా రవాణా బస్సు సేవ]] | brands = * [[కర్ణాటక సరిగే]] * గ్రామంతర సరిగే * [[నగర సరిగే]] * సంపర్క సరిగే * [[అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్]] * [[రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్]] * [[పల్లక్కి క్లాస్]] * ఐరావత్ క్లాస్ * [[ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్]] * ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ 2.0 * [[అంబారీ క్లాస్]] * అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్ * [[అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్]] * [[ఫ్లైబస్]] * ఈవీ-పవర్‌పవర్+ | services = [[ప్రజా రవాణా]] | revenue = రోజుకు {{INR convert|151561000}}<ref name="KSRTC About"/> | owner = [[కర్ణాటక ప్రభుత్వం]] | num_employees = 33259<ref name="KSRTC About"/> | num_employees_year = 2026 | parent = [https://transport.karnataka.gov.in/english రవాణా శాఖ, కర్ణాటక ప్రభుత్వం] | divisions = '''1 బస్సు నిలయ విభాగం''' * [[కెంపెగౌడ బస్సు నిలయం]] '''17 ఆపరేటింగ్ విభాగాలు''' * [[బెంగళూరు|బెంగళూరు సెంట్రల్]] * [[బెంగళూరు|బెంగళూరు సౌత్]] * [[తుమకూరు]] * [[మధుగిరి]] (1 జూన్ 2026 నుండి) * [[కోలార్, కర్ణాటక|కోలార్]] * [[చిక్కబళ్లాపురం]] * [[మైసూర్]] అర్బన్ * [[మైసూర్ జిల్లా|మైసూర్ జిల్లా]] రూరల్ * [[మండ్య]] * [[చామరాజనగర]] * [[హాసన్, కర్ణాటక|హాసన్]] * [[చిక్‌మగళూరు]] * [[మంగళూరు]] * [[పుత్తూరు, కర్ణాటక|పుత్తూరు]] * [[దావణగెరె]] * [[శివమొగ్గ]] * [[చిత్రదుర్గ]] | caption = | subsidiaries = {{plainlist| * [[బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్]] * [[కళ్యాణ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] * [[ఉత్తర పశ్చిమ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] }} | website = [https://ksrtc.karnataka.gov.in/english KSRTC ప్రధాన వెబ్‌సైట్]<br />[https://ksrtc.in/ ఆన్‌లైన్ రిజర్వేషన్]<br />[https://www.nammacargo.in/ మన కార్గో లాజిస్టిక్స్, పార్శిల్ సర్వీసెస్] | footnotes = 8,891 వాహనాలు ప్రతిరోజూ 35.56 లక్షల ప్రయాణికులకు సేవలు అందిస్తున్నాయి<ref name="KSRTC About"/> }} '''కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ''' ('''కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ''') అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[కర్ణాటక]]లోని ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని పబ్లిక్ రోడ్డు రవాణా సంస్థ. ఇది పూర్తిగా [[కర్ణాటక ప్రభుత్వం]] యాజమాన్యంలో ఉంది. ఇది కర్ణాటక లోపలి మార్గాలకు సేవలు అందిస్తుంది. అలాగే [[తమిళనాడు]], [[కేరళ]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[మహారాష్ట్ర]], [[గోవా]] రాష్ట్రాలకు, పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి రాష్ట్రం నుండి అనుసంధానం అందిస్తుంది. ఈ కార్పొరేషన్ ప్రకారం, ఇది 48 ఎలక్ట్రిక్ బస్సులతో సహా 8,891 వాహనాల విభాగాన్ని నడుపుతోంది. ప్రతిరోజూ సుమారు 35.56 లక్షల మంది ప్రయాణికులను రవాణా చేస్తుంది.<ref name="KSRTC About"/> కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ అనే సంక్షిప్త పేరును కేరళ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ కూడా ఉపయోగిస్తుంది. ఈ రెండు సంస్థలు దీని వాడకంపై వివాదం కలిగి ఉన్నాయి. జూన్ 2021లో, [[డెక్కన్ హెరాల్డ్]] నివేదిక ప్రకారం కర్ణాటక ఈ సంక్షిప్త రూపం ఉపయోగించడానికి చట్టపరమైన హక్కును నిలుపుకుంది.<ref>{{Cite news|date=5 June 2021 |title=Karnataka retains the legal right to use KSRTC abbreviation |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/k-taka-retains-the-legal-right-to-use-ksrtc-abbreviation-2813559 |access-date=13 December 2025 |newspaper=[[డెక్కన్ హెరాల్డ్]] |language=en}}</ref> ==చరిత్ర== ===స్థాపన=== మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ సెప్టెంబర్ 12, 1948న 120 బస్సులతో ప్రారంభించబడింది.<ref name="KSRTC-History" /><ref name="KSRTC About"/> మైసూర్ రాష్ట్ర రవాణా శాఖ 1961 వరకు దీనిని నిర్వహించింది. ===కార్పొరేటీకరణ=== ఇది తదనంతరం ఆగస్టు 1, 1961న రోడ్డు రవాణా కార్పొరేషన్ చట్టం, 1950లోని సెక్షన్ 3 కింద స్వతంత్ర కార్పొరేషన్‌గా మార్చబడింది. 1961లో స్వతంత్ర కార్పొరేషన్‌గా విజయవంతంగా రూపాంతరం చెందిన తర్వాత ఎంజీఆర్‌టీడీ ఆస్తులు అన్నీ బాధ్యతలు మైసూర్ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్‌కు బదిలీ చేయబడ్డాయి.<ref name="KSRTC-History" /> ===విలీనం=== అక్టోబర్ 1, 1961న బెంగళూరు ట్రాన్స్‌పోర్ట్ సర్వీస్ దీనిలో విలీనం చేయబడింది.<ref name="KSRTC-History" /> ===పేరు మార్పు=== నవంబర్ 1, 1973న మైసూర్ రాష్ట్రం కర్ణాటకగా పేరు మార్చబడింది. అందువల్ల ఇది కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థగా మారింది.<ref>{{Cite news |last=Ray |first=Aparajita |date=22 July 2012 |title=Wheels of change turn Karnataka State Road Transport Corporation into a winner |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/wheels-of-change-turn-karnataka-state-road-transport-corporation-into-a-winner/articleshow/15085055.cms |work=The Times of India |issn=0971-8257 |access-date=12 April 2025}}</ref> ===విభజన=== [[File:Map of karnataka served by rtc.png|250px|కర్ణాటకలో రవాణా సేవలు అందించే ప్రాంతాల మ్యాప్]] * ఆగస్టు 15, 1997న బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంత రవాణా అవసరాలను తీర్చడానికి వేరు చేయబడింది. ఇది బెంగళూరు రవాణా సేవను వేరు చేయడం ద్వారా ఏర్పడింది. * నవంబర్ 1, 1997న ఉత్తర-పశ్చిమ కర్ణాటక రవాణా అవసరాలను తీర్చడానికి ఉత్తర పశ్చిమ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ వేరు చేయబడింది. * ఆగస్టు 15, 2000న కళ్యాణ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ (అప్పట్లో నార్త్ ఈస్టర్న్ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ) ఈశాన్య ప్రాంతాల రవాణా అవసరాలను తీర్చడానికి విభజించబడింది.<ref name=KSRTChistory>{{cite news|last=Ray |first=Aparajita |title=Wheels of change turn Karnataka State Road Transport Corporation into a winner |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Wheels-of-change-turn-Karnataka-State-Road-Transport-Corporation-into-a-winner/articleshow/15085055.cms |date=22 July 2012 |newspaper=[[The Times of India]]|access-date=24 July 2016}}</ref><ref name="KSRTC-History" /><ref>{{Cite web |title=About Us - Kalyana Karnataka Road Transport Corporation |url=https://kkrtc.karnataka.gov.in/page/About+Us/en |access-date=4 October 2021 |website=Kkrtc.karnataka.gov.in |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004165120/https://kkrtc.karnataka.gov.in/page/About+Us/en |url-status=dead }}</ref> దీనివల్ల ఈ సంస్థ కర్ణాటక దక్షిణ భాగానికి సేవలు అందించడానికి పరిమితమైంది. * నవంబర్ 23, 2009న బీజాపూర్ (విజయపుర) విభాగం ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ నుండి కే కే ఆర్ టీ సీకి బదిలీ చేయబడింది. * జనవరి 1, 2024న మైసూర్ డివిజన్ మైసూర్ సిటీ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ తదితర మైసూర్ రూరల్ డివిజన్‌లుగా విడిపోయింది.<ref name="KSRTC Key Statistics 2024">{{Cite web |title=Key Statistics |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/27/key-statistics/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * జూన్ 1, 2026న కొత్త మధుగిరి డివిజన్ కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది.<ref name="KSRTC About"/> ==గమ్యస్థానాలు== [[File:States served by Karnataka KSRTC.png|250px|కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ సేవలు అందిస్తున్న రాష్ట్రాలు]] ఇది కర్ణాటకలోని మొత్తం [[కర్ణాటక జిల్లాల జాబితా|31 జిల్లాలకు]], అలాగే కర్ణాటక దక్షిణ భాగానికి చెందిన నగరాలకు సేవలు అందిస్తుంది. రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు, [[తమిళనాడు]], [[కేరళ]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[మహారాష్ట్ర]], [[గోవా]] రాష్ట్రాలకు, పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి బస్సు సర్వీసులను కలుపుతుంది. ==ఫ్లీట్ (వాహన సముదాయం)== 2026 నాటికి, కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ 8,891 వాహనాల విభాగాన్ని నివేదించింది. ఇందులో 48 ఎలక్ట్రిక్ బస్సులు ఉన్నాయి. ఇవి రోజుకు 8,317 షెడ్యూల్‌లు తదితర సుమారు 30.73 లక్షల ప్రభావవంతమైన కిలోమీటర్లను నడుపుతున్నాయి.<ref name="KSRTC About"/> ఈ కార్పొరేషన్ జనవరి 16, 2023 నుండి గ్రాస్ కాస్ట్ కాంట్రాక్ట్ మోడల్ కింద "ఈవీ పవర్ ప్లస్" బ్రాండ్ క్రింద ఎలక్ట్రిక్ బస్సులను నడపడం ప్రారంభించింది.<ref name="KSRTC About"/> పోలిక కోసం, కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ విభాగం జూన్ 18, 2022 నాటికి 8,199 వాహనాల విభాగాన్ని నమోదు చేసింది: 3,885 అశోక్ లేలాండ్, 2,499 టాటా, 1,291 ఐచర్, 376 వోల్వో, 75 స్కాన్యా, 48 కరోనా తదితర 25 మెర్సిడెస్-బెంజ్ వాహనాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite report |title=Fleet position as on 18.06.2022 |publisher=Mechanical Engineering (M) Department, Karnataka State Road Transport Corporation |date=18 June 2022}}</ref> ==సేవలు== {| class="wikitable" |+ !సేవ పేరు !వివరణ !తయారీదారు !గ్యాలరీ |- !కర్ణాటక సరిగే |ఇది ఏసీ కాని (non-AC) బస్సు సేవ. సిల్వర్ తదితర ఎరుపు రంగుల కలయికతో కూడిన దురంగి లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ సబర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 3+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటకలో అంతర్‌జిల్లా, అంతరాష్ట్ర సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా * ఐచర్ |[[File:KSRTC Karnataka SARIGE Buses(Eicher and Ashok Leyland).png|250px|కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ సరిగే బస్సులు]] |- !గ్రామంతర సరిగే |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. నీలం, తెలుపు తదితర నారింజ రంగు భాగాలతో కూడిన దురంగి లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ సబర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 3+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటకలోని గ్రామాలను సమీప నగరాలకు అనుసంధానించే సేవ. |[[File:KSRTC Gramantara Sarige.png|250px|కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ గ్రామంతర సరిగే]] |- !నగర సరిగే |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. స్థానికతను బట్టి వివిధ లివరీలతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ అర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. బెంగళూరు మినహా దక్షిణ కర్ణాటకలో పట్టణ రవాణా సేవ ఇది. బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతానికి బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ సేవలు అందిస్తుంది. |[[File:KSRTC-MCTC-Bus.jpg|thumb|250x250px|పాత లివరీ]][[File:New_livery_Nagara_Sarige_Bus_at_Mysore_Suburban_bus_stand.jpg|thumb|333x333px|కొత్త లివరీ]] |- !సంపర్క సరిగే |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. తెలుపు-పింక్ లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది బెంగళూరులోని కెంపెగౌడ బస్సు నిలయం తదితర మైసూర్ రోడ్ బస్సు నిలయం మధ్య నడిచే షటిల్ బస్సు సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా * ఐచర్ |[[File:Samparka Sarige at Mysore Road Bus Stand.jpg|250px|మైసూర్ రోడ్ బస్సు నిలయం వద్ద సంపర్క సరిగే]] |- !అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. సిల్వర్ తదితర ఎరుపు రంగుల కలయికతో కూడిన దురంగి లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ సబర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 3+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. కర్ణాటక సరిగే కంటే ఎక్కువ సౌకర్యాన్ని ఇస్తుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటకలో అంతర్‌జిల్లా, అంతరాష్ట్ర పాయింట్-టు-పాయింట్ సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ |[[File:Ashwamedha Classic bus at Kempegowda bus stand.jpg|250px|కెంపెగౌడ బస్సు నిలయంలో అశ్వమేధ క్లాసిక్ బస్సు]] |- !రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని అల్ట్రా-లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా * ఐచర్ |[[File:KSRTC'S Rajahamsa Executive Class bus.png|250px|రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్ బస్సు]] |- !నాన్-ఏసీ స్లీపర్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని అల్ట్రా-లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. |[[File:Ksrtc's Non-ac sleeper.png|250px|అశోక్ లేలాండ్ నాన్-ఏసీ స్లీపర్ బస్సు]] |- !పల్లక్కి క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని అల్ట్రా-లగ్జరీ బస్సు సేవ. సిల్వర్ లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ వైకింగ్ 222డబ్ల్యూబీ 11.3మీ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ |[[File:KSRTC'S Pallakki Class.png|250px|పల్లక్కి క్లాస్ నాన్-ఏసీ స్లీపర్]] |- !ఈవీ పవర్ ప్లస్+ |ఇది ఏసీ ఎలక్ట్రిక్ లగ్జరీ బస్సు సేవ. నీలిరంగు లివరీతో, ఒలెక్ట్రా నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది ప్రస్తుతం బెంగళూరు, మైసూర్, మడికేరి, విరాజ్‌పేట, దావణగెరె, చిక్‌మగళూరు తదితర శివమొగ్గ నగరాల మధ్య నడుస్తోంది.<ref>{{Cite web |date=14 January 2023 |title=Bengaluru-Mysuru 'EV- Power Plus' starts from Monday; Tickets cheaper than multi-axle AC fleet |url=https://www.timesnownews.com/bengaluru/bengaluru-mysuru-ev-power-plus-starts-from-monday-ksrtc-fixes-ticket-rate-article-96979283 |access-date=15 January 2023 |website=Timesnownews.com |language=en}}</ref> | * ఒలెక్ట్రా |[[File:KSRTC'S EV Power Plus+.png|250px|ఈవీ పవర్ ప్లస్+]] |- !ఐరావత్ క్లాస్ |2003లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో బి7ఆర్ లేదా వోల్వో బి8ఆర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 45 రిక్రినింగ్ సెమీ-స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref name="KSRTC Bus Services">{{Cite web |title=Bus Services |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/39/bus-services/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> | * వోల్వో |[[File:Bangalore Bus.jpg|250px|ఐరావత్ క్లాస్]] |- !ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ |2012లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో బి9ఆర్ లేదా వోల్వో బి11ఆర్, స్కాన్యా, మెర్సిడెస్-బెంజ్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సెమీ-స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref>{{Cite news|url=http://www.ksrtcblog.com/karnataka-rtc-2/karnataka-rtc-started-volvo-from-bangalore-to-nasik/|title=KSRTC starts service to Nashik|access-date=20 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223051830/http://www.ksrtcblog.com/karnataka-rtc-2/karnataka-rtc-started-volvo-from-bangalore-to-nasik|archive-date=23 December 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="KSRTC Bus Services"/> | * వోల్వో * స్కాన్యా * మెర్సిడెస్-బెంజ్ |[[File:KSRTC-Airavat-Club-Class-Volvo-B9R.jpg|250px|ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్]] [[File:Volvo 9400 B11R Airavat Club Class.jpg|250px|వోల్వో 9400 బి11ఆర్ ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్]] [[File:KSRTC-Mercedes-Benz.jpg|250px|ఐరావత్ మెర్సిడెస్-బెంజ్]] |- !ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ 2.0 |2024లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో 9600 మల్టీ-యాక్సిల్ సెమీ-స్లీపర్ బస్సులను ఉపయోగిస్తుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * వోల్వో |[[File:Airavat Club class 2.0.png|250px|ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ 2.0]] |- !ఫ్లైబస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. గోల్డెన్ లివరీతో, విశ్రాంతి గది (కెమికల్ టాయిలెట్) తదితర జీపీఎస్ కనెక్టివిటీతో, వోల్వో బి9ఆర్ లేదా వోల్వో బి11ఆర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించబడింది. ఇది కెంపెగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాన్ని దావణగెరె, మైసూర్, మడికేరి, కుందాపూర్ నగరాలకు అనుసంధానించే సేవ.<ref name="KSRTC Bus Services"/> |[[File:KSRTC'S Flybus.png|250px|ఫ్లైబస్]] |- !ఏసీ స్లీపర్ క్లాస్ |2024లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, టాటా ఇమాక్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * టాటా |- !అంబారీ క్లాస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, కరోనా ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * కరోనా |[[File:KSRTC Corona AC Sleeper..jpg|250px|అంబారీ క్లాస్]] |- !అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో బి11ఆర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/ksrtc-to-roll-out-volvo-multi-axle-sleeper-buses/articleshow/68504876.cms|title=KSRTC to roll out Volvo multi-axle sleeper buses|website=Timesofindia.com|access-date=26 October 2019}}</ref> | * వోల్వో |[[File:KSRTC'S Ambaari Dream Class.png|250px|అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్]] |- !అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. లేత నీలిరంగు లివరీతో, వోల్వో 9600 మల్టీ-యాక్సిల్ స్లీపర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref>{{Cite web |title=Star of Mysore Online |url=https://starofmysore.com/ |access-date=18 February 2023 |website=Starofmysore.com |language=en-US}}</ref> |[[File:KSRTC Karnataka Ambaari Utsav.png|250px|అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్]] |} ==మాజీ సేవలు== {| class="wikitable" |+ !సేవ పేరు !వివరణ !తయారీదారు !గ్యాలరీ |- !ఏసీ నగర సరిగే |ఇది ఏసీ బస్సు సేవ. వివిధ లివరీలతో, వోల్వో అర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. బెంగళూరు మినహా దక్షిణ కర్ణాటకలో పట్టణ రవాణా సేవగా నడిచింది. బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతానికి బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ వజ్ర బస్సు సేవను అందిస్తుంది.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=A fond farewell to the city's Red Beauty buses |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/a-fond-farewell-to-the-citys-red-beauty-buses/articleshow/130176907.cms |access-date=2026-06-10 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> | * వోల్వో |[[File:Volvo bus Mysore.jpg|250px|మైసూర్ వద్ద వోల్వో ఏసీ నగర సరిగే బస్సు]] |- !మేఘదూత్ క్లాస్ |ఇది ముదురు నీలం-తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. ఈ సేవ షీతల్ క్లాస్‌తో భర్తీ చేయబడింది. | * అశోక్ లేలాండ్ | |- !షీతల్ క్లాస్ |ఇది ఆకుపచ్చ లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. ఈ సేవ ఐరావత్ క్లాస్‌తో భర్తీ చేయబడింది. కర్ణాటక సరిగే తదితర రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్‌లో విలీనం చేయబడింది. |[[File:KSRTC'S Sheetal Class.png|250px|కెంపెగౌడ బస్సు నిలయంలో షీతల్ క్లాస్]] |- !వైభవ్ క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ తదితర టాటా ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్‌తో పోలిస్తే తక్కువ రిక్రినింగ్ ఉంటుంది. ప్రస్తుతం ఇది నిలిపివేయబడింది. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా | [[File:KSRTC Ambari Corona.JPG|250px|వైభవ్ క్లాస్]] |- !ఐరావత్ బ్లిస్ క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, వోల్వో ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన రిక్రినింగ్ సీట్లు, కెమికల్ టాయిలెట్లు, వై-ఫై, పాంట్రీ తదితర వ్యక్తిగత టీవీ స్క్రీన్‌లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ప్రస్తుతం ఇది నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/ksrtc-launches-volvo-buses-with-pantry-and-toilet/article3655889.ece|title= KSRTC launches Volvo with pantry|website=Thehindu.com|access-date=20 December 2015}}</ref> | * వోల్వో | |- !ఐరావత్ సూపేరియా క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, వోల్వో ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన కెమికల్ టాయిలెట్లు, వై-ఫై, ఆటో హ్యాండ్ వాష్ సిస్టమ్‌ను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ప్రస్తుతం ఇది నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/KSRTC-launched-its-multi-axle-volvo-with-toilets-and-pantry-segments-today-Bus-with-chemical-toilet-and-in-house-pantry-will-be-called-Airavat-Bliss-and-one-with-only-chemical-toilets-will-be-called-Airavat-Superia-Two-Airavat-Bliss-and-four-Airavat-Superia-were-launched/articleshow/15029641.cms|title=KSRTC launched its multi-axle volvo with toilets and pantry segments today. Bus with chemical toilet and in-house-pantry will be called Airavat Bliss and one with only chemical toilets will be called Airavat Superia. Two Airavat Bliss and four Airavat Superia were launched|date=18 July 2012|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> | |- !ఐరావత్ డైమండ్ క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, స్కాన్యా ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. ఈ సేవ ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్‌లో విలీనం చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.motorindiaonline.in/buses/scania-delivers-first-batch-of-airavat-diamond-class-premium-buses-to-ksrtc/|title= Scania delivers first batch to KSRTC|website=Motorindiaonline.in|access-date=20 December 2015}}</ref> | * స్కాన్యా |[[File:KSRTC-Scania-Airavat-Diamond-Class.jpg|250px|ఐరావత్ డైమండ్ క్లాస్]] |} ==సంక్షేమ పథకాలు== ===శక్తి పథకం: మహిళలకు ఉచిత బస్సు సేవ=== 'శక్తి పథకం' రెండవ సిద్ధరామయ్య మంత్రివర్గం ద్వారా జూన్ 2, 2023న ప్రకటించబడింది. ఇది జూన్ 11, 2023న ప్రారంభించబడింది. కర్ణాటక నివాసి అయిన మహిళలకు ఉచిత బస్సు సేవను అందిస్తుంది. లబ్ధిదారులు మొదటి మూడు నెలలు ప్రభుత్వ జారీ చేసిన ఫోటో గుర్తింపు, చిరునామా రుజువును చూపుతారు. బస్సు కండక్టర్లు వారికి జీరో-ఫేర్ టిక్కెట్లను జారీ చేస్తారు. ఆ తర్వాత, సేవా సింధు వెబ్‌సైట్ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002023018/http://sevasindhugs.karnataka.gov.in/ |date=2 October 2023 }} ద్వారా సమర్పించిన దరఖాస్తు ద్వారా లబ్ధిదారులు శక్తి స్మార్ట్‌కార్డులను పొందుతారు.<ref>{{Cite news|date=5 June 2023 |title=Guidelines released for free travel bus scheme for women in Karnataka |url=https://www.deccanherald.com/state/top-karnataka-stories/guidelines-released-for-free-travel-bus-scheme-for-women-in-karnataka-1225093.html |access-date=5 June 2023 |newspaper=[[డెక్కన్ హెరాల్డ్]] |language=en}}</ref> ==== పథకం నిబంధనలు, షరతులు ==== * ఈ పథకం రాష్ట్రంలోని మొత్తం నాలుగు రోడ్డు రవాణా సంస్థలకు వర్తిస్తుంది (కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, [[బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్|బీఎంటీసీ]], ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ). * '''నగర సరిగే, గ్రామంతర సరిగే, కర్ణాటక సరిగే, అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్, వాయవ్య నగర సరిగే, వాయవ్య గ్రామంతర సరిగే, వాయవ్య కర్ణాటక సరిగే, కళ్యాణ నగర సరిగే, కళ్యాణ గ్రామంతర సరిగే, కళ్యాణ కర్ణాటక సరిగే, బెంగళూరు సరిగే, సంపర్క''' తదితర '''అస్త్ర''' సేవలు ఈ పథకంలో భాగం. * మహిళలు రాష్ట్రంలోని బస్సు సేవల్లో మాత్రమే ఉచితంగా ప్రయాణించగలరు. మహిళలు రాష్ట్రంలో ప్రయాణించినప్పటికీ కర్ణాటక వెలుపలి గమ్యస్థానాలకు వెళ్లే బస్సు సేవలు ఈ పథకం పరిధిలోకి రావు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటకలోని మంగళూరుకు ప్రయాణించే మహిళ, పొరుగున ఉన్న కేరళలోని కాసరగోడ్‌కు వెళ్లే ఉడుపి-కాసరగోడ్ అంతరాష్ట్ర బస్సు సేవలో ప్రయాణిస్తే టికెట్ కొనుగోలు చేయాల్సి ఉంటుంది. * లగ్జరీ బస్సులకు ఈ పథకం వర్తించదు ('''రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్, ఐరావత్ క్లాస్, ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్, పల్లక్కి క్లాస్, అమోఘవర్ష క్లాస్, అంబారీ క్లాస్, అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్, అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్, కళ్యాణ రథ క్లాస్, ఫ్లైబస్, ఈవీ పవర్ ప్లస్+, బెంగళూరు దర్శిని, వజ్ర''' తదితర '''వాయు వజ్ర''' సేవలు). * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్ బస్సులలో సగం సీట్లు పురుషులకు కేటాయించబడతాయి. లగ్జరీ, ఏసీ, అంతరాష్ట్ర బస్సులు అలాగే బీఎంటీసీ బస్సులు దీని నుండి మినహాయించబడతాయి. * మహిళలు ప్రయాణించే దూరం ఆధారంగా రవాణా సంస్థలకు ప్రభుత్వం రీయింబర్స్ చేస్తుంది. ===విద్యార్థులకు ఉచిత బస్సు పాస్‌లు=== జూన్ 2026లో డి. కె. శివకుమార్ నాయకత్వంలోని కర్ణాటక ప్రభుత్వం ప్రాథమిక పాఠశాల నుండి పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయి వరకు కర్ణాటకలో చదువుతున్న విద్యార్థులకు, అలాగే కర్ణాటక సరిహద్దు నుండి 20 కి.మీ లోపు సరిహద్దు ప్రాంతాల విద్యార్థులకు ఉచిత బస్సు పాస్‌లను ప్రకటించింది. ఇది బాలురు, బాలికలు ఇద్దరికీ వర్తిస్తుంది.<ref name="deccanherald.com">{{Cite web | title=Free bus pass: Karnataka scheme to aid 10 lakh male students yearly rollout | url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/karnataka-free-bus-pass-scheme-to-benefit-10-lakh-male-students-cost-rs-1700-crore-a-year-4027872 | access-date=2026-08-31 | website=Deccanherald.com}}</ref> కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ప్రకారం, ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల మేరకు జూన్ 12, 2026 నుండి రాష్ట్రంలోని విద్యార్థులందరికీ ఉచిత పాస్‌లు జారీ చేయబడతాయి. విద్యార్థులు సేవా సింధు / సేవా వన్ పోర్టల్ ద్వారా లేదా కర్ణాటక-వన్ తదితర గ్రామ-వన్ కేంద్రాల వద్ద ₹30 సేవా రుసుముతో ఆన్‌లైన్‌లో దరఖాస్తు చేసుకుంటారు. 123 కౌంటర్లలో ఒకదానిలో పాస్‌ను సేకరిస్తారు. కర్ణాటకలో నివసిస్తూ పొరుగు రాష్ట్రాల్లో చదువుతున్న విద్యార్థులు, పొరుగు సరిహద్దు ప్రాంతాల నుండి కర్ణాటకలో చదువుతున్న విద్యార్థులు కూడా అర్హులు. ఇప్పటికే ఉన్న అర్హత ప్రమాణాలు, పాస్ చెల్లుబాటు కొనసాగుతాయి. పాస్‌లు 10 నెలలు (ఐటీఐ కోర్సులకు 12 నెలలు) చెల్లుబాటు అవుతాయి.<ref name="KSRTC student pass">{{Cite web |title=Student Bus Pass |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/50/student-bus-pass/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * '''నగర సరిగే, గ్రామంతర సరిగే, కర్ణాటక సరిగే, అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్, సంపర్క''' ఈ పథకంలో భాగం.<ref name="deccanherald.com"/> ===ఇతర రాయితీలు తదితర పాస్‌లు=== * '''సీనియర్ సిటిజన్లు:''' కర్ణాటకలో నివసించే 60 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గలవారు నగరం, ఉపనగరం, సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్, సెమీ-లగ్జరీ తదితర రాజహంస సేవలు, అంతరాష్ట్ర కార్యకలాపాలతో సహా 25% ఛార్జీల రాయితీని పొందుతారు.<ref name="KSRTC passes">{{Cite web |title=Passes & Concession |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/43/passes-&-concession/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * '''దివ్యాంగులు:''' 40% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వైకల్యం ఉన్న కర్ణాటక నివాసితులకు సంవత్సరానికి ₹660 ఖర్చయ్యే రాయితీ పాస్ జారీ చేయబడుతుంది. హోల్డర్ నివాసానికి 100 కి.మీ లోపు చెల్లుబాటు అవుతుంది.<ref name="KSRTC passes"/> * '''అంధులు:''' కర్ణాటకలో పూర్తిగా అంధులైన నివాసితులకు ఐదు సంవత్సరాలు చెల్లుబాటు అయ్యే ఉచిత పాస్‌లు జారీ చేయబడతాయి. ఇవి కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, బీఎంటీసీ, ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ నగరం, ఉపనగరం, సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్ బస్సులలో అంతరాష్ట్ర బస్సులతో సహా చెల్లుబాటు అవుతాయి.<ref name="KSRTC passes"/> * '''నెలవారీ తదితర రోజువారీ పాస్‌లు:''' మోఫుస్సిల్ సేవల కోసం నెలవారీ పాస్‌లు (జనవరి 7, 2025 నుండి) స్టేజ్ 1 వద్ద ₹520 (ఎక్స్‌ప్రెస్) తదితర ₹460 (సాధారణ) వరకు ఉంటాయి. సమీప నగరాల నుండి బెంగళూరు తదితర మైసూర్ వంటి మార్గాల కోసం అదనపు నగరం, రోజువారీ పాస్‌లు ఉన్నాయి.<ref name="KSRTC passes"/> ==కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థలు== * '''కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, బెంగళూరు''': కర్ణాటకలోని చాలా భాగాలలో సేవలు అందిస్తుంది. * '''ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ, హుబ్లీ''': విజయపుర జిల్లా మినహా ఉత్తర-పశ్చిమ కర్ణాటకలో సేవలు అందిస్తుంది. * '''కే కే ఆర్ టీ సీ, గుల్బర్గా''': ఈశాన్య కర్ణాటక తదితర విజయపుర జిల్లాలో సేవలు అందిస్తుంది. * '''బీఎంటీసీ, బెంగళూరు''': బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంలో రవాణా సేవలను అందిస్తుంది. ==మన కార్గో లాజిస్టిక్స్, పార్శిల్ సర్వీసెస్== మన కార్గో లాజిస్టిక్స్ తదితర పార్శిల్ సర్వీసెస్ ఫిబ్రవరి 26, 2021న ప్రారంభించబడింది. ఇది కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ (కర్ణాటక), ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ బస్సులు ప్రయాణించే మార్గాలలో కార్గో, పార్శిల్ సేవలను అందిస్తుంది.<ref>{{Cite web |date=26 February 2021 |title=Karnataka govt launches 'Namma Cargo' parcel and cargo service, to be run by Karnataka SRTC |url=https://www.thenewsminute.com/article/karnataka-govt-launches-namma-cargo-parcel-and-cargo-service-be-run-ksrtc-144245 |access-date=19 August 2022 |website=Thenewsminute.com |language=en}}</ref> ==సమాచార సాంకేతికత== కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ప్రకారం, ఎలక్ట్రానిక్ టికెటింగ్ యంత్రాలను (ఆగస్టు 15, 2004 నుండి) అమర్చిన, వెబ్-ఆధారిత ప్రయాణీకుల సీటు రిజర్వేషన్ వ్యవస్థను (ఏప్రిల్ 29, 2006 నుండి) అందించిన భారతదేశంలోని మొదటి రాష్ట్ర రవాణా సంస్థ ఇది. ఈ వ్యవస్థకు ఏడబ్ల్యూఏటీఏఆర్ (AWATAR - Any Where Any Time Advance Reservation) అని పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite web |title=Information Technology in KSRTC |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/29/information-technology-in-ksrtc/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] ==మూలాలు== {{Reflist}} {{Authority control}} [[వర్గం: కర్ణాటక]] inle3nf011annkcz8wp0i0d9l31py7n 4983573 4983572 2026-10-18T11:49:44Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4983573 wikitext text/x-wiki {{Short description|కర్ణాటక రవాణా సంస్థ}} {{distinguish|కేరళ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ}} {{Use dmy dates|date=October 2016}} {{Use Indian English|date=October 2016}} {{Infobox company | name = కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ | image = | logo = | logo_size = 200px | native_name = కర్ణాటక రాజ్య రస్తే సరిగే నిగమ | native_name_lang = kn | romanized_name = | former_name = * మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ (1948–1961) * మైసూర్ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ (1961–1973) | type = [[Public company|ప్రజల యాజమాన్యంలోని సంస్థ]] | predecessor = మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ | founded = * {{Start date and age|1948|09|12|df=y|p=y}};<br />'''మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్'''గా<ref name="KSRTC-History">{{Cite web |url=http://www.ksrtc.in/pages/history.html |title=History of KSRTC |website=Ksrtc.in|access-date=1 October 2018 |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607185521/https://www.ksrtc.in/pages/history.html |url-status=dead }}</ref> * {{Start date and age|1961|08|01|p=y|df=y}};<br />'''మైసూర్ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్'''గా పేరు మార్పు * {{Start date and age|1973|11|01|p=y|df=y}};<br />'''కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ'''గా పేరు మార్పు | hq_location = కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ సెంట్రల్ ఆఫీస్, సరిగే సదన, కెంగల్ హనుమంతయ్య రోడ్, [[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి టీటీఎంసీ|శాంతినగర]] | hq_location_city = [[బెంగళూరు]], [[బెంగళూరు పట్టణ జిల్లా|బెంగళూరు అర్బన్]], [[కర్ణాటక]] | hq_location_country = [[భారతదేశం]] | num_locations = * 85 డిపోలు<ref name="KSRTC About">{{Cite web |title=About KSRTC |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/26/about--ksrtc/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * 181 బస్సు నిలయాలు<ref name="KSRTC About"/> * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ కేంద్ర కార్యాలయం, [[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి టీటీఎంసీ|శాంతినగర]], [[బెంగళూరు]] * ప్రాంతీయ వర్క్‌షాప్, [[కెంగేరి]], [[బెంగళూరు]] * ప్రాంతీయ వర్క్‌షాప్, [[హాసన్, కర్ణాటక|హాసన్]] * కేంద్ర శిక్షణ సంస్థ, [[బెంగళూరు]] * 4 ప్రాంతీయ శిక్షణ సంస్థలు, [[మళవಳ್ಳಿ]], [[మండ్య జిల్లా]] తదితర ప్రాంతాలు * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ముద్రణ ప్రెస్, [[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి టీటీఎంసీ|శాంతినగర]], [[బెంగళూరు]] * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ఆసుపత్రి, [[జయనగర, బెంగళూరు|జయనగర 4వ బ్లాక్]], [[బెంగళూరు]] | key_people = * ఎస్. ఆర్. శ్రీనివాస (వాసు), [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎలా]]<br />{{small|చైర్‌పర్సన్}}<ref name="KSRTC management">{{Cite web |title=Management |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/33/management/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * మహమ్మద్ రిజ్వాన్ నవాబ్<br />{{small|వైస్-ఛైర్మన్}} * శివకుమార్ కె. బి., [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|మేనేజింగ్ డైరెక్టర్}} * బి. ఎస్. సురేశ (బైరతి), [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎలా]]<br />{{small|రవాణా మంత్రి, కర్ణాటక ప్రభుత్వం}} * దీపా చోళన్, [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|ప్రభుత్వ కార్యదర్శి, రవాణా శాఖ}} * రేజు ఎం. టి., [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|ప్రభుత్వ కార్యదర్శి (బడ్జెట్ & వనరులు), ఆర్థిక శాఖ}} * గాయత్రి కె. ఎం., [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|డైరెక్టర్ (సిబ్బంది & నిఘా)}} * పరేష్ కుమార్ గోయెల్, [[మిలిటరీ ఇంజనీర్ సర్వీసెస్ (భారతదేశం)|ఐఎస్‌డీఈ]]<br />{{small|డైరెక్టర్ (రవాణా), రోడ్డు రవాణా & రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ, కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రతినిధి}} * రాజేంద్ర చోళన్, [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|మెట్రోపాలిటన్ కమిషనర్, బీఎంఆర్‌డీఏ, ఆహ్వానితులు (అధికారిక)}} | area_served = '''ప్రాథమిక ఆధారం''' * [[బెంగళూరు పట్టణ జిల్లా|బెంగళూరు అర్బన్]] * [[బెంగళూరు గ్రామీణ జిల్లా|బెంగళూరు రూరల్]] * [[రామనగర జిల్లా|రామనగర]] * [[కోలార్ జిల్లా|కోలార్]] * [[చిక్కబళ్లాపురం జిల్లా|చిక్కబళ్లాపురం]] * [[తుమకూరు జిల్లా|తుమకూరు]] * [[చిత్రదుర్గ జిల్లా|చిత్రదుర్గ]] * [[దావణగెరె జిల్లా|దావణగెరె]] * [[శివమొగ్గ జిల్లా|శివమొగ్గ]] * [[మంగళూరు]] * [[ఉడిపి జిల్లా|ఉడిపి]] * [[చిక్‌మగళూరు జిల్లా|చిక్‌మగళూరు]] * [[హాసన్ జిల్లా|హాసన్]] * [[మైసూర్ జిల్లా|మైసూర్]] * [[మండ్య జిల్లా|మండ్య]] * [[చామరాజనగర జిల్లా|చామరాజనగర]] * [[కొడగు జిల్లా|కొడగు]] '''అంతర రాష్ట్రాలు''' * [[ధార్వాడ జిల్లా|ధార్వాడ]] * [[ఉత్తర కన్నడ]] * [[బెళగావి జిల్లా|బెళగావి]] * [[గడగ్ జిల్లా|గడగ్]] * [[బాగుకోట జిల్లా|బాగుకోట]] * [[హవేరి జిల్లా|హవేరి]] * [[కలబురగి జిల్లా|కలబురగి]] * [[విజయపుర జిల్లా|విజయపుర]] * [[బీదర్ జిల్లా|బీదర్]] * [[యాద్గిర్ జిల్లా|యాద్గిర్]] * [[రాయచూర్ జిల్లా|రాయచూర్]] * [[కొప్పళ జిల్లా|కొప్పళ]] * [[బళ్ళారి జిల్లా|బళ్ళారి]] * [[విజయనగర జిల్లా|విజయనగర]] '''అంతరాష్ట్ర సేవలు''' * [[తమిళనాడు]] * [[కేరళ]] * [[తెలంగాణ]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] * [[మహారాష్ట్ర]] * [[గోవా]] * [[పుదుచ్చేరి (కేంద్ర పాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]] | industry = [[ప్రజా రవాణా బస్సు సేవ]] | brands = * [[కర్ణాటక సరిగే]] * గ్రామంతర సరిగే * [[నగర సరిగే]] * సంపర్క సరిగే * [[అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్]] * [[రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్]] * [[పల్లక్కి క్లాస్]] * ఐరావత్ క్లాస్ * [[ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్]] * ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ 2.0 * [[అంబారీ క్లాస్]] * అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్ * [[అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్]] * [[ఫ్లైబస్]] * ఈవీ-పవర్‌పవర్+ | services = [[ప్రజా రవాణా]] | revenue = రోజుకు {{INR convert|151561000}}<ref name="KSRTC About"/> | owner = [[కర్ణాటక ప్రభుత్వం]] | num_employees = 33259<ref name="KSRTC About"/> | num_employees_year = 2026 | parent = [https://transport.karnataka.gov.in/english రవాణా శాఖ, కర్ణాటక ప్రభుత్వం] | divisions = '''1 బస్సు నిలయ విభాగం''' * [[కెంపెగౌడ బస్సు నిలయం]] '''17 ఆపరేటింగ్ విభాగాలు''' * [[బెంగళూరు|బెంగళూరు సెంట్రల్]] * [[బెంగళూరు|బెంగళూరు సౌత్]] * [[తుమకూరు]] * [[మధుగిరి]] (1 జూన్ 2026 నుండి) * [[కోలార్, కర్ణాటక|కోలార్]] * [[చిక్కబళ్లాపురం]] * [[మైసూర్]] అర్బన్ * [[మైసూర్ జిల్లా|మైసూర్ జిల్లా]] రూరల్ * [[మండ్య]] * [[చామరాజనగర]] * [[హాసన్, కర్ణాటక|హాసన్]] * [[చిక్‌మగళూరు]] * [[మంగళూరు]] * [[పుత్తూరు, కర్ణాటక|పుత్తూరు]] * [[దావణగెరె]] * [[శివమొగ్గ]] * [[చిత్రదుర్గ]] | caption = | subsidiaries = {{plainlist| * [[బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్]] * [[కళ్యాణ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] * [[ఉత్తర పశ్చిమ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] }} | website = [https://ksrtc.karnataka.gov.in/english KSRTC ప్రధాన వెబ్‌సైట్]<br />[https://ksrtc.in/ ఆన్‌లైన్ రిజర్వేషన్]<br />[https://www.nammacargo.in/ మన కార్గో లాజిస్టిక్స్, పార్శిల్ సర్వీసెస్] | footnotes = 8,891 వాహనాలు ప్రతిరోజూ 35.56 లక్షల ప్రయాణికులకు సేవలు అందిస్తున్నాయి<ref name="KSRTC About"/> }} '''కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ''' ('''కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ''') అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[కర్ణాటక]]లోని ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని పబ్లిక్ రోడ్డు రవాణా సంస్థ. ఇది పూర్తిగా [[కర్ణాటక ప్రభుత్వం]] యాజమాన్యంలో ఉంది. ఇది కర్ణాటక లోపలి మార్గాలకు సేవలు అందిస్తుంది. అలాగే [[తమిళనాడు]], [[కేరళ]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[మహారాష్ట్ర]], [[గోవా]] రాష్ట్రాలకు, పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి రాష్ట్రం నుండి అనుసంధానం అందిస్తుంది. ఈ కార్పొరేషన్ ప్రకారం, ఇది 48 ఎలక్ట్రిక్ బస్సులతో సహా 8,891 వాహనాల విభాగాన్ని నడుపుతోంది. ప్రతిరోజూ సుమారు 35.56 లక్షల మంది ప్రయాణికులను రవాణా చేస్తుంది.<ref name="KSRTC About"/> కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ అనే సంక్షిప్త పేరును కేరళ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ కూడా ఉపయోగిస్తుంది. ఈ రెండు సంస్థలు దీని వాడకంపై వివాదం కలిగి ఉన్నాయి. జూన్ 2021లో, [[డెక్కన్ హెరాల్డ్]] నివేదిక ప్రకారం కర్ణాటక ఈ సంక్షిప్త రూపం ఉపయోగించడానికి చట్టపరమైన హక్కును నిలుపుకుంది.<ref>{{Cite news|date=5 June 2021 |title=Karnataka retains the legal right to use KSRTC abbreviation |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/k-taka-retains-the-legal-right-to-use-ksrtc-abbreviation-2813559 |access-date=13 December 2025 |newspaper=[[డెక్కన్ హెరాల్డ్]] |language=en}}</ref> ==చరిత్ర== ===స్థాపన=== మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ సెప్టెంబర్ 12, 1948న 120 బస్సులతో ప్రారంభించబడింది.<ref name="KSRTC-History" /><ref name="KSRTC About"/> మైసూర్ రాష్ట్ర రవాణా శాఖ 1961 వరకు దీనిని నిర్వహించింది. ===కార్పొరేటీకరణ=== ఇది తదనంతరం ఆగస్టు 1, 1961న రోడ్డు రవాణా కార్పొరేషన్ చట్టం, 1950లోని సెక్షన్ 3 కింద స్వతంత్ర కార్పొరేషన్‌గా మార్చబడింది. 1961లో స్వతంత్ర కార్పొరేషన్‌గా విజయవంతంగా రూపాంతరం చెందిన తర్వాత ఎంజీఆర్‌టీడీ ఆస్తులు అన్నీ బాధ్యతలు మైసూర్ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్‌కు బదిలీ చేయబడ్డాయి.<ref name="KSRTC-History" /> ===విలీనం=== అక్టోబర్ 1, 1961న బెంగళూరు ట్రాన్స్‌పోర్ట్ సర్వీస్ దీనిలో విలీనం చేయబడింది.<ref name="KSRTC-History" /> ===పేరు మార్పు=== నవంబర్ 1, 1973న మైసూర్ రాష్ట్రం కర్ణాటకగా పేరు మార్చబడింది. అందువల్ల ఇది కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థగా మారింది.<ref>{{Cite news |last=Ray |first=Aparajita |date=22 July 2012 |title=Wheels of change turn Karnataka State Road Transport Corporation into a winner |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/wheels-of-change-turn-karnataka-state-road-transport-corporation-into-a-winner/articleshow/15085055.cms |work=The Times of India |issn=0971-8257 |access-date=12 April 2025}}</ref> ===విభజన=== [[File:Map of karnataka served by rtc.png|250px|కర్ణాటకలో రవాణా సేవలు అందించే ప్రాంతాల మ్యాప్]] * ఆగస్టు 15, 1997న బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంత రవాణా అవసరాలను తీర్చడానికి వేరు చేయబడింది. ఇది బెంగళూరు రవాణా సేవను వేరు చేయడం ద్వారా ఏర్పడింది. * నవంబర్ 1, 1997న ఉత్తర-పశ్చిమ కర్ణాటక రవాణా అవసరాలను తీర్చడానికి ఉత్తర పశ్చిమ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ వేరు చేయబడింది. * ఆగస్టు 15, 2000న కళ్యాణ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ (అప్పట్లో నార్త్ ఈస్టర్న్ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ) ఈశాన్య ప్రాంతాల రవాణా అవసరాలను తీర్చడానికి విభజించబడింది.<ref name=KSRTChistory>{{cite news|last=Ray |first=Aparajita |title=Wheels of change turn Karnataka State Road Transport Corporation into a winner |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Wheels-of-change-turn-Karnataka-State-Road-Transport-Corporation-into-a-winner/articleshow/15085055.cms |date=22 July 2012 |newspaper=[[The Times of India]]|access-date=24 July 2016}}</ref><ref name="KSRTC-History" /><ref>{{Cite web |title=About Us - Kalyana Karnataka Road Transport Corporation |url=https://kkrtc.karnataka.gov.in/page/About+Us/en |access-date=4 October 2021 |website=Kkrtc.karnataka.gov.in |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004165120/https://kkrtc.karnataka.gov.in/page/About+Us/en |url-status=dead }}</ref> దీనివల్ల ఈ సంస్థ కర్ణాటక దక్షిణ భాగానికి సేవలు అందించడానికి పరిమితమైంది. * నవంబర్ 23, 2009న బీజాపూర్ (విజయపుర) విభాగం ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ నుండి కే కే ఆర్ టీ సీకి బదిలీ చేయబడింది. * జనవరి 1, 2024న మైసూర్ డివిజన్ మైసూర్ సిటీ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ తదితర మైసూర్ రూరల్ డివిజన్‌లుగా విడిపోయింది.<ref name="KSRTC Key Statistics 2024">{{Cite web |title=Key Statistics |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/27/key-statistics/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * జూన్ 1, 2026న కొత్త మధుగిరి డివిజన్ కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది.<ref name="KSRTC About"/> ==గమ్యస్థానాలు== [[File:States served by Karnataka KSRTC.png|250px|కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ సేవలు అందిస్తున్న రాష్ట్రాలు]] ఇది కర్ణాటకలోని మొత్తం [[కర్ణాటక జిల్లాల జాబితా|31 జిల్లాలకు]], అలాగే కర్ణాటక దక్షిణ భాగానికి చెందిన నగరాలకు సేవలు అందిస్తుంది. రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు, [[తమిళనాడు]], [[కేరళ]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[మహారాష్ట్ర]], [[గోవా]] రాష్ట్రాలకు, పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి బస్సు సర్వీసులను కలుపుతుంది. ==ఫ్లీట్ (వాహన సముదాయం)== 2026 నాటికి, కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ 8,891 వాహనాల విభాగాన్ని నివేదించింది. ఇందులో 48 ఎలక్ట్రిక్ బస్సులు ఉన్నాయి. ఇవి రోజుకు 8,317 షెడ్యూల్‌లు తదితర సుమారు 30.73 లక్షల ప్రభావవంతమైన కిలోమీటర్లను నడుపుతున్నాయి.<ref name="KSRTC About"/> ఈ కార్పొరేషన్ జనవరి 16, 2023 నుండి గ్రాస్ కాస్ట్ కాంట్రాక్ట్ మోడల్ కింద "ఈవీ పవర్ ప్లస్" బ్రాండ్ క్రింద ఎలక్ట్రిక్ బస్సులను నడపడం ప్రారంభించింది.<ref name="KSRTC About"/> పోలిక కోసం, కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ విభాగం జూన్ 18, 2022 నాటికి 8,199 వాహనాల విభాగాన్ని నమోదు చేసింది: 3,885 అశోక్ లేలాండ్, 2,499 టాటా, 1,291 ఐచర్, 376 వోల్వో, 75 స్కాన్యా, 48 కరోనా తదితర 25 మెర్సిడెస్-బెంజ్ వాహనాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite report |title=Fleet position as on 18.06.2022 |publisher=Mechanical Engineering (M) Department, Karnataka State Road Transport Corporation |date=18 June 2022}}</ref> ==సేవలు== {| class="wikitable" |+ !సేవ పేరు !వివరణ !తయారీదారు !గ్యాలరీ |- !కర్ణాటక సరిగే |ఇది ఏసీ కాని (non-AC) బస్సు సేవ. సిల్వర్ తదితర ఎరుపు రంగుల కలయికతో కూడిన దురంగి లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ సబర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 3+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటకలో అంతర్‌జిల్లా, అంతరాష్ట్ర సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా * ఐచర్ |[[File:KSRTC Karnataka SARIGE Buses(Eicher and Ashok Leyland).png|250px|కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ సరిగే బస్సులు]] |- !గ్రామంతర సరిగే |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. నీలం, తెలుపు తదితర నారింజ రంగు భాగాలతో కూడిన దురంగి లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ సబర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 3+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటకలోని గ్రామాలను సమీప నగరాలకు అనుసంధానించే సేవ. |[[File:KSRTC Gramantara Sarige.png|250px|కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ గ్రామంతర సరిగే]] |- !నగర సరిగే |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. స్థానికతను బట్టి వివిధ లివరీలతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ అర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. బెంగళూరు మినహా దక్షిణ కర్ణాటకలో పట్టణ రవాణా సేవ ఇది. బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతానికి బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ సేవలు అందిస్తుంది. |[[File:KSRTC-MCTC-Bus.jpg|thumb|250x250px|పాత లివరీ]][[File:New_livery_Nagara_Sarige_Bus_at_Mysore_Suburban_bus_stand.jpg|thumb|333x333px|కొత్త లివరీ]] |- !సంపర్క సరిగే |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. తెలుపు-పింక్ లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది బెంగళూరులోని కెంపెగౌడ బస్సు నిలయం తదితర మైసూర్ రోడ్ బస్సు నిలయం మధ్య నడిచే షటిల్ బస్సు సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా * ఐచర్ |[[File:Samparka Sarige at Mysore Road Bus Stand.jpg|250px|మైసూర్ రోడ్ బస్సు నిలయం వద్ద సంపర్క సరిగే]] |- !అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. సిల్వర్ తదితర ఎరుపు రంగుల కలయికతో కూడిన దురంగి లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ సబర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 3+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. కర్ణాటక సరిగే కంటే ఎక్కువ సౌకర్యాన్ని ఇస్తుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటకలో అంతర్‌జిల్లా, అంతరాష్ట్ర పాయింట్-టు-పాయింట్ సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ |[[File:Ashwamedha Classic bus at Kempegowda bus stand.jpg|250px|కెంపెగౌడ బస్సు నిలయంలో అశ్వమేధ క్లాసిక్ బస్సు]] |- !రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని అల్ట్రా-లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా * ఐచర్ |[[File:KSRTC'S Rajahamsa Executive Class bus.png|250px|రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్ బస్సు]] |- !నాన్-ఏసీ స్లీపర్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని అల్ట్రా-లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. |[[File:Ksrtc's Non-ac sleeper.png|250px|అశోక్ లేలాండ్ నాన్-ఏసీ స్లీపర్ బస్సు]] |- !పల్లక్కి క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని అల్ట్రా-లగ్జరీ బస్సు సేవ. సిల్వర్ లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ వైకింగ్ 222డబ్ల్యూబీ 11.3మీ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ |[[File:KSRTC'S Pallakki Class.png|250px|పల్లక్కి క్లాస్ నాన్-ఏసీ స్లీపర్]] |- !ఈవీ పవర్ ప్లస్+ |ఇది ఏసీ ఎలక్ట్రిక్ లగ్జరీ బస్సు సేవ. నీలిరంగు లివరీతో, ఒలెక్ట్రా నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది ప్రస్తుతం బెంగళూరు, మైసూర్, మడికేరి, విరాజ్‌పేట, దావణగెరె, చిక్‌మగళూరు తదితర శివమొగ్గ నగరాల మధ్య నడుస్తోంది.<ref>{{Cite web |date=14 January 2023 |title=Bengaluru-Mysuru 'EV- Power Plus' starts from Monday; Tickets cheaper than multi-axle AC fleet |url=https://www.timesnownews.com/bengaluru/bengaluru-mysuru-ev-power-plus-starts-from-monday-ksrtc-fixes-ticket-rate-article-96979283 |access-date=15 January 2023 |website=Timesnownews.com |language=en}}</ref> | * ఒలెక్ట్రా |[[File:KSRTC'S EV Power Plus+.png|250px|ఈవీ పవర్ ప్లస్+]] |- !ఐరావత్ క్లాస్ |2003లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో బి7ఆర్ లేదా వోల్వో బి8ఆర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 45 రిక్రినింగ్ సెమీ-స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref name="KSRTC Bus Services">{{Cite web |title=Bus Services |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/39/bus-services/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> | * వోల్వో |[[File:Bangalore Bus.jpg|250px|ఐరావత్ క్లాస్]] |- !ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ |2012లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో బి9ఆర్ లేదా వోల్వో బి11ఆర్, స్కాన్యా, మెర్సిడెస్-బెంజ్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సెమీ-స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref>{{Cite news|url=http://www.ksrtcblog.com/karnataka-rtc-2/karnataka-rtc-started-volvo-from-bangalore-to-nasik/|title=KSRTC starts service to Nashik|access-date=20 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223051830/http://www.ksrtcblog.com/karnataka-rtc-2/karnataka-rtc-started-volvo-from-bangalore-to-nasik|archive-date=23 December 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="KSRTC Bus Services"/> | * వోల్వో * స్కాన్యా * మెర్సిడెస్-బెంజ్ |[[File:KSRTC-Airavat-Club-Class-Volvo-B9R.jpg|250px|ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్]] [[File:Volvo 9400 B11R Airavat Club Class.jpg|250px|వోల్వో 9400 బి11ఆర్ ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్]] [[File:KSRTC-Mercedes-Benz.jpg|250px|ఐరావత్ మెర్సిడెస్-బెంజ్]] |- !ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ 2.0 |2024లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో 9600 మల్టీ-యాక్సిల్ సెమీ-స్లీపర్ బస్సులను ఉపయోగిస్తుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * వోల్వో |[[File:Airavat Club class 2.0.png|250px|ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ 2.0]] |- !ఫ్లైబస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. గోల్డెన్ లివరీతో, విశ్రాంతి గది (కెమికల్ టాయిలెట్) తదితర జీపీఎస్ కనెక్టివిటీతో, వోల్వో బి9ఆర్ లేదా వోల్వో బి11ఆర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించబడింది. ఇది కెంపెగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాన్ని దావణగెరె, మైసూర్, మడికేరి, కుందాపూర్ నగరాలకు అనుసంధానించే సేవ.<ref name="KSRTC Bus Services"/> |[[File:KSRTC'S Flybus.png|250px|ఫ్లైబస్]] |- !ఏసీ స్లీపర్ క్లాస్ |2024లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, టాటా ఇమాక్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * టాటా |- !అంబారీ క్లాస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, కరోనా ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * కరోనా |[[File:KSRTC Corona AC Sleeper..jpg|250px|అంబారీ క్లాస్]] |- !అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో బి11ఆర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/ksrtc-to-roll-out-volvo-multi-axle-sleeper-buses/articleshow/68504876.cms|title=KSRTC to roll out Volvo multi-axle sleeper buses|website=Timesofindia.com|access-date=26 October 2019}}</ref> | * వోల్వో |[[File:KSRTC'S Ambaari Dream Class.png|250px|అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్]] |- !అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. లేత నీలిరంగు లివరీతో, వోల్వో 9600 మల్టీ-యాక్సిల్ స్లీపర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref>{{Cite web |title=Star of Mysore Online |url=https://starofmysore.com/ |access-date=18 February 2023 |website=Starofmysore.com |language=en-US}}</ref> |[[File:KSRTC Karnataka Ambaari Utsav.png|250px|అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్]] |} ==మాజీ సేవలు== {| class="wikitable" |+ !సేవ పేరు !వివరణ !తయారీదారు !గ్యాలరీ |- !ఏసీ నగర సరిగే |ఇది ఏసీ బస్సు సేవ. వివిధ లివరీలతో, వోల్వో అర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. బెంగళూరు మినహా దక్షిణ కర్ణాటకలో పట్టణ రవాణా సేవగా నడిచింది. బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతానికి బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ వజ్ర బస్సు సేవను అందిస్తుంది.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=A fond farewell to the city's Red Beauty buses |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/a-fond-farewell-to-the-citys-red-beauty-buses/articleshow/130176907.cms |access-date=2026-06-10 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> | * వోల్వో |[[File:Volvo bus Mysore.jpg|250px|మైసూర్ వద్ద వోల్వో ఏసీ నగర సరిగే బస్సు]] |- !మేఘదూత్ క్లాస్ |ఇది ముదురు నీలం-తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. ఈ సేవ షీతల్ క్లాస్‌తో భర్తీ చేయబడింది. | * అశోక్ లేలాండ్ | |- !షీతల్ క్లాస్ |ఇది ఆకుపచ్చ లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. ఈ సేవ ఐరావత్ క్లాస్‌తో భర్తీ చేయబడింది. కర్ణాటక సరిగే తదితర రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్‌లో విలీనం చేయబడింది. |[[File:KSRTC'S Sheetal Class.png|250px|కెంపెగౌడ బస్సు నిలయంలో షీతల్ క్లాస్]] |- !వైభవ్ క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ తదితర టాటా ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్‌తో పోలిస్తే తక్కువ రిక్రినింగ్ ఉంటుంది. ప్రస్తుతం ఇది నిలిపివేయబడింది. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా | [[File:KSRTC Ambari Corona.JPG|250px|వైభవ్ క్లాస్]] |- !ఐరావత్ బ్లిస్ క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, వోల్వో ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన రిక్రినింగ్ సీట్లు, కెమికల్ టాయిలెట్లు, వై-ఫై, పాంట్రీ తదితర వ్యక్తిగత టీవీ స్క్రీన్‌లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ప్రస్తుతం ఇది నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/ksrtc-launches-volvo-buses-with-pantry-and-toilet/article3655889.ece|title= KSRTC launches Volvo with pantry|website=Thehindu.com|access-date=20 December 2015}}</ref> | * వోల్వో | |- !ఐరావత్ సూపేరియా క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, వోల్వో ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన కెమికల్ టాయిలెట్లు, వై-ఫై, ఆటో హ్యాండ్ వాష్ సిస్టమ్‌ను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ప్రస్తుతం ఇది నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/KSRTC-launched-its-multi-axle-volvo-with-toilets-and-pantry-segments-today-Bus-with-chemical-toilet-and-in-house-pantry-will-be-called-Airavat-Bliss-and-one-with-only-chemical-toilets-will-be-called-Airavat-Superia-Two-Airavat-Bliss-and-four-Airavat-Superia-were-launched/articleshow/15029641.cms|title=KSRTC launched its multi-axle volvo with toilets and pantry segments today. Bus with chemical toilet and in-house-pantry will be called Airavat Bliss and one with only chemical toilets will be called Airavat Superia. Two Airavat Bliss and four Airavat Superia were launched|date=18 July 2012|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> | |- !ఐరావత్ డైమండ్ క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, స్కాన్యా ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. ఈ సేవ ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్‌లో విలీనం చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.motorindiaonline.in/buses/scania-delivers-first-batch-of-airavat-diamond-class-premium-buses-to-ksrtc/|title= Scania delivers first batch to KSRTC|website=Motorindiaonline.in|access-date=20 December 2015}}</ref> | * స్కాన్యా |[[File:KSRTC-Scania-Airavat-Diamond-Class.jpg|250px|ఐరావత్ డైమండ్ క్లాస్]] |} ==సంక్షేమ పథకాలు== ===శక్తి పథకం: మహిళలకు ఉచిత బస్సు సేవ=== 'శక్తి పథకం' రెండవ సిద్ధరామయ్య మంత్రివర్గం ద్వారా జూన్ 2, 2023న ప్రకటించబడింది. ఇది జూన్ 11, 2023న ప్రారంభించబడింది. కర్ణాటక నివాసి అయిన మహిళలకు ఉచిత బస్సు సేవను అందిస్తుంది. లబ్ధిదారులు మొదటి మూడు నెలలు ప్రభుత్వ జారీ చేసిన ఫోటో గుర్తింపు, చిరునామా రుజువును చూపుతారు. బస్సు కండక్టర్లు వారికి జీరో-ఫేర్ టిక్కెట్లను జారీ చేస్తారు. ఆ తర్వాత, సేవా సింధు వెబ్‌సైట్ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002023018/http://sevasindhugs.karnataka.gov.in/ |date=2 October 2023 }} ద్వారా సమర్పించిన దరఖాస్తు ద్వారా లబ్ధిదారులు శక్తి స్మార్ట్‌కార్డులను పొందుతారు.<ref>{{Cite news|date=5 June 2023 |title=Guidelines released for free travel bus scheme for women in Karnataka |url=https://www.deccanherald.com/state/top-karnataka-stories/guidelines-released-for-free-travel-bus-scheme-for-women-in-karnataka-1225093.html |access-date=5 June 2023 |newspaper=[[డెక్కన్ హెరాల్డ్]] |language=en}}</ref> ==== పథకం నిబంధనలు, షరతులు ==== * ఈ పథకం రాష్ట్రంలోని మొత్తం నాలుగు రోడ్డు రవాణా సంస్థలకు వర్తిస్తుంది (కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, [[బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్|బీఎంటీసీ]], ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ). * '''నగర సరిగే, గ్రామంతర సరిగే, కర్ణాటక సరిగే, అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్, వాయవ్య నగర సరిగే, వాయవ్య గ్రామంతర సరిగే, వాయవ్య కర్ణాటక సరిగే, కళ్యాణ నగర సరిగే, కళ్యాణ గ్రామంతర సరిగే, కళ్యాణ కర్ణాటక సరిగే, బెంగళూరు సరిగే, సంపర్క''' తదితర '''అస్త్ర''' సేవలు ఈ పథకంలో భాగం. * మహిళలు రాష్ట్రంలోని బస్సు సేవల్లో మాత్రమే ఉచితంగా ప్రయాణించగలరు. మహిళలు రాష్ట్రంలో ప్రయాణించినప్పటికీ కర్ణాటక వెలుపలి గమ్యస్థానాలకు వెళ్లే బస్సు సేవలు ఈ పథకం పరిధిలోకి రావు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటకలోని మంగళూరుకు ప్రయాణించే మహిళ, పొరుగున ఉన్న కేరళలోని కాసరగోడ్‌కు వెళ్లే ఉడుపి-కాసరగోడ్ అంతరాష్ట్ర బస్సు సేవలో ప్రయాణిస్తే టికెట్ కొనుగోలు చేయాల్సి ఉంటుంది. * లగ్జరీ బస్సులకు ఈ పథకం వర్తించదు ('''రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్, ఐరావత్ క్లాస్, ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్, పల్లక్కి క్లాస్, అమోఘవర్ష క్లాస్, అంబారీ క్లాస్, అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్, అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్, కళ్యాణ రథ క్లాస్, ఫ్లైబస్, ఈవీ పవర్ ప్లస్+, బెంగళూరు దర్శిని, వజ్ర''' తదితర '''వాయు వజ్ర''' సేవలు). * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్ బస్సులలో సగం సీట్లు పురుషులకు కేటాయించబడతాయి. లగ్జరీ, ఏసీ, అంతరాష్ట్ర బస్సులు అలాగే బీఎంటీసీ బస్సులు దీని నుండి మినహాయించబడతాయి. * మహిళలు ప్రయాణించే దూరం ఆధారంగా రవాణా సంస్థలకు ప్రభుత్వం రీయింబర్స్ చేస్తుంది. ===విద్యార్థులకు ఉచిత బస్సు పాస్‌లు=== జూన్ 2026లో డి. కె. శివకుమార్ నాయకత్వంలోని కర్ణాటక ప్రభుత్వం ప్రాథమిక పాఠశాల నుండి పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయి వరకు కర్ణాటకలో చదువుతున్న విద్యార్థులకు, అలాగే కర్ణాటక సరిహద్దు నుండి 20 కి.మీ లోపు సరిహద్దు ప్రాంతాల విద్యార్థులకు ఉచిత బస్సు పాస్‌లను ప్రకటించింది. ఇది బాలురు, బాలికలు ఇద్దరికీ వర్తిస్తుంది.<ref name="deccanherald.com">{{Cite web | title=Free bus pass: Karnataka scheme to aid 10 lakh male students yearly rollout | url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/karnataka-free-bus-pass-scheme-to-benefit-10-lakh-male-students-cost-rs-1700-crore-a-year-4027872 | access-date=2026-08-31 | website=Deccanherald.com}}</ref> కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ప్రకారం, ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల మేరకు జూన్ 12, 2026 నుండి రాష్ట్రంలోని విద్యార్థులందరికీ ఉచిత పాస్‌లు జారీ చేయబడతాయి. విద్యార్థులు సేవా సింధు / సేవా వన్ పోర్టల్ ద్వారా లేదా కర్ణాటక-వన్ తదితర గ్రామ-వన్ కేంద్రాల వద్ద ₹30 సేవా రుసుముతో ఆన్‌లైన్‌లో దరఖాస్తు చేసుకుంటారు. 123 కౌంటర్లలో ఒకదానిలో పాస్‌ను సేకరిస్తారు. కర్ణాటకలో నివసిస్తూ పొరుగు రాష్ట్రాల్లో చదువుతున్న విద్యార్థులు, పొరుగు సరిహద్దు ప్రాంతాల నుండి కర్ణాటకలో చదువుతున్న విద్యార్థులు కూడా అర్హులు. ఇప్పటికే ఉన్న అర్హత ప్రమాణాలు, పాస్ చెల్లుబాటు కొనసాగుతాయి. పాస్‌లు 10 నెలలు (ఐటీఐ కోర్సులకు 12 నెలలు) చెల్లుబాటు అవుతాయి.<ref name="KSRTC student pass">{{Cite web |title=Student Bus Pass |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/50/student-bus-pass/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * '''నగర సరిగే, గ్రామంతర సరిగే, కర్ణాటక సరిగే, అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్, సంపర్క''' ఈ పథకంలో భాగం.<ref name="deccanherald.com"/> ===ఇతర రాయితీలు తదితర పాస్‌లు=== * '''సీనియర్ సిటిజన్లు:''' కర్ణాటకలో నివసించే 60 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గలవారు నగరం, ఉపనగరం, సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్, సెమీ-లగ్జరీ తదితర రాజహంస సేవలు, అంతరాష్ట్ర కార్యకలాపాలతో సహా 25% ఛార్జీల రాయితీని పొందుతారు.<ref name="KSRTC passes">{{Cite web |title=Passes & Concession |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/43/passes-&-concession/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * '''దివ్యాంగులు:''' 40% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వైకల్యం ఉన్న కర్ణాటక నివాసితులకు సంవత్సరానికి ₹660 ఖర్చయ్యే రాయితీ పాస్ జారీ చేయబడుతుంది. హోల్డర్ నివాసానికి 100 కి.మీ లోపు చెల్లుబాటు అవుతుంది.<ref name="KSRTC passes"/> * '''అంధులు:''' కర్ణాటకలో పూర్తిగా అంధులైన నివాసితులకు ఐదు సంవత్సరాలు చెల్లుబాటు అయ్యే ఉచిత పాస్‌లు జారీ చేయబడతాయి. ఇవి కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, బీఎంటీసీ, ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ నగరం, ఉపనగరం, సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్ బస్సులలో అంతరాష్ట్ర బస్సులతో సహా చెల్లుబాటు అవుతాయి.<ref name="KSRTC passes"/> * '''నెలవారీ తదితర రోజువారీ పాస్‌లు:''' మోఫుస్సిల్ సేవల కోసం నెలవారీ పాస్‌లు (జనవరి 7, 2025 నుండి) స్టేజ్ 1 వద్ద ₹520 (ఎక్స్‌ప్రెస్) తదితర ₹460 (సాధారణ) వరకు ఉంటాయి. సమీప నగరాల నుండి బెంగళూరు తదితర మైసూర్ వంటి మార్గాల కోసం అదనపు నగరం, రోజువారీ పాస్‌లు ఉన్నాయి.<ref name="KSRTC passes"/> ==కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థలు== * '''కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, బెంగళూరు''': కర్ణాటకలోని చాలా భాగాలలో సేవలు అందిస్తుంది. * '''ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ, హుబ్లీ''': విజయపుర జిల్లా మినహా ఉత్తర-పశ్చిమ కర్ణాటకలో సేవలు అందిస్తుంది. * '''కే కే ఆర్ టీ సీ, గుల్బర్గా''': ఈశాన్య కర్ణాటక తదితర విజయపుర జిల్లాలో సేవలు అందిస్తుంది. * '''బీఎంటీసీ, బెంగళూరు''': బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంలో రవాణా సేవలను అందిస్తుంది. ==మన కార్గో లాజిస్టిక్స్, పార్శిల్ సర్వీసెస్== మన కార్గో లాజిస్టిక్స్ తదితర పార్శిల్ సర్వీసెస్ ఫిబ్రవరి 26, 2021న ప్రారంభించబడింది. ఇది కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ (కర్ణాటక), ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ బస్సులు ప్రయాణించే మార్గాలలో కార్గో, పార్శిల్ సేవలను అందిస్తుంది.<ref>{{Cite web |date=26 February 2021 |title=Karnataka govt launches 'Namma Cargo' parcel and cargo service, to be run by Karnataka SRTC |url=https://www.thenewsminute.com/article/karnataka-govt-launches-namma-cargo-parcel-and-cargo-service-be-run-ksrtc-144245 |access-date=19 August 2022 |website=Thenewsminute.com |language=en}}</ref> ==సమాచార సాంకేతికత== కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ప్రకారం, ఎలక్ట్రానిక్ టికెటింగ్ యంత్రాలను (ఆగస్టు 15, 2004 నుండి) అమర్చిన, వెబ్-ఆధారిత ప్రయాణీకుల సీటు రిజర్వేషన్ వ్యవస్థను (ఏప్రిల్ 29, 2006 నుండి) అందించిన భారతదేశంలోని మొదటి రాష్ట్ర రవాణా సంస్థ ఇది. ఈ వ్యవస్థకు ఏడబ్ల్యూఏటీఏఆర్ (AWATAR - Any Where Any Time Advance Reservation) అని పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite web |title=Information Technology in KSRTC |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/29/information-technology-in-ksrtc/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] ==మూలాలు== {{Reflist}} {{Authority control}} [[వర్గం: కర్ణాటక]] bpi4l5y4wqsvq0aqygyug9smirv9404 4983575 4983573 2026-10-18T11:53:03Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4983575 wikitext text/x-wiki {{Short description|కర్ణాటక రవాణా సంస్థ}} {{distinguish|ఆంధ్రప్రదేశ్ రోడ్డు రవాణా సంస్థ }} {{Use dmy dates|date=October 2016}} {{Use Indian English|date=October 2016}} {{Infobox company | name = కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ | image = | logo = | logo_size = 200px | native_name = కర్ణాటక రాజ్య రస్తే సరిగే నిగమ | native_name_lang = kn | romanized_name = | former_name = * మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ (1948–1961) * మైసూర్ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ (1961–1973) | type = [[Public company|ప్రజల యాజమాన్యంలోని సంస్థ]] | predecessor = మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ | founded = * {{Start date and age|1948|09|12|df=y|p=y}};<br />'''మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్'''గా<ref name="KSRTC-History">{{Cite web |url=http://www.ksrtc.in/pages/history.html |title=History of KSRTC |website=Ksrtc.in|access-date=1 October 2018 |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607185521/https://www.ksrtc.in/pages/history.html |url-status=dead }}</ref> * {{Start date and age|1961|08|01|p=y|df=y}};<br />'''మైసూర్ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్'''గా పేరు మార్పు * {{Start date and age|1973|11|01|p=y|df=y}};<br />'''కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ'''గా పేరు మార్పు | hq_location = కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ సెంట్రల్ ఆఫీస్, సరిగే సదన, కెంగల్ హనుమంతయ్య రోడ్, [[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి టీటీఎంసీ|శాంతినగర]] | hq_location_city = [[బెంగళూరు]], [[బెంగళూరు పట్టణ జిల్లా|బెంగళూరు అర్బన్]], [[కర్ణాటక]] | hq_location_country = [[భారతదేశం]] | num_locations = * 85 డిపోలు<ref name="KSRTC About">{{Cite web |title=About KSRTC |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/26/about--ksrtc/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * 181 బస్సు నిలయాలు<ref name="KSRTC About"/> * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ కేంద్ర కార్యాలయం, [[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి టీటీఎంసీ|శాంతినగర]], [[బెంగళూరు]] * ప్రాంతీయ వర్క్‌షాప్, [[కెంగేరి]], [[బెంగళూరు]] * ప్రాంతీయ వర్క్‌షాప్, [[హాసన్, కర్ణాటక|హాసన్]] * కేంద్ర శిక్షణ సంస్థ, [[బెంగళూరు]] * 4 ప్రాంతీయ శిక్షణ సంస్థలు, [[మళవಳ್ಳಿ]], [[మండ్య జిల్లా]] తదితర ప్రాంతాలు * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ముద్రణ ప్రెస్, [[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి టీటీఎంసీ|శాంతినగర]], [[బెంగళూరు]] * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ఆసుపత్రి, [[జయనగర, బెంగళూరు|జయనగర 4వ బ్లాక్]], [[బెంగళూరు]] | key_people = * ఎస్. ఆర్. శ్రీనివాస (వాసు), [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎలా]]<br />{{small|చైర్‌పర్సన్}}<ref name="KSRTC management">{{Cite web |title=Management |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/33/management/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * మహమ్మద్ రిజ్వాన్ నవాబ్<br />{{small|వైస్-ఛైర్మన్}} * శివకుమార్ కె. బి., [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|మేనేజింగ్ డైరెక్టర్}} * బి. ఎస్. సురేశ (బైరతి), [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎలా]]<br />{{small|రవాణా మంత్రి, కర్ణాటక ప్రభుత్వం}} * దీపా చోళన్, [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|ప్రభుత్వ కార్యదర్శి, రవాణా శాఖ}} * రేజు ఎం. టి., [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|ప్రభుత్వ కార్యదర్శి (బడ్జెట్ & వనరులు), ఆర్థిక శాఖ}} * గాయత్రి కె. ఎం., [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|డైరెక్టర్ (సిబ్బంది & నిఘా)}} * పరేష్ కుమార్ గోయెల్, [[మిలిటరీ ఇంజనీర్ సర్వీసెస్ (భారతదేశం)|ఐఎస్‌డీఈ]]<br />{{small|డైరెక్టర్ (రవాణా), రోడ్డు రవాణా & రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ, కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రతినిధి}} * రాజేంద్ర చోళన్, [[భారతీయ పరిపాలనా సేవ|ఐఏఎస్]]<br />{{small|మెట్రోపాలిటన్ కమిషనర్, బీఎంఆర్‌డీఏ, ఆహ్వానితులు (అధికారిక)}} | area_served = '''ప్రాథమిక ఆధారం''' * [[బెంగళూరు పట్టణ జిల్లా|బెంగళూరు అర్బన్]] * [[బెంగళూరు గ్రామీణ జిల్లా|బెంగళూరు రూరల్]] * [[రామనగర జిల్లా|రామనగర]] * [[కోలార్ జిల్లా|కోలార్]] * [[చిక్కబళ్లాపురం జిల్లా|చిక్కబళ్లాపురం]] * [[తుమకూరు జిల్లా|తుమకూరు]] * [[చిత్రదుర్గ జిల్లా|చిత్రదుర్గ]] * [[దావణగెరె జిల్లా|దావణగెరె]] * [[శివమొగ్గ జిల్లా|శివమొగ్గ]] * [[మంగళూరు]] * [[ఉడిపి జిల్లా|ఉడిపి]] * [[చిక్‌మగళూరు జిల్లా|చిక్‌మగళూరు]] * [[హాసన్ జిల్లా|హాసన్]] * [[మైసూర్ జిల్లా|మైసూర్]] * [[మండ్య జిల్లా|మండ్య]] * [[చామరాజనగర జిల్లా|చామరాజనగర]] * [[కొడగు జిల్లా|కొడగు]] '''అంతర రాష్ట్రాలు''' * [[ధార్వాడ జిల్లా|ధార్వాడ]] * [[ఉత్తర కన్నడ]] * [[బెళగావి జిల్లా|బెళగావి]] * [[గడగ్ జిల్లా|గడగ్]] * [[బాగుకోట జిల్లా|బాగుకోట]] * [[హవేరి జిల్లా|హవేరి]] * [[కలబురగి జిల్లా|కలబురగి]] * [[విజయపుర జిల్లా|విజయపుర]] * [[బీదర్ జిల్లా|బీదర్]] * [[యాద్గిర్ జిల్లా|యాద్గిర్]] * [[రాయచూర్ జిల్లా|రాయచూర్]] * [[కొప్పళ జిల్లా|కొప్పళ]] * [[బళ్ళారి జిల్లా|బళ్ళారి]] * [[విజయనగర జిల్లా|విజయనగర]] '''అంతరాష్ట్ర సేవలు''' * [[తమిళనాడు]] * [[కేరళ]] * [[తెలంగాణ]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] * [[మహారాష్ట్ర]] * [[గోవా]] * [[పుదుచ్చేరి (కేంద్ర పాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]] | industry = [[ప్రజా రవాణా బస్సు సేవ]] | brands = * [[కర్ణాటక సరిగే]] * గ్రామంతర సరిగే * [[నగర సరిగే]] * సంపర్క సరిగే * [[అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్]] * [[రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్]] * [[పల్లక్కి క్లాస్]] * ఐరావత్ క్లాస్ * [[ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్]] * ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ 2.0 * [[అంబారీ క్లాస్]] * అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్ * [[అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్]] * [[ఫ్లైబస్]] * ఈవీ-పవర్‌పవర్+ | services = [[ప్రజా రవాణా]] | revenue = రోజుకు {{INR convert|151561000}}<ref name="KSRTC About"/> | owner = [[కర్ణాటక ప్రభుత్వం]] | num_employees = 33259<ref name="KSRTC About"/> | num_employees_year = 2026 | parent = [https://transport.karnataka.gov.in/english రవాణా శాఖ, కర్ణాటక ప్రభుత్వం] | divisions = '''1 బస్సు నిలయ విభాగం''' * [[కెంపెగౌడ బస్సు నిలయం]] '''17 ఆపరేటింగ్ విభాగాలు''' * [[బెంగళూరు|బెంగళూరు సెంట్రల్]] * [[బెంగళూరు|బెంగళూరు సౌత్]] * [[తుమకూరు]] * [[మధుగిరి]] (1 జూన్ 2026 నుండి) * [[కోలార్, కర్ణాటక|కోలార్]] * [[చిక్కబళ్లాపురం]] * [[మైసూర్]] అర్బన్ * [[మైసూర్ జిల్లా|మైసూర్ జిల్లా]] రూరల్ * [[మండ్య]] * [[చామరాజనగర]] * [[హాసన్, కర్ణాటక|హాసన్]] * [[చిక్‌మగళూరు]] * [[మంగళూరు]] * [[పుత్తూరు, కర్ణాటక|పుత్తూరు]] * [[దావణగెరె]] * [[శివమొగ్గ]] * [[చిత్రదుర్గ]] | caption = | subsidiaries = {{plainlist| * [[బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్]] * [[కళ్యాణ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] * [[ఉత్తర పశ్చిమ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] }} | website = [https://ksrtc.karnataka.gov.in/english KSRTC ప్రధాన వెబ్‌సైట్]<br />[https://ksrtc.in/ ఆన్‌లైన్ రిజర్వేషన్]<br />[https://www.nammacargo.in/ మన కార్గో లాజిస్టిక్స్, పార్శిల్ సర్వీసెస్] | footnotes = 8,891 వాహనాలు ప్రతిరోజూ 35.56 లక్షల ప్రయాణికులకు సేవలు అందిస్తున్నాయి<ref name="KSRTC About"/> }} '''కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ''' ('''కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ''') అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[కర్ణాటక]]లోని ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని పబ్లిక్ రోడ్డు రవాణా సంస్థ. ఇది పూర్తిగా [[కర్ణాటక ప్రభుత్వం]] యాజమాన్యంలో ఉంది. ఇది కర్ణాటక లోపలి మార్గాలకు సేవలు అందిస్తుంది. అలాగే [[తమిళనాడు]], [[కేరళ]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[మహారాష్ట్ర]], [[గోవా]] రాష్ట్రాలకు, పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి రాష్ట్రం నుండి అనుసంధానం అందిస్తుంది. ఈ కార్పొరేషన్ ప్రకారం, ఇది 48 ఎలక్ట్రిక్ బస్సులతో సహా 8,891 వాహనాల విభాగాన్ని నడుపుతోంది. ప్రతిరోజూ సుమారు 35.56 లక్షల మంది ప్రయాణికులను రవాణా చేస్తుంది.<ref name="KSRTC About"/> కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ అనే సంక్షిప్త పేరును కేరళ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ కూడా ఉపయోగిస్తుంది. ఈ రెండు సంస్థలు దీని వాడకంపై వివాదం కలిగి ఉన్నాయి. జూన్ 2021లో, [[డెక్కన్ హెరాల్డ్]] నివేదిక ప్రకారం కర్ణాటక ఈ సంక్షిప్త రూపం ఉపయోగించడానికి చట్టపరమైన హక్కును నిలుపుకుంది.<ref>{{Cite news|date=5 June 2021 |title=Karnataka retains the legal right to use KSRTC abbreviation |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/k-taka-retains-the-legal-right-to-use-ksrtc-abbreviation-2813559 |access-date=13 December 2025 |newspaper=[[డెక్కన్ హెరాల్డ్]] |language=en}}</ref> ==చరిత్ర== ===స్థాపన=== మైసూర్ గవర్నమెంట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ సెప్టెంబర్ 12, 1948న 120 బస్సులతో ప్రారంభించబడింది.<ref name="KSRTC-History" /><ref name="KSRTC About"/> మైసూర్ రాష్ట్ర రవాణా శాఖ 1961 వరకు దీనిని నిర్వహించింది. ===కార్పొరేటీకరణ=== ఇది తదనంతరం ఆగస్టు 1, 1961న రోడ్డు రవాణా కార్పొరేషన్ చట్టం, 1950లోని సెక్షన్ 3 కింద స్వతంత్ర కార్పొరేషన్‌గా మార్చబడింది. 1961లో స్వతంత్ర కార్పొరేషన్‌గా విజయవంతంగా రూపాంతరం చెందిన తర్వాత ఎంజీఆర్‌టీడీ ఆస్తులు అన్నీ బాధ్యతలు మైసూర్ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్‌కు బదిలీ చేయబడ్డాయి.<ref name="KSRTC-History" /> ===విలీనం=== అక్టోబర్ 1, 1961న బెంగళూరు ట్రాన్స్‌పోర్ట్ సర్వీస్ దీనిలో విలీనం చేయబడింది.<ref name="KSRTC-History" /> ===పేరు మార్పు=== నవంబర్ 1, 1973న మైసూర్ రాష్ట్రం కర్ణాటకగా పేరు మార్చబడింది. అందువల్ల ఇది కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థగా మారింది.<ref>{{Cite news |last=Ray |first=Aparajita |date=22 July 2012 |title=Wheels of change turn Karnataka State Road Transport Corporation into a winner |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/wheels-of-change-turn-karnataka-state-road-transport-corporation-into-a-winner/articleshow/15085055.cms |work=The Times of India |issn=0971-8257 |access-date=12 April 2025}}</ref> ===విభజన=== [[File:Map of karnataka served by rtc.png|250px|కర్ణాటకలో రవాణా సేవలు అందించే ప్రాంతాల మ్యాప్]] * ఆగస్టు 15, 1997న బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంత రవాణా అవసరాలను తీర్చడానికి వేరు చేయబడింది. ఇది బెంగళూరు రవాణా సేవను వేరు చేయడం ద్వారా ఏర్పడింది. * నవంబర్ 1, 1997న ఉత్తర-పశ్చిమ కర్ణాటక రవాణా అవసరాలను తీర్చడానికి ఉత్తర పశ్చిమ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ వేరు చేయబడింది. * ఆగస్టు 15, 2000న కళ్యాణ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ (అప్పట్లో నార్త్ ఈస్టర్న్ కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ) ఈశాన్య ప్రాంతాల రవాణా అవసరాలను తీర్చడానికి విభజించబడింది.<ref name=KSRTChistory>{{cite news|last=Ray |first=Aparajita |title=Wheels of change turn Karnataka State Road Transport Corporation into a winner |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Wheels-of-change-turn-Karnataka-State-Road-Transport-Corporation-into-a-winner/articleshow/15085055.cms |date=22 July 2012 |newspaper=[[The Times of India]]|access-date=24 July 2016}}</ref><ref name="KSRTC-History" /><ref>{{Cite web |title=About Us - Kalyana Karnataka Road Transport Corporation |url=https://kkrtc.karnataka.gov.in/page/About+Us/en |access-date=4 October 2021 |website=Kkrtc.karnataka.gov.in |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004165120/https://kkrtc.karnataka.gov.in/page/About+Us/en |url-status=dead }}</ref> దీనివల్ల ఈ సంస్థ కర్ణాటక దక్షిణ భాగానికి సేవలు అందించడానికి పరిమితమైంది. * నవంబర్ 23, 2009న బీజాపూర్ (విజయపుర) విభాగం ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ నుండి కే కే ఆర్ టీ సీకి బదిలీ చేయబడింది. * జనవరి 1, 2024న మైసూర్ డివిజన్ మైసూర్ సిటీ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ తదితర మైసూర్ రూరల్ డివిజన్‌లుగా విడిపోయింది.<ref name="KSRTC Key Statistics 2024">{{Cite web |title=Key Statistics |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/27/key-statistics/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * జూన్ 1, 2026న కొత్త మధుగిరి డివిజన్ కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది.<ref name="KSRTC About"/> ==గమ్యస్థానాలు== [[File:States served by Karnataka KSRTC.png|250px|కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ సేవలు అందిస్తున్న రాష్ట్రాలు]] ఇది కర్ణాటకలోని మొత్తం [[కర్ణాటక జిల్లాల జాబితా|31 జిల్లాలకు]], అలాగే కర్ణాటక దక్షిణ భాగానికి చెందిన నగరాలకు సేవలు అందిస్తుంది. రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు, [[తమిళనాడు]], [[కేరళ]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[మహారాష్ట్ర]], [[గోవా]] రాష్ట్రాలకు, పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి బస్సు సర్వీసులను కలుపుతుంది. ==ఫ్లీట్ (వాహన సముదాయం)== 2026 నాటికి, కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ 8,891 వాహనాల విభాగాన్ని నివేదించింది. ఇందులో 48 ఎలక్ట్రిక్ బస్సులు ఉన్నాయి. ఇవి రోజుకు 8,317 షెడ్యూల్‌లు తదితర సుమారు 30.73 లక్షల ప్రభావవంతమైన కిలోమీటర్లను నడుపుతున్నాయి.<ref name="KSRTC About"/> ఈ కార్పొరేషన్ జనవరి 16, 2023 నుండి గ్రాస్ కాస్ట్ కాంట్రాక్ట్ మోడల్ కింద "ఈవీ పవర్ ప్లస్" బ్రాండ్ క్రింద ఎలక్ట్రిక్ బస్సులను నడపడం ప్రారంభించింది.<ref name="KSRTC About"/> పోలిక కోసం, కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ విభాగం జూన్ 18, 2022 నాటికి 8,199 వాహనాల విభాగాన్ని నమోదు చేసింది: 3,885 అశోక్ లేలాండ్, 2,499 టాటా, 1,291 ఐచర్, 376 వోల్వో, 75 స్కాన్యా, 48 కరోనా తదితర 25 మెర్సిడెస్-బెంజ్ వాహనాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite report |title=Fleet position as on 18.06.2022 |publisher=Mechanical Engineering (M) Department, Karnataka State Road Transport Corporation |date=18 June 2022}}</ref> ==సేవలు== {| class="wikitable" |+ !సేవ పేరు !వివరణ !తయారీదారు !గ్యాలరీ |- !కర్ణాటక సరిగే |ఇది ఏసీ కాని (non-AC) బస్సు సేవ. సిల్వర్ తదితర ఎరుపు రంగుల కలయికతో కూడిన దురంగి లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ సబర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 3+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటకలో అంతర్‌జిల్లా, అంతరాష్ట్ర సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా * ఐచర్ |[[File:KSRTC Karnataka SARIGE Buses(Eicher and Ashok Leyland).png|250px|కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ సరిగే బస్సులు]] |- !గ్రామంతర సరిగే |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. నీలం, తెలుపు తదితర నారింజ రంగు భాగాలతో కూడిన దురంగి లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ సబర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 3+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటకలోని గ్రామాలను సమీప నగరాలకు అనుసంధానించే సేవ. |[[File:KSRTC Gramantara Sarige.png|250px|కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ గ్రామంతర సరిగే]] |- !నగర సరిగే |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. స్థానికతను బట్టి వివిధ లివరీలతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ అర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. బెంగళూరు మినహా దక్షిణ కర్ణాటకలో పట్టణ రవాణా సేవ ఇది. బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతానికి బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ సేవలు అందిస్తుంది. |[[File:KSRTC-MCTC-Bus.jpg|thumb|250x250px|పాత లివరీ]][[File:New_livery_Nagara_Sarige_Bus_at_Mysore_Suburban_bus_stand.jpg|thumb|333x333px|కొత్త లివరీ]] |- !సంపర్క సరిగే |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. తెలుపు-పింక్ లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది బెంగళూరులోని కెంపెగౌడ బస్సు నిలయం తదితర మైసూర్ రోడ్ బస్సు నిలయం మధ్య నడిచే షటిల్ బస్సు సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా * ఐచర్ |[[File:Samparka Sarige at Mysore Road Bus Stand.jpg|250px|మైసూర్ రోడ్ బస్సు నిలయం వద్ద సంపర్క సరిగే]] |- !అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని బస్సు సేవ. సిల్వర్ తదితర ఎరుపు రంగుల కలయికతో కూడిన దురంగి లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ సబర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 3+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. కర్ణాటక సరిగే కంటే ఎక్కువ సౌకర్యాన్ని ఇస్తుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటకలో అంతర్‌జిల్లా, అంతరాష్ట్ర పాయింట్-టు-పాయింట్ సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ |[[File:Ashwamedha Classic bus at Kempegowda bus stand.jpg|250px|కెంపెగౌడ బస్సు నిలయంలో అశ్వమేధ క్లాసిక్ బస్సు]] |- !రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని అల్ట్రా-లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా * ఐచర్ |[[File:KSRTC'S Rajahamsa Executive Class bus.png|250px|రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్ బస్సు]] |- !నాన్-ఏసీ స్లీపర్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని అల్ట్రా-లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్, టాటా, ఐచర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. |[[File:Ksrtc's Non-ac sleeper.png|250px|అశోక్ లేలాండ్ నాన్-ఏసీ స్లీపర్ బస్సు]] |- !పల్లక్కి క్లాస్ |ఇది ఏసీ కాని అల్ట్రా-లగ్జరీ బస్సు సేవ. సిల్వర్ లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ వైకింగ్ 222డబ్ల్యూబీ 11.3మీ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * అశోక్ లేలాండ్ |[[File:KSRTC'S Pallakki Class.png|250px|పల్లక్కి క్లాస్ నాన్-ఏసీ స్లీపర్]] |- !ఈవీ పవర్ ప్లస్+ |ఇది ఏసీ ఎలక్ట్రిక్ లగ్జరీ బస్సు సేవ. నీలిరంగు లివరీతో, ఒలెక్ట్రా నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది ప్రస్తుతం బెంగళూరు, మైసూర్, మడికేరి, విరాజ్‌పేట, దావణగెరె, చిక్‌మగళూరు తదితర శివమొగ్గ నగరాల మధ్య నడుస్తోంది.<ref>{{Cite web |date=14 January 2023 |title=Bengaluru-Mysuru 'EV- Power Plus' starts from Monday; Tickets cheaper than multi-axle AC fleet |url=https://www.timesnownews.com/bengaluru/bengaluru-mysuru-ev-power-plus-starts-from-monday-ksrtc-fixes-ticket-rate-article-96979283 |access-date=15 January 2023 |website=Timesnownews.com |language=en}}</ref> | * ఒలెక్ట్రా |[[File:KSRTC'S EV Power Plus+.png|250px|ఈవీ పవర్ ప్లస్+]] |- !ఐరావత్ క్లాస్ |2003లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో బి7ఆర్ లేదా వోల్వో బి8ఆర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 45 రిక్రినింగ్ సెమీ-స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref name="KSRTC Bus Services">{{Cite web |title=Bus Services |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/39/bus-services/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> | * వోల్వో |[[File:Bangalore Bus.jpg|250px|ఐరావత్ క్లాస్]] |- !ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ |2012లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో బి9ఆర్ లేదా వోల్వో బి11ఆర్, స్కాన్యా, మెర్సిడెస్-బెంజ్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సెమీ-స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref>{{Cite news|url=http://www.ksrtcblog.com/karnataka-rtc-2/karnataka-rtc-started-volvo-from-bangalore-to-nasik/|title=KSRTC starts service to Nashik|access-date=20 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223051830/http://www.ksrtcblog.com/karnataka-rtc-2/karnataka-rtc-started-volvo-from-bangalore-to-nasik|archive-date=23 December 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="KSRTC Bus Services"/> | * వోల్వో * స్కాన్యా * మెర్సిడెస్-బెంజ్ |[[File:KSRTC-Airavat-Club-Class-Volvo-B9R.jpg|250px|ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్]] [[File:Volvo 9400 B11R Airavat Club Class.jpg|250px|వోల్వో 9400 బి11ఆర్ ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్]] [[File:KSRTC-Mercedes-Benz.jpg|250px|ఐరావత్ మెర్సిడెస్-బెంజ్]] |- !ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ 2.0 |2024లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో 9600 మల్టీ-యాక్సిల్ సెమీ-స్లీపర్ బస్సులను ఉపయోగిస్తుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * వోల్వో |[[File:Airavat Club class 2.0.png|250px|ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్ 2.0]] |- !ఫ్లైబస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. గోల్డెన్ లివరీతో, విశ్రాంతి గది (కెమికల్ టాయిలెట్) తదితర జీపీఎస్ కనెక్టివిటీతో, వోల్వో బి9ఆర్ లేదా వోల్వో బి11ఆర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించబడింది. ఇది కెంపెగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాన్ని దావణగెరె, మైసూర్, మడికేరి, కుందాపూర్ నగరాలకు అనుసంధానించే సేవ.<ref name="KSRTC Bus Services"/> |[[File:KSRTC'S Flybus.png|250px|ఫ్లైబస్]] |- !ఏసీ స్లీపర్ క్లాస్ |2024లో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, టాటా ఇమాక్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * టాటా |- !అంబారీ క్లాస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, కరోనా ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. | * కరోనా |[[File:KSRTC Corona AC Sleeper..jpg|250px|అంబారీ క్లాస్]] |- !అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. తెలుపు లివరీతో, వోల్వో బి11ఆర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/ksrtc-to-roll-out-volvo-multi-axle-sleeper-buses/articleshow/68504876.cms|title=KSRTC to roll out Volvo multi-axle sleeper buses|website=Timesofindia.com|access-date=26 October 2019}}</ref> | * వోల్వో |[[File:KSRTC'S Ambaari Dream Class.png|250px|అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్]] |- !అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్ |ఇది ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. లేత నీలిరంగు లివరీతో, వోల్వో 9600 మల్టీ-యాక్సిల్ స్లీపర్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+1 దిగువ, ఎగువ బెర్త్ స్లీపర్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ.<ref>{{Cite web |title=Star of Mysore Online |url=https://starofmysore.com/ |access-date=18 February 2023 |website=Starofmysore.com |language=en-US}}</ref> |[[File:KSRTC Karnataka Ambaari Utsav.png|250px|అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్]] |} ==మాజీ సేవలు== {| class="wikitable" |+ !సేవ పేరు !వివరణ !తయారీదారు !గ్యాలరీ |- !ఏసీ నగర సరిగే |ఇది ఏసీ బస్సు సేవ. వివిధ లివరీలతో, వోల్వో అర్బన్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 నాన్-రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉంటుంది. బెంగళూరు మినహా దక్షిణ కర్ణాటకలో పట్టణ రవాణా సేవగా నడిచింది. బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతానికి బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ వజ్ర బస్సు సేవను అందిస్తుంది.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=A fond farewell to the city's Red Beauty buses |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/a-fond-farewell-to-the-citys-red-beauty-buses/articleshow/130176907.cms |access-date=2026-06-10 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> | * వోల్వో |[[File:Volvo bus Mysore.jpg|250px|మైసూర్ వద్ద వోల్వో ఏసీ నగర సరిగే బస్సు]] |- !మేఘదూత్ క్లాస్ |ఇది ముదురు నీలం-తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. ఈ సేవ షీతల్ క్లాస్‌తో భర్తీ చేయబడింది. | * అశోక్ లేలాండ్ | |- !షీతల్ క్లాస్ |ఇది ఆకుపచ్చ లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. ఈ సేవ ఐరావత్ క్లాస్‌తో భర్తీ చేయబడింది. కర్ణాటక సరిగే తదితర రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్‌లో విలీనం చేయబడింది. |[[File:KSRTC'S Sheetal Class.png|250px|కెంపెగౌడ బస్సు నిలయంలో షీతల్ క్లాస్]] |- !వైభవ్ క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, అశోక్ లేలాండ్ తదితర టాటా ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్‌తో పోలిస్తే తక్కువ రిక్రినింగ్ ఉంటుంది. ప్రస్తుతం ఇది నిలిపివేయబడింది. | * అశోక్ లేలాండ్ * టాటా | [[File:KSRTC Ambari Corona.JPG|250px|వైభవ్ క్లాస్]] |- !ఐరావత్ బ్లిస్ క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, వోల్వో ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన రిక్రినింగ్ సీట్లు, కెమికల్ టాయిలెట్లు, వై-ఫై, పాంట్రీ తదితర వ్యక్తిగత టీవీ స్క్రీన్‌లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ప్రస్తుతం ఇది నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/ksrtc-launches-volvo-buses-with-pantry-and-toilet/article3655889.ece|title= KSRTC launches Volvo with pantry|website=Thehindu.com|access-date=20 December 2015}}</ref> | * వోల్వో | |- !ఐరావత్ సూపేరియా క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, వోల్వో ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన కెమికల్ టాయిలెట్లు, వై-ఫై, ఆటో హ్యాండ్ వాష్ సిస్టమ్‌ను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ప్రస్తుతం ఇది నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/KSRTC-launched-its-multi-axle-volvo-with-toilets-and-pantry-segments-today-Bus-with-chemical-toilet-and-in-house-pantry-will-be-called-Airavat-Bliss-and-one-with-only-chemical-toilets-will-be-called-Airavat-Superia-Two-Airavat-Bliss-and-four-Airavat-Superia-were-launched/articleshow/15029641.cms|title=KSRTC launched its multi-axle volvo with toilets and pantry segments today. Bus with chemical toilet and in-house-pantry will be called Airavat Bliss and one with only chemical toilets will be called Airavat Superia. Two Airavat Bliss and four Airavat Superia were launched|date=18 July 2012|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> | |- !ఐరావత్ డైమండ్ క్లాస్ |ఇది తెలుపు లివరీతో, స్కాన్యా ఛాసిస్‌పై నిర్మించిన 2+2 రిక్రినింగ్ సీట్లను కలిగి ఉన్న ఏసీ లగ్జరీ బస్సు సేవ. ఇది దక్షిణ కర్ణాటక నుండి నడిచే సుదూర సేవ. ఈ సేవ ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్‌లో విలీనం చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.motorindiaonline.in/buses/scania-delivers-first-batch-of-airavat-diamond-class-premium-buses-to-ksrtc/|title= Scania delivers first batch to KSRTC|website=Motorindiaonline.in|access-date=20 December 2015}}</ref> | * స్కాన్యా |[[File:KSRTC-Scania-Airavat-Diamond-Class.jpg|250px|ఐరావత్ డైమండ్ క్లాస్]] |} ==సంక్షేమ పథకాలు== ===శక్తి పథకం: మహిళలకు ఉచిత బస్సు సేవ=== 'శక్తి పథకం' రెండవ సిద్ధరామయ్య మంత్రివర్గం ద్వారా జూన్ 2, 2023న ప్రకటించబడింది. ఇది జూన్ 11, 2023న ప్రారంభించబడింది. కర్ణాటక నివాసి అయిన మహిళలకు ఉచిత బస్సు సేవను అందిస్తుంది. లబ్ధిదారులు మొదటి మూడు నెలలు ప్రభుత్వ జారీ చేసిన ఫోటో గుర్తింపు, చిరునామా రుజువును చూపుతారు. బస్సు కండక్టర్లు వారికి జీరో-ఫేర్ టిక్కెట్లను జారీ చేస్తారు. ఆ తర్వాత, సేవా సింధు వెబ్‌సైట్ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002023018/http://sevasindhugs.karnataka.gov.in/ |date=2 October 2023 }} ద్వారా సమర్పించిన దరఖాస్తు ద్వారా లబ్ధిదారులు శక్తి స్మార్ట్‌కార్డులను పొందుతారు.<ref>{{Cite news|date=5 June 2023 |title=Guidelines released for free travel bus scheme for women in Karnataka |url=https://www.deccanherald.com/state/top-karnataka-stories/guidelines-released-for-free-travel-bus-scheme-for-women-in-karnataka-1225093.html |access-date=5 June 2023 |newspaper=[[డెక్కన్ హెరాల్డ్]] |language=en}}</ref> ==== పథకం నిబంధనలు, షరతులు ==== * ఈ పథకం రాష్ట్రంలోని మొత్తం నాలుగు రోడ్డు రవాణా సంస్థలకు వర్తిస్తుంది (కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, [[బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్|బీఎంటీసీ]], ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ). * '''నగర సరిగే, గ్రామంతర సరిగే, కర్ణాటక సరిగే, అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్, వాయవ్య నగర సరిగే, వాయవ్య గ్రామంతర సరిగే, వాయవ్య కర్ణాటక సరిగే, కళ్యాణ నగర సరిగే, కళ్యాణ గ్రామంతర సరిగే, కళ్యాణ కర్ణాటక సరిగే, బెంగళూరు సరిగే, సంపర్క''' తదితర '''అస్త్ర''' సేవలు ఈ పథకంలో భాగం. * మహిళలు రాష్ట్రంలోని బస్సు సేవల్లో మాత్రమే ఉచితంగా ప్రయాణించగలరు. మహిళలు రాష్ట్రంలో ప్రయాణించినప్పటికీ కర్ణాటక వెలుపలి గమ్యస్థానాలకు వెళ్లే బస్సు సేవలు ఈ పథకం పరిధిలోకి రావు. ఉదాహరణకు, కర్ణాటకలోని మంగళూరుకు ప్రయాణించే మహిళ, పొరుగున ఉన్న కేరళలోని కాసరగోడ్‌కు వెళ్లే ఉడుపి-కాసరగోడ్ అంతరాష్ట్ర బస్సు సేవలో ప్రయాణిస్తే టికెట్ కొనుగోలు చేయాల్సి ఉంటుంది. * లగ్జరీ బస్సులకు ఈ పథకం వర్తించదు ('''రాజహంస ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్, ఐరావత్ క్లాస్, ఐరావత్ క్లబ్ క్లాస్, పల్లక్కి క్లాస్, అమోఘవర్ష క్లాస్, అంబారీ క్లాస్, అంబారీ డ్రీమ్ క్లాస్, అంబారీ ఉత్సవ్ క్లాస్, కళ్యాణ రథ క్లాస్, ఫ్లైబస్, ఈవీ పవర్ ప్లస్+, బెంగళూరు దర్శిని, వజ్ర''' తదితర '''వాయు వజ్ర''' సేవలు). * కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్ బస్సులలో సగం సీట్లు పురుషులకు కేటాయించబడతాయి. లగ్జరీ, ఏసీ, అంతరాష్ట్ర బస్సులు అలాగే బీఎంటీసీ బస్సులు దీని నుండి మినహాయించబడతాయి. * మహిళలు ప్రయాణించే దూరం ఆధారంగా రవాణా సంస్థలకు ప్రభుత్వం రీయింబర్స్ చేస్తుంది. ===విద్యార్థులకు ఉచిత బస్సు పాస్‌లు=== జూన్ 2026లో డి. కె. శివకుమార్ నాయకత్వంలోని కర్ణాటక ప్రభుత్వం ప్రాథమిక పాఠశాల నుండి పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయి వరకు కర్ణాటకలో చదువుతున్న విద్యార్థులకు, అలాగే కర్ణాటక సరిహద్దు నుండి 20 కి.మీ లోపు సరిహద్దు ప్రాంతాల విద్యార్థులకు ఉచిత బస్సు పాస్‌లను ప్రకటించింది. ఇది బాలురు, బాలికలు ఇద్దరికీ వర్తిస్తుంది.<ref name="deccanherald.com">{{Cite web | title=Free bus pass: Karnataka scheme to aid 10 lakh male students yearly rollout | url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/karnataka-free-bus-pass-scheme-to-benefit-10-lakh-male-students-cost-rs-1700-crore-a-year-4027872 | access-date=2026-08-31 | website=Deccanherald.com}}</ref> కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ప్రకారం, ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల మేరకు జూన్ 12, 2026 నుండి రాష్ట్రంలోని విద్యార్థులందరికీ ఉచిత పాస్‌లు జారీ చేయబడతాయి. విద్యార్థులు సేవా సింధు / సేవా వన్ పోర్టల్ ద్వారా లేదా కర్ణాటక-వన్ తదితర గ్రామ-వన్ కేంద్రాల వద్ద ₹30 సేవా రుసుముతో ఆన్‌లైన్‌లో దరఖాస్తు చేసుకుంటారు. 123 కౌంటర్లలో ఒకదానిలో పాస్‌ను సేకరిస్తారు. కర్ణాటకలో నివసిస్తూ పొరుగు రాష్ట్రాల్లో చదువుతున్న విద్యార్థులు, పొరుగు సరిహద్దు ప్రాంతాల నుండి కర్ణాటకలో చదువుతున్న విద్యార్థులు కూడా అర్హులు. ఇప్పటికే ఉన్న అర్హత ప్రమాణాలు, పాస్ చెల్లుబాటు కొనసాగుతాయి. పాస్‌లు 10 నెలలు (ఐటీఐ కోర్సులకు 12 నెలలు) చెల్లుబాటు అవుతాయి.<ref name="KSRTC student pass">{{Cite web |title=Student Bus Pass |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/50/student-bus-pass/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * '''నగర సరిగే, గ్రామంతర సరిగే, కర్ణాటక సరిగే, అశ్వమేధ క్లాసిక్ క్లాస్, సంపర్క''' ఈ పథకంలో భాగం.<ref name="deccanherald.com"/> ===ఇతర రాయితీలు తదితర పాస్‌లు=== * '''సీనియర్ సిటిజన్లు:''' కర్ణాటకలో నివసించే 60 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గలవారు నగరం, ఉపనగరం, సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్, సెమీ-లగ్జరీ తదితర రాజహంస సేవలు, అంతరాష్ట్ర కార్యకలాపాలతో సహా 25% ఛార్జీల రాయితీని పొందుతారు.<ref name="KSRTC passes">{{Cite web |title=Passes & Concession |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/43/passes-&-concession/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> * '''దివ్యాంగులు:''' 40% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వైకల్యం ఉన్న కర్ణాటక నివాసితులకు సంవత్సరానికి ₹660 ఖర్చయ్యే రాయితీ పాస్ జారీ చేయబడుతుంది. హోల్డర్ నివాసానికి 100 కి.మీ లోపు చెల్లుబాటు అవుతుంది.<ref name="KSRTC passes"/> * '''అంధులు:''' కర్ణాటకలో పూర్తిగా అంధులైన నివాసితులకు ఐదు సంవత్సరాలు చెల్లుబాటు అయ్యే ఉచిత పాస్‌లు జారీ చేయబడతాయి. ఇవి కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, బీఎంటీసీ, ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ నగరం, ఉపనగరం, సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్ బస్సులలో అంతరాష్ట్ర బస్సులతో సహా చెల్లుబాటు అవుతాయి.<ref name="KSRTC passes"/> * '''నెలవారీ తదితర రోజువారీ పాస్‌లు:''' మోఫుస్సిల్ సేవల కోసం నెలవారీ పాస్‌లు (జనవరి 7, 2025 నుండి) స్టేజ్ 1 వద్ద ₹520 (ఎక్స్‌ప్రెస్) తదితర ₹460 (సాధారణ) వరకు ఉంటాయి. సమీప నగరాల నుండి బెంగళూరు తదితర మైసూర్ వంటి మార్గాల కోసం అదనపు నగరం, రోజువారీ పాస్‌లు ఉన్నాయి.<ref name="KSRTC passes"/> ==కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థలు== * '''కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ, బెంగళూరు''': కర్ణాటకలోని చాలా భాగాలలో సేవలు అందిస్తుంది. * '''ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ, హుబ్లీ''': విజయపుర జిల్లా మినహా ఉత్తర-పశ్చిమ కర్ణాటకలో సేవలు అందిస్తుంది. * '''కే కే ఆర్ టీ సీ, గుల్బర్గా''': ఈశాన్య కర్ణాటక తదితర విజయపుర జిల్లాలో సేవలు అందిస్తుంది. * '''బీఎంటీసీ, బెంగళూరు''': బెంగళూరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంలో రవాణా సేవలను అందిస్తుంది. ==మన కార్గో లాజిస్టిక్స్, పార్శిల్ సర్వీసెస్== మన కార్గో లాజిస్టిక్స్ తదితర పార్శిల్ సర్వీసెస్ ఫిబ్రవరి 26, 2021న ప్రారంభించబడింది. ఇది కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ (కర్ణాటక), ఎన్ డబ్ల్యూ కే ఆర్ టీ సీ తదితర కే కే ఆర్ టీ సీ బస్సులు ప్రయాణించే మార్గాలలో కార్గో, పార్శిల్ సేవలను అందిస్తుంది.<ref>{{Cite web |date=26 February 2021 |title=Karnataka govt launches 'Namma Cargo' parcel and cargo service, to be run by Karnataka SRTC |url=https://www.thenewsminute.com/article/karnataka-govt-launches-namma-cargo-parcel-and-cargo-service-be-run-ksrtc-144245 |access-date=19 August 2022 |website=Thenewsminute.com |language=en}}</ref> ==సమాచార సాంకేతికత== కేఎస్‌ఆర్‌టీసీ ప్రకారం, ఎలక్ట్రానిక్ టికెటింగ్ యంత్రాలను (ఆగస్టు 15, 2004 నుండి) అమర్చిన, వెబ్-ఆధారిత ప్రయాణీకుల సీటు రిజర్వేషన్ వ్యవస్థను (ఏప్రిల్ 29, 2006 నుండి) అందించిన భారతదేశంలోని మొదటి రాష్ట్ర రవాణా సంస్థ ఇది. ఈ వ్యవస్థకు ఏడబ్ల్యూఏటీఏఆర్ (AWATAR - Any Where Any Time Advance Reservation) అని పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite web |title=Information Technology in KSRTC |url=https://ksrtc.karnataka.gov.in/29/information-technology-in-ksrtc/en |website=Ksrtc.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka State Road Transport Corporation |access-date=5 October 2026}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] ==మూలాలు== {{Reflist}} {{Authority control}} [[వర్గం: కర్ణాటక]] g2jslrglnqjbdu1h4z6nk88dhx4cg02 14 513476 4983576 2026-10-18T11:53:14Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4983576 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4983577 4983576 2026-10-18T11:54:58Z యర్రా రామారావు 28161 4983577 wikitext text/x-wiki {{Non-English-language text category}} sujjm6pmc1so6w1q8wjzew8zmqopm9r 4983589 4983577 2026-10-18T11:57:08Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4983589 wikitext text/x-wiki {{Non-English-language text category}} [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] 1617i0tsz3y9t0n7bl9vzdw1sl875th 14 513477 4983578 2026-10-18T11:55:01Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4983578 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4983579 4983578 2026-10-18T11:55:11Z యర్రా రామారావు 28161 4983579 wikitext text/x-wiki {{Non-English-language text category}} sujjm6pmc1so6w1q8wjzew8zmqopm9r 14 513478 4983580 2026-10-18T11:55:16Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4983580 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4983581 4983580 2026-10-18T11:55:25Z యర్రా రామారావు 28161 4983581 wikitext text/x-wiki {{Non-English-language text category}} sujjm6pmc1so6w1q8wjzew8zmqopm9r 14 513479 4983582 2026-10-18T11:55:29Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4983582 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4983583 4983582 2026-10-18T11:55:38Z యర్రా రామారావు 28161 4983583 wikitext text/x-wiki {{Non-English-language text category}} sujjm6pmc1so6w1q8wjzew8zmqopm9r 14 513480 4983584 2026-10-18T11:55:46Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4983584 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4983585 4983584 2026-10-18T11:56:00Z యర్రా రామారావు 28161 4983585 wikitext text/x-wiki {{Non-English-language text category}} sujjm6pmc1so6w1q8wjzew8zmqopm9r 14 513481 4983586 2026-10-18T11:56:04Z యర్రా రామారావు 28161 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4983586 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4983587 4983586 2026-10-18T11:56:16Z యర్రా రామారావు 28161 4983587 wikitext text/x-wiki {{Non-English-language text category}} sujjm6pmc1so6w1q8wjzew8zmqopm9r