వేమూరి ఇంగ్లీషు-తెలుగు నిఘంటువు/H

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>tewikibooks</dbname>
    <base>https://te.wikibooks.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikibooks చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>వేమూరి ఇంగ్లీషు-తెలుగు నిఘంటువు/H</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3000</id>
    <revision>
      <id>39221</id>
      <parentid>39177</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T02:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vemurione</username>
        <id>1689</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Part 1: H */</comment>
      <origin>39221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104007" sha1="7iq95yz5ddodjfemiiccxcjqgbaoh91" xml:space="preserve">marqimal

=నిఘంటువు=
*This dictionary is an improved version over the print version (expanded, errors corrected, new features continually being added) published by Asian Educational Services, New Delhi in 2002.
* You are welcome to add. BUT PLEASE DO NOT DELETE entries until you are absolutely, positively SURE a mistake has been made. 
* PLEASE do not delete entries or their meanings simply because you personally did not agree with the meaning given there. Thanks

19 Aug 2015.

==Part 1: H==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! నిర్వచనములు&lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
! ఆసక్తికర చిత్రములు&lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
|-
|width=&quot;895&quot;|&lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
&lt;!--- Insert ALL నిర్వచనములుAlphabetically Sorted Below This Line ( * ''' Should precede each new line) ---&gt;

* habeas corpus, n. నిందితుని న్యాయస్థానానికి తీసుకు రమ్మన్న ఆనతి;
* habit, n. అలవాటు; ఆచారం; అభ్యాసం;
** 	bad habit, ph. దురలవాటు; దురాచారం; వ్యసనం; దురభ్యాసం;
** 	good habit, ph. సదాచారం; మంచి అలవాటు;
* 
{|style=&quot;border-style: solid; border-width: 5 px&quot;
|	
'''---Usage Note: habit, custom, tradition
* ---A ''habit'' is something that someone does often, usually without even thinking about it: Smoking is a bad habit. A ''custom'' is a way of doing something that people in a particular society think it is normal, and that everyone does. The custom here is to shake hands when we meet. A ''tradition'' is a belief or a way of doing something that a particular group or society has followed for a very long time.'''
|}
* 
* habitable, adj. వాసయోగ్యమైన; నివాసయోగ్య;
* habitat, n. ఉనికిపట్టు; సహజావరణం; ఆవాసం; అవసదము; జంతువులు, మొక్కలు సహజంగా పెరిగే ఆవరణం;
* habitation, n. అవసదము; నివాస స్థలం; ఇల్లు;
* habitual, adj.అలవాటు పడ్డ; వాడుక అయిన; మామూలు అయిన;
** habitual offender, ph. అపరాధానికి అలవాటు పడ్డ వ్యక్తి; కేడీ;
* hackneyed, adj. (1) సర్వసాధారణమైన; పాతబడిపోయిన; నవ్యత లేని; (2) అలవాటుపడ్డ; మరిగిన;
* hadrons, n.  [phy.] మోటురేణువులు; రేణు భౌతిక శాస్త్రంలో తారసపడే ఒక రకం మోటు రేణువులు; రెండు కాని, అంతకంటె ఎక్కువ కాని క్వార్కులని త్రాణిక బలంతో బంధించినప్పుడు మోటురేణువులు పుడతాయి (బణువులలోని అణువులు విద్యుదయస్కాంత బలంతో బంధించబడినట్లు ఉపమానం చెప్పుకోవచ్చు); 
* haft, n. పిడి;
* hail, n.s. వడగళ్లు; (ety.) వడ = heat, కల్లు = stone;
** hail storm, ph. వడగళ్ల వాన;
* hair, n. జుత్తు; కేశములు; కురులు; రోమాలు; వెంట్రుకలు; చూడ; తల;
** hair of the head, ph. తలనీలాలు;
** hair oil, ph. తలనూనె; కేశ తైలం;
** hair ornament, ph. చూడామణి;
** 	blonde hair, ph. జొన్న జుత్తు;
** 	comb the hair, ph. తల దువ్వుకొను;
** 	curly hair, ph. ఉంగరాల జుత్తు; నొక్కుల జుత్తు;
** 	dressing of the hair, ph. కేశకర్మ;
** 	gray hair, ph. పండు జుత్తు; నెరిసిన జుత్తు;
** 	part in the hair, ph. పాపిడి; కేశవీధి;
** 	plaited hair, ph. జడ; కేశపాశం; అల్లిన జుత్తు;
** hair dresser, కేశకర్త; తల వెంట్రుకలని కత్తిరించి అందంగా అమర్చే వ్యక్తి;
** hair pin, n. జడపిన్ను; జడచీల;
* haircut, n. క్షవరం; ఆయుష్కర్మం; తల వెంట్రుకలని కత్తిరించడం;
* hairs, n. జుత్తు; వెంట్రుకలు; రోమాలు;
* half, adj. అర్ధ; అర; కపల;
* half, n. సగం; సంగోరు; అర్ధం; అర్ధభాగం; 
**  better half, ph.  భార్యాభర్తలలో ఒకరు;
** 	former half, ph. పూర్వార్ధం;
** 	later half, ph. ఉత్తరార్ధం;
* half-baked, adj, [idiom]  మిడిమిడి; 
** half-baked knowledge, ph. మిడిమిడి జ్ఞానం; 
* half-hearted, adj. అర్ధాంగీకారంతో;
* half-life, n. అర్ధాయువు; అర్ధాయుశ్శేషం; రేడియో ధార్మికత్వం ఉన్న మూలకాల విచ్ఛిత్తిని కొలవడానికి ఉపయోగించే ఒక కొలమానం;
* half-mast, adj. అవనతం చేయబడ్డ; అవాగ్రం చేయబడ్డ;
* half-month, n. పక్షం;
** 	waning part of lunar half-month, ph. కృష్ణపక్షం;
** 	waxing part of the lunar half-month, ph. శుక్లపక్షం;
* half-opened, adj. అరవిరి;
* half-share, n. సంగోరు; అర్ధవాటా;
* halfway, n.  మధ్యేమార్గం; మధ్యస్థం; 
** halfway house, ph.  ఖైదు నుండి విడుదలయి బయటకి వచ్చిన వ్యక్తి సంఘ జీవితానికి అలవాటు పడే వరకు పోలీసుల పర్యవేక్షణలో నివసించే ఇల్లు;
* half-year, n. అర్ధసంవత్సరం; ఆయనం;
* half-yearly, adj. షాణ్మాసిక; అర్ధసంవత్సరానికొకసారి;
* halitosis, n. నోటి కంపు; శ్వాస దుర్వాసన;
* hall, n. మందిరం; పాఠశాలా భవనము; చావడి; సావిడి; వసారా; జనాశ్రయము; జనాశ్రయము; హాలు;
** 	concert hall, ph. గానమందిరం;
* hallmark, n. ముఖ్యలక్షణం;
* hallucination, n, భ్రమ; భ్రాంతి; మానసిక భ్రాంతి; దృక్‌భ్రమ;
* halo, n. కాంతివలయం; ఉపసూర్యకం; కాంతి కిరీటం; గాలిగుడి; 
* halophyte, n.  చవిటి నేలలలో పెరిగే మొక్క; ఉప్పు నీటిలో సాగు చెయ్యడానికి అనుకూలమైన మొక్క; 
* halogen, n. లవజని; లవణములను పుట్టించేది; ఉదా. F, Cl, Br, I;
* halt, n. మజిలీ; మకాం; బస; బండి నిలిచే స్థలం; (rel.) stop;
* halt, v. i., v. t. తాళు; నిలు; నిలువరించు; కొద్దిసేపు నిలుపు; (rel.) stop;
* halter, n. పొట్టి రవిక; మగవారిని నిలువరించగలిగే రవిక;
* halva, n. హల్వా; కేసరీ బాత్; గోధుమ రవ్వతో చేసిన ఒక తీపి వంటకం; 
* halve, v. t. సగానికి తగ్గించు;
* ham, n. పంది పిరుదుల దగ్గర,  వెనక కాళ్ల దగ్గర నుండి వచ్చిన మాంసాన్ని ఉప్పులో ఊరవేసి తయారు చేసిన పదార్థాన్ని &quot;హ్యామ్&quot; (ham) అంటారు; (rel.) &quot;బేకన్&quot; అనేది పంది కడుపు దగ్గర నుండి వచ్చిన మాంసాన్ని ఉప్పులో ఊరవేసి, పొగ పెట్టి  తయారు చేసిన పదార్థం; సహజంగా లభ్యం అయే పంది మాంసాన్ని &quot;పోర్క్&quot; అంటారు;
* hamlet, n. గూడెం; పల్లి; పల్లెటూరు; కుగ్రామం; కుప్పం; కండ్రిగ; 
* hammer, n. సుత్తి;
** 	blacksmith's hammer, ph. కమ్మరి సుత్తి;
** 	claw hammer, ph. పటకా సుత్తి;
* hammer, v. t. బాదు; సుత్తితో కొట్టు;
* hammock, n. ఉల్లడ; రెండు రాటల మధ్య వేల్లాడగట్టిన ఊయల; 
* hamper, v. t. అడ్డుతగులు; ఆటంకపరచు;
* hamper, n. మాసిన బట్టలబుట్ట;
* hamstring, n. తొడనరము; మోకాలి కదలికని నియంత్రించే ఐదు స్నాయువులలో ఏదయినా: any of five tendons at the back of a person's knee. 
* hand, n. (1) చేయి; చెయ్యి; కరం; పాణి; హస్తం; కేలు; కై; మణికట్టు కింద భాగం; మణికట్టుకి మోచేయికి మధ్యనుండేది మీజెయ్యి; (2) గడియారం ముల్లు;
** 	back of the hand, ph. మండ; మీదుచెయ్యి; పెడచెయ్యి;
** 	helping hand, ph. చేదోడు;
** 	hour hand, ph. చిన్న ముల్లు; గడియారంలో గంటలు చూపే చిన్న ముల్లు;
** 	left hand, ph. ఎడమ చెయ్యి; పుర్ర చెయ్యి; వామహస్తం;
** 	minute hand, ph. పెద్ద ముల్లు; గడియారంలో నిమిషాలు చూపే పెద్ద ముల్లు;
** 	right hand, ph. కుడి చెయ్యి; దక్షిణ హస్తం;
** 	second hand, ph. పరుగు ముల్లు; గడియారంలో సెకండ్లను చూపే ఎర్ర ముల్లు;
** 	sleight of hand, ph. చేవడి; హస్తవేగం; హస్తలాఘవం; చేవాటితనం;
** 	top of the hand, ph. అరచెయ్యి; లోజేయి; కరతలం;
* handbag, n. కరతిత్తి; చేతిసంచి; హస్తసేవకం;
* handbook, n. కైపొత్తం; చేతి పుస్తకం;
* handcuffs, n. బేడీలు; అరదండాలు;
* handedness, n. చేతివాటం; కరత్వం;
** 	left handedness, ph. పుర్ర చేతివాటం; ఎడమ చేతివాటం; వామకరత్వం; 
** 	right handedness, ph. కుడి చేతివాటం; దక్షిణకరత్వం; 
* handful, n. (1) చేరెడు; పిడికెడు; పట్టెడు; (2) చేతినిండా;
** handful of rice, ph. చేరెడు బియ్యం;
** handful of work, ph. చేతినిండా పని;
* handicap, n. (1) అడ్డంకి; (2) అంగవైకల్యం;
* handicrafts, n. హస్తకళలు; చేతితో చేసిన వస్తువులు;
* handkerchief, n. రుమాలు; చేతిరుమాలు;
* handle, n. పిడి; గురుజు;  కొమ్ము; చేపట్టు; హస్తకం: దండం; తండూకం; మేడి; హలాంగం; 
* handle, v. t. చేపట్టు; కైకొను;
* handlebar, n. పిడిదండం; హస్తమాను; కొమ్ముల కడ్డీ;
* handloom, n. చేమగ్గం;
* handmade, adj. ఖాదీ;
* handout, n. (1) కరపత్రం; ప్రకటన; (2) బిచ్చం;
* handover, v. t. కైవశం చేయు; అప్పగించు;
* hands, n. pl. చేతులు; హస్తములు; కరములు; 
* handshake, n.  కరచాలనం; 
* handsome man, n. రూపవంతుడు; రూపసి; స్పురద్రూపి;
* handspun, adj. ఖద్దరు; ఖాదీ;
* handspun, n. ఖద్దరు; ఖాదీ;
* handshake, n. కరచాలనం;
* handsome, adj. అందం;
** handsome person, ph. అందగాడు; స్పురద్రూపి; రూపసి;
* handwriting, n. దస్తూరి; చేవ్రాలు; 
* handy, adj. (1) అందుబాటులోనున్న; (2) హస్తకౌశలం ఉన్న; 
* handyman, n. హస్తకౌశలం ఉన్న వ్యక్తి; ప్రత్యేకమైన తరిఫీదు లేకపోయినా ఇంటా, బయటా మరమ్మత్తులు చేయగలిగే వ్యక్తి;
* hang, v. i. వేలాడు; v.t. వేలాడదీయు; ఉరితీయు;
* hangar, n. విమానశాల; విమానాలని భద్రపరచే విశాలమైన శాల; 
* hanger, n. (1) ఒంకీ; దండెం; చిలక్కొయ్య; (2) మలారం; 
** 	bangle hanger, ph. గాజుల మలారం;
** 	clothes hanger, ph. దండెం; బట్టల మలారం;
* hanging, n. ఉరితీయుట;
* hanging, adj. వేలాడే;
** hanging earring, ph. లోలకు; (ety.) లోల + ఆకు = oscillating leaf; 
* hangman, n. వధకుడు; 
* hangnail, n. a piece of torn skin at the root of a fingernail; to remove a hangnail, soften it in warm water (and  vinegar), snip it with a sterile nail clipper, apply Neosporin, and cover with Bandaid;  
* haphazard, adj. అకటావికట; చెల్లాచెదురు; అరకొర; 
* hapless, adj. దురదృష్టపు;
* haplo, pref. ఏక; సరళ;
* haploid, adj. ఏకస్థితిక;
* happen, v. i. తటస్థించు; తటస్థపడు; జరుగు; సంభవించు;'''
* 
{|style=&quot;border-style: solid; border-width: 5 px&quot;
|
'''---Usage Note: happen, occur, take place, happen to
* ---Use ''happen'' to talk about past or future events that are accidental or that cannot be planned: What will happen if I change my job? Use ''occur'' to talk about a specific event that has already happened. Use ''take place'' to talk about a planned event: The wedding will take place on Sunday. Use ''happen'' to to say that a person or thing is affected by an event.'''
|}
* 
* happiness, n. ఆనందం; సంతోషం; ప్రమోదం; ఎలమి; ముదము; 
* happy, adj. సంతోషపు;
** happy event, ph. సంతోషపు సమయం; శుభ కార్యం; 
** happy person, ph. సంతోషి;
* happy, n. హాయి; సంతోషం;
* harbinger, n. (1) వైతాళికుడు; అగ్రగామి; (2) రాబోవుదానిని సూచించేది; పురోసూచకం;
* harass, v. t. వేధించు; బాధించు; క్షోభపెట్టు; పీడించు; 
* harbor,  harbour (Br.), n. ఓడరేవు; నౌకాశ్రయం;
** 	natural harbor, ph. సహజ నౌకాశ్రయం;
* harbor, v. t. రక్షణ కల్పించు; దాచు; ఆశ్రయమిచ్చు;
* hard, adj. గట్టి; గడ్డు; కఠినమైన; క్లిష్టమయిన; పటు; దృఢమైన; అసాధ్యమైన; దుర్ఘటమైన; దుస్తరమైన; కష్టమైన; ప్రయాసతో కూడిన;
** hard boiled, ph. కరుడుకట్టిన; 
** hard copy, ph.  పటు ప్రతి;
** hard facts, ph. నిర్వివాదములైన నిజాలు; కఠిన సత్యాలు; కఠోర వాస్తవాలు;
** hard luck, ph. దురదృష్టం;
** hard question, ph. గడ్డు ప్రశ్న;
** hard rain, ph. జడివాన;
** hard rock, ph. చట్రాయి;
** hard stool, ph. పెంటిక;
** hard times, ph. కష్ట కాలం; గడ్డు రోజులు;
** hard water, ph. కఠిన జలం; చవిటి నీళ్ళు; సున్నపు నీళ్లు; సబ్బు నురుగ రాని నీరు; కేల్సియం, మెగ్నీసియం లవణాలు ఎక్కువగా కరిగిన నీరు; ఈ లవణాలు మరీ ఎక్కువగా లేనంతసేపూ తాగడానికి ఇదే మంచిది; కాని యంత్రాలకి వాడే ఆవిరి తయారీలో ఈ నీరు మంచిది కాదు;
* hard c, ph. [phon.] కకారం; [rel.] soft c is చకారం
* hard g, ph. గకారం;  [rel.] soft g is జకారం
* hardness, n. గట్టితనం;
* hardship, n. ఇబ్బంది; కష్టం; రాయిడి; కక్కసము;
* hardened, adj. కరడు కట్టిన; గట్టిబడ్డ; తోడుకున్న; బిళ్లకట్టిన; 
* hardness, n. గట్టితనం; కక్కరం; కాఠిన్యత; ధృతగుణం; బిరుసుతనం; కఠినత్వం; 
* hardship, n. ఇబ్బంది; కష్టం; బెడద; కక్కసం; 
* hardware, n. (1) గట్టిసరుకు; ఇనపసామాను; ఇత్తడి సామాను; (2) కాయం; దేహం; బొంది; (3) యంత్రాంశం; యంత్రసామగ్రి;  బహిర్యామి; స్థూలకాయం; కలనయంత్రాంగాలలో క్రమణికలు కానివి; కంప్యూటర్లలో చేతితో ముట్టుకోడానికి అనువైన భాగాలు; ఉ. కలన కలశం ఉన్న సిలికాన్‌ చితుకు, దత్తాంశాలు దాచుకోడానికి నిర్మించిన వ్యవస్థలు, మీటల పలకం; తెర; మూషికం, తీగలు, వగైరాలు;
* hardy, adj. దృఢమైన; 
* hare, n.  పెద్ద కుందేలు; పెద్ద చెవుల పిల్లి; {note) Generally speaking, hares are bigger than rabbits; Rabbits and hares also have different diets, with rabbits preferring grasses and vegetables with leafy tops, such as carrots, and hares enjoying harder substances like plant shoots, twigs and bark; Baby rabbits are called kits and baby hares are called leverets;
* harebrained, adj.  తెలివిమాలిన; మూఢ;
* harem, n. అంతఃపురం; అంతర్మందిరం; 
** harem attendant, ph. m. సౌవిదల్లుఁడు; f. సౌవిదల్లిక; అంతఃపురంలో సేవచేసేవారు;
* harlot, n. లంజ; గణిక; వేశ్య; (rel.) hooker
* harm, n. హాని; అపకారం; కీడు; చెరుపు; చెడు;
* harmful, n. హానికరం;
* harmonic, adj. (1) [music] సరళ; సరళావర్త; కల; శ్రావ్యమైన; మధురమైన; సామరస్య; స్వరాత్మక; శ్రావ్యమైన; మధురమైన; (2) [math] హరాత్మక;
** harmonic motion, ph. సరళావర్త కదలిక; సరళావర్త గతి; సమతాళ గమనము; హరాత్మక గమనము; 
** harmonic oscillator, ph. సరళావర్త డోలకం; హరాత్మక డోలకం; 
** simple harmonic oscillator, ph. సాదా సరళావర్త డోలకం; సాదా హరాత్మక డోలకం; 
** harmonic series, ph. [math] సరళావర్త శ్రేణి; సామరస్య శ్రేణి; హరాత్మక శ్రేణి; In mathematics, harmonic series is divergent infinite series; The name is derived from harmonics (or overtones) of a vibrating string, which are 1/2, 1/3, 1/4,... of the fundamental frequency; &lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty\frac{1}{n} = 1 + \frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{4} + \frac{1}{5} + \cdots.&lt;/math&gt;;
* harmonics, n. అతిస్వరాలు; స్థూలంగా చెప్పాలంటే ప్రాధమిక ధ్వని తరంగం (fundamental), దాని అతిస్వరాలు (harmonics) కలిపి అనుస్వరాలు అవుతాయి; ఇక్కడ అతిస్వరాల పౌనఃపున్యం, ప్రాథమిక స్వరాల పౌనఃపున్యం మధ్య ఉండే నిష్పత్తి పూర్ణాంకం అయి ఉండాలి;  అప్పుడే ఆ స్వర సమ్మేళనాలు శ్రావ్యంగా ఉంటాయి;
* harmonious, adj. కల; సామరస్య;
** harmonious voice, ph. కలకంఠం;
* harmonize, v. t. క్రమ పరచు; సామరస్యం కలిగించు; 
* harmony, n. రమ్యత; సుస్వరత; స్వరసమ్మేళనం; సామరస్యం; ఏకతాళం; ఏకస్వరం ; పొందిక; అన్యోన్యత;  ఒకే సమయంలో పలుస్వరాల కలయిక; a pleasing union among simultaneous notes; [see also] melody; 
* harness, n. జీను; (rel.) rein;
* harness, v. t. (1) జీను తొడుగు; జీను వేయు; (2) సజ్జీకరించు; ఉపయోగించు; నియంత్రణకి తెచ్చు;
* harpoon, n. పంట్రకోల; రువ్వుటీటె; చేపలని పట్టడానికి ఈటెకి తాడు కట్టి నీళ్ళల్లోకి రువ్వే ఈటె;
* harrow, n.   గుంటక;  గొఱ్ఱు; మత్యం; మత్తెం; నాగలి పెళ్లగించిన బెడ్డలని గుండగా చేసే పనిముట్టు; 
* harsh, adj. గడ్డు; పరుషమైన; నిర్దయతోకూడిన; కఠోరమైన; కఠోర; తీవ్రమైన; తీవ్ర; కటువైన; 
** harsh days, ph. గడ్డు రోజులు;
** harsh facts, ph. కఠోర వాస్తవాలు; 
** harsh words, ph. పరుష వాక్కులు;
* harshness, n. బెట్టిదం;
* hartal, n. [Ind. Engl.] హర్తాల్; (Hin.) హట్ట + తాళ; అంగళ్ళకి తాళాలు వెయ్యడం; సమ్మె; పని మానెయ్యడం; 
* harvest, n. పంట; పంటకోత;
* hashish, n.  గంజాయి; భంగు; హషీష్ అన్నది గంజాయి మొక్క నుండి స్రవించే పాలని ముద్దలా చేసి అమ్ముతారు; దీనిని కూడా చుట్టల మాదిరి చుట్టి కాల్చుతారు; మేరువానా అనేది గంజాయి మొక్క ఆకులని, మొగ్గలని ఎండబెట్టి తయారు చేస్తారు; (note) The word assassin is derived from &quot;hassasin&quot; which is related to hashish;
* hashtag, ph. n.  ఒక గుర్తు; కంప్యూటర్ కీ ఫలకం మీద ఉండే రెండు అడ్డ గీతలు, వాటి మీద రెండు నిలువు గీతలు ఉన్న ఒక గుర్తు; 
* haste, n. తొందర; తొందరపాటు; ఉరవడి; జోరు;
* hasten, v. i. తొందర పడు; v. t. తొందర పెట్టు;
* hastiness, n. తొందరపాటు; దుందుడుకు;
* hatch, v. t.  గుడ్లని పొదుగు;
* hatchet, n. పరశువు; చిన్న గొడ్డలి; చేతి గొడ్డలి; 
* hate, v. t. ద్వేషించు;
* hater, n. ద్వేషి; విరోధి; గిట్టనివాడు; 
* hatred, n. ద్వేషం;ఒంటమి; 
* haul, v. t.  ఈడ్చు; లాగు; 
* haunt, n.  చుట్టుకొని తిరిగే చోటు; సంచరించే చోటు; ఇరువు; విహార స్థలం; 
* have,  v. ఉండు, ఉండుట, కలిగి ఉండుట, 
* have to, modal verb.  తప్పకుండా చెయ్యవలసిన పరిస్ఠితి; to be forced to do something because someone makes you do it, or the situation makes it necessary;
* 
{|style=&quot;border-style: solid; border-width: 5 px&quot;
|
'''---Usage Note: have to, have got to, must
* ---Use all these phrases to talk about what is necessary to do. Use ''have to'' to say that something is necessary, and you do not have a choice about it: I have to study for the examination. Use ''must'' to say that something is necessary and you think it is a good idea: I really must study harder. Use ''have got'' instead of ''have to'' or ''must'' to emphasize how important something is: I have got to talk to him.'''
|}
* 
* haven, n. (హేవెన్‍). రేవు; ఆశ్రయం; నివాసం; 
* havoc, n.  నాశనం;  ధ్వంసం; 
* hawk, n. (1) డేగ; జాలె; కురుజు; సాళ్వం; వేసడం; ఒరణం; (2) కయ్యానికి కాలు దువ్వే వ్యక్తి; యుద్ధానికి సిద్ధపడే వ్యక్తి;
* hay, n. ఎండుగడ్డి; గాదం; గవతం; ఎండిన కసవు; grass and other greenery, such as alphalpha, that is cut, dried, and cured for storage as bundles for animal fodder;
** hay fever, ph. గవత జ్వరం; గడ్డి జాతి మొక్కల పుప్పొడి పడక వచ్చే ఒక రకం ఎలర్జీ;
* haystack, n. గడ్డిమేటు; గడ్డివాము; యావసం;
* hazard, n. ప్రమాదం; అపాయం; గండం; విపత్తు; 
* hazardous, adj. ప్రమాదకరమైన; ప్రమాదపూర్వకమైన; ప్రమాదకారకమైన; హాని కలిగించే;
* hazel nuts, n. pl. new name for filberts; ఒక రకం పిక్క; ఈ పిక్క లోపలి గింజలు తింటారు; 
* hazmat, n.  ప్రమాదార్థం; ప్రమాదకరనమైన + పదార్థం; hazardous + material 
* he, pron.(1) remote. అతడు; అతగాడు; అతను; వాడు; (2) proximate. ఇతడు; ఇతగాడు; ఇతను; వీడు; (3) respectful &amp; remote. ఆయన; (4) respectful &amp; proximate, ఈయన; (5) sneering &amp; proximate.  ఈయన గారు; (6) sneering &amp; remote.  ఆయన గారు;
* head, n. (1) తల; బుర్ర; నెత్తి; శిరస్సు; శిరం; శీర్షం: మస్తకం; మూర్ధం; (2) పెద్ద; అధిపతి; see also heads; scalp;
** 	pressure head, ph. [engr.] పీడన శిరం;
** 	suction head, ph. [engr.] పీలుపు శిరం;
** head clerk, ph. పెద్ద గుమాస్తా;
* headache, n. తలనొప్పి;
** 	migraine headache, ph. అనంతావర్తం; పార్శ్వపు తలనొప్పి; ఒక రకం తలనొప్పి;
** 	tension headache, ph. తన్యత తలనొప్పి; 
* headed pin, n. గుండుసూది;
* header, n. శిరోవాక్యం;
* heading, n. శీర్షిక; తలకం;
* headline, n. శీర్షిక; వార్తాశీర్షిక; ముఖ్య సమాచారం;
** 	banner headline, ph. పతాక శీర్షిక;
** 	running headline, ph. పుటాక్షరం; 
* headlights, n. pl.  తలదీపాలు;
* headmaster, n. ప్రధాన ఉపాధ్యాయుడు;
* heads, n. బొమ్మ; నాణెం యొక్క బొమ్మ వైపు;
* heads or tails? ph. బొమ్మా, బొరుసా?
* headstrong, adj. తలబిరుసైన;
* headwind, ph. ఎదురుగాలి; గోగంధనం; 
* heal, v. i. మాను; v. t. మాన్చు;
* health, n. ఆరోగ్యం;
** health insurance, ph.  ఆరోగ్య బీమా;
** health issue, ph.  ఆరోగ్య సమస్య;
** health record, ph. ఆరోగ్య కవిలె;
** health worker, ph.  ఆరోగ్య కార్యకర్త;
** public health, ph. ప్రజారోగ్యము; 
* healthful, adj. ఆరోగ్యదాయకం; ఆరోగ్యకరం:
* healthy, adj. (1) ఆరోగ్యవంతం; (2) ఆరోగ్యకరం;
** healthy child, ph.  ఆరోగ్యవంతమైన బిడ్డ;
** healthy food, ph.  ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం; 
** healthy imagination, ph. చురుకైన ఊహాశక్తి;
* 
{|style=&quot;border-style: solid; border-width: 5 px&quot;
|
'''USAGE NOTE: healthy and healthful
*  In the old days &quot;healthful' meant &quot;good for your health,&quot; whereas &quot;healthy&quot; meant &quot;having or showing good health. &quot;Nowadays these two words are used synonymously: &quot;These vegetables are healthful. They are also healthy.&quot; Both usages are correct.
|}
* 
* heap, n. కుప్ప; పోఁగు; ప్రోఁవు; గుట్ట; వామి; తిట్ట; రాశి; చయం; నివహం; గుమి; ఉత్కరం;
* heaping, v. t. పోగు చెయ్యడం; చయనం; ప్రోవించుట;
* hear, v. t. విను;
* 
{|style=&quot;border-style: solid; border-width: 5 px&quot;
|
'''USAGE NOTE: hear and listen
* Use both of these words to talk about sounds. ''Listen'' means to pay attention to what someone says: She never listens to me. ''Hear'' usually means to recognize that a sound is being made: Did you hear the alarm ring?'''
|}
* 
* hearing, n. (1) విచారణ; వినడం; (2) వినికిడి;
* hearsay, n. వినికిడి; విన్నమాట; జనశ్రుతి; కింవదంతి; శ్రుతపాండిత్యం;
** hearsay evidence, ph. వినికిడి సాక్ష్యం; శ్రుతం; శ్రుత సాక్ష్యం; చూసినది కాదని అర్థం;
* hearse, n. శవపేటికని లాగే బండి; పాడె;
* heart, n. (1) హృదయం; గుండె; గుండెకాయ; (2) మది; డెందం; ఉల్లం; ఎద;
** broken heart, ph.  పగిలిన గుండె; stress cardiomyopathy; cardiomyopathy; a temporary condition that can be brought on by stressful situations. During broken heart syndrome, one part of the heart stops pumping normally, which may cause the rest of the heart to pump more forcefully, according to the Mayo Clinic.
** getting by heart, ph. కంఠస్థం చెయ్యడం; ధారణ చెయ్యడం;
** heart attack, ph. గుండె పోటు; హృద్‌ఘాతం;
** heart disease, ph. గుండె జబ్బు; 
** ischemic heart disease, ph. రక్త ప్రసరణ లోపం వల్ల వచ్చే గుండె జబ్బు; 
* heartbeat, n. హృదయ స్పందనం; గుండె కొట్టుకోవడం;
* heartburn, n. (1) ఆమ్లపిత్తం; గుండెమంట; అజీర్తి వల్ల ఛాతీలో కలిగే మంట; (2) [idiom] అక్కసు;
* heartfelt, adj. మనస్పూర్తిగా; హృదయపూర్వకంగా; హార్ధిక;
* hearth, n. అంతిక; పొయ్యి;
** 	long hearth, ph. ఆలెపొయ్యి; గాడి పొయ్యి;
* heartless, adj. నిర్దాక్షణ్యంగా;
* heartily, adv. (1) మనః పూర్వకంగా; (2) ఉత్సాహంగా; 
* hearty, adj. హృదయపూర్వక; హార్ధిక;
* heat, n. వేడి; ఉడుకు; సెగ; ఉబ్బ; ఉక్క; ఉమ్మ; వడ; ఉష్ణం; ఊష్మం; తాపం; ఆతపం; దగ; ఆవి; కాక; విదాహం;
** 	latent heat, ph. గుప్తోష్ణం; తాపోగ్రత మారకుండా ఒక పదార్థాన్ని ఘన రూపం నుండి ద్రవ రూపం లోకి కానీ, ద్రవ రూపం నుండి వాయు రూపం లోకి కాని మార్చడానికి కావలసిన వేడి; 
** latent heat of melting, ph. ద్రవీకరణ గుప్తోష్ణము; ఉదా: నీరు ద్రవరూపం నుండి ఘన రూపంలోకి మారేటప్పుడు శక్తిని విడుదల చేస్తుంది; 
** latent heat of vaporization, ph. బాష్పీభవన గుప్తోష్ణం; ఉదాహరణకు 100°C వద్ద 1 గ్రాము నీరు పూర్తిగా ఆవిరిగా మార్చడానికి 540 కేలరీలు  కావాలి;
** 	specific heat, ph. విశిష్ట ఉష్ణం; ఒక (గ్రాము) పదార్థపు తాపోగ్రతని ఫలానా (ఒక డిగ్రీ) మేరకి పెంచడానికి కావలసిన వేడి; 
** heat edema, ph. వడ పొంగు; 
** heat rash, ph. చెమట పొక్కులు; చెమట కాయలు; 
** heat ray, ph. తాపకిరణం; ఉష్ణకిరణం; 
** heat stroke, ph. వడదెబ్బ;
** heat syncope, ph. వడ సొమ్ము; 
* heat, v. t. వేడిచేయు; కాచు; కాగబెట్టు; 
* heat-proof, adj.  ఉష్ణజిత; 
* heave, v. t. (1) లాగు; ఎత్తు; లేవనెత్తు; విసరు; రువ్వు; తోయు; పనులని ఎక్కువ శ్రమతో చేయు; 
** heave a sigh, ph. బలంగా నిట్టూర్చు; 
* heaven, n. స్వర్గం; దివి; సురలోకం; నాకం; పరమపదం; వినువు;
* heavenly, adj. విను;
** heavenly highway, ph. విను వీధి;
** heavenly body, ph. నభోమూర్తి; సూర్య, చంద్ర, గ్రహ, నక్షత్రాదులు; 
* heavy, adj. బరువైన; భారీ; భార; గురు;
** heavy elements, ph. భారీ ధాతువులు; భారీ మూలకాలు; అణు సంఖ్య 92 ని మించి ఉన్న రసాయన మూలకాలు; 
** heavy industries, ph. భారీ పరిశ్రమలు;
** heavy metals, ph.  భారీ లోహాలు; ఎక్కువ సాంద్రత కలిగి, తక్కువ మోతాదులో కూడ విష పదార్థాలయిన రసాయన మూలకాలు; ఉదా: పాదరసం; కేడ్మియం; ఆర్సెనిక్, క్రోమియం; థేలియం;
** heavy rains, ph.  భారీ వర్షాలు; కుండపోత;
** heavy water, ph. భారజలం; బరువునీరు; నీటి బణువులో ఉదజని అణువుకి బదులు &quot;భారీ ఉదజని&quot; అణువు ఉంటే దానిని భారజలం అంటారు; 
* heavy-duty, adj. దిట్టమైన; భారీ; రాటుకీ పోటుకీ ఓర్చుకోగల;
* heavy-handedness, n. అన్యాయమైన నిక్కచ్చితనం;
* Hebrew, n. ఇస్రయెల్ దేశపు అధికార భాష; ఇడ్డిష్ భాష;(rel.) Yiddish
* heckling, n. అవహేళన;
* hectare, n. హెక్టరు; 2.471 ఎకరముల భూమి;
* hedge, n. కొరడు; దడి; కంచె; మొక్కలతో నిర్మించిన కంచె;
* hedonism, n. (హీడనిజం) భోగలాలసత్వం; భోగలాలసత; స్వయంసుఖవాదం; ఆనందమే జీవిత పరమావధి అని నమ్మే తత్త్వం;
* heel, n. మడమ; చీలమండ;
* hegemon, n.  యజమాని; అంతర్జాతీయ వ్యవహారాలలో ఇతర దేశాలమీద పెత్తందారు;
* heifer, n. (హీఫర్) గృష్టి; కుర్రి; ఇంకా ఈనని ఆవు పెయ్య;
* height, n. (1) ఎత్తు; ఉన్నతి; పొడుగు; పొడవు; తనర్పు; ఉద్దము; (2) ఔన్నత్యం; పరాకాష్ఠ;
* heir, n. (ఎయిర్); వారసుడు;
** 	fellow heir, ph. జ్ఞాతి;
* heirloom, n. మిరాసి; పైతృకాస్తి; వారసత్వపు సొత్తు; పారంపర్యంగా సంక్రమించిన సరుకు;
* heist, n. దోపిడీ;
* helianthus, n. సూర్యకాంతపు పువ్వు; పొద్దు తిరుగుడు పువ్వు; 
* helicopter, n. సర్పిలపక్షి; 
* heliotrope, n. గురుగు చెట్టు; తేలుమణి;
* heliotropic, adj. ప్రకాశానువర్త; సూర్యానువర్త; పొద్దుతిరుగుడు;
* heliotropism, n. ప్రకాశానువర్తనం; పొద్దుతిరుగుడుతనం; వెలుతురు వచ్చు దిశకు తిరిగే స్వభావం;
* heliport, n. helicopter + airport; సర్పిలాశ్రయం; 
* Helium, n. రవిజని; (అణుసంఖ్య 2, సంక్షిప్త నామం, He); (ety.) రవి పుట్టుటకు కారణమైనది; ఒక రసాయన మూలకం; [Gr. helios = Sun];
[[File:Ressorts_de_compression_coniques.jpg|right|thumb|helical springs]]
* helix, n. సర్పిలం; కుండలిని;
** helical spring, ph. కమానుకట్ట; a spring created by wrapping a wire in a coil that resembles a screw thread; 
* hell, n. నరకం; దారుణం;
* Hellenic, adj. యూనాని; గ్రీకు నాగరికతకు సంబంధించిన;
* helm, n. చుక్కాని;
* helmet, n. శిరస్త్రాణం; శిరస్కం; శిరస్త్రము; నెట్టము; బొమ్మకము, బొమ్మిడీకము; బొమడిక; బొమ + అడ్డము → బొమడము → బొమడికము → బొమడిక = కనుబొమలకి కాఁపుదల; బొమడము తలకి దెబ్బ తగలకుండా వేసుకొనే (లోహపు) టోపీ; 
* help, n. (1) సహాయం; సహకారం; సాయం; బాసట; తోడ్పాటు; ఉపకారం; కూడుదల; (2) ఉపకారి; సహాయపడే వ్యక్తి;
* help, v. t. సహాయం చేయు; సహాయపడు; సాయపడు; తోడ్పడు; ఉపకారం చేయు;
* helpful, adj. సహాయభూత;
* helpless, adj. హతాశులైన; అసహాయులైన;
** helpless farmers, ph. హతాశులయిన రైతులు;
* helplessness, n. నిస్సహాయత;
* hem, n. అంచు;
* haematology, n. రక్తశాస్త్రం; అసృక్ శాస్త్రం;
* hematemesis, n. రక్తవమనము; రక్తం కక్కుకొనుట; 
* hematoma, n. కణజాలంలో రక్తపుగడ్డ; రక్తపు కందు;
* hemicrania, n. పార్శ్వపు తలనొప్పి; 
* hemiopia, n. అర్ధ దృష్టి; వస్తువులు సగం మాత్రమే కనిపించుట;  
* hemisphere, n. అర్ధగోళం; గోళార్ధం;
** 	Eastern hemisphere, ph. పూర్వార్ధగోళం;
** 	Northern hemisphere, ph. [[ఉత్తరార్ధగోళం]];
** 	Southern hemisphere, ph. [[దక్షిణార్ధగోళం]];
** 	Western hemisphere, ph. పశ్చిమార్ధగోళం;
* hemispherical,  adj. గబ్బి; 
** hemispherical breasts, ph. గబ్బి గుబ్బలు;  
* hemo, pref. రక్త; రక్తసంబంధమైన;
* hemodialysis, n. రక్తశుద్ధి; రక్తాన్ని శుద్ధి చేయడం; 
* hemoglobin, n. రక్తచందురం; రక్తములోని ఎర్రకణములకు రంగునిచ్చు పదార్థము;
* hemorrhage, haemorrhage, (Br.) n. రక్తస్రావం; 
* hemorrhoids, haemorrhoids, (Br.)  n. మూలశంక; మొలలు; అసౌకర్యం, రక్తస్రావం కలిగించే పురీషనాళం లో వాచిన సిరలను పైల్స్ అంటారు. దీనిని హీమోరాయిడ్స్ అని కూడా అంటారు;  
* hemp, n. గోగు; ఒక రకం గంజాయి;
** hemp fibre, ph. కిత్తనార; గోగు నార;
* hen, n. f. పెట్ట; కోడిపెట్ట; కుక్కుటి; pl. కోళ్లు;
* henceforth, adv. ఇకమీదట; ఇకముందు; ఇటుతర్వాత;
* henotheism, n. ఏకదేవవాదము; ఒకటే దేవుడిని ఆరాధించడం. దేవుళ్ళు అనేకం ఉండొచ్చు కానీ ఆరాధన మాత్రం ఎంచుకున్న ఒక్కరికే. ఇంతేకాక, ఏకదేవవాదులైన కొందరు సందర్భం బట్టి ఒక దేవుడికి పెద్ద పీట వేస్తారు. వేరే సందర్భంలో ఉంకో దేవుడికి పెద్ద పీట;
* henpecked, adj.  భార్యకు భయపడే:
** henpecked husband, n. భార్యాజితుడు; భార్యాటికుడు;
* henna, n. గోరింటాకు;
* hepatic, adj. కాలేయానికి సంబంధించిన; కాలేయ;
** hepatic vein, ph. కాలేయ సిర; 
* hepatitis, n. కామెర్లు; పచ్చ కామెర్లు; పసిరికలు; కాలేయపు వాపు; కాలేయశోఫ; ఇది సాధారణ హెపటైటిస్. ఇది కాకుండా హెపటైటిస్ A, B. C. Delta  అని రకరకాల పేర్లతో హెపటైటిస్ చెలామణీలో ఉంది. వీటికీ పచ్చ కామెర్లకీ పేరులో పోలిక తప్ప మరేవిధమైన సంబంధమూ లేదనే చెప్పుకోవచ్చు;
* heptagon, n. సప్తభుజి; డెమ్మూఁపి;
* heralder, n. యుగకర్త; వైతాళికుడు; ఆద్యుడు;
* herb, n. (ఎర్‌బ్)  (1) మూలిక; శాకం; ఆకు; పత్రం; ఆకుపత్రి; వంటలో సువాసన కొరకు వాడే మొక్క; (2) ఓషధి; మందులలో వాడే మూలిక; 
* herbicide, n. గుల్మసంహారిణి; గుల్మనాశని; కలుపు మొక్కలని చంపే రసాయనం;
* herbivore, n. (ఎర్బివోర్) తృణాహారి; శాకాహారి;
* Herculean task, ph. కష్టసాధ్యమైన పని; భగీరధ ప్రయత్నం;
* heptameter, n. ఏడు గణాలు ఉన్న పద్య పాదం; 
* herd, n. మంద;
** herd of cattle, ph. ఆలమంద; మొదవు; కదుపు;
* herd, v. t. మందని తోలు; మందని కాపలా కాయు;
* herder, n. కాపరి;
* here, adv. ఇక్కడ; ఇహ; ఇచ్చట;
** related to here, ph. ఐహికం; 
* hereabouts, adv. ఈ చుట్టుప్రక్కల; ఇక్కడిక్కడ;
* hereafter, adv. ఇకముందు; ఇకపైన; ఇకమీదట; ఇక;
* hereby, adv. ఈ రూపేణా;
* hereditarily, adv. వంశానుగతంగా; ఆనువంశికంగా;
* hereditary, adj. వంశపారంపర్య; వారసత్వ; ఆనువంశిక; పరంపరాగత;
* heredity, n. వారసత్వం; అనువంశికత; పారంపర్యం; వంశపారంపర్యం; పారంపర్య బలం; వంశానుగతం;
* heredity, n. వారసత్వం; వంశపారంపర్యం; వంశానుగతం;
* heresy, n. సంప్రదాయ విరుద్ధత; వ్యతిరేకత; నాస్తికత్వం;
* heretic, n. పాషండుడు; పాషండి;
* heritability, n. Heritability is a statistical measure that quantifies the extent to which genetic factors contribute to the variation in a trait within a population. Inheritance, on the other hand, refers to the transmission of genetic information from parents to offspring. Inheritance describes the process, whereas heritability describes the relative influence of genetic factors on trait variation; 
* heritage, n. వారసత్వం; వారసత్వంగా లభించినది; అనువంశికం;
* hermeneutics, n.  మీమాంశ; గ్రంథాల తత్త్వవిచారణ; see also exegesis; 
* hermetically, adj. నివాత; గాలి చొరని;
** hermetically sealed, ph. గాలి లేకుండా సీలు చేయబడ్డ;
* hermit, n. వానప్రస్థి; వనవాసి; రుషి; ఒంటరిగా జీవించు రుషి;
* hermitage, n. ఋష్యాశ్రమం; ఋషివాసం;
* hermitically, adv. నివాతంగా; గాలి చొరరాని విధంగా;  
* hernia, n. గిలక రోగం; ఆంత్రవృద్ధి; అవయవ భ్రంశము; అవయవ స్థానభ్రంశము; శరీరంలోని లోపలి భాగాలలో ఏదైనా ఒకటి కొన్ని పొరలు దాటి బయటకి చొచ్చుకొని వస్తే దానిని హెర్నియా అంటారు. 
** Incisional hernia, ph. ఆపరేషన్ జరిగిన తరువాత లోపలి కుట్లు ఊడిగాని లేదా బలహీనమైన కండర పొరల ద్వారా గాని పేగులు వంటి శరీర భాగాలు వెలుపలికి వస్తే దానిని ఇన్సిషనల్ హెర్నియా అంటారు.
** 	inguinal hernia, ph. ఆంత్రవృద్ధి; గజ్జమీది గిలక; గజ్జల వద్ద పేగు చొచ్చుకొని వస్తే దానిని ఇంగ్వైనల్అం హెర్నియా అంటారు. 
**  femoral hernia, ph. తొడమీది/గజ్జకింది గిలక; 
** reducible hernia, ph. దగ్గినప్పుడు గాని ముక్కినప్పుడు గాని పేగు బయటకు వచ్చి మళ్లీ లోపలికి పోతుంటే దానిని reducible hernia అంటారు. బయటకు వచ్చి మళ్లీ లోపలికి పోకపోతే అది non reducible hernia. 
**  strangulated hernia, ph. అడ్డుపడ్డ/అణిగిపోయిన గిలక; వెలుపలికి వచ్చిన పేగు మెలిక పడితే దానిని strangulation అంటారు. ఇది చాలా ప్రమాదకరం. వెంటనే ఆపరేషన్ చేయవలసి ఉంటుంది. A strangulated hernia is a life-threatening medical condition. Fatty tissue or a section of the small intestine pushes through a weakened area of the abdominal muscle. The surrounding muscle then clamps down around the tissue, cutting off the blood supply to the small intestine. 
**  umbilical hernia, ph. బొడ్డుగిలక.
* hero, n. m. (1) నాయకుడు; కథానాయకుడు; (2) వీరుడు; ధీరుడు; యోధుడు; 
* heroic, adj. వీర; ధీర; 
* heroine, n. f. నాయకి; కథానాయకి; ధీర; (rel.) నాయకురాలు is used to imply a leader;
* heroism, n. ధీరోదాత్తత;
* heron, n. బకం; కొంగ; కొక్కెర; కొక్కిరాయి; నారాయణపక్షి;
** pond heron, ph. కోనేటి కొంగ;
** gray heron, ph. బూడిద కొంగ; బూది కొంగ;
** purple heron, ph. ఊదా కొంగ; ఎఱ్ఱనీల కొంగ;
* herpes, n. విసర్పిణి; సర్పి వ్యాధి; చప్పి రోగం;
** herpes frontals, ph. లలాటిక విసర్పిణి; ఒక వైరసు వ్యాధి;
** herpes labialis, ph. ఓష్ఠిక విసర్పిణి; పెదవుల దగ్గర వచ్చే ఒక వైరసు వ్యాధి; cold sores; 
** herpes zoster, ph. మేఖలిక విసర్పిణి; దద్దురులతో వచ్చే ఒక వైరసు వ్యాధి;
* hesitate, v. i. తటపటాయించు; తడబడు; జంకు; అర్రాడు; అల్లాడు; సంశయించు; సందేహించు; సంకోచించు;
* hesitation, n. తటపటాయింపు; జంకు; నదురు; బెరుకు; అరమరిక; 
* heterodox, adj. సంప్రదాయ విరుద్ధమైన; (ant.) orthodox;
** heterodox Hindu, ph. వేద పాషండుడు; నాస్తికుడు;
* heterodox, n. పాషండుడు; పాషండి; non believer; heretic; freethinker; rebel;
* heterogeneous, adj. విజాత; విషమజాతీయ; వివిధ;
* heteronym, n. (1) ఒకే వర్ణక్రమం ఉండి, ఉచ్చారణలోనూ, అర్థం లోనూ తేడా ఉన్న ఇంగ్లీషు మాటలు; ఉదా: tear (టేర్) =  చించు; tear (టియర్) =  కన్నీటి బొట్టు;  primer (ప్రిమర్) - మొదటి పుస్తకం, primer (ప్రైమర్) = రంగులు వేసేటప్పుడు వాడే మొదటి పూత;
* heterosexual, n. పరలింగాళువు; వ్యతిరేక లింగానికి చెందిన వ్యక్తితో రతిని కాంక్షించే వ్యక్తి; 
* heterospory, n. భిన్న సిద్ధబీజత;
* heterotrichous, adj. విషమ తంతుక;
* heuristic, n. ఆనుభవికం; A rule of thumb, intuitive guess, or educated guess that reduces or limits the search for solutions in domains that are difficult and poorly understood; 
* hexagon, n. షడ్‌కోణి; షడ్‌భుజం;
* hexadecimal, adj. షోడశాంశ; పదహారు అంశలు ఉన్న;
* hexadecanoic acid, n. షోడశోయిక్‍ ఆమ్లం; పదహారు కర్బనపు అణువుల గొలుసు ఉన్న గోరోజనామ్లం;  
* hexanoic acid, n.  షష్ఠోయిక్‍ ఆమ్లం; మేషిక్‍ ఆమ్లం; కేప్రిలిక్‍ ఆమ్లం; 
* hexameter, n. ఆరు గణాలు ఉన్న పద్య పాదం; 
* hey, inter. (ఏయ్); ఇదిగో; ఇదిగో నిన్నే; ఇటు చూడు; 
* hexose, n. షడోజు; షడ్భుజి ఆకారంలో నిర్మాణక్రమం ఉన్న చక్కెర జాతి రసాయనం;
** hexose sugar, ph. షడ్‌చక్కెర; ఆరు కర్బనపు అణువులు ఉన్న చక్కెర జాతి; 
* hiatus, n. తెరిపి; విశ్రాంతి; 
* hibernation, n. శీతశ్వాసం; శీతనిద్ర; సుప్తం; సుప్తావస్థ;
* hibiscus, n. మందార పూవు; జపాపుష్పం;
* hiccups, n. ఎక్కిళ్లు; వెక్కిళ్లు; హిక్కలు;
* hidden, adj. దాక్కొన్న; నక్కిన; గుప్తపరచిన; గర్భిత;
* hidden, adv. గుప్తంగా; రహస్యంగా; ప్రచ్ఛన్నంగా;
* hide, n. చర్మం; పశువుల చర్మం; Hide is the raw, unprocessed skin of an animal;
** hide and seek, ph. దాగిలిమూతలు; దాగుడు మూతలు; గుప్త కేళి; దొంగాట;
* hide, v. i. దాగు; దాక్కొను; నక్కు;
* hide, v. t. దాచు; గుప్తపరచు;
* hierarchy, n. తరతమశ్రేణి; తరతమ అంతస్తు; సోపానక్రమం; పదానుక్రమం; అనుక్రమం; అనువంశం; 
* hieroglyphic, adj. రూపసంకేత;
* hieroglyphics, n. చిత్రలేఖనం;
* hieroglyphs, n. చిత్రలిపి; రూపసంకేతాలు; ఈజిప్టులో కనిపించిన అతి పురాతనమైన రాతలు;
* high, adj. (1) ఎత్తయిన; మిట్ట; ఉత్తుంగ; ఉన్నతమైన; (2) మేలి; మంచి; (3) అధిక;
** high command, ph.   అధిష్టాన వర్గం; 
** high grade, ph. మేలి రకం;
** high noon, ph. మిట్ట మధ్యాహ్నం;
** high tide, ph. పోటునీటి మట్టం; పోటు; 
** high school, ph. ఉన్నత పాఠశాల; సాధారణంగా 9, 10, 11, 12 తరగతులు; 
** 	municipal high school, ph. పురపాలక ఉన్నత పాఠశాల;
* highlights,  n. ముఖ్యాంశాలు; అగ్రవర్చస్సులు; 
* high-speed, adj. విక్రమ; శరవేగ; జోరుగా నడచే; జవాతిశయ;
* higher, adj. పర; (ant.) అపర;
* highest, adj. ఉచ్చిష్ట;
* highlands, n. మెరక నేలలు;
* highlight, n. ఉద్వర్ణం; 
* highway, n. రహదారి; రాదారి; రాజమార్గం; రస్తా; హట్టమార్గం; బండిబాట; దండుబాట; రోడ్డు; ఒక ఊరినుండి మరొక ఊరికి వెళ్లే రోడ్డు;
* hill, adj. కొండ; గిరి;
** hill tribes, ph. గిరిజనులు;
* hill, n. కొండ; దిబ్బ; గిరి; గుట్ట; అద్రి; నగం; అచలం; Traditionally a hill is not considered to be a mountain if the summit is under 1,000 feet; 
* hillbilly, n. బైతు; పల్లెటూరి బైతు; చదువు, నాగరికత లేని వ్యక్తి; 
* hillock, n. మిట్ట; మెట్ట; చిన్నకొండ;
* hilt, n. పిడి; కత్తి పిడి;
* hinder, v. t. ఆటంక పరచు;
* hindrance, n. ఆటంకం;
* Hindu, adj. హిందూ; హైందవ;
* Hindu, n. హిందువు; సనాతన ధర్మాన్ని పాటించే వ్యక్తి;  (ety.) Some say this is a corrupt form of Sindh; some say this came from the Persian where hind means &quot;black&quot;;
* Hindustani, adj. హిందూ-ముస్లిం సమ్మిళితమైన; a hybrid of Hindu and Islamic; 
* hinge, n. బందు; అరరి; మడతబందు; ఉత్తరాసి; ఉతక; తలుపుని దర్వాజాకి బిగించే సాధనం;
* hinged joint, n. మడతబందు కీలు;
* hint, n. సూచన; ఇంగం;
* hinterland, n. అంతర్వేది;
* hip, n. తుంటి;
** hip bone, ph. తుంటి ఎముక;
** hip girdle, ph. తుంటి వేష్టనం;
** hip joint, ph. తుంటి కీలు;
* hippie, n. హిప్పీ; 1960 దశకంలో, ముఖ్యంగా అమెరికాలో, సంఘపు కట్టుబాట్లు నిరసిస్తూ, సంస్కారం లేకుండా జుత్తు పెంచడం, చిరిగిన బట్టలు వేసుకోవడం, చట్టవిరుద్ధమైన మందులతో ప్రయోగాలు చెయ్యడం వంటి పనులు చేసే వ్యక్తి; 
* hippopotamus, n. నీటిగుర్రం; జలాశ్వం;
* hire, n. కిరాయి; బాడుగ;
* hire, v. t. కిరాయికి కుదుర్చు; బాడుగకి కుదుర్చు; అద్దెకి తీసుకొను;
* hireling, n. కిరాయికి దుర్మార్గాలు చేసే వ్యక్తి; కిరాయికి ఖూనీ చేసే వ్యక్తి; బాడుగబందీ; క్షేత్రదాసుడు;
* hirsutism, n. ఆడవారికి మీసాలు రావడం; 
* his,  pos. pron. (1) neutral, remote,  వాని; అతని; (2) neutral, proximate. వీని; (3) respectful, remote. వారి; (4) respectful, proximate, వీరి; familiar or disrespectful, remote. వాడి; (6) familiar or disrespectful, proximate, వీడి;
* hiss, n. బుస; ఫూత్కారం;
* histogram, n. స్తంభచిత్రం; సోపానచిత్రం; A stacked column graph in which one places the columns close together to emphasize differences in the data items within each stack; 
* histology, n. ధాతుశాస్త్రం; కణజాల శాస్త్రం;
* historians, n. pl. చరిత్రకారులు;
* historic, adj. ప్రసిద్ధికెక్కిన; జ్ఞాపకం ఉంచుకోదగ్గ; చారిత్రాత్మక; 
* historical, adj. చారిత్రాత్మక;
* history, n. చరిత్ర; ప్రవర; ఇతిహాసం; చరితం;
** 	ancient history, ph. ఇతిహాసం; పురాతన చరిత్ర;
* histrionics, n. వేషాలు; కృత్రిమ ప్రవర్తన; నాటకీయత; అభినయం;
* hit, n. కొట్టు; మొత్తు; బాదు;
* 
{|style=&quot;border-style: solid; border-width: 5 px&quot;
|
'''---Usage Note: hit, strike, beat
* ---Use ''hit'' to talk about most kinds of hitting. ''Strike'' is more informal and means to hit very hard. ''Beat'' means to hit someone or something many times. You can ''hit'' or ''strike'' someone or something accidentally, but you ''beat'' deliberately.'''
|}
* 
* hither, n. ఇటు; ఇవతల; ఇటువైపు; 
* hive, n. పట్టు; తుట్టె;
* hives, n. చలితం; ఎఱ్ఱటి దద్దురులు; ఒక రకం ఎలర్జీ; same as urticaria;
* hoard, n. కూడబెట్టి దాచినది; నిక్షేపం; సంచితం;
* hoarfrost, n. ఠారం; శీతలప్రాంతాలలోని ఆకులపై సూదిగా కప్పబడిన మంచు స్ఫటికాలు;
* hoarse, adj. బొంగురుపోయిన; (ant.) shrill;
* hoax, n. లాభాపేక్షతో కాకుండా, కేవలం అల్లరి చేసే ఉద్దేశంతో చేసిన మోసకారి పని; 
* hobby, n. వ్యావృత్తి; అభిరుచి;
* hoe, n. తొళ్లిక; తౌఁగోల; 
* hog, n. పంది;
* hog plum, n. మారేడు;
* hogweed, n. పునర్ణవా అనే మూలిక; గలిజేరుపల్లి; జీవలోధసి;
* hoist, v. t. లేవనెత్తు;
* hold, v. t. పట్టుకొను; కుంభించు;
* holder, n.  మలారం; 
** holder of bangles, ph. గాజుల మలారం; 
* holding, n. కమతం; వ్యవసాయం చేసే భూమి;
* hole, n. కన్నం; బెజ్జం; బొక్క; బొరియ; కలుగు; కంత; లాగ; బిలం; రంధ్రం; తూటు; వివరం; లొటారం; ఛిద్రం; సుషిరం; గర్త;
* holidays, n. పర్వదినాలు; పండుగ రోజులు; అనధ్యానాలు; ప్రభుత్వముచే ప్రకటింపబడిన శలవు దినాలు; see also vacation;
** 	Christmas holidays, ph. క్రిస్‌మస్ శలవులు;
** 	summer holidays, ph. వేసంగి శలవులు;
* holistic, adj. పూర్ణదృక్పథ; 
* hollow, adj. గుల్లగానున్న; డొల్లగా ఉన్న; పస లేని; 
* hollow, n. తొర్ర; డొల్ల; డొలక; బోలు;
* holocaust, n. మారణహోమం; జాతి విధ్వంసం; ప్రత్యేకంగా జెర్మనీ నియంత హిట్లరు యూదుల యెడల చేసిన మారణహోమం;
* holograph, n. చేవ్రాలు; స్వహస్తంతో రాసినది;
** holographic will, ph. A holographic will is a handwritten and testator-signed document and is an alternative to a will produced by a lawyer; Some states do not recognize holographic wills;
* hologram, n.  ప్రతిచ్ఛాయ; ప్రతికృతి; ఆకారానికి నకలు ఆకారం; a three-dimensional image created from a pattern of interference produced by a split coherent beam of radiation (such as a laser light); 
* holomorphic, adj. పరిపూర్ణమైన; పూర్ణాకృతిగల; Comes from Greek: holos (ὅλος) meaning &quot;whole, entire, complete&quot; and morphē (μορφή) meaning &quot;form, appearance, or shape;&quot;  see also meromorphic; 
** holomorphic function, adj. Describes functions that are &quot;wholly formed&quot; or regular across a complex domain, differentiating them from partial (meromorphic) functions that have poles in the domain;  
* holy, adj. పవిత్రమైన; ఆర్ష;
* holy basil, n. తులసి;
** Holy Trinity, ph. క్రైస్తవ మతంలో ప్రస్తుతం ఉన్న విశ్వాసం ఏమిటంటే &quot;దేవుడు ఒక్కడే; కానీ, తండ్రి, కుమారుడు, పవిత్రాత్మ అన్న మూడు రూపాల్లో వ్యక్తమవుతాడు&quot;. అంటే తండ్రిగా దేవుడు, కుమారునిగా దేవుడు, పవిత్రాత్మగా దేవుడు ఉంటారన్నమాట. ఇందులో కుమారుడు అంటే ఏసు.
* homage, n. ప్రణామం; వందనం;
* home, adj. ఇంటి;
** home remedy, ph. ఇంటి వైద్యం; గృహవైద్యం; కరక్కాయ వైద్యం: గోసాయి చిట్కా;
* home, n. ఇల్లు; కొంప; నివాస స్థలం; ఉనికిపట్టు; నెలవు; గృహం; మనుకువ; ధామం; నికార్యం; నికేతనం; నివసతి; నివసనం; నివాసం; నివేశనం; నిలయం; 
* homemaker, n. f. గృహిణి; 
* homeopathy, n. హోమియోపతి అను చికిత్సా విధానం; 
* homecoming, n. స్వస్థలాగమనం;
* homely, adj. (1) అందముగా లేని; అనాకారమైన; (2) సంసారపక్షమైన;
* homemaker, n. f. గృహిణి;
* homemaker, n. m. గృహస్తు;
* homespun, n. (1) ఖద్దరు; ఇంటనే వడికినది; (2) ముతకైనది;
* homework, n. చింతనం; ఇంటి దగ్గర చెయ్యవలసిన పాఠ్యాంశాలు;
* homicide, n. నరమేధం; నరవధ; నరహత్య; హత్య; ఖూనీ;
** 	culpable homicide, ph. సదోష నరమేధం; దోషయుక్త నరహత్య; దండార్హ నరహత్య;
* Homini, n. ఒక తెగ పేరు; 
* Hominid,  n. నరవానర గణం; మానవులు, మానవులని పోలిన వానరగణాలు; వివేక మానవులు, దాక్షిణాత్య వానరాలు, మొదలైన జాతులన్నిటిని గుత్తగుచ్చి వాడే పదం; ఒరాంగ్-ఉటాన్‍, గిబ్బన్‍, గొరిల్లా, చింపంజీ, మనిషి, మొదలైనవి; any of a family of two-footed primate mammals that include the human beings together with their extinct ancestors and related forms;
* hominidae, n. హోమినిడే; ఒక కుటుంబం పేరు; మహా వానరాలు; great apes; 
* homininae, n. హోమినినే; ఒక ఉప కుటుంబం పేరు; 
* hominoidea, n. హోమినాయిడియా; ఒక అధి కుటుంబం పేరు; 
* homo, pref. (1) సజాతీయ; సమ; (2) మానవ; ఒక ప్రజాతి (genus) ని సూచించే మాట; 
** Homo denisova, ph. డెనిసోవా మానవ; Man from Denisova cave in Siberia; 
** Homo erectus, ph. నిటారు మానవ; upright man;
** Homo ergaster, ph. పని మానవ; పనిచేసే మానవ; (ety.) homo = man; ergaster = workman; (ex.) Turkana Boy;
** Homo habilis, ph. చేతివాటు మానవ; పనిముట్లు తయారు చెయ్యడం నేర్చిన మానవ; (ety.) homo = man; habilis = handy; talented with hands; కొందరు వీరిని ఆస్ట్రాలోపితికస్ వర్గంలో చేర్చుతారు; 
** Homo heidelbergensis, ph. హైడెల్‌బర్గ్ మానవ; 
** Homo neanderthalensis, ph. నియాండెర్తాల్ మనిషి; కొందరు వీరిని బుద్ధ మనిషి వర్గంలో చేర్చుతారు; 
** Homo rudolfensis, ph.  రూడాల్ఫు మనిషి; Man from Lake Rudolf; (ety.) homo = man; rudolfensis = related to Lake Rudolf;
** Homo sapiens, n.  తెలివైన మనిషి; బుద్ధ మనిషి;  (ety.) homo = man; sapiens = intelligent; wise; 
** Homo soloensis, ph. సోలో లోయ మనిషి; Man from the Solo Valley;
* homogeneity, n. సజాతీయత; సమఘాతీయ;
* homogeneous, adj. సజాతీయ; సాజాత్య; సమాంగ;
** homogeneous equation, ph. సమాంగ సమీకరణం; ఒక గణిత సమీకరణంలో &quot;కుడి వైపు&quot; సున్న ఉన్నచో దానిని సమాంగ సమీకరణం అంటారు;  
* homogenized, adj. సమాంగపరచిన; సమాంగ;
** homogenized milk, ph. సమాంగపరచిన పాలు; సమాంగ పాలు; పాలల్లో వెన్న పైకి తేలిపోకుండా అతి సూక్ష్మమైన జల్లెడ గుండా, అధిక పీడనంతో పోనిచ్చి, సూక్ష్మమైన రేణువులుగా మార్చగా వచ్చిన పాలు; ఈ పద్ధతిలో &quot;తయారు చేసిన&quot; పాలు మంచి తెలుపుతో, చిక్కగా ఉంటాయి; 
* homologous, adj. సధర్మ; సంగత; సమజాత; స్థానంలో కాని, విలువలో కాని, కట్టడిలో కాని గట్టి పోలికలు ఉన్న; 
** homologous chromosomes, ph. సంగత వారసవాహికలు; సంగతత్త్వం ఉన్న వారసవాహికలు;
* homologue, n. సంగతకం; ఒకే జాతికి చెందినవి; ఒకే కుటుంబానికి చెందిన; 
* homology, n. సంగతత్త్వం;
* homonyms, n. pl. వర్ణక్రమంలో తేడా ఉన్నా ఒకే విధంగా ఉచ్చరించే మాటలు;
* homophile, n. స్వలింగాళువు; స్వలింగ వర్గులలో మఱొక వ్యక్తితో రతిని కాంక్షించే వ్యక్తి; (ant.) heterophine;
* homosexual, n. స్వలింగాళువు; స్వలింగ వర్గులలో మఱొక వ్యక్తితో రతిని కాంక్షించే వ్యక్తి; (ant.) heterosexual;
* homosexuality, adj. స్వలింగ ఆకర్షణ;  స్వలింగాళువులతో సంపర్కం పొందాలనే ఆకాంక్ష; 
* homosporous, adj. సమసిద్ధబీజవంత; ఒకే రకపు &quot;స్పోరులని&quot; ఉత్పత్తి చేసే: 
* hone, n. శాణం; సానఱాయి; --see also touch stone
* hone, v. t. పదునుపట్టు; సానపట్టు; మెరుగులు దిద్దు;
* honest, adj. (ఆనెస్ట్) సచ్చీల; అవ్యాజ్య; నిజాయతీ; అకుటిల; 
* honesty, n. (ఆనెస్టీ) నిజాయితీ; సచ్ఛీలత; చిత్తశుద్ధి; ఆర్జవం; అక్కలత;
* honey, n. తేనె; మధువు; మకరందం; భామరం; పుష్పరసం; క్షౌద్రం; (rel.) nectar;
** 	pure honey, ph. కురుజు తేనె;
* honeybee, n. తేనెటీగ; పెర ఈగ; 
* honeycomb, n. తేనెపట్టు; తేనెతుట్టె; పెర; 
* honeymoon, n. తెన్నెల; మధుమాసం; వివాహము అయిన తరువాత భార్యాభర్తలు కల్సి ఉన్న మొదటి నెల; 
* honor,  honour (Br.), n. గౌరవం; మర్యాద; 
* honor, v. t. గౌరవించు; గౌరవం చేయు; 
* honorable, adj. గౌరవనీయ; వందనీయ; 
* honorarium, n. గౌరవవేతనం; 
* honorary, adj. గౌరవ; 
* hood, n. (1) పడగ; ఫణం; స్ఫట; (2) శిఖరం; టొపారం;
* hoodlum, n. గూండా;
* hoodwink, v. t. బుకాయించు; దగాచేయు; మోసం చేయు; 
* hoof, n. డెక్క; గిటీ; గొరిజ; రింఖ; గిట్ట; ఖురం;
* hook, n. (1) కొంకి; కొక్కెం; ఒంకీ; (2) క్రికెట్‌లో బంతిని వెనక్కి కొట్టు పద్ధతి; బేస్కెట్‌బాల్ ఆటలో ఒక విధంగా బంతిని విసిరే పద్ధతి;
* hookworm, n. కొంకిపురుగు; [bio.] ''Ancyclostoma caninum;'' Hookworm is a parasite that infects the intestines. Hookworm larvae (eggs) enter through your skin. Once they reach the intestine, they hatch. As the name implies, hookworms have a hook-like head that attaches to the intestinal walls;
* hooligan, n. రౌడీ; దుండగీఁడు;
* hop, v. i. కుప్పించు; జవుకళించు; ఎగురు; దూకు; గెంతు;
* hope, n. ఆశ; see also greed;
** 	ray of hope,  ph. ఆశాకిరణం;
** 	vain hope, ph. అడియాస;
* hopeful, adj. ఆశావహ; ఆశాజనక;
* hopeless, adj. నిరాశాపూరిత; హతాశులయిన; నిరాశావహ; 
* hopelessness, n. నిరాశ; నిరాశావహం; నిరాశావహ పరిస్థితి; 
* hopper, n. శంకుతొట్టి; గరాటుతొట్టి; గరాటు;
* hopscotch, n. తొక్కుడుబిళ్ల; పిల్లలు, ప్రత్యేకించి అమ్మాయిలు, ఆదుకునే ఒక ఆట;
* horde, n. మంద; తొంబ;
* horizon, n. క్షితిజం; దిగ్మండలం; దిగంతం; దిక్‌చక్రం; చక్రవాళం:
** 	celestial horizon, ph. ఖగోళీయ క్షితిజం;
* horizontal, n. క్షితిజసమాంతరం;
* horizontal, adj. క్షితిజ; క్షితిజ సమాంతర; సమతల; అడ్డుగా;
** horizontal acceleration, ph. క్షితిజ వేగోత్కర్షణ; క్షితిజ త్వరణం;
** horizontal line, ph. అడ్డుగీత;
** horizontal plane, ph. క్షితిజ సమతలం;
* hormone, n. ఉత్తేజితం; స్రావకం; వినాళ స్రావకం; అంతర్గత స్రావం; గ్రంథులచే తయారుకాబడ్డ ఒక రకం ఉత్తేజపరచే రసాయన పదార్థం; శరీరంలో ఒక చోట తయారయి, రక్తప్రవాహంలో ప్రయాణం చేసి, వాటి కార్యస్థానాలని చేరుకుని వాటి విధిని నిర్వర్తించే రసాయన బణువులు; ఉదాహరణకి ఒక్క పిట్యూటరీ గ్రంధి ఏడు ఉత్తేజితాలని రక్త ప్రవాహంలోకి విడుదల చేస్తుంది; మూత్రకోశాల మీద టోపీలా ఉండే కణజాలం ఎడ్రీనలిన్ అనే ఉత్తేజితాన్ని తయారు చేస్తుంది; ఇలా ఎన్నో ఉత్తేజితాలు ఉన్నాయి; Can be proteins, peptides, steroids, or amines. Enzymes are catalysts that speed up chemical reactions within cells. Hormones are chemical messengers that regulate various bodily functions by acting on distant target cells. 
* horn, adj. కొమ్ముతో చేసిన; శృంగ; విషాణ; శింగాణి;
* horn, n. (1) కొమ్ము; శృంగం; విషాణం; (2) బూరా;
** horned animal, ph. శృంగి;
* hornbill, n. ధనేశ పక్షి; ఎబ్బెరపక్షి;
**  greater hornbill, ph. మహాధనేశ పక్షి; రాజధనేశ పక్షి; కొండయెబ్బెర పక్షి;
* hornet, n. కందిరీగ;
* horoscope, n. (1) జాతకం; (2) జాతక పత్రిక; జన్మ పత్రిక;
* horrible, adj. భీషణ; బీభత్సకరమైన; భయంకరమైన; తీవ్రమైన; దారుణమైన; ఉచ్ఛండ;
* horror, n. బీభత్సం; భీకరం; భయానకం
* hors d'oeuvres, n. pl. (ఆర్డొర్వుస్‍), భోజనం ముందు తినే వెచ్చవెచ్చటి చిరు భక్ష్యాలు; చల్లగా ఉన్న చిరు భక్ష్యాలని &quot;ఆంటీపాస్తో&quot; అంటారు;
* horse, n. గుర్రం; అశ్వం; హయం; తురంగం; ఘోటకం; ఘోటం; వాజి; గుండు; వారువం; మయం; యయువు; [bio.] ''Equus caballus;'' The equus genus includes horese, donkeys, and zebras; 
** horse power, ph. అశ్వ సత్వం; 550 పౌనుల బరువుని ఒక సెకండు కాలవ్యవధిలో ఒక అడుగు పైకి లేవనెత్తడానికి కావలసిన సత్వాన్ని అశ్వ సత్వంఅని నిర్వచించేరు; ఒక సామాన్యుడి శరీరంలో ఉరమరగా ఒకటింట పదోవంతు అశ్వశక్తి ఉంటుంది;
** horse rider, ph. రౌతు;
** horse sacrifice, ph. అశ్వమేధం; వాజపేయం;
* horsefly, n. జోరీగ; 
* horse-gram, n. ఉలవలు;
* horseplay, n. మోటు సరసం; 
* horseradish, n. మునగవేరు; బాగా ఘాటుగా ఉండే ఒక రకం దుంప; 
* horseshoe, n. లాడం; గుర్రపులాడం;
* horticulture, n. ఉద్యానకృషి; వనసాయం; తోటల పెంపకం;
* hosiery, n. లోపలి దుస్తులు; లోదుస్తులు;
* hose, n. మెత్తటి గొట్టం; 
** 	rubber hose, ph. రబ్బరు గొట్టం; ఎలా కావలిస్తే అలా ఒంగడానికి వీలయిన పొడుగాటి రబ్బరు గొట్టం;
* hospital, n. ఆసుపత్రి; వైద్యశాల; ఆరోగ్యశాల; వాసిలి; 
** 	charity hospital, ph. ధర్మాసుపత్రి;
** 	ladies hospital, ph. ఘోషాసుపత్రి;
**  hospital ward, ph.  వాసిలి పానుపాది; 
* hospitality, n. ఆదరణ; మర్యాద; ఆతిథ్యం; అతిథి సత్కారం; అతిథిధర్మం; అతిథేయత; 
* host, n. అతిధేయుడు; అతిథిని ఆదుకునే మనిషి;
* hostage, n. జామీనుగా ఉంచబడిన వ్యక్తి; బందీ;
* hostel, n. వసతిగృహం; ఆవసధం; సదనం; ఉంగడ; విద్యార్థులు నివసించే వసతి గృహం;
* hostile, adj. ప్రతికూల; విరుద్ధ; వ్యతిరేక; వైర;
* hostility, n. వైరం; విరోధం; ప్రాతికూల్యం;
* hot, adj. (1) వేడి; వడ; తప్త; (2) తాజా; (3) కారం; వర్ర; పొగరు;
**  red hot,  ph. అరుణ తప్త; 
**  white hot, ph. శ్వేత తప్త; 
** hot wind, ph. వడగాలి;
* hotel, (హొటేల్) n. హొటేలు; పడక సదుపాయాలని అతిథులకి అందించే భవనం; హొటేలులో పడక గదులే కాకుండా, ఫలహారశాలలు, తదితర సదుపాయాలు ఎనై్ననా ఉండవచ్చు; (note) ఈ మాటని హోటల్ అని ఉచ్చరించే అలవాటు ఆంధ్రదేశంలో ఉంది కానీ, హొటేలు అన్నది అసలు ఉచ్చారణకి దగ్గర; see also restaurant; motel;
* hound, n. వేటకుక్క; గాలికుక్క; సారమేయము; ఉడుప కుక్క;
* hour, n. గంట; హోర; వేళ;
* hourglass, n. గంటసీసా; గంటగరాటు; హోరకాచం;
* hourly, n. గంట గంటకీ; గంటకొకమారు; ప్రతిగంటా;
* house, n. (1) ఇల్లు; గృహం; అగారం; లోఁగిలి; ఆలయం; కొంప; పంచ; నెలవు; (2) జాతకచక్తంలో ఇల్లు; భావం; గది; 
** house of cards, ph. పేకమేఁడ;
** house made of lumber, ph. మచ్చు; మిద్దె; మాడుగు;
** house sparrow, ph. ఇంటిపిచ్చుక; చిమణి;
** 	doll house, ph. బొమ్మరిల్లు;
** 	green house, ph. హరితగృహం; పచ్చటిల్లు;
** 	interior of a house, ph. లోఁగిలి;
* household, n. కాఁపురం; సంసారం; కుటుంబం;
** 	entire household, ph. ఇంటిల్లిపాదీ;
** household appliance, ph. గృహోపకరణం;
* householder, n. గృహపతి; గృహస్థువు; గృహస్థు; గృహమేధి; గేస్తు; ఇంటిదొర;
* housekeeping, n. గృహనిర్వహణ; ఇంటికాపు;
* housewife, n. ఇల్లాలు; ఇంటికి ఆడది; గృహిణి; గరిత; 
* hover, v.t. ముసురు;
* how, inter. ఎలా; ఎట్లా; ఏవిధంగా;
* how many, adv. neuter. ఎన్ని;
* how many people, adv. ఎంతమంది; ఎందఱు;
* how much, adv. ఎంత?
* howdah, n. అంబారీ; ఏనుగు మీద సవారీ చెయ్యడానికి వీలయిన కుర్చీ; 
* howitzer, n.  పొట్టి ఫిరంగి; 
* hub, n. (1) నడిబొడ్డు; నాభి; చక్రనాభి; బండికన్ను; నట్టు; చక్రంలోకి ఇరుసు వెళ్లే స్థానం; (2) కూడలి; రహదారులు కానీ, తీగలు కానీ ఒక చోట కలుసుకునే స్థలం;
* hubbub, n. హంగామా; హడావిడి; గడబిడ; అలజడి; కోలాహలం; గలభా; సందడి; 
* hubris, n.  గర్వం; అతిశయం; గర్వంతో కూడిన అతిశయం; ధీమా; పొగరు; 
* hue, n. వన్నె; డౌలు; జిగి; చాయ; ఒకే రంగులో ఉండే వివిధ చాయలు; colors with the same hue are distinguished with adjectives referring to their lightness and/or colorfulness, such as with &quot;light blue&quot;, &quot;pastel blue&quot;, &quot;vivid blue&quot;. Exceptions include brown, which is a dark orange; 
* hug, n. ఆలింగనం; కౌఁగిలింత; పరిష్వంగం;
* huge, adj. పెను; పెద్ద;
** huge demon, ph. పెనుభూతం;
** huge wind, ph. పెనుగాలి;
* hull, n. (1) పొట్టు; (2) పడవ మట్టు;
* hull, v. t. పొట్టు తీయు; దంచు;
* hulled, adj. దంచిన;
** hulled paddy, ph. బియ్యం; దంపుడు బియ్యం; 
** hulled sesame seed, ph. పొట్టు తీసిన నువ్వులు; ఛాయ నూపప్పు;
* hum, n. (1)  రొద; సన్నని శబ్దం; (2) కూనిరాగం; (3) కలకలం; కోలాహలం; సందడి;
* hum, v. i.  కూనిరాగం తీయు;
* human, adj. మానవ; మానవీయ; నర; పురుష; మానుష;
** human rights, ph.  మానవ హక్కులు; మానవాధికారాలు; 
** human endeavor,  ph. పురుష ప్రయత్నం; మానవ ప్రయత్నం;
** human sacrifice, ph. నరబలి;
* human, n. మనిషి; m. మానవుడు; నరుడు; f. మానవి;
* humane, adj. కరుణామయ; మానవత్వం గల; దయాళు; కృపాళు; సహృదయ; దయామయ; మానవోచిత;
* humanism, n. మానవతా వాదం; మానవతావాదం నీతి తత్వములకు సంబంధించిన ఒక విశాలమైన భావం. ఈ వాదం ప్రజలందరి హుందాతనాన్ని ప్రకటిస్తుంది. ప్రత్యేకంగా మానవత్వాల హేతువులను మూలం చేసుకుని విశ్వమానవ విశేషాలను ముందుంచుతుంది. మానవత్వపు ఉత్తమ లక్షణం - సహనం. ఏ సమాజంలోనైనా భిన్న నమ్మకాలు, విభిన్న తాత్విక దృక్పథాలు తప్పక ఉంటాయి. వాటి మధ్య ఐక్యతను సాధించడానికి ఉపయోగపడే సాధనమే సహనం. మనిషిలోని సహనం సామాజిక శాంతికి కారణమవుతుంది. మనిషిలోని అసహనం సమాజంలోని అల్లకల్లోలాకు కారణమవుతుంది. శాంతియుత నైతిక జీవనం సంఘంలో ప్రభవించడానికి సహనం తప్పని సరి;
* humanitarian, n. మానవతావాది; ఉపకారి; కరుణాళువు;
* humanities, n. మానవీయ శాస్త్రాలు; మానవ అనుభవాలని, మానవ సంస్కృతులని వర్ణించే అధ్యయనాంశాలు; తత్త్వం, శిల్పం, కళలు, సాహిత్యం, సార్స్వతం, తర్కం, వగైరాలు ఈ శాఖలోకి వస్తాయి;  
* humanity, n. (1) మానవాళి; మానవకోటి; నరజాతి; మానవజాతి; (2) మానుషత్వం; మానవత్వం; మానవత; భూతదయ; కనికరము; పరహితేచ్ఛ; 
* humankind, n. మానవాళి; మానవకోటి; మానవజాతి; నరజాతి;  నరమానవ గణం; 
* humble, adj. గర్వం లేని; వినయం కల;
* humbug, n. (1) మాయ; మోసం;  (2) మాయలాడి; మోసగాడు;
* humerus, n. దండెుముక;
* humidity, n. తేమ; చెమ్మ; చెమ్మదనం; తడి; ఆర్ద్రత; ఈకువ; 
** relative humidity, ph. సాపేక్ష ఆర్ద్రత; 
* humiliate, n. అవమానపరచు; చిన్నబుచ్చు;
* humiliation, n. అవమానం; పరాభవం;
* humility, n. నిరాడంబరత్వం; అణకువ; వినయం; వినమ్రత; see also obedience;
* humor, humour (Br.) n. (1) హాస్యరసం; హాస్యం; (2) రసం;
** 	 aqueous humor, ph. నేత్ర రసం; జలాకార రసం;
**   sense of humor , ph.  హాస్యస్పూర్తి; 
** 	 vitreous humor, ph. స్పటికాకార రసం; మేధ పటలం;
* humorous, adj. హాస్యస్ఫోరక; 
* hump, n. (1) మూపురం; పశువుల వీపు మీద ఎత్తుగా ఉండే అవయవం; (2) దిబ్బ; ఎత్తుగా ఉన్న ప్రదేశం; (3) చిన్న అవరోధం;
* hunchback, n. గూనివాఁడు; కుబ్జుఁడు;
* hundred, n. వంద; నూఱు; శతం; నలుబాతిక;
** hundred thousand, ph. లక్ష; వంద వేలు; మిలియనులో పదో వంతు;
** hundred year lifespan, ph. శతాయుష్షు;
** hundred poems, ph. శతకం:
* hundredweight, n. 112 పౌండ్ల బరువు; 
* hunger, n. ఆఁకలి; క్షుత్తు; క్షుధ; అంగద;
** hunger strike, ph. నిరాహార దీక్ష; నిరశన వ్రతం; 
** 	excessive hunger, ph. అర్రాకలి; 
* hunt, n. వేఁట;
* hunt, v. t. వేఁటాడు;
* hunter, n. వేటగాఁడు; వ్యాధుఁడు; కిరాతుఁడు; బోయవాఁడు; భిల్లుఁడు; మృగయుఁడు; చెంచుఁడు;
* huntress, n. f. వేటగత్తె; కిరాతకి; బోయది; భిల్లి; చెంచి;
* hurdle, n. అడ్డంకి; ఆటంకం;
* hurl, v. t. రువ్వు; 
* hurly-burly, n. సందడి;
* hurricane, n. ప్రభంజనం; పెద్ద గాలివాన;
* hurt, v. t. నొప్పించు;
* husband, n. మగఁడు; పెనిమిటి; భర్త; పతి; నాధుఁడు;  ఏలిక; 
** 	henpecked husband, ph. భార్యా విధేయుఁడు; 
* husbandry, n. పెంపకం; కృషి; నిర్వహణ;
** animal husbandry, ph. పశువుల పెంపకం; పశువుల నిర్వహణ; 
** crop husbandry, ph. తరు కృషి;  
* hush money, n. లంచం; లాంఛనం;
* husk, n. ఊఁక; పొట్టు; పొల్లు; చిట్టు;
* hut, n.  (1) గుడిసె; కుటి; కుటీరం; (2)  పర్ణశాల; 
* hyacinth, n. హయరింఖ; ఒక రకం నీటి మొక్క;
* Hyades, n. రోహిణీ సహిత నక్షత్రాలు; సప్తర్షి నక్షత్రాలు;
* hybrid, adj. సంకర; కంచర;
* hybrid, n. ఇబ్బంది; కంచరం; అయ్యపరెడ్డి; cross-breed;
* hybrid, adj. సంకర; కంచర; చంపూ;
* hybridization, n. సంకరీకరణం; సంకరణం;
* Hydra, n. (1) ఆశ్రేష నక్షత్ర సమూహం; హైడ్రాలోని డెల్టా, ఎప్సిలాన్, ఈటా, రో అనే నక్షత్రాలని గుత్తగుచ్చి ఆశ్రేష అంటారు; (2) ఒక జంతువు;
* hydrated, adj.  ఉదన్వంతం; 
* hydraulic, adj. జలపీడిత; 
* hydraulics, n.  నీటిలోని ఒత్తిడిని శక్తిగా మార్చే విధానాన్ని అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం; 
* hydrocarbon, n. ఉదకర్బనం; (lit.) liquid carbon; carbon in liquid form;
** 	straight hydrocarbon, ph. బారు ఉదకర్బనం;
** 	cyclic hydrocarbon, ph. చక్రీయ ఉదకర్బనం;
** hydrocarbon radical, ph. ఉదకర్బన రాశి; ఒకటికి మించి ఉదజని అణువులని తొలగించగా రిక్త హస్తాలతో మిగిలిన ఉదకర్బనపు బణువు; 
* hydrocele, n. బుడ్డ; వరిబీజం;
* hydrocephalus, n. జలశీర్షం; మస్తిష్కశోఫ; శీర్షబూదరం:
* hydrochloric acid, n. ఉదహరి కామ్లం; శంఖ ద్రావకం; HCl; 
* hydrocotyle, n.  సరస్వతీ ఆకు; 
* hydrodynamics, n. జలచలనం; జలగతి శాస్త్రం;
* hydroelectricity, n. జలవిద్యుత్తు; జలోద్భవ విద్యుచ్ఛక్తి; 
* hydrogen, n. ఉదజని; (ety.) నీటియొక్క జననానికి కారణమైనది; ఒక రసాయన మూలకం; (అణుసంఖ్య 1, సంక్షిప్త నామం, H)
** hydrogen bond, ph. ఉదజని బంధం; రెండు బణువుల మధ్య ఉండే విద్యుదయస్కాంత తత్త్వంతో కూడిన ఆకర్షక బంధం; ఒక కర్బనం అణువుతో  ఉదజని అతుక్కుని ఉదకర్బనాలుగా తయారయేటప్పుడు ఈ రకం బంధం కనిపిస్తుంది; 
** blue hydrogen, ph. నీలి ఉదజని; Produced using the same method as grey hydrogen, but with carbon emissions supposedly captured and stored underground. Yet to be proven at any significant scale. Both grey and blue hydrogen are more accurately called ‘fossil hydrogen’;
** gray hydrogen, ph. ధూసర ఉదజని; Produced by mixing fossil gas with steam. Releases large quantities of CO2;
** green hydrogen, ph. హరిత ఉదజని; Produced by passing electricity generated from renewable sources through water. Results in very low carbon emissions;
* hydrogenated, adj. ఉదజనీకృత;
** hydrogenated oil, ph. ఉదజనీకృత తైలం; వనస్పతి; (వనస్పతి అంటే ఉదజనీకృత శాకజనిత తైలం);
* hydrogenation, n. వనస్పతీకరణం; ఉదజనీకృతం; నూనెలలోకి ఉదజనిని పంపి గడ్డకట్టించడం;
* hydrology, n. జలరాశిశాస్త్రం; జలతంత్రం;
* hydrolysis, n. జలవిశ్లేషణ; జలవిచ్ఛేదన;
* hydrophobia, n. జలోన్మాదం; నీటిని చూసినా, నీటి శబ్దం విన్నా నీటిని తాకినా భయం వెయ్యడం; (note) ఈ లక్షణాలు పిచ్చి కుక్క కరచినప్పుడు కాని అడవి జంతువులు కరచినప్పుడు కాని వచ్చే రేబీస్ వ్యాధికి గుర్తు; 
* hydrosphere, n. జలావరణం;
* hydrophilic, adj. జలాపేక్షక; 
* hydrophobia n. జలభీతి; rabies అనే వ్యాధికి మరొక పేరు;  
* hydroxide, n. ఉదామ్లం;
** 	calcium hydroxide, ph. ఖటిక ఉదామ్లం; సున్నం; slaked lime; Ca(OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;;
* hydroxyl, adj.  [chem.] ఉదామ్ల; 
** hydroxyl group, ph. [chem.] ఉదామ్ల గుంపు; (-OH)
* hyena, n. (హయీనా)  దుమ్ములగొండి; గాడిదపులి; కొర్నవగండు; సివంగి;
* hygiene, n. ఆరోగ్యశాస్త్రం; ఆరోగ్య సూత్రాలు;
* hygroscopic, adj. జలశోషణ;
* hymen, n. కన్నెతెర; యోనిమార్గంలో ఉండే పొర;
* hymn, n. కీర్తన; స్తోత్రం; దండకం; పొగుడుతూ పాడే పాట;
* hyoid bone, n. కాంతికాస్థి;
* hyper, adj. pref. అతి; ఎగువ; పెద్ద; పై; అధి; 
* hyperbola, n. (హైపర్ బొలా) అతివలయం;
* hyperbole, n. (హైపర్ బొలీ) అతిశయోక్తి; ఉన్నదానిని గొప్పగా వర్ణించుట;
* hyperbolic, adj.  అతివలయ ఆకారపు; 
* hyperbolic space, ph.  అతివలయ ఆవరణం; 
* hyperactive, n. దురతి చలాకీతనం; అతి చలాకీతనం; 
* hyper-conjugation, ph. అతి సంయుగ్మం;
* hyper-correction, n. దురతి సవరణ; అతిశోధితం; ఉదా: కొన్ని పదాల్లో హ-కారం లేని చోట కూడా హ-కారాన్ని చేర్చడం; 
* hypergamous, adj. అనులోమ; (lit.) along the direction of the hair; along the grain; marriage into an equal or higher caste or social group;
* hyperhidrosis, n. అతిస్వేదం; అతిగా చెమట పట్టడం;
* hyperlink, n.  అధిలంకె; పరిలంకె; పరిసంధి; అతిఅంకె; కంప్యూటర్లలో ఒక పుటలోని ఉన్న పాఠ్యాంశాన్ని మరొక చోట విపులంగా వివరించడానికి గాను రెండు పాఠ్యాంశాలని బంధించే లంకె;
* hypermetropia, n. చత్వారం;
* hyper-parameter, n. దురతి పరామితి; In machine learning, hyperparameters are the ones that assist the learning process (that is the process of finding the parameters); 
* hypersphere, n. అతిగోళం; a sphere that exhibits more than three dimensions;
* hypertension, n. రక్తపోటు; అతిపోటు; రక్తపు పీడనం పెరగడం; high blood pressure;
* hypertext, n. కంప్యూటర్లలో ఒక పుటలోని ఉన్న పాఠ్యాంశాన్ని మరొక చోట విపులంగా వివరించడానికి గాను పాఠ్యాంశాన్ని అమర్చే విధానం; a software system that links topics on the screen to related information and graphics, which are typically accessed by a point-and-click method;
* hypervisor, n. ఉపద్రష్ట; A hypervisor, also known as a virtual machine monitor or VMM, is software that creates and runs virtual machines (VMs). A hypervisor allows one host computer to support multiple guest VMs by virtually sharing its resources, such as memory and processing; 
* hypnospores, n. సుప్తబీజాలు;
* hypnosis, n. నిద్ర తెప్పించే శాస్త్రం; నిద్ర తెప్పించి వశీకరించుకునే వైద్య పద్ధతి;
* hypnotize, v. t.  నిద్ర తెప్పించి వశీకరించు;
* hypochondria, n. రోగభ్రాంతి; రోగభ్రమ; ఒక మానసిక రుగ్మత, దీనిలో వ్యక్తి తన ఆరోగ్యం గురించి విపరీతమైన ఆందోళన చెందుతాడు; కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ (CBT) అనేది ఈ రుగ్మతకు అత్యంత ప్రభావవంతమైన చికిత్సా విధానం. ఈ చికిత్స ద్వారా వ్యక్తి తన ఆలోచనలను, నమ్మకాలను మార్చుకోవడం నేర్చుకుంటాడు; 
* hypo, pref. తక్కువ; దిగువ; కింద; చిన్న; లోనికి; లోనికి వెళ్ళే; లోనికి పీల్చుకునే;
* hypocrisy, n. కాప్యకారము; ఆత్మవంచన; జిడికిరింత; డంభాచారం; బూటకం; కైతవం; కాపట్యం; కపటత్వం; కపటం; ఛలం; మిథ్యాచారం; ధ్వంధ్వ వైఖరి;
* hypocrite, n. కాప్యకారి; రుద్రాక్షపిల్లి; బూటకాలమారి; ఆత్మవంచకుడు; కపటశీలి; డంభాచారి;
* hypodermic, adj. చర్మం లోనికి పోయే; చర్మం కింద; 
* hypogamous, adj. ప్రతిలోమ; (lit.) against the direction of the hair; against the grain; marrying down; see also hypergamous; 
* hypotenuse, n. కర్ణం; దీర్ఘ కర్ణం; సమకోణ త్రిభుజంలో లంబకోణానికీ ఎదురుగా ఉన్న భుజం;
* hypothermic, adj. వేడిని పీల్చుకొనే;
* hypothesis, n. s. ప్రాతిపదిక; ప్రతిపాదన; ప్రాక్కల్పన; ఉపపాద్యం; పరికల్పన; ప్రకథనం; అభిప్రాయం; pl. hypotheses;
* hypothetical, adj. ఊహాత్మక; ప్రతిపాదనాత్మక;
* hysteria, n. కాకిసొమ్మ; అపస్మారం; అపస్మారకం;

|width=&quot;65&quot;| &lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
&lt;!--- Insert ALL Images Below This Line (center|150px|thumb) ---&gt;

|-
|- &lt;!--- Nothing Below This Line! ---&gt;
|}

==మూలం==
* V. Rao Vemuri, English-Telugu and Telugu-English Dictionary and Thesaurus, Asian Educational Services, New Delhi, 2002 ISBN 0-9678080-2-2
[[వర్గం:వేమూరి ఇంగ్లీషు-తెలుగు నిఘంటువు]]</text>
      <sha1>7iq95yz5ddodjfemiiccxcjqgbaoh91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వేమూరి తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువు/గ-ఘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3015</id>
    <revision>
      <id>39220</id>
      <parentid>39159</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T15:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vemurione</username>
        <id>1689</id>
      </contributor>
      <comment>/* Part 2: గ - ga */</comment>
      <origin>39220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126304" sha1="lxcoztla3gc8goy5xylbliv5jqe45u4" xml:space="preserve">
=నిఘంటువు=

* This dictionary is an improved version over the print version (expanded, errors corrected, new features continually being added) published by Asian Educational Services, New Delhi in 2002.
* You are welcome to add. BUT PLEASE DO NOT DELETE entries until you are absolutely, positively SURE a mistake has been made and needs to be corrected.
* PLEASE do not delete entries or their meanings simply because you personally did not agree with the meaning given there. Thanks
* American spelling is used throughout. 
* There is no clearly established, standardized alphabetical order in Telugu. The justification for the scheme used here would be too long for discussion here.

16 March 2016.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! నిర్వచనములు&lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
! ఆసక్తికర చిత్రములు&lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
|-
|width=&quot;895&quot;|&lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
&lt;!--- Insert ALL నిర్వచనములుAlphabetically Sorted Below This Line ( * ''' Should precede each new line) ---&gt;


==Part 1: గం - gaM==
&lt;poem&gt;
గం, gaM
-root.
--suggests movement; [Sans.] గచ్ = to go;
---ఖగం = one that moves in space; kite; bird.
---తరంగం = one that moves on water; wave.
---విహంగం = one that moves in air; bird.


గంగ, gaMga
-n.
--(1) the river Ganges; 
--(2) river goddess Ganga; 
--(3) water, especially pure (in the sense of unadulterated, rather than distilled) water;
---పాతాళ గంగ = underground water, especially underground springs.


గంగడోలు, gaMgaDOlu
-n.
--dewlap; the loose skin hanging from the neck of a cow or ox;


గంగరావి, gaMgarAvi
-n.
--portia tree; umbrella tree; [bot.] ''Hibiscus populnea; Thespesia populnea;'' 
-- juice of leaves and fruits applied to scabies; psoriasis and other skin ailments;
-- బ్రహ్మదారువు;


గంగరేగు, gaMgarEgu
-n.
-- Indian plum; Chinese date; [bot.] ''Ziziphus jujuba;'' 
-- a small evergreen tree with dark, green leaves, and egg-shaped edible fruits with acidic pulp and a hard, central stone;  
-- గంగరేను; పెద్దరేగు; [Hin.] బేర్; 


గంగవల్లికూర,gaMgavallikoora 
- n.
-- Purslane, [bot.] ''Portulaca aleracea;'' is a small, smooth, fleshy annual herb popularly used as a green leaf vegetable; a nutritious, succulent &quot;weed&quot; with edible leaves, stems, and flowers, used globally in salads, soups, and stews for its slightly tangy, salty flavor and crunchy texture, and is rich in omega-3s, vitamins, and minerals.
-- గంగావాయలాకు; పాయలకూర; కులఫా;


గంగవెర్రులెత్తు, gaMgaverrulettu
-v. i.
--going crazy; going out of control;


గంగసింధూరం, gaMgasiMdhUraM
-n.
--red oxide of lead;


గంగాలిచిప్ప గుల్ల, gaMgAlicippa gulla
-n.
--(1) backwater clam; [bio.] ''Meretrix casta''; 
--(2) bay clam; (bio.] ''Meretrix meretrix'';


గంగాళం, gaMgALaM
-n.
--a large metallic vessel with a wide mouth; (rel.) పంచపాత్ర;


గంగి, gaMgi
-adj.
--venerable; holy; 
--- గంగి గోవు = a cow of good breed; euphemism for a gentle personality of either gender.
--- గంగి + తోలు = గంగితోలు = పవిత్ర చర్మం (సాస్న = Dewlap - తరవాత ఈ మాటను గంగడోలుగా పలకసాఁగారు - తప్పు);
--- గంగిరావి చెట్టు = పవిత్రమైన రావిచెట్టు;
--- గంగిరేగు పళ్ళు = పవిత్రమైన రేగుపళ్ళు;


గంగిరెద్దు, gaMgireddu
-n.
--venerable bull; an ordinary bull decorated with colorful blankets and bells and taught to do what the master says; a euphemism for a &quot;yes&quot; man.

గంగివెర్రి, gangiverri 
- n.
-- holy insanity; పవిత్రమైన పిచ్చి; 
-- మన గుళ్ళూ గోపరాల దగ్గర తిరునాళ్ళూ ఉత్సవాలూ ౙరిగేటప్పుడు శివసత్తులూ మొ౹౹ వారు పూనకమొచ్చి ఊఁగిపోతూంటారు. వేఁప మండలు పట్టుకుని ఎగిరెగిరి పడుతూంటారు. దీన్నంతటిని ప్రాచీన తెలుఁగు జనసామాన్యం బహు పరవశంగా భక్తిభావనతో చూసేవారు. కాని ఆనాటి ౘదువుకున్న నాస్తికులూ, బ్రాహ్మణులూ ఆ పనులన్నింటినీ అనాగరిక మూఢ భక్తిగా పరిగణించి నవ్వుకునే వారు. అందుచేత వారు పై పనులకు గంగివెఱ్ఱులు (పవిత్రమైన పిచ్చిలు) అని పేరుపెట్టారు.


గంజాయి, gaMjAyi
-n.
--(1) hashish; bhang; marijuana; [bot.] ''Cannabis indica''; 
--(2) Indian hemp; cannabis; [bot.] ''Cannabis sativa'';


గంజి, gaMji
-n.
--(1) congee; strained water after cooking rice; gruel; 
--(2) starch;


గంగిజిట్ట, gaMgijiTTa  
-n. 
--tit; a type of bird;   	
---బూడిదరంగు గంగిజిట్ట = grey tit; [bio.] ''Parus major'';


గంజిపెట్టడం, gaMjipeTTadaM
-n.
--starching clothes during washing;


గంజిత్తు, gaMjittu
-n.
--mineral pitch; tar; (ety.) గని + జిత్తు;


గంటం, gaMTaM
-n.
--stylus; iron pen; [Sans.] కంటకం;


గంట, gaMTa
-n.
--(1) hour; approximately 24th part of a solar day; 
--(2) bell; gong; chime; 
--(3) stubble; shoots growing around the main stem of a paddy plant;


గంటగలగరాకు, gaMTagalagarAku
-n.
--False Daisy; [bot.] ''Eclipta prostrata''; ''Eclipta alba''; 
-- is a herb that has traditionally been used in Ayurvedic medicine for being a liver tonic (for which it is one of the more effective herbs apparently) and having beneficial effects on diabetes, eye health, and hair growth; this grows wild along irrigation canals in India;
-- [Sans.] భృంగరాజు;


గంటు, gaMTu  
-n. 
--notch;


గంటుబారంగి, gaMTubAraMgi
-n.
-- Bharangi; Glory bower; Bleeding-heart; Bag flower; [bot.] ''Clerodendron serratum; Siphonanthus indica; Premna herbacea;''
-- herb used in the Ayurvedic system which is very famous for a healthy respiratory system and for giving good rhythm to voice;


గంటెలు, gaMTelu
-n.
--spiked millet; [bot.] ''Holcus spicatus; Panicum spicatum;''
--సజ్జలు;


గండం, gaMDaM
-n.
--(1) evil hour; 
--(2) serious danger;


గండకీ వృక్షం, gaMDakI vRkhaM
-- Cow's paw; [bot.] ''Bauhinia variegata''; 
-- used as an anti-bacterial, anti-arthritic, anti-inflammatory, anti-diabetic, immunomodulatory, hepato-protective, anti-oxidant, trypsin inhibitor and anti-carcinogenic activity;
-- దేవకాంచనం is [bot.] ''Bauhinia purpurea'';  


గండంగి, gaMDaMgi
-n.
--a large black monkey; Madras langur; [bio.] ''Semnopithicus prianus'';


గండ, gaMDa
- adj.
-- male;


గండడు, gamDaDu
-n.
--a strong, brave man; 
---గండరగండడు = the bravest of the brave =  మగవాళ్లల్లో మగవాడు;


గండపెండేరం, gaMDapenDEraM
-n.
--an anklet awarded to a scholar or warrior;


గండభేరుండం, gaMDabhEruMDaM
-n.
--a fictional bird with two heads and three eyes;


గండమాల వ్యాధి, gaMDamAla vyAdhi
- n. 
--Scrofula; Scrofula is a condition in which the bacteria that causes tuberculosis causes symptoms outside the lungs. This usually takes the form of inflamed and irritated lymph nodes in the neck. Doctors also call scrofula “cervical tuberculous lymphadenitis” The cervical refers to the neck;


గండమృగం, gaMDamRgaM
-n.
--rhinoceros;


గండశిల, gaMDaSila
-n.
--boulder;


గండసరిగ,  gaMDasariga              %e2t
- n.
-- gentleman;


గండ్ర, gaMDra
-adj.
--big; large;


గండ్రగొడ్డలి, gaMDragoDDali
-n.
--pick-ax;


గండ్రచీమ, gaMDracIma
-n.
--big ant;


గండు, gaMDu
-adj.
--male of an animal; maleness; masculine;
---గండుపిల్లి = tomcat; male cat.
---గండు తుమ్మెద = male carpenter bee.
---గండుచీమ = a big, black ant;
---గండుమీసాలు = bushy mustache;


గండుమల్లి,  gaMDumalli
- n.
-- a climbing shrub; [bot.] ''Jasminum angustifolium'';  
-- లింగమల్లి; సిరిమల్లి; అడవిమల్లి;


గండి, gaMDi
-n.
--(1) breach in a river bank; gap between two hills; gorge; 
--(2) steep embankment; 
--(3) canyon wall;


గండి పడు, gaMDi paDu 
-v. i. 
--be breached; (note) used when a river bank gets breached during floods;


గంత, gaMta
-n.
--a narrow walkway on the side of a house that leads to the backyard; alleyway;


గంతలు, gaMtalu
-n. pl.
--blinders; blinkers; eye cover;


గందరగోళం, gaMdaragOLaM
-n.
--confusion; ado;


గంధం, gaMdhaM
-n.
--(1) smell; odor; 
--(2) paste obtained by grinding wood or nut on a stone base; 
--(3) sandalwood paste;
---దుర్గంధం = malodor.
---సుగంధం = sweet odor; nice odor.
---మంచిగంధం = sandalwood paste.
---కరక్కాయ గంధం = paste of Chebulic myrobalan.


గంధం చెట్టు, gaMdhaM ceTTu
-n.
--sandalwood tree; [bot.] ''Santalum album;'' ''Santalum peniculatum;'' ఇవి ఎర్ర చందనం లాగా దృఢంగా ఉండవు. గరుగ్గా ఉన్న బండమీద నీరు పోసి రాస్తే పసుపు రంగులో ఉన్న గంధపు లేపనం లభిస్తుంది. ఈ చెట్టు నుంచి తీసిన నూనెను ప్రధానంగా సుగంధ ద్రవ్యాలలోనూ సబ్బుల తయారీలోనూ వాడతారు.
--- ఎర్ర చందనం =  red sandalwood; [bot.] ''Santalum rubrum''; ''Pterocarpus santalinus''; ఎర్రచందనపు వృక్షం మధ్య భాగం ఖరీదు ఘనపుటడుగు దాదాపు రూ. లక్ష వరకు ఉంటుంది. చాలా దృఢంగా, ముదురు ఎరుపు రంగులో ఉండడం వల్ల ఈ కలపను ఖరీదైన నిర్మాణాల్లోనూ, చైనా వాళ్లు తినడానికి వాడే పుల్లల తయారీలోనూ, ఎర్రని పౌడర్‌ తయారీలోనూ ఎర్రచందనాన్ని వాడుతున్నారు. ఒక్కో చెట్టు విలువ సుమారు కోట్లలో ఉండడం వల్ల ఎర్ర చందనం స్మగ్లింగ్‌కు గురవుతున్నట్టు తరచూ వార్తల్లో వింటూ ఉంటాం.
--- శ్వేత చందనం = white sandalwood;
--- పీత చందనం = yellow sandalwood;
--- హరి చందనం  = yellow sandalwood;
--- కుచందనం = Bastard sandalwood; False sandalwood; there are many trees that go by this name;


గంధం పిట్ట, gaMdhaM piTTa  
-n. 
--bunting; a type of bird;   
--- నల్లతల గంధం పిట్ట = black-headed bunting; [bio.] ''Emberiza melanocephala'';
--- ఎర్రతల గంధం పిట్ట = red-headed bunting; [bio.] ''E. bruniceps'';


గంధకం, gaMdhakaM
-n.
--sulfur; (Br.) sulphur; one of the chemical elements with the symbol S; brimstone; 


గంధకామ్లం, gaMdhakAmlaM
-n.
--[chem.] sulfuric acid; H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;; a strong inorganic acid;


గంధప్రవరాలు, gaMdhapravarAlu    
-n.
--[bio.] ''olfactory nodes'';


గంధపు చెక్క, gaMDhapu cekka
-n.
--a piece of sandalwood;


గంధపు చెట్టు, gaMDhapu ceTTu
-n.
--sandalwood tree;


గంధర్వులు, gaMdharvulu
- n. pl.
-- (1) legendary &quot;creatures&quot; fathered by Kashyapa and ArishTha (or Pradha?), daughter of Daksha PrajApati;
-- దేవతలలో ఒక తెగవారు; హాహాహూహూ ప్రభృతులు; కశ్యపునికి, దక్ష ప్రజాపతి కూతురు అయిన అరిష్టకు (ప్రధ కు) పుట్టినవారు గంధర్వులు;
-- (2) ఇంద్ర సభలో గానము చేయు ఒక తెగ దేవతలు; గంధర్వుడు మధురంగా పాటలు పాడువాడు అని నిఘంటు అర్థం. గంధర్వ జాతిలో ఆడవారు నృత్య కళల్లో ప్రావీణ్యం కలిగి వుంటారు. వీరు అమరలోక సభాసదులను తమ గాన మాధుర్యంతో, నృత్యంతో తన్మయత్వంలో విహరింపజేసెదరు.
-- (3) గాంధార దేశానికి చెందిన ప్రజలు; వేదాలు, మహాభారత గ్రంధాలలో గంధర్వుల ప్రస్తావన ఉంది. పురాణాలలో తుంబురుడు అను విద్వాంసుడు (గుర్రము తల కలిగి వుండును) గంధర్వ జాతిలో శ్రేష్ఠుడిగా ప్రసిద్ధి గాంచారు.
-- see also  యక్షులు;


గంప, gaMpa
-n.
--basket;


గంపగుత్తగా, gaMpaguttagA
-adv.
-- by basketful; by contract, with no regard to details; 
-- మొత్తానికి మొత్తంగా; 


గంపపులుగు, gaMpapulugu
-n.
--a type of fowl; [bio.] ''Phasianus gallus'';


గంభీర, gaMbhIra
-adj.
--solemn; grave; deep;


గ్రంథము, graMthamu
- n.
-- a book; a volume; a collection of essays; a record of proceedings; 


గ్రంధి, graMthi
- n.
-- (1) knot; (2) A knot or joint in bamboo or cane; (3) gland; (4) swelling or hardened body tissue;
-- గణుపు; కంతి;
&lt;/poem&gt;

==Part 2: గ - ga==
&lt;poem&gt;
గగనం, gaganaM
-adj.
--hard to get;
---గగన కుసుమం =[idiom] pie in the sky; (lit.) flower in the sky; something hard to get; unreal.
-n.
--sky; heavens;


గగుర్పాటు, gagurpATu
-n.
--tingling; thrill; goosebumps; erection of body hair due to excitement or fear; పులకరింత; రోమహర్షణం;


గగ్గోలు, gaggOlu
-n.
--uproar; clamor;


గచ్చ, gacca
-n.
--bondue; a thorny shrub; [bot.] ''Caesalpinia bonduc'';
-- the leaves are used for the treatment of hydrocyl, seeds and oil have medicinal properties; 


గచ్చకాయ, gaccakAya
-n.
--bondue nut;


గచ్చు, gaccu
-n.
--floor; plastered floor; hard floor;


గజం, gajaM
-n.
--(1) one yard; a length equal to 36 inches or approximately one meter; 2 మూరలు; 90 సెంటీమీటర్లు;  
--(2) elephant; 
-- (3) eight; (ety.) because 8 legendary elephants are carrying the universe on their shoulders;


గజ, gaja
-adj.
--big; jumbo; large size;
---గజఈతగాడు = great swimmer; expert swimmer; literally, a swimmer whose stride covers a distance of one yard (గజం) with each stroke; perhaps &quot;meter beater&quot; would be an appropriate translation.
---గజదొంగ = big thief; an expert thief.


గజగజ, gajagaja
-adj.
--onomatopoeia for shivering; trembling;


గజనిమ్మ, gajanimma
-n.
--large lemon; [bot.] ''Citrus bergamia'';  ''Citrus limettioides''; 
-- పెద్దనిమ్మ;


గజపిప్పలి, gajapippali
-n.
--[bot.] ''Pothos Officinalis; Scindapsus Officinalis;''


గజమాల, gajamaala
- n.
-- an ode with 8 stanzas; ఎనిమిది పద్యాలున్న స్తోత్రం.


గజర ఆకులు, gajara Akulu
- n.
-- [bot.] leaves of ''Daucus carota'' Linn.;


గజిబిజి, gajibiji
-n.
--confusion;


గజ్జి, gajji
-n.
--(1) eczema; allergic rash; atopic dermatitis; an infectious itch; 
--(2) scabies; (rel.) తామర; దురద;


గజ్జెలు, gajjelu
-n.
-a bracelet of small bells tied to a dancer's feet;


గట్టి, gaTTi
-adj.
--(1) hard; 
--(2) loud; 
--(3) strong; (rel.) మొండి = tough;


గట్టితనం, gaTTitanaM
-n.
--(1) hardness; firmness; 
--(2) cleverness; 
--(3) loudness;


గట్టిపడు, gaTTipaDu
-v. i.
--solidify; become hard;


గట్టు, gaTTu
-n.
--bank; bund; deck of a pool; levee; embankment; (rel.) ఒడ్డు;
---కష్టాలు గట్టెక్కాయి = [idiom] troubles are over.
---చెరువు గట్టు = tank bund.


గడ, gaDa
-n.
--stalk; a straight staff;
---చెరకుగడ = sugarcane stalk.
---వెదురుగడ = bamboo stalk; bamboo staff;


గడగడ, gaDagaDa
-adj.
--onomatopoeia for rapid motion;


గడగడలాడు, gaDagaDalADu
-v. i.
--tremble; shiver; shake;


గడప, gaDapa
-n.
--threshold; the floor jamb of a door frame;


గడ్డం, gaddaM
-n.
--(1) chin; 
--(2) beard; goatee;


గడ్డ, gaDDa
-adj.
--lumpy; solid;
-n.
--(1) lump; thrombus; boil; వ్రణము; 
--(2) brook; stream; 
--(3) tuber; 
--(4) any solidified matter; 
--(5) clump of the earth;


గడ్డకట్టు, gaDDakaTTu
-v. i.
--solidify; freeze; clot;


గడ్డపార, gaDDapAra
-n.
--an indigenous tool widely used for digging and picking up chunks of loose dirt; unlike a spade which can be used while standing up, this tool requires the person to bend, practically doubling up; see also గునపం;


గడ్డపెరుగు, gaDDaperugu
-n.
--curds; yogurt; sour cream; hard milk curds; hard yogurt;


గడ్డమంచు, gaDDamaMcu
-n.
--ice; block of ice;


గడి, gaDi
-n.
--(1) plaid; checkers; a type of design on a fabric; 
--(2) a square in a diagram like a crossword puzzle;


గడియ, gaDiya
-n.
--(1) wooden bolt across a door; latch; 
--(2) duration of time equal to 24 minutes; ఘడియ;


గడియారం, gaDiyAraM
-n.
--clock; watch; (lit.) a time meter;
---అనుగడి = clockwise; also అనుఘడి.
---ప్రతిగడి = counter-clockwise; anti-clockwise; also ప్రతిఘడి.
---గోడ గడియారం = wall clock.
---చేతి గడియారం = wrist watch.


గడ్డి, gaDDi
-n.
--grass; hay; common grass [bot.] Cynodon dactylon; Arukam pal; 
---ఎండుగడ్డి = hay.
---పచ్చిగడ్డి = green grass.


గడ్డి గాదం, gaDDi gAdaM
-n.
--animal feed; (lit..) grass and leaves;


గడ్డిగం, gaDDigaM
-n.
--seeder: a funnel-like device attached to a plow to drop seeds along the furrow; 
-- జడ్డిగం;


గడ్డిచేమంతి,  gaDDicEmaMti
-n.
-- [bot.]  ''Tridax procumbens'' Linn.; 
-- గాయపాకు; ఇది విస్తృతంగా పెరిగే కలుపు మొక్క; ఈ మొక్క ఆకులు రసం గాయం దగ్గర రాస్తే ఒక అరగంటలో నొప్పి మాయం అవుతుంది; 
[[File:Coat_buttons_%28Tridax_procumbens%29_in_Hyderabad%2C_AP_W_IMG_7087.jpg|thumb|right|హైదరాబాదులో గడ్డి చేమంతి]]


గడ్డిపువ్వు, gaDdipuvvu
-n.
--wildflower;


గడ్డివాము, gaDDivAmu 
- n.
-- haystack;


గడ్డివాము కాడ కుక్క, gaDDivAmu kADa kukka
- ph.
-- Dog in the manger; an idiom to describe a person who has custody of something useless to him but won't allow another person to use it; 


గడుగ్గాయి, gaDuggAyi
-n.
--daredevil; mischievously smart person; (note) a term usually used while referring to children and young adults;


గడువు, gaDuvu
-n.
--time limit: a duration of time within which a task must be done;


గడుసు, gaDusu
-adj.
--worldly wise; precocious;


గడ్డు, gaDDu
-adj.
--difficult; trying; hard; tough;
---గడ్డు రోజులు = difficult days; trying times.


గణం, gaNaM
-n.
--(1) group; tribe; 
--(2) group of syllables in poetry; a metric unit in prosody; 
--(3) a branch in the army;


గణగణ, gaNagaNa
-adj.
--onomatopoeia for the sound of a bell;


గణన, gaNana
-n.
--(1) counting; computation; 
--(2) earnings;


గణన పద్ధతులు, gaNana paddhatulu
-n.
--computational methods;


గణనీయం, gaNanIyaM
-n.
--(1) countable 
--(2) select; notable; significant;


గణవిభజన, gaNavibhajana
-n.
--[prosody] the process of analyzing a poem or verse to identify its type or class;


గణాంక, gaNaMka
-adj.
--statistical;


గణాంక శాస్త్రం, gaNaMka SAstraM
-n.
--statistical science; statistics (as a subject of study);


గణాంకాలు, gaNaMkAlu
-n.
--statistics (as numbers characterizing the properties of data, such as mean standard deviation, mode, etc.;


గణించు, gaNiMcu
-v. t.
--(1) calculate; 
--(2) earn;


గణితం, gaNitaM
-n.
--mathematics; any branch of mathematics;
---అంక గణితం = arithmetic.
---కలన గణితం = calculus.
---త్రికోణ గణితం = trigonometry.
---బీజ గణితం = algebra.
---రేఖా గణితం = geometry.
---సాంఖ్య గణితం = statistics.


గణుపు, gaNupu
-n.
--(1) joint in a finger; 
--(2) joint in a bamboo or sugar cane;


గతం, gataM
-n.
--past;


గత్తర, gattara
- n.
-- (1) garbage; trash; (2) mess; disorder; (3) cholera; (4) vomit; feces; (5) 


గత్యంతరం, gatyaMtaraM
-n.
--alternative; alternative path;


గతానుగతికంగా, gatAnugatikaMgA
-adv.
--stereotypically; following the past pattern; following a routine blindly; 


గతి, gati
-n.
--(1) path; 
--(2) orbit; 
--(3) motion; movement; 
--(4) fate; the future path of action;


గతితార్కిక భౌతిక వాదం, gatitArkika bhautika vAdaM
-n.
--dialectic materialism; an offshoot of Hegel's philosophy;


గతుకులు, gatukulu
-n.
-- patholes; uneven road surface;
-- గుంతలు; 


గద, gada
-n.
--mace; a weapon used in ancient India;


గద్గదస్వరం, gadgadasvaraM  
-n. 
--trembling voice; voice trembling with grief or sorrow;


గద్ద, gadda  
-n. 
--kite; 
---బాపన గద్ద = the brahminy kite; [bio.] ''Haliastur indus'';
---పీతిరి గద్ద = scavenger vulture; [bio.] ''Neophron percnopterus'';
---మాల గద్ద = the pariah kite; [bio.] ''Milvus migrans'';


గద్యం, gadyaM
-n.
--literary prose; prose;


గద్య, gadya
-n.
--colophon; the small coda-like verse or blank verse that is traditionally written at the end of a section or chapter of classical Indian literary works;


గది, gadi
-n.
--(1) room; chamber; cabin; 
--(2) compartment; 
--(3) a square on a chess board;


గద్దించు, gaddiMcu
-v. t.
--chide; rebuke;


గదుము, gadumu  
-v. t.  
--push; urge on; 


గదులగోడ, gadulagODa
-n.
-a wall with pigeonholes such as the one used for sorting letters at a post office;


గదులపెట్టె, gadulapeTTe
-n.
--a box with compartments; pigeonholes A box of this type is often used in Indian kitchens to store frequently used spices;


గద్దె, gadde
-n.
--throne; the seat of power;


గని, gani
-n.
--mine; a dig where ores are found; same as ఖని;


గనిజబ్బుగ్గ, ganijabbugga
-n.
--mineral spring;


గన్నేరు, gannEru
-n.
--oleander; [bot.] ''Nerium odorum;''
--the common Oleander; sweet scented oleander; [bot.] ''Nerium odorum;''
---పచ్చ గన్నేరు = Yellow Oleander; [bot.] ''Thevetia nerifolia;'' ''Cascabela thevetia; Thevetia peruviana;''
---సువర్ణ గన్నేరు = Yellow Oleander; [bot.] ''Thevetia nerifolia''; ''Cascabela thevetia''; 
---నందివర్ధనం =  a native of tropical Africa; [bot.] ''Nerium coronarium; Tabernaemontana divaricata'';
---కొడిసె పాలచెట్టు = [bot.] ''Nerium antidysentricum;''
---దొంత గన్నేరు = [bot.] ''Nerium odorum;'' (a variety - may be a species now).	
---అడవి గన్నేరు, గన్నేరు చెట్టు, పెద్ద గన్నేరు  = Sweet scented Oleander; [bot.] ''Plumeria alba'';
---దేవ గన్నేరు =  a native of tropical America;  [bot.] ''Plumeria acuminata''; 
-- వాడ గన్నేరు, గుడి గన్నేరు,  తెల్ల చంపకం = Temple Tree or Pagoda Tree; White Frangipani; [bot.] ''Plumeria alba'' of the Apocynaceae family;
-- గుడి గన్నేరు = [bot.] ''Thevetia peruviana''; గుడి గన్నేరు కాయలలోని పప్పు విషపూరితం.
---పప్పు మాత్రమే కాదు, ఆకులు, కాండంలో ఉండే పాలు కూడా విషపూరితమే. ఈ కాయ పప్పు లో ఉండే కార్డియాక్ గ్లైకోసైడ్స్ (Cardiac Glycosides) ప్రాణాంతకమైనట్టివి. ఈ పప్పు తిన్న వ్యక్తి వాంతులు చేసుకుని అంతిమంగా మరణిస్తాడు. సకాలంలో వైద్యసేవలు అందిస్తే విషహరణం సాధ్యం కావచ్చు. Cerberocide, Thevetin, Peruvoside మొదలైనవి గన్నేరు పప్పులో ఉండే విషపూరితమైన గ్లైకోసైడ్స్; 
-- కరవీరం; కరవీ వృక్షం; తెల్ల గన్నేరు, పచ్చ గన్నేరు;


గప్పాలు, gappAlu
-n. pl.
--bragging; boasting; 


గబగబ, gabagaba
-adj.
--onomatopoeia for the act of being fast, quick, or rapid;
---గబగబ నడు = walk fast.


గబ్బిలం, gabbilaM
-n.
--bat; a flying mammal with a furry body and membranous wings;


గబ్బు, gabbu
-adj.
--malodorous;


గబ్బుకంపు, gabbukaMpu
-n.
--malodor; stale odor;


గభీమని, gabhImani
-adv.
--suddenly; hurriedly;


గమకం, gamakaM
-n.
--[music] microtone; glide; a cluster of intermediate frequencies in the 12-tone Western scale or the 22-tone Indian scale of music; a group of frequencies that cluster around the frequency defining the primary tone; a glide through a continuum of frequencies;


గమనం, gamanaM
-n.
--movement; motion; progress;


గమనశీల, gamanaSIla
-adj.
--mobile;


గమనార్హం, gamanArhaM
-n.
--noteworthy;


గమనించు, gamaniMcu
-v. t.
--observe; note; see;


గమనిక, gamanika
-n.
--observation;


గమ్మత్తు, gammattu
-n.
--magic; strange event; odd thing; amusement;


గమ్యం, gamyaM
-n.
--(1) goal; objective; 
--(2) destination;


గమేళా, gamELA
-n.
--(1) a high perch on a ship's mast where a man can stand and look far; 
--(2) crow's nest; 
--(3) a utensil in the shape of a hollow spherical segment; 


గయ్యాళి, gayyALi
-n.
--shrew; an aggressive, domineering or possessive woman;


గరకట్టు, garakaTTu
-v. i.
--clot; solidify; 


గరగడ, garagaDa
-n.
--funnel;


గరగర, garagara
-adj.
--onomatopoeia for the feeling of rough to the touch;


గరళం, garaLaM
-n.
--venom; poison;


గర్భం, garbhaM
-n.
--(1) womb; 
--(2) pregnancy;


గర్భ, garbha
-adj.
--embedded;
---గర్భవాక్యం = embedded sentence.


గర్భకణిక, garbhakaNika
-n.
--[bio.] nucleus;


గర్భగృహం, garbhagRhaM
-n.
--inner part of a house; inner sanctum;


గర్భగుడి, garbhaguDi
-n.
--inner sanctum; sanctum sanctorum;


గర్భవతి, garbhavati
-n.
--pregnant woman;


గర్భస్రావం, garbhasrAvaM
-n.
--abortion; a deliberately induced miscarriage; (rel.) a miscarriage is a natural and premature termination of pregnancy;


గర్వం, garvaM
-n.
--pride; ego;


గర్హనీయం, garhanIyaM
-n.
-- condemnable; blameworthy; one that is fit to be blamed;


గరాటు, garATu
-n.
--funnel;


గర్భాశయం, garbhASayaM
-n.
--[biol.] uterus; womb; place where the embryo grows;


గరిక గడ్డి, garika gaDDi
-n.
--creeping panic grass; [bot.] Cynodondactylon;


గరిగె, garige
-n.
--beaker; a small pot with a spout; % entry for e-2-t beaker


గరిటికమ్మ,  gariTikamma
-n.
-- [bot.] ''Vernonia cinerea''; Less.;


గరిడీ, gariDI
-n.
--fencing; the art of twirling a long stick or sword either as a show of dexterity or for self defense;


గరిటె, gariTe
-n.
--(1) cooking ladle; 
--(2) serving spoon;


గరిమ, garima
-n.
--mass; size; greatness; see also గురుత్వం;


గరిమనాభి, garimanAbhi
-n.
--center of mass;


గరిమ వ్యాసం, garima vyAsaM
-n.
--[astron.] gravitational diameter; if a celestial body is compressed below this diameter, it becomes a black hole;


గరిసె, garise
-n.
--(1) silo; 
--(2) a large hamper or basket;
--(3) a volumetric measure equal to the size of a silo;
--(4) a volumetric measure for measuring large quantities of grain until the metric system was introduced; 
-- 1 గరిసె = 400 తూములు  = 1600 కుంచములు;


గరిష్ట, garishTa
-adj.
--maximum; largest; greatest;


గరిష్ట సామాన్య భాజకం, garishTa sAmAnya bhAjakaM
-n.
--[math.] greatest common factor; G.C.F.; (ant.) L.C.M.


గర్విష్టి, garvishTi
-n.
--prig;


గరుకు, garuku
-adj.
--rough; coarse; rough like a sand paper; see also ముతక;


గరుకు స్తంభం, garuku sthambhaM
-n.
--a rough pillar-like stone placed in cow sheds to help cows scratch their body parts by rubbing against them;


గరుడపచ్చ, garudapacca
-n.
--a type of emerald; corundum with transparent light green color;


గరుడపురాణం, garuDapuraaNaM 
- n.
-- మరణానంతర జీవితం, పునర్జన్మ మరియు జీవిత అర్ధంతో సహా అనేక అంశాలతో వ్యవహరించే హిందూ గ్రంథం. విష్ణువు యొక్క వాహనం అయిన గరుడ, విష్ణువును వాస్తవిక స్వభావం (nature of Reality) గురించి వరుస ప్రశ్నలను అడుగుతాడు. గరుడుడు అడిగే ప్రశ్నలలో ఒకటి మృత్యువు యొక్క అర్థం గురించి;


గరుడఫలం, garudaphalaM
-n.
--chaulmoogra; [bot.] ''Hydnocarpus laurifolia;'' ''Hydnocarpus wightianus;''
-- Hydnocarpus wightianus or Chaulmoogra, is a tree in the Achariaceae family. Hydnocarpus wightiana seed oil (Chaulmoogra oil) has been widely used in traditional Indian medicine, especially in Ayurveda, and in Chinese traditional medicine for the treatment of leprosy and vitiligo; 


గరుడవర్ధనం,  garuDavardhanam
- n.
-- a flowering plant; 
-- see also గోవర్ధనం; నందివర్ధనం;


గరుపం, garupaM
-n.
--loam;


గరుపకొడి, garupakoDi
-adj.
--loamy;


గరుప నేలలు, garupa nElalu
-n.
--loamy soils;


గరువం, garuvaM
-n.
--pride; same as గర్వం;


గరువు, garuvu
-adj.
--gravelly; 
- n.
-- hard and gravelly land; 
-- సన్నని గులకరాయి కలిసిన నేల; కొన్నిచోట్ల ఇసక గులక గలిసిన ఎర్రనేలలు గాని, నల్లనేలలు గాని; పునాసపంటలు (వేరుశెనగ, జొన్న, సజ్జ, మొ.), అరటి, పసుపు, నిమ్మ, మొ. తోటలు ఈ నేలల్లో వేస్తారు.


గలం, galaM
-n.
--[prosody] dactyl; the combination of a long sound followed by two short sounds;


గలగల, galagala
-adj.
--onomatopoeia for the sound of flowing water, tinkling bells, jingling bangles, etc.;


గలన పత్రం, galana patraM
-n.
--filter paper;


గలని, galani
-n.
--filter; filtering device;


గల్లంతు, gallaMtu
-n.
--disturbance; tumult;


గల్లా, gallA
-n.
--cash-box; till; cash register;


గలిజేరు, galijEru
-n.
--hogweed; a  medicinal herb spreading on the ground; decoction of leaves used for kidney and liver troubles; Ayurvedic medicine produced from this is supposed to help alleviate symptoms from prostate enlargement;  [bot.] ''Trianthima monogyna;'' 
-- [Sans.] పునర్నవ; భృంగరాజు;


గల్పిక, galpika
-n.
--sketch; short literary piece;
-- ఇది వచన ప్రక్రియలో ఒకటి; గల్పికను కొడవగంటి కుటుంబరావు ప్రాచుర్యం లోకి తీసుకొచ్చారు. గల్పిక పరిమాణంలో కధానిక కంటే చిన్నది. ఇందులో భావన, అనుభూతి ప్రధానమైనదిగా ఉంటుంది. గల్పిక లో విమర్శలు ఉంటాయి. సంఘటనలకు ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. ఎగతాళి లేదా వ్యంగ్యం ద్వారా ఒక వ్యక్తిని లేదా వ్యవస్థను విమర్శించడం ప్రక్రియలో చూడవచ్చు. కొడవటి గంటి కుటుంబరావు రాసిన 'అంపకాలు '  గల్పికకి ఒక ఉదాహరణ.


గల్లీ, gallI
-n.
--narrow lane;


గలేబు, galEbu
-n.
--pillow case; covering; jacket; anything that covers another as a protection from dirt or grease;
-- గౌసేన; 


గళగండం,  gaLagaMDaM
- n.
-- goiter; a swelling of the neck or larynx resulting from enlargement of the thyroid gland 


గళకుండిక, gaLakuMDika
- n.
-- uvula; a conic projection from the posterior edge of the middle of the soft palate,


గళ్లా,  gaLlA
- n.
-- funnel;


గవదలు, gavadalu
-n.
--(1) mumps; a communicable disease of childhood, usually associated with the swelling of the salivary glands, especially the parotid glands; 
--(2) glands of the throat;


గవరు, gavaru
-n.
--Indian bison; wild buffalo;


గవ్యము, gavyamu
-n.
--dairy product; (lit.) a product of the cow;


గవ్వ, gavva
-n.
--cowry; shell; sea shell;


గవాక్షం, gavAkshaM
-n.
--window;


గవేషణ, gavEshaNa
-n.
--search;


గసగసాలు, gasagasAlu
-n. pl.
-- seeds of opium poppy; Poppy seeds; breadseed poppy; kasa kasa; [bot.] ''Papover somniferum;''
-- గసగసాలను అన్ని దేశాల్లో పండించరు. పండించకూడదనే ఒడంబడిక ఉంది. కేవలం అనుమతి ఇవ్వబడిన దేశాల్లో (టర్కీ అందులో ఒకటి) - UN ఆధ్వర్యంలో మాత్రమే పండించాలి. కొన్ని రకాల వంటకాలలోనూ, కొన్ని జగమొండి జబ్బుల నియంత్రణకై వాడటం కోసమే పరిమిత మొత్తంలో పండిస్తారు;


గసాభా, gasAbhA
-n.
--[math.] GCF; greatest common factor; short for గరిష్ట సామాన్య భాజకం;


గసి, gasi
-n.
--dregs of melted butter; the sediment left after butter is made into ghee by boiling it; also గోదావరి;


గసిక, gasika
-n.
--(1) wooden wedge or spike; 
--(2) wooden or iron digging instrument; 
--(3) plug; 
--(4) a plug in a wound caused by the healing process;


గస్తీ, gastI
-n.
--patrol; watch by a security officer;


గస్తీవాడు, gastIvADu
-n.
--sentry;


గళం, gaLaM
-n.
--(1) throat; 
--(2) voice;


గళధమని, gaLadhamani
-n.
--carotid artery; the main vessel that carries blood to the brain;


గవ్యము,  gavyamu
-n.
-- (1) any cow-derived product including dung, urine, milk, or meat; (2) milk and milk products;


గహనము, gahanamu 
- adj.
-- (1) dense; thick; deep; wild; (2) impenetrable; inaccessible;
- n.
--  (1) a forest; wood; (2) a cave; (3) distress; grief;


గహ్వరం, gahvaraM
-n.
--cave;


గ్రంథం, graMthaM
-n.
--book; treatise;


గ్రంథకర్త, graMthakarta
-n.
--author; (rel.) రచయిత = writer; creator;


గ్రంథగ్రంథి, graMthagraMthi
-n.
--a tough to untangle passage; a difficult to understand passage in a long narrative;
-- వ్యాసఘట్టం; 


గ్రంథచౌర్యం, graMthacauryaM
-n.
--plagiarism;


గ్రంథప్రచురణ హక్కు, graMthapracuraNa hakku
-n.
--copyright;


గ్రంథమాల, graMthamAla
-n.
--a series of books;


గ్రంథాలయం, graMthAlayaM
-n.
--library;


గ్రంథి, graMthi
-n.
--[anat.] gland;
---వినాళగ్రంథి = endocrine gland; (lit.) ductless gland.


గ్రస్త, grasta adjvl.
-suff.
--seized by; consumed by;
---భయగ్రస్తుడు = one overcome by fear.
---రోగగ్రస్తుడు = one taken ill.


గ్రహం, grahaM
-n.
--(1) planet; this is the modern scientific meaning; to qualify as a planet, an astronomical body has to satisfy three properties: (a) orbit around a star in a well-defined orbit; (b) spherical in shape; and (c) possess sufficient gravitational pull to clear any planetary debris in the neighborhood;
--(2) [lit.] one that holds with its attractive pull; with this literal definition, our sun (or, any other star) is also a &quot;grahaM&quot;; 
-- గ్రాహయతీతి గ్రహ: – అంటే ప్రభావం చూపేది గ్రహము అని. జ్యోతిషం ప్రకారం సూర్య చంద్రాదులకు మనమీద ప్రభావం ఉన్నది కాబట్టి వాటినికూడా జ్యోతిషం గ్రహాలుగానే వ్యవహరిస్తుంది;
--(3) ghost; poltergeist; evil spirit;


గ్రహకూటమి, grahakUTami
-n.
--conjunction of planets;


గ్రహచారం, grahacAraM
-n.
--fate; misguided path; misfortune; bad luck; (lit.) the path of a planet; (rel.) గోచారం = (lit.) the path of a cow, whereabouts of a lost or missing cow; వ్యభిచారం = adultery; fornication; (lit.) taking a misguided path;


గ్రహణం, grahaNaM
-n.
--(1) acceptance; 
--(2) comprehension; 
--(3) eclipse; the apparent darkening of a heavenly body when the shadow of another falls on it; (rel.) occultation is the disappearance of one heavenly body behind another, 
--(4) seizing; seizure; taking away;
---పాణిగ్రహణం = wedding.
---గోగ్రహణం = cattle rustling; stealing of cattle.
---శబ్దగ్రహణం = sound recording; capturing the sound.
---ఛాయాగ్రహణం = photography; capturing the image.


గ్రహణపు మొర్రి, grahaNapu morri
-n.
--cleft palate; (note) this meaning came into vogue because of the belief that cleft palate is caused by when an expecting mother scratches her lip during an eclipse;  


గ్రహణి, grahaNi
-n.
--dysentery;
---దండాణుజ గ్రహణి = bacillary dysentery.


గ్రహమధ్యరేఖ, grahamadhyarEkha
-n.
--planetary equator;


గ్రహశకలం, grahaSakalaM
-n.
--planetoid; asteroid;


గ్రహింపు, grahiMpu
-n.
--comprehension; understanding;


గ్రహించు, grahiMcu  
-v. t. 
--(1) accept; receive; 
--(2) comprehend; understand;


%గా - gA, గ్రా - grA, గ్లా - glA

గాంభీర్యం, gAMbhIryaM
-n.
--depth; grandeur; dignity;


గాజు, gAju
-adj.
--glass;
---గాజుగ్లాసు = a glass tumbler.
---గాజుపలక = a glass pane.
-n.
--(1) glass; 
--(2) bangle;


గాటు, gATu
-n.
--gash; cut; wound;


గాడి, gADi
-n.
--groove; striation; trench;


గాడిద, gADida
-n.
--donkey; ass; jackass;
-- అడవి గాడిద = ass
-- మచ్చిక అయిన గాడిద =  donkey

 
గాడిదగడప, gADidagaDapa
-n.
--Bracteated birth wort; a slender, prostate herb;  leafy juice mixed with castor oil is applied to eczema; [bot.] Aristolochia bracteolata Lam; 
--వృషగంధిక;


గాడిదగుడ్డు, gADidaguDDu
-ph.
--[idiom.] mare’s nest; pie in the sky; something impossible; falsehood; nothingness; (lit.) the egg laid by a donkey;


గాడిదపులి, gADidapuli
-n.
-- hyena;


గాడిపొయ్యి, gADipoyyi
-n.
--pit-oven; in-ground fireplace; an outdoor cooking hearth made in the form of a trench for cooking in a line of large pots; such fireplaces were traditionally used at weddings or other festivals; after hotel catering came into vogue, these  traditional pit-ovens are fast disappearing; 


గాడ్పు, gADpu
-n.
--hot wind or breeze; summertime breeze;


గాఢత, gADhata
-n.traditional 
--concentration; intensity;


గాతం, gAtaM
-n.
--pit; hole; 


గాత్రీకరణ, gAtrIkaraNa
-n.
--vocalization;


గాథ, gAtha
-n.
--(1) poem; a verse or stanza;
--(2) story; story written in verse; story-verse suitable for singing; అ tale; 
---వీరగాథ = ballad.


గాదం, gAdaM
-n.
--(1) a type of grass; 
--(2) leaf;


గాదె, gAde
-n.
--silo; a large wicket container for storing grain;


గానం, gAnaM
-n.
--song;


గానకచేరీ, gAnakacErI
-n.
--musical concert;


గానమందిరం, gAnamaMdiraM
-n.
--concert hall;


గానుగ, gAnuga
-n.
--(1) press; oil-mill; a rotating press for extracting oil from oil seeds; 
--(2) mixer; a rotating device to mix sand and lime to prepare native cement; 
--(3) pongam tree; beech tree; [bot.] Pongamia pinnata; Pongamia glabra;


గాబరా, gAbarA
-n.
--(1) agitation; agitation due to fever; 
--(2) panic; hyper; perplexity; confusion;
---ఒంట్లో గాబరాగా వుంది = I feel agitated.
---గాబరా పడకు = do not panic.


గామి, gAmi
-suff.
--traveller;
---వ్యోమగామి = space traveller.


గాయం, gAyaM
-n.
--wound; injury; cut; lesion;


గాయపాకు, gAyapAku
-n.
--Coat-buttons; [Bot.] Tridax procumbens L. Asteraceae  


గార, gAra
-n.
--(1) a yellow substance, called tarter, accumulating on the teeth; 
--(2) mortar; plaster; 
--(3) a medicated paste used by fishermen to stun fish;
-- (4) Desert date; Zachun-oil tree; [bot.] ''Balanites aegyptiaca'' (L.) Del. Balanitaceae;  [bot.] ''Balanites roxburghii''. of the Zygophyllaceae family; ''Balanites indica;'' 
-- (5) (Note). ఎంతటి ఎండల్లోనూ ఈ చెట్టు ఆకులు రాల్చదు. ఇది ఎప్పుడూ పచ్చగా ఉండే సతత హరిత వృక్షం. ఈ చెట్టు ఆకులకూ, కాండం పైని బెరడుకూ, గింజల నుంచి తీసే తైలానికీ వైద్యపరమైన ప్రయోజనాలున్నాయి. సంస్కృత మహాభారతంలోని శల్య పర్వంలోని 36 వ అధ్యాయంలో 58 వ శ్లోకంలో సరస్వతీ నదీ తీరంలో ఇంగుదీ వృక్షాలున్నట్లు పేర్కొనబడ్డది; దగ్గుకూ, తీవ్రమైన కడుపునొప్పి(Colic) కి గార గింజల కషాయం ఇస్తారు. కాండం పైని బెరడు, పచ్చి కాయలు, ఆకులు పిల్లల కడుపులోని క్రిములను వెడలింపజేసేందుకు వాడతారు. గార పళ్ళను పాముకాటుకు విరుగుడుగా వాడతారు. కాలిన గాయాలు, పుళ్ళు తగ్గించడానికి గార గింజల నుంచి తీసిన నూనెను పూస్తారు; 
-- (6) (Note). ఇంగుదీ వృక్షం అంటే 'గార చెట్టు', కణ్వ మహర్షి శకుంతలను దుష్యంతుడి వద్దకు సాగనంపే దృశ్యమది. తాను కట్టుకున్న నారచీరను ఎవరో పట్టుకుని వెనక్కి గుంజినట్లు అనిపించి శకుంతల వెనక్కి తిరిగి చూస్తుంది. తన చీర కొంగును పట్టుకుని లాగింది మరెవరో కాదు - తాను కొంతకాలంగా పుత్రసమానంగా పెంచుకుంటున్న లేడి పిల్లేనని ఆమె గ్రహిస్తుంది.
అప్పుడు కణ్వ మహర్షి ఆమెతో ఇలా అంటాడు -
వత్సే ! 
యస్య త్వయా వ్రణ విరోపణమింగుదీనామ్ 
తైలమ్ న్యషిచ్యత ముఖే కుశసూచి విద్ధే
శ్యామాక ముష్టి పరివర్థిత కో జహాతి 
సోయం న పుత్ర కృతకః పదవీమ్ మృగస్తే ||
(బిడ్డా! పచ్చి గడ్డి మేస్తున్న ఈ లేడి పిల్లకు నోటిలో దర్భ ముల్లు గుచ్చుకున్నప్పుడు, దాని గాయం మాన్పడానికి ఇంగుదీ కాయల తైలం పూసి చికిత్స చేశావు. నోటి గాయంతో అప్పుడది గడ్డి మేయడం సాధ్యంకాదని దానికి ప్రేమమీరగా శ్యామాకాలు - సామలు లేక చామధాన్యం - గుప్పెళ్ళతో తినిపించావు. అలా నీవు పుత్ర సమానంగా పెంచుకున్న ఈ లేడి నిన్ను నీ మార్గాన ఎలా వెళ్ళనిస్తుంది ?)


గారాబం, gArAbaM
-n.
--affectionate indulgence; 


గారు, gAru
-suff.
--a suffix after names and titles to show respect;
-- ప్రాచీన తెలుగులో 'గారవము' అంటే అభిమానము, ఆదరము లేదా గౌరవము అని అర్థం. ఒక వ్యక్తిపై మనకున్న ఆదరాభిమానాలను లేదా గౌరవాన్ని ప్రకటించడానికి ఈ పదాన్ని ఉపయోగించేవారు. ఒక వాదన ప్రకారం, బహువచన రూపాలైన 'వారు,' 'వీరు' వంటి పదాలలోని అంతిమ ధ్వనుల ప్రభావంతో, గౌరవ సూచకమైన 'గారవము' కాస్తా చిన్నదై, సులభోచ్ఛారణ కోసం 'గారు'గా మారింది. తెలుగు వ్యాకరణంలో దీనిని 'గౌరవార్ధక బహువచనం' అంటారు. అంటే వ్యక్తి ఒక్కరే అయినా, వారిపై ఉన్న గౌరవంతో బహువచనంగా భావిస్తాము. ఉదాహరణకు 'రామారావు వచ్చాడు' అనడం సాధారణం. అదే 'రామారావు గారు వచ్చారు' అన్నప్పుడు, గారు అనే పదం చేరడం వల్ల క్రియ కూడా 'వచ్చాడు' నుండి 'వచ్చారు' అనే బహువచన రూపంలోకి మారుతుంది.


గారె, gaare 
- n.
-- a toroidal-shaped, palm-sized, deep-fried savory dish popular in South India; this item is typically made from &quot;Urid dal,&quot; although variations exist; Its trademark characteristic is the hole in the center; If the hole is missing, then it is called &quot;వడ;&quot; 


గాలం, gAlaM
-n.
--(1) hook especially a device with a bunch of hooks to retrieve buckets when they fall in a well; 
--(2) fishing line;


గాలించు, gAliMcu
-v. t.
--search; exhaustive search; search by washing; levigate; pan;


గాలి, gAli
-n.
--(1) wind; breeze; air; (rel.) వాయువు; పవనము; 
--(2) demonic force; ghost;


గాలి గుమ్మటం, gAli gummaTaM
-n.
--balloon; esp. a balloon in which people can travel;


గాలికొట్టు, gAlikoTTu
-v. t.
--inflate;


గాలికోడి, gAlikODi
-n.
--weather cock; wind vane;


గాలిగుడి, gAliguDi
-n.
--ring around the moon; moon-bow; ring around the sun; the halo seen around the sun or moon which appears like a circular cloud and believed to indicate an oncoming rain;


గాలిగోపురం,  gAligOpuraM
-n.
-- the tall, ornamental tower at the entrance of a classical south Indian temple;


గాలిపటం, gAlipaTaM
-n.
--kite; a paper toy that is tied to a string and flown in the air for amusement;


గాలితిత్తి, gAlititti
-n.
--air sac; alveolus;


గాలిబిళ్లలు, gAlibiLlalu
-n. pl.
--mumps;a viral disease of the human species, caused by the mumps virus. Before the development of vaccination and the introduction of a vaccine, it was a common childhood disease worldwide. It is still a significant threat to health in developing countries, and outbreaks still occur sporadically in developed countries.


గాలిదోషం, gAlidOshaM
-n.
--evil effect of a ghost; ill wind;


గాలిమర, gAlimara
-n.
--windmill;


గాలిమేడలు, gAlimEDalu
-n. pl.
--castles in the air;


గాలివాన, gAlivAna
-n.
--storm; cyclone; hurricane; typhoon; (lit.) windy rain; storms in the Atlantic are called hurricanes; Pacific storms are called typhoons; storms in the Indian ocean are called cyclones; (rel.) సుడిగాలి; ఉప్పెన;


గాలివొగ్గు, gAlivoggu
-v. t.
--deflate;


గాళుపు, gALupu
-n.
--hot summer wind;


గాసటబీసట, gAsaTabIsaTa
-n.
--confusion; gibberish;
-- గాసట బీసటగా అంటే సరియైన అవగాహన లేకుండా అని అర్థం. గాసి అంటే శ్రమ/ కష్టం. గాసట పడి అంటే ఎన్నో తంటాలు పడి. అంటే అర్ధం చేసుకోవడానికి చాలా కష్టపడి.


గ్రాంథిక, grAMthika
-adj.
--(1) literary; 
--(2) pedantic;


గ్రాడి, grAdi
-n.
--grid;
---ఇనపగ్రాడి = iron grid.


గ్రామం, grAmaM
-n.
--village; (def.) according to Kautilya, a self-sufficient habitation with at least 500 households, representing different trades and occupations, and has a proximate market outlet for its products and services;
-- గ్రామం అంటే వందకుటుంబాలు పైన ఉంటాయి (సుమారు 200 లేదా ఆ పైనే )కుటుంబాలు జీవనం సాగిస్తూ ఉంటాయి. ఇక్కడ మాత్రo ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాల (అరవతరగతి నుంచి పదవతరగతి వరకు ), సర్పంచ్ కూడా గ్రామం లోనే ఉంటారు.పల్లెకి సంబందించిన ఏవైనా సమస్యలున్నా గ్రామo లో ఉన్న పంచాయితీ ఆఫీస్ దగ్గర తెలుపుకోవాల్సిందే.ఓట్లు లెక్కింపులన్నీ గ్రామం లో నే జరుగుతాయి.


గ్రామసింహం, grAmasiMhaM
-n.
--dog; (lit.) lion of the village;


గ్రామీణ, grAmINa
-adj.
--rural; country; pastoral;
---గ్రామీణ ప్రాంతం = countryside.


గ్రాసం, grAsaM
-n.
--food; fodder;


గ్లాని, glAni
-n.
--fatigue; lassitude; weariness; tiredness;


గ్లాసు, glAsu
-n.
--glass; tumbler;
---గాజు గ్లాసు = glass glass; crystal glass.
---స్టీలు గ్లాసు = steel glass; stainless steel glass.


గ్లాసుడు, glAsuDu
-adj.
--a glass-full of; a glass of;


'''%గిం - giM, గి - gi, గీ - gl'''


గింజ, giMja
-n.
--seed; see also పిక్క; విత్తనం;


గింజుకొను,  giMjukonu
- v. i.
-- grab to own; 
-- తనది కానిదాని కోసం అనేక రకాలుగా అరిచి ఆగం చేస్తూ ఉంటే గింజుకుంటున్నాడు అంటాం; 


గిగా, gigA
-pref.
--giga; billion; one followed by nine zeros;
---బిలియను ద్వింకములు = gigabits.


గిచ్చు, giccu
-v. t.
--pinch; same as గిల్లు;


గిజగిజ, gijagija
-adj.
--onomatopoeia for wriggling and kicking of hands and legs;


గిజిగాడు,  gijigADu
- n.
-- Baya Weaver; [bio.] ''Ploceus baya'' or ''Ploceus philippinus'' of the Ploceidae (ప్లోసీడే) family; 
-- గ్రామసీమలలో ఎక్కువగా ఈత చెట్లకూ, తుమ్మ చెట్లకూ తలకిందులుగా వేళ్ళాడుతూ ఉన్న గిజిగాడి గూళ్ళు కనిపిస్తాయి. వర్షాకాలంలో జతకట్టే ఈ పక్షులు తమ గూళ్ళను ఎంతో ప్రయాసపడి నిర్మించుకుంటాయి. పాముల నుంచి తమ గుడ్లు, పసికూనలను రక్షించుకోవడం కోసం అవి గూళ్ళను చిటారు కొమ్మలకు వేళ్ళాడేటట్లు, గూడు ముఖద్వారం బహిరంగంగా ఉండకుండా పొడవాటి గొట్టం లో నుంచి గూటిలోకి ప్రవేశించే విధంగానూ ఏర్పాటు చేసుకుంటాయి. మరో వింత విషయం. ఈ వలసపక్షులు వానాకాలం ముగిసి తమ పిల్లలతో స్వస్థలాలకు వెళ్ళిపోయేటప్పుడు వదలివెళ్ళే ఖాళీ గూళ్ళలో ఎండిపోయిన బురద పెళ్ళలు కనిపిస్తాయి. అవి ఎందుకంటే తమకూ, తమ కూనలకూ గూళ్ళలో వెచ్చదనం కోసం అవి తమ గూళ్ళలోని ఒక ఎత్తైన వేదికమీద కొద్దిగా బురద తీసుకొచ్చిపెట్టి, ఆ బురదలో మిణుగురు పురుగుల్ని తీసుకొచ్చి గుచ్చుతాయి. రాత్రిపూట ఆ మిణుగురుల కాంతి, వెచ్చదనం అవి అనుభవించడానికి అలా అలవాటు పడ్డాయి.
-- పసుపు పిట్ట; పచ్చ పిట్ట; బాయ;


గిట్ట, giTTa
-n.
--hoof; 


గిట్టు, giTTu
-v. i.
--die; expire; 


గిట్టుబడి,  giTTubaDi
- n.
-- profit;


గిట్టుబాటు, giTTubATu
-n.
--saleability; profitability;


గిడస, giDasa
-n.
--a short person; a person of stunted growth; anything of stunted growth;


గిడ్డంగి, giDDaMgi
-n.
--warehouse; storage facility; godown; depot;
---చమురు గిడ్డంగి = oil storage facility.


గిత్త, gitta
-n.
--young bull;


గిద్ద, gidda
-n.
--a volumetric measure of pre-independence India; 4 గిద్దలు = 1 సోల; 2 సోలలు = 1 తవ్వ;  2 తవ్వలు = 1 మానిక (సేరు); 2 మానికలు = 1 అడ్డ; 2 అడ్డలు = 1 కుంచం; 4 కుంచాలు = 1 తూము; 5 తూములు = 1 ఏదుము (ఐదు + తూము లేదా ఏను + తూము); 10 తూములు = 1 పందుము (పది + తూము); 2 పందుములు = 4 ఏదుములు = 20 తూములు = 1 పుట్టి; గరిసె అంటే పెద్ద ధాన్యపు గంప అనీ ధాన్యపు కొట్టు అనీ అర్థం. ఈ గంపలు, ధాన్యపు కొట్లు వివిధ ప్రాంతాలలో వివిధ పరిమాణాలలో ఉండే కారణంగా గరిసె ఒక్కో ప్రాంతంలో ఒక్కో రకంగా ఉంది;


గిన్నికోడి,  ginnikODi
- n.
--Guineafowl; [bio.] ''Numida meleagris;''
-- సీటి కోడి; సీమ కోడి; గినియా కోడి; 
[[File:Helmeted_guineafowl_kruger00.jpg|right|thumb|Helmeted_guineafowl_kruger00.jpg]]


గిన్నె, ginne
-n.
--goblet; cup;


గిరక, giraka
-n.
--pulley used to pull water from a well;


గిరకతాడి, girakatADi
-n.
--marshy date tree; హింతాళం;


గిరగిర, giragira
-adj.
--onomatopoeia for the act of spinning something fast;


గిరవు, giravu
-n.
--mortgage;


గిరాకి, girAkI
-n.
--(1) commercial demand; 
--(2) expensive;


గిరి, giri
-n.
--(1) hill; mountain; 
--(2) a line drawn on the ground;


గిరిజనులు, girijanulu
-n.
--(lit.) hill-people; a term used to refer to some aboriginal tribes in India; Scheduled Tribes (ST);


గిలక, gilaka
-n.
--(1) hernia; 
--(2) toy rattle; 
--(3) pulley; 
--(4) Sun-hemp; the plant yields excellent feiber; it is also used as a green manure;  [bot.] Crotolaria juncea; గిలిగింత;


గిలకసరులు,  gilakasarulu
-n.
-- a gold ornamental chain of yester year made out of small pullet-shaped links;


గిలకపాము, gilakapAmu
-n.
--rattle snake;


గిలక్కాయ, gilakkAya
-n.
--toy rattle;


గిలగిల, gilagila
-adj.
--onomatopoeia for the act of thrashing or flailing;


గిలాబా, gilAbA
-n.
--plaster;

 
గిలుకరించు, gilukariMcu
-v. t.
--beat; whip; shake; stir;


గిల్లు, gillu
-v. t.
--pinch;


గిల్లుపత్రం, gillupatraM
-n.
--memorandum; note; reminder;


గీకు, gIku
-v. t.
--scrape; scratch;


గీగర్ మొక్క, gIgar mokka
- n.
-- Geiger tree; [bot.] ''Cordia sebestena'' of the Boraginaceae family;
-- మందార పూలు వంటి ఎర్రని పూలని పూసే మొక్క;

 
గీట్లబద్ధ, gITlabadda
-n.
--measuring staff; graduated bar; scale; 


గీటు, gITu
-n.
-- (1) line; stroke;
--(2) sweeping movement through a groove;
--(3) wink;


--- కలం గీటు =  stroke of a pen.


గీతం, gItaM
-v. t.
--song; lyric;


గీత, gIta
-v. t.
--(1) line; 
--(2) Bhagavad Gita; 
--(3) fate; the fate line on the forehead by God;


గీర, gIra
-n.
-- hubris; arrogance; arrogance associated with the acquisition of knowledge or wealth or simply ego; (ety.) short for గీర్వాణం;


గీరగాడు, gIragADu
-n. m.
--arrogant person; (lit.) a person who knew Sanskrit;


గీర్వాణం, gIrvANaM
-n.
--(1) Sanskrit; 
--(2) arrogance;


గీసు, gIsu
-v. t.
--draw; draw on a surface with an instrument;


గ్రీష్మం, grIshmaM
-n.
--(1) heat; 
--(2) summer;

%గుం - guM, గు - gu, గూ - gU, గ్లూ - glU


గుంజ, guMja
-n.
--(1) post; prop; 
--(2) peg; stake; gnomon;
--(3) a shrub; [bot.] Abrus precatorius;


గుంజు, guMju
-v. t.
--extract; pull;


గుంజీలు, guMjIlu
-n. pl.
--knee-bends; this word is used when knee bends are done as a punishment;


గుంట, guMTa
adj. small;
--  గుంట నక్క = jackal;
-n.
--(1) lass; girl; 
--(2) a small hole in the ground; 
--(3) a water-hole; pond;
--(4) a land-area measure of  11 x 11 = 121 sq yds = 1089 square feet = 33 feet x 33 feet;
--(5) 1 గుంట = 1/40 యకరం = 2.5 సెంట్లు


గుంటగలగరాకు, guMTagalagarAku
-n.
-- False daisy; a medicinal plant; [bot.] ''Eclipta alba''; ''E. prostrata''; 
-- గుంట గలగరాకు రసం తీసి తలచమురులో కలిపి కాస్తారు. జుట్టు నల్లబడడానికి ఆ రసం పనికివస్తుంది. అది పిండేటప్పుడు చెయ్యి అంతా నల్లగా వస్తుంది; 
-- [Sans.] భృంగరాజు;


గుంటడు, guMTaDu
-n. m.
--lad;


గుంటనక్క, guMTanakka
-n.
--jackal; small fox;


గుండం, gaMDaM
-n.
--(1) firepit; 
--(2) pit of any kind;


గుండ, guMDa
-n.
--powder; flour;


గుండ్రం, guMDraM
-adj.
--round; circular;


గుండా, guMDA
-post. p.
--through; via; by means of;


గుండ్రాయి, guMDrAyi
-n.
--smooth round stone; 
--(2) pestle;


గుండిగ, guMDiga
-n.
--a large metal vessel with a wide mouth;


గుండీ, guMDI
-n.
--button;


గుండు, guMDu
-adj.
--clean-shaven; smooth and round;


గుండు, guMDu
-n.
--(1) clean-shaven head; 
--(2) weighing stone; 
--(3) round smooth stone; 
--(4) bullet; 
--(5) cannon ball; 
--(6) stallion; stud; male horse;


గుండుసున్న, guMDusunna
-n.
--big round zero;


గుండుసూది, guMDusUdi
-n.
--headed pin;


గుండె, guMDe
-n.
--(1) heart; chest; 
--(2) courage; boldness; 


గుండెకాయ, guMDekAya
-n.
--heart;


గుండెపోటు, guMDepOTu
-n.
--heart attack;


గుంతలు, guMTalu 
- n. pl. 
-- potholes; holes in a road surface;


గుంపు, guMpu
-n.
--(1) group of people; 
--(2) mob; 
--(3) [chem.] group; radical;


గుంభనంగా, guMbhanaMgA
-adv.
--secretly;


గుక్క, gukka
-n.
--(1) the act of drawing a lungful of breath; 
--(2) crying hard without a chance to take a breath;


గుక్కతిప్పుకొను, gukkatippukonu
-v. i.
--stop to take a breath;


గుక్కెడు, gukkeDu
-adj.
--a mouthful of (any liquid); a swig; 


గుగ్గిలం, guggilaM
-n.
--(1) Gum Gugal; gooey secretion from Indian Bdellium, a small thorny plant; [bot.] ''Balsamodendron Mukal'' or ''Commiphora Mukul'' of the Burseraceae family; 
-- (2)  a bushy shrub; [bot.] ''Aegiceras corniculatum''; 
-- గుగ్గులు మొక్క;


గుగ్గిలం చెట్టు, guggilaM ceTTu  
-n. 
--sal tree;  [bot.] ''Shorea robusta''of Dipterocarpaceae family); 
-- this is different from Indian Bdellium; the resin obtained from the sap of this tree is called సాంబ్రాణి; unfortunately, the name గుగ్గిలం చెట్టు is a misnomer here, because గుగ్గిలం is obtained from the resin of the tree గుగ్గుల్, or ''Commiphora mukul'' of the Burseraceae family; 
-- సాలవృక్షం, సర్జకం;


గుగ్గుల్, guggul  
-n. 
--guggul tree;  [bot.] Caommiphora mukul (Burseraceae); 


గుగ్గిళ్లు, guggiLlu
-n. pl.
--boiled horsegram used as a food for cattle and horses;


గుచ్చు, guccu
-v. t.
--prick; pierce;
---దండ గుచ్చు = make a garland by pricking flowers with a needle and string.


గుచ్ఛం, gucchaM
-n.
--bouquet; bunch; a formal arrangement of flowers;


గుచ్చిక, gucchika
-n.
--[med.] ganglion;


గుజిలీ, gujilI, 
- n. 
- an open marketplace where hawkers sell their trinkets;


గుజ్జు, gujju
-n.
--pulp; pulp of a fruit; (rel.) బురగ్రుజ్జు;


గుటక, guTaka
-n.
--gulp; single gulp; 


గుట్ట, guTTa
-n.
--(1) heap; 
--(2) hill; hillock; ridge;


గుట్టు, guTTu
-n.
--secret; tight lipped;
---ఇంటిగుట్టు రచ్చకి ఎక్కించకు = do not wash dirty laundry in public; do not make family secrets public;


గుటిక, guTika
-n.
--pill; tablet;


గుడం, guDaM
-n.
--raw sugar; unrefined sugar; brown sugar;


గుడ్లగూబ, guDlagUba
-n.
--owl;
---కొమ్ముల గుడ్లగూబ = the great horned owl; [biol.] Bubo bubo;


గుడారం, guDAraM
-n.
--tent; hut;


గుడి, guDi
-n.
--(1) temple; 
--(2) halo around the Sun or Moon; The ring, or a lunar halo, is caused by the refraction and reflection of light from ice crystals that are suspended in thin, wispy, cirrus or cirrostratus clouds that are at high altitudes; in Indian folk wisdom, the appearance of this ring with a large diameter indicates the possibility of rain in the near future and a small diameter indicates rain far into the future;
--(3) the intra-syllabic form of the vowel ఇ;


గుడిదీర్ఘం, guDidIrgaM
-n.
--the intra-syllabic form of the vowel ఈ;


గుడి పావురం, guDi pAvuraM
- n. 
-- blue rock pigeon; [biol.] Columba livia;


గుడిసె, guDise
-n.
--hut; cottage; hovel; a small thatched-roof tenement with a circular floor plan;
--(note) note the similarity in the shapes of &quot;temple&quot; and &quot;hut&quot;;


గుడిసేటిది, guDisETidi
-n. f.
--prostitute; (ety.) గుడిచేటిక = temple girl; this derivation can be traced back to the deplorable custom, still in vogue, in Karnataka and western Andhra Pradesh that requires the first female child of a family consigned to the service of a temple god; as temple services went into decline, these women became destitute and routinely fall prey to men who exploit their condition;


గుడ్డి, guDDi
-adj.
--blind; 


గుడ్డితనం, guDDitanaM
-n.
--blindness;


గుడ్డు, guDDu
-n.
--(1) egg; ovum; 
--(2) eyeball;


గుణం, guNaM
-n.
--property; quality; primary property of the &quot;mind stuff&quot;; (ant.) నిర్గుణం;
---సత్వగుణం =  the property of being calm, contemplative and reflective;
---రజోగుణం =  the property of being active, impulsive and aggressive;
---తమోగుణం =  the property of being dull, indifferent and lazy;


గుణకం, guNakaM
-n.
--multiplier;


గుణకారం, guNakAraM
-n.
--multiplication (rel.) ఎక్కం;


గుణపాఠం, guNapAThaM
-n.
--lesson learned from experience; 
-- గుణపాఠం చెప్పు = ఇతరుల దుష్ప్రవర్తనకు తగిన జవాబు ఇచ్చు; బుద్ధి చెప్పు; teach a lesson;


గుణవంతుడు, guNavaMtuDu
-n. m.
--a person of good character; (note) గుణమంతుడు is not correct spelling. The rule is &quot;అ తరువాత వ&quot;; శ్రద్ధావంతుడు  is correct;


గుణవంతురాలు, guNavaMturAlu
-n. f.
--a woman of fine upbringing and character;

హెప్పు = 
గుణవతి, guNavati
-n. f.
--a person of good character;


గుణశ్రేఢి, guNasrEDhi
-n.
--geometric progression; 


గుణ్యం, guNyaM
-n.
--multiplicand;


గుణాత్మక విశ్లేషణ, guNAtmaka viSlEshaNa
-n.
--qualitative analysis;


గుణింతం, guNiMtaM
-n.
--combinations of a consonant with all the vowels; an example of such can be found in the introductory part of this dictionary;


గుత్త, gutta
-n.
--(1) wholesale; 
--(2) monopoly;


గుత్తాధిపత్యం, guttAdhipatyaM
-n.
--monopolisitc superiority; monopolistic control;  monopoly;


గుత్తి, gutti
-n.
--(1) bunch; cluster; 
--(2) umbel; inflorescence; 
--(3) bunch of flowers, keys, fruits etc.; (rel.) దళం;


గుత్తేదారు, guttEdAru
-n.
--contractor;


గుదము, gudamu
-n.
--anus; also గుద్ద;


గుది, gudi
-n.
--a stick hanging from the neck of cattle to prevent them from running;


గుదిబండ, gudibaMDa
-n.
--(1) [lit.] boulder; 
--(2) [idiom] an albatross around ones neck;


గుద్దు, guddu
-n.
--a blow given by the fist;
-v. t.
--strike a blow with the fist;


గుద్దులాట, guDDulATa
-n.
--(1) first fight; 
--(2) in-fighting;


గునపం, guNapaM
-n.
--crowbar;


గున్నంగి, gunnaMgi
-n.
--Miswak; Toothbrush tree; Real Mustard Tree; [bot.] ''Salvadora persica;'' 
[[File:Miswak2.jpg|right|thumb|Miswak2.jpg]]
--The miswak is a teeth cleaning twig made from the Salvadora persica tree (known as arak in Arabic). A traditional and natural alternative to the modern toothbrush, it has a long, well-documented history and is reputed for its medicinal benefits It is reputed to have been used over 7000 years ago.
-- వరగోగు; 
-- The &quot;Mustard plant&quot; [bot.] ''Brassica Mustard'' is an annual herb whereas ''Salvadora persica'' is a perennial tree/shrub; 


గున్న, gunna
-adj.
--small; young; dwarf; 
---గున్నమామిడి = dwarf mango.
---గున్న ఏనుగు = baby elephant.


గునుసు, guNusu
-v.i.
--sulk;


గుప్త, gupta
-adj.
--hidden; latent;


గుప్తోష్ణం, guptOshNaM
-n.
--latent heat; the quantity of heat absorbed or released by a substance undergoing a change of state, say from water to ice;


గుప్పిలి, guppili
-n.
--first; closed hand;


గుబులు, gubulu
-n.
--melancholy feeling; depressed feeling; 


గుమాస్తా, gumAstA
-n.
--clerk; assistant; deputy;


గుమ్మం, gummaM
-n.
--(1) entrance; 
--(2) the floor-end of a door frame;
---దొడ్డిగుమ్మం, = rear entrance.
---వీధిగుమ్మం = front entrance.


గుమ్మటం, gummaTaM
-n.
--(1) lamp shade; 
--(2) dome; see also గాలి గుమ్మటం;


గుమ్మడి, gummaDi
-n.
--pumpkin; squash gourd; a member of the gourd family;
-- తియ్య గుమ్మడి = red pumpkin; [bot.] ''Cucurbita maxima'' of the Cucurbitaceae family;
-- తియ్య గుమ్మడి గింజలు చూసేందుకు చిన్నవిగానే కనిపించినా, అవి విలువైన పోషకాలతో నిండి ఉన్నాయి. రోజూ కాసిని గుమ్మడి గింజలు తిన్నా మన శరీరానికి ఎంతో అవసరమైన కొవ్వు పదార్థాలు, మెగ్నీసియం, పొటాసియం, కాల్షియం, జింకు వంటి ఖనిజాలన్నీ వీటి నుంచి లభిస్తాయి. ఇవి రోజూ తింటే గుండె పని తీరు మెరుగు పడుతుంది. ప్రోస్టేట్ గ్రంథి కి రక్షణ లభిస్తుంది. ఇంకా కొన్ని తరహాల కాన్సర్ల నుంచి ఇవి మనల్ని కాపాడతాయి. పచ్చి విత్తులు ఒట్టివే తినవచ్చు. లేక ఏ ఆహార పదార్థాలలోనైనా వీటిని వేసుకోవచ్చు. లేక కాస్త నెయ్యి లేక నూనెలో వేయించి ఉప్పు కారం చేర్చి తింటే ఇవి చాలా రుచిగా ఉంటాయి. ఇరవై ఎనిమిది గ్రాముల గుమ్మడి పప్పులో ప్రోటీన్లు, ప్రయోజనకరమైన కొవ్వులతో కూడిన రమారమి 151 కాలరీల శక్తి ఉంటుంది. ఇంకా వీటిలో శరీరానికి ఎంతో అవరమైన పీచు పదార్ధం, ఫాస్ఫరస్,మాంగనీస్, ఇనుము, రాగి వంటివి కూడా ఎక్కువ. మనకు గాయాలు అయినప్పుడు రక్తస్రావం ఆగటానికి, గాయం త్వరగా మాని, చర్మం మూసుకొనేందుకు ఉపయోగపడే విటమిన్ - కె కూడా ఈ విత్తనాలలో ఎక్కువగా ఉంటుంది. అలాగే విటమిన్ - ఇ కూడా ఎక్కువే. శరీరానికి ఎంతో అవసరమైన యాంటీ ఆక్సిడెంట్లు, ఫాటీ యాసిడ్స్, రైబోఫ్లేవిన్ (Vitamin B2) వంటివి కూడా వీటిలో ఉన్నాయి. యాంటీ ఆక్సిడెంట్లు మన శరీరంలోని జీవకణాలను ప్రమాదకరమైన ఫ్రీ రాడికల్స్ బారినుంచి కాపాడతాయి. అందుకే గుమ్మడి గింజలకు మన ఆరోగ్య రక్షణలో అంత ప్రాముఖ్యం ఏర్పడింది. గుమ్మడి గింజలు క్రమం తప్పకుండా తింటూ ఉంటే రొమ్ము కాన్సర్, ఊపిరి తిత్తుల కాన్సర్, ప్రోస్టేట్ గ్రంథి కాన్సర్ వంటివి మనజోలికి రావు.
---సమ్మర్ స్క్వాష్ = summer squash; [bot.] ''Cucurbita pepo'';
---కషా గుమ్మడి = African gourd; [bot.] ''C. mixata'';
---బూడిద గుమ్మడి = ash gourd; wax gourd; [bot.] ''Benincasa hispida; Benincasa cerifera''; 
---[Sans.] పీత కూష్మాండ; కూష్మాండ; 


గుమ్మడిటేకు, gummaDitEku
-n.
--[bot.] Gmelina arborea;


గుమ్మరించు, gummariMcu  
-n. 
--plunk; pour a lot into;


గుర్మర్, gurmar 
-n. 
--saponins from this plant extract have been shown to possess potent inhibition of glucose and antihyperglycemic activity; (lit.) sugar destroyer;  [bot.] Gymnema sylvestr; 


గురక, guraka
-n.
--snore; 


గురణం, guraNaM
-n.
--effort; (rel.) ఉద్యమం;


గురదాలు,  guradAlu
- n. pl. 
-- kidneys; 


గుర్రం, gurraM
-n.
--(1) horse; 
--(2) knight in chess; 
--(3) a measure of sixteen tamarind seeds in a childrens game;
---ఆడ గుర్రం = dam; mare.
---ఆడ గుర్రపు పిల్ల = filly.
---గుర్రపు పిల్ల = foal.
---మగ గుర్రం = stallion; stud;
---మగ గుర్రపు పిల్ల  = colt.


గుర్రపుడెక్క, gurrapuDekka
-n.
-- water hyacinth, [bot.] Ichhornia Crassipes; 
-- బుడగతామర; 


గురి, guri
-n.
--(1) aim; mark; 
--(2) belief; trust; respect;
---గురి చూసి కొట్టు = aim and shoot.
---ఆయనంటే మంచి గురి = trusts his word very much.


గుర్తింపు, gurtiMpu
-n.
--recognition;


గురుంగూర, guruMgUra
- n.
-- [bot.] Celosia argentia Linn.


గురు, guru  
-adjvl. pref. 
--great; major; heavy; venerable;
---గురు అక్షం = major axis.


గురుగు, gurugu
- n.
-- [bot.] Celosia argentea of Amaranthaceae family
--- తోటకూర జాతికి చెందిన మొక్క; [Sanskrit] వితున్న; [rel.] కోడిజుత్తు తోటకూర; 


గురుగ్రహం, gurugrahaM
-n.
--the planet Jupiter;


గురుడు, guruDu
-n.
--the planet Jupiter;


గురుత్వం, gurutvaM
-n.
--[phy.] gravity; gravitation; (lit.) massiveness; heaviness; massiveness; respectability;
---విశిష్ట గురుత్వం = specific gravity; relative density; the ratio of the mass of a substance to the mass of an equal volume of water;


గురుత్వ, gurutva
-adj.
--[phy.] gravitational;


గురుత్వ కేంద్రం, gurutva kEMdraM
-n.
--[phy.] center of gravity;


గురుత్వ గరిమ, gurutva garima
-n.
--[phy.] gravitational mass;


గురుత్వ తరంగాలు, gurutva taraMgAlu
-n.
--[phy.] gravitational waves;


గురుత్వ వ్యాసార్ధం, gurutva vyAsArdhaM
-n.
--[astro.] gravitational radius;


గురుత్వ క్షేత్రం, gurutva kshEtraM
-n.
--[phy.] gravitational field;


గురుత్వాకర్షణ, gurutvAkarshaNa
-n.
--[phy.] gravitational attraction;


గురుధాతువు, gurudhAtuvu
-n.
--[phy.] heavy element;


గురువింద,  guruviMda
- n.
-- Crab's eye; rosary pea; India shot; wild liquorice; Indian liquorice; [bot.] ''Abrus precatorius;'' ''Adinathera pavonia;'' ''Canna indica'' of the Liguminosae family;
-- పరిపక్వతకు వచ్చిన గింజలు అన్నీ ఒకే బరువు కలిగి ఉంటాయి. ఈ ఈ గుణం వల్ల దీనిని మన దేశంలో బంగారపు తూకానికి వాడేవారు. 100 గింజలు ఒక తులం బరువు తూగుతాయి. ఒక గింజ బరువును రత్తి అంటారు.
-- గురువింద గింజలో ఉన్న విషం ఆపిల్ గింజల విషం కన్నా 75 రెట్లు ప్రమాదకరమైనది. 50 ఆపిల్ గింజలను నూరి ఆ పొడిని తింటే మనిషికి విషపూరితం కావచ్చు. కానీ ఒకే ఒక్క గురివింద గింజను నమిలి ఆ పొడిని మింగితే కచ్చితంగా ప్రాణాంతకం కాగలదు; విషపూరిత స్వభావం ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని సంప్రదాయ వైద్య విధానాలలో, ముఖ్యంగా ఆయుర్వేదం మరియు సిద్ధ వైద్యంలో, గురువింద గింజలను కొన్ని ప్రత్యేక ప్రక్రియల (శుద్ధి) ద్వారా విషాన్ని తొలగించిన తర్వాత ఔషధంగా ఉపయోగిస్తారు. వీటిని నేరుగా ఉపయోగించడం అత్యంత ప్రమాదకరం.
-- [Sans.] రక్తిక; 


గురువిడి, guruviDi,
- n.
-- Long-leaved barleria; [bot.] ''Hygrophila auriculata'' (Schum.) Heine Acanthaceae;


గురువు, guruvu 
- n.
--(1) guru; teacher; preceptor; 
--(2) [prosody] a long syllable; a syllable that takes a duration of two snaps to pronounce; 
-- (3) a term used to address a male person as in గురువుగారూ; (3) the planet Jupiter; [lit.] the big one; the heavy one;


గుర్తు, gurtu
-n.
--marker; reminder; sign; token; 


గుర్రు, gurru
-n.
--snore;long 


గుల, gula
-n.
--itch;


గులకరాళ్ళు, gulakarALLu
-n.
--pebbles; gravel;


గుల్మం, gulmaM
-n.
--(1) ulcer; stomach ulcer; (2) A bush, a shrub. పొద, బోదె లేని చెట్టు.


గుల్ల, gulla
-adj.
--hollow; puffy;
-n.
--shell; sea-shell;
---గంగాలిచిప్ప గుల్ల = back-water clam; [biol.] Meretrix Deshayes; (2) bay clam; [bio.] ''Meretrix meretrix'';
---బుడిత గుల్ల = arc shell; [biol.] Anadara granosa.


గులాం, gulAM
-n.
--slave; servant;


గులాబ్ జామున్, gulAb^jAmun^
- n.
-- (1) A sweet popular in India;
-- (2) MalayA apple; [bot.] ''Syzygium malaccense'' of the Myrtaceae family;
-- కొన్ని పూలు తెల్లగా ఉంటే ఇంకొన్ని ఎర్రగా గులాం (గులాల్) రంగులోనూ, కొన్ని రక్త వర్ణం లోనూ ఉంటాయి. పూల రంగును బట్టే కాయల రంగు ఉంటుంది. ఈ పండ్లనుంచి కొన్ని దేశాలలో వైన్ (Wine) తయారు చేస్తారు. మలేషియా, ఆస్ట్రేలియాలు ఈ పండ్ల మొక్క తొట్టతొలి జన్మస్థానాలు.


గులాబి, gulAbi
-n.
--rose; [bot.] Rosa centifolia;


గులిమి, gulimi
-n.
--ear wax; cerumen;


గులేబకావళి, gulEbakaavaLi 
- n.
-- Gul-E-Bakavali (గుల్ -ఏ-బకావలి); బకావలి అనే పువ్వు;  బకావలి = తెలుగులో బ్రహ్మ కమలం;


గుళిక, gulika
-n.
--(1) pellet; capsule; pill;(2) quantum; (3) module;


గుళిక అంక గణితం, gulik aMka gaNitaM
- n. 
-- modular arithmetic;


గుళిక వాదం, gulika vAdaM
-n.
-- quantum theory


గుళ్లీ, guLlI
-n.
--a small glass; a bottle used for feeding infants;


గువ్వ, guvva
-n.
--dove; pigeon; see also పావురం;
---ఎర్రగువ్వ = red turtle dove; [biol.] Stretopelia tranquebariea;


గువ్వగుత్తుక గడ్డి,  గువ్వగుట్టి, guvvaguttuka gaDDi, guvvaguTTi
-n.
--[bot.] Trichodesma indicum;


గుసగుస, gusagusa
-n.
--onomatopoeia for whisper; susurration;


గుహ్యం, guhyaM
-n.
--secret; code; రహస్యం;


గుహ, guha
-n.
--cave;


గూండా, gUMDA
-n.
--thug;


గూటం, gUTaM
-n.
--pestle; mallet;


గూటించు, gUTiMcu
-v. t.
--pester; put pressure on;


గూఢచారి, gUDhacAri
-n.
--spy; secret messenger;


గూడు, gUDu  
-n. 
--(1) nest; bird's nest; 
--(2) web; a spider's web; 
--(3) cocoon; chrysalis; web; 
--(4) shelf; a shelf-like opening in a wall for storing things;
--(5) niche; a one-sided hole in the wall used as a shelf;


గూడుపిట్ట, gUDupiTTa
-n.
--nestling; a young bird that has not left the nest yet;


గూడుపుఠాణి, gUDupuThAnI
-n.
--conspiracy; plot;


గూడెం, gUDeM
-n.
--tiny village comprised of thatched-roof tenements; a village comprised of a group of గుడిసెలు; a tribal village;


గూన, gUna
-n.
--large earthenware pot; cistern;


గూబ, gUba
-n.
--(1) owl; 
--(2) ear canal; eardrum;


గూబతడ, gUbataDa
-n.
--a tree with yellow flowers; [bot.] ''Sida rhombofolia;''


గ్లూకోజు, glUcOju
-n.
--glucose; a form of sugar found in fruits and honey; blood sugar; dextrose; C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;;


'''%గృ - gR, గె - ge, గే - gE,   గై - gai''' 

గృహం, gRhaM
-n.
--(1) home; 
--(2) abode;


గృహస్తు, gRhastu
-n. m.
--householder;


గృహ్యసూత్రాలు,  gRhyasUtrAlu
- n. pl.
-- గృహస్థు దైనందిన జీవితంలో ఏయే కర్మలు ఎలా చేయాలి, శుభాశుభ కర్మలు ఎలా చేయాలి, ఒకటేమిటి, మొఖం కడగడం ఎలా అనే విషయం దగ్గర్నుండీ సమస్త కర్మాచరణ విధానం గృహ్యసూత్రాలలో ఉంటుంది. వీటిని రచించినవారిలో ఇద్దరు ప్రముఖులు. ఒకరు ఆపస్తంబుడు, రెండవవారు అశ్వలాయనుడు. (ఆంధ్రులలో ఎక్కువమంది ఆపస్తంబ గృహ్యసూత్రాలను అనుసరిస్తారట. అందుకని ఆపస్తంబుడు ఆంధ్రుడు అయి ఉంటాడని తిరుమల రామచంద్ర గారి అభిప్రాయం.)


గృహిణి, gRhiNi
-n. f.
--homemaker; head of the home; see also ఇల్లాలు;


గెంటు, geMTu
-v. t.
--eject; kick out; push; 
- n.
-- movement;


గెంతు, geMtu  
-v. i.
-- jump; leap;


గెడ, geDa
-n.
--(1) stalk; staff; 
--(2) door-latch in the shape of a rod;
---వెదురు గెడ = bamboo staff.
---చెరకు గెడ = sugarcane stalk.


గెడ్డం, geDDaM
-n.
--(1) beard; 
--(2) chin;


గెత్తం, gettaM, 
-n. 
--(1) manure; 
--(2) compost;


గెద్ద, gedda
-n.
--kite; (rel.) డేగ = hawk;


గెనుసుగడ్డ, genusugaDDa
-n.
--sweet potato; [bot.] Dioscorea aculeata; తియ్య దుంప; ఆలువు;


గెల, gela
-n.
--bunch; bunch of fruits;


గెలుచు, gelucu
-v. i.
--win;


గెలుపు, gelupu
-n.
--success; victory;


గేటు, gETu
-n.
--gate; entranceway through a compound wall;


గేదంగి, gEdaMgi
-n.
--screw pine; [bio.] ''Pandanus odoratissimus'';


గేదె, gEde
-n. f.
--water buffalo; [bio.] ''Bovidae bubalis'';


గేయం, gEyaM
-n.
--song; writing suitable for singing or recitation;


గేలం, gElaM 
-n. 
--(1) fish-hook;
--(2) grapnel; an iron or steel device with multiple hooks to catch things under water;


గేలను, gElanu
-n.
--gallon; a liquid measure; 3.785 litres;


గేలక్సీ, gElaksI
-n.
--galaxy;


గేహం, gEhaM
-n.
--house; home;


గైరిక, gairika
-n.
--red ochre;


గైరుసాలు, gairusAlu
-n.
--last year;


గైరుహాజరు, gairuhAjaru
-n.
--absent;


'''%గొం - goM, గొ - go, గో - gO, గౌ - gau'''

గొంకు, goMku
-n.
--hesitation; fear;


గొంగళి,  goMgaLi
-n.
--a rough blanket, rug; a thick blanket;
-- గొంగడి; కంబళి; 


గొంగళిపురుగు, goMgaLipurugu
-n.
--hairy caterpillar;


గొంతుక, goMtuka
-n.
--(1) throat; 
--(2) voice; 
--(3) squatting position, కుక్కుటాసనం;


గొంతెమ్మ కోరిక, goMtemma kOrika
-n.
--an impossible wish; a greedy wish; (ety.) In Mahabharata, Kunti dearly wished that her extra-marital son Karna join her other children, the Pandavas. But this wish was never fulfilled. So the word కుంతి + అమ్మ = గొంతెమ్మ;


గొంద్వానా, goMdvAnA
-n.
--Gondwanaland; one of the original land masses of the world, the other being Pangea. According to the theory of Plate Tectonics, these two land masses broke into seven pieces, one of which is the Indian Plate.


గొంది, goMdi
-n.
-- (1) alley; bylane; (2) land in the shadow of a hill;


గొగ్గి, goggi
-n.
--[chem.] benzene; భైరవాసం;


గొగ్గి చక్రం goggi cakraM
-n.
--benzene ring;


గొజ్జంగి, gojjaMgi
-n.
--screw pine; [bot.] Pandanus odoratissmus; same as మొగలి;


గొటగొట, goTagoTa
-adj.
--onomatopoeia for the sound signifying drinking;


గొట్టం, goTTaM
-n.
--tube; pipe; duct; hose; barrel; either a rigid or a flexible tube (hose);
---పొగ గొట్టం = chimney.
---తుపాకి గొట్టం = gun barrel.
---నీటి గొట్టం = water pipe.
---రబ్బరు గొట్టం = rubber hose; rubber tube.


గొట్టిచెట్టు, goTTiceTTu
-n.
--a thorny plant; [bot.] Zyzyphus xylopyruss;


గొడవ, goDava
-n.
--trouble; problem; noise;


గొడ్డలి, goDDali
-n.
--axe; hatchet; see also పరశువు;


గొడారి,  goDAri  
-n. 
--cobbler; a caste who traditionally worked with animal skins and hides; #mA-di-ga#; 


గొడుగు, goDugu
-n.
--umbrella;


గొడుగు మొక్క, goDugu mokka  
-n. 
--a grass called umbrella plant; [bot.] Cyperus alternifolius;


గొడ్డు, goDDu
-adj.
--barren;
---గొడ్డంబలి = boiled rice water without any rice in it.
---గొడ్డు భూములు = barren lands.
---గొడ్డేరు = dry stream bed.
-n.
--(1) animal; beast; creature; 
--(2) steer; ox; cow;


గొడ్డుపాయలకూర,  goDDupAyalakUra
-n.
-- [bot.] Portulaca quadrifida Linn.;


గొడ్డురాలు, goDDurAlu
-n.
--barren woman; a woman who bore no children; గొడ్రాలు;


గొప్ప, goppa
-adj.
--rich; affluent; big; great; noble; 
---గొప్ప వాళ్లు = rich people; famous people.
---పెద్ద గొప్ప! = big deal!


గొప్పు, goppu
-n.
--basin around a plant to hold water;


గొబ్బరం, gobbaraM
-n.
--manure;


గొబ్బి,  gobbi
- n.
-- an erect  herb;  [bot.] Barleria cristata Linn.;  పెద్ద గోరింట; 


గొయ్యి, goyyi
-n.
--(1) pit; deep pit; hole in the ground; 
--(2) grave; (rel.) నుయ్యి = well;
---ఎవరు తీసుకొన్న గోతిలో వాళ్లే పడతారు = one falls victim for ones own treacherous plots; hoist with ones own petard.


గొరక, goraka  
-n. 
--(1) thick iron wire; thin iron rod; 
--(2) any heavy-duty long splinter; 
---గొరక చీపుళ్లు = heavy-duty broom made from the spines of coconut leaves. --sheep;


గొరపం, gorapamu  
-n. 
--heavy-duty brush used to groom horses; brush; 


గొరిల్లా, gorillA
-n.
--gorilla; a large monkey-like animal with strong human features;


గొర్రె, gorre
-n.
--sheep;


గొర్రెపిల్ల, gorrepilla
-n.
--lamb;


గొల్లభామ, gollabhAma
-n.
--(1) grasshopper, mantid; [biol.] Upupa indica; 
--(2) milkmaid; 


గొలుకు, goluku
-v. t.
--(1) scribble; 
--(2) bug; pester; bother;


గొలుకుడు, golukuDu
-n.
--scribble; scrawl;


గొలుసు, golusu
-n.
--chain;


గొలుసుకట్టు రాత, golusukaTTu rAta
-n.
--cursive writing;


గొళ్లెం, goLleM
-n.
--chain-latch; bolt for a door;


గోకర్ణం, gOkarNaM
- n.
-- a serving dish in the shape of a cow's ear; a serving utensil with a spout in the shape of a beak to facilitate pouring; use of this vessel and the name are gradually going out of use; 


గోంగూర, gOMgUra
-n.
--kenaff; mesta; sorella; roselle plant; Deccan Hemp; Bhimilipatam jute; [bot.] ''Hibiscus cannabinus; Hibiscus sabdariffa'' of the Malvaceae family; see also గోగు;
-- a leafy vegetable popular in Andhra region;
---పుల్ల గోంగూర = ఎర్ర గోంగూర = red sorella; [bot.] ''Hibiscus sabdariffa''; ఎరుపు రంగు కాండం, ఎరుపు పువ్వులు మరియు చిన్న చిన్న తమ్మెలు కలిగిన ఆకులతో వుంటుంది. పచ్చళ్ళకు, కూరలకు దీనినే ప్రధానంగా ఎంచుకుంటారు.
--- మంచిగోంగూర = Kenaf; [bot.] ''Hibiscus Cannabinus;''  పులుపు తక్కువగా వుండే గోంగూర; దీని‌లో ఎరుపు లేదా ఆకుపచ్చ కాండం, మరియు క్రీమ్ పువ్వులు ఉన్నాయి. ఆకులు పొడవాటి తమ్మెలను కలిగివుంటాయి.
---ధనాసరి గోంగూర = red sorella.
---సీమ గోంగూర = roselle plant.
--- గోగునార = BhimilipataM jute; Deccan hemp; 
---[Sans.] పీలుః; ఉష్ణప్రియా; నాళిత; [Hindi] అంబారీ;
---[Notes] గోంగూర రక్తవృద్ధికి పేరొందిన ఆకుకూర. గోగు పూల రసంలో పంచదార, మిరియాల పొడి కలుపుకుని తాగితే కాలేయ సంబంధిత వ్యాధులు నయమౌతాయి. గోంగూర ఉడికించి, ఆముదం కలిపి సెగగడ్డల మీద కట్టుకడితే అవి పక్వానికొచ్చి పగుల్తాయి.
---ముదిరిన గోగు మొక్కలను నీటిలో నానబెట్టి నార తీస్తారు. గోగు నార (Kenaf Hemp) ను గోనె సంచుల తయారీలో వాడతారు. పాడి పశువులకు గోంగూర మేపితే అవి పుష్కలంగా పాలు ఇస్తాయి. గోగు విత్తులను పశువుల దాణాలో కలుపుతారు. గోగు గింజలను కొందరు వీర్యవృద్ధికి నేతిలో వేయించి చూర్ణంచేసి తేనెతో కలిపి తింటారు. ఈ విత్తుల నుంచి తీసే పసుపు పచ్చని, వాసనలేని నూనె కందెన (lubricant) గానూ, దీపాలు వెలిగించడానికి కూడా వాడతారు. ఆ నూనెను సబ్బులు, పెయింట్లు, వార్నిష్ ల తయారీలో కూడా ఉపయోగిస్తారు.


గోకు, gOku
-v. t.
--(1) scratch; 
--(2) scribble;
- n. 
-- వెన్న కాచి నెయ్యి చేసినప్పుడు గిన్నె అడుగున మిగిలిన మాడు సరుకు; 


గోకులం, gOkulaM  
-n. 
--a herd of cows; 


గోకులకంట, gOkulakaMTa
-n.
--[bot.] ''Asteracantha longifolia'';


గోగు, gOgu
-n.
--hemp plant; [bot.] ''Cannabis sativa'';


గోగునార,  gOgunAra
-n.
-- the fiber from sorella plant; Indian hemp; Kenaf hemp; BhImilipatnaM jute;


గోచరం, gOcaraM
-adj.
--perceptible; gained from sense organs;
---కర్ణగోచరం = audible.
---దృగ్గోచరం = visible.


గోచరించు, gOcariMcu
-v. t.
--appear;


గోచరి, gOcari
-n.
--sensor; an instrument to sense our surroundings;  % put this in e-2-t


గోచారం, gOchAraM 
- n.
-- (1) path of a planet; movement of a planet; (2) [astrol] current state of planets relative to their positions at the time of the birth of an individual;
-- మీ జన్మ నక్షత్ర/నామ నక్షత్ర రాశి నుండీ లెక్కించ్చినపుడు నవ గ్రహాలు ప్రస్తుతం (మనం జాతకానికి గోచారం చూడాలని అనుకున్న రోజుకు) ఎక్కడెక్కడ ఉన్నాయో దానినే 'గోచారం' అని పిలుస్తారు. ఉదాహరణకి, అశ్వని జన్మ నక్షత్రంగా గల వ్యక్తి రాశి మేషం. ఈ మేష రాశి నుంచీ ఈ రోజు (అంటే, 14 ఆగస్టు 2022 న) ఏ గ్రహం ఎక్కడ ఉన్నదో లెక్క వేస్తే  ఇక్కడ చూపిన విన్యాసం వస్తుంది: మేషంలో రాహువు, వృషభంలో కుజుడు, మిథునంలో ఏ గ్రహమూ లేదు, కర్కాటకంలో శుక్రుడు, రవి, సింహంలో బుధుడు, కన్యలో ఏ గ్రహమూ లేదు, తులలో కేతువు, వృశ్చికంలో ఏ గ్రహమూ లేదు, ధనుస్సులో ఏ గ్రహమూ లేదు, మకరంలో శని, కుంభంలో చంద్రుడు, మీనంలో గురువు. ఈ సమాచారమే అంటే. 


గోచి, gOci
-n.
--G. string; a truss or flap; waist cloth; a narrow strip of cloth, worn by men between the legs, just to cover the genitals;


గోచిపాతరాయుడు, gOcipAtarAyuDu
-n.
--(1) a celibate student; 
--(2) an un-accomplished individual; (lit.) one who just wears a G. string; in ancient India celibate students just wore the G. string;


గోచికట్టు, gOcikaTTu
-n.
--a style of wearing a dhoti or saree; here a portion of the cloth is taken from front to back; between the legs, pleated, and then tucked into the waistband at the back;


గోటీబిళ్ల, gOTIbiLLa
-n.
--bat and pellet; Indian cricket; a childrens game involving the hitting of a small wooden pellet with a stick;


గోడ, gODa
-n.
--wall;
---ప్రహరీగోడ = compound wall.


గోడకుర్చీ, gODakurchee
- n.
-- a type of punishment meted out to children in elementary schools in which the child is made to sit in an imaginary chair by resting his back against a wall; 


గోడు, gODu
-n.
--peeve;
---ఎవడి గోడు వాడిది = every one has his (her) pet peeve.


గోత్రం, gOtraM
-n.
--lineage; source; origin; group; (of a family); there are innumerable lineages and it is impossible to list them all; one normally tells one's lineage by listing one, two, three or five ancestral sages;
-- In India people belonging to the same lineage are prohibited to marry each other; 
-- (1) భారతదేశంలో ఉన్న హిందువులలో ప్రతి ఒక్కరికి గోత్రం అనేది ఉంటుంది. ఇందులో ఏ కులానికి సంబంధించి వారికి వేరేగా గోత్రం అనేది ఉంటుంది. 
పూర్వ కాలంలో విద్య నేర్పించడానికి కొన్ని కుటుంబాలకు గురువులు ఉండేవారు. ఆ కుటుంబాలకు ఆ గురువు పేరు ఒక గోత్రము లా ఉండేది. విద్యను అభ్యసించే వారు వారి యొక్క పూర్వీకుల పేరును గోత్రంగా చేసుకునే వారు. ఈ విధంగా ప్రతి కుటుంబానికి గోత్రం ఏర్పడింది. ఇందులో ఒకే గోత్రం కలిగి ఉన్నటువంటి వారు వివాహం చేసుకోవడానికి హిందూ సాంప్రదాయం ఒప్పుకోదు. ఎందుకంటే ఒకే గోత్రం కలిగి ఉన్నవారు అన్న చెల్లెలు అవుతారని శాస్త్రం చెబుతోంది. హిందూ సనాతన ధర్మం ప్రకారం రక్త సంబంధీకులు వివాహం చేసుకోకూడదని, ఒకే గోత్రం ఉన్న వారు అన్నా చెల్లి, అక్క తమ్ముడు వరుసలు అవుతారని, కొంతమంది పరిచయం లేకున్నా గోత్రాల విషయానికి వచ్చినప్పుడు ఒకే విధంగా ఉంటాయి.
-- (2) పాణిని వ్యాకరణ ప్రయోజనాల కోసం గోత్రాన్ని &quot;అపత్యం పౌత్రప్రభృతి గోత్రం&quot; (IV. 1. 162)అని నిర్వచించాడు, దీని అర్థం &quot;గోత్ర అనే పదం కుమారుని కుమారునితో ప్రారంభమయ్యే సంతానాన్ని (ఒక ఋషి యొక్క) సూచిస్తుంది.&quot; ఒక వ్యక్తి &quot;నేను కౌశిక-గోత్రం&quot; అని చెప్పినప్పుడు, నేను నా సంతతికి చెందిన పురాతన ఋషి కౌశిక లేదా విశ్వామిత్రుని నుండి అవిచ్ఛిన్నమైన పురుష సంతతి ద్వారా గుర్తించబడతానని అర్థం. కాని దీనికి విరుధ్ధమైన వాదం కూడా ఉంది;
-- (3) ఒకప్పుడు మనందరిదీ వ్యావసాయిక సమాజం. అప్పుడు సమాజంలో అందరికీ తమతమ గోవుల మందలు ఉండేవి. గోవులు అనే మాటను ఆవులు, ఎద్దులకు కలిపి వాడతారనేది తెలిసిందే. ఒకే మందలోని గోవులు గనుక జతకడితే, ఆ జాతి క్రమంగా క్షీణించిపోయే ప్రమాదం ఉన్న కారణంగా, వేర్వేరు మందలలోని గోవులను జతకట్టించేవారు. దీనివల్ల జన్యుపరంగా కూడా ఆ జాతి వృద్ధి పొందేది. కనుక, ఏ గోవు ఏ మందలోదో తెలుసుకోవటం అవసరంగా ఉండేది. అందుకే, ఒక్కొక్క గోవుల మందకు, ఒక్కొక్క పేరుండేది. సాధారణంగా, ఆ మందకు నాయకత్వం వహించే వారి పేరుమీదుగా ఆ మందను వ్యవహరించటం పరిపాటి. అలా, ఏ గోవును చూసినా, అది ఏ మందకు చెందిందో తెలుసుకోవటం సులభంగా ఉండేది. ఆ పద్ధతిలోని ప్రయోజనాలను గుర్తించి, వాటిని క్రమంగా మనుషులకూ వర్తింపజేయటంతో, మనుషులు సైతం 'ఫలానా గుంపు'లోకి చెందినవారని గుర్తించటం ఆరంభమయింది. ఆ 'ఫలానా గుంపు' క్రమంగా 'గోత్రం' అయి ఉండవచ్చు.
-- 1. వంశం, 2. గుంపు, సమూహం, 3. పేరు, 4. గొడుగు, 5. బాట;


గోతము, gOtamu
- n.
-- a sac; a bag; a gunny-bag; a bag made of jute fiber; 
 

గోతులు, gOtulu
-n.
--pits; excavations;


గోదం, gOdaM
-n.
--(1) brain; 
--(2) [comp.] memory or storage;


గోదాం, gOdAM
-n.
--(1) godown; warehouse; depot; storage place; 
--(2) [comp.] memory or storage.


గోదారి, gOdAri
-n.
--dregs; crunchy bits of sediment left at the bottom of the pot when butter is boiled to make ghee; same as గసి;
-- భాషా శాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఇది సంస్కృత పదమైన 'గోదార్వి' నుండి వచ్చి ఉండవచ్చు. గో = ఆవు; పాలు, దర్వి = గరిటె; మిగిలిన పదార్థం.
పాత్రకు అడుగున మిగిలినది కాబట్టి అది 'గోదార్వి' అయి, కాలక్రమేణా వాడుకలో 'గోదావరి'గా మారి ఉండవచ్చు.


గోధుమలు, gOdhumalu
-n. pl.
--wheat; [bot.] Triticum durum; Triticum vulgarum;
---తెల్ల గోధుమలు = hard wheat; [bot.] Triticum durum.
---ఎర్ర గోధుమలు = ordinary wheat; [bot.] Triticum vulgarum.


గోధూళివేళ, gOdhULivELa
-n. 
-- evening; (lit.) time of the day when you see the red dust raised by the cowherds  as they return home after grazing; 


గోనె, gOne
-n.
--burlap; fabric from jute fiber; fabric from hemp fiber;


గోనె సంచి, gOne saMci
-n.
--burlap sac; gunny sac;


గోప్యం, gOpyaM
-n.
--secret;


గోపీచందనం, gOpIcaMdanaM
-n.
--yellow ochre;


గోపురం, gOpuraM
-n.
--dome; steeple;


గోబిగడ్డ, gObigaDDa
-n.
--cabbage;


గోబీ ఎడారి, gObI eDAri
-n.
--Gobi desert;


గోముగా, gOmugA
-adv.
--endearingly;


గోమేధికం, gOmEdhikaM
-n.
--agate; topaz; a pale blue, pale green, yellow or white semi-precious stone with a striped or cloudy coloring; a silicate of Aluminium and Fluorine; 


గోరింక, gOriMka
-n.
--myna bird; 
-- సాధారణ గోరింక = common myna bird; [bio.]  ''Acridotheres tristis'' of the Sturnidae family;
-- మాట్లాడే గోరింక = talking myna; Grackle; hill myna; [bio.] ''Gracula religiosa'' of the Sturnidae family;
-- గోరువంక; [Sans.] శారికా; 


గోరింట, gOriMTa
-n.
-- henna; [bot.] ''Acacia intsia''; ''Lawsonia inermis'';
-- గోరింటాకులో లాసోన్ (హెన్నోటానిక్ యాసిడ్) (Lawsone; hennotannic acid (2-hydroxy-1,4-naphthoquinone) అనే ఎర్రటి పదార్థం ఉంటుంది. ఇది ఆకు నలిపినప్పుడు బయటకు వస్తుంది.ఈ పదార్థానికి కొన్ని ప్రోటీన్లను అతుక్కునే గుణం ఉంటుంది, ఇదొక రసాయన చర్య. లాసోన్, చర్మం లో ఉన్న కెరాటిన్ ( జుత్తులో కూడా కేరాటిన్ ఉంటుంది) అనే ప్రోటీన్ తో రసాయనం గా కలిసి ఎర్ర గా కనిపిస్తుంది. ఈ కేరాటిన్కి అతక్కునే ప్రక్రియను ఆంగ్లంలో Michel addition రియాక్షన్ అంటారు.
-- [Note] ఆషాఢంలో మహిళలు గోరింటాకు పెట్టుకోవడం ఒక ఆచారంగా మారింది. దీని వెనుక పలు కారణాలున్నాయి. ఆషాడంలో గ్రీష్మ రుతువు పూర్తి కావడంతో పాటు వర్ష రుతువు ప్రారంభం అవుతుంది. గ్రీష్మంలో మన శరీరం వేడితో కూడుకుని వుంటుంది. ఆషాడంలో బయటి వాతావరణం చల్లబడిపోతుంది. అలాంటి సమయంలో మన శరీరంలోని వేడి బయట చల్లబడిన వాతావరణానికి విరుద్ధంగా తయారవుతుది. కాబట్టి అనారోగ్యాలు తప్పవు. అందుకే గోరింటాకు పెట్టుకుంటారు. గోరింటాకుకు శరీరంలో ఉండే వేడిని తగ్గించే శక్తి ఉంది. అంతేకాకుండా గోరింటాకు రోగ నిరోధక శక్తిని పెంచుతుంది. అందుకే ఆషాడంలో గోరింటాకు తప్పకుండా పెట్టుకోవాలని పెద్దలు చెప్పడమే కాకుండా డాక్టర్లు కూడా చెప్తున్నారు.


గోరీ, gOrI
-n.
--tomb; mausoleum; sepulchre;


గోరు, gOru
-n.
--(1) fingernail; toenail; 
--(2) claw; 
--(3) talon;
- adj.
-- small tiny; 
-- గోరంత దీపం = a small lamp;
-- గోరంతలు కొండంతలు చెయ్యడం = making mountains out of molehills;
-- గోరుచిక్కుడు = a leaner variety of bean; cluster bean;
-- గోరుముద్దలు = tiny morsels (of food);


గోరుచిక్కుడు, gOrucikkuDu.
-n.
-- cluster beans; field vetch; guar beans; [bot.] ''Cyamopsis tetragonoloba; Cyamopsis psoralioides; Dolichos faboeformis'' of the Fabaceae family; 
--(note)  guar gum, an emulsifier, is made from the mature seeds of this plant; a plant-based derivative of guar beans used as a potent thickener, binder, and stabilizer. Packing eight times the thickening power of cornstarch, it is widely utilized in gluten-free baking, salad dressings, and dairy-free ice creams to create a smooth, consistent texture.
--[Sans.] బకుచీ; గోరక్షా ఫలినీ; గోరాణీ; క్షుద్ర శింబీ; 


గోరుచుట్టు, gOrucuTTu
-n.
--whitlow; fleon; an infection of the bed of the finger or toenail;


గోరువెచ్చ, gOruvecca
-n.
--lukewarm;


గోరోజనం, gOrOjanaM
-n.
--(1) ox gall; gallstone; serpent stone; 
--(2) same as గోరోచనం = బెజోవార్ = bezoar; a hard mass such as a stone or hair-ball in the stomach of ruminants, once believed to have medicinal properties; 
--(3) an yellow orpiment (auri + pigment) or a yellow-colored pigment; Arsenic trisulfide; As&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;;   
--(4) fat; 
--(5) arrogance; pride; uppityness; గర్విష్టివాళ్ళని &quot;వీడికి గోరోజనం ఎక్కువరోయ్&quot; అనడం వినే ఉంటారు. 
-- (Note) దీనివలన &quot;మగతనానికి&quot; సంబంధించిన సమస్యలు నివారించబడతాయని అంటారు. శృంగారపరంగా మగవారికి ఉపయోగపడుతుందని కూడా అంటారు. అందువల్ల, మాటిమాటికి మగతనం మగతనం అంటూ విర్రవీగే వారిని, నాకంటే పెద్ద మగాడు లేడని గొప్పలు చెప్పుకునే వారిని, లేదా కొంచెం బలుపుగా మాట్లాడే వారిని &quot;నీకు గోరోజనం కొంచెం ఎక్కువైందిరా&quot; అని మందలిస్తూ ఉంటారు.
--(Note) Some say the mineral should be called గోరోచనం, because రోచన means &quot;shining&quot; and గోరోచనం means yellow shining substance from a cow;
--(Note) Natural gallstones are obtained from cows (ox). Synthetic stones are manufactured by using the juice from the gallbladder as a raw material;
--(Note) This is believed to have anti-spasmodic properties; In the Iliad, the Greek physician Machaon uses this to treat the warrior Philoctetes who suffered from a snake bite; 


గోరోజనామ్లం, gOrOjanAmlaM
-n.
--fatty acid;


గోల, gOla
-n.
--noise; commotion; disturbance;


గోలాంగూలం, gOlAMgUlaM
-n.
--lion-tailed monkey;


గోళం, gOLaM
-n.
--sphere; orb; a suffix to any of the planetary names;


గోళాకార, gOLAkAra
-adj.
--spherical;


గోళీయం, gOLIyaM
-n.
--spheroid;


గోళీలు, gOLIlu
-n. pl.
--marbles; small glass spheres used by children in games; 


గోళ్లు, gOLlu
-n. pl.
--(1) nails; finger nails; toe nails; 
--(2) claws;


గోవ, gOva
-n.
--scaffolding;          


గోవర్ధనం,  gOvardhanam
- n.
-- a flowering plant; 
-- see also గరుడవర్ధనం; నందివర్ధనం;


గోషా, goshA
-adj.
-- pertaining to women; 
---గోషా ఆసుపత్రి = women's hospital.
-n.
--the custom of keeping women under viel; 


గోష్పాదం, goOshpAdaM
-n.
-- tuft of hair left on a tonsured head; (lit.) a cow's hoof;
-- పిలక; 


గోష్ఠి, gOshTi
-n.
--discussion; seminar; symposium;


గోసర్గ, gOsarga
-n. 
-- morning; (lit.) time of the day when the cows go to the field for grazing; (ant.) గోధూళివేళ; 


గోహరి,  gOhari
- n.
-- valor; courage; internal energy; 
-- ప్రతిభ; అంతర్నిహిత శక్తి; 


గౌణ, gauNa 
- adj.
-- secondary; not important; 


గౌరవం, gauravaM
-n.
--respect; honor; (lit.) treating someone with respect;


గౌరీమనోహరి, gaurImanOhari
-n.
--Rangoon creeper; Chinese honeysuckle; [bot.] ''Quisqualis indica''; ''Combretum indicum'' of the Combretaceae family;
--This creeper, like all lianas, attaches itself to trees in the wild and creeps upwards through the canopy in search of the sun. In the home garden, Quiqualis (means, what is this?) can be used as an ornamental over arbors or gazebos, on trellises; With some supportive structure, the plant will arch and form large masses of foliage.
[[File:upload.wikimedia.org/wikipedia/commons|thumb|right|/2/2f/Combretum_indicum_01.JPG/330px-Combretum_indicum_01.JPG]]


గౌరుకాకి, gaurukAki  
-n. 
--gull; a sea-bird;


గౌళగాత్రం, gauLagAtraM
- n.
-- big voice; loud voice; high decibel voice; harsh voice; 
&lt;/poem&gt;

==Part 3: ఘం - ghaM==
&lt;poem&gt;
ఘంటాపథం, ghaMTApathaM
-n.
--Royal road; నిస్సందేహమగు మార్గము; పది విల్లుల వెడల్పు గల రోడ్డు; 


ఘంటాపథంగా, ghaMTApathaMgA
-adv.
--definitely; emphatically; without a doubt; 


ఘంటారావం, ghaMTArAvaM 
- n. 
--sound of a bell;

ఘంటిక, ghaMTika
- n.
-- (1) a small bell; (2) epiglottis; 
&lt;/poem&gt;

==Part 4: ఘ - gha==
&lt;poem&gt;
ఘటం, ghaTaM
-n.
--(1) a pot made out of clay; 
--(2) an earthenware pot used as a musical instrument, an art made popular by SrI Kolamka Venkataraju of Tuni; 
--(3) (electrical) cell; container of electricity; 
--(4) person; individual; body; character; container of soul; 
---మొండి ఘటం = obstinate character.


ఘటన, ghaTana
-n.
--(1) happening; occurrence; 
--(2) dispensation; the will of God; 
--(3) facilitation;


ఘటమాల, ghaTamAla
-n.
--[phy.] battery; (lit.) a string of cells;


ఘటశాసి, ghaTaSAsi
-n.
--logician; an expert in logic; an umpire in logic;


ఘట్టయంత్రం, ghaTTayaMtraM
-n.
--water wheel; a wheel with buckets to lift water;


ఘట్టం, ghaTTaM
-n.
--(1) stage; phase; 
--(2) the edge of a pool or river;
-- (3) toll booth; 
-- ఘట్ట కటికా న్యాయం = ఎంత ప్రయత్నం చేసినా కష్టమే మిగులుతుంది తప్ప ఖర్చు తప్పించుకోలేం అన్న హెచ్చరిక;


ఘటికుడు, ghaTikuDu
-n. m.
--competent person; expert hardened with experience; stalwart;


ఘటిల్లు, ghaTillu
-v. i.
--happen; occur;


ఘటీగణితం, ghaTIgaNitaM
-n.
--modulo mathematics; modulo arithmetic; When we divide an integer A by an integer B we will have an equation that looks like the following:
A/B = Q with R as remainder. Sometimes, we are only interested in what the remainder is when we divide A by B.
For these cases, there is an operator called the modulo operator (abbreviated as mod).
Using the same A, B, Q, and R as above, we would have: A mod B = R;

​
ఘటీయంత్రం, ghaTIyaMtraM
-n.
--clockwork;


ఘడియ, ghaDiya
-n.
--time measure in Hindu calendar; approx. 24 minutes;
--sixtieth part of a day; 
-- 1 రోజు = 60 ఘడియలు; 1 ఘడియ = 60 విఘడియలు = 24 నిమిషాలు;  
--షష్టి ఘడియలు = 24 గంటలు = రోజల్లా


ఘనం, ghanaM
-n.
--(1) solid; 
--(2) cube; 
--(3) great; grand; 
--(4) extinguishing; 
---ఘన పరిమాణం = volume.
---పిట్టకొంచెం, కూత ఘనం = bird is small, but the call is loud.
---దీపం ఘనమవనీయకు = do not let the lamp get extinguished.


ఘనకార్యం, ghanakAryaM
-n.
--heroic deed;


ఘనత, ghanata
-n.
--greatness;


ఘనపదార్థం, ghanapadArthaM
-n.
--solid matter;


ఘనపరిమాణం, ghanaparimANaM
-n.
--volume; a measure of space occupied by an object;


ఘనపుటడుగు, ghanapuTaDugu
-n.
--cubic foot; the space occupied by an object of length, widtghe and depth of 1 foot each;


ఘనమూలం, ghanamUlaM
-n.
--cube root; the cube root of 27, for example, is 3 because 27 is obtained my multiplying 3 x 3 x 3;


ఘనాపాఠీ, ghanApAThI
-n.
--(1) an expert in the Vedas; వేదమును చదవడానికి 'పద పాఠము' తో మొదలై 'ఘన పాఠము' వరకు మొత్తం 11 పద్దతులు వుంటాయి. అవి ఒకదానికంటే ఒకటి కష్టతరమైనవి. అన్నింటిలో ఆఖరిదైన 'ఘనము' అనే పద్దతి వరకూ నేర్చుకున్నవారిని 'ఘనపాఠి' అంటారు. ఈ పద్ధతిలో వేదాన్ని నేర్చుకోవాలంటే కనీసం ఒక వెయ్యిసార్లు అయినా పఠించాలి;
--(2) an expert;
-- అపారమైన ప్రతిభాసంపత్తి కలిగినవారు అని ఎవరినయినా పొగడాలనుకున్నప్పుడు మన తెలుగు పత్రికలవారు వాడుతున్న పదాలు ఘనాపాఠి లేదా ఘనాపాటి.


ఘనీభవన స్థానం, ghanIbhavana sthAnaM
-n.
--freezing point; the temperature at which a liquid freezes; for example, the freezing point of water is 32 degrees F or 0 degrees C; 


ఘనీభవించు, ghanIbhaviMcu v.i.
-v. t.
--freeze; solidify;


ఘర్మం, gharmaM
-n.
--sweat;


ఘరానా,  gharAnA
- adj.
-- (1) good at doing bad things; (2) related to a house; ఉత్తర భారతంలో ఒక సంగీత కళాకారుడు ఘరానా గాయకుడు అంటే ఒక స్థిరపడిన సంగీత సంప్రదాయానికి చెందిన వాడు అన్న అర్థమే కాకుండా పేరుమోసిన గాయకుడు అన్న అర్థాల్లో వాడుతారు;


ఘృతం, ghRtaM
-n.
--ghee; clarified butter;


ఘాటీ, ghATI
-n.
--(1) hill pass; 
--(2) police station;


ఘాటీ రోడ్డు, ghATI rODDu
-n.
--a winding road through a hill pass;


ఘాటు, ghATu
-n.
--pungency; pungent smell;


ఘాతం, ghAtaM
-n.
--(1) blow; injury; shock; 
--(2) [math.] exponent; power;


ఘాతకుడు, ghAtakuDu
-n. m.
--destroyer; tormentor; villain;
---విశ్వాస ఘాతకుడు = one who destroyed the trust.


ఘాతకురాలు, ghAtakurAlu
-n. f.
--destroyer; tormentor;


ఘాతాంకం, ghAtAMkaM
-n.
--[math.] exponent; power;


ఘాతీయ, ghAtIya
-adj.
--[math.] exponential;


ఘాతీయ పద్ధతి, ghAtIya paddhati
-ph.
--[math.] exponential notation; for example, 1,000,000 in exponential notation can be written variously as 10e6, 10^6 or 10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;;


ఘాతుకం, ghAtukaM
-n. 
--destructive act; cruel act;
--cruelty; murder;


ఘ్రాణం, ghrANaM
-n.
--smell; odor;


ఘ్రాణేంద్రియం, ghrANEMdriyaM
-n.
--sense of smell;


ఘుమఘుమ, ghumaghuma
-adj.
--redolent; flavorful; onomatopoeia for a fragrant substance as in ఘుమఘుమ లాడు;


ఘృతం, ghRtaM
-n.
--ghee; melted butter; fat;(


ఘృతార్థం, ghRtArthaM
-n.
--[chem.] steroid; (ety.) ఘృతం వంటి పదార్థం;


ఘృతాల్, ghRtAl
-n.
--[chem.] sterol; alcohol of the steroid family;


ఘృతికామ్లం, ghRtikAmlaM
-n.
--[chem.] stearic acid; Stearic Acid is a saturated long-chain fatty acid with an 18-carbon backbone. Stearic acid is found in various animal and plant fats; C&lt;small&gt;18&lt;/small&gt;H&lt;small&gt;36&lt;/small&gt;O&lt;small&gt;2&lt;/small&gt; or CH&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;(CH&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;)&lt;small&gt;16&lt;/small&gt;COOH;


ఘోటక బ్రహ్మచారి, ghOTaka brahmacAri
- n.
-- enforced celibate;  false ascetic;


ఘోరం, ghOraM, 
-adj. 
--horrible; fierce; frightful;
-n.
--(1) atrocity; 
--(2) gory;


ఘోష, ghOsha
-n.
--(1) loud cry; lamentation; loud sound; amplified sound; (2) a village where cowherds live;  
-- వేద ఘోష = sound of Veda recitation;
-- ఘోష స్త్రీ = milkmaid;
-- ఘోష యాత్ర = 
-- ఘోషాసుపత్రి = a hospital specializing in Ob &amp; Gyn; 
-- గొల్లవారుండే పల్లె ప్రాంతాన్ని &quot;ఘోష&quot; అంటారు. వీరున్న చోట పశుసంపద ఉండి, అవి శబ్దం చేస్తూ ఉంటాయి కాబట్టి ఈ పేరు వచ్చిందట. 


ఘోషణ, ghOshaNa
-n.
--proclamation;
---ఘోషణ పత్రం = proclamation notice.


ఘోషా, ghOsha
-n.
--viel; purdah; the social practice of keeping women under viel; same as గోషా;


ఘోషాసుపత్రి, ghOshAsupatri
-n.
--ladies' hospital;
&lt;/poem&gt;


|width=&quot;65&quot;| &lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
&lt;!--- Insert ALL Images Below This Line (center|150px|thumb) ---&gt;

|-
|- &lt;!--- Nothing Below This Line! ---&gt;
|}

==మూలం==
* V. Rao Vemuri, English-Telugu and Telugu-English Dictionary and Thesaurus, Asian Educational Services, New Delhi, 2002 ISBN: 0-9678080-2-2
[[వర్గం:వేమూరి తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువు]]</text>
      <sha1>lxcoztla3gc8goy5xylbliv5jqe45u4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వేమూరి తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువు/ద-ధ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3018</id>
    <revision>
      <id>39223</id>
      <parentid>39164</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T02:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vemurione</username>
        <id>1689</id>
      </contributor>
      <comment>/* Part 2: ద - da */</comment>
      <origin>39223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92161" sha1="ka7yp0nptb9opnk268i3rh5boh1t38q" xml:space="preserve">
=నిఘంటువు=

* This dictionary is an improved version over the print version (expanded, errors corrected, new features continually being added) published by Asian Educational Services, New Delhi in 2002.
* You are welcome to add. BUT PLEASE DO NOT DELETE entries until you are absolutely, positively SURE a mistake has been made and needs to be corrected.
* PLEASE do not delete entries or their meanings simply because you personally did not agree with the meaning given there. Thanks
* American spelling is used throughout. 
* There is no clearly established, standardized alphabetical order in Telugu. The justification for the scheme used here would be too long for discussion here.

16 March 2016.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! నిర్వచనములు&lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
! ఆసక్తికర చిత్రములు&lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
|-
|width=&quot;895&quot;|&lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
&lt;!--- Insert ALL నిర్వచనములుAlphabetically Sorted Below This Line ( * ''' Should precede each new line) ---&gt;


==Part 1: దం- daM==
&lt;poem&gt;

దంచు, daMcu
-v. t.
--hull; pound; pestel;


దంట, daMTa
-n.
--rival; competitor; 


దంటతనం, daMTatanaM
-n.
--rivalry; 


దంటు, daMTu
-n.
--stalk of a non-woody plant;


దండం, daMDaM
-n.
--(1) stick; staff; beam; 
--(2) punishment; 
--(3) salutation; the act of joining two hands while praying, greeting, or offering respect; 


దండ, daMDa
-n.
--(1) garland; lei; 
--(2) wreath; 
--(3) chain; necklace; 
--(4) arm muscle; 
--(5) prop; support;


దండకవిలె, daMDakavile      %e2t
-n.
--archive, record book; register;


దండయాత్ర, daMDayAtra
-n.
--(1) campaign; expedition; 
--(2) invasion; raid; (lit.) pilgrimage with sticks; this suggests that fighting a war was considered a sacred duty, a pilgrimage;


దండించు, daMDiM
-v. t.
--(1) punish; (esp.) with a stick; 
--(2) [chem.] polymerize; the act of stringing together many monomers as a chain to create a polymer; (ety.) దండ conveys the concept of joining together; be they hands, flowers or monomers;


దండిగా, daMDigA
-adv.
--plentifully; abundantly;


దండీలు, daMDIlu
-n. pl.
--pushups; a type of physical exercise;


దండు, daMDu
-n.
--swarm; group; gang; army;
---మిడతల దండు = swarm of locusts.
---కోతుల దండు = group of monkeys.
-v. t.
-- collect; beg;


దండుగ, daMDuga
-n.
--waste;


దండెం, daMDeM
-n.
--clothesline; rope or long rod usied as a clothesline; 


దండెత్తు, daMDettu
-v. t.
--invade; raid; attack;


దండోరా, daMDOrA
-n.
--a public announcement; an announcement made by a person as he goes around the town beating a drum;


దంతం, daMtaM
-n.
--(1) tooth; molar; 
--(2) tusk; 
--(3) ivory;


దంతకాష్టం, daMtakAshTaM
-n.
--twig for cleaning teeth; toothbrush;


దంతధావనం, daMtadhAvanaM
-n.
--cleaning ones teeth; brushing of the teeth;


దంతమార్జని, daMtamArjani
-n.
--toothbrush;


దంతమూలీయ, daMtamUlIya
-adj.
--[phonetics] alveolar; Alveolar consonants are articulated with the tongue against or close to the superior alveolar ridge, which is called that because it contains the alveoli of the upper teeth;


దంతవిశారద, daMtaviSArada
-n.
--dentist;


దంతవైద్యుడు, daMtavaidyuDu
-n. m.
--dentist; దంతవిశారద is independent of the gender of the dentist;


దంత ధావన చూర్ణం, daMta dhAvana cUrnaM
-n.
--toothpowder;


దంత ధావన ఖమీరం, daMta dhAvana khamIraM
-n.
--toothpaste;


దంత్య, daMtya
-adj.
--[phonetics] dental;


దంత్యములు, daMtyamulu
-n. pl.
--[phonetics] dentals; sounds formed by placing the tip of the tongue against or near the upper front teeth;


దంతాకార, daMtAkAra
-adj.
--[bot.] dentate;


దంతి,  daMti
- n.
--(1) elephant; 
--(2) a hill shrub; [bot.] ''Maytenus emarginata''; 


దంతెన, daMtena     
-n.
--rake; a toothed implement to turn sod, grass, dirt, etc.;


దంతోష్ఠ్యములు, daMtOshTyamulu
-n. pl.
--[phonetics] labio-dentals; the letter వ is an example;


దంపసాగు, daMpasAgu
-n.
--wet cultivation;


దంపు, daMpu
-v. t.
--pound; hull; pestel;


దంపుడు, daMpuDu
-adj.
--pounded (as opposed to milled); hulled;
---దంపుడు బియ్యం = pounded (as opposed to milled) rice; hulled paddy.


దంభ, daMbha
-adj.
--false; bogus;


దంభము, daMbhamu 
- n.
-- ego; egoism;


&lt;/poem&gt;

==Part 2: ద - da==
&lt;poem&gt;

దక్కను, dakkanu
-n.
--the Deccan plateau; the highland comprising the southern triangular part of India;


దక్కు, dakku
-v. i. 
--be available; (2) accrue; 


దక్షత, dakshata
-n.
--skill; dexterity; ability; competency; acumen; efficiency;


దక్షిణం, dakshiNaM
-n.
--(1) south; 
--(2) right-hand side; (note) The reason for this double meaning is that when you are facing East, the right side is south.


దక్షిణ, dakshiNa
-adj.
--southern; right-hand side; dextro; dextral; right-handed; (ant.) వామ;
---దక్షిణ శిలువ = Southern Cross; a prominent constellation visible from the southern hemisphere.
-n.
--a fee offered to a priest after a religious rite; see also సంభావన;


దక్షిణాయనాంతం, dakshiNAyanAMtam
-n.
--[astron.] winter solstice; the day on which the sun rises in the southernmost part of the sky before beginning the northward journey; December 22. This day has the shortest daylight in the northern hemisphere.


దక్షిణావర్త, dakshiNAvarta
-adj.
--clockwise; (ant.) వామావర్త;


దక్షిణోజు, dakshiNOju
-n.
--[chem.] dextrose; the right-handed sugar; this kind of naming is necessary if one wants to adhere to the Geneva convention in ending chemical names; according to this convention, the names of all sugars should end with the sound -ose; (ant.) వామోజు;


దగ్గర, daggara
-adj.
--near; close;


దగా, dagA
-n.
--deceit; fraud;


దగాకోరు, dagAkOru
-n.
--deceitful person; (rel.) పేుకోరు;


దగుల్భాజీ, dagulbhAjI
- n.
-- cheater; (ety.) [Farsi] దగల్ = cheat; బాజ్ = suffix for మంతుడు;


దగ్గు, daggu
-n.
--cough;
---అనుత్పాదక దగ్గు = non-productive cough; a cough that does not produce phlem.
---పొడి దగ్గు = non-productive cough; a cough that does not produce phlem.


దట్టంగా, daTTaMgA
-adv.
--densely; thickly;


దట్టించు, daTTiMcu
-v. t.
--ram; cram; tamp; to load;


దట్టి, daTTi
-n.
--cummerbund; a long piece of cloth used as a waistband;


దడ, daDa
-n.
--fibrillation; tremor; agitation; shaking;


దడదడ, daDadaDa
-adj.
--onomatopoeia for a fibrillating heart;


దడి, daDi
-n.
--fence or screen made with twigs and leaves;


దడిగోడ, daDigODa
-n.
--a wall constructed with twigs and sticks and then plastered with mud;


దడ్డు, daDDu
-adj.
--naked; 


దత్తం, dattaM
-n.
--datum; given item;


దత్తత, dattata
-n.
--adoption;


దత్తాంశం, dattAMSaM
-n.
--datum; given item; measured item; (ety.) దత్త + అంశం;


దత్తాంశలు, dattAMSalu
-n. pl.
--data; given or measured quantities;


దత్తాంశనిధి, dattaMSanidhi     
-n.
--database;


దత్తాఖానా, dattAkhAnA             
-n.
--data store; computer memory;


దద్దమ్మ, daddamma
-n.
--incompetent person; fool; simpleton; useless fellow; 


దద్దళం, daddaLaM 
-n. 
-- (1) a small temple built in the shape of a canopy with four pillars or posts supporting it; (2) A flat-roofed house;


దద్దురు, dadduru
-n.
--welt; spingles, a swelling of the skin as a result of insect bite or injury resulting from a beating;


దనియాలు, daniyAlu
-n.
--coriander seed;


దనుక, danuka
-adv.
--until; 


దన్ను, dannu
-n.
--support; prop; backing;


దన్నుదారు, dannudAru
-n.
--supporter; backer;


దప్పళం, dappaLaM
-n.
--a soup made of vegetables; 


దప్పిక, dappika
-n.
--thirst;


దబదబ, dabadaba
-adj.
--onomatopoeia for the sound of banging on a door;


దబ్బనం, dabbanaM
-n.
--bodkin; packing needle; fat, heavy-duty needle; 
-- దబ్బలం; కంఠాని కి పిడి ఉంటుంది కానీ &quot;కన్ను&quot; ఉండదు, కన్ను స్థానంలో చిన్న కొక్కెం ఉంటుంది;


దబ్బపండు, dabbapaMDu
-n.
--citron; buff; [bot.] ''Citrus medica'' of the Rutaceae family; 
-- మాదీఫలం; వృక్ష ప్రపంచంలో డజన్ల కొద్దీ రకాల దబ్బ జాతి వృక్షాలున్నాయి. పలు సంకర జాతులూ రూపొందించబడ్డాయి. మాదీఫలం కూడా కొద్దిపాటి తేడాలతో ఇవే లక్షణాలు కలిగి ఉంటుంది. నోటి అరుచి (Anorexia), పైత్యం, ఆకలి లేమి, తల తిప్పట వంటి వాటికి అద్భుతంగా పనిచేసే 'మాదీఫల రసాయనం' అనే ఆయుర్వేద ఔషధం మాదీఫలాల రసంతోనే తయారు చేస్తారు.


దబాయించు, dabAyiMcu
-v. t.
--(1) verbally browbeat, bully or domineer over; 
--(2) bluff; 


దఫా, daphA
-n.
--turn; instalment; time; occasion;


దమననీతి,  damananIti
- n.
- repression; divide and rule policy; 


దమ్మిడీ, dammiDI
-n. 
--pie; a small copper coin of the British era with a value of 1/12th of an anna or 1/192nd of a rupee;


దమ్ము, dammu
-n.
--(1) smoke; 
--(2) dare; 
--(3) holding the breath; 
--(4) puddling; wet plowing; plowing while there is water in the fields; 
--(5) mire; mud; slush;
---దమ్ముకొట్టి వస్తా = Iwill come after a smoke.
---దమ్ములుంటే రా = I dare you to come.
---దమ్ము సాగు = wet cultivation.


దయ, daya
-n.
--kindness; mercy; pity; piety; [ant.] నిర్దయ;


దయచెయ్యండి, dayaceyyaMDi
-inter.
--please do; a sarcastic way of asking someone to leave; a subtle change in the tone of the voice makes the distinction between &quot;come in&quot; and &quot;leave&quot;; This is an example of what is called &quot;శబ్దపల్లవం;&quot;
--- please come in = దయచేసి లోపలికి రాండి.
---please leave = దయచేసి వెళ్లండి.


దయచేసి, dayacEsi 
-advbl particle.
--please; if you may;


దయ్యం, dayyaM
-n.
--ghost; poltergeist; fiend;


దయ్యం పట్టింది, dayyaM paTTiMDi
-ph.
--possessed by a spirit;


దయ,  daya
- n.
-- kindness; the kindness one shows toward an acquaintance, a friend, or a relative;
-- see also  కరుణ = the kindness one shows toward a total stranger;


దయాళువు, dayALuvu
-n.
--kind person;


దరఖాస్తు, darakhAstu
-n.
--application; petition; memorandum;


దర్పం, darpaM
-n.
--pride; arrogance;


దర్పణం, darpaNaM
-n.
--mirror;


దర్పణ బింబం, darpaNa biMbaM
-n.
--mirror image;


దర్పణ సౌష్టవం, darpaNa saushTavaM
-n.
--mirror symmetry;


దర్భ, darbha
-n.
--sacred grass used in rituals; [bot.] ''Poa cynosuroides;'' [Sans.] శర;
-- హిందూ సాంప్రదాయాలలో చేసేటటువంటి ఎటువంటి కార్యక్రమానికైనా దర్భలు తప్పనిసరిగా వాడుతారు.అంతటి ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉన్న ఈ దర్భలను యాగాలు, హోమాలు, దేవతా ప్రతిష్టలకు, పిండ ప్రదానం చేసేటప్పుడు ఈ దర్భ లను వాడుతూ ఉంటారు;


దర్శకత్వం, darSakatvaM
-n.
--direction (of a film, play, etc.);


దర్శకుడు, darSakuDu
-n.
--director (of a film, play, etc.); one who shows the way; 
-- చూపించేవాడు; 


దర్శనాలు, darSanaalu 
- n. pl.
-- formal theories; 
-- మన జ్ఞాన సంపద లో నిరూపించలేనిది శృతి. అది ప్రమాణం అని తీసుకుంటే మిగితావి తెలుస్తాయి తప్ప అది నిరూపించటం సాధ్యం కాదు. ఉదాహరణకు, ఆత్మ ఉన్నది అని తర్కం చెయ్యవచ్చు కానీ ఆత్మ అస్తిత్వాన్ని నిరూపించలేము. అది వేదాదుల నుండి ప్రమాణంగా తీసుకోవలసినదే. శృతి ప్రమాణంగా ఒప్పుకునేవి, ఒప్పోకోనివీ అనేక సంప్రదాయాలు ఉన్నవి. వీటన్నిటికీ అవి నమ్మిన సిద్ధాంతం ఒకటి ఉంటుంది. అనగా దర్శనం. ప్రతి దర్శనాన్నీ, ఆధునిక విజ్ఞాన దృష్టిలో &quot;formal theory&quot; అనవచ్చు. ఇవి &quot;refutable&quot; గా ఉంటాయి. అనగా, వీటిని తర్కించి, విభేదించి, ఖండించవచ్చును. ఉదాహరణకు, సృష్టికి మూలం ఏమిటి, జడ చైతన్యాల సంబంధం ఏమిటి, బంధ మోక్షాలు ఎలా కలుగుతాయి, వంటి విషయాలు అన్ని దర్శనాలు వాటి వాటి సిద్ధాంతం చేసి నిరూపించే ప్రయత్నం చేస్తాయి. ఇతర సంప్రదాయాల వారు వాటిని ఖండిస్తారు, వీరు నిరూపిస్తారు. ఆలా నిరూపించలేని దర్శనాలు కాలక్రమాన అనుయాయులు లేకుండా పోతాయి. ప్రస్తుతం ఎక్కువ ప్రచారంలో ఆరు దర్శనాలు ఉన్నాయి. వాటిని షడ్దర్శనాలు అంటారు.  


దర్శని, darSani
-n.
--the instrument that is showing; 
-- చూపించేది; చూపించే పనిముట్టు; 
-- telescope = దూర దర్శని;


దర్శిని, darSini
-n.
--the item being seen; 
-- చూసేది; 


దర్జా, darjA
-n.
--status; good living; pompousness; display of status; 


దర్బారు, darbAru
-n.
--audience chamber of kings; 


దర్యాప్తు, daryAptu
-n.
--investigation; examination;


దరి, dari
-n.
--shore; bound; limit; 


దరిద్రం, daridraM
-n.
--poverty; dire poverty; 
-- (rel.) బీదరికం; పేదరికం; [ant.] ఐశ్వర్యం;


దరిదాపు, daridApu
-n.
--nearness; proximity;


దరిమిలా, darimilA
-adv.
--later; afterwards; subsequently; consequently; 
-- (ety.) పారశీకంలో దర్- అన్నది సప్తమీ విభక్తిని తెలిపే పూర్వప్రత్యయము (preposition). దాని అర్థం -అందు, -లోన. మియాన్- అంటే మధ్య, middle. దర్-మియాన్ అంటే మధ్యలో; ఏ కారణం చేతనో దర్-మియాన్ అన్నపదం తెలుగులో దర్-మిలా(న్) గా మారిపోయింది. అంతే కాక, ఆమధ్య కాలంలో అన్న అర్థం నుండి తదుపరి, పర్యవసానంగా అన్న అర్థవిపరిణామం కూడా జరిగింది; 


దర్వి, darvi              
-n.
--spoon; ladle;


దర్జీ, darjI
-n.
--tailor;


దల, dala
-suff.
--near; direction; in the state of;
---దిగుదల = downward; downstream.
---వాలుదల = slope.
---ఎగుదల = upward; upstream.
---మోపుదల = weight.
---కూడుదల = cooperation; help.


దళం, daLaM
-n.
--(1) petal; leaf; cluster of leaves; 
--(2) army; contingent;


దళవాయి, daLavAyi
-n.
--commander;


దళసరి, daLasari
-n.
--thickness;


దళిత, daLita
-adj.
-- downtrodden; depressed;


దళితవర్గం, daLitavargaM
-n.
-- downtrodden caste; untouchable caste; scheduled caste; 
-- M. K. Gandhi used the term హరిజనులు to refer to this group; Some objected to this term claiming that it has a Hindu flavor and coined the new term; 


దవట, davaTa
- n.
-- campfire;
-- చలిమంట;

 
దవనం, davanaM
-n.
--souther wood; fragrant herb; [bot.] ''Artemesia vulgaris; Artemesia silversiana; Artemesia persica''; all of the Compositae (sunflower) family;


దవ్వ, davva
-n.
--pith; medulla; the central soft part of plants such as banana; same as దూట;


దవాఖానా, davAkhAnA
-n.
--drug store; pharmacy; (lit.) a store of medicine;


దశ, daSa
-adj.
--ten;
-n.
--(1) stage; phase; 
--(2) state; condition; 
--(3) reign of a planet in astrology;


దశమంతుడు,  daSamaMtudu
- n.
-- lucky fellow; a person whose 'stars' are in proper places;
--- దశమంతుడికి దిశ దోషాలు ఉండవు = [idiom] A lucky fellow doesn't have to worry about bad omens.


దశమ, daSama
-adj.
--tenth;


దశమగ్రహం, daSamagrahaM
-n.
--[idiom] a derogatory term for a son-in-law, as in జామాతా దశమగ్రహః; (lit.) the tenth planet; (exp.) just as the planets control our fate, so does a son-in-law;


దశమి, daSami
-n.
--the tenth day of the lunar half-month;


దశాంశ, daSAMSa
-adj.
--[math.] decimal; to the base ten;
---దశాంశ అంకగణితం = decimal arithmetic.
---దశాంశ పద్ధతి = the decimal system.
---దశాంశ బిందువు = decimal point.
---దశాంశ పూరకం = decimal complement; If the sum of two decimal digits is ten, then those two digits are the decimal complements of each other. The decimal numbers 3 and 7 are complements of each other.


దశాబ్దం, daSAbdaM
-n.
--decade;


దశేను, daSEnu
-n.
--[chem.] decane; an alkane hydrocarbon with ten carbon atoms; C&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;22&lt;/sub&gt; or CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;; this is usually an ingredient in petrol (gasoline);


దష్టం, dashTaM
-adj.
--bitten;


దస్కం, daskaM
-n.
--ten; ten rupees; collective word for ten;


దస్తా, dastA
-n.
--(1) 24 foolscap papers; 
--(2) deck of cards as in పేకదస్తా;


దస్తావేజు, dastAvEju
-n.
--deed; a document containing the details of property transactions;


దస్త్రం, dastraM
-n.
--file; portfolio;


దస్తుశాస్త్రం, dastuSAstraM
-n.
--graphology; the (pseudo) science of analyzing handwriting;


దస్తూరి, dastUri
-n.
--handwriting; (esp.) the quality of handwriting;


దహనం, dahanaM
-n.
--(1) cumbustion; 
--(2) cremation;
---అంతర్‌దహన యంత్రం = internal combustion engine.
---దహన సంస్కారాలు = cremation and other final rites.


ద్రవం, dravaM
-n.
--liquid; fluid;


ద్రవపదార్థం, dravapadArthaM
-n.
--liquid substance;


ద్రవ్యం, dravyaM
-n.
--(1) [phy.] matter; substance; 
--(2) money;


ద్రవ్యరాసి, dravyarAsi
-n.
--[phy.] mass;


ద్రవ్యవేగం, dravyavEgaM
-n.
--[phy.] momentum;


ద్రవ్యోల్బణం, dravyOlbaNaM 
-n.
--[econ.] inflation;


ద్రవిడప్రాణాయామం, draviDapraaNaayaamaM
- n.
-- a round-about method of doing something; 
-- ఇది మరాఠీ పదబంధం, దీని అర్థం ఏదైనా సాధించడానికి ఒక చుట్టుతిరుగుడు మార్గంలో వెళ్లడం. అనవసరమైన శ్రమతో పనిచేయడం అని కూడా అర్థం చేసుకోవచ్చు.


ద్రవీభవన స్థానం dravIbhavana-sthAnaM
-n.
--[phy.] melting point;


ద్రష్ట, drashTa
-n.  
--(1) visionary; a teacher who can give deep insight into a subject;
ఉపాధ్యాయుడు, upAdhyAyuDu
-- ఉపాధ్యాయుడు = a teacher who imparts knowledge with information; 
-- అధ్యాపక = a teacher who gives information
-- ఆచార్య= a teacher who imparts skills
-- పండిత = a teacher who can give deep insight into a subject
--(2) spectator; onlooker;


ద్వంద్వం, dvaMdvaM
-n.
--couple; pair; two; 


ద్వంద్వయుద్ధం, dvaMdvayuddhaM
-n.
--duel; one-on-one combat;


ద్వంద్వసమాసం, dvaMdvasamAsaM
-n.
--[gram.] copulative compound;


'''దాం - dAM, దా - dA, ద్రా - drA, ద్వా - dvA'''


దాంపత్యం, dAMpatyaM
-n.
--wedlock; wedded life; matrimony; 


దా, dA
-inter.
--come!
-pref.
--left side; see also దాపల;
-- దా చెయ్యి, dA ceyyi
-n.
--left hand;


దాక, dAka
- n.
-- a wide-mouthed vessel;
- adv.
-- up to;


దాక, dAka
-n.
--wide-mouthed pot; a cooking vessel;
-prep.
--until;
---తెల్లారే దాక = until daybreak.
---వచ్చే దాక = until one comes.
---వెళ్ళే దాక = until one goes.


దాక్షిణ్యం, dAkshiNyaM
-n.
--compassion; mercy; kindness; 


దాఖలా, dAkhalA
-n.
--proof; verification;


దాఖలుచేయు, dAkhalucEyu,
-v. t.
--submit a document; present a document; same as  దఖలు చేయు; దఖలు పరచు;


దాగలి, dAgali
-n.
--anvil; 


దాచు, dAcu
-v.t.
--(1) hide; conceal; 
--(2) safekeep; preserve;


దాచెయ్యి, dAceyyi
-inter.
--hide it; store it away!


దాటించు, daaTinchu 
- v. t.
-- cross; to promote sexual intercourse in animals;
-- జంతువులను సంగమింపఁజేయు; 


దాటు, dATu
-v. t.
--skip; jump; cross; traverse;


దాడుగ,  dADuga
- n.
--a large forest tree; [bot.] ''Adina cordifolia''; 


దాణా, dANA
-n.
--animal feed; 


దాత, dAta
-n.
--donor; giver;


దాతృత్వం, dAtRutvaM
-n.
--generosity; 


దాదాపు, dAdApu
-adv.
--nearly; approximately; close to; almost; 


దానం, dAnaM
-n.
--donation; gift; something you give; 
-- (ant.)  దాయం; 


దానధర్మాలు, dAnadharmAlu
-n.
--charitable activities;


దానవులు, dAnavulu
-n. pl.
--the children of Danuvu, a wife of Kashyapa; a sect of bad people (like Vaataapi and Ilvala) depicted in Indian legends;  


దానాదీనా, dAnAdInA
-adv. 
--therefore; in conclusion; on the whole; 


దాని, dAni
-pron.
--genitive form of it or she or అది;


దానిని, dAnini
-pron.
--accusative of అది;


దానిమ్మ, dAnimma
-n.
--pomegranate; [bot.] ''Punica granatum'' of the Punicaceae family;


దాపల, dApala
-n.
--the left side; a word used to refer to the left side of a bullock cart; the port side as opposed to the starboard (right) side; near side; inside;


దాపలించు, dApaliMcu
-v. t.
--be in the proximity; pester;


దాపరికం, dAparikaM
-n.
--concealment; secretiveness; covertness;


దాపు, dApu
-n.
--proximity; neighborhood; nearness; vicinity;


దామాషా, dAmAshA
-n.
--proportion; share;


దాయం, dAyaM
-n.
--share; portion; the money that is to be divided; dividend; something you received; 
-- (ant.) దానం
--  సంప్రదాయం  is something good that was inherited such as a good tradition or custom; 


దాయ, dAya
-n.
--paternal cousin;


దాయాదులు, dAyAdulu
-n. pl.
--(1) paternal cousins; heirs; inheritors of a property among whom it is to be divided; (2) used often to convey enmity between paternal cousins for property rights;


దాయి, dAyi
-n.
--workbench; 


దాయిని, dAyini
-suff.
--giver;
---శక్తిదాయిని = giver of energy.


దారం, dAraM
-n.
--string; (rel.) పోగు = fiber, తాడు = rope, మోకు = cable; (def.) పోగుకి పురి ఎక్కిస్తే దారం అవుతుంది; పురి ఎక్కించిన దారాలతో తాడు పేనుతారు; పురి ఎక్కించడానినే పేనడం అని కూడ అంటారు;


దార్శనిక, dArSanika
-adj.
--philisophical; 


దార్శనికత, dArSanikata 
- n.
-- ability to visualize events and plan accordingly;
-- రాబోయే అవసరాలను ముందే ఊహించి తదనుగుణంగా ప్రణాళికలు సిద్ధం చేసుకోవడం దార్శనికత ఔతుంది; ముందు చూపు; భవిష్యత్తు ప్రణాళికా సామర్థ్యం;


దార్శనికుడు, dArSanikuDu
-n.
--philisopher; visionary; 


దారి, dAri
-n.
--way; path; route;


దారికి వచ్చు, dAriki vaccu
-v. i.
--come into line; learn to behave;


దారు, dAru 
-stuff. 
--guard; protector;
---దుమ్‌దారు = rearguard; one who protects the rear end of a caravan.


దారు-నాదారు, dAru-nAdAru
-n.
--rich and poor; prince and pauper;


దారుణం, dAruNaM
-adj.
--horrible; terrible; atrocious;
-n.
--horror; terror;


దారుణంగా, dAruNaMgA
-adv.
--cruelly; horribly; harshly;


దారుతంతువులు, dArutaMtuvulu
-adv.
--wood fibers; 


దారుబక్షక, dArubakshaka
-adv.
--wood-eating;


దారువు, dAruvu
-n.
--wood;


దాలిగుంట, dAliguMTa
-n.
--a fire pit; an oven-like contraption made with cakes of dried dung as fuel; this device gives good heat at first and less and less heat as the dung-cakes are used up; this is ideal for slow cooking after an initial burst of heat;
--పొయ్యి; కుంపటి; అధిశ్రయిణి; అంతిక;


దాలియా,  dhAliyA
- n.
-- పొద్దుతిరుగుడు,చేమంతి వంటి  పూల మొక్క; [bot.] ''Dahlia pinnata'' of the Asteraceae family;


దాల్చినచెక్క, dAlcinacekka
-n.
--cinnamon; cinnamon bark; [bot.] ''Cinnamomum zeylanicum'';


దాళవా పంట, dALavA paMTa
-n.
--the second paddy crop; see also పునాస పంట;


దావ, dAva
-n.
--justice; fairness;


దావా, dAvA
-n.
--(1) lawsuit; 
--(2) lava; molten rock;


దావాగ్ని, dAvAgni
-n.
--forest fire;


దావానలం, dAvAnalaM
-n.
--(1) forest fire; 
--(2) holocaust;


దాశరథి, daasarathi 
- n.
-- Rama; (ety.) son of Dasaratha;


దాస్యం, dAsyaM
-n.
--servitude;


దాష్టీకం,  dAshTIkaM
- n.
--authoritative behavior; 


దాహం, dAhaM
-n.
--(1) thirst; 
--(2) pining; 
--(3) combustion; 


దాహక, dAhaka
-adj.
--caustic;


దాక్షిణ్యం, dAkshiNyaM;
- n.
-- civility courtesy; conciliatory conduct; complaisance; feeling delicate; a reluctance to refuse a request or to wound another's feelings by not complying; 
-- మొగమాటం; మొహమాటం; 


ద్వాదశాంశ, dvAdaSAMSa
-adj.
--duodecimal; related to the method of counting using twelve as a base, rather than ten; 


ద్వాదశి, dvAdaSi
-n.
--twelfth day of the lunar half-month;


ద్వాదశేను, dvAdaSEnu
-n.
--dodecane; a hydro-carbon with twelve carbon atoms in its molecular structure; C&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;26&lt;/sub&gt;; 


ద్వాపరయుగం, dvAparayugaM
-n.
--the Age of Balance or Dvapar Yuga; according to Hindu belief, in Dvapara Yuga, perfection and imperfection are each balanced at 50%. Duration of Dvapara Yuga is 864,000 years; (ety.) Dvapara is related to duo of Latin and dva of Russian;


ద్వారం, dvAraM
-n.
--(1) entrance; 
--(2) gate; an electronic circuit used in computers to perform logical operations; 
--(3) portal; door;


ద్వారపాలకుడు, dvArapAlakuDu
-n.
--gate keeper; (lit.) ruler of the gate; ప్రతీహారి;


ద్వారబంధం, dvArabaMdhaM
-n.
--(1) door frame; lintel post of a door; 
--(2) threshold; గుమ్మం;


ద్వారేద్వారే, dvArEdvArE
-n.
--(1) portal-to-portal; 
--(2) door-to-door;
ద్రాక్ష, drAksha
-n.
--grape; [bot.] ''Vitis vinifera'';


ద్రాక్ష ఆకుల బెండ, drAksha Akula beMDa
-n.
--Grape-leaved Mallow; Tropical Fanleaf; Tropical Rosemallow; [bot.] ''Hibiscus vitifolius'', ''Fioria vitifolia, Kosteletzkya vitifolia'' of the Malvaceae family;
-- దీని ఆకులు ద్రాక్ష తీగ (Vitis vinifera) ఆకుల్లా ఉండే కారణంగా దీనికి విటిఫోలియా అనే పేరు వచ్చింది; విశాఖ జిల్లా నక్కపల్లి సమీపంలోని  అడ్డరోడ్డు జంక్షన్ నుంచి ఏటికొప్పాక వెళ్ళే మార్గంలో రోడ్డుకి ఇరువైపులా ఈ మొక్కలే విస్తారంగా కనిపిస్తాయి;
-- ఈ మొక్కల కాండంపైని బెరడులోని నారతో దృఢంగా ఉండే తాళ్ళు పేనతారు. ఆ తాళ్ళు లేత రంగులో మెరుస్తూ ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి. ఈ మొక్క ఆకులను పశువులు ఇష్టంగా తింటాయి.  ఈ ఆకుల పసరును పాలతో కలిపి తాగితే నీళ్ల విరేచనాలు కట్టుకుంటాయి. వేళ్ళ రసాన్ని తలకి రాసుకుంటే తలలోని పేలు నశిస్తాయి. వేళ్ళ కషాయాన్ని తాగితే స్త్రీల రక్త ప్రదర వ్యాధి (Menorrhagia- ఋతురక్తం అధికంగా స్రవించే ఎర్రబట్ట వ్యాధి) నశిస్తుంది. ఈ మొక్క వేళ్లపైని బెరడు రసం లోనికి ఇస్తే పచ్చ కామెర్లు, వాపులు, సుగర్ వ్యాధి వంటివి తగ్గుతాయి. 
                     

ద్రాక్ష తీగ, drAksha tIga
-n.
--grape vine;


ద్రాక్ష తోట, drAksha tOTa
-n.
--vineyard (విన్యర్‌డ్);


ద్రాక్ష రసం, drAksha rasaM
-n.
--grape juice;


ద్రాక్ష సారా, drAksha sArA
-n.
--grape wine;


ద్రాక్షారిష్టం, drAkshArisTaM
-n.
--extract of grapes; grape juice and sugar cooked on low fire until it jells;


ద్రావకం, drAvakaM
-n.
--caustic liquid; any concentrated and caustic substance like an acid or alkali;


ద్రావణం, drAvaNaM
-n.
--solution;


ద్రావణి, drAvaNi
-n.
--solvent;


ద్రావిడప్రాణాయామం, draaviDapraaNaayaamaM 
- n.
-- ద్రావిడ బ్రాహ్మణులు సంధ్యా వందనంలో ముక్కు పట్టుకొనే టపుడు చేయి వీపు వైపు నుంచి తిప్పి ముక్కు తాకుతారని, తెలుగు వారు సూటిగా చేతితో నాసికను తాకుతారని ఒక వాడుక. సూటిగా వెళ్ళవలసిచోట అలా కాక, డొంకతిరుగుడుగా వెళ్లడాన్ని ద్రావిడ ప్రాణాయామం అని అంటారు; 


ద్రావిడులు, drAviDulu
-n. pl.
--(1) Dravidians; (ety.) దు + గతౌ = people who were driven away (by Aryans. According to Mahabharata, it was Parasurama's drive to eliminate Kshatriyas from North India. There are other explanations and theories.); 
--(2) coincidentally, the DrAviDAs of Andhra Pradesh are also migrants from Palghat district of Tamil Nadu;


ద్రావితం, drAvitaM
-n.
--solute; when sugar is dissolved in water, sugar is the solvent, water is the solute and the sugared water is the solution;


'''దిం - diM, ది - di, దీ - dI'''


దించు, diMcu
-v. t.
--put down; set down; unload; 


దిండు, diMDu
-n.
--(1) pillow; 
--(2) cushion;
---పిన్నుదిండు = pin cushion. 
 

దింపు, diMpu
-v. t.
-- (1) lower; bring down; help someone to get down from a vehicle; 
-- (2) unload; download;


దిక్‌చక్రం, dikcakraM
-n.
--horizon;


దిక్కు, dikku
-n.
--(1) direction; compass point; 
--(2) support; refuge;


దిక్కుమాలిన, dikkumAlina
-adj.
--wretched; 


దిక్సూచి, diksUci
-n.
--compass; a suspended magnetic needle that shows North;


దిక్సూచి దిశలు, diksUci diSalu
-n.
--compass directions; 
---E = తూర్పు; W = పడమర; S = దక్షిణం; N = ఉత్తరం; NE = ఈశాన్యం; SE = ఆగ్నేయం; SW = నైరుతి; NW = వాయవ్యం;  NNE = N కి NE కి మధ్య; ENE = E కి NE  కి మధ్య;  ESE = midway between east and southeast; SSE = midway between south and southeast; WSW = midway between west and southwest; SSW = midway between south and southwest, etc.   
[[File:Compass Rose English North.svg|thumb|16-point [[compass rose]]]]


దిగంతం, digaMtaM
-n.
--(1) horizon; 
--(2) from here to the horizon; (lit.) the end of the directions;


దిగంశం, digaMSaM
-n.
--[astron.] azimuth; the angle in degrees from the north-south line to the position of a star in the sky;


దిగబెట్టు, digabeTTu
-v. t.
--escort; accompany; accompany someone until they &quot;landed&quot; at the destination;


దిగాలుపడు, digAlupaDu
-v. i.
--downcast; depressed; 


దిగు, digu
-v. i.
--come down; get down; enter;


దిగుబడి, digubaDi
-n.
--yield;


దిగుమతి, digumati
-n.
--import; (ant.) ఎగుమతి = export;


దిగులు, digulu
-n.
-- (1) anxiety; fear; worry; alarm; depressed feeling; (2) Palpitation of the heart; 


దిగువ, diguva
-adj.
--under; below; downstream; (ant.) ఎగువ = over; above; upstream;


దిగువకెళ్లే బండి, diguvakeLlE baMDi
-n.
--down train; In Indian Railways, trains going in one direction are called &quot;up&quot; trains and in the other direction are called &quot;down&quot; trains; 


దిట్టం, diTTaM
-adj.
--strong; sturdy; well-grounded; knowledgeable;


దిటవు,  diTavu
- n.
-- (1) courage; bravery; (2) strength;


దిట్ట, diTTa
-n.
--stalwart; expert; దిట్టమైనవాడు;


దిద్దరి, diddari
-n.
--rectifier; reformer; teacher;


దిద్దు, diddu
-v. t.
--(1) rectify; reform; correct; assign marks to the answers in an examination;
--(2) over-write on an exemplar;


దిద్దుబడి, diddubaDi
-n.
--rectification; reformation; దిద్దుబాటు;


దినం, dinaM
-n.
--(1) 24 hours; day and night; 
--(2) day-time;


దినచర్య, dinacarya
-n.
--(1) daily regimen; 
--(2) diary;


దినవెచ్చం, dinaveccaM
-n.
--(1) petty cash; pocket money; 
--(2) daily wage;


దినుసులు, dinusulu
-n.
--grain; groceries;


దిబ్బ, dibba,  
-n. 
--knoll; a small round hillock; a slightly elevated place from its surroundings;


దిబ్బడ, dibbaDa
-n.
--blockage; 


దిమ్మ, dimma
-n.
--block; mound; heap; 


దిమాకు, dimAku
-n.
--pride; arrogance; 


దిమ్మిస, dimmisa
-n.
--compactor; a hand-held construction tool used to compact and level building sites and foundations; a paviours beetle;


దిమ్మిస రోలు, dimmisa rOlu
-n.
--rolling compactor; a motor driven roller used in compacting roadbeds;


దిరిసెన, dirisena
-n.
--a tree with white flowers; [bot.] ''Albezia lebbeck; Acasia speciosa;''
-- దీని కాయలు చెట్టుపైనే ఎండినప్పుడు లేత గోధుమ రంగులోకి మారి అందులోని గింజలు విడిగా గలగల మంటూ ఉంటాయి. గట్టిగా గాలి వీచినప్పుడు ఈ కాయలు కదిలి ఘల్లుఘల్లుమని శబ్దం చేస్తుంటాయి.


దివ్య, divya
-adj.
--devine;


దివ్యజ్ఞాన సమాజం, divyaj~nAna samAjaM
-n.
--Theosophical Society; The Theosophical Society was officially formed in New York City, United States, on 17 November 1875 by Helena Petrovna Blavatsky, Colonel Henry Steel Olcott, William Quan Judge, and others. It was self-described as &quot;... an unsectarian body of seekers after Truth, who endeavor to promote Brotherhood and strive to serve humanity.&quot; This philosophy is often dubbed as neo-Advaita. The original organization led by Olcott and Besant remains today based in India and is known as the Theosophical Society - Adayar. The purported purpose of establishing the Society was to prepare humanity for the reception of a World Teacher. In 1909 the society &quot;discovered&quot; Mr. Jiddu Krishnamurti, an adolescent Indian boy, who the society had proclaimed as the most suitable candidate for the &quot;vehicle&quot; of the World Teacher.


దివ్యత్తు, divyattu 
-n. 
--divinity; 


దివ్యదృష్టి, divyadRshTi
-n.
--clairvoyance; sixth sense; extra sensory perception; ESP;


దివ్యద్రాక్ష, divyadraaksha 
- n.
-- Mangosteen; [bot.] ''Garcinia mangostana'' of the Clusiaceae family; is a tropical evergreen tree with edible fruit native to Southeast Asia;  Its round, purple fruit is about the size of a tangerine, with smooth, firm skin that appears impenetrable; 
-- వంగమామిడి; 

దివాంధమ్,  divAMdhaM
- n.
-- owl; one that is blind at daytime;  


దివాంధత్వం,  divAMdhatvaM
- n.
-- hemeralopia; inability to see in daylight; 


దివాణం, divANaM
-n.
--(1) a royal audience hall; 
--(2) palace; 


దివాచర,  divAcara
- adj.
-- diurnal; happening during the day;


దివాను, divAnu
-n.
--Muslim imperial revenue collector;


దివాలా, divAlA
-n.
--bankruptcy; insolvency; 


దివాలేషం, divAlEshaM
-n.
--devaluation; (lit.) దివాలా + ఏషం,  the desire to go bankrupt. This translation was apparently suggested by the well known Telugu poet, Sri Sri;


దివ్యానుభూతి, divyAnubhUti
-n.
--telepathy; communication between minds using other than normal sensory channels;


దివి, divi
-n.
--heaven; the upper world; 


దివిటీ, diviTI
-n.
--torch; flaming torch; 


దివ్వె, divve
-n.
--torch; lighted stick;


దిశ, diSa
-n.
--direction;


దిశమాణి, NidiSamANi
-n.
--[math.] vector; phasor; a quantity with a magnitude and direction; % e2t


దిష్టి, dishTi
-n.
--evil-eye; negative energy impinged on a person by jealousy;
-- భారతీయ సంప్రదాయంలో 'దిష్టి' (నరఘోష లేదా నరదిష్టి) తీయడం అనేది మనిషిపై ఉన్న ప్రతికూల శక్తిని (Negative Energy) తొలగించడానికి పెద్దలు సూచించిన ఒక ప్రాచీన పద్ధతి. ఆయుర్వేదం, జ్యోతిష్య శాస్త్రం మరియు తరతరాలుగా వస్తున్న ఆచారాల ప్రకారం దిష్టి తీయడానికి కొన్ని ప్రామాణికమైన (Authenticated) పద్ధతులు ఉన్నాయి.


దిష్టిబొమ్మ, dishTibomma
-n.
--scarecrow; a stuffed effigy used to drive off birds from eating crops;


దిస, disa
-adj.
--bare; unadorned; uncovered;


ద్వింకం, dviMkaM
-n.
--bit; binary digit; a shortening of the word ద్వియాంశ అంకం;


ద్వింకీకృత, dviMkIkRuta
-adj.
--digitized; (lit.) converted into binary format;


ద్వికం, dvikaM
-n.
--duo; doublet; couplet; pair; a group of two;


ద్విగుసమాసం, dvigusamAsaM
-n.
--[gram.] numerative compound;


ద్విచక్కెర, dvicakkera
-n.
--[chem.] disaccharide;


ద్వితీయం, dviTIyaM
-n.
--(1) the second; 
--(2) the second marriage; second wife;


ద్వితీయ, dvitIya
-adj.
--second;


ద్విత్వాక్షరం, dvitvAksharaM
-n.
--geminate; the same consonant occurring twice, one below the other;


ద్విదళ, dvidaLa
-adj.
--[bot.] bifoliolate;


ద్విదళ హస్తాకార, dvidaLa hastAkAra
-adj.
--[bot.] bifoliolate;


ద్విధ్రువం, dvidhruvaM
-n.
--[phy.] dipole;


ద్వినామ పద్ధతి, dvinAma paddhati
-adj.
--[bio.] Binomial nomenclature; Also called binary nomenclature, is a formal system of naming species of living things by giving each a name composed of two parts, both of which use Latin grammatical forms, although they can be based on words from other languages. Such a name is called a binomial name, or a scientific name. The first part of the name identifies the genus to which the species belongs; the second part identifies the species within the genus. For example, humans belong to the genus Homo and within this genus to the species sapiens. The formal introduction of this system of naming species is credited to Swedish natural scientist Carl Linnaeus (author abbrv. L.);


ద్విమాత్రకం, dvimAtrakaM
-n.
--two-dimensional;


ద్వియాంశ, dviyAmSa
-adj.
--binary;


ద్వియాంశ అంకం, dviyAmSa aMkaM
-n.
--[comp.] binary digit;


ద్వియాంశ కోడీకరణ, dviyAmSa kODIkaraNa
-n.
--[comp.] binary coding;


ద్వియాంశ అంకగణితం, dviyAmSa aMkagaNitaM
-n.
--[comp.] binary arithmetic;


ద్వియాంశ కలనయంత్రం, dviyAmSa kalanayaMtraM
-n.
--binary computer;


ద్వియాంశ పద్ధతి, dviyAmSa paddhati
-n.
--[comp.] binary number system;


ద్వియాంశ సంకలనం, dviyAmSa saMkalanaM
-n.
--[comp.] binary addition;


ద్వియాంశీకృతం, dviyAMSIkRutaM
-n.
-- digitized; converted into digital format; converted into binary format;


ద్వియేను, dviyEnu
-n.
--[chem.] ethane; a hydrocarbon with two carbon atoms; C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;


ద్వియోడు, dviyODu
-n.
--[phy] diode; a vacuum tube with two elements, namely an anode and a cathode;


ద్విరుక్తం, dviruktaM
-n.
--gemination; repetition of a consonant;


ద్విరుక్తులు, dviruktulu 
- n. pl.
-- onomatopoeic double words such as గబగబ, చకచక;


దీక్ష, dIksha
-n.
--perseverance; single-minded devotion; see also వ్రతం;


దీనారం, dInAraM
-n.
--a gold coin of old times; 


దీపం, dIpaM
-n.
--(1) lamp; 
--(2) oil lamp used at places of worship;


దీపనకారి, dIpanakAri
- n.
--lighting agent; ignition agent; burning agent; an agent that promotes appetite; appetizer; 


దీపస్తంభం, dIpastaMbhaM
-n.
--(1) lighthouse; a tall pillar with a light at the top to aid seafarers; 
--(2) lamp post; any pole with a light attached to it, such as those used for street lighting;


దీపిక,  dIpika
- n.
-- (1) lamp; torch; 
-- (2) [in a title of book] manual;


దీప్తి, dIpti
-n.
--luminosity; brightness;


దీప్తిమయ, dIptimaya
-n.
--luminous; luminescent; bright;


దీర్ఘం, dIrghaM
-n.
--[gram.] 
--(1) long vowel; vowels that require two units of time to pronounce; 
--(2) diphthong; 
--(3) the intra-syllabic symbol used to indicate the presence of a long vowel;


దీర్ఘకాలిక,  dIrghakAlika
- adj.
-- long-term;


దీర్ఘచతురస్రం, dIrghacaturasraM
-n.
--rectangle; (lit.) elongated square;


దీర్ఘచతురస్ర తరంగం, dIrghacaturasra taraMgaM
-n.
--[phy.] rectangular wave;


దీర్ఘత, dIrghata
-n.
--length (ant.) హ్రస్వత;


దీర్ఘతమం, dIrghatamaM
-n.
--longest; 
-- (ant.) హ్రస్వతమం;


దీర్ఘవర్తులం, dIrghavartulaM
-n.
--ellipse; (lit.) elongated circle;


దీర్ఘవృత్తం, dIrghavRttaM
-n.
--ellipse; (lit.) elongated circle;


దీర్ఘవృత్తాకార, dIrghavRttAkAra
-adj.
--elliptical;


దీర్ఘవ్యవధిక, dIrghavyavadhika
-adj.
--long-term;


దీర్ఘదృష్టి, dIrghadRshTi
-n.
--long-sightedness; presbyopia; the ability to see well only objects at a distance;


దీవన, dIvana
-n.
--blessing; 


దీవించు, dIviMcu
-v. t.
--bless;


దీవి, dIvi
-n.
--island;


దీక్ష, dIksha
- n.
--commitment; concentration; concentrated commitment for absolving sins; wisdom; 


ద్వీపం, dvIpaM
-n.
--island;


ద్వీపకల్పం, dvIpakalpaM
-n.
--peninsula;


'''దుం - duM, దు - du, దూ - dU'''


దుంగ, duMga
-n.
--log; block of wood;


దుంగపొత్తం, duMgapottaM     %e2t
-n.
--log book; a book in which regular activities are recorded;


దుండగం, duMDagaM
-n.
--mischief; terrible deed;


దుండగీడు, duMDagIDu
-n. m.
--mischief maker; brat;


దుండిగం, duMDigaM
-n.
--[bot.] ''Jatropha glandulifera'';


దుంత, duMta
-n. m.
--he buffalo; 


దుందిలం, duMdilaM
-n.
--[bot.] ''Calosanthes indica'';


దుందుడుకు,  duMduDuku
- adj.
-- hasty and rash;


దుంప, duMpa
-n.
--bulbous root; tuber;
---చిలగడదుంప = sweet potato.
---చేమదుంప = taro root.
---తియ్యదుంప = yam.
---బంగాళాదుంప = potato.


దుంపబచ్చలి, duMpabaccali
-n.
--spinach; [bot.] ''spinacia tetrandra'';


దుంపరాష్ట్రం, duMparAshTraM
-n.
--(1) galingale; [bot.] ''Alpinia ehinensis''; a root; (2)  a stout tall shrub; [bot.] ''Hedychium coronarium''; 


దుక్క, dukka
-n.
--log; block of wood;


దుక్క ఇనుము, dukka inumu
-n.
--pig iron; crude iron cast in the shape of logs, called pigs; 


దుకాణం, dukANaM
-n.
--shop; 


దుక్కి, dukki
-n.
--(1) plowing; 
--(2) cultivation of land; 
--(3) plowed land; 


దుక్కిటెద్దు, dukkiTeddu
-n.
--plowing bull;


దుకూలం, dukUlaM
-n. 
--cloth; fabric; 


దుక్కు, dukku
-n.
--a traditional agronomic unit of measuring rainfall in India; approximately half-inch of rainfall; approximately the depth to which the iron tip of a manual plow would sink unassisted;


దుఃఖం, du@mkhaM
-n.
--sorrow; grief; misery;


దుగ్దం, dugdhaM
-n.
--milk;


దుగ్దరసం, dugdharasaM
-n.
--latex; milky substance exuded from plants;


దుడుకుతనం, duDukutanaM
-n.
--mischievousness; 


దుడ్డు, duDDu
-n.
--(1) cudgel; a heavy stick; 
--(2) money;


దుత్త, dutta 
- n.
-- cup; a small earthenware pot;
-- పిడత; మట్టి పిడత; 

 
దుద్దులు, duddulu
-n. pl.
--ear studs; earrings that stay on the earlobes without hanging;


దున్న, dunna
-n. m.
--male water buffalo;


దున్నపోతు, dunnapOtu
-n. m.
--water buffalo;


దున్ను, dunnu
-v. t.
--plow; till the ground;


దుప్పటి, duppaTi
-n.
--sheet; bed sheet; blanket;


దుప్పి, duppi
-n.
--the spotted deer; stag; [bio.] ''Cerris axis;''


దుబాయి చెట్టు,  dubAyi ceTTu
- n.
-- green buttonwood; button mangrove; [bot.] ''Conocarpus erectus'' of the Combretaceae family;
-- ఇది నాలుగు మీటర్ల నుంచి ఇరవయి మీటర్ల దాకా పెరుగుతుంది. దీని జన్మస్థలం, ఉత్తర, దక్షిణ అమెరికా, ఆఫ్రికా ప్రాంతాలు; ఇటీవల వీటిని రోడ్లకి ఇరుపక్కలా నాటుతున్నారు; ఇది నీటి ఎద్దడికి బాగా తట్టుకోగలదు. పైకి ఎంత పెద్దదిగా పెరుగుతుందో లోపల అంత వేరు బలంగా సాగుతాయి. అవి కూడా భూమికి సమాంతరంగా నీటికొరకు వెతుకుతూ పెరిగేస్తాయి. మధ్యలో ఉండే స్టీలు, ప్లాస్టిక్, సిమెంట్ ఇలాంటి వేవీ దీని వేర్లను ఆపలేవు. అందుకని వీటిని భవనాల దగ్గర, డ్రైనేజి, నీటి గొట్టాలు, ఎలెక్ట్రిక్, ఇతర సరఫరా గొట్టాల పక్కన వేయకూడదు.


దుబారా, dubArA
-adj.
--extravagant; wasteful expenditure; [Hindi] second time; spending money for the same cause again; -- (ant.) పొదుపు;


దుబాసి, dubAsi
-n.
--translator; one who knows two languages; [comp.] a program that translates from one language to another;


దుబ్బు, dubbu
-n.
--a tuft of grass; 


దుమదుమలాడు, dumadumalADu
-v. i. 
--fret with anger; 


దుమారం, dumAraM
-n.
--dust storm; (ety.)  దుమ్ము + ఆరం; ఆరం అంటే అచ్చ తెలుగులో చక్రం; 


దుముకు, dumuku
-v. i.
--jump; leap; plunge; 


దుమ్ము, dummu
-n.
--(1) dust; dust settled on a surface; 
--(2) bone; 
--(3) antler;


దుమ్ములగొండి, dummulagoMDi
-n.
--hyena; a dog-like animal with short hind legs and a powerful jaw capable of crushing bones; [bio.] ''Hyena hyena'';


దుమ్ము,  dummu
- n.
-- dust; 


దుమ్మెత్తిపోతలు, dummettipOtalu
- n.
-- abuses; scoldings; 


దుర్, dur
-adj.
--pref. bad; mal-; mis-;
---దుర్గుణం = bad property; bad character.
---దుర్నామం = misnomer.


దురంతం, duraMtaM
-n. 
--tragedy; (lit.) one that ended badly or inauspiciously; 


దురద, durada
-n.
--itch;


దురదగొండి, duradagoMDi
-n.
--nettle; a type of poison ivy; [bot.] ''Mucuna pruriens''; ''Urtica dioica''; 
-- also దూలగొండి;


దురదగోవెల, duradagOvela
-n.
--[bot.] ''Aristolochia indica''; 
-- also దూలగోవెల,


దురపిల్లు, durapillu
-v. i.
--grieve; mourn; weep; suffer;


దురలవాటు, duralavATu
-n.
--bad habit;


దురవస్థ, duravastha
-n. 
--bad situation; bad state;


దురహంకారం, durahaMkaaraM 
- n.
-- false ego;
-- నేనే గొప్ప, నా మాటే వేదం, నా ఆచరణే గొప్పది, నన్నే అందరూ అనుసరించాలి - ఇటువంటి భావనలు దురహంకారం.
 

దుర్గం, durgaM
-n.
--fort; fortification; a structure that is hard to break into; 
---గిరిదుర్గం = mountain fortification.
---జలదుర్గం = water fortification.
---స్థలదుర్గం = plain fortification.
---వనదుర్గం = forest fortification.


దుర్గంధం, durgandhaM
-n.
--malodor; stench; bad smell, a stink;


దుర్గమం, durgamaM
-n.
--inaccessible;


దుర్భరం, durbharaM
-n. 
--one that cannot be tolerated;


దుర్మరణం, durmaraNaM
-n. 
--accidental death; untimely death; (lit.) bad death;
-- కాకిచావు; 


దుర్లభం, durlabhaM
-n.
--hard to achieve; hard to attain;


దుర్వర్ణం, durvarNaM
-n.
--discoloration; bad color; tarnished color;


దురాక్రమణ, durAkramaNa
-n.
--aggression;


దురాగతం, durAgataM
-n.
-- outrage; cruel action;


దురాచారం, durAcAraM
-n. 
--bad tradition; bad practice;


దురాశ, durASa
-adj.
-- greed; avarice; covetousness; rapacity; graspingness; cupidity; avidity; materialism; pleonexia; money-grubbing; intemperance; esurience;


దుర్మాంసం, durmAMsaM
-n. 
--granulation tissue; overgrown tissue;


దుర్మార్గం, durmArgaM
-n.
--misconduct;


దిరితం, duritaM
-n. 
--sin; sinful deed;


దుర్భిణి, durbhiNi
-n.
--telescope;


దుర్బిక్షం, durbikshaM
-n.
--(1) famine; (lit.) a condition in which even alms are not available; (not drought)
--(2) drought; (def.) a condition where the amount of moisture in the ground is less than the amount that is being lost by evaporation and transpiration;


దుర్వినియోగించు, durviniyOgiMcu
-v. i.
--abuse; misuse;


దుర్నీతి, durnIti
-n.
--vice; immorality;


దురుసుతనం, durusutanaM
-n.
--impetuousness; rudeness; roughness; 


దుర్ముహూర్తం, durmuhUrtaM
-n.
--inauspicious time; a duration of time that occurs everyday and is prescribed in the Hindu calendar; (ant.) సుముహూర్తం;


దులుపు, dulupu
-v. t.
--shake; shake off; 


దువ, duva
-n.
--deuce; two; twice;


దువ్వు, duvvu
-v. t.
--(1) stroke; finger; 
--(2) comb;


దువ్వెన, duvvena
-n.
--comb; 


దువ్వోడ, duvvODa
-n.
--plane; a carpenter's tool to make a plane surface; చిత్రిక;


దుశ్శాలువ, duSSAluvA
-n.
--ornamental shawl; a two-layered shawl; 
--సన్మానంలో ఒకశాలువ కప్పడం సరే.మహా గౌరవాన్ని ప్రకటించాలనుకుంటే రెండు శాలువలు కప్పే సంప్రదాయం ఉత్తరాది ఆచారం.


దుస్తరం, dustaraM
-adj.
--impassable;


దుశ్శకునం, duSSakunaM
-n. 
--bad omen;


దుశ్శాలువా, dusshaaluvaa
- n.
-- a pair of &quot;Saaluvaa&quot; s; The Hindu traditional way of honoring a person is to cover the person's body with a pair of ornamental clothes;
-- ద్విశాలువా  is the correct word;


దుశ్చేష్ట, duScEshTa
-n.
--misdemeanor; bad deed;

దుష్టము, dushTamu 
- n.
-- erroneous; faulty; buggy;
-- దోషము కలది; &quot;నిర్ దుష్టంగా&quot; అంటే without errors; &quot;నిర్ దిష్టంగా&quot; అంటే clearly stated;  


దుస్సహం, dussahaM
-n.
--unbearable;


దుస్వప్నం, dussvapnaM
-n.
--bad dream; nightmare;


దుష్ర్పచారం, dushpracAraM
-n.
--negative publicity;


దుష్ర్పవర్తన, dushpravartana
-n.
--misdemeanor;

దుహిత, duhita 
- n.
-- daughter; కూతురు అని అర్థం.


దౌహిత్రి, dauhitri 
- n.  
-- daughter's daughter; కూతురి కూతురు.


దౌహిత్రుడు, dauhitruDu 
- n. 
-- daughter's son; కూతురి కొడుకు.


ద్రుతం, drutaM
-n.
--[gram.] the sound of న్; (ety.) the sound that disappears when not needed;


ద్రుతప్రకృతికం, drutaprakRtikaM
-n.
--[gram.] syllable or word ending in న్;
-- తెలుగు పదాలన్నీ (1) న్/ను చివర గలవీ, (2) అలా ఉండనివి అని రెండు రకాలు.  న్/ను చివర గలవి ద్రుత ప్రకృతికములు. మిగిలినవి కళలు: వాడు, వచ్చి, రాడు, సీత, పురాణము, కావ్యాలు — ఇలాంటివి.


దూకు, dUku
-v. i.
--(1) jump across; leap; 
--(2) jump down; plunge; 


దూగర, dUgara
-n.
--cobwebs;


దూట, dUTa
-n.
--pith; medulla; the central part of a banana stem which is edible;


దూడ, dUDa
-n.
--calf; 


దూతం,   dUtaM       
-n.
--message;


దూత, dUta
-n.
--messenger; ambassador;


దూది, dUdi
-n.
--ginned cotton; cleaned cotton;


దూదిపాలతీగ, dUdipAlatIga
- n.
-- Rosy Milkweed Twiner; [bot.] ''Oxystelma esculentum'' of the Asclepiadaceae family; ''Asclepias rosea''; ''Oxystelma secamone'';  
-- గ్రీకు భాషలో ఆక్సీ స్టెల్మా అంటే పుల్లని పాలు కలిగినది అని అర్థం. అంటే దీని పాలు చేదుగా ఉండటంతో పాటు, కొంత పుల్లగా కూడా ఉంటాయని గ్రహించాలి. లాటిన్ భాషలో ఎస్కా అంటే ఆహారం అని అర్థం. ఎస్కులెంటమ్ అంటే తినదగినది. ఈ మొక్క ఆకులు, పూలు, కాయలను కూరగా వండుకుంటారు. ఈ మొక్కను వండుకు తింటే బాలింతలకు పాలు సమృద్ధిగా పడతాయి.
-- నోటి పూత, నోటిలో పుళ్ళు, గొంతువాపు ఉన్నవారు ఈ మొక్క కషాయాన్ని పుక్కిట పడితే తగ్గిపోతాయి. ఈ మొక్క తాజా వేళ్ళ కషాయాన్ని తాగిస్తే పచ్చ కామెర్లు నయమౌతాయి. గాయాలు, పుండ్లను శుభ్రపరచేందుకు (Depurative) ఈ మొక్క కషాయాన్ని వాడతారు. ఈ మొక్క పాలు ఋతు రక్త స్రావాన్ని ఆపుతాయి.
-- [Sans.] దుగ్ధికా (పాలు కలిగినది); తిక్తదుగ్ధా (చేదుపాలు కలిగినది);


దూదేకడం, dUdEkaDaM
-n.
--ginning of cotton;


దూదేకుల పిట్ట, dUdEkula piTTa
-n.
--batcher bird;


దూబరా, dUbarA
-n.
--waste; 


దూయు, dUyu
-v. i.
--penetrate; go through; 


దూరం, dUraM
-adj.
--far; (ant.) దగ్గర;
-n.
--distance; distance in space and time; 


దూరదర్శని, dUradarSani
-n.
--(1) telescope; 
--(2) official name for India's nationwide television broadcasting service; (lit.) vision from a distance;


దూరపు, dUrapu
-adj.
--distant;
---దూరపు బంధువులు = distant relatives.
---దూరపు చూపు = foresight.


దూరబిందువు, dUrabiMduvu
-n.
--apogee; the point that is farthest from the focus in an ellipse;


దూర్వాలు, dUrvAlu
-n.
--[bot.] ''Parricum dactylon; Cynodon dactylon''; a grass used in religious rites; also has medicinal properties;


దూరు, dUru
-v. i.
--enter; penetrate; creep in; sneak in; 


దూర్చు, dUrcu
-v. t.
--insert; push in;


దూలం, dUlaM
-n.
--beam; girder; 
-- see also వాసం;


దూల, dUla
-n.
--itch; (esp.) sexual itch; hankering;


దూలగొండి, dUlagoMDi
-n.
--itching vine; the juice from its root is believed to control blood pressure; [bot.] ''Carpopogan pruriens; Mucuna pruriens;'' see also దూలగోవెల; తీటకసివింద; 
-- [Sans.] ప్రావృషాయణి; అవ్యండ;
--- గేదె దూలగొండి = [bot.] ''Mucuna atropurpurea'' DC
--- ఏనుగు దూలగొండి = [bot.] ''Mucuna monosperma'' DC
--- దురదగొండి = [bot.] ''Mucuna pruriens''


దూలగోవెల, dUlagOvela
-n.
--[bot.] ''Aristolochia indica;''


దూషణ, dUshaNa
-n.
--abuse; (ant.) భూషణ;


దూస, dUsa
-n.
--thirst; 


దూసరం, dUsaraM
-n.
--dust;
---విశ్వ దూసరం = cosmic dust


దూసరతీగ, dUsaratIga
-n.
--[bot.] ''Cocculus villosus; Menispermum glabrum'';


'''దృ - dR, దె -de, దే - dE, దై - dai'''


దృక్కోణం, dRkkONaM
-n.
--perspective; point of view; angle of view;


దృక్ఛాయ, dRkChAya
-n.
-parallax;


దృక్పథం, dRkpathaM
-n.
--viewpoint;


దృగ్విషయం, dRgvishayaM
-n.
--phenomenon;


దృగ్రేఖ, dRgrEkha
-n.
--line of sight;


దృగ్గోచరం, dRggOcaraM
-n.
--visible;


దృఢత్వం, dRDhatvaM
-n.
--firmness; strength; 


దృఢపరచు, dRDhaparacu
-v. t.
--confirm;


దృఢమైన, dRDhamaina
-adj.
--hardy;


దృఢీకరణ, dRDhIkaraNa
-n.
--confirmation;


దృశ్యం, dRSyaM
-n.
--view; scenery;


దృశ్య, dRuSya
- adj.
-- visible;
--- దృశ్య విశ్వం = visible universe;


దృశ్యత, dRSyata
-n.
--visibility; 


దృశ్యమాన, dRsyamAna
-adj.
--apparent; 


దృశ్యశ్రవణ, dRSyaSravaNa
-adj.
--audio-visual; 


దృశా, dRuSA
- adj.
-- optical;


దృష్టాంతం, dRshTAMtaM
-n.
--(1) example; illustration; 
--(2) proof; evidence;


దృష్ట్యా, dRshTyA
-adv.
--from the point of view of;


దృష్టి, dRshTi
-n. 
-- (1) vision; sight; (2) [astrology] aspect; refers to the mathematical angles that planets, the Sun, and the Moon make to one another in a birth chart. 
---దివ్యదృష్టి =  clairvoyance; extrasensory perception; sixth sense;
---దూరదృష్టి, = (1) long-sightedness; ability to see objects at a distance; (2) foresight.


దెప్పు, deppu
-v. t.
--taunt; gibe; ridicule; jeer;
-- దెప్పుడు మాటలు అంటే తప్పుని ఎట్టి చూపిస్తూ వెటకారంగా మాట్లాడటం;


దెబ్బ, debba
-n.
--injury; blow; stroke;


దెబ్బలాట, debbalATa
-n.
--fight; possibly causing injury;


దేకు, dEku
-v. i.
--slide on the posterior; slide while squatting; scoot; 


దేబె, dEbe
-n.
--wretched; miserable; 


దేవకాంచనం, dEvakAMcanaM
-n.
--[bot.] ''Bauhinia purpurea''; 
--గండకీ వృక్షం శాస్త్రీయ నామం ''Bauhinia variegata''.


దేవకుసుమం, dEvakusumaM
- n.
-- Carnation; Rosy Pink; Rainbow Pink; [bot.] ''Dianthus chinensis'' of the Caryophyllaceae family;  
-- గ్రీకు భాషలో డైయాంథస్ అంటే 'దేవుని పువ్వు' అని అర్థం. గ్రీకుల దేవదేవుడు జూస్ (Zeus) కి ఇదెంతో ఇష్టమయినదనే నమ్మకం కారణంగా  ఈ మొక్కను అందరూ ఎంతో పవిత్రమైనదిగా భావించేవారు. చినెన్సిస్ అంటే 'చైనాకు చెందినది' అని అర్థం. కారియోఫిల్లస్ అంటే 'లవంగమొక్క ఆకులవంటీ అని. 


దేవగన్నేరు, dEvagannEru
-n.
--a tree, native to tropical America; [bot.] ''Plumeria acuminata''; 


దేవగ్రహం, dEvagrahaM 
- n.
-- &quot;devine&quot; planet;
-- జ్యోతిషంలో గ్రహాలను దేవ గ్రహాలు (సూర్యుడు, చంద్రుడు, కుజుడు, గురుడు), రాక్షస గ్రహాలు (శుక్రుడు, శని, రాహువు, కేతువు) అని రెండు వర్గాలుగా విభజిస్తారు. బుధుడు సందర్భాన్ని బట్టి మారుతుంటాడు. సాధారణంగా ఒకే వర్గానికి చెందిన గ్రహాలు ఒకరికొకరు మిత్రులు అవుతారు. ఎదుటి వర్గానికి చెందిన గ్రహాలు శత్రువులు అవుతారు.


దేవత, dEvata
-n. f.
--goddess; deity; divinity;
-- దేవతలు ' దివ్య' అనే పదం నుండి వచ్చింది. దివ్య' అంటే 'ప్రకాశవంతమయిన' అని అర్ధం; దేవతలు అనగా ప్రకాశవంతమయిన లేదా తెల్లని ఛాయ కలిగిన శరీరం కలవారు; 'నరకం' అంటే 'చీకటి,అంధకారం; 'నలుపు రంగు శరీరవర్ణం' కలవారు నివసించే ప్రాంతాలే 'నరకం';


దేవదారు, dEvadAru
-n.
--deodar; Himalayan cedar; pine; fir; [bot.] ''Pinus longifolia; Cedrus deodara''; (lit.) దేవ = heavenly; దరు = tree; thus named probably because it grows at higher altitudes and therefore closer to heaven; [Sans.] భద్రకం; భద్రదారువు; see also pine; fir;


దేవమాతృకం, dEvamAtRkaM
-n.
--unirrigated land; agricultural land dependent on rainfall; 


దేవర, dEvara
-n. m.
--god; lord; boss; king;


దేవరన్యాయం, dEvaranyAyaM
-n.
--(lit.) the law for the kings; this ancient law, prevalant in Mahabharata time, allowed the wife of a childless king to mate with another person approved by her husband in order to continue the lineage.


దేవరాతం, dEvarAtaM
-n.
--sluice from a tank; drainage hole; 


దేవస్వం, dEvasvaM
-n.
--temple property;


దేవస్థానం, dEvasthAnaM
-n.
--(1) temple; 
--(2) board of trustees appointed to administer a temple and its endowments;


దేవాదాయం, dEvAdAyaM
-n.
--(1) endowment; endowment made to a temple; 
--(2) income from temple endowments;


దేవాలయం, dEvAlayaM
-n.
--temple;


దేవిడీ, dEviDI
-n.
--palace gate; 


దేవు, dEvu
-v. t.
--levigate; rinse; 


దేవుడు, dEvuDu
-n.
--god; deity; 
-- దేవుడు మనిషి రూపం లో ఉండడు, దివ్ అంటే ప్రకాశించేది అని అర్ధం. అది ఒక శక్తిస్వరూపం పామరులు అర్ధం చేసుకోవటానికి దానికి ఒక రూపాన్ని ఇచ్చారు. బ్రహ్మ దేవుడు అంటే ఈ సృష్టిని నిర్మించే శక్తి స్వరూపం. సృష్టిని నిర్మించాలంటే నిర్మించే జ్ఞానం ఉండాలి. జ్ఞానానికి ఆది దేవత సరస్వతి;
--(Note) Hyper-correction అంటే దురతిసవరణ. సరిగా పలకాలన్న మిషతో లేని శబ్దపరిణామాన్ని తీసుకురావడం. ఉదా: మామిడి &gt; మావిడి; మామయ్య &gt; మావయ్య; అవుతుంది. కాని చెవుడు &gt; (hyper-correction) చెముడు; దేవుడు &gt; (hyper-correction) దేముడు గా పలకడం తప్పు; ఇక్కడ చెవుడు, దేవుడు అన్నవే సరైన ఉచ్చారణలు. కానీ, 'మావిడి' అన్నదానికి సరైన ఉచ్చారణ 'మామిడి' కాబట్టి, 'దేముడు' కూడా 'దేవుడు' అన్న పదానికి సరైన ఉచ్చారణ అన్న భ్రమతో 'దేముడు' అని పలకడం దురతిసవరణ.


దేవేరి, dEvEri
-n. f.
--goddess; boss; wife of boss; wife;


దేశం, dESaM
-n.
--country; a region in a country;
---స్వదేశం = native country.
---విదేశం = foreign country.


దేశ, dESa
-adj. pref. 
--space;


దేశకాలం, dESakAlaM
-n.
--space-time;


దేశకాలాలు, dESakAlAlu
-n. pl.
--time and place. 


దేశద్రోహం, dESadrOhaM
-n.
--treason; sedition;


దేశద్రోహి, dESadrOhi
-n.
--traitor; (ant.) దేశభక్తుడు;


దేశపటం, dESapaTaM
-n.
--map; 


దేశభక్తి, dESabhakti
-n.
--patriotism;


దేశవాళీ, dESavALI
-adj.
--(1) indigenous; local; native; home-spun; 
--(2) grown without fertilizers or pesticides; organically grown;


దేశీ, dESI
-adj.
--native; local;


దేహం, dEhaM
-n.
--(1) body; 
--(2) hardware;


దేహి, dEhi
-n.
--(1) soul; the one who owns the body; 
--(2) software;


ద్వేషం, dvEshaM
-n.
--hatred;


ద్రేక్కాణం, drEkkANaM
- n.
-- [astro.] one-third of a zodiacal sign; 10 degrees of a full circle; 


దైత్యులు, daityulu
-n. pl.
--the children of Diti, a wife of Kashyapa; Hiranyakasipa and Hiranyaksha are the first in this clan; a sect of cruel people depicted in Indian legends; (ety.) children of Diti;
-- దైత్యులు దెవతల యొక్క దాయాదులు. దైత్యులు కాశ్యప ప్రజాపతి యొక్క, దక్షుని పెద్ద కుమార్తె దితి యొక్క సంతానం. అయితే దేవతలు కాశ్యప ముని మరియు దక్షుని 2వ కుమార్తె అదితి (దితి కంటే చిన్నది) సంతానం. 
-- దైత్యుడు మరియు రాక్షసుడు రెండు వేర్వేరు జాతులు. శుక్రాచార్యుడు దైత్యులతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు, రాక్షసులతో కాదు. అందుకే ఆయనను రాక్షస గురువు అని కాకుండా “దైత్య గురువు” అంటారు. 


దైవజ్ఞుడు, daivaj~nuDu
-n. m.
--astrologer; fortune teller; 


దైనిక, dainika
-adj.
--daily;


దైర్ఘ్యం, dairghyaM
-n.
--length;
---తరంగ దైర్ఘ్యం = wavelength.


దైవం, daivaM
-n.
--God; deity; 


దైవజ్ఞుఁడు, daivaj~nuDu
- n.
-- an astrologer; 


దైవికం, daivikaM
-n.
--an act of God;


దైహిక, daihika
-adj.
--bodily; corporeal;


* '''ద్వైతం, dvaitaM''' 
- n. 
-- Dualistic philosophy expounded by Madhva; 
-- అనగా జీవాత్మ, పరమాత్మ వేర్వేరు; వీరు రెండు దండాలు కలిపి పట్టుకుంటారు. కనుక వీరిని ద్విదండి అంటారు; 


'''దొం - doM, దొ - do, దో - dO, ద్రో - drO, దౌ - dau'''


దొంగ, doMga
-adj.
--(1) false; imitation; 
--(2) stolen;
---దొంగరక్తం = imitation blood; blood-like substance used in plays.
---దొంగసరుకు = stolen goods.
-n.
--thief; robber;


దొంగ అరటి, doMga araTi
- n.
-- False Bird of Paradise; [bot.] ''Heliconia rostrata'' of the Heliconiaceae family; 
-- దక్షిణ అమెరికా లోని పెరు, బోలీవియా, కొలంబియా మొదలైన దేశాలలో ఈ మొక్కలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి; దీనిని భారతదేశపు ఉద్యానవనాలలోనూ పెంచుతున్నారు; ఈ మొక్క పూల గెల కిందికి వేలాడే అరటి పువ్వు గెలను తలపింపజేస్తుంది; పూలు మాత్రం కిందికి వేలాడకుండా నిటారుగా పైకి తిరిగి ఉంటాయి; ఆ పూల దొప్పలలో నిలిచే వాన నీటిని పక్షులు, కీటకాలు తాగుతాయి;


దొంగచాటుగా, doMgacATugA
-adv.
--underhandedly; furtively; in a clandestine manner;


దొంగచూపులు, doMgacUpulu
-n. pl. 
--furtive glances; 


దొంగతనం, doMgatanaM
-n.
--thievery; theft; pilferage; robbery; larceny;


దొంగరవాణా, doMgaravAnA
-n.
--smuggling;


దొంగేరు, doMgEru     %e2t
-n.
--ephemeral stream; wadi; a river that flows only when there is a rain and dries up soon after;


దొండ, doMDa
-n.
--ivy gourd; little gourd; baby watermelon; bryonia fruit; [bot.] ''Bryonia grandis;'' ''Coccinia indica; Coccinia grandis; Coccinia cardifolia;'' a vine belonging to the Cucurbitaceae family; కాక్సీనియస్ అంటే రక్తవర్ణపు; గ్రాండిస్ అంటే పెద్ద లేక ఆకర్షణీయమైన అని అర్థం; కార్డిఫోలియా అంటే హృదయాకారపు ఆకులు కలది అని అర్థం; 
--- ఆదొండ = ఆకు + దొండ = [bot.] ''Capparis zeylanicum'' of the Capparidaceae family;
--- కాకిదొండ = అవ్వగూద = [bot.] ''Trichosanthes palmata'' of the Cucurbitaceae family;
---చేదు దొండ = పిచ్చి దొండ = [bot.] ''Bryonia ambelleta;''
-- దేశవాళీ లేదా చిన్న దొండ లేదా నైజాక దొండ; బొబ్బిలి దొండ; ఆర దొండ; పాము దొండ; జయపూరు దొండ; తియ్య దొండ లేదా  కూర దొండ లేదా మంచి దొండ;
-- [Sans.] 


దొంతర, doMtara
-n.
--stack; pile; (rel.) పోగు;


దొగ్గలి, doggali
-n.
--chick weed; broad-leaved thorny dock; [bot.] ''Amaranthus polygamus'' Linn.
-- also దొగ్గలి కూర; ముళ్ళతోటకూర; రక్తబాష్పము;


దొడ్డ, doDDA
-adj.
--big; large; respectful; 


దొడ్డి, doDDi
-n.
--(1) yard; back-yard; 
--(2) cattle shed; pen; 
--(3) stool; feces;


దొడ్డికాళ్లు, doDDikALLu
-n.
--bow legs;


దొడ్డిదోవ, doDDidOva
-n. 
--[idiom] back-door; informal; not through proper channels;  


దొన్నె, donne     %e2t
-n.
--small cup; cup made of leaves by folding up the leaves and stitching them with thin splinters;
---చిళ్లదొన్నె = porcelain crucible.


దొప్ప, doppa
-n.
--small cup; small leaf-cup; crucible; small boat;


దొబ్బ, dobba
-n.
--clot of blood; puddle of blood; 


దొమ్మ, domma
-n.
--anthrax; దొమ్మతెగులు;


దొమ్మడోలు, dommaDOlu
-n.
-- groundcherries; Ashvagandha; Indian ginseng; [bot.] ''Physalis flexuosa'';


దొమ్మీ, dommI
-n.
--riot; pandemonium;


దొరుకు, doruku
-v. i.
--be found; be available;


దొర్లించు, dorliMcu
-v. t.
--roll; to cause to roll; to cause to pass;


దొర్లు, dorlu
-v. i.
--roll; turn up;


దోచు, dOcu
-v. t.
--loot; plunder; rob; exploit;


దోనె, dOne
-n.
--raft; wooden raft;


దోపిడీ, dOpiDi
-n.
--plunder; robbery; exploitation; 


దోపు, dOpu
-v. t.
--insert; push; tuck in; 


దోబూచులాట, dObUculATa
-n. 
--the game of pee-ka-boo; a game played with babies and young children, in which you hide your face and say, again and again, “peek-a-boo”;


దోమ, dOma
-n.
--mosquito;
-- దాదాపు 3000 species దోమలు గుర్తింప బడ్డాయి. ఇందులో 3 రకాల దోమలు, ఏడిస్ (Aedis), కులెక్స్ (Culex) మరియు అనోఫిలుస్ (Anpohelus) తెగలు మాత్రము రోగ కారకులు. ఇన్ని రకాల దోమలలో కొన్ని నిశాచరులు (nocturnal). వీటికి దీపం పడదు. కానీ కొన్ని అన్ని వేళలా తిరుగుతాయి.
---సాదా దోమ = ordinary house mosquito; [bio.] ''Culex albopictus.''
---మలేరియా దోమ = [bio.] ''Anopheles albopictus''.
---గండు దోమ = tiger mosquito; [bio.] ''Aedes albopictus.''
--- డెంగీ దోమ = &quot;Aedes Aegypti&quot; అనే అడ దోమ; 

దోమకాటు, dOmakATu
-n.
--mosquito bite;


దోమతెర, dOmatera
-n.
--mosquito netting; a fabric made out of stiff cotton guage with about 6 meshes per centimeter;


దోమలమందు, dOmalamaMdu
-n.
--mosquitocide; insecticide that kills mosquitoes;


దోరంగి, dOraMgi
-n.
--two-colored;


దోరగా, dOragA
-adv.
--moderately;
---దోరగా పండిన = moderately ripe.
---దోరగా వేగిన = moderately roasted.


దోవ, dOva
-n.
--path; way; road; 


దోవతి, dOvati
-n.
--piece of cloth worn by men as the lower garment;


దోషం, dOshaM
-n.
--error; fault; flaw; defect; deficiency;


దోషి, dOshi
-n.
--person at fault; guilty person;


దోసకాయ, dosakAya
-n.
--cucumber; [bot.] ''Cucumis sativus;''
-- దేశవాళీ దోస; నక్క దోస (చిన్న కాయలు); ములు దోస; పందిరి దోస; బుడెం దోస లేదా కీర దోసకాయ;


దోశె, dOSe
-n.
--Indian pancake; a thin crepe; 


దోహదం, dOhadaM
-n.
--(1) contribution; causative factor; 
--(2) physical support; 
--(3) moral support;


ద్యోతకం, dyOtakaM
-adj.
--illuminating; showing; conveying;


ద్రోహం, drOhaM
-n.
--betrayal; treachery;


ద్రోహి, drOhi
-n.
--cheater; traitor;
---దేశద్రోహి = traitor.


దౌత్యం, dautyaM
-n.
--diplomacy; 


దౌత్యవర్గం, dautyavargaM
-n.
--diplomatic corps; 


దౌత్యాలయం, dautyAlayaM
-n.
--embassy;


దౌర్భాగ్యం, daurbhAgyaM
-n.
--misfortune; bad luck;


దౌహిత్రి, dauhitri
-n. f.
--grand daughter; daughter’s daughter;


దౌహిత్రుడు, dauhitruDu
-n. m.
--grand son; daughter’s son;
&lt;/poem&gt;

==Part 3: ధ - dha==
&lt;poem&gt;

ధగధగ, dhagadhaga
-adj.
--onomatopoeia for iridescence or glitter;


ధనం, dhanaM
-n.
--money; wealth; 


ధన, dhana
-adj.
--positive; plus;
---ధన విద్యుత్తు = positive electricity.
---ధనావేశం = positive charge.


ధనధన, dhanadhana
-adj.
--onomatopoeia for banging with feet;


ధనధ్రువం dhanadhruvaM
-n.
--positive pole; anode;


ధనవంతుడు, dhanavaMtuDu
-n. m.
--rich person; 
-- (ant.) దరిద్రుడు;


ధనవంతురాలు, dhanavaMturAlu
-n. f.
--rich person; 
-- (ant.) దరిద్రురాలు;


ధనసంఖ్య, dhanasaMkhya
-n.
--positive number;


ధనసంబంధ, dhanasaMbaMdha
-adj.
--pecuniary; related to money;


ధనస్వామ్యం, dhanasvAmyaM
-n.
--plutocracy; government by the wealthy; 


ధనాభావం, dhanAbhAvaM
-adj. 
--resource-short; impecuniary;


ధన్యత, dhanyata
-n.
--good fortune; blessedness; 


ధన్యవాదం, dhanyavAdaM
-n.
--thanks; a word expressing thanks or gratitude;


ధనికుడు, dhanikuDu
-n. m.
--rich person; 
-- (ant.) దరిద్రుడు;


ధనియాలు, dhaniyAlu
-n.
--coriander seeds; [bot.] Coriandrum sativum;
--కొత్తిమీర = coriander plant; 
-- [Sans.] ధాన్యకం; దానకం; ధాన్యం; ధానీ; ధానేయకం; కుస్తుంభరీ; 


ధనిష్ఠ, dhaniShTha                
-n.
--(1) Delta Capricorni; Deneb Algeidi; Yoga tara of the 23rd  lunar mansion; located in the constellation Capricorn; 
--(2) The 23rd of the 27 star groups (or asterisms or lunar mansions) of the Hindu calendar; 


ధనుర్వాతం, dhanurvAtaM
-n.
--tetanus;


ధనుస్సు, dhanussu
-n.
--(1) bow; 
--(2) Sagittarius;


ధనూరాసి, dhanUrAsi
-n.
--Sagittarius; a sign of the Zodiac;


ధమని, dhamani
-n.
--artery; any vessel that carries blood away from the heart;


ధమనిక, dhamanika
-n. 
--arteriole; an artery with a small diameter;


ధర, dhara
-n.
--(1) price; cost; (rel.) విలువ; 
--(2) short for ధరణి;


ధరణి, dharaNi
-n.
--Earth;


ధరణిపతి, dharaNipati
-n.
--king; (lit.) lord of the land;


ధరవరలు, dharavaralu  
- n  
-- upper limit to a price; Maximum retail prices; 
-- ధరల యొక్క పై హద్దులు;


ధర్మం, dharmaM
-n.
--(1) property; 
--(2) justice; law; 
--(3) tradition; 
--(4) duty;
-- (5) one's path in life, the fulfillment of which leads to a higher state of consciousness; 
-- ఉదయం కన్ను తెరిచింది మొదలు రాత్రి నిద్రపోయే వరకూ ఎలా ప్రవర్తించాలో, ఎలా మాట్లాడాలో, భుజించాలో, సంసారం చెయ్యాలో, నిద్రించాలో, వగైరా బోధించేది ధర్మం; 
---వృత్తిధర్మం = professional duty.
---సామాన్యధర్మం = common law.


ధర్మకర్త, dharmakarta
-n.
--trustee; 


ధర్మదానం, dharmadAnaM
-n.
--charity;


ధర్మాదాయం, dharmAdAyaM
-n.
--income accruing to a charitable trust; endowment;


ధర్మధార, dharmadhAra
-n.
--cease-fire;


ధర్మనిధి, dharmanidhi
-n.
--charitable trust;


ధర్మపత్ని, dharmapatni
-n.
--legally married wife;


ధర్మపన్నాలు, dharmapannAlu
-n. pl.
--maxims of duty and morality;


ధర్మవడ్డీ, dharmavaDDI
- n.
-- an annual interest rate of one percent; that is, a principal of Rs 100/ held for one year yields an interest of one rupee; this is practically a &quot;no interest&quot; rate transaction;
-- పాత కాలంలో సామాన్య ప్రజలలో వాడుకలో ఉన్న న్యాయమైన వడ్డీ రేటు ఇది;


ధర్మసంస్థ, dharmasaMstha
-n.
--charitable organization;


ధర్మసందేహం, dharmasaMdEhaM
-n.
--[idiom] a minor doubt;


ధరావతు, dharAvatu
-n.
--deposit; earnest money; ante;


ధరించు, dhariMcu
-v. t.
--wear; put on; 


ధర్మి, dharmi
-n.
--type of acting;
---లోకధర్మి = realistic acting; natural acting.
---నాట్యధర్మి = conventional acting, that is, acting following prevailing stage conventions.


ధర్మోపదేశం, dharmOpadESaM
-n.
--sermon;


ధవళం, dhavaLaM
-n.
--white;


ధ్వజం, dhvajaM
- n. 
-- pole; flagpole;


ధ్వజభంగం, dhvajabhaMgaM
- n.
-- impotence; inability of the penis to stay erect;


ధ్వన్యనుకరణ, dhvanyanukaraNa
-n.
--[ling.] onomatopoeia; 


ధ్వనించు, dhvaniMcu
-v. i.
--imply; sound like; 


ధ్వని, dhvani
-n.
--sound;
---అతిధ్వని = ultrasound.
---ప్రతిధ్వని = resound; echo.


ధాతుమలం, dhAtumalaM
-n.
--slag; the scum that floats on molten metal;


ధాతువు, dhAtuvu
-n.
--(1) element; chemical element; మూలకం ; 
--(2) [gram.] etymon; root; source; verb stem;


ధాతుసాధన, dhAtusAdhana
-n.
--metallurgy; 


ధాన్యం, dhAnyaM
-n.
--(1) grain; 
--(2) rice paddy; unhusked rice;
-- నవధాన్యాలు = వడ్లు, యవలు, మినుములు, పెసలు, గోధుమలు, నువ్వులు, అనుములు, శనగలు, ఉలవలు; 
-- దశ గ్రామ్య ధాన్యాలు = వడ్లు, యవలు, మినుములు, మసూర్ పప్పు, గోధుమలు, నువ్వులు, సన్న ఆవాలు, ప్రియంవద, కందులు, ఉలవలు; 


ధార, dhAra
-n.
--stream; continuous flow of a liquid, as the flow from a faucet;


ధారణ, dhAraNa
-n.
--concentration; memory; memorization; ability to recall; concentration of the mind on an item continuously for a period of 12 seconds (according to Yoga Sutra); 


ధారాదత్తం చేయు, dhArAdattaM cEyu
-v. i.
--give away with all rights and privileges;


ధారావాహిక, dhArAvAhika
-n.
--a serial in media, primarily in print media; 


ధారాళం, dhArALaM
-n.
--unimpeded; free flowing; fluent; 


ధారి, dhAri
-suff.
--wearer; one who wears the object indicated by the root word;
---ఖడ్గధారి = sword-wearer.
---కిరీటధారి = crown-wearer.


ధార్మిక, dhArmika
-adj.
--moral; righteous;
-suff.
--having the property of;


ధార్మికుడు, dhArmikuDu
-n. m.
--good man; virtuous man; 


ధావనం, dhAvanaM
-n.
--washing; brushing; scrubbing; cleansing; 


ధావన చూర్ణం, dhAvana cUrnaM
-n.
--cleaning powder;


ధావన ఖమీరం, dhAvana khamIraM
-n.
--cleaning paste;


ధావని, dhAvani
-n.
--(1) brush; 
--(2) washer; scrubber; washing machine;


ధాష్టీకం, dhAshTIkaM
-n.
--domineering attitude; browbeating;


ధ్యానం, dhAnaM
-n.
--concentration of the mind on an item continuously for a period of 12 x 12 seconds = 2 minutes 24 seconds (according to Yoga Sutra); the focusing of attention on one particular spiritual idea in continuous meditation; 


ధిక్కరించు, dhikkariMcu
-v. i.
--flout; disregard; defy;


ధిషణ, dhishaNa
-n.
--wisdom; confidence;


ధిషణాహంకారం, dhishaNAhaMkAraM
-n.
--ego coming from confidence in one's own intellect or wisdom;


ధీ, dhI
-n.
--intellect;


ధీమతి, dhImati
-n.
--scholar; wise person;


ధీమా, dhImA
-n.
--self-assurance; self-confidence;


ధీర, dhIra
-n. f.
--heroine; brave woman;


ధీరుడు, dhIruDu
-n. m.
--brave man; hero;


ధీశాలి, dhISAli
-n.
--intellectual;


ధుని, dhuni
-n.
--stream; river;


ధుమధుమ, dhumadhuma
-adj.
--onomatopoeia for fuming with anger;


ధురంధరుడు, dhuraMdharuDu
-n. m.
--one who bears a burden; responsible man; 


ధుర, dhura
-n.
--burden; 


ధృతి, dhRuti
- n.
-- essential oil;


ధ్రువం, dhruvaM
-n.
--pole;
---దక్షిణ ధ్రువం = south pole.
---అయస్కాంత ధ్రువం = magnetic pole.


ధ్రువ, dhruva
-adj.
--fixed; steady; immobile;


ధ్రువతార, dhruvatAra
-n.
--Polestar; Polaris; Steering Star; Ship Star; Stella Maris; this is the Pole Star for the northern hemisphere only; There is no such star for the southern hemisphere;


ధ్రువపరచు, dhruvaparacu
-v. t.
--assert; confirm; ratify;


ధ్రువయష్టి, dhruvayashti
-n.
--polar axis; the axis pointing toward the Polestar;


ధ్రువీకరణ, dhruvIkaraNa
- n.
- ratification; confirmation;


ధూపం, dhUpaM
- n.
-- smoke from burning ''SaambraNi'' (a resin); smoke produced by incense stick; smoke for fumigation;


ధూమం, dhUmaM
-n.
--smoke; fume;


ధూమకేతువు, dhUmakEtuvu
-n.
--comet; (lit.) one with a smoky tail;


ధూమపానం, dhUmapAnaM
-n.
--smoking;


ధూమశకటం, dhUmaSakaTaM
-n.
--locomotive; train;


ధూర్తదేశం, dhUrtadESaM
- n.
-- rogue nation;


ధూర్తుడు, dhUrtuDu
- n.
-- rogue;


ధూళి, dhULi
-n.
--dust; dust raised into the air;


ధూళి, దూగర, dhULi, dUgara
-n.
--dust and cobwebs; 


ధూసరం, dhUsaraM
-n.
--(1) dust; 
--(2) gray; grey; dust color;


ధృతి, dhRti
-n.
--(1) speed; 
--(2) courage; 
--(3) happiness;


ధృతిగతి, dhRtigati
-n.
--velocity; velocity indicates speed and the direction of travel;


ధైర్యం, dhairyaM
- n.
-- courage; bravery;
--- మొండి ధైర్యం = chutzpa; supreme self-confidence; gall
--- మనో స్థైర్యం = firmness = steadiness; steadfastness; 


ధోతీ, dhOtI
-n.
-- a piece of cloth worn by men as the lower garment;


ధోరణి, dhOraNi
-n.
--manner; attitude; style;


ధ్యేయం, dhyEyaM
-n.
--goal; aim;


&lt;/poem&gt;


|width=&quot;65&quot;| &lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
&lt;!--- Insert ALL Images Below This Line (center|150px|thumb) ---&gt;

|-
|- &lt;!--- Nothing Below This Line! ---&gt;
|}

==మూలం==
* V. Rao Vemuri, English-Telugu and Telugu-English Dictionary and Thesaurus, Asian Educational Services, New Delhi, 2002 ISBN: 0-9678080-2-2
[[వర్గం:వేమూరి తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువు]]</text>
      <sha1>ka7yp0nptb9opnk268i3rh5boh1t38q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వేమూరి తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువు/బ-భ-మ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3021</id>
    <revision>
      <id>39222</id>
      <parentid>39209</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T02:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vemurione</username>
        <id>1689</id>
      </contributor>
      <comment>/* Part 3: భం - bhaM, భ - bha, భ్ర - bhra */</comment>
      <origin>39222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="254872" sha1="fcovb80inm6hnnznfkle8apuecua964" xml:space="preserve">
* This dictionary is an improved version over the print version (expanded, errors corrected, new features continually being added) published by Asian Educational Services, New Delhi in 2002.
* You are welcome to add. BUT PLEASE DO NOT DELETE entries until you are absolutely, positively SURE a mistake has been made and needs to be corrected.
* PLEASE do not delete entries or their meanings simply because you personally did not agree with the meaning given there. Thanks
* American spelling is used throughout. 
* There is no clearly established, standardized alphabetical order in Telugu. The justification for the scheme used here would be too long for discussion here.

16 March 2016.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! నిర్వచనములు&lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
! ఆసక్తికర చిత్రములు&lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
|-
|width=&quot;895&quot;|&lt;!--- Do Not Change This Line ---&gt;
&lt;!--- Insert ALL నిర్వచనములుAlphabetically Sorted Below This Line ( * ''' Should precede each new line) ---&gt;


==Part 1: బం - baM==
&lt;poem&gt;
బంక, baMka
-n.
--glue; goo; gum; slime;


బంకనక్కెర, baMkanakkera
-n.
--glue berry; Indian cherry; a tree whose berry-like fruits are sticky; [bot.] ''Cordia dichotoma; Cordia Mixa; Cordia latifolia;''
-- లసోడా పండ్లలో ఫైబర్ అధికంగా ఉంటుంది. ఇది జీర్ణక్రియను మెరుగు పరుస్తుంది. మలబద్దకం తగ్గేలా చేస్తుంది. 
-- చల్లచెట్టు; లసోరా; లసోడా; 


బంకబడ్డు, baMkabaDDu
-n.
--[bot.] ''Vitis linnaei;''  % ??


బంకమన్ను, baMkamannu
-n.
--clay; (lit.) gooey soil; (rel.) నల్లరేగడి మన్ను;


బంకనెవలి, baMkanevali
-n.
-- [bot.] ''Adiantum bunulantum''; % ??


బంకు, baMku
-n.
--shop; small specialty shop; roadside stall; roadside gas station; పెట్రోలు బంకు;


బంకోలా, bankOlaa 
- n.
-- lighthouse;


బంగనబయలు, baMganabayalu
-n.
--open plain;


బంగారు, baMgAraM
-n.
--gold; 
---నీ ఇల్లు బంగారంగానూ = [idiom] bless your innocent self!


బంగారు వక్క తాడి, baMgAru vakka tADi
- n.
-- Areca palm; Golden cane palm; Yellow palm; Butterfly palm; [bot.] ''Dypsis lutescens'' of the Arecaceae family; ''Chrysalidocarpus lutescens''; 
--ఈ వృక్షం గాలిలోని జైలీన్ (Xylene), టాల్యూన్ (Toluene) వంటి ప్రమాదకర ఆవిరులను సమర్థవంతంగా శుద్ధిచేస్తుందని నిరూపించారు. జైలీన్ ఆవిరిని పీల్చడం కారణంగా కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ (Central Nervous System) పై దుష్ప్రభావం పడి, తలనొప్పి, కళ్ళు తిరగడం, వాంతులు, చిరాకు, బలహీనత, అలసట, నిద్రలేమి, మానసిక ఒత్తిడి, ఆందోళన, చేతులు వణకడం వంటివి వస్తాయి. టాలీన్ పీల్చడం కారణంగా కూడా దాదాపు ఇవే దుష్ఫలితాలు; ప్రాణవాయువును ఎక్కువగా వెలువరించే ఈ జాతి మొక్క ఇంటిలోపల కుండీలలో పెంచుకోదగిందనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు;  


బంగారుతీగ, baMgArutIga, 
- n. 
-- Chinese dodder; [bot.] ''Cuscuta Chinensis'' of Convolvulaceae family;
---a weedy creeper that grows wildly that seems to have some aphrodisiac properties; This is a pesky weed that the government is trying to eradicate; Spanish moss, found on trees in the Americas, is similar to this;


బంగారు పిచ్చుక, baMgAru piccuka, 
- n. 
-- baya weaver bird; [bio.] ''Ploceus philippinus'';


బంగారుపూలు, baMgArupUlu, 
- n. 
-- Canadian Goldenrod; [bot.] ''Solidago canadensis'' of Asteraceae family
-- దీని తొట్టతొలి జన్మస్థలం ఉత్తర అమెరికా ఖండం. అయినా ఇది ప్రస్తుతం ఐరోపా, ఆసియా ఖండాలలోని పలు దేశాలకు విస్తరించింది. ఆ యా దేశాలలో ఇది మొండి బెడద మొక్క (Invasive Plant) గా పేరొందింది. దీని విస్తరణకు తట్టుకోలేక చైనాలోని షాంఘైలో 30 కి పైగా స్థానిక మొక్కల జాతులు నశించిపోయాయంటే పరిస్థితి తీవ్రత అర్థం చేసుకోవచ్చు. అటవీ ప్రాంతంలో ఈ మొక్కల్ని లేళ్ళు, దుప్పులు వంటివి ఇష్టంగా తింటాయి. పాడి పశువులు, గుర్రాలకు ఈ మొక్కలు మేతగా వేస్తారు. ఈ పూలలో తేనె ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ తేనెకోసం తేనెటీగలు (Honey Bees), తుమ్మెదలు (Bumble Bees) వంటివి ఈ మొక్క పూల చుట్టూ మూగుతాయి; 


బంగళా, baMgaLA
-n.
--bungalow;


బంగాళా బంతి, baMgALA baMti
-n.
--Common Zinnia; Elegant Zinnia; [bot.] ''Zinnia elegans'' of the Asteraceae family; 


బంగాళా దుంప, baMgALA duMpa
-n.
--potato; [bot.] ''Solanum tuberosum'' of the Solanaceae family; 
--This has been in use in India well before CE 1615; Immature tubers and germinating tubers are not fit for eating because they contain &quot;solanaine&quot; a poisonous substance; 
--ఆలుగడ్డ; ఉర్లగడ్డ; 


బంగీ, baMgI
-n.
--parcel;


బంజరు, baMjaru
-adj.
--waste; dry; non-cultivable;
---బంజరు భూములు = wastelands; heath.
--- see also బాడవ; ఈడవ;


బంటి, baMTi
-suff.
--a comparative measure to indicate the depth of water; 
---కుత్తుకబంటి = neck-deep.
---పుక్కిటిబంటి = mouthful.
---మొలబంటి = waist-deep.
---మోకాలిబంటి = knee-deep.


బంటు, baMTu
-n.
--(1) servant; attendant; foot soldier; 
--(2) [chess] pawn;


బంట్రోత్తు, baMTrOttu
-n.
--peon; servant; a peon reporting to a government officer;
-- బంటు+రౌతు = బంట్రౌతు &gt; బంట్రోత్తు


బండ, baMDA
-n.
--boulder; big stone; slab; pestle;


బండారం, baMDAraM
-n.
--hidden wealth; treasure trove;


బండి, baMDi
-n.
--(1) vehicle; carriage; cart; wagon; 
--(2) bobbin; reel;
---ఎడ్లబండి = ox cart; bullock cart.
---రైలుబండి = railway train. (lit.) a vehicle on rails.


బండిసున్న, baMDisunna
-n. 
--[coll.] a big cipher; a big fat zero, nothing at all;


బంగారు పిచ్చుక, baMgAru piccuka
-n. 
--baya weaver bird; [biol.] ''Ploceus philippinus'';


బంగినపల్లి, baMginapa-
-n.  
--a popular variety of low-fiber,  flavorful mango fruits;


బండెడు, baMDeDu
-adj.
--cartload of;


బండారం,  baMDAraM
- n.
--secret; true nature;
-- లోగుట్టు; 


బండిగురివెంద, baMDiguriveMda
-n.
--Acacia Coral; Coral Wood; [bot.] ''Adenanthera pavonina;''


బంతి, baMti
-n.
--(1) marigold; [bot.] ''Calendula officinalis; Tagetes patula; Tagetes erecta;'' a native of Mexico, the seeds eventually came to India via Spanish and Portuguese traders in the 16th century; the plants adapted quickly and abundantly, eventually usurping the calendula;
--(2) ball; (rel.) ఉండ; 
---(3) row;
---దారపు బంతి = ball of string.
---పట్టుదారపు ఉండ = skein of silk string.
---బంతిలో బలపక్షం చెయ్యకూడదు = one should not show partiality toward people in a queue.


బంతిగిన్నె కీలు, baMtiginne kIlu
-n.
--ball and socket joint; such as the one found in the knee;


బంతులబీడు, baMtulabIDu
-n.
--playground; ballpark;


బందరు, baMdaru
-n.
--(1) seaport; 
--(2) commonly used name for the city of Machilipatnam;


బదలాయించు, badalAyiMcu
-v. t. 
--transfer;


బందారు, baMdAru
-n.
--the Karum timber tree; [bot.] ''Hymenodictyon excelsum; Adina cordifolia'';


బందిపోటు దొంగ, baMdipOTu doMga
-n.
--robber; bandit; dacoit;


బదిలీ చేయు, badilI cEyu
-v. t. 
-transfer;


బందీ, baMdI
-n.
--prisoner; inmate;


బందీలదొడ్డి, baMDIladoDDi
-n.
--prison yard;


బందు, baMdu
-n.
--(1) strap; band; 
--(2) strike; lock-out; work stoppage;


బందెలదొడ్డి, baMdeladoDDi
-n.
--cattle pound; a place where stray cattle are kept until the owner can claim them;


బందోబస్తు, baMdObastu
-n.
--discipline; security arrangement; (lit.) tying and binding;


బంధం, baMdhaM
-n.
--bond;
---ఉదజని బంధం = Hydrogen bond.
---రుణానుబంధం = a familial bond created due to a debt, as Hindus believe, from a previous incarnation.
---జంట బంధం = double bond.
---త్రిపుట బంధం = triple bond.
---ద్విగంధక బంధం = disulfide bond.


బంధుపక్షపాతం, baMdhupakshapAtaM
-n.
--nepotism;


బంధుప్రీతి, baMdhuprIti
-n.
--fondness of one's relatives;


బంధువు, baMdhuvu
-n.
--relative; relation;


బంధుక, baMdhUka
-n.
--[bot.] ''Calosanthes indica''; ''Oroxylum indicum'';   %??
&lt;/poem&gt;

==Part 2: బ - ba==
&lt;poem&gt;
బకం, bakaM
-n.
--heron;


బకపుష్పం, bakapushpaM
-n.
--vegetable hummingbird; [bot.] ''Agati grandiflora;'' ''Sesbania grandiflora;''
-- అవిసె;


బక్కపలచని, bakkapalacani
-adj.
--ectomorphic; a slender body structure with long limbs, narrow feet, narrow hands, narrow chest, and narrow shoulders;


బకాయ, bakAya
-n.
--arrears; old debt;


బక్షకుడు, bakshakuDu
-n. m.
--eater;
---నరమాంస బక్షకుడు = cannibal.


బక్షించు, bakshiMcu
-v. t.
--devour; eat; ingest;


బక్షీస్, bakshIs
-v. t.
--tip; gratuity; a fee paid to appreciate good service;


బగ్గీ, baggI
-n.
--horse-drawn carriage; 
-- జటకా; జెట్కా; టాంగా; గుర్రబ్బండి;


బగ్గుండీ, bagguMDI
-n.
--aromatic, colorful powder thrown at each other at festive times like the Holi or weddings;


బచ్చలి, baccali
-n.
--Indian spinach; Malabar spinach; [bot.] ''Basella alba'' of the Basellaceae family;
---తీగ బచ్చలి = creeping purslane; [bot.] ''Basella indica;''
---ఎర్ర అల్లుబచ్చలి = [bot.] ''Basella rubra'' (Watts);
---సిలోన్ బచ్చలి = Surinam Purslane; Water Leaf; Ceylon Spinach; Potherb Fame Flower; [bot.] ''Talinum fruticosum'' of the Talinaceae family;


బచ్చలిమంద, baccalimaMDa
-n.
--[bot.] ''Ceropegia tuberosa''; ''Ceropegia candelabrum'';
-- The tuberous roots are edible and are eaten especially by the poorest raw or cooked. The plant is also used for various medicinal purposes, so for hemorrhoids, indigestion, headaches and against bites of poisonous animals;
--Ceropegia candelabrum is now in the original area has become quite rare. There are already projects for artificial propagation;


బచ్చు, baccu
-n.
-a person of the Vaisya caste; 
---బచ్చుపేట = sector of a town where the Vaisya community lives.


బచ్చెన, baccena
-adj.
--painted;
---బచ్చెన పెట్టె = painted box.


బజంత్రీలు, bajaMtrIlu
-n. pl.
--musical instruments played at wedding functions;


బజారు, bajAru
-n.
--bazaar; marketplace; a permanent market or street of shops; see also సంత;
--market street; 
---బజారు మనిషి = a street person; a prostitute; 


బజ్జీ, bajjI
-n.
--(1) a baked vegetable chutney;
--(2) a savory snack made by deep frying sliced vegetables after dipping them in batter;


బట్ట, baTTa
-adj.
--bald;
-n.
--cloth;


బట్టతల, baTTatala
-n.
--bald head; [anat.] alopecia;


బట్టమేక పిట్ట, baTTamEka piTTa 
- n.
-- The great Indian bustard; [bio.] ''Ardetois nigriceps;'' A large bird of the bustard family (Otididae), one of the heaviest flying birds in the world. The great Indian bustard inhabits dry grasslands and scrublands on the Indian subcontinent; its largest population is found in the Indian state of Rajasthan.
-- పేరుకు పిట్టేకానీ మగపక్షి నాలుగడుగులు, ఆడుపక్షి మూడున్నర అడుగుల పొడవు, 15-20 కిలోల బరువు ఉంటుంది. దీని ఆకారం వల్ల వేటగాళ్ళు మాంసంకోసం సులభంగా వేటాడి నిర్మూలించారు. బట్టమేకపిట్ట పూర్వం గుజరాత్, మహారాష్ట్ర, ఆంధ్రప్రదేశ్ మొదలయిన 12 రాష్ట్రాల్లో కనబడేదని తెలిసింది. ఈ పక్షిజాతి విస్తృతమైనది. ఎటువంటి ఆటంకాలు, ఇది మనుషుల పొలుపులేని ఏకాంత వ్యవసాయయోగ్యమైన పొలాల్లో, బీళ్ళల్లో నివాసం ఉంటుంది. దీని జీవితకాలం షుమారు 12 సంవత్సరాలు. గూడు కట్టకుండా మట్టిలో ఒకేగుడ్డు పెట్టి, 27 రోజులపాటు పొందుతుంది. మగపక్షి కూడా గుడ్డును సంరక్షించడం లో సహకరిస్తుంది .కుక్కలు వీటి శత్రువులు, ఇప్పడు కొత్తగా ఏర్పాటయిన గాలిమరలు, గాలి విద్యుత్ కేంద్రాలు, హై టెన్ షన్ తీగలు పక్షులు సంచరించే దారుల్లో అడ్డదిడ్డంగా వేయడంతో చాలా పక్షులు చనిపోయాయి. చాలా రాష్ట్రాలలో అంతరించిపోయాయి. దాదా సలీం అలీ ప్రమేయంతో కర్నూల్ జిల్లా రోళ్ళపాడు గ్రామం వద్ద బట్టమేక పక్షి సంరక్షణ కేంద్రాన్ని ఏర్పాటుచేశారు. ఇవి రయితు నేస్తాలు, పంటలను పాడుచేసే క్రిమి కీటకాలను భక్షించి రైతుకు సాయపడతాయి.


బటానీ, baTAnI
-n.
--pea; [bot.] ''Pisum sativum'' of Leguminosae (pea) family; sativum అంటే సాగు చెయ్యబడేది
--పొలం బటానీ = field peas; arvensis అంటే పొలాల్లో పెరిగేది; 
--తోట బటానీ = garden peas; [bot.] ''Pisum sativum;'' hardensis  అంటే తోటలలో పెరిగేది; 
--[Sans.] కళాయః; వర్తులః


బటానీతీగ, baTAnItIga
-n.
--Mexican Creeper; Coral vine; Bee bush; [bot.] ''Antigonon leptopus'' of Polygonaceae family; 
--మనం తినే బటానీలకూ, ఈ పూలతీగకూ ఎలాంటి సంబంధమూ లేదు; దీని పూలు చూసేందుకు ఆకర్షణీయంగా ఉన్నా ఇది త్వరత్వరగా వ్యాపించి ఖాళీ స్థలాలను, ఇతర మొక్కలను ఆక్రమించివేస్తుంది కనుక దీనినొక బెడద మొక్క (Invasive Plant) గా భావిస్తారు;


బట్వాడా, baTvADA
-n.
--distribution;


బట్టీ, baTTI
-n.
--retort; kiln;


బట్టీపట్టు, baTTIpaTTu
-v. t.
--(1) to distill; 
--(2) getting something by heart; to memorize;


బటువు, baTuvu
-adj.
--(1) round; circular; spherical  (2) firm; stiff;


బడబ, baDaba
-n.
--mare; female horse;


బడాయి, baDAyi
-n.
--(1) ego; vanity; 
--(2) boasting; bragging; ostentation;


బడి, baDi
-n.
--(1) school; 
--(2) case as in upper case and lower case in English alphabet;


బడితె, baDite
-n.
--a long smooth stick; perhaps a stick derived from బాడితచెట్టు;


బడుద్ధాయి, baDuddhAyi
-n.
--fat and lazy person; idler; vagabond;


బడ్డు, baDDu
-adj.
--fat;
-n.
--(1) fatso; 
--(2) the male genital organ;


బడేమియా, baDEmiyA
-adj.
--ill-fitting; hand-me-down; (ety.)  బడా + మియా; 
---బడేమియా బట్టలు = ill-fitting clothes; hand-me-down clothes.


బణుభారం, baNubhAraM
-n.
--molecular weight;


బణువు, baNuvu
-n.
--molecule; 
-- (rel.) అణువు; పరమాణువు; పరమాణు రేణువు;


బణుసంధానం, baNusaMdhAnaM
-n.
--condensation of (two) molecules; attaching together of molecules;


బత్తా, battA
-n.
--daily allowance;


బత్తాయి, battAyi
-n.
--Batavia; Batavian orange; [bot.] ''Limonia trifoliata;'' 
-- a type of sweet orange with a thin skin; (ety.) this fruit tree was imported into India from Batavia by the Dutch East India Company; this English translation is extant only in India;


బతిమాలు, batimAlu
-v. t.
--plead; implore; beg;


బతుకు, batuku
-n.
--(1) life; 
--(2) livelihood; survival; also బ్రతుకు;
---బతుకు తెరువు = a means of survival.
---బతుకు బాణీ = life style.


బదరి, badari
-n.
--the jujube tree; [bot.] ''Zizyphus jujuba;  Zizyphus mauritiana''  Lamk.; 
-- రేగు; గంగరేగు;


బద్ద, badda
-n.
--(1) strip; slat; narrow wooden strip; 
--(2) broken half of a seed as in కంది బద్ద;
---అడుగు బద్ద = foot ruler; a foot-long strip with inches or centimeters marked.


బద్ధ, baddha
-adj.
--(1) tied; bound; 
--(2) intense;
---బద్ధ వైరం = intense enmity.


బద్ధకం, baddhakaM
-n.
--laziness;


బద్ధకిష్టి, baddhakishti
-n.
--lazy fellow;


బద్మాష్, badmaash 
- n.
-- కుటిలమైన బ్రతుకు బతికే వాడు; కుటిలుడు; 
-- బద్ అంటే పర్షియన్ భాషలో చెడ్డ ,కుటిల అన్న అర్థం; మాష్ అంటే అరబిక్ లో జీవితం, బతుకు అని అర్థం.


బదిలీ, badilI
-n.
--transfer;


బద్దింపు, baddiMpu
-n.
--the arithmetic process of repetitive calculation to estimate a value;  


బదులు, badulu
-adv.
--instead; in place of;
-n.
--(1) exchange; substitution; 
--(2) loan; small loan;


బద్దెపురుగు, baddepurugu
-n.
--tapeworm; a parasite that grows in the human intestines; an invertebrate of the Platihelmonth family;


బనాయించు, banAyiMcu
-v. t.
--(1) attach; add; 
--(2) fabricate; make;


బబ్బస, babbasa
-n.
--marsh pennywort; [bot.] ''Hydrocotyle rotundifolia''; ''Hydrocotyle sibthorpioides;'' 
-- It can grow in a wide variety of habitats and is considered a weed; This plant has been used for medicinal purposes in Asia;


బబ్రు, babru
-adj.
--brown;


బయట, bayaTa
-adj.
--outside;


బయలుదేరు, bayaludEru
-v. i.
--start on a journey; set out;


బయానా, bayAnA
-n.
--advance payment; earnest money;


బరగడం, baragaDaM
-n.
--Asian indigo, three-leaved indigo; [bot.] ''Indigofera glandulosa'';
-- The plant is grown as green manure; the seeds are edible and can be eaten in times of food scarcity;
--  గోరంటి నీలి; 


బరక, baraka
-adj.
--rough; coarse;    % to e2t


బరణిక, baraNika
-n.
--[bot.] ''Trophis aspera'' of the Moraceae family;


బరబర, barabara
-adj.
--onomatopoeia for the act of dragging;


బరమ, barama
-n.
--drill; a tool to make a hole; gimlet; a hand-held, manually operated drill;


బరమబావి, baramabAvi
-n.
--drilled well;


బరవానా, baravAnA
-n.
--output; (ety.) short for బయటకి రవానా;


బరాతం, barAtaM
-n.
--written order; bank check; bank draft;


బర్తరఫ్,  bartharaph
- n.
-- పదవిలోనుండి/ ఉద్యోగములోనుండి వెడలఁగొట్టుట (dismissal);
-- 'బర్తరఫ్' అనునది ఫార్శీభాష నుండి ఉత్పన్నమైన ఉర్దూ మాట. ఇది 'బర్' అను ఉపసర్గ (prefix) తో కూర్చిన 'తరఫ్' అను నామవాచకము (noun). దీనికి గల నిౙమైన అర్థము - వేఱు చేయుట/ ప్రక్కకు తీసిపెట్టుట.  
-- దీనికి తెలుఁగులో మన పత్రికలవారు 'ఉద్వాసన' అను ఆధ్యాత్మిక శబ్దమును వాడుచున్నారు. ఉద్వాసన అనఁగా ఉద్యాపన. పండుగ నాడు ప్రతిష్ఠించిన దేవుని/ దేవిని పునఃపూజ చేసి, నైవేద్యము పెట్టి, హారతి పాడి, &quot;పునరాగమనాయ చ&quot; (మరల రండి) అని చెప్పి కదిలించుట. అనఁగా సాఁగనంపుట. ఇది 'ఆవాహన’ కు విపర్యయమన్నమాట; 


బరాబరు, barAbaru
-n.
--O.K.; proper; equal;
--- బరాబరు చేయు = equate
--- వందిమాగదులు బరాబరులు పలికేరు =  so and so spoke words  of praise; used to praise kings by saying that they are equal to Gods;


బరివెంక,  bariveMka
- n.
-- Siamese rough bush; khoi; toothbrush tree; [bot.] ''Streblus asper''; 
-- దీని ఆకులు బాగా గరుకుగా ఉండి బొమ్మలను నున్నగా పాలిష్ చేసేందుకు పనికివస్తాయనీ, అందుకని ఆ ఆకుల్ని Sandpaper Leaves అంటారు; ఏటికొప్పాక లో ఆ వృక్షాలను పెంచుకుంటే బాగుంటుంది; 
-- Various parts of this plant are used in Ayurveda and other folk medicines for the treatment of different ailments such as filariasis, leprosy, toothache, diarrhea, dysentery and cancer;


బరితెగించు, baritegiMcu
-v. t.
--behave without decorum;  to go beyond one’s limits of decency;


బరిషింత, bariShiMta
- n.
-- Lilac Bauhinia; Malabar Bauhinia; [bot.] ''Bauhinia malabarica'' Roxb. of the Fabaceae family;


బరుకు, baruku
-v. t.
--(1) scratch; 
--(2) tear; lacerate;


బరువు, baruvu
-n.
--(1) weight; the force acting on a mass in a gravitational field. Two bodies with identical masses but in different gravitational fields will register different weights; 
--(2) load; 
--(3) tare;


బలం, balaM
-n.
--force; 
--- gravitational force =  [[గురుత్వాకర్షక బలం]].
--- electromagnetic force =  [[విద్యుదయస్కాంత బలం]].
--- weak force =  త్రాణిక బలం.
--- strong force =  నిస్త్రాణిక బలం.


బలగం, balagaM
-n. pl.
--retinue; supporters;


బలపం, balapaM
-n.
--slate pencil;


బలపక్షం, balapakshaM
-n.
--partiality;partiality toward the stronger; 


బలవంతం, balavaMtaM
-adj.
--forceful; insisting; compelling; 
-n.
--(1) compulsion; 
--(2) rape;


బలవర్ధకం, balavardhakaM
-adj.
--nutritious; strength giving;


బలసిన, balasina
-adj.
--fat; fatty;


బలహీన, balahIna
-adj.
--(1) weak; 
--(2) backward; disadvantaged; 
---బలహీన వర్గాలు = backward classes; disadvantaged communities.


బల్ల, balla
-n.
--(1) table; 
--(2) bench; 
--(3) plank; 
--(4) enlarged spleen;


బల్లపరుపు, ballaparupu
-n.
--flat; flat as a table; two-dimensional;


బలి, bali
-n.
-- (1) a religious offering - typically in the form of food - made to gods; (lit.) బలి అంటే బలకరమైన ఆహారం. ఆలయాలలో రోజూ బలిపీఠాల దగ్గర బలి అన్నం సమర్పిస్తారు. ఆలయాలలో అన్ని దిక్కు లలోనూ బలిపీఠాలుంటాయి; బలి అనగానే జంతు బలి— అని పొరపాటు పడుతూ ఉంటాము; (2) a tribute paid to a king; 
-- [Sans.] 'బల్యతే దీయతే దేవతాదిభ్యః' = దేవతలకు ఇచ్చునది. 'బల్యతే దీయతే రాజ్యే రాజగ్రాహ్యా భాగః' రాజ్యమునందు ఇవ్వబడునది. రాజు తీసుకొను పన్ను.
-- see also భూతబలి; 


బలిష్టం, balishTaM
- adj.
--strong;


బలిష్టత, balishTata 
- n.
--strength;


బల్లి, balli
-n.
--gecko; wall lizard;


బలీయం, balIyaM
-n.
--powerful; strong;


బలీయత, balIyata
-n.
--power; strength;


బలురక్కెస, balurakkesa
-n.
-- (1) [bot.] ''Arum macrorhizon'' (Reeve)
-- గజకర్ణము, గణహాసకము, బ్రహ్మరాకాసిచెట్టు, బృహచ్ఛదము.
-- (2) American aloe; [bot.] ''Fourcroya cantala'';

 
బలుసు, balusu
-n.
-- The thorny Caray; [bot.] ''Canthium parviflorum;'' ''Plectronia parviflora;'' 
-- నల్లబలుసు = the black species, [bot.] ''Canthium umbellatum;''
-- బంజరునేలల్లో పొదగా పెరిగే ముళ్ళకంచె మొక్క; పసుప్పచ్చటి పూలు పూస్తుంది; దీని పళ్ళు తింటారు; ఆకును కూరగా వండుకొంటారు; కరువుకాలాల్లో బీదలు ఈ ఆకును తింటారు;
-- &quot;బ్రతికుంటే బలుసాకు తినవచ్చు&quot; అనేది సామెత;
-- [Sans.] బారదాజి; బలాక; 


బస, basa
-n.
--lodging; a place of stay during a travel;


బస్తం, bastaM
-n.
--calomel; mercurous chloride; Hg&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;;


బస్తా, bastA
-n.
--(1) bale; sack; bundle; 
--(2) a specific volumetric measure used for grains whether or not they come in bales or in boxes;


బసివి, basivi
-n.
--temple girl; a female child in a family dedicated in infancy for life-long service at a Shiva temple; as temple endowments dwindled, in these days these woman usually end up as prostitutes;


బస్కీలు, baskIlu
-n.
--pull-ups;


బస్తీ, bastI
-n.
--city;


బహిరంగం, bahiraMgaM
-n.
--public; open;


బహిరంగ సభ, bahiraMga sabha
-n.
--public meeting; open meeting;


బహిర్గత జన్యువు bahirgata janyuvu
-n.
--dominant gene; (ant.) అంతర్గత జన్యువు = recessive gene.


బహిర్గత జీను, bahirgata jInu
-n.
--dominant gene; bright gene; (ant.) అంతర్గత జీను;


బహిర్హితం, aMtbahirhitaM                      %e2t
-n.
--output;


బహిష్టు, bahishTu
-n.
--menses; monthly period in fertile women;


బహు, bahu
-adj. pref. 
--poly-; multi-; many;


బహుఅసంతృప్త, bahuasaMtRpta
-adj.
--[chem] polyunsaturated;


బహువృత్తి కళాశాల, bahuvRtti kaLASAla
-n.
--polytechnic college;


బహుగ్లయిసీను, bahuglaisInu
-n.
--[biochem.] polyglycine;


బహుగ్లయిసీను కాండం, bahuglaisInu kAMDam
-n.
--[biochem.] polyglycine backbone;


బహుగ్లయిసీను వెన్ను, bahuglaisInu vennu
-n.
--[biochem.] polyglycine backbone;


బహుచక్కెర, bahucakkera
-n.
--[biochem.] polysaccharide;


బహుజీర్ణమాల, bahujIrNamAla
-n.
--[biochem.] polypeptide chain;


బహుదళ హస్తాకార, bahudaLa hastAkAra
-adj.
--[bot.] multifoliate;


బహుదాకరణ, bahudAkaraNa
-n.
--proliferation;


బహుఫలకం, bahuphalakaM
-n.
--[math.] polyhedron; a solid geometrical object with several sides;
--  బహుముఖి; 


బహుఫీనాల్, bahuphInAl
-n.
--[chem.] polyphenol;


బహుభర్తుత్వం, bahubhartutvaM
-n.
--polyandry; the practice of having several husbands at the same time;


బహుభాగి, bahubhAgi
-n.
--[chem.] polymer; a chemical with many monomers connected together;


బహుభార్యాత్వం, bahubhAryAtvaM
-n.
--Polygamy; the practice of having several wives at the same time;


బహుభుజి, bahubhuji
-n.
--[math.] polygon; a flat geometrical figure with several straight sides; the word is often used to refer to figures with more than four sides;


బహు దేవతారాధన, bahudEvatArAdhana
-n.
--Polytheism; the practice of worshipping several gods or deities;


బహుప్రమాణ, bahupramANa    %e2t
-adj.
--multi-dimensional;


బహుమతి, bahumati
-n.
--award; gift; prize;


బహుమానం, bahumAnaM
-n.
--award; gift; prize; present;


బహుముఖ, bahumukha
-adj.
--multi-faceted;
---బహుముఖ ప్రజ్ఞ = multi-faceted talent.


బహురూపత, bahurUpata
-n.  
--allotropy; typically used to refer to the existence of a chemical element in more than one form;


బహువచనం, bahuvacanaM
-n.
--(1) plural; the plural number; 
--(2) respectful; addressing of an elder or a person in high esteem;


బహువిదీను, bahuvidInu
-n.
--[chem.] polyethylene; polyethene; polythane; a plastic widely used in making transparent sheets and bags;


బహువ్రీహి, bahuvrIhi
-n. 
-- (1) an exocentric compound word; a figure of speech in which a compound word suggests a meaning which is not a combination of the meanings of the individual component words; an example in English is “hotdog” which is neither hot nor dog but something that is entirely different; అన్యపదప్రధానమైన సమాసము. ఉదా. ముక్కంటి; 
-- (2) wealth; 
-- (lit.) lots of rice grains; బహు = many;  వ్రీహి = grain of rice; 


బహుసాయం, bahusAyaM
-n.
--polyculture; rotating crops;


బహుళం, bahuLaM
-n.
--(1) plentiful; abundant; frequent;
--(2) one that can happen in a variety of ways; in grammar, this means the rule in question may not apply, may optionally apply, or may always apply;


బహుళంగా, bahuLaMgA
-adv.
--abundantly; plentifully;


బహుళార్ధసాధక, bahuLArdhasAdhaka
-adj.
--multi-purpose;


బహుశ, bahuSa
-adv.
--perhaps; in general;


బ్రహ్మ, brahma
-adj.
--(1) huge; large; heavy-duty; 
--(2) divine;
-n.
-- Lord Brahma, the creator of the Hindu trinity; 
-- see also బ్రహ్మము; 


బ్రహ్మకమలం, brahmakamalaM
-- n. 
-- (1) Queen of the night; Princess of the night; Brhtleham lily;  [bot.] ''Epiphyllum oxypetalum''; ''Saussurea Obvallata;'' epi = మీద + phullon = ఆకు + Oxypetalum = ఎక్కువగా రేకలు కలిగిన. (2) [bot.] ''Saussurea Obvallata;''
-- ఈ పువ్వులు రాత్రివేళ వికసించిన సమయంలో మత్తెక్కించే సువాసనను కలిగివుంటాయి. హిమాలయ పర్వత సానువుల్లో సముద్రమట్టానికి 4500 మీటర్ల పైన ఈ మొక్క కనిపిస్తుంది. దీనిలో ఎన్నో ఔషధ గుణాలున్నాయి, ముఖ్యంగా టిబెట్ లో ఇది ఒక ముఖ్యమైన మూలిక. ఇది యురోజెనిటల్ రుగ్మతలు, కాలేయ తిష్టలు, లైంగిక సంక్రమణ వ్యాధులు, ఎముక నొప్పులు, జలుబు, దగ్గుకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. ఇది చేదు రుచిని కలిగి ఉంటుంది. మొత్తం మొక్క ఔషధంగా ఉపయోగపడుతుంది. ఈ మొక్కలను ఎక్కువగా ఔషధాలలో వాడడం వల్ల, బ్రహ్మ కమలాలు అంతరించే ప్రమాదం లేకపోలేదు; దీనిని పారసీక భాషలో గుల్-ఎ-బకావళి అంటారుట! 


బ్రహ్మగుప్త, brahmagupta
-n.
-A great Indian mathematician who lived in the 7th century A.D.


బ్రహ్మచర్యం, brahmacaryaM
-n.
--celibacy; continence;


బ్రహ్మచారి, brahmacAri
-n. m.
--bachelor; novice;


బ్రహ్మచారిణి, brahmacAriNi
-n. f.
--bachelorette; spinster; unmarried woman;


బ్రహ్మచింత, brahmaciMta
-n.
-- Cream of Tartar tree; Monkey-bread tree; This tree, a native of Africa, was introduced into India by the British and can be seen along roadside in Andhra and Telangana; [bot.] ''Adansonia digitata'' of the Bombacaceae family;
-- దీని ఆకులను కూరగా, పులుసుగా, పప్పుతో కలిపి వండుకుంటారు. పుల్లగా ఉండే ఈ ఆకుల కారణంగా ఈ చెట్టుకు ‘బ్రహ్మ ఆమ్లిక', ‘బ్రహ్మ చింత', ‘సీమ చింత' అనే పేర్లు వచ్చాయి. కొందరు దీనినే ‘బ్రహ్మమాలిక' అని కూడా అంటున్నారు.
-- ఈ వృక్షం ఆకులను వెచ్చజేసి ఆ గాయాలమీద కడతారు. జ్వర నివారిణి (Febrifuge) గానూ, స్రావాలను నిరోధించేది (Astringent) గానూ, చెమట పట్టించేది (Sudorific) గానూ, బలవర్ధక ఔషధం (Tonic) గానూ ఈ ఆకుల రసానికి పేరుంది. చెవి పోటుకూ, కళ్ళు వాచి నొప్పి పెడుతున్నప్పుడు ఈ ఆకుల పసరు పిండి పోస్తే ప్రయోజనం ఉంటుంది. శ్వాస సంబంధమైన, జీర్ణకోశ సంబంధమైన అవ్యవస్థలకు ఈ వృక్షం ఆకులు, పూల కషాయం బాగా పనిచేస్తుంది. 


బ్రహ్మచెవుడు, brahmacevuDu
-n.
--deafness; excessive loss of hearing;


బ్రహ్మజెముడు, brahmajemuDu
-n.
--cactus; Giant club cactus; Peruvian apple cactus; [bot.] ''Cereus Repandus;'' 
-- బ్రహ్మ దేవుడి ముఖాలు నాలుగువైపులకూ ఉన్నట్లే వీటి ముఖాలు కూడ అన్ని వైపులకూ ఉంటాయి. ఇవి సన్నగా, పొడుగ్గా ఉంటాయి. వీటి పుష్పాలు చాలా పెద్దవిగా వుంటాయి. పువ్వుకు క్రింద పొడవైన, బలమైన కాడ కనిపిస్తుంది.
-- see also నాగజెముడు;


బ్రహ్మజ్ఞానం, brahmajnaanaM
- n.
-- హిందూ బోధనల ప్రకారం, బ్రహ్మ జ్ఞానం అనేది ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానోదయం, విముక్తి (మోక్షం) మరియు జనన మరణ చక్రం (సంసారం) ముగింపుకు దారితీసే అత్యున్నత జ్ఞానంగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది ఒక వ్యక్తి యొక్క అవగాహనలో లోతైన పరివర్తనను తీసుకువస్తుందని చెప్పబడింది. ద్వంద్వత్వం యొక్క భ్రాంతిని విచ్ఛిన్నం చేస్తుంది. అన్నిటి ఉనికిలో గల అంతర్లీన ఐక్యత మరియు దైవత్వాన్ని బహిర్గతం చేస్తుంది.

 
బ్రహ్మదండి,  brahmadaMDi
- n.
-- (1) Cultivated Liquorice; Sweetwood; [bot.] ''Argemone mexicana;  Glycyrrhiza glabra;'' (2) Indian Globe Thistle; [bot.] ''Echinops echinatus;'' (3) Mexican poppy; yellow thistle; prickly poppy; [bot.] ''Argemone mexicana''; a prickly annual shrub; leaf juice is used for skin diseases;
-- బలురక్కెస; [Hin.] Bharbhar; 
-- This is different from Milk thistle (పాలు ముల్లు) ([bot.] ''Silybum marianum''); It is important to distinguish this from Tippa Teega ([bot.] ''Tinospora cordifolia'') or Bodataram ([bot.] ''Sphaeranthus indicus''), which are common, different medicinal plants in Andhra Pradesh and Telangana. 


బ్రహ్మదారువు, brahmadAruvu
-n.
-- portia tree; Pacific rosewood; Indian tulip tree; [bot.] ''Hibiscus populneus''; 
-- గంగరావి చెట్టు;


బ్రహ్మద్వారాలు, brahmadvArAlu
-n. pl. 
--(lit.) the gates of the Brahman; according to Hindu belief, there are eleven gates of the Brahman: two eyes, two nostrils, one mouth, two evacuation organs, the navel, and the opening at the top of the head, called &quot;Brahma randhra,&quot; the fontanelle; In fact, this accounting is only correct for men; in women, the genital opening is distinctly different from the urinal opening;


బ్రహ్మ పదార్థం, brahma padArdhaM
-n.
--Supreme Reality; Universal Self; The Truth; Cosmic Self; the constant Universal Principle; Unchanging Reality;


బ్రహ్మమండూకి, brahmamaMDUki
-n.
--Indian pennywort; [bot.] ''Centella asiatica'';
-- This wild creeper is found throughout India and has many medicinal properties;


బ్రహ్మము, brahmamu  
- n.
-- Supreme Reality; The Truth; Universal Self; Cosmic Self; the constant Universal Principle; Unchanging Reality; What is to be known; Everything we perceive with our senses is made out of బ్రహ్మమ;
-- ఈ జగత్తుకు  బ్రహ్మము కంటే వేరుగా విలక్షణమైన ఉనికి లేదు; సత్, చిత్, ఆనందముల స్వరూపము; సర్వవ్యాపకత్వము కలది; సర్వోన్నత వాస్తవికత; బ్రహ్మమే ఈ విశ్వం యొక్క ఏకైక, అంతిమ వాస్తవం (Reality); ఇది సృష్టి, స్థితి, లయాలకు అతీతమైనది;


బ్రహ్మ ముహూర్తం, brahma muhoortaM 
- n.
-- ఒక ముహూర్తం అంటే రెండు ఘడియల సమయం. ఒక ఘడియ అంటే 24 నిమిషాలు. అంటే ముహూర్తం అంటే 48 నిమిషాలన్నమాట. సూర్యోదయానికి ముందు 30 నిమిషాల పాటు ఉండే కాలాన్ని సంధ్యాకాలం అంటారు. ఈ సంధ్యాకాలానికి ముందు 30 నిమిషాలను ఉషోదయం అంటారు. దానికి ముందు ఉండే 48 నిమిషాల సమయాన్నే బ్రహ్మముహూర్తం అంటారు. అంటే సూర్యోదయానికి దాదాపుగా 2-3 గంటల ముందు సమయాన్ని బ్రహ్మమూహూర్తంగా చెప్పుకోవచ్చు;


బ్రహ్మమేఖలం, brahmamEkhalaM
-n.
--[bot.] ''Saccharum munjia;''


బ్రహ్మమేడి, brahmamEDi
-n.
--[bot.] ''Ficus glomerata; Ficus hispida;''


బ్రహ్మరంధ్రం. brahmaraMdhraM
-n.
--sagittal suture; the soft spot on the top of an infant's head;


బ్రహ్మరాక్షసి, brahmarAkshasi
-n. 
--(1) big fiend; 
--(2) a spirit formed after the death of a Brahmin scholar who did not teach his knowledge to others in his lifetime; 
-- ద్విజనిశాచరుడు; బ్రాహ్మణుడిని బ్రహ్మ అని కూడా వ్యవహరిస్తూ వుంటారు కాబట్టి ‘బ్రహ్మ రాక్షసుడు’ అనగా తన ధర్మానికి విరుద్ధంగా నడిచి రాక్షసునిగా మారిన బ్రాహ్మణుడు అని అర్థం; 
--(3) giant aloe; [bot.] ''Fourcroy cantala;'' బ్రహ్మజెముడు; బ్రహ్మరాకాసి చెట్టు;


బ్రహ్మవిద్య, brahmavidya
-n.
--(1) Supreme Knowledge; divine knowledge; 
--(2) [idiom.] rocket science; any difficult task;


బ్రహ్మాణువు, brahmANuvu
-n.
--primeval atom; (epithet for the earliest universe);


బ్రహ్మాండం, brahmAMDaM
- adj. great; super; very big;
-n.
--primeval egg; (epithet for the earliest universe); the universe;


బ్రహ్మాండ విచ్ఛిన్న వాదం, brahmAMDa vicchinna vAdaM
-n.
--the Big Bang theory;


బ్రహ్మీ, brahmI
-n.
--Indian pennywort; a medicinal plant; [bot.] ''Hydrocotyle asiatica; Bacopa monnieri;''
-- see బ్రహ్మమండూకి; 


%బా - bA

బాంధవ్యం, bAMdhavyaM
-n.
--relationship; kinship;


బాకా, bAkA
-n.
--trumpet;


బాకా గులాబీ,  bAkA gulAbi
- n.
-- Pink trumpet flower; Port St. John's Creeper; [bot.] ''Podranea ricasoliana'' of the Bignoniaceae family;


బాకీ, bAkI
-n.
--(1) debt; arrears; balance of a loan; 
--(2) remainder; rest; balance;


బాకు, bAku
-n.
--dagger; (rel.) చాకు - knife; pen-knife;


బాగా, bAgA
-adv.
--(1) well; properly; 
--(2) much greatly; thoroughly;


బాగు, bAgu
-inter.
--good;
-n.
--wellness; welfare; (ant.) ఓగు;


బాగుపడు, bAgupaDu
-v. i.
--thrive; prosper;


బాజాలు, bAjAlu
-n. pl.
--drums and trumpets; band;


బాట, bATa
-n.
--path; way; road; track;


బాటసారి, bATasAri
-n.
--wayfarer; traveler; one who is traveling along a road;


బాడవ, bADava       %e2t
-n.
--land suitable for cultivation every year;  (2) low-lying land; swampy land; bog; 
--- బాడవ పొలం అంటే వాకపొలం, పల్లపు పొలం, ఏటి ఒడ్డున ఉండే కారణంగా ఎప్పుడూ తేమగా ఉండే భూమి (మాగాణి పొలం);
--- (ant.) ఈడవ; 


బాడిజువ్వి, bADi juvvi
-n. 
--[bot.] ''Ficus lacor'';


బాడిస చెట్టు, bADisa ceTTu
-n.
--coral tree; [bot.] ''Erythrina indica''; 
-- [Sans.] బలభద్రిక;


బాడిస, bADisa
-n.
--adze; a carpenter's tool;


బాడుగ, bADuga
-n.
--fare; rent;


బాణం, bANaM
-n.
--arrow; సాయకం;


బాణలి, bANali
-n.
--pan for deep-frying;


బాణామతి,  bANAmati
- n.
-- a black magic targeting a whole community;
-- బాణామతి ఒక క్షుద్ర విద్య; చేతబడి ఒక మనిషికి కీడు చెయ్యడానికి చేస్తే బాణామతి తో మొత్తం ఊరంతటికి కీడు చెయ్యడానికి చేస్తారు; ఇది ఒక రకమైన మూఢ నమ్మకము;  
-- see also  చేతబడి; 


బాణీ, bANI
-n.
--pattern; style; trend;


బాతాఖానీ, bAtAkhAnI
-n.
--banter; chit-chat; small talk to spend time; excessive talk;


బాతు, bAtu
-n.
--duck; m. drake; a tribe is group of ducks; (rel.) a goose is a duck-like bird with a bigger body and longer neck; a goose can fly long distances;


బాదం చెట్టు, bAdaM ceTTu
-n.
--Indian almond tree; [bot.] ''Terminalia catappa'';


బాదరబందీ, bAdarabaMdI
-n.
--botheration; 
-- (ety.) ‘బారా బందీ’ పన్నెండు బొందె ముడులు వేసిన అంగీ; నవాబుల కాలంలో (బహుశా గోలకొండ నవాబుల కాలం కావచ్చు) ఒక ప్రత్యేకమైన శైలిలో ఉడుపులు ధరించి దర్బారుకో/కార్యాలయానికో వెళ్ళాల్సినపుడు లేక కార్యార్థమై ఏ ముఖ్యవ్యక్తినో కలవాల్సిన అవసరం కలిగినపుడు ఈ మాట తెలుగులో ప్రవేశించి ఉండచ్చు … మామూలు కుర్తా /లాల్చీ కాదు ఇది. దాదాపు మోకాలిని దాటి కిందకి వచ్చే గల్లాబందు పై ఉడుపు. ఇందులో పై నుండి కిందికి పన్నెండు వరసల కాజాలు… అందునా పన్నెండు వరసలతాళ్ళు; 
--it is a coincidence that this can also be interpreted as 'imprisoned by botheration' which also makes sense;


బాదు, bAdu
-v. t.
--beat; bombard; blow; strike;


బాధ, bAdha
-n.
--pain;


బాధ్యత, bAdhyata
-n.
--responsibility;


బాన, bAna
-n.
--large vessel;


బానిస, bAnisa
-n.
--slave; servant;


బానిసత్వం, bAnisatvaM
-n.
--slavery; servitude;


బాపతు, bApatu
-n.
--kind; type; variety; sort;


బాపన గద్ద, bApana gadda, 
- n. 
-- the Brahminy kite; [bio.] ''Haliastur indus'';
-- A medium-sized raptor with a rounded tail unlike other kites;


బాబు, bAbu
- n.
-- (1) father's younger brother; 
-- (2) respectful person; venerated person; 
-- (3) a male child; 


బాయి, bAyi
-n.
--breast milk;


[[గంటుబారంగి|బారంగి]], bAraMgi
-n.
--[bot.] ''Clerodendron serratum'';


బార, bAra
-n.
--a measure of length equal to the span from the tip of the shoulder joint to the tip of the middle finger of the arm; 1 బార = 2 మూరలు;


బారకి, bAraki
-n.
--[bot.] ''Adiantum lunulatum'';


బారకాసులు, bArakAsulu
-n.
--barracks;


బారసాల,  bArasAla
- n.
-- ceremony of giving gifts to a new baby and the mother, usually on the 12th day or thereabouts; 
-- (ety.) ఇది మరాఠీ బారసా (ద్వాదశ = 12వ రోజు) నుండి వచ్చింది; మనకూ మాహారాష్ట్రీయులకూ, శాతవాహనుల కాలంనుంచీ, గాథాసప్తసతి కూర్చిన కాలం నాటి నుంచీ సంబంధం ఉంది కదా!
-- (ety 2) బారసాల ఒక అచ్చ తెలుఁగు మాట. దీనికి సంబంధించిన మరొక మాట - బాలింత. ఈ రెండు మాటలకు మూలమైన మాట 'పాలు'. బారసాల వాస్తవముగా 'పాలసారె'. చూలాలికి వివిధ దశలలో వివిధమైన వేఁడుకలున్నవి. సీమంతము మొ౹౹ వాటిలో పాలసారె ఒకటి. క్రొత్త తల్లికి పాలు వచ్చిన సందర్భముగా పాల సారె. ఈ వేడుకకు గల పాల ప్రస్తావన వలన కాలక్రమములో స్త్రీలకు సిగ్గు కలిగి దీనిని బాలసారెగా 'బాలునికి' సంబంధించినదిగా మార్పు చేయడమైనది. పాలసారె అంటే పాలు వచ్చిన సందర్భముగా ఇచ్చు కానుకలు; 


బార్లీ, bArlI
-n. 
--barley; [bot.] ''Hordei semina''; యవలు;


బారు, bAru
-adj.
--straight; in a line; తిన్ననైన;
-n.
--[math.] row; array;


బారువ, bAruva
-n. 
--a measure of weight in pre-independence India; 1 బారువ = 20 మణుగులు; 1 మణుగు = 8 వీసెలు;


బారువడ్డీ, bAruvaDDI
-n.
--[econ.] simple interest; (lit.) straight interest;


బార్లు, bArlu
-n. pl.
--lines;


బార్లు తీరేరు, bArlu tIrEru
-ph.
--they lined up;
---సిపాయిలు బార్లుతీర్చి నిలబడ్డారు = the soldiers stood in a line.


బాలం, bAlaM
-n.
--[chem.] valancy; short for బాహుబలం;
---కర్బనం యొక్క బాలం నాలుగు = carbon's valancy is four.


బాల, bAla
-adj.
--child; baby; kid;


బాలక, bAlaka
- n.m. 
-- boy;


బాలపాపచిన్నె, bAlapApacinne
-n.
--[med.] petit mal; a mild form of epilepsy;


బాలబందితీగ, bAlabaMditIga
-n.
--bay hops; bay-hops; beach morning glory; goat's foot; [bot.] ''Ipomoea pescaprae'' of the Convolvulaceae family;


బాలరిష్టాలు, bAlarishTAlu
-n.
--(1) dangerous periods in the life of a child; 
--(2) teething troubles;


బాలవిహార్, bAlavihAr
-n.
--kindergarten; preschool;


బాలింత, bAliMta
-adj.
--post-natal; బాలెంత; 
-- (ant.) చూలింత = prenatal;


బాలింతరాలు, bAliMtarAlu
-n.
--the woman who just delivered a child; (ant.) చూలింతరాలు; = a woman carrying a child;


బాలిక, bAlika
- n. f.
-- girl; (not  బాలకి)


బాలీసు, bAlIsu
-n.
--bolster; big, long, cylindrical shaped pillow; to recine against;


బాల్చీ, bAlcI
-n.
--bucket; a metal bucket; బొక్కెన; చేద is a bucket made of a palm leaf;


బావి, bAvi
-n.
--well; 
---బొక్కెన బావిలో పడెను = the bucket fell in the well.
---దిగుడు బావి = a well with steps to go down to the water level.


బావుటా, bAvuTA
-n.
--banner; flag;


బాస, bAsa
-n.
--(1) vow; 
--(2) language;


బాసు, bAsu
-n.
--boss; officer; superior; manager; supervisor;


బాష్పం, bAshpaM
-n.
--(1) vapor; fume; 
--(2) tears; కన్నీరు;


బాష్ప వాయువు, bAshpa vAyuvu
-n.
--tear gas;


బాష్పశీలత్వం, bAshpaSIlatvaM
-n.
--volatility;


బాష్పశీల వాయువు, bAshpaSIla vAyuvu
-n.
--volatile gas; (lit.) having the property of volatality;


బాష్పిక, bAshpika
-n.
--asafetida tree;


బాష్పీభవనం, bAshpIbhavanaM
-n.
--evaporation;


బాహ్య, bAhya
-adj.
--outer; external; exterior;


బాహ్యప్రకోష్ఠిక, bAhyaprakOshTika
-n.
--radius; name of one of the two bones in the forearm;


బాహ్యావరణం, bAhyAvaraNaM
-n.
--[phy.] exosphere;


బాహుబలం, bAhubalaM
-n.
--(1) strength of the arms; 
--(2) [chem.] valency;


బాహుమూలం, bAhumUIaM
-n.
--arm-pit; చంక;


బాహుశిరం, bAhuSiraM
-n.
--shoulder; (lit.) the head of the arm;


బాహుళ్యం,  bAhuLyaM
- n.
-- a majority; 


బ్రాహ్మణుడు, brAhmanuDu
- n.
-- (1) brahmin; a person belonging to the Brahmin &quot;varNa&quot; (caste) in the Hindu social system; 
-- (2) brahmin; a person who attained transcendental enlightenment, regardless of the &quot;varNa&quot; at birth; everyone is Sudra by birth; they become &quot;dvija&quot; (twice-born) by performing a religious ritual; by learning the Vedas, they become a &quot;Vipra;&quot; by transcendental enlightenment, they become a Brahmana.
-- పుట్టుకతో బ్రాహ్మణుడు అయినవాడు సంస్కారం/ఉపనయనంతో &quot;ద్విజుడు&quot; అవుతాడు. ఈ ద్విజుడు వేదాల్ని అభ్యసించి &quot;విప్రుడు&quot; అవుతాడు. ఈ మూడు అర్హతలు పొందినవారిని శ్రోత్రియులు అంటారు.
--శ్లో. జన్మనా జాయతే శూద్రః
కర్మణా జాయతే ద్విజః
వేదపాఠం తు విప్రాణాం
బ్రహ్మజ్ఞానం తు బ్రాహ్మణః

--see also  విప్రుడు;

-- బ్రాహ్మణుని స్థాయిని బట్టి ధర్మశాస్త్రాలు అతనిని 8 విధాలుగా వర్ణించాయి.

🌷 మాత్రుడు -- బ్రాహ్మణకులంలో జన్మించినా ఉపనయనము, అనుష్ఠానము లేనివాడు.

🌷 బ్రహ్మణుడు -- --వేదాలను కొంతమేరకే అధ్యయనం చేసినవాడు. అయితే ఆచారము, శాంతి, సత్యము, దయ కలవాడు, బుద్ధి కలిగినవాడు.

🌷 శ్రోత్రియుడు
కనీసం ఒక వేదం శాఖను కల్ప సూత్రాలతో, షడంగములతో,అధ్యయనం చేసి, యజ్ఞాది షట్కర్మలను చేసేవాడు.

🌷అనుశాసనుడు
వేదాలను, ఉపనిషత్తులను అధ్యయనం చేసి అర్థం చేసుకున్నవాడు, నిర్మలమైన చిత్తం కలిగి శ్రోత్రియ లక్షణాలు కలవాడు.

🌷 బ్రూణుడు
యజ్ఞయాగాదులు, వేదాధ్యయనము, వ్రతాలు చేస్తూ, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు. అనుశాసనుడి లక్షణాలు కలవాడు.

🌷 ఋషికల్పుడు
వైదిక, లౌకిక వ్యవహారములు తెలిసి, గృహస్థుగా ఉన్నవాడు బ్రూణుడి లక్షణాలు కలవాడు.

🌷ఋషి
తపస్వి, కామమును, ఆకలిని జయించినవాడు, సత్యసంధత కలిగినవాడు. వరములను, శాపములను ఇవ్వగలిగినవాడు.

🌷ముని
అరిషడ్వర్గములను, ఇంద్రియములను, జయించినవాడు. వస్తుసంపదలపై మోహము లేనివాడు. మౌనియై సమాధి స్థితి పొందినవాడు.


%బిం - biM, బి - bi, బీ - bI


బింకం, biMkaM
-n.
--stiffness; pride;


బింబము,  biMbamu
- n.
-- (1) the round shape of heavenly bodies like the sun or moon; (2) the lower lip'


బిందువు, biMduvu
-n.
--(1) [math.] point; 
--(2) dot; period; full stop; 
--(3) a small circle or cipher to represent the letters ణ, న, ము; పూర్ణానుస్వారం; 
--(4) a drop; drop of water;
---సమీప బిందువు = perigee.
---దూర బిందువు = apogee.


బిందుసేద్యం, biMdusEdyaM
-n.
--drip irrigation;


బిందె, biMde
-n.
--a metal pot, usually to hold water;


బింబం, biMbaM
-n.
--disc; (esp.) full disc of the sun or moon; image;


బింబి, biMbi
-n.
--[bot.] Coccina indica;


బికారి, bikAri
-n.
--vagabond; vagrant; unemployed;


బిక్కి, bikki
-n.
--[bot.] Gardenia gummifera; [Sans.] నాడీహింగు;


బిక్కుబిక్కుమను, bikkubikkumanu
-v. i.
--feel scared;


బిగపట్టు, bigapaTTu
-v. t.
--to hold; hold back; withhold;


బిగ్గరగా, biggaragA
-adv.
--loudly;


బిగించు, bigiMcu
-v. t.
--tighten;


బిగువైన, biguvaina
-adj.
--tight;


బిచ్చం, biccaM
-n.
--alms;


బిచ్చగాడు, biccagADu
-n. m.
--beggar;


బిడ్డ, biDDa
-n.
--child; kid; baby; infant;


బిడాయించు, biDAyiMcu
-v. t.
--shut tight; cover;


బిడారు, biDAru
-n.
--a group of camels with their riders; 
-- బిడారం;


బితుకుబితుకుమను, bitukubitukumanu
-v. i.
--feel scary; feel apprehensive; anxious;


బినామీ, binAmI
- adj.
-- the illegal practice of putting someone else's name on registration papers to bypass a law or to avoid taxes or payments;
-- బే - నామీ (అసలు మనిషి పేరు కాకుండా, ఇంకొకరి పేరు పై)


బియ్యం, biyyaM
-n.
--rice;
---అడవి బియ్యం = wild rice; [bot.] ''Zizania palustris;''
---ఉప్పుడు బియ్యం = parboiled rice.
--- సేసబ్రాలు = అక్షతలు = sactified rice = rice + turmeric paste; 
-- తలంబ్రాలు = rice sprinkled on each other by bride and groom;
 

బిరడా, biraDA
-n.
--stopper; plug; cork; cork used to close a bottle;
---చెవులు బిరడాలు పడిపోతున్నాయి = ears are getting plugged.
--- బిర్రు + అడ = బిరడా = బిగించే పనిముట్టు; 


బిరబిర, birabira
-adj.
--onomatopoeia for fast and rustling motion;


బిరుదు, birudu
-n.
--title; a title given in recognition of some accomplishment;


బిరుసు, birusu
-adj.
--rough; not soft and tender; hard; firm to bite; al dente;
---తలబిరుసుతనం = headstrongness.


బిర్రు, birru
-n.
--uptight; tense;


బిలం, bilaM
-n.
--tunnel; hole; cave; any opening with only one entrace;


బిలింబి కాయలు, biliMbi kAyalu
- n.
-- పులుసు కాయలు; [bot.] ''Averrhoa bilimbi;'' 
-- రాచ ఉసిరి చెట్టుకి, స్టార్ ఫ్రూట్ చెట్టు (కరంబోలా- Carambola) కి దగ్గర బంధువు అనదగిన ఈ చెట్లు అందరి పెరటి దొడ్లలో పెంచేవారట. అప్పట్లో అందరూ ఈ పుల్లటి కాయల్ని కూరలలో వాడుకునేవారట. ప్రస్తుతం ఈ చెట్లు అరుదుగా మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి.


బిల్లు, billu
-n.
--a timber tree; the Indian satinwood tree whose wood resembles the box wood; [bot.] ''Swietania chloroxylon'';


బిళ్ల, biLla
-adj.
--flat;
---బిళ్లగోచీ = a style of wearing a dhoti or sari with a flat-pleated back.
---బిళ్లపెంకు = flat tile.
---బిళ్లబంట్రోత్తు = peon who wears a badge; a peon reporting to a government officer.
-n.
--(1) tablet; 
--(2) coin; 
--(3) hard candy drop; 
--(4) badge;


బిళ్లగన్నేరు, biLlagannEru
-n.
--Jalap plant; Periwinkle; [bot.] ''Catharanthus roseus'' of the Apocynaceae family;  ''Vinca rosea'' of the Catharanthus family;  
-- the drug Vincistrene, extracted from its roots, is being investigated for its medicinal values;
-- ఈ మొక్కలలోని ఆకులు, పూలు, వేర్లు మొదలైన అన్ని భాగాలలో చాలా ఎక్కువగా ఉండే ఆల్కలాయిడ్స్ వైద్యపరంగా ఎంతో విలువైనవి. విన్ బ్లాస్టిన్ (Vinblastine), విన్ క్రిస్టిన్ (Vincristine), ల్యూరోసైడిన్ (Leurosidine), ల్యూరోసైన్ (Leurosine) వంటి ఆల్కలాయిడ్స్  కాన్సర్ నివారణకు అద్భుతంగా పనిచేస్తాయని పరిశోధనలలో తేలింది. ల్యుకేమియా (Leukaemia) కూ, హాడ్కిన్స్ డిసీజ్ (Hodgkin's disease), విల్మ్స్ ట్యూమర్ (Wilms' Tumour), న్యూరోబ్లాస్టోమా (Neuroblastoma) వంటి వాటికి ఈ ఆల్కలాయిడ్స్ దివ్యౌషధాలుగా పనిచేస్తాయని వైద్య పరిశోధనలలో తేలింది.


బిళ్లజువ్వి, biLlajuvvi
-n.
--[bot.] ''Ficus nitida'';


బిళ్లు, biLlu
-n.
--[bot.] ''Chloxylon swietenia'';


బిళ్లుగడ్డి, biLlugaDDi
-n.
--[bot.] ''Saccharum spontaneum'';


బీజం, bIjaM
-n.
--(1) seed;(2) semen; (3) root of an equation; (4) essential part;


బీజగణితం, bIjagaNitaM
-n.
--algebra;


బీజాశయం, bIASayaM
-n.
--gonad;


బీజాక్షరం,  bIjAkSharaM
- n.
-- the essential syllable in a sacred mantra, the absence of which would render the word into an antonym; 
--- నమశ్సివాయ = నమ + శివాయ  means &quot;I salute the auspicious energy&quot;. If the syllable మ is removed న + శివాయ means &quot;not auspicious&quot;


బీట, bITa
-n.
--crack; fissure; chink;


బీటుదుంప, bITuduMpa
-n.
--beet root; sugar beet;


బీడీ, bIDI
-n.
--beedi; a small cigar-like smoking item in which tobacco is wrapped in a beedi leaf (leaf of coromandel ebony);


బీడీ ఆకు, bIDI ఆకు
-n.
--beedi  leaf;  leaf of ebony or coromandel ebony; tobacco rolled in these leaves is a popular  as native cigarettes among villagers;  [bot.] ''Diospyros melanoxylon'';   
-- తుమికి; [[తునికి చెట్టు]];


బీడు, bIDu
-n.
--(1) ground; meadow; field; 
--(2) waste; inferior; low; second rate; 
--(3) zinc filings used in fireworks; 
--(4) any scrap metal;
---బంతుల బీడు = play ground.
---బీడుది నాకెందుకు = I do not want the inferior one.


బీదరికం, bIdarikaM
-n.
--poverty.


బీభత్స, bIbhatsa 
-adj. 
--disgusting; loathsome; estranged in mind; abhorrent; savage; మనస్సుకి రోత పుట్టించేది;


బీమా, bImA
-n.
--insurance;


బీర, bIra
-adj.
--big; large;


బీరకాయ, bIrakAya  
-n. 
--ribbed gourd;  ridged gourd; sharp edged cucumber; [bot.] ''Petula sinqua; Luffa acutangula''; 
--[note) In Arabic Luffa means plant fiber. so the name means acute-angled vegetable with fiber; 
--same as  బీర; ఊరబీర; 
-- చేదు బీర = [bot.] ''Luffa acutangula'' var amara; 
-- not same as  నేతిబీర = sponge gourd; [bot.] ''Luffa cylindrica; Luffa egyptiaca''; 
--[Sans.] స్వాదు కోశాతకీ;  తిక్త కోశాతకీ; కటు కోశాతకీ; ఘృతకోశాతకీ;


బీరువా, bIruvA
-n.
--bureau; shelf with doors; almirah;


%బు - bu, బూ - bU

బుంగ, buMga
-n.
--(1) balloon; 
--(2) a round pot;


బుంగమూతి, buMgamUti
-n.
--sulky face;


బుకాయించు, bukAyiMcu  
-v. i.  
--bluff; hoodwink;


బుకాయింపు, bukAyiMpu
-n.
--bluffing; hoodwinking;


బుక్కా, bukkA
-n.
--rouge (రూజ్ ); a fragrant powder (containing musk, civetone, etc.) often applied to the cheeks; sandalwood powder;


బుక్కావాడు, bukkAvADu
-n.
--perfumer; a person who sells (or makes) perfumes;
 

బుక్కెడు, bukkeDu
-adj.  
--mouthful;


బుగబుగ, bugabuga
-n.
--bubbling sound;


బుగత, bugata
-n.
--big landlord;


బుగ్గ, bugga
-n.
--(1) cheek; 
--(2) artesian spring; as in నీటి బుగ్గ;


బుగ్గబావి, buggabAvi
-n.
--artesian well;


బుగ్గమీసం, buggamIsaM
-n.
--whisker;


బుగ్గి, buggi
-n.
--(1) ashes; 
--(2) dust; dirt;


బుగ్గిపాలు, buggipAlu
-ph.
--[idiom] wasted effort; (lit.) fell into the ashes;


బుచ్చిగాడు, buccigADu
-n. 
--white-breasted kingfisher; [bio.] ''Halcyon smyrnensis''; also లకుమికి పిట్ట;
---నీళ్ల బుచ్చిగాడు = pied kingfisher;  [bio.] ''Ceryle rudis'';


బుజ్జగించు, bujjagiMcu
-v. t.
--lull; pacify; console; caress;


బుట్ట, buTTa
-n.
--basket; typically made out of tightly woven palm leaf strips or flat bamboo strips; (rel.) సజ్జ = a basket with loosely woven wooden strips or twigs;
---వాడు బుట్టలో పడ్డాడు = [idiom] he got duped; he fell victim to a ploy.


బుడగ, buDaga
-n.
--bubble; balloon;


బుడమ, buDama
-n.
--(1) short round cucumber; [bot.] Cucumis pubescense; Bryonia callosa; (2) [bot.] Physalis minima Linn.;  the juice of this is used as a remedy for ear-ache;


బుడమకాయ, buDamakAya
-n.
--(1) [idiom] short fellow; బుడంకాయ;
-- (2) [bot.] ''Bryonica callosa;'' ''Cucumis utilissinus'' of Cucurbitaceae family
--- ఇది దొండ, ఆనప, గుమ్మడి జాతికి చెందిన ఒక రకం దోసకాయ;  
--- రకాలు: కూతురు బుడమ; కోడి బుడమ; వెర్రి పుచ్చకాయ;


బుడ్డ, buDDa
-adj.
--short; dwarf; బుడమ;
-n.
--hydrocele; a collection of fluids in the scrotum;


బుడ్డకాకర, buDDakAkara
-n.
-- a tendril climber; [bot.] ''Cardiospermum halicacabum'' Linn.;


బుడ్డతుమ్మ, buDDatumma
-n.
--[bot.] ''Acacia roxburghii;''


బుడ్డబూసర, buDDabUsara
-n.
--[bot.] ''Physalis peruviana'';


బుడితగుల్ల, buDitagulla
-n.
--arc shell; [bio.] ''Anadara granosa'' of the Arcidae family;


బుడిపెలు,  buDipelu
- n.
-- [bot.]  tubercles; little projections on a fruit or stem of a plant;


బుడ్డి, buDDi
-n.
--(1) bottle; vial; bottle with a narrow mouth; 
--(2) slang for a alcohol habit;
---సారాబుడ్డి = wine bottle.
---సిరాబుడ్డి = ink bottle.
---వాడు బుడ్డి వేస్తున్నాడు = he is drinking (alcoholic beverage).


బుడ్డిదీపం, buDDidIpaM
-n.
--(1) alcohol lamp; spirit lamp; 
--(2) a small lamp;


బుడ్డోడు, buDDoDu
-n.
--small boy; young fellow;


బుద్బుదం, budbudaM
-n.
--water bubble;


బుద్బుదప్రాయం, budbudaprAyaM
-n.
--transitory; fleeting; (lit.) like a water bubble;


బుధగ్రహం, budhagrahaM
-n.
-- Mercury; a planet in the Solar System;


బుద్ధ ఫలం, buddha phalaM 
-- Monk fruit; Lo Han Guo; [bot.] ''Siraitia grosvenorii;'' A zero-calorie, natural sweetener. Around 300 times sweeter than sugar. It is increasingly popular among diabetic patients in India as a healthy sugar alternative. 
-- ముని పండు;


బుద్ధి, buddhi
-n.
--cleverness; intellect; the faculty of mind that gives assurance; see also చిత్తం;
---కుశాగ్ర బుద్ధి = razor-sharp intellect; (lit.) an intellect as sharp as the blade of కుశ grass.


బుద్ధికుశలత, buddhikuSalata
-n.
--cleverness; smartness;


బుద్ధిహీనుడు, buddhihInuDu
-n. 
-imbecile;                       			%to e2t


బుబ్బస, bubbasa
-n.
--[bot.] ''Hydrocotyle rotundifolia'';


బురద, burada
-n.
--mud; slime;


బుర్ర, burra
-n.
--(1) head; 
--(2) the stone inside a palm fruit;  usually there are three stones in each palmyrah palm fruit;  


బుర్రగుజ్జు, burragujju
-n.
--the pulp inside the stone of a palm fruit;
-- తాటికాయలు కోయకుండా చెట్టుకే వదిలేస్తే పండిన తరువాత ముంజలు ముదిరి గట్టి టెంకలుగా మారుతాయి. వాటిని భూమిలో పాతితే కొన్నిరోజుల తరువాత వాటినుంచి వేరు (అదే తేగ అవుతుంది) వస్తుంది. అలాగే వదలి వేస్తే ఆ వేరు తాటి చెట్టు అవుతుంది. తేగలు కొంత పక్వానికి వచ్చిన తరువాత భూమిలో నంచి వాటిని తవ్వి, టెంకలు పగల గొట్టినప్పుడు టెంకల లోపల ఉన్న లేత కొబ్బరి లాంటి పదార్థమే బుర్రగుజ్జు. తేగ బలమయ్యే కొద్ది బుర్రగుంజు తగ్గుతుంది. తేగ మధ్యలో వివిధ పొరలతో కూడిన మెత్తని పుల్ల లాంటిది ఉంటుంది దాన్ని చందమామ అంటారు. దాని చివరన మెత్తగా ఉండి చాల తీయగా ఉంటుంది. తేగని భూమి నుంచి తీయకుండా ఉంచి ఉంటే ఈ చందమామే తాటి ఆకు చిగురు అవుతుంది


బురుజు, buruju
-n.
--tower; lookout bastion;
---కోట బురుజు = tower of a fort; lookout of a fortification.
---నీటి బురుజు = water tower.
---విమానాశ్రయపు బురుజు = airport tower.


బురోనీ, బురోణి,  burOnI, burONi,
-n.
--1. [bot.] ''Ficus rubescens; Ficus heterophylla'';
--2. పరాటాని పోలిన ఒక ఆఫ్ఘనిస్థాన్ వంటకం;


బుల్ బుల్, bul^-bul^
-n. 
--(1) bulbul; 
--(2) పిగిలిపిట్ట లాంటి పక్షి;


బుల్లి, bulli
-adj.
--small; tiny;


బుల్లెమ్మ, bullemma
-n.
--girl; a small girl; lass;


బుల్లోడు, bullOdu
-n.
--boy; a small boy; lad;


బువ్వ, buvva
-n.
--baby language for food; cooked rice;


బువ్వంబంతి, buvvaMbaMti
-n. 
--feast at a wedding, often involving singing and poking fun at each other;


బుస, busa
-n.
--hiss; hiss of a snake;


బుసబుస, busabusa
-n.
--onomatopoeia for the sound of effervescence;


బ్రుంగుడుపడు,  bruMguDupaDu
- v. i.
-- fell out of use; went into the background; get destroyed; 


బూకరించు, bUkariMcu
-v. t. 
--bluff;


బూచాడు, bUcADu
-n.
--(1) same as బూచి; 
--(2) ghost;


బూచి, bUci
-n.
--(1) bad man; a term used primarily to scare children as a means of disciplining them; 
-- (ety.) believed to be an adaptation of the French General Bussy who assisted the Vijayanagara king in a skirmish against the Bobbili king in which the former prevailed; 
--(2) ghost;


బూజు, bUju
-n.
--(1) mold; bread mold; [bio.] ''Neurospora crassa''; 
--(2) cobweb;
---జిగురు బూజు = slime mold.


బూటకం, bUTakaM
-n.
--trick; falsity; guile;


బూడిద, bUDida
-n.
--ashes;


బూడిదగుమ్మడి, bUDidagummaDi
-n.
--ash gourd; white gourd; white gourd melon; ash melon; wax gourd; [bot.] ''Benincasa cerifera; Benincasa hispida'' of the Cucurbitaceae family; (note) In Latin ''ceriferus'' means &quot;with wax&quot; and ''hispidus'' means &quot;with rough hair; Benincasa is the name of a scientist who lived in Pisa, Italy;
---[Sans.] శ్వేత కూష్మాండః; కూష్మాండః; కకుభాండ; పుష్యఫలం;


బూడిదతెగులు, bUDidategulu
-n.
--mold; mildew;


బూతపిల్లి, bUtapilli
-n.
--civet cat; a cat-like fish-eating animal of Africa, India and Malaysia,


బూతి,  bUti
adj.
-- బూయి (యోని) కి సంబంధించినది;  


బూతి మాట,  bUti mATa
- n.
-- స్త్రీగుహ్యమునకు సంబంధించిన శబ్దము;


బూతు
- n.
-- స్తోత్రపాఠకుఁడు; భట్రాజు; మాగధుడు; వంది; వర్ణకుడు; స్తుతిపాఠకుడు; స్తుతివ్రతుడు; స్వస్తికారుడు; 


బూరగడ్డి, bUragaDDi
-n.
--[bot.] Ambrosinia unilocularis;


బూరా, bUrA
-n.
--toot; horn; trumpet; bugle;


బూరిచెట్టు, bUriceTTu
-n.
--[bot.] ''Ehretia buxifolia'';


బూరిజ, bUrija
-n.
--[bot.] ''Hymenodictyon excelsum'';


బూరుగు చెట్టు, bUrugu ceTTu
-n.
--silk cotton tree; kapok; [bot.] ''Bombax ceiba; Bombax malabaricum; Eriodendron anfractuosum; Ceiba pentandra;  Cochlospermum gillivraei;''


బూరుగు దూది, bUrugu dUdi
-n.
--(1) silk cotton; an inferior variety of kapok; cotton-like material inside the fruits of Bombax ceiba; or Ciba pentandra; 
--(2) kapok; Cochlospermum gillivraei;


బూర్జువా, bUrjuvA
-n.
--bourgeois; a person of middle class mentality;


బూసరకాయ, bUsarakAya
-n.
--Brazil cherry; [bot.] ''Physalis peruviana'';


బూసి, bUsi
-n.
--[bot.] Vitex abborea;


బృందం, bRMdaM
-n.
--group; same as వృందం;


బృంద, bRMda
-n.
--the sacred basil plant; 
-- తులసి;


బృందగానం, bRMdagAnaM
-n.
--chorus; a song sung by several people;


బృహత్, bRhat
-adj.
--big; jumbo; large; mega;


బృహత్ తార, bRhat tAra
-n.
--(1) mega star; 
--(2) a cinema star commanding great popularity; 
--(3) large stellar object, much bigger than the Sun.


బృహద్ధమని, bRhaddhamani
-n.
--[anat.] aorta; main vessel carrying blood out of the heart;


బృహస్పతి, bRhaspati
-n.
--[astron.] the planet Jupiter; గురుడు;


బెంగ, beMga
-n.
--worrying; pining; yearning; anxiety;


[[File:Chayote_BNC.jpg|right|thumb|బెంగుళూరు వంకాయ]]
బెంగుళూరు వంకాయ, beMguLUrU vaMkAya
-n.
--chayote squash;


బెంగుళూరు మిరప, beMguLUrU mirapa
-n.
--capsicum;
--బుట్ట మిరప; బొండు మిరప; 


బెండకాయ, beMDakAya
-n.
--okra; gumbo; lady's finger; [bot.] ''Hibiscus longifolius; Hibiscus esculentus; Abelmoschus esculentus'' of the Malvaceae family;
--- [note].  In Greek &quot;moschos&quot;  means fragrance and Abel refers to Dr. Clarke Abel (1780-1826), physician of Lord Amherst, Governor General of India.  The phrase &quot;esculentus&quot; tells that this is edible. Thus the scientific name means Abel's fragrant edible.
--- also known as  ఎద్దునాలుక చెట్టు; 
---కస్తూరి బెండ; 
--- [Sans.] భేండా, భేండీ; భిండక; భిణాదక;


బెండు, beMDu
-n.
--cork; pith; [bot.] ''Aeschynomene indica; Aeschynomene aspera'';
---జీలుగుబెండు = cork made out of pith.


బెండుచాప, beMDucApa
-n.
--[chem.] linoleum; a plastic sheet used to cover floors;


బెందడి, beMdaDi
-n.
--soft mud; (esp.) mud used as a cement in building construction;


బెకబెక, bekabeka
-adj.
--onomatopoeia for the croaking of frogs;


బెగటికంద, begaTikaMda
-n.
--[bot.] ''Amberboa indica'';


బెజ్జం, bejjaM
-n.
--hole; orifice; aperture; perforation; puncture;


బెట్టిదం, beTTidaM
-n.
--harshness; cruelty;


బెట్టు, beTTu
-adj. 
--uppity; a shortened form of బెట్టిదం;


బెడలిక, beDalika
-n.
--[bot.] ''Griffithia fragrans'';


బెణుకు, beNuku
-n.
--sprain; muscle sprain;


బెడద మొక్కలు, beDada mokkalu
- n. ph.
-- invasive plants;


బెడిసికొట్టు, beDisikoTTu
-v. i.
--backfire;


బెత్తం, bettaM
-n.
--rattan; [bot.] ''Calamus Rotang''; cane; stick; thin bamboo rod; 
-- (rel.) లాఠీ = a thick wooden rod with a metal tip;
---బెత్తాన్ని బొత్తిగా వాడకపోతే పిల్లాడు పూర్తిగా పాడయిపోతాడు = spare the rod and spoil the child.


బెత్త, betta
-n. 
--a measure of length equal to the width of 4 fingers; 3 అంగుళాలు; 7.62 సెంటీమీటర్లు; same as బెత్తెడు; 
-- see also జాన, మూర;


బెబ్బులి, bebbuli
-n.
--tiger;


బెరడు, beraDu
-n.
--bark; dry surface layer of a tree trunk;


బెర్తు, bertu
-n.
--(1) berth; a full-length bench for sleeping in a railway compartment; 
--(2) mooring place for a ship in a harbor;


బెల్లం, bellaM
-n.
--(1)jaggery; dark, crude, raw sugar; 
--(2) penis; membrum virile, as applied to children only;
---చెరకుబెల్లం = jaggery; made from the juice of sugar cane.
---తాటిబెల్లం = gur; made from the juice of East Indian palm tree fruits; గుడం.


బెల్లమాకు,  bellamAku
-n.
--a native of S. America and naturalized to India; fresh leaves are chewed to relieve toothache; crushed leaves stop bleeding; [bot.] ''Tridax procumbens'' Linn.;


బెల్లించు, belliMcu
-n.
--coax; cajole; wheedle;


బ్రెయిల్, breyil
-n.
--Braille; a script of raised dots on paper to help blind people read; named after Louis Braille, its inventor;


బేక్టీరియాబక్షిణి, bEkTIriyAbakshiNi
-n.
--[biol.] bacteriophage;


బేజరూరు, bEjarUru
-adj.
--not urgent; not essential;


బేజారు, bEjAru
-adj.
--displeasure; annoyance; scary;


బేడతీగ, bEDatIga
-n.
--[bot.] Ipomaea pescaprae;


బేడలు, bEDalu
-n. pl. 
--dal; split cereals such as split peas and other leguminous cerelas;


బేడా, bEDA
-n.
--bedroll; bedding;


బేడీలు, bEDIlu
-n.
--handcuffs; cuffs; shackles;


బేమరమ్మత్తు, bEmarammattu
-n.
--disrepair; out of repair; damaged;


బేరం, bEraM
-n.
--(1) bargain; deal; 
--(2) business; trade;


బేరసారాలు, bErasArAlu
-n. pl. 
--negotiations; dealings; transactions


బేరిపండు, bEripaMDu
-n.
-- klip dagga; Christmas candlestick; lion's ear; [bot.] ''Phlomis nepetifolia; Leonotis nepetifolia''; 


బేరీజు, bErIju
-n.
--tally;
---లాభనష్టములు బేరీజు వేసికో = tally the profits and losses.


బేవార్సు, bEvArsu
-n.
--unclaimed; in the absence of the owner; free;
-- ఊరికినే, పనీపాటా లేకుండా తిరిగే; బాదరబందీ లేకుండా;
--(ety.) బే అనేది పర్షియన్ లో &quot;లేని, లేమి, కాని&quot; వంటి అర్థాలలో వాడతారు. వారిస్ అనేది అరబిక్ లో వారసుడు. &quot;బే- వారీస్&quot; అంటే పిల్లలు లేని వాడు అని అర్థం.


బేషరుతుగా, bEsharatugA
-adv.
--unconditionally;


బేసబబు, bEsababu
-adj.
--unreasonable; improper; not right;


బేసి, bEsi
-n.
--odd; (ant.) సరి;


బేస్తు, bEstu
-n.
-- marginal victory in a card game; 
--కుందేలు = less than marginal victory in a card game;
--ఆట = more than marginal victory in a card game;


బైట, baiTa
-n.
--outside;


బైతు, baiTu
-n.
--country bumpkin;


బైరాగి, bairAgi
-n.
--hermit; religious mendicant; altered form of విరాగి;


బైలు, bailu
-n.
--an open field;


బైలుదేరు,
-v. i.
--start; begin a journey;


బైలుపరచు, bailuparacu
-v. t.
--expose;


%బొం - boM, బొ - bo, బో - bO, బౌ - bau

బొంకు, boMku
-n.
--lie; fib; untrue;


బొంగరం, boMgaraM
-n.
--top; a spinning toy; a gyrator;


బొంగు, boMgu
-adj.
--hollow; 
- n.
-- hollow bamboo; [bot.] Bambusa arundinaceae 


బొంగు బిర్యానీ, boMgu  biryAnI
-n.
--Biryani cooked in the hollow of a bamboo; 
--  బొంగు వెదురు; ముళ్ళ వెదురు; పెంటి వెదురు; 


బొంగురు, boMguru
-adj.
--hoarse; (ant.) కీచు;


బొండుమల్లె, boMDumalle
-n.
-- Arabian Jasmine; [bot.] ''Jasminum sambac'';
--  బొడ్డుమల్లె;


బొంత, boMta
-n.
--quilt;


బొంతకాకి,  boMtakAki
- n.
-- a large black forest crow;   కాకోలం;


బొంతచామలు, boMtacAmalu
-n.
--[bot.] ''Populismus frumentacea''; 


బొంతజెముడు, boMtajemuDu
-n.
-- antique spurge; a large, bushy shrub; [bot.] ''Euphorbia antiquorum'';


బొంతటేకు, boMtEku
-n.
-- Kath Sagon; Desi Sagon; Karen Wood Tree; [bot.] ''Haplophragma adenophyllum'' of the Bignoniaceae family; ''Bignonia adenophylla''; 


బొంద, boMda
-n.
-- (1) hole; hole in the ground; pit; grave;
-- (2) channel for water;
-- (3) small palm or date tree;
-- This word is often used as a rebuke, but it is not recommended because it refers to the act of burying the dead;
 

బొంది, boMdi
-n.
--physical body; mortal coil;


బొందు,  boMdu
- n.
-- a thin strap or cord, usually made of folded cloth, used to tie and support a garment around the waist; a skein, a bundle of fibres or thread;


బొంబాయి, boMbAyi
-n.
--(1) faucet; tap; water tube; 
--(2) hand pump to pull any liquid from a barrel, especially kerosine;; 
--(3) Telugu name for the city of Bombay;


బొక్క, bokka
-n.
--(1) hole; 
--(2) jail; 
--(3) loss in a business transaction;


బొక్కసం, bokkasaM
-n.
--treasury;


బొక్కు, bokku
-v. i.
--gobble up; eat greedily with a mouthful;


బొక్కుడు, bokkuDu
-n.
--brahmi; Indian pennywort; Asiatic pennywort; [bot.] ''Hydrocotyle asiatica'';


బొక్కెన, bokkena
-n.
--(1) bucket; 
--(2) [bot.] ''Zapania nodiflora'';


బొగడ, bogaDa
-n.
-- a flowering tree widely found in India; [bot.] ''Mimusops elengi;''
-- చిరు తీపి, ఎక్కువ వగరు వుండే బొగడ పండ్లు నోటి ఆరోగ్యానికి, ముఖ్యంగా చిగుళ్ళకు చాలా మంచివి. ఈ చెట్టు పుల్లలను వేప పుల్లలలాగే పళ్ళు తోముకోడానికి వాడవచ్చు - నోటి దుర్వాసన పోవడం, చిగుళ్ళ ఆరోగ్యం పెరగడం జరుగుతుంది; 


బొగడబంతి, bogaDabaMti
-n.
-- gomphrena; [bot.] ''Gomphernia globosa;''
-- బొగడబంతి మొక్కకు పువ్వులే వుంటాయి. ఇది అందానికి ఆహ్లాదానికి పెంచుకొనే మొక్క. చెట్టు కాదు. కాయలు కాయవు. Globe amaranth అని పిలువబడే ఈ మొక్క తోటకూర జాతికి చెందిన మొక్క. ఇది అమెరికా నుండి మన దేశం వచ్చిందట. దీనికి కూడా ఆరోగ్యపరమైన ఉపయోగాలున్నాయని అమెరికా వారే చెప్పారు.


బొగ్గు,
-n.
--(1) charcoal; 
--(2) coal; (rel.) రాక్షసి బొగ్గు;


బొగ్గుపులుసు గాలి, boggupulusu gAli
-n.
--carbon dioxide;


బొచ్చు, boccu
-n.
--fur; wool; hair;


బొచ్చె, bocce
-n.
--(1) Katla; Catla; a fish of the Cyprinidae family; [bio.] ''Catla catla'';
--(2) a pot or cooking vessel; shards of a pot;
-- బోలె, బొచ్చె పదాలు కుండ, కుండ పగులగా మిగిలిన ముక్కను సూచిస్తాయి.


బొజ్జ, bojja
-n.
--(1) belly; tummy; 
--(2) potbelly;
-- బొర్ర;


బొటబొట, boTaboTa
-adj.
--onomatopoeia for trickling or dripping flow;
---రక్తం బొటబొట కారింది = the blood trickled.
---కన్నీరు బొటబొట కారింది = the tears trickled.


బొటనవేలు, boTanavElu
-n.
--(1) thumb; 
--(2) big toe;


బొట్టకడపచెట్టు, boTTakaDapaceTTu
-n.
--[bot.] ''Nauclea parvifolia''; ''Mitragyna parvifolia'' of the Rubiaceae family;
-- Its leaves alleviate pain and swelling, and are used for better healing from wounds and ulcers. Its stem bark is used in treatment of biliousness and muscular pains;


బొట్టు, boTTu
-n.
--(1) the dot on the forehead of Hindus; 
--(2) drop;


బొటాబొటి, boTAboTI
-adj.
--marginal; barely sufficient; approximate;


బొట్టె, boTTe
-n.
--child;


బొడ్డ, boDDa
-n.
--[bot.] ''Ficus glomerata'';


బొడ్డ చెట్టు, boDDa ceTTu  
-n.  
--[bot.] ''Ficus asperima'';   
-- కరక బొడ్డ; [Sans.] ఖరపత్ర;.


బొడిపె, boDipe
-n.
--bud-like projection on the skin or tongue;


బొడ్డు, boDDu
-n.
--navel; umbilicus;


బొడ్డు తాడు, boDDu tADu
-n.
--umbilical cord;


బొడ్డు నారింజ, boDDu nAriMja
-n.
--navel orange; a sweet, seedless orange with a structure resembling a navel;


బొడ్డుమల్లె, boDDu malle
-n.
--double jasmine; Arabian jasmine; [bot.] ''Jasminum sambac''; same as బొంతమల్లె;


బొడ్డూడనివాడు, boDDUDanivADu
-n.
--[idiom] infant; kid; child, any person who acts like a child; (lit.) a person whose umbilical cord has not yet dropped;


బొత్తాం, bottAM
-n.
--button;


బొత్తిగా, bottigA
-adv.
--entirely, absolutely;


బొద్దింక, boddiMka
-n.
--roach; cockroach;   [bio.] ''Blatta orientalis''; ''Blatta Americana'';
-- an insect belonging to the order Orthoptera; తిన్నని రెక్కలు గల కీటకం;


బొద్ది, boddi
-n.
--[bot.] ''Macaranga roxburghii''; ''Macaranga peltata'' of the Euphorbiaceae family; 
-- the major use of Macaranga peltata is for making wooden pencils and in the plywood industry


బొద్దికూర, boddikUra
-n.
-- [bot.] ''Portulaca tuberosa'' Roxb.;
-- a famine food; roots eaten raw;


బొద్దు, boddu
-adj. 
--(1) chubby; plump; fat; stout; 
--(2) sturdy; 
--(3) thick;
--(4)  block as in &quot;block lettering&quot;


బొప్పాయి, బొబ్బాసి, boppAyi,  bobbAsi
-n.
--papaya; [bot.] ''Carica papaya'' of the Caricaceae family; this S. American plant was brought to India in the seventeenth century;
--కొండ బొప్పాయి = [bot.] ''Carica pubescens''; grows in the Nilgiris; 


బొప్పి, boppi
-n. 
--bump; contusion; swelling;


బొబ్బ, bobba
-n.
--(1) yell; scream; roar; loud cry;
--(2) blister; bulla; 
--(3) child language for water;


బొబ్బతెగులు, bobbategulu
-n.
--tobacco mosaic disease;


బొబ్బర్లు, bobbarlu
-n. pl. 
--(1) Catjang cowpeas; Hindu cowpeas; [bot.] ''Vigna unguiculata'' of the Fabaceae family; ''Vigna catjang'';
--(2) black beans; [bot.] ''Dolichos sinensis''; ''Dolichos catiang'' Rox
--(3) Yardlong Beans; Asparagus beans; [bot.] ''Vigna sinensis''; 
--అలసందలు; దంటుపెసలు; [Sans.]  దీర్ఘబీజ; 


బొమ్మ, bomma
-n.
--(1) figure; diagram; image; 
--(2) doll; 
--(3) head of a coin; 
--(4) toy;


బొమ్మకట్టుడు, bommakaTTuDu
-n.
--imagery; a style of writing in which images are created by the power of words;


బొమ్మ మర్రి, bomma marri
-n. 
--[bot.] Focus cunia;


బొమ్మా బొరుసు, bomma borusu
-ph.
--head and tail of a coin;


బొమ్మజెముడు, bommajemuDu
-n.
--prickly pear; cactus;


బొమ్మపాపట, bommapApaTa
-n.
--[bot.] stylocorine webera;


బొమ్మమేడి, bommamEDi
-n.
--[bot.] ''Ficus oppositifolia'';


బొమ్మరిల్లు, bommarillu
-n.
--doll-house;


బొమ్మసున్నం,  bommasunnaM     %e2t
-n.
--plaster of Paris; CaSO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;;


బొమ్మిటిక, bommiTika
-n.
--toy-brick;


బొర్ర, borra
-n.
--(1) belly; tummy; 
--(2) potbelly;
-- బొజ్జ;


బొరియ, boriya
-n.
--burrow; pit; a hole in the ground usually made by an animal;


బొరిగె, borige
-n.
--a small hand-held tool to scrape grass; a small hoe;

 
బొరుగులు, borugulu
-n. pl.
--(1) fried grain or pulses, often eaten as a snack;
--(2) puffed rice;


బొరుసు, borusu
-n.
--tail side of a coin;


బొల్లి, bolli
-n.
--(1) vitiligo; leukodermia; a disease with white patches on the skin; 
--(2) lie; fib; 
---కల్లబొల్లి కబుర్లు = lies and tall tales.


బోగన్ విల్లీ, bOgan^villi
-n. 
--[bot.] Bougainvillea spectabilis;


బోగీ, bOgI
-n.
--bogie; a rail car;


బోడంట, bODaMTa
-n. 
--Mountain ebony; [bot.] Bauhinia variegata of the Fabaceae family;
-- a flowering plant found in China and India;


బోడతరం, bODataraM
-n.
--[bot.] ''Sphaeranthus hirtus'';


బోడమామిడి, bODamAmiDi
-n.
-- cluster fig; udumbara tree; [bot.] ''Ficus glomerata'';
-- According to the Shatapatha Brahmana, the Audumbara tree was created from the force of Indra; From his hair his thought flowed, and became millet; from his skin his honour flowed, and became the aśvattha tree (ficus religiosa); from his flesh his force flowed, and became the udumbara tree (ficus glomerata); from his bones his sweet drink flowed, and became the nyagrodha tree (ficus indica); from his marrow his drink, the Soma juice, flowed, and became rice: in this way his energies, or vital powers, went from him;


బోడి, bODi
-adj.
--(1) barren; empty; 
--(2) hairless; esp. when the hair is shaven off rather than bald;
---బోడిగుండు = hairless scalp; clean-shaven head.
---బోడిపలక = slate without a frame.
---బోడిమెట్ట = treeless hillock.
---బోడికబురు = empty message.


బోడిగ చెట్టు, bODiga ceTTu 
- n.
-- Large-leaf beauty berry; [bot.] ''Callicarpa tomentosa;'' A medicinal, evergreen shrub used in Ayurveda for medicinal pastes in treating wounds. 
-- The leaves are velvety, and when dipped in oil, they burn like a wick, popular in South Indian traditions.
-- పాండవ బత్తి; [Sans.] ప్రియంగు;


బోణీ, bONI
-n.
--first transaction in a day's business;


బోదకాలు, bOdakAlu
-n.
--filarial leg; filariasis; elephantiasis; a parasitic disease endemic to eastern part of India;


బోదె, bode
-n.
--stem; particularly stem of a plant like banana plant;


బోధ, bOdha
-n.
--teaching; indoctrination;


బోధపడు, bOdhapaDu
-n.
--understand; comprehend;


బోధించు, bOdhiMcu
-v. t.
--teach; indoctrinate;


బోధిసత్వుడు, bOdhisatvuDu 
- n.
-- బోధ సత్తు గా కలవాడు బోధిసత్వుడు. కష్టసుఖాలకి, జీవన్మరణాలకి గల కారణం బోధపడినవాడు. సృష్టి రహస్యం తెలిసినవాడు. జీవిత పరమార్థం గ్రహించిన వాడు. జీవాత్మ, పరమాత్మ ఒకటే అని అనుభవైకవేద్యంగా జీర్ణించుకున్న వాడు. తనలో ఇతరులని, ఇతరులలో తనని చూసుకోగలిగినవాడు. పరమపదం చేరిన వాడు బుద్ధుడు. పరమపదం ద్వారానికి చేరుకుని, తాళంచెవి చేతిలో ఉన్నా తాళం తీయటానికి సమయం కావాలి అని నిర్ణయించుకుని సహానుభూతితో తోటి ప్రయాణీకుల కోసం వేచి ఉన్న వ్యక్తి బోధిసత్వుడు.
-- బోధిసత్వుని స్త్రీభాగం డాకిని. తార. డాకిని శక్తి స్వరూపిణి. ఆకాశ రూపిణి. ఊర్ధ్వ సంచారిణి. బోధిసత్వునికి బుద్ధత్వానికి గల అంతరం. బోధిసత్వుని బుద్ధుడికి చేర్చడానికి ఏకైక సాధనం.


బోను, bOnu
-n.
--(1) cage; especially, animal cage; 
--(2) trap; snare; 
--(3) witness stand;


బోయ్‍కాట్‍, bOykAT^
-n.
--boycott; to collectively refrain from buying a product or using a service as an act of protest; named after Capt. Charles C. Boycott;


బోయా, bOyA
-n.
--buoy; a floating ball or drum used as a marker in harbors and waterways;


బోర, bOra
-n.
--chest; thorax;
---బోర విరుచుకుని నడుస్తున్నాడు = he is proud and arrogant; (lit.) he is walking with an uplifted chest.


బోర్లా, bOrIA
-adj.
--prone; up-side down; topsy-turvey; face downward;


బోర్లాపడు, bOrlApaDu
-v. i. 
--fall face down; capsize;


బోరు, bOru
-n.
--bore; tedium;


బోరుకొట్టు, bOrukoTTu
-v. i.
--to be boring;


బోల్తాపడు, bOltApaDu
-v. i. 
--fall prey to; get cheated;


బోర్లించు, bOrliMcu
-v. t. 
--invert; put face down;  put a vessel or a dish face down;


బోలు, bOlu
-adj.
--hollow; 


బోసి, bOsi
-adj.
--(1)naked; blank; empty; 
--(2) toothless;
---బోసి మెడ = a neck without any ornament.
---బోసి మొహం = blank face.
---బోసి నోరు = mouth without teeth.


బౌల్య సమీకరణం, baulya samIkaraNaM
-n.
--Boolean equation;
&lt;/poem&gt;

==Part 3: భం - bhaM, భ - bha, భ్ర - bhra==
&lt;poem&gt;

భంగం, bhaMgaM
-n.
--(1) breakage; disruption; 
--(2) interruption;
---అస్థి భంగం = breaking of the bones
---శృంగ భంగం = removing the horns; [idiom] to cut one down to size;


భంగకర, bhaMgakara
-adj.
--disruptive;


భంగపడు, bhaMgapaDu
-v. i.
--(1) to be broken; to be shattered; (2)  to be disappointed;


భంగపాటు, bhaMgapATu
-n.
--failure; defeat; disappointment; frustration;


భంగిమ, bhaMgima
-n.
--pose; posture; manner;


భంగురం, bhaMguraM
-n.
--transient; changeable; fleeting;


భంజకం, bhaMjakaM
-n.
--breaker; destroyer; 


భంజనం, bhaMjanaM
-n.
--breaking; destroying; 


భండారం, bhaMDAraM
-n.
--(1) treasury; 
--(2) collection; 
--(3) store room;


భక్తి, bhakti
-n.
--devotion; attachment; reverence;


భక్తుడు, bhaktuDu
-n.
--devotee; fan;


భక్షక కణాలు, bhakshaka kaNAlu
-n. pl.
--phagocytes;


భక్షణ, bhakshaNa
-n.
--eating;


భక్ష్యాలు, bhakshyAlu
-n.
--food prepared for events;


భక్షించు, bhakshiMcu
-v. t.
--eat;


భగం, bhagaM
-n.
--vagina;


భగందరం, bhagaMdharaM
-n.
--fistula;


భగ, bhaga
-n.
-- Fire; 


భగభగ, bhagabhaga
-n.
--onomatopoeia for the sound of flames, for a burning sensation, or for expressing blazing anger; can be used for a burning sensation as well as the burning of an object;


భగవంతుడు, bhagavaMtuDu
-n. m.
--God; Almighty; one who is surrounded by fire; 'భగ' మును ఆవరించి / ఆవహించి ఉన్నవాడు/ఉన్నది; 


భగవతి, bhagavati
-n.f.
-goddess;


భగ్నం, bhagnaM
-adj.
--broken; shattered;


భగీరథ ప్రయత్నం, bhagiratha prayatnaM
-ph.
--Herculian task; monumental task;


బాగోణి,  bhagONi
- n.
-- a shallow, wide-mouthed vessel used in cooking;
-- మూతి వెడల్పుగా, లోతు తక్కువగా ఉండు మట్టి పాత్ర.


భజంత్రీలు, bhajaMtrIlu
-n. pl.
--musicians who play bands, esp. while referring to bands at wedding ceremonies and processions;
-- భాజా భజంత్రీలు = musical instruments and players;


భట్టారకుడు, bhaTTArakuDu
-n.
--scholar; a scholar who is also a poet;
-- విద్వాంసుడు కవి కూడా అయితే అతడు ‘భట్ట’ లేక ‘భట్టు’ లేక ‘భట్టారకుడు’ అనబడతాడు. కేవలం పాండిత్యమే కాక చక్కగా కవిత్వం చెప్పగలిగే భావనా చాతుర్యం కలవాడు భట్టు. ఉదా: (1) నన్నయ భట్టు, (2) కుమారిల భట్టు జైమిని ‘మీమాంస సూత్రాల’కు భాష్యకారునిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు, (3) ప్రత్యక్ష, ఆనుమాన, ఉపమాన, శబ్ద పరిచ్ఛేదాలతో జ్ఞాన సముపార్జనా మార్గాలైన ప్రమాణాలను (valid sources of knowledge) అందరికీ అర్ధమయ్యే సులభ శైలిలో వివరిస్తూ ‘తర్క సంగ్రహ’ పేరిట గౌతముని న్యాయ సూత్రాలను వ్యాఖ్యానించిన తర్క శాస్త్ర పండితుడు వారణాసి అన్నంభట్టు;


భడవా, bhaDavA
-inter.
-- a term of endearment widely used in coastal Andhra while reprimanding young boys; 
-- [Hindi] &quot;bhad&quot; means a pimp, a broker for call girls; 
-- ఇతర భారతీయ భాషలలో ఇది బూతు పదం; సరి అయిన అర్థం తెలియక కోస్తా ఆంధ్రలో దీనిని ముద్దు పేరుగా వాడెస్తూ ఉంటారు;


భత్యం, bhatyaM
-n.
--allowance; stipend;
---కరువు భత్యం = dearness allowance.


భద్రంగా, bhadraMgA
-adv.
--safely;


భద్రత, bhadrata
-n.
--security; safety;


భద్రతా సంఘం, bhadratA saMghaM
-n.
--Security Council of the United Nations;


భద్రతుంగ, bhadratuMga
-n.
--coco-grass; Java gras;, nut grass; purple nutsedge; red nutsedge; [bot.] ''Cyperus rotundus'' of the Cyperaceae family;
-- The plant is mentioned in the ancient Charaka Samhita (circa 100 AD). Modern Ayurvedic medicine uses the plant, known as musta (in musta moola churna), for fevers, digestive disorders, dysmenorrhea, and other maladies;


[File:Gul-Abas-4-O%27clock_plant.JPG|right|thumb|Mirabilis jalapa=భద్రాక్షి]]
భద్రాక్షి, bhadrAkshi
-n.
--four o'clock flower; [bot.] ''Mirabilis jalapa'' of the Nyctaginaceae family;
-- Mirabilis in Latin means wonderful and Jalapa (or Xalapa) is the state capital of Veracruz in México.


భయంకరమైన, bhayaMkaramaina
-adj.
--scary; grisly;


భయం, bhayaM
-n.
--fear; trepidation; terror; phobia;


భయకంపితం, bhayakaMpitaM
-n.
--shudder;


భయపడు, bhayapaDu
-v. i.
--dread; fear; be afraid;


భయపెట్టు, bhayapeTTu
-v. t.
--scare; intimidate;


భయస్తుడు, bhayastuDu
-n. m.
--timid person;


భయాందోళన, bhayAMdOLana
-n.
--panic;                 % to e2t


భయానక, bhayAnaka
-adj.
--frightening; horrible;


భరణం, bharaNaM
-n.
--(1) compensation; 
--(2) alimony;


భరణి, bharaNi              
-n.
--(1) the star, 35 Arietis; Musca; Yoga tara of the second lunar mansion;
--(2) The second of the 27 star groups (or asterisms or lunar mansions) of the Hindu calendar;


భరతవాక్యం, bharatavAkyaM
-n.
--epilog; epilogue;


భరద్వాజపక్షి, bharadvAja pakshi
-n.
--King-crow; Drongo-shrike; a bird commonly seen on the backs of cattle;
-- ఎట్రిత; పశులపోలిగాడు; నల్లంచి పిట్ట;


భర్త, bharta
-n.
--husband.


భరించు, bhariMcu
-v. t.
--tolerate; support; bear; endure; sustain; 
---భరించువాడు భర్త = the one who supports is the husband.


భరిణె, bhariNe
-n.
--a small box; pill-box;


భరిత, bharita adjvl.
-suff.
--full of; filled with;


భర్తీ చేయు, bhartI cEyu
-v. t.
--fill; fill up;


భరోసా, bharOsA
-n.
--assurance; guarantee; trust;


భల్లాటకం, bhallATakaM
-n.
--marking nut tree; [bot.] ''Semecarpus anacardium''; 
-- నల్లజీడి;


భవం, bhavaM
-n.
-- birth; rebirth;
-- పుట్టుక; జన్మ; పునర్జన్మ; కుమార సంభవం = the birth of Kumara;


భవసాగరం, bhavasaagaraM 
- n.
-- this cycle of life and death punctuated by pleasures and hardships; 
-- సంసారం అనే సముద్రం; కష్ట సుఖాలతో నిండింది జీవితం; ఈ చావు పుట్టుకల క్రమం అనంతం, సముద్రం అంత; 


భవనం, bhavanaM
-n.
--mansion; big building; manor;


భవదీయుడు, bhavdIyuDu
-n. m.
--yours; used in closing a letter;


భవము, bhavamu 
- n.
-- birth; birth and death;


భవసాగరము, bhavasaagaramu 
- n.
-- the ocean of birth; the ocean of birth and death; the cycle of birth and death;


భవిష్యత్ కాలం, bhavishyat kAlaM
-n.
--(1) [gram.] future tense; 
--(2) future;


భవిష్యత్తు, bhavishyattu
-n.
--future;


భస్మం. bhasmaM 
- n.
-- Ashes; calx; 
-- బూడిద; బుగ్గి; బూతి; బూది; విబూది;
--- తామ్రభస్మము = calx of copper;
--- సువర్ణ భస్మం&quot; (బంగారు బుగ్గి), &quot;మౌక్తిక భస్మం&quot; (ముత్యాల బుగ్గి), &quot;హీరక భస్మం&quot; (వజ్రాల బుగ్గి) ఆయుర్వేద, యునాని ఔషధాలలో కూడా వాడేవారు.


భస్మీకరణం, bhasmIkaraNaM
-n.
--(1) incineration; 
--(2) calcination;


భృంగామలక తైలం, bhRMgAmalaka tailaM
- n. ph. 
-- An Ayurvedic hair oil made from boiling coconut oil with &quot;bhRMga&quot; (గుంటగలగరాకు) (''Eclipta alba'') and &quot;amla&quot; (ఉసిరి) (''Emblica myrobalan''); 


భ్రంశం, bhraMSaM
-n.
--movement; prolapse; sliding;
---స్థానభ్రంశం = displacement.
---గుదభ్రంశం = prolapse of the anus.


భ్రమ, bhrama
-n.
--illusion; delusion;
-- (ant.) ప్రమ = true knowledge; యథార్థజ్ఞానము;


భ్రమకం, bhramakaM
-n.
-- palindrome; any word or phrase that reads the same both forward and backward. &quot;Able was I ere I saw Elba&quot; is a well-known palindromic sentence. &quot;Malayalam&quot; is English's longest known palindromic word (though a proper noun). There are palindromic poems in Telugu.
-- same as కచికపదం; 


భ్రమణం, bhramaNaM
-n.
--whirling; turning; going around; revolution;


భ్రమరం, bhramaraM
-n.
--bee;
-- తుమ్మెద; సారంగము; చంచరీకము; కందిరీగ;
-- భ్రమరకీటక న్యాయం. ఆకుపురుగు (కేటర్ పిల్లర్) శరీరంలో తన గుడ్లను పెట్టి తుమ్మెదో (కందిరీగో) మట్టితో దాన్ని మూసేస్తుంది. నాలుగు వారాల్లో ఆకుపురుగు దేహంలో కందిరీగ పెట్టిన గుడ్లు పిల్లలై ఆకుపురుగు దేహాన్నే ఆహారంగా భుజించి ప్యుపా దశకు చేరి అందమైన భ్రమరాలుగా, (కందిరీగలుగా) మట్టిని తొలుచుకొని వెలుపలికి వస్తాయి. ఆకుపురుగు తుమ్మెదగా మారుతోందని భ్రమపడ్డారు. ఇది కేవలం కవిసమయం; 


భ్రష్టం, bhrashTaM
-n. 
--one that has fallen;


భ్రష్టుడు, bhrashTuDu
-n. m. 
--one who has fallen in stature or social values;


==Part 3: భాం - bhAM, భా - bhA==


భాండం, bhAMDaM
-n.
--pot; vessel;


భాండాగారం, bhAMDAgAraM
-n.
--a storehouse; repository; archive; depository;


భాగం, bhAgaM
-n.
--share; part; portion; quarter; side;


భాగస్వామి, bhAgasvAmi
-n.
--shareholder; partner; participant; భాగస్తుడు;


భాగలబ్దం, bhAgalabdaM
-n.
--[math.] quotient;


భాగ్యం, bhAgyaM
-n.
--fortune; (ant.) నిర్భాగ్యం;


భాగ్యవంతుడు, bhAgyavaMtuDu
-n. m.
--wealthy person;


భాగ్యవతి, bhAgyavati
-n. f.
--wealthy person;


భాగారం, bhAgAraM
-n.
--[math.] division;


భాగినేయి, bhAginEyi
-n.
-- sister's daughter;


భాగినేయుడు, bhAginEyi
-n.
-- sister's  son;


భాగోతం, bhAgOtaM
-n. 
--(1) a dance drama; 
--(2) farce;
---వీధి భాగోతం = a dance drama performed at the street corner;


భాజకం, bhAjakaM
-n.
--[math.] divisor;


భానువారం, bhAnuvAraM
-n.
--Sunday;


భారం, bhAraM
-n.
--(1) [phy.] mass; 
--(2) weight; 
--(3) burden; responsibility;


భారగతి, bhAragati
-n.
--[phy.] momentum; mass times the velocity of an object;   % to e2t


భారతీయ, bhAratIya
-adj.
--Indian;


భారమితి, bhAramiti
-n. 
--barometer; an instrument to measure the weight of air and therefore the pressure of the atmosphere;


భార్య, bhArya
-n.
--wife;


భార్యాభర్తలు, bhAryAbhartalu
-n. pl.
--wife and husband; couple;


భారీ, bhArI
-adj.
--massive; heavy-duty; large-scale;
---భారీ పరిశ్రమలు = heavy industry.


భారీతనం, bhArItanaM
-n.
--massiveness;


భావం, bhAvaM
-n.
-- (1) meaning; concept; opinion; idea; [drama] emotion; (2) one of the 12 squares in a horocope chart; ఇల్లు; గది; 
---స్థాయీభావం = dominant emotion.
---సాత్విక భావం = responsive emotion.
---సంచార భావం = transitory emotion.
---భావచౌర్యం = stealing of an idea.


భావంజి, bhAvaMji
-n.
--Babchi; [bot.] ''Psoralea corylifolia'' of the Fabaceae family;
--a plant used in Indian and Chinese traditional medicine for treatment of lichen-induced dermatitis by psoralen extract combined with sunlight exposure;


భావకవిత్వం, bhAvakavitvaM
-n.
-- see భావగీతం;


భావగీతం, bhAvagItaM
-n.
--lyrical poem; romantic poem; imaginative poem; 
--- భావకవిత్వ నిర్వచనము Lyrical Poetry;  
--- భావకవిత్వంలో శాఖలు - ప్రణయకవిత్వము (Love Poetry), ప్రకృతికవిత్వము (Nature Poetry), భక్తికవిత్వము (Mystic Poetry), దేశభక్తికవిత్వము (Patriotic Poetry), సంఘసంస్కరణ కవిత్వము (Reformative Poetry), స్మృతికావ్యములు (Elegies). 
--- భావకవిత్వంలో కవినక్షత్రములు - రాయప్రోలు, విశ్వనాథ, వెంకటపార్వతీశులు, కృష్ణశాస్త్రి, దువ్వూరి, బసవరాజు, నండూరి, వేదుల, నాయని, పింగళి, కాటూరి, జాషువా, తుమ్మల, తల్లావజ్ఝల, బాపిరాజు;
--- భావకవులవలె ఎవరికి తెలియని ఏవో పాటలు పాడాలోయ్ -- ఎవరికీ తెలియని లేదా అర్థంకాని పాటలు రాసేవాళ్లే భావకవులు 


భావజాలం, bhAvajAlaM
-n.
--conceptual cluster; a stirring of a thought;


భావమిశ్ర, bhAvamisra
-n.
--Bhava Misra; an eminent Ayurvedic physician of the 16th century; he described the circulation of blood and made many contributions to anatomy and physiology;


భావన, bhAvana
-adj.
--treated; steeped; the steeping process involves immersing the subject substance in a mixture of rock salt and lime juice overnight, drying the subject substance in sunlight, and repeating the whole immersion, drying cycle. Lime juice is added every night to keep the subject substance immersed all through the night;
-- భావన చేయడం అంటే ఆయుర్వేదం ప్రకారం ఏడుసార్లు నిమ్మరసం, సైంధవలవణం లో భావన చేయాలి. ఎండబెట్టడం మరలా రసంలో వేయడం మరలా పక్క రోజు ఎండబెట్టడం ఇలా ఏడు రోజులు చేసాక  అల్లం  జిలకర్ర  ను బాగా ఎండబెట్టి నిలవచేసుకోవాలి. 
---భావన అల్లం = ginger steeped in a special solution; శొంఠి.
---భావన కరక్కాయ = aloe steeped in a special solution.
---భావన జీలక్రర = steeped cumin seeds.
-n.
--concept;


భావనాత్మక, bhAvanAtmaka
-adj.
--(1) conceptual; (2) romantic;


భావసంకల్పన, bhAvasaMkalpana
-n.
--concept formation;


భావసేకరణ, bhAvasEkaraNa
-n.
--abstraction;


భావార్థకం, bhaavaarthakaM 
- n.
-- [gram.] affirmative; infinitive mood; revealing inherent property;


భావోద్రేకం, bhAvOdrEkaM
- n.
-- emotion;


భావోద్వేగం, bhAvOdvEgaM
- n.
-- emotion;


భావ్యం, bhAvyaM
-n.
--proper; appropriate; fair;


భావి, bhAvi
-n.
--future; prospects;


భాస్వరం, bhAsvaraM
-n.
--the element phosphorous;


భాస్వర చక్కెర, bhasvara cakkera
-n.
--[biochem.] sugar-phosphate;


భాష, bhASha
- n.
-- language;
--- గ్రాంథిక భాష =  literary language
--- ప్రామాణిక భాష = standard language
--- భాషులు =  people speaking that language


భాష్యం, bhAshyaM
-n.
--annotation; exposition; exegesis; commentary on a written text;


భాషాంతరీకరణం, bhAshAMtarIkaraNaM
-n.
--translation;


భాషాభాగం, bhAshAbhagaM
-n.
--[gram.] part of speech;


భాసం, bhAsaM
-n.
--radiation; brightness; radiance;


భాసబ్బదిలీ, bhAsabbadilI
-n.
--[phy] radiative transfer;   % to e2t


బాధ్యత, bhAdyata
-n.
--responsibility;


భ్రాంతి, bhrAMti
-n.
--illusion;


భ్రాత్రియం, bhrAtriyaM
-n.
--brotherhood; fraternity;


భిత్తి, bhitti, 
-n. 
--wall;
---భిత్తి చిత్రం = wall painting.
---భిత్తి శిలాంచలాలు = strips of sculpture on walls telling a story, somewhat like the modern cartoon strips in newspapers.
---భిత్తి శిల్పాలు = wall scupture; relief sculpture on walls.


భిన్నం, bhinnaM
-n.
--[math.] fraction; a rational number; (2) one that is broken; (3) distinct; separate;
-- భిన్నము అంటే భేదింపబడినది. అంటే పగలగొట్ట బడినది. దుర్భిన్నము అంటే పగలగొట్ట డానికి వీలుకానిది;


భిన్నత్వం, bhinnatvaM
-n.
--diversity;


భిన్నాంకం, bhinnaMkaM
-n.
--[math.] fractional number; rational number;


భిన్నాభిప్రాయం, bhinnAbhiprAyaM
-n.
--dissent; disagreement; different opinion;


భీతి, bhIti
-n.
--fear; scare; phobia;


భీరుడు, bhIruDu
-n. m. 
--coward; (ant.) ధీరుడు;


భుక్త, hukta 
- n.
-- the eater; the person who enjoys the crops;


భుక్తి, bhukti
-n.
--livelihood;


భుగభుగ, bhugabhuga
-adj.
--onomatopoeia for effervescence;


భుజం, bhujaM
-n.
--(1) shoulder; 
--(2) the side of a rectilinear geometrical figure;


భుజంగనాడి, bhujaMganADi
-n. 
--the name of a Tamil book in which many predictions about the future can be found;


భుజగం, bhujagaM
-n.
--snake; serpent;


భుజపత్రం, bhujapatraM
-n.
--Himalayan birch; [bot.] ''Betula bhojpatra;''
-- Bhojpatras have been used by priests for over 2100 years for writing mantras and Shlokas. It has been recorded that Raja Vikramaditya used the Bhojpatra for writing Mantras. It was only when the Mughals introduced paper, the use of Bhojpatra became obsolete;


భుజాంతరం, bhujAMtaraM
-n.
--chest; (lit.) the space between the arms;


భుజాస్థి, bhujAsti
-n.
--bone in the arm;


భుజించు, bhujiMcu
-v. t.
--eat;


భూకంపం, bhUkaMpaM
-n.
--earthquake; earth tremor;


భూగర్భం, bhUgarbhaM
-n.
--the interior of the Earth;


భూగర్భజలం, bhUgarbhajalaM
-n.
--groundwater;


భూగోళం, bhUgOLaM
-n.
--(1) the globe; 
--(2) the planet Earth; the sphere of Earth;


భూచక్కెరగడ్డ,  bhUcakkeragaDDa
- n.
-- (1) Alligator Yam, Milky Yam; [bot.] ''Ipomea digitata;'' 
-- In India, Alligator Yam is used as a general tonic, to treat diseases of the spleen and liver and prevent fat accumulation in the body.
-- (2) Ram Kandamool; రామకందమూలం;  [bot.] ''Maerua oblongifolia;'' 
-- ఒక పెద్ద దుంగలాంటి చెట్టు కాండాన్ని రామ్ కంద అంటారు. దీన్ని చిరుతిండిగా చాలా ప్రాంతాలలో అమ్ముతారు. ఈ దుంగ మొత్తం కొబ్బరి మొవ్వలా మెత్తగా వుంటుంది. రుచిగా, తియ్యగా కూడా వుంటుంది. రామ్ కంద దుంగను పలుచని పొరలుగా, ముక్కలు కోసి అమ్ముతారు. దీన్ని కంద అని పిలుస్తారు గాని నిజానికి ఇది చెట్టు కాండమే. మన దేశపు అడవుల్లో ఇవి విరివిగా దొరుకుతాయి;


భూతం, bhUtaM
-n.
--(1) demon; ghost; imp; hobgoblin; 
--(2) any one of the five elements of the ancient sciences of Hindus;
-- భూతం (Sanskrit) = దయ్యం (Telugu) = ఆత్మ of a dead person; ప్రేతం అన్నా ఆత్మ అనే లెక్క. కానీ సంస్కరించనిది;
-- భూత ప్రేతాలకు యజ్ఞ, యాగాదుల్లో బలి వేస్తారు. ఆ ధర్మ కార్యం లో ఇయ్యబడిన తిండి వాటికి కడుపు నింపుతుంది. ప్రపంచాన్ని పీడించకుండా ఉంటాయి. ఇదే కాక బ్రాహ్మణులు భోజనం తర్వాత వదిలిన ఉత్తర పరిషేచనం, వారు వదిలిన అన్నం కూడా తిని సంతృప్తి చెందుతాయి ట;
-- పూజాది కార్యక్రమాలు చేసేటప్పుడు &quot;ఉత్తిష్ఠ న్తు భూత పిశాచా:&quot; అనే మంత్రం చదువుతాము. వాటిని, మేము పూజ చేసుకుంటాం దయచేసి ఈ జాగా ఖాళీ చేసి వెళ్ళమని విజ్ఞప్తి చేయడం;


భూత, bhUta
-adj.
--(1) the one that comes into being; 
--(2) elemental; 
--(3) big; huge; demonic; 
--(4) past; 
--(5) life; living things;


భూతకాలం, bhUtakAlaM
-n.
--[gram.] past tense;


భూతద్దం, bhUtaddaM
-n.
--magnifying glass;


భూతబలి, bhootabali
- n.
-- The sacrificial killing of an animal to please gods;
-- see also బలి; 


భూతబ్బల్లులు, bhUtabballulu
-n.
--dinosaurs; (lit.) giant lizards; 
-- రాక్షసి బల్లులు;


భూతదయ, bhUtadaya
-n.
--compassion for the living things;


భూతల జలం, bhUtala jalaM
-n.
--[geol.] surface water;


భూతవైద్యం, bhUtavaidyaM
-n.
--exorcism;


భూతాంకుశం, bhUtAMkuSaM
-n.
--croton; [bot.] ''Croton oblongifolius'';


భూతావాసం, bhUtAvAsaM
-n.
--[bot.] ''Terminalia belerica'';
-- The seeds are called &quot;bedda&quot; nuts. In traditional Ayurvedic medicine, Beleric is known as &quot;Bibhitaki.&quot;  Its fruit is used in the popular Indian herbal Rasayana treatment Triphala. 
-- [Sans.] Bibhītaka


భూతి, bhooti 
- n.
-- wealth;
-- విభూతి = the superior wealth = శివస్పర్శ పొందినది గాబట్టి అది విశేష శక్తి సమన్వితమై విభూతి ఔతున్నది;


భూతులసి, bhUtulasi
-n.
-- Sweet basil; [bot.] ''Ocimum basilicum'' of the Lamiaceae (mints) family;


భూనభోంతరాళాలు, bhUnabhOMtarALAlu
-n. pl.
--Earth, heaven, and the intervening space;


భూనింబ, bhUniMba
-n.
--creat; chrietta; King of Bitters; [bot.] ''Andrographis paniculata'' of the Acanthaceae family; 
-- one of the most popular medicinal plants used traditionally for the treatment of an array of diseases such as cancer, diabetes, high blood pressure, ulcer, leprosy, bronchitis, skin diseases, flatulence, colic, influenza, dysentery, dyspepsia and malaria for centuries; 
-- నేలవేము;


భూమధ్యరేఖ, bhUmadhyarEkha
-n.
--equator;


భూమ్యాలకి, bhUmyAlaki
-n.
-- Gale of the wind; stonebreaker; seed-under-leaf;  [bot.] ''Phyllanthus niruri'' of the Phyllanthaceae family; 
-- the juice of this herb plant is used for the treatment of jaundice, chronic dysentery, dyspepsia, cough, indigestion, diabetes, urinary tract diseases, skin diseases, ulcer, sores and swelling;
-- నేల ఉసిరి;


భూమి, bhUmi
-n.
--(1) ground; 
--(2) acreage; 
--(3) the planet Earth;


భూమిక, bhUmika
-n.
--(1) role in a drama; 
--(2) preface;


భూములు, bhUmulu
-n.
--lands; landed property; estate;


భూయిష్టం, bhUyishTaM
-suff.
--full of; very widespread;
-- బహుళం; విస్తృతం;
---కరుణ భూయిష్టం = full of mercy.
---దోషభూయిష్టం = full of errors.
---పాప భూయిష్టం = full of sins.


భూర్జం, bhUrjaM
-n.
--birch tree; [bot.] ''Betula bhojpatra'';


భూర్జ, bhUrja
-adj.
--related to birch tree;


భూరి, bhUri
-n.
--(1) plenty; generous; 
--(2) one followed by 33 zeros in the traditional Indian method of counting;


భూసంధి, bhUsaMdhi
-n.
--isthmus; a land bridge joining two land masses across a sea;


భూస్వామి, bhUsvAmi
-n.
--landlord; (lit.) the lord of the land;


భ్రూణం,  bhRUNaM'
- n.
-- fetus; 
-- (note) మానవులలో యుగాండం (zygote) అన్న పేరు శిశుసంకల్పన (conception) సమయం నుండి ఐదో వారం వరకు వర్తిస్తుంది. ఐదవ వారం నుండి పదవ వారం వరకు దీనిని పిండం (embryo) అని పిలుస్తారు. పదకొండవ వారం నుండి ప్రసవం అయి బిడ్డ భూపతనం అయేవరకు భ్రూణం (ఇంగ్లీషులో ఫీటస్, fetus) అంటారు.  ప్రసవం అయినప్పటినుండి మాటలు వచ్చేవరకు శిశువు (infant) అంటారు - ఇంగ్లీషులో ఇన్^ఫెంట్ అంటే మాటలు రాని పసిబిడ్డ అని అర్థం. మాటలు మాట్లాడడం మొదలు పెట్టిన తరువాత బిడ్డ (child) అంటారు. బిడ్డ అనే మాట ఆడ, మగ కి వర్తిస్తుంది. 


%భృ - bhR, భే - bhE, భొ - bho, భో - bhO, భౌ - bhau


భృంగప్రియ, bhRMgapriya
-n. 
--Jequirity bean; Rosary pea; [bot.] ''Abrus precatorius'' of the Fabaceae family;
--A perennial climbing vine whose small seeds are astonishingly deadly; They contain a toxic protein called abrin that is so poisonous that a single seed can kill you within 36 hours; Abrin has some potential medicinal uses, such as in the treatment to kill cancer cells;


భృంగరాజు, bhRMgarAju
-n.
--a medicinal plant; [bot.] ''Eclipta alba''; 
-- గంటగలగరాకు; బృంగరాజ్ ఆకుని కేస్ రాజు అని కూడా పిలుస్తారు. జుట్టుకు కావలసిన ప్రోటీన్లు విటమిన్లు మరియు యాంటీ ఆక్సిడెంట్లు పుష్కలంగా ఈ ఆకులో ఉంటాయి;


భృతి, bhRti
-n.
--support; maintenance; salary; wages;


భృత్యుడు, bhRtyuDu
-n.
--servant; slave;


భృహన్నవ్య తార, bhRhannavya tAra
-n.
--[astron.] supernova;


భేటీ, bhETI
-n.
--interview;


భేదం, bhEdaM
-n.
--disparity; separation; division; dissention;


భేదక, bhEdaka
-adj.
--dividing;


భేదకరేఖ, bhEdakarEkha
-n.
--(1) dividing line; 
--(2) (ling.) isogloss;


భేది ఉప్పు, bhEdi uppu
-n.
--Epsom salt; magnesium sulfate; Mg&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;;


భేషజం, bhEshajaM
-n.
-- (1) medicine; remedy; (2) pretense; humbug;


భైరవాసం, bhairavAsaM         %e2t
-n.
--benzene;


భోక్తలు, bhOktalu
-n.
--consumers; (ant.) ఉత్పాదకులు;


భోగట్టా, bhOgaTTA
-n.
--information; news; enquiry;


భోగం,  bhOgaM
- n.
-- comfort; wealth; meal; 


భోగంమేళం, bhOgaMmELaM
- n.
-- a group dance performed by a clan of prostitutes with indecent language and exposure; it was customary to have such performances at weddings in bygone days; 
-- నాచ్ పార్టీ; మేజువాణీ; 


భోగట్టా, bhOgaTTA 
- n.
-- news about welfare; news; 
-- భోగవార్తలు; క్షేమసమాచారాలు;

 
భోగపరాయణ, bhOgaparAyaNa
- adj.
-- epicurean; Devoted to refined pleasures and the deliberate avoidance of pain or suffering; Relating to enjoyment and gratification, especially through fine food and drink; 


భోగభాగ్యాలు, bhOgabhAgyAlu
-n. pl.
--luxuries;


భోగలాలస,  bhOgalAlasa
- adj.
-- epicurean; Devoted to refined pleasures and the deliberate avoidance of pain or suffering; Relating to enjoyment and gratification, especially through fine food and drink; 


భోజనం, bhOjanaM
-n.
--(1) food; 
--(2) meals; సేంద్రియముల ద్వారా గ్రహించునది;


భోజనప్రియుడు, bhOjanapriyuDu
-n.
--gourmand;


భోజ్యాలు, bhOjyAlu
-n.
--routine meals;


భోరున, bhOruna
-adv.
--heavily; greatly;


భౌతిక, bhautika
-adj.
--(1) physical; 
--(2) material; materialistic;


భౌతిక దేహం, bhautika dEhaM
-n.
--physical body; physical remains; mortal coil; term used to refer to the dead body of a distinguished person; with ordinary people, it is simply a శవం; also పార్థివ దేహం;


భౌతిక ధర్మం, bhautika dharmaM
-n.
--physical law; physical function;


భౌతిక రసాయనం, bhautika rasAyanaM
-n.
--physical chemistry;


భౌతిక వాది, bhautika vAdi
-n.
--materialist;


భౌతిక శాస్త్రం, bhautika SAstraM
-n.
--physics;


భ్రమ, bhrama
-n.
--illusion; delusion;


భ్రష్టత, bhrashTata
-n.
--degeneration; ruin;


భ్రష్టుడు, bhrashTuDu
-n. m.
--(1) degenerated person; fallen person; 
--(2) wretched fellow;


భ్రాంతి, bhraNti
-n.
--illusion; delusion;


భ్రూణం, bhrUNaM
-n.
--embryo; fetus;

&lt;/poem&gt;

==Part 4: మం - maM==
&lt;poem&gt;

మంకు, maMku
-adj.
--obstinate; stubborn;


మంకుతనం, maMkutanaM
-n.
--obstinacy; stubbornness;


మంకుపట్టు, maMkupaTTu
-n.
--obstinacy; stubbornness;


మంకెన, maMkena
-n.
--Noon Flower; Midday Flower; Midday Mallow; Copper Cups; [bot.] ''Pentapetes phoenicea'' of the Malvaceae family;
-- మధ్యాహ్న మందార; రిక్షమల్లి; [Sans.] అర్కవల్లభ; బంధూకమ్; [Hin.] దో పహరియా;
-- ఐదు రేకుల పువ్వునుబట్టి పెంటాపెటెస్ అనీ, పువ్వుల రక్తవర్ణాన్నిబట్టి దీనికి ఫీనీషియా అనీ దీని లాటిన్ పేరు ఏర్పడింది. మంకెన ఆకులతో కొందరు టీ కాచుకుంటారు. మంకెన కాయలలోని గింజలను ఉదరసంబంధమైన వ్యాధులలో కషాయం కాచుకుని తాగుతారు. మంకెన వేరు కషాయం శరీరంలో స్రావాలను నిరోధిస్తుంది. జ్వరహారిణిగా పనిచేస్తుంది. వాతరోగాల నివారణకు కూడా పనిచేస్తుంది. అజీర్తి కారణంగా వచ్చే తీవ్రమైన కడుపునొప్పి, జ్వరాలను మంకెన వేర్ల కషాయం పోగొడుతుంది.
[[file:Mamkena_Flower.jpg|thumb|right|మంకెన పూలు]]


మంగ, maMga
-n.
-- mountain pomegranate;  [bot.] ''Randia dumetorum'' of the Rubiaceae family;
-- మంగముళ్ళ చెట్టు; [Sans.] పిండీతకము;


మంగనం, maMganaM
-n.
--manganese; one of the chemical elements with the symbol Mn;


మంగలం, maMgalaM
-n.
--frying pan; popper; a pan used to pop grain; (ety.) మన్ + కలం;


మంగలి, maMgali
-n.
--barber; barber caste;


మంగలి కొట్టు, maMgali koTTu
-n.
--barber shop;


మంగు మచ్చలు, mangu macchalu 
- n.
-- Melasma; hyperpigmentation of skin; Melasma is a condition in which areas of the skin become darker than the surrounding skin;


మంచం, maMcaM
-n.
--cot; bed; bedstead; (rel.) పరుపు;
---మడత మంచం = folding cot.
---పందిరి మంచం = canopy bed.


మంచి, maMci
-adj.
--(1) good; 
--(2) fresh; (ant.) చెడు;


మంచి కంద, maMci kaMda
- n.
-- Elephant foot yam; [bot.]  ''Amorphophallus companulatus'' Bl.


మంచినీళ్లు, maMcinILlu
-n.
--fresh water; potable water;
---పచ్చిమంచినీళ్లు = raw fresh water;


మంచు, maMcu
-n.
--(1) ice; solidified water; 
--(2) dew; 
--(3) snow;


మంచుతుఫాను, maMcutuphAnu
-n.
--snow storm; blizzard;


మంచుకాడ, maMcukADa
-n.
--icicle; a rod of ice hanging from a roof or tree;


మంచు పొర, maMcu pora
-n.
--floe; sheet of ice; sheet of ice formed on the surface of water;


మంచు ముక్క, maMcu mukka
-n.
--ice cube; piece of ice;


మంచు రేకు, maMcu rEku
-n.
--snow flake;


మంచె, maMce
-n.
--rack; stand; platform;


మంజరి,  maMjari
- n.
-- bouquet; a collection of flowers; often used as a suffix to book titles to indicate a collection of literary items;


మంజిష్ట, maMjishTa
-n.
--Indian madder; common madder; a medicinal creeper; [bot.] ''Rubia cordifolia'' of the Rubiaceae family; 
--Manjishta is a famous herb for blood detoxifying. Its root is extensively used in many skin disease medicines of Ayurveda.
--this plant also gives a bright red dye; 


మంజుల, maMjula
-adj.
--sweet; delicious;


మంజూరు, maMjUru
-n.
--sanction; approval;


మంట, maMTa
-n.
--flame;


మండ, maMDa
-n.
--(1) the back part of the hand from the wrist to the fingertips; 
--(2) a twig with leaves that can be used as a whisk;
--- వేపమండ = a twig of neem tree.
--- కంపమండ = twig or branch of a thorny bush;


మండపం, maMDapaM
-n.
--portico; gazebo; an elevated covered structure built on pillars; also మంటపం;


మండలం, maMDalaM
-n.
--(1) orb of a celestial body; 
--(2) region; province; district;
--(3) a group of people;
--(4) cycle; circumference; circuit; 
--(5) forty days; వేదాలలో, “మండలం” అనేది సాధారణంగా 40 రోజుల కాలాన్ని సూచిస్తుంది.
ఇది “తపస్సు” లేదా “దీక్ష” లేదా “ఉపాసన” యొక్క సంపూర్ణ చక్రంగా పరిగణించబడింది;
---వ్యవహార మండలం = jurisdiction.
---మందలాధిపతులు = regional officers;


మండలి, maMDali
-n.
--society; committee;


మండ్రగబ్బ,  maMDragabba
- n.
-- Large Black Scorpion; Emperor Scorpion; [bio.] ''Pandinus imperator'' of the Scorpionidae family; 
-- పుట్టతేలు; మండ్రగబ్బలు నల్లగా వుంటాయి ఇవి తేలు కన్నా చాలా విషపూరితమైనవి. వీటిని చంపినపుడు రక్తం నల్లగా బురదలాగ వస్తుంది; ఇవి తేలు కంటె కొంచెం లావుగా వుంటాయి; 


మండించు, maMDiMcu
-v. t.
--burn;


మండిపడు, maMDipaDu
-v. t. 
--get angry and show it externally;


మండీ, maMDI
-n. 
--(1) wholesale market; 
--(2) warehouse; godown;


మండు, maMDu
-v. i.
--burn;
---ఒళ్లు మండుతున్నాది = my blood is boiling.


మండువా, maMDuvA
-n.
--(1) courtyard; an open space surrounded by a verandah in the central part of a house;
--(2) verandah; 
--(3) booth;
-- (4) A stable for horses, గుర్రాలపాక; గుర్రపుసాల;


మండూకపర్ణి, maMDUkaparni 
-n.
-- Gotu kola; Centella; Tiger grass; Indian pennywort; [bot.] ''Centella asiatica;''  Widely used in Ayurvedic and traditional Chinese medicine, this herb is also referred to as the &quot;herb of longevity,&quot; 
-- [Sans.] Mandukaparni; [Hin.] Brahma Buti;


మండూకబ్రహ్మి, maMDUkabrahmi
-n.
--Brahmi, Indian pennywort; Asiatic pennywort; [bot.] ''Hydrocotyle asiatica'' of the Apiaceae family;
-- a herbaceous, perennial plant native to the wetlands in Asia;
-- Apart from wound healing, the herb is recommended for the treatment of various skin conditions such as leprosy, lupus, varicose ulcers, eczema, psoriasis, diarrhea, fever, amenorrhea, diseases of the female genitourinary tract, and also for relieving anxiety and improving cognition;


మంతనం, maMtanaM
-n.
--discussion; negotiation;


మంత్రం, maMtraM
-n.
--(1) mantra; hymn; chant; a secret word or phrase with mystical power; (lit.) one that holds your thought process and gives you ideas; 
--(2) spell; charm; incantation;
-- &quot;మననాత్ త్రాయతే ఇతి మంత్రం&quot; అంటే మననం చేయడం వల్ల మనల్ని రక్షించేది అని అర్ధం; గురుముఖంగా పొందేది మంత్రం. మంత్రం కొన్ని బీజాక్షరాల సంపుటీకరణం. దాని అర్ధం తెలియవలసిన అగత్యం లేదు; అది శ్లోక రూపంలోగూడా ఉండవచ్చు. విష్ణు సహస్రనామం 108 శ్లోకాలున్న మహా మంత్రం. 


మంత్ర దండం, maMtra daMDaM
-n.
--magic wand;


మంత్రసాని, maMtrasAni
-n.
--midwife; a native nurse specializing in child delivery; (lit.) a woman who works secretly, i.e., behind the doors;


మంత్రాంగ సభ, maMtrAMgasabha
-n.
--council;


మంత్రి, maMtri
-n.
--(1) minister; 
--(2) queen in chess;

మంతుడు, maMtuDu 
- suff.
-- having the property of;
-- -మంతం అనాలా?, -వంతం అనాలా? -వంతుడు, -వతి అని ఎక్కడ చేర్చాలి, -మంతుడు,-మతి అని ఎక్కడ చేర్చాలి అనే విచికిత్స తరచు కలుగుతుంది.
-- అ-కారాంత, ఆ-కారాంత పదాలకు –వంతుడు, -వంతము, -వానుడు, -వతి ప్రత్యయాలుగా అమరుతాయి.
-- ఉదా: సౌభాగ్య -&gt; సౌభాగ్యవతి; గుణ -&gt; గుణవంతుడు; బల -&gt; బలవంతం; విద్యా -&gt; విద్యావంతుడు; అమరా -&gt; అమరావతి
-- ఇ-కారాంత, ఈ-కారాంత, ఉ-కారాంత పదాలకు –మంతుడు, -మంతము, -మానుడు, -మతి ప్రత్యయాలుగా అమరుతాయి
-- ఉదా: బుద్ధి -&gt; బుద్ధిమంతుడు; కీర్తి -&gt; కీర్తిమతి; శక్తి -&gt; శక్తిమంతం; శ్రీ -&gt; శ్రీమతి; ధీ -&gt; ధీమంతుడు; హను -&gt; హనుమంతుడు; అంశు -&gt; అంశుమంతుడు; ఇందు -&gt; ఇందుమతి; 


మందం, maMdaM
-n.
--(1) slow; lazy; dull; inert; 
--(2) thickness;


మంద, maMda
-adj.
--dull; not sharp;
-n.
--herd; flock; colony; troop; mob; drove; crowd;
---ఆవుల మంద = herd of cows.


మందగతి, maMdagati
-n.
--slow motion;


మందగామి, maMdagAmi
-n.
--slow moving thing;


మందగించు, maMdagiMcu
-v. i.
--(1) slow down; thing; decline; 
--(2) become dull;


మందడి గోడ, maMdaDi gODa
-n.
--partition wall;


మందడి ప్రమేయం, maMdadi pramEyaM
-n.
--[math.] In number theory, the partition function {\displaystyle p(n)}p(n) represents the number of possible partitions of a non-negative integer {\displaystyle n}n. For instance, {\displaystyle p(4)=5}{\displaystyle p(4)=5} because the integer {\displaystyle 4}4 has the five partitions {\displaystyle 1+1+1+1}{\displaystyle 1+1+1+1}, {\displaystyle 1+1+2}{\displaystyle 1+1+2}, {\displaystyle 1+3}1+3, {\displaystyle 2+2}2+2, and {\displaystyle 4}4.
--[phys.] In physics, a partition function describes the statistical properties of a system in thermodynamic equilibrium;                                 


మందమతి, maMdamati
-n.
--dunce; dull-witted; తమందం;


మందమరుపు, maMdamarupu
-n.
--absent-mindedness; forgetfulness;


మందరస్థాయి, maMdarastAyi
-n.
--[music] half an octave below the main octave;


మందల, maMdala
-n.
--limit; boundary;                         % in e2t


మందలించు, maMdaliMcu
-n.
--rebuke; reprimand;


మందవాయువు, maMdavAyuvu
-n.
--inert gas; also స్తబ్దవాయువు;


మందసం, maMdasaM
-n.
--chest; box; safe;


మందాకిని, maMdAkini
-n.
--the legendary river in Heaven which fell to the Earth to be known as the Ganges; in this context, the heavenly river is identified with the Milkyway;


మందార, maMdAra
-n.
--Hibiscus; China rose; shoe flower; [bot.] ''Hibiscus rosa sinensis; Calotropis gigantea''; దాసాని;
-- జూకా మందార = Japanese Lantern; [bot.] ''Hibiscus schizopetalus'' of the Malvaceae family; 
[[File:Hibiscus_schizopetalus_%28Botanischer_Garten_TU_Darmstadt%29.jpg|thumb|right|Hibiscus_schizopetalus, జూకా మందార]]


మంది, maMdi
-n.
--crowd; people;
---మంది ఎక్కువైతే మజ్జిగ పల్చన = as the crowd grows, the buttermilk gets thinner.
---ఎంత మంది? = how many people?


మందిరం, maMdiraM
-n.
--(1) house; 
--(2) temple; shrine;


మందీమార్బలం, maMdImArbalaM
-n.
--retinue; main troops and reserve troops; 


మందు, maMdu
-n.
--(1) medicine; drug; 
-- మోతాదులో తినేది మందు; మూలికలతో (వృక్షజాతుల నుండి) తయారు చేసినది మందు; ఓషధి అంటే మూలిక; ఓషధులతో తయారయినది ఔషధం; మాను నుండి తయారు చేసినది మాకు; మందు మాఁకు అన్నప్పుడు &quot;మాఁకు&quot; పదానికి చెట్టు బెరడో, వేరో అనుకోవచ్చు.
--(2) cure; remedy; 
--(3) as a slang, alcoholic beverage;
---వాడు మందు కొట్టేడు = he had a couple of drinks.


మందుబాబులు, maMdubAbulu
-n.
--drug lords; powerful bosses who illegally deal in illicit and dangerous drugs;

&lt;/poem&gt;

==Part 5: మ - ma==
&lt;poem&gt;

మకరం, makaraM
-n.
--crocodile; alligator;


మకరందం, makaraMdaM
-n.
--nectar; nectar of flowers;


మకరరాశి, makararASi
-n.
--Capricorn, the constellation; one of the twelve signs of the Zodiac; (note.) literally Capricorn means antelope or goat, and the Telugu name Makara means a crocodile; apparently there has been an error in translation;


మకర రేఖ, makara rEkha
-n.
--Tropic of Capricorn;


మకర సంక్రమణం, makara saMkramaNaM
-n.
--entrance of the Sun into the Zodiacal sign Capricorn;


మకాం, makAM
-n.
--temporary lodging; camp; halting place;


మకిలి, makili
-n. 
--dirt; grime; tarnish;


మక్కీకి మక్కీగా,  makhIki makhIgA
- idiom
-- verbatim; an exact copy; 
-- ఉన్నది ఉన్నట్లుగా; యధాతధంగా; 


మక్కువ, makkuva
-n.
--affection;


మక్కె, makke
-n.
--bone;


మక్షికం, makshikaM
-n.
--fly; house fly;


మక్షిక డింభం, makshika DimbhaM
-n.
--maggot;


మగ, maga
-adj.
--male;


మగడు, magaDu
-n.
--(1) husband; 
--(2) male person;


మగవాడు, magavADu
-n.
--man; male; guy; husband; see also మొగవాడు;


మగవారు, magavAru
-n. pl.
--men; males; guys; husbands;


మగత, magata
-n.
--doze; drowsiness;


మగతనం, magatanaM
-n.
--(1) masculinity; manliness; 
--(2) bravery;


మగసిరి, magasiri
-n.
--masculinity;


మగపంతం, magapaMtaM
-n.
--male chauvinism;


మగ్గం, maggaM
-n.
--loom;


మగాడు, magADu
-n.
--male; brave person; husband;


మగువ, maguva
-n.
--woman;


మఘ, magha                       %updated
-n.
--(1) Alpha Leonis; Regulus; Yoga tara of the tenth lunar mansion; located in the constellation Leo;
--(2) The tenth of the 27 star groups (or asterisms or lunar mansions) of the Hindu calendar;


మచ్చ, macca
-n.
--blemish; scar; mottle; a spot caused by a healed injury; 
---పుట్టుమచ్చ = mole; birthmark.


మచ్చిక, maccika
-n.
--tameness; attachment;


మచ్చు, maccu
-n.
--sample; specimen; model;
---మచ్చు చూపించవోయ్‍ = show a sample.


మజ్జ, majja
-n.
--marrow; మూలగ;


మజాకా, majAkA
-n.
--joke; jest;


మజిలి, majili
-n.
--sojourn; way-ward stop; brief stopover in a journey;


మజ్జిగ, majjiga
-n.
--buttermilk;


మజూరీ, majUrI
-n.
--day wages paid to a goldsmith;


మట్టం, maTTaM
-n.
--(1) level; 
--(2) leveling instrument used by masons;
---నేల మట్టం = ground level.
---సముద్ర మట్టం = sea level.
---సగటు సముద్ర మట్టం = mean sea level; ససమట్టం.


మట్ట, maTTa
-n.
--[bot.] frond; bough of a palm tree; leaf of a palm tree;
-- a fern leaf;


మట్టగిడస, maTTagiDasa
-n.
--mud minnow; mud skipper; a type of fish that lives in muddy water;


మట్టి, maTTi
-n.
--(1) soil; dirt; 
--(2) ground;


మట్టిచెట్టు, maTTi ceTTu
-n. 
--[bot.] ''Terminalia arjuna''; 
-- తెల్ల మద్ది;


మట్టినూనె, maTTinUne
-n.
--crude oil; petroleum; శిలతైలం;


మట్టు, maTTu
-n.
--a place holder for round-bottomed pots or flasks; a support;
-v. t.
--to step on;


మట్టుకు, maTTuku 
- adv.
-- as far as; up to; 
-- అంత మట్టుకు = as far as; up to;
-- ఇంత మట్టుకు = this far; 
-- ఎంత మట్టుకు? = how far?;


మట్టుబచ్చలి, maTTubaccali
-n.
-- [bot.] ''Atriplex hortensis'' Linn.; see also  దుంప బచ్చలి; ఉపోదకం;


మట్టెలు, maTTelu
-n.
--a pair of toe rings, usually made of silver and worn by married women;


మడచు, maDacu
-v. t.
--fold; crease; pleat;


మడత, maData
-n.
--fold; crease; pleat;


మడతపిన్ను, maDatapinnu
-n.
--(1) staple;
--(2) folding clip;


మడి, maDi
-adj.
--sacral;
---మడిబట్ట = sacral cloth; clothing that was ceremoniously cleaned for the purpose of maintaining a clean environment during acts like cooking, worshiping, etc.
-n.
--(1) paddy; rice paddy; 
--(2) plot of land prepared for seeding; 
--(3) soil around a plant prepared to hold water; 
--(4) kosher; the customary rules of maintaining cleanliness associated with the preparation of food, storage of food, etc.


మడ్డి, maDDi
-n.
--sediment; precipitate; scum; dregs; a layer of substance that settles to the bottom of a liquid;


మడ్డిపాలు, maDDipAlu
-n.
--(1) rich milk; 
--(2) latex; gummy juice secreted from plants;


మడుగు, maDugu
-n.
--(1) pond; lake; puddle; pool;
-- (2) Clothing that was washed and dried; a clean cloth;
---అడుగులకి మడుగులు ఒత్తడం = spreading a clean cloth on the ground as a person walks on it as a mark of respect; 
---పండగపూట కూడ పాత మడుగేనా? =  old clothing on a festive day?


మణి, maNi
-n.
--(1) a gem, believed to be in the hood of a king cobra; 
--(2) snake-stone, a &quot;stone&quot; believed to have magical powers in neutralizing the ill effects of snake venom; there is no scientific evidence to back up either of these claims;
--(3) any precious stone; 
--(4) as a suffix, this denotes unrivaled excellence, such as సుందరీమణి - the loveliest of women;
--(5) wrist;


మణికట్టు, maNikaTTu
-n.
--wrist; మనికట్టు;


మణిశిల, maNiSila
-n.
--sulfur;


మణుగు, maNugu
-n. 
--a measure of weight in pre-independence India; 1 మణుగు = 8 వీశలు = 40 సేర్లు = 960 తులాలు;


మణేలా, maNElA
-n.
--the nine piece in a deck of playing cards;


మతం, mataM
-n.
--(1) opinion; 
--(2) religion;


మతకం, matakaM
-n.
--deception;


మతలబు, matalabu
-n.
--topic; content; purport; intent; news;


మత్సరం, matsaraM
-n.
--envy;


మతాబా, matAbA
-n.
--roman candle; a kind of fireworks;


మతి, mati
-n.
--mind;


మతుబర్థకం,  matubarthakaM
- n.
- [gram.] a particle attached to the end of a word to indicate posession; 
--  కలవాడు, కలది, మంతుడు, వంతుడు, కాడు, కత్తె, మొదలగునవి; 


మత్తు, mattu
-n.
--intoxication;


మత్తుమందు, mattumaMdu
-n.
--intoxicating drug; anesthetic drug;


మథనము, mathanamu
-n.
--churning;


మదం, madaM
-n.
--fat; arrogance; conceit;


మదనగింజలు, madana giMjalu
-n.
--Linseed; [bot.] ''Linum usitatissimum;''


మదనము, madanamu
- n. 
-- (1) wax; (2) thorn apple; Indian nightshade; Beladona;


మద్దత్తు, maddattu
-n.
--backing; support;


మద్యం, madyaM
-n.
--any intoxicating drink like wine or liquor; మద్యసారం;


మదుపు, madupu
-n.
--(1) investment;. venture capital; 
--(2) support;


మదాం, madAM
-n.
--(1) madam, 
--(2) the Queen in a deck of playing cards;


మదాత్యం, madAtyaM
-n.
--alcoholism;                  % to e2t


మద్ది, maddi
-n.
--[bot.] ''Terminalia glabra''; Mentaptera arjuna; there are many other varieties of this tree;


మద్ది చెట్టు, maddi ceTTu
-n. 
--(1) Indian mulberry; [bot.] ''Morinda citrifolia'', of the  coffee bean family (the Rubiaceae); 
---తెల్ల మద్ది  = [bot.] ''Terminalia arjuna'' of the Combretaceae (బాదం) family;  
---నాటు బాదం =  [bot.] ''Terminalia Terminalia catapa''; 
-- (2) [bot.] ''Morinda citrifolia'' belonging to the coffee bean family (the Rubiaceae).  This is called the Indian Mulberry.  
---మొలఘ;


మదుం, maduM
-n.
--(1) sluice; waterway; spillway; (2) waterway under a street;
--same as మదుగు; అనుకదనము; అనుకు; తొళక;


మద్దెల maddela
-n.
--small drum used in Indian classical music;


మధ్యంతర, madhyaMtara
-adj.
--interstitial; intermediate; midterm;


మధ్య, madhya
-adj.
--middle; median;


మధ్యజీవ యుగం, madhyajIva yugaM
-n.
--Mesozoic era;


మధ్యధరా సముద్రం, madhyadharA samudraM
-n.
--Mediterranean sea;


మధ్యమం, madhyamaM
-n.
--(1) middle one; median; 
--(2) not so good; not so bad; 
--(3) fourth musical note in a seven-note scale;


మధ్యమధ్య, madhyamadhya
-adv.
--now and then; from time to time;


మధ్యరకం, madhyarakaM
-adv.
--medium type;


మధ్యవర్తి, madhyavarti
-n.
--mediator; arbitrator;


మధ్యస్థంగా, madhyastaMgA
-adv.
--halfway;


మధ్యస్థ, madhyastha
-adj.
--intermediate;


మధ్యస్థాయి, madhyasthAyi
-n.
--[music] main octave;


మధ్యావరణం, madhyAvaraNaM
-n.
--mesosphere;


మధ్యాహ్నం, madhyAhnaM
-n.
--afternoon; strictly, fron noon to 4.00 PM;


మధ్యాహ్న రేఖ, madhyAhna rEkha
-n.
--celestial meridian; The Great Circle that goes through the zenith of the observer and the poles of the celestial sphere;


మధుకరం, madhukaraM
-n.
--bee; (lit.) manufacturer of honey;


మధుమూత్రం, madhumUtraM
-n.
--diabetes; (lit.) sweet urine;
-- మధు అంటే తేనె కానీ అన్ని తియ్యటి పదార్థాలకూ మధు శబ్దం వర్తిస్తుంది. మేహము అంటే మూత్రము, మూత్ర వ్యాధి, మూత్ర విసర్జనము అని శబ్దార్థ చంద్రిక చెప్పింది.


మధుపర్ణిక, madhuparNika
-n.
--indigo plant; also నీలిమొక్క;


మధుమేహం, madhumEhaM
-n.
--diabetes mellitus;


మధువు, madhuvu
-n.
--(1) wine; 
--(2) nectar of flowers; 
--(3) honey;


మధూకం, madhUkaM
-n.
--Butter tree; Mahwa tree; [bot.] Bassia latifolia; the flowers are used to make a wine and seeds are used to make oil; also ఇప్ప;


మధూకరం, madhUkaraM
-n.
--the tradition of students making a living by gathering food from households;


మనం, manaM
-pron.
--incl. we; (includes the person or persons addressed); (rel.) మేము;


మన, mana 
-pos. adj.
--our;


మనకు, manaku
-pron.
--for us;


మననం, mananaM
-n.
--thinking reflection;


మనలో మన మాట, manalO mana mATa
-ph.
--just between us; just among us;


మనవి, manavi
-n.
--appeal; petition;
-pos. pron.
--ours;


మనవి చేయు, manavi cEyu
-v. i.
--make an appeal; petition;


మనస్తత్త్వ విశ్లేషణ,  manastattva viSlEshaNa
- ph.
-- psychoanalysis; the process of analyzing dreams and hesitations using &quot;free associations&quot; promoted by Sigmund Freud; This is somewhat similar to Abhinava Gupta's &quot;AbhijnAna theory;&quot; 


మనసా, manasA
-adv.
--whole-heartedly;


మనస్తాపం, manasthApaM
-n.
--distress; sorrow; grief;


మనస్సాక్షి, manassAkshi
-n.
--conscience;


మనస్వి, manasvi
-n.
--good-natured person;


మనస్సు, manassu
-n.
--mind; lower mind that collects sensory perceptions; short term memory;


మన్నన, mannana
-n.
--the social art of expressing respect by using plural to address a person or appending the suffix &quot;gAru&quot; to a name and so on;


మన్వంతరం, manvaMtaraM
-n.
--the Manu-Interval; according to Hindu belief, a Manu-Interval is fourteenth part of a Kalpa; each Manu-Interval is comprised of 71 and a fraction of Maha Yugas; The present age is called the Interval of Vaivasvata Manu;


మనికట్టు, manikaTTu
-n.
--wrist; carpus; see also మణికట్టు;


మనిషి, manishi
-n.
--human being; person;


మన్నించు, manniMcu
-v. i.
--show respect in addressing; use a respectful form of addressing;


మన్నించు, manniMcu
-v. t.
--pardon; excuse;


మన్నిక, mannika
-n.
--durability; endurance;


మన్నిటోజు, manniTOju
-n.
--mannitose; a sugar with the formula, C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;;


మన్నిటోల్, manniTol
-n.
--mannitol; an alcohol with the formula C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;(OH)&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;;


మనీషి, manIshi
-n.
--intellectual person; wise man; Homo Sapiens;


మను, manu
-v. i.
--survive; live; exist;


మనుగడ, manugaDa
-n.
--survival; living; life;


మనుగుడుపులు, manuguDupulu
 - n.
--  the practice of a groom spending time at the in-law's place after wedding, presumably to eat well and get strong and virile;
-- మనువు అంటే పెళ్లి. కుడుపు అంటే తినిపించటం. పూర్వకాలం పెళ్లి అయిన తరువాత అల్లుడు అత్తగారింట్లోనే ఆరునెలలు వుండేవాడట. ఈ సమయంలో అతనికి చిన్నమెత్తు పని చెప్పరు. వీర్యవృద్దికరమైన ఆహారపదార్థాలు చేసి బాగా తినబెడుతుంటారు. దీనితో నవదంపతులు యిద్దరూ బాగా పుష్టిగా ఆరోగ్యవంతంగా తయారవుతారు. పెళ్లి అయింతర్వాత జరిగే మర్యాదలు కాబట్టి మనువు కుడుపు (మనుగుడుపు) అన్నమాట ఇదంతా. దీన్ని కొన్ని ప్రాంతాల్లో అల్లెం అంటారు;
-- మనువు + కుడుపు;


మనుపాల, manupAla
-n.
--Linseed; [bot.] ''Wrightia antidysenterica'';


మనుమడు, manumaDu
-n. m.
--grandson;


మనుమరాలు, manumarAlu
-n. f.
--granddaughter;


మనువాడు,  manuvADu
- v. t.
-- to wed; to marry;


మనువు,  manuvu
- n.
-- wedding; 


మనుష్యుడు, manushyuDu
-n. m.
--man;


మన్ను, mannu
-n.
-- (1) soil; dirt; earth; (2) The Gayal, commonly called the Bison, ఋశ్యము; (3) మనుబోతు; మన్నుబోతు; the male of a species of antelope, the painted or white-footed antelope, gayal, bison.
-v. i.
--last; endure;
--- మన్ను తిన్న పాము = like a snake (python) that has swallowed an antelope;


మనోగతం, manOgataM
-n.
--intention;


మనోగతి, manOgati
-n.
--line of thought;


మనోజ్ఞ, manOj~na
-adj.
--pleasing; appealing; delightful;


మనోధర్మం, manOdharmaM
-n.
--(1) [music] improvisation; extempore addition of elements to a standard rendition of a song; 
--(2) mentality;


మనోరంజితం, manOraMjitaM
-n.
--[bot.] Artabotrys odoratissima;


మనోరథము, manOrathamu
- n.
-- కోరిక; మనసే రథముగా గలది … బహువ్రీహి సమాసం.


మనోవర్తి, manOvarti
-n.
--(1) alimony; payments to a wife from a husband after a divorce; Maintenance; support; an allowance; stipend; 
--(2) palimony; payments to a husband from a wife after a divorce;


మనోవాక్కాయకర్మలా, manOvAkkAyakarmalA
-adv.
--whole-heartedly; (lit.) by thought, word and deed;


మప్పిదాలు, mappidAlu
-n.
--thanks;


మబ్బు, mabbu
-n.
--cloud;


మభ్యపరచు, mabhyaparacu
-v. i.
--conceal with a view to deceive;


మమకారం, mamakAraM
-n.
--attachment; love; affection; fondness;


మమత, mamata
-n.
--interest or affection toward people or objects;


మమ్మల్ని, mammalni
-pron.
--us;


మమేకం, mamEkaM
- n.
-- inseparable; 
-- కలిసిపోవటం; ఒకటైపోవటం; విడతీయలేని భాగం అవడం; 
-- మమ + ఏకం = మమైకం ఔతుంది (మేక కాదు) - వృద్ధి సంధి; 
-- మరొకరితో అవినాభావంగా -— అతడూ నేనూ ఒకటే, ఆ వస్తువు నేనూ ఒకటే అనన్న అర్థంలో వాడుతూ ఉంటాము. ఇది తెలుగువాళ్ల వాడుక. తప్పు కాదు;


మయం, mayaM
-suff.
--full of;


మయికం, mayikaM
-n.
--intoxication;


మయిలుతుత్తం, mayilututtaM
-n.
--copper sulfate; blue vitriol; also మయూరకం;


మయూరం, mayUraM
-n. m.
--peacock;


మయూరశిఖి, mayUrasikhi
-n.
--[bot.] ''Adiantum melanocaulum''; ''Actiniopteris radiata'';


మయూరి, mayUri
-n. f.
--peahen;


మర, mara
-n.
--screw; machine; mill;
---పిండిమర = flour mill; machine to grind grain into flour.
---నూనెమర = oil mill; machine to grind oilseeds into oil; see also గానుగ.


మరక, maraka
-n.
--stain (on a fabric); blot; smudge; spot; also blemish caused by dirt, grime, ink and so on; డాగు;
---రక్తపు మరక = blood stain. 
---సిరా మరక = ink blot.


మరకట్టు, marakaTTu
-n.
--brake; a device to stop a rotating wheel;


మరకతం, marakataM
-n.
--emerald; (ety.) from Prakrit maragada; a bright green, transparent precious stone; green variety of beryl;
-- పచ్చ; దట్టమైన ఆకుపచ్చని రంగు గల ఒకానొక రత్నము;
-- మరకతశ్యామా - అంటే పచ్చ అనే రత్నపు ఛాయతో ఒప్పారుతున్న నలుపురంగు;


మరగాలు, maragAlu
-n.
--artificial leg; mechanical leg; prosthetic leg;


మరగించు, maragiMcu
-v. t.
--boil;


మరగు, maragu
-v. i.
--(1) get accustomed; get addicted; 
--(2) boil;


మరచు, maracu
-v. i.
--forget;


మరణం, maraNaM
-n.
--death;


మరణించు, maraNiMcu
-v. i.
--die;


మరదలు, maradalu
-n.
--(1) wife's younger sister; 
--(2) younger brother's wife;


మరమగ్గం, maramaggaM
-n.
--power loom; mechanical loom;


మరమరాలు, maramarAlu
-n.
--puffed rice;


మరమేకు, maramEku
-n.
--screw;


మరమ్మత్తు, marammattu
-n.
--repairing; mending; fixing;


మర్దనం, mardanaM
-v. t.
--rubbing; pounding; kneading; also మర్దనా;


మర్దనాలు, mardanAlu
-n.
--rubbing alcohol; isopropyl alcohol; see also మర్దనోలు;


మర్మం, marmaM
-n.
--(1) secret; 
--(2) duplicity;


మర్మగర్భం, marmagarbhaM
- adj.
-- secretive; pregnant with a hidden message; 
-- &quot;ఈ మాటల వెనక ఏదో ఉంది &quot; అనిపించేట్టు మాట్లాడడం మర్మ గర్భ సంభాషణ. తాను చెప్పేది అందరూ కాక తాను ఉద్దేశించిన వాళ్ల కే అర్థం అయ్యేట్టు మాట్లాడడం అది. మర్మం అంటే రహస్యం. 
-- see also నర్మగర్భం;


మర్మస్థానం, marmasthAnaM
-n.
--vital place; secret place; the groin where sex organs are located;


మర్యాద, maryAda
-n.
--civility; courteousness; taking care of the needs of a guest; (ant.) అమర్యాద;
-- తెలుగు రాష్ట్రాల్లో మర్యాద పదాన్ని గౌరవం ఇవ్వడం (courteous) అన్న భావనలో వాడుతాము. ఉత్తరభారతంలో మర్యాద పదాన్ని హద్దులు తెలియడం (boundaries/ limits తెలియడం) అన్న భావనలో వాడతారు. మర్యాద రామన్న అంటే తన హద్దులు దాటని రాముడు అని ఆర్ధం;


మరి, mari
-adv.
--time; turn; season; 
---ఒక్కమరి = one time; once.


మరికొన్ని, marikonni
-n.
--few more;


మరిడివ్యాధి, mariDivyAdhi
-n.
--(1) cholera; 
--(2) infectious disease;


మరిది, maridi
-n.
--(1) husband's younger brother; 
--(2) a woman's younger sister's husband;


మరియొక, mariyoka
-adv.
--another;


మర్రిచెట్టు, marriceTTu
-n.
--banyan tree; [bot.] Ficus bengalensis; Ficus indica;


మరీచి, marIci
-n.
--ray of light;


మరీచిక,  marIchika
- n.
-- mirage; an optical illusion caused by atmospheric conditions, especially the appearance of a sheet of water in a desert or on a hot road caused by the refraction of light from the sky by heated air;


మరుగు, marugu
-n.
--privacy; cover; shelter; screen; 
---మరుగుదొడ్డి = latrine; urinal; toilet; rest room; powder room.


మరుగుజ్జు, marugujju
-n.
--dwarf;


మరునాడు, marunADu
-n.
--the next day;


మరులమాతంగి,  marulamAtaMgi
-n.
-- [bot.]  ''Xanthium strumarium'' Linn.;


మరులుదీగ, maruludIga
-n.
--[bot.] ''Xanthium orientalis'';


మరువం, maruvaM
-n.
--sweet marjoram; [bot.] ''Majorana hortensis;'' ''Origanum majorana'' of the Labiatae (Mint) family; 
-- [Sans.] ప్రస్థపుష్పకం;


మరుసటి, marusaTi
-adj. 
--next; subsequent; following;


మర్సూపియం, marsUpiyaM
-n.
--pouch; bag; (as in a kangaroo's pouch);


మర్మేంద్రియాలు, marmEMdriyAlu
-n. pl.
--genitals; the sex organs;


మరాటితీగ, marATitIga
-n.
--[bot.] ''Spilanthes acmella'';


మరిగ, mariga
- n.
-- a cup made of stone;


మరుభూమి, marubhoomi 
- n.
-- desert; waste land; rocky land;
-- శూన్య ప్రదేశం; ఎడారి; నిర్జల ప్రదేశము; 
 

మరొక, maroka
-adv.
--another;


మరొకసారి, marokasAri
-adv.
--(1) once more; 
--(2) some other time;


మరొక్కసారి, marokkasAri
-adv.
--one more time; encore;


మలం, malaM
-n.
--feces; excrement; stool; dung;


మలచు, malacu
-v. t 
-- mold; shape; give shape to;


మలబద్ధం, malabaddhaM
-n.
--constipation; (rel.) అజీర్ణం;


మలబార్ చింతపండు, Malabar tciMtapaMDu 
- n.
-- Malabar tamarind; [bot.] ''Garcinia cambogia;''
-- 10 నుంచి 20 మీటర్ల ఎత్తు పెరిగే ఈ చెట్టు నుంచి పండిన కాయల్ని కోసి, తోలు వేరుగా చేసి, తోలును ఎండ బెట్టి సుగంధ ద్రవ్యంగా వాడతారు. ఎండ బెట్టగా వచ్చిన నల్లటి చింతపండు పోలిన పదార్థాన్ని మందుల తయారీ వాడతారు. వీటి కాయలు పండినపుడు పసుపురంగులో వుండి కాయల మీద గాడులు ఉంటాయి. 6 నుంచి 8 దాకా విత్తనాలుంటాయి. విత్తనాల చుట్టు అరిల్ అనే ఒక రకమైన కణజాలం వుంటుంది. దీని ప్రాముఖ్యాన్ని వెలుగులోకి తెచ్చాక మలబార్ చింతపండు విలువ అనేక రెట్లు పెరిగింది;


మలమల, malamala
-adv.
--fiercely; violently;


మలయమారుతం, malayamArutaM
-n.
--gentle fragrant breeze; the Malabar breeze;


మలయా ఏపిల్,  malayA apple
- n.
-- [bot.] ''Syzygium malaccense'' of the Myrtaceae family; 
-- మలయా యాపిల్ పళ్లను మన ప్రాంతంలో గులాబ్ జామూన్ పళ్లు అని కూడా అంటారు. వీటి పూలు పౌడర్ పఫ్ (Powder Puff) లాగా అనిపిస్తాయి. కొన్ని పూలు తెల్లగా ఉంటే ఇంకొన్ని ఎర్రగా గులాం (గులాల్) రంగులోనూ, కొన్ని రక్త వర్ణం లోనూ ఉంటాయి. పూల రంగును బట్టే కాయల రంగు ఉంటుంది. ఈ పండ్లనుంచి కొన్ని దేశాలలో వైన్ (Wine) తయారు చేస్తారు. మలేషియా, ఆస్ట్రేలియాలు ఈ పండ్ల మొక్క తొట్టతొలి జన్మస్థానాలు. ఇక సాధారణ నేరేడు వృక్షం శాస్త్రీయ నామం Syzygium cumini కాగా ఇదే కుటుంబానికి చెందిన లవంగ వృక్షం శాస్త్రీయనామం ''Syzygium aromaticum;''


మలవిసర్జన, malavisarjana
-v. i.
--emptying of the bowels; defecation;


మల్లశాల, mallaSAla
-n.
--gymnasium;


మలి, mali
-adj.
--next; second;


మలినం, malinaM
-n.
--dirt; filth; pollution;


మలామా, malAmA
-n.
--plating; plating of gold or silver;


మలారం, malAraM
-n.
-- (1) rack; holder; a cord on which bangles are held for display; (2) rake; a rough broom used for sweeping streets or gathering leaves; 
---గాజుల మలారం = a cylindrical tube or wire on which bangles are strung together for easy display and dispensation;


మలు, malu
-adj.
--pref. second; (rel.) తొలి; మలి;; 
---మలుచూలు = second pregnancy.


మలుచు, malucu
-v. t.
--mold; create by molding stone, clay, etc.


మల్లె, malle
-n.
--jasmine; [bot.] ''Jasminum officinalis'';
-- సిరిమల్లె = Star Jasmine; [bot.] ''Trachelospermum jasminoides'' of the Apocynaceae family;  దీని రేకలు బాగా విచ్చుకుని ఉంటాయి;, 
-- మరుమల్లె, బొండుమల్లె; సన్నజాజి; విరజాజి; కాగడా మల్లె; వగైరాలు మల్లెలలో రకాలు;  రేకలు ఎంత ఒత్తుగా ఉన్నాయో, ఎంతలా విచ్చుకుంటాయో వగైరాలలో తేడాలు;Pass
-- జూకా మల్లె = Pink Passion Flower); [bot.] ''Passiflora incarnata'' of the Passifloraceae family;  


మళ్లా, maLlA
-adv.
--(1) again; 
--(2) however; yet;


మళుపు, maLupu
-n.
--turn; turning;


మళ్లు, maLlu
-v. i.
--turn;


మళ్లించు, maLliMcu
-v. t.
--turn; divert;


మసక, masaka
-adj.
--dim; not clear visually; translucent;


మస్తకం, mastakaM
-n.
--head;


మసాలా, masAlA
-n. 
--a special mixture of spices;


మసాలా ఆకు, masAlA Aku
-n.  
--[bot.] ''Pimenta dioica'';


మస్కాకొట్టు, maskAkoTTu
-v. i.
--cheat; cheat by flattering;


మసి, masi
-n.
--soot; (rel.) నుసి = ashes; ash covering on charcoal;


మసిపాతలో మాణిక్యం,  masipAtalIO mANikyaM
- ph.
- diamond in the rough; unrecognized and hidden talent;


మస్తిష్కం, mastishkaM
-n.
--brain; 
---మస్తిష్కం = cerebrum. 
---అనుమస్తిష్కం = cerebellum.


మసీదు, masIdu
-n.
--mosque; a place of worship for people of Islamic faith;


మస్తుగా, mastugA
-adv.
--plentifully; abundantly;


మసూచికం, masUcikaM
-n.
--smallpox; variola; 
-- స్పోటకం; (rel.) ఆటలమ్మ;


మసోలీ, masOlI
-n.
--mausoleum; a magnificent tomb; named after the tomb of King Mausolus of fourth century B.C.;


మహజరు, mahajaru
-n.
--petition;


మహత్, mahat
-adj.
--pref. long; great; big; high;


మహత్తర, mahattara
-adj.
--longer; greater; bigger; higher; taller;


మహత్వం, mahatvaM
-n.
--greatness; superiority;


మహా, mahA
-adj.
--pref. long; great; big; high; (ant.) లఘు = abridged; short;


మహాసముద్రం, mahAsamudraM
-n.
--ocean;


మహాక్షితి, mahAkshiti
-n.
--one followed by 21 zeros;


మహాక్షోణి, mahAkshONi
-n.
--one followed by 16 zeros;


మహాక్షోభం, mahAkshObhaM
-n.
--(1) the great suffering; 
--(2) one followed by 23 zeros;


మహాఖర్వం, mahAkharvaM
-n.
--ten trillion; one followed by 13 zeros in the traditional Indian method of counting;


మహాగొనీ, mahAgonI
-n.
--mahogany; [bot.] Sweitenia mahogani;


మహాత్మ్యము, mahAtmyaMu
-n.
--greatness;


మహానింబ, mahAniMba
-n.
--Pusian lilac; a plant closely related to neem; [bot.] ''Melia azaderach'';


మహానిధి, mahAnidhi
-n.
--(1) the great treasure; 
--(2) one followed by 25 zeros in the traditional Indian method of counting;


మహాపద్మం, mahApadmaM
-n.
--(1) the great lotus; 
--(2) one followed by 15 zeros in the traditional Indian method of counting;


మహాబీర,  mahAbIra
- n.
-- [bot.] ''Hyptis suaveolens''; 
--  తులసి, చియా జాతి మొక్క; రాత్రి నానబెట్టి ఉదయాన్నే తింటే మోకాళ్ళ నొప్పులు తగ్గిపోతాయి అని అంటారు. సబ్జా గింజలు నానితే ఎలా ఉంటుందో అలాగే ఈ మహాబీర గింజలు కూడా ఉంటాయి; 


మహాప్రస్థానం, mahAprasthAnaM
-n.
--great journey; journey leading to enlightenment;


మహాభూరి, mahAbhUri
-n.
--(1) the great big one; 
--(2) one followed by 34 zeros;


మహాయుగం, mahAyugaM
-n.
--the Great Yuga; according to Hindu belief, the Great Yuga is comprised of Krita, Treta, Dvapar and Kali Yugas, Duration of a Maha Yuga is ten times that of Kali Yuga, namely, 4, 320, 000 years;


మహావృత్తం, mahAvRttaM
-n.
--Great Circle; circle formed on the surface of a sphere, such as the Earth, by the intersection of a plane that passes through the center of the sphere;


మహాశంఖం, mahASaMkhaM
-n.
--(1) the great conch shell; 
--(2) one followed by 19 zeros in the traditional Indian method of counting;


మహాశయుడు, mahASayuDu
-n.
--a person with highly regarded opinion;


మహిమ,  mahima
- n.
-- (1) greatness; (2) the power of working miracles;


మహిళ, mahiLa
-n.
--woman; (lit.) one who charms by her wiles and graces;


మహిషం, mahishaM
-n. m.
--he buffalo;


మహిషాక్షి, mahishAkshi
-n.
--[bot.] ''Balsamodendron agallocha'';


మహిషి, mahishi
-n. f.
--she buffalo;


మహీంద్రుడు, mahIMdruDu
- n.
-- king; lord of the land; see also  మహేంద్రుడు;
-- మహీ + ఇంద్రుడు = మహీంద్రుడు = భూ పాలుడు = రాజు;  (సవర్ణ దీర్ఘ సంధి)


మహేంద్రుడు, mahEMdruDu
- n.
-- Indra; lord of the heavens; 
-- మహా + ఇంద్రుడు = మహేంద్రుడు = గొప్ప వాడైన ఇంద్రుడు (గుణ సంధి)


మహోదరం,  mahOdaraM
-n.
--ascites; (lit) means swelling of the abdominal area; refers to accumulation of fluid in the abdominal (peritoneal) cavity; The most common cause of ascites is cirrhosis of the liver; Treatment of ascites depends on its underlying cause;
-- edema; dropsy; An old term for the swelling of soft tissues due to the accumulation of excess water; In years gone by, a person might have been said to have dropsy; 
-- (rel.) కడుపు ఉబ్బరం  means flatulence; 


%మాం - mAM, మా - mA


మాండలికం, mAMDalikaM
-n.
--dialect; the version of a language predominantly used in a geographical region; 
--- వర్గ మాండలికం = class dialect
--- ప్రాంతీయ మాండలికం = regional dialect; ఉదా: ఉర్ల గడ్డలు — బంగాళా దుంపలు; 
--- వైయక్తిక వ్యవహార మాండలికం = idiolect


మాంత్రికుడు, mAMtrikuDu
-n. m.
--(1) magician; 
--(2) conjurer; 
--(3) sorcerer;


మాంద్యం, mAMdyaM
-n.
--laziness; dullness; weakness; inactivity;


మాంసం, mAMsaM
-n.
--meat; flesh; 
---ఆవుమాంసం = beef; the flesh of a cow. 
---కుళ్లిన మాంసం = carrion. 
---మేకమాంసం = mutton; the flesh of a goat. 
---పందిమాంసం = pork, ham, bacon. 
---లేడిమాంసం = venison. 
---మనిషిమాంసం = flesh.


మాంసకృత్తులు, mAMsakRttulu
-n. pl.
--proteins; ప్రాణ్యములు;


మాంసరోహిణి, mAMsarOhiNi
-n.
--Indian redwood; (lit.) healer of flesh; [bot.] Soymida febrifuga;


మాంసాహారి, mAMsAhAri
-n.
--(1) non vegetarian; 
--(2) carnivore;


మా, mA 
-pos. pron. pl.
--our;


మాకా, mAA, 
- n. 
-- Macaw; a large parrot-like bird native to S. America; [bio.] ''Ara ararauna'' of the Psittacidae family; 


మాకు, mAku
-pron.
--for us;
-n.
--(1) tree; tree trunk; చెట్లు పెద్దవై గట్టి బోదెతో ఉంటే “మాను/మాకు” అంటారు. మానుకట్టడమనేది అన్ని చెట్లకూ వర్తించే లక్షణంకాదు. 
--(2) medicine; drug; (esp.) herbal medicine; వృక్షజాతుల నుండి తయారు చేసినది మందు; మాను నుండి తయారు చేసినది మాకు;


మాగాణి, mAgANi
-n.
--(1) a fertile land with plenty of water resources; 
--(2) wet cultivation; నంజె;


మాగు, mAgu
-v. i.
--ripen fully;


మాఘం,  mAghaM
- n.
-- (1) the name of the eleventh month of the Telugu calendar; (2) a classical Sanskrit literary work written my Maagha; the book deals with the story of Krishna killing Sisupala during the Rajasuya Yaga performd by Yudhisthara; The offiial title of the book is Sisupalavadha (శిశుపాలవధ). మల్లినాథసూరి దీనికి వ్యాఖ్యానము చేసి ఉన్నాఁడు. అది సర్వంకషము అనఁబడును. &quot;దండినః పదలాలిత్యం భారవేరర్థ గౌరవమ్‌ ఉపమాకాళిదాసస్య మాఘస్యేతే త్రయోగుణాః&quot; అని విద్వాంసులు మాఘమును మిక్కిలి శ్లాఘింతురు;


మాచిపత్రి, mAcipatri
-n.
--sweet wormwood; [bot.] ''Artemisia indica''; 'Artemisia absinthum''; 
--the active ingredient of this plant, Artemisinin, is known to have a curative effect in treating malaria; This medicinal aromatic herb, while native to Europe, grows readily across various climates, including parts of Asia, Africa, South America, and the United States; 


మాజీ, mAjI
-adj.
--former; erstwhile; late; ex-;


మాట, mATa
-n.
--word; pledge;


మాటకారి, mATakAri
-n.
--clever speaker;


మాటవరసకి, mATavarasaki
-adv.
--for instance; for example; just for the sake of discussion;


మాట్లాడు, mATlADu
-v. i.
--speak; talk; converse;


మాటిమాటికీ, mATimATikI
-adv.
--again and again;


మాటు, mATu
-n. 
--weld; welded patch; soldered patch;


మాటున, mATuna
-adv. 
--behind; hidden by; screened by;


మాటుమణుగు, mATumaNugu
-v. i. 
--quiet down; become quiet;


మాడ, mADa
-n.
--fontanel; soft central part on the top of an infant's head;


మాడు, mADu
-v. i.
--(1) scorch; sear; burn; 
--(2) suffer from hunger pangs;
- n.
-- anterior fontanelle; పసిపిల్లల నడినెత్తి మీద ఉండే మెత్తటి భాగం; 


మాణిక్యం, mANikyaM
-n.
--ruby; one of the nine gems or semi-precious stones;
--కెంపు; 
-- మాణిక్యం అన్నది సంస్కృత పదం. అది కెంపుకు పర్యాయ పదమే. &quot;మాణిక్య వీణాముపలాలయంతీం, మదాలసాం మంజుల వాగ్విలాసాం&quot; అన్న కాలిదాస కృత దేవీ స్తోత్రం వినే ఉంటారు. కన్నడ భాషలో కెంపు అన్న మాట మాణిక్యానికే కాక 'ఎరుపు రంగు' అన్న అర్థంలో కూడా వాడుతారు. కెంపు యొక్క నాణ్యతను, రంగులోని స్వచ్ఛతను బట్టి 'పద్మ రాగం', 'కురువిందం', 'సౌగంధికం', 'నీలగంధి' అన్న పేర్లతో కూడా పిలుస్తారు;


మాతగొరక, mAtagoraka
-n.
--Rice Fish;


మాతృ, mAtR
-adj.
--mother;


మాతృక, mAtRka
-n.
--source; original of a written work;


మాతృగోళం, mAtRgOLaM
-n.
--mother planet;


మాతృత్వం, mAtRtvaM
-n.
--motherhood;


మాతృభాష, mAtRbhAsha
-n.
--mother tongue;


మాతృభూమి, mAtRbhUmi
-n.
--mother land;


మాతృస్వామ్యం, mAtRsvAmyaM
-n.
--matriarchy the system where the female heads the family;


మాత్ర, mAtra
-n.
--(1) dimension; 
--(2) pill; dose; 
--(3) syllable; 
--(4) duration of time necessary to snap the fingers; duration of time necessary utter a short vowel; 
---ఏకమాత్రకం = one-dimensional. 
---మూడు మాత్రలు ఒక మోతాదు = three pills is one dose.


మాత్రా ఛందం, mAtrA chaMdaM
-n. 
--a prosody that stipulates a strict and specific sequence of short and long characters,


మాత్రుక, mAtruka
-n.
--[math.] matrix;                     % to e2t


మాదకం, mAdakaM
-n.
--liquor; alcoholic beverage;


మాదక, mAdaka
-adj.
--intoxicating; stupefying;


మాదీఫలం, mAdIphalaM
-n.
--a citrus fruit used in Ayurvedic medicine; [bot.] Citrus medica; దబ్బపండు;


మాది, mAdi
-pos. pron. pl.
--ours;


మాదిరి, mAdiri
-n.
--sample; model;


మాధవి, mAdhavi
-n.
--a white flowering creeper; [bot.] ''Hiptage madablota; Gaertnera racemosa'';


మాధ్యమిక, mAdhyamika
-adj.
--middle;


మాధ్వీకం, mAdhvIkaM
-n.
--a wine made from the ippa flower;


మాధుర్యం, mAdhuryaM
-n.
--sweetness;


మానం, mAnaM
-n.
--(1) a table of weights and measures; 
--(2) measure; 
--(3) personal and private honor; dignity;


మానచిత్రం, mAnacitraM
-n.
--map                                     % to e2t


మానదండం, mAnadaMDaM
-n.
--measuring rod;


మాననీయ, mAnanIya
-adj.
--respectable; deserving honor; venerable;


మానభంగం, mAnabhaMgaM
-n.
--(1) rape; 
--(2) dis-robing by force; loss of personal honor;


మానవ వనరులు, mAnava vanarulu
-n.
--human resources;


మానవత్వం, mAnavatvaM
-n.
--humanity;


మానవాతీత, mAnavAtIta
-adj.
--superhuman;


మానవాళి, mAnavALi
-n.
--humanity; mankind; the human race;


మానవుడు, mAnavuDu
-n.
--human being; Homo Sapiens; man; (ety.) descendent of Manu;


మానస, mAnasa
-adj.
--mental;


మానసిక, mAnasika
-adj.
--psychological; mental;


మాన్య, mAnya
-adj.
--honored; venerable;


మాన్యం, mAnyaM
-n.
--(1) land; 
--(2) land given by a ruler on a quit-rent, for a favorable tenure, or  as a gift for services rendered;


మానిక, mAnika
-n.
--a volumetric measure used in pre-independence India; 1 మానిక = 1 సేరు = 2 తవ్వలు = 4 సోలలు;


మాను, mAnu
-n.
--tree trunk;
-v. i.
--(1) heal; 
--(2) suspend; quit;
-v. t.
--stop doing; put a stop to;


మానుగాయ, mAnugAya
-n. 
--olive; a small fruit tha grows in the Mediterranian area;


మానుప్పు, mAnuppu
-n.
--carbonate of potash;


మానుపెండలం, mAnupeMDalaM
-n.
--[bot.] Manihot utilissima;


మానుపసుపు, mAnupasupu
-n.
--[bot.] Cosinium fenestratum;


మాన్యులు, mAnyulu
-n.
--honorable person; when used in front of a name, a title equivalent to &quot;Honorable&quot;;


మాపకం, mApakaM
-n. 
--(1) measuring instrument; meter; 
--(2) destruction; 
ఉష్ణమాపకం = thermometer. 
అగ్నిమాపక దళం = crew of firefighters.


మాపు, mApu
-v. t.
--make dirty; soil; make something to look like it has been used; 
-n. 
--the tendency to get soiled or dirty; 
ఈ రకం రంగు బట్ట మాపు ఓర్చుతుంది  = this type of colored cloth can withstand the tendency to get soiled or dirty.


మాబీర, mAbIra
-n.
--[bot.] ''Ajuga disticha;''


మాభేరి, mAbhEri
-n.
--Malabar batmint; [bot.] ''Anisomeles malabarica;''


మామ, mAma
-n.
--(1) maternal uncle; 
--(2) father-in-law;


మామ్మ, mAmma
-n.
--(1) grand mother; father's mother; 
--(2) any old lady;


మామిడల్లం, mAmiDallaM
-n.
--mango ginger; a tuber that tastes like mango and looks like ginger; [bot.] ''Curcuma amada'' of the Zingiberaceae family; this is related more to turmeric than to either mango or ginger;


మామిడి చెట్టు, mAmiDi ceTTu
-n.
--mango tree; [bot.] ''Mangifera indica;'' 
-- [Sans.] రసాలం;


మామిడి పండు, mAmiDi paMDu 
-n.
--mango fruit; [bot.] ''Mangifera indica;'' 
-- రత్నగిరి (Alphonso); కేసరి; దశేరి; హిమసాగర్; బాదామి; బంగినపల్లి; తోతపురి; మల్గోబా; ఇమామ్ పసంద్; అమరపాలి; మల్లిక; ముంత మామిడి; కొత్తపల్లి కొబ్బరి; పెద్ద రసాలు; చిన్న రసాలు; చెరుకు రసాలు; సువర్ణరేఖ; నీలాలు; 


మాయ, mAya
-n.
--(1) placenta; 
--(2) illusion; trick; artifice; deceit; sorcery; jugglery; the unreal stuff; that which is ephemeral; 
--(3) the power of God that creates, preserves, and destroys the Universe; 
--(4) spiritual ignorance; (ety.) మా = not, య = this;


మాయదారి, mAyadAri
-adj.
--deceitful; wretched;


మాయావి, mAyAvi
-n.
--cheater; conjurer;


మాయు, mAyu
-v. i.
--become dirty, soiled or stained;


మారకం, mArakaM
-n. 
--(1) fatal sign; impending danger of death, big financial loss, or loss of reputation, as predicted by a horoscope; 
--(2) fatality; 
--(3) exchange; exchange rate;
---విదేశ మారకపు ద్రవ్యం = foreign exchange money.


మారటితల్లి, mAraTitalli
-n.
--step-mother;


మార్కండేయుడు, maarkanDEyuDu 
- n.
-- మృకండు మహర్షి కొడుకు, మహాభక్తుడు, షోడశవర్ష ప్రాయుడు.
-- లోకానికి మృత్యుంజయ స్తోత్రం అనుగ్రహించాడు మృకండు మహర్షి. &quot;చంద్రశేఖరమాశ్రయే మమ కిం కరిష్యతి వై యమః&quot; అని వీడని ధైర్యంతో ఆత్మనిష్ఠుడయ్యాడు. ఈ నాటికీ ఎవరికైనా అకాలమరణబాధా నివృత్తికి ఆ చంద్ర శేఖర అష్టకమే దివ్యౌషధం అయింది.


మార్గం, mArgaM
-n.
--(1) way; path; route; track; 
--(2) course of action;


మార్గదర్శి, mArgadarSi
-n.
--guide; heralder; one who shows the way;


మార్గసాహిత్యం, maargasaahityaM 
- n.
-- Classical literature;


మారాముచేయు, mArAmu cEyu
-v .i.
--behave obstinately;


మార్జాలం,  mArjAlaM
- n.
-- cat;
-- పిల్లిని సంస్కృతంలో మార్జాలము అంటారు. 'మార్జనమ్' అంటే శుభ్రం చేసుకోవడము. కాబట్టి పిల్లి పేరులోనే ఉంది అది 'పరిశుభ్రమయినది ' అని.


మారు, mAru
-n.
--time; turn; occasion;


మారు, mAru
-v. i.
--change;


మారుగుళ్లదొడ్డి, mAruguLLladoDDi
-n.
--marshaling yard; switching yard; the place the bogies of a train are assembled and re-assembled into the specified sequence;


మారుపేరు, mArupEru
-n.
--alias; nickname; epithet;


మార్కులు, mArkulu
-n. pl.
--marks; points scored in an examination;


మార్చు, mArcu
-v. t.
--change; alter;


మార్పు, mArpu
-n.
--change; conversion; alteration;


మారేడు, mArEDu
-n.
--bael; hog plum; golden apple; [bot.] ''Aegle marmelos'' of the Rutaceae family; 
-- The tree is considered to be sacred by the Hindus; 
-- [Sans.] బిల్వ; సిరిఫలమ్; 


మాల, mAla
-adj.
--belonging to one of the untouchable castes of India;
-n.
--(1) garland; wreath; 
--(2) a stanza (in a poem) with four lines, such as చంపకమాల and  ఉత్పలమాల;
--(3) one of the untouchable castes of India;


మాలకాకి, mAlakAki
-n.
--raven; a black crow; 
-- బొంతకాకి; కాకోలం; 


మాల గద్ద, mAla gadda, 
- n. 
-- the pariah kite; [bio.] ''Milvus migrans'';


మాలతి, mAlati
-n.
--jasmine creeper; [bot.] ''Aganosma roxburghii;  Aganosma caryophyllata; Jasmin grandiflorum;''


మాల్కంగుని, mAlkaMguni
-n.
--[bot.] ''Celastrus paniculeta;''


మాలాకారి, mAlAkAri
-n.
--(1) florist; 
--(2) a person who makes garlands;


మాల్గాడీ, mAlgADI
-n.
--goods train;


మాలి, mAli
-n.
--gardener; తోటమాలి;


మాలిక,  mAlika
- n.
-- (1) a stanza in a poem with many lines; (2) a garland;  


మాలిన, mAlina
-suff.
--sans; without; devoid of; not; -less; 
---అలవిమాలిన = beyond the reach of accomplishment;
---పనికిమాలిన = useless. 
---బుద్ధిమాలిన = thoughtless. 
---వల్లమాలిన = unreal;
---దయమాలిన = merciless; 
---దిక్కుమాలిన = aimless; orphan; 
---నీతిమాలిన = amoral; 
---గతిమాలిన = directionless; trackless; 
---సిగ్గుమాలిన = shameless;
---తెలివిమాలిన =  thoughtless; 


మాలిన్యం, mAlinyaM
-n.
--filth; foulness; pollutant; pollution;


మాలిమి, mAlimi
-n.
--(1) familiarity; getting used to; 
--(2) navigator; pilot;


మాలీసు, mAlIsu
-n.
--(1) grooming; rubbing; cleaning; (2) kneading; 


మాలు, mAlu
-- adj.
--- spoil; ruin; lose; 


మావి, mAvi
-n.
--placenta; amniotic sac;


మాసం, mAsaM
-n.
--month;
--అమంత మాసం = the duration from one new moon day to the next new moon day, in one type of reckoning a month,
--పూర్ణిమాంత మాసం = the duration of time from one full moon day to the next full moon day, in one type of reckoning a month.


మాస, mAsa
-adj.
--monthly;


మాసిక, mAsika
-n.
--patch; patch on a garment;


మాసిపోవు, mAsipOvu
-v. i.
--become soiled; become dirty;


మాహిషం,  mAhishaM
- n.
-- cow; 
-- మాహిషం అనేది మూడో ఈత ఆవు; &quot;మాహిషంచ శరచ్చంద్ర చంద్రికా ధవళం దధి&quot; కాళిదాసు ఆభాణకానికి ఈ అర్థమే!


మింగు, miMgu
-v. t.
--swallow; devour;


మించు, miMcu
-v. t.
--surpass; exceed; excel; transgress;


మిక్కిలి, mikkili
-adj.
--much;


మిగులు, migulu
-n.
--(1) remainder; balance; 
--(2) excess; 
--(3) [math.] carry; (ant.) తగులు = deficit; borrow; in the decimal number system, for example, when two digits are added and if the sum exceeds ten, we put one of the digits of the total as the sum and the other digit is &quot;carried&quot; into the next higher position. Similarly, during subtraction, a &quot;borrow&quot; arises.


మిగుల్చు, migulcu
-v. t.
--save; preserve; retain; keep;


మిట్ట, miTTa
-n.
--(1) high ground; 
--(2) hillock; (ant.) పల్లం;


మిట్టమధ్యాహ్నం, miTTamadhyAhnaM
-n.
--high noon;


మిటారి, miTAri
- n.
-- an attractive woman; a fashionable woman; an enticing woman; 


మిఠాయి, miThAyi
-n.
--sweet; confection;


మిడత, miData
-n.
-- (1) common grasshopper; vegetable grasshopper; [biol.] ''Atractomorpha similis'' of the Pyrgomorphidae family; 
-- (2) tobacco grasshopper; [biol.] ''Atractomorpha crenulata''
--locust; cricket; mantis;
-- (rel.) ఇలకోడి; కీచురాయి; 


మిడిమిడి, miDimiDi
-adj.
--slight; meagre; 
---మిడిమిడి జ్ఞానం = half-baked knowledge.


మిడిసిపాటు, miDisipATu
-n.
--haughtiness; insolence;


మిణుగురు పురుగు, miNuguru purugu
-n.
--glowworm; glow fly; firefly;


మితం, mitaM
-n.
--moderate;


మిత, mita
-adj.
--moderate;


మితవ్యయం, mitavyayaM
-n.
--economy;


మితవాది, mitavAdi
-n.
--political moderate;


మిత్ర, mitra
-adj.
--friendly; allied;


మిత్రమండలి, mitramaMDali
-n.
--friendly group; allies;


మిత్రస్థానం, mitrasthaanaM 
- n.
-- favorable location; friendly location;
-- జ్యోతిషంలో ఒకే వర్గానికి చెందిన గ్రహాలు ఒకరికొకరు మిత్రులు అవుతారు. ఎదుటి వర్గానికి చెందిన గ్రహాలు శత్రువులు అవుతారు. ఒక గ్రహం తనకు మిత్రుడైన గ్రహానికి చెందిన రాశిలో (ఉదాహరణకు కుజుడి రాశి అయిన మేషంలో గురుడు ఉండటం) ఉన్నప్పుడు అది మిత్ర స్థానం అవుతుంది. ఇక్కడ గ్రహం ప్రశాంతంగా, అనుకూలమైన ఫలితాలను ఇస్తుంది. ఒక గ్రహం తనకు శత్రువైన గ్రహానికి చెందిన రాశిలో (ఉదాహరణకు సూర్యుడి రాశి అయిన సింహంలో శని ఉండటం) ఉన్నప్పుడు అది శత్రు స్థానం అవుతుంది. ఇక్కడ గ్రహం ఒత్తిడికి లోనై, శుభ ఫలితాలను ఇవ్వడంలో ఇబ్బందులను సృష్టిస్తుంది.  


మితి, miti
-n.
--(1) limit; bound; 
--(2) a measure; a measuring device; 
---మితిమీరి = exceeding the limit. 
---భారమితి = a pressure gauge. 
---ఉష్ణమితి = a temperature gauge.


మితిమీరు, mitimIru
-v. i.
--exceed the limit;


మిత్తి, mitti 
- n.
- interest; 
-- అడ్డికి పావుశేరు మిత్తి = అడ్డ అంటే రెండు శేర్లు. &quot;అడ్డకి పావుశేరు మిత్తి&quot; అంటే ఎనిమిదో వంతు వడ్డీ. పన్నెండున్నర శాతం. 


మిత్రుడు, mitruDu
-n. m.
--friend; ally; pal; (ant.) శత్రువు;


మిథ్య, mithya
-n.
--unreal; imaginary; illusion; something that cannot be definitively identified as such;


మిథునం, mithunaM
-n.
--(1) the couple Shiva and Parvathi of Hindu mythology; 
--(2) wife and husband; couple; esp. old couple; 
--(2) Gemini; a zodiacal sign;


మిథునరాశి, mithunarASi
-n.
--Gemini, the constellation; one of the twelve signs of the Zodiac;


మిద్దె, midde
-n.
--the upper part of a flat-roofed house; terrace;


మిద్దెటిల్లు, middeTillu
-n.
--a house with a terraced roof;


మినప, minapa
-adj.
--pertaining to black gram dal; see also మినుగులు;


మినప్పప్పు, minappappu
-n.
--black gram dal; split urid dal;


మినహా, minahA
-adv.
--with the exception of;


మినహాయించి, minahAyiMci
-adv.
--not counting; omitting; not including;


మిన్న, minna
-adj.
--better; superior;


మిన్నక, minnaka
-adv.
--quietly; coolly; without making any overt moves;


మినుకు, minuku
-n.
--twinkle;


మినుకు మినుకు, minuku minuku
-adj.
--twinkling;


మినుగులు, minugulu
-n.
--whole black gram; &quot;urid dal&quot;; [bot.] ''Vigna mungo'' (old name: Phaseolus radiatus); Phaseolus minimum of Leguminosae (pea) family;


మిన్ను, minnu
-n.
--sky; 
---మిన్ను విరిగి మీద పడుతోంది = [idiom] the sky is falling.


మిరప, mirapa
-adj.
--pertaining to cayenne pepper;
-n.
--cayenne; pepper; chili; chilli; this plant, a native to Brazil, came to India after the late fifteen hundreds; 
-- మిర్చి అన్నా మిరప అన్నా ఒక్కటే; గుంటూరు మిర్చి ఎర్ర తోలుతో ఉంటే గొల్లప్రోలు మిర్చి నారింజ రంగులో ఉంటుంది;
--- కొండ మిరప = Bird eye chillies; 
--- ఎర్ర మిరప = red pepper; [bot.] ''Capsicum fastigiatum; Capsicum annuum''of the Solanaceae family; 
--- పచ్చ మిరప = green pepper; [bot.] ''Capsicum frutescens''; 
--- ఎండుమిరప, = dried chilli;
--- బుంగ మిరప =  bell peppers = sweet peppers = Simla peppers;
--- పాప్రికా =  paprika = కారం తక్కువ ఉన్న మిరప; 
--- పిమెంటో =  red pimento =  కారం లేని మిరప;


మిరాసీ, mirAsI
-n.
--hereditary right;


మిరియాలు, miriyAlu
-n.
--black pepper; [bot.] ''Piper nigrum'' of Piperaceae family;
--చల్ల మిరియాలు = తోక మిరియాలు = [bot.] ''Piper cubeba'' of Piperaceae family;
-- త్రికటువులు = శొంఠి, మిరియాలు, పిప్పళ్లు;
--[Sans.] మరిచం; శ్యామం; వల్లీజం;


మిలమిల, milamila
-adj.
--sparkling; onomatopoeia for sparkling looks;


మిల్లిగరిటె, milligariTe
-n.
--very small spoon;


మిల్లీ, millI
-adj.
--pref. one-thousandth; (ant.) కిలో = kilo;


మిల్లీమీటరు, millImITaru
-n.
--millimeter; one-thousandth of meter; a measure of length in the metric system;


మిల్లీలీటరు, millIlImITaru
-n.
--milliliter; one-thousandth of a liter; a measure of volume of liquids in the metric system;


మిశ్రమం, miSramaM
-n.
--mixture;


మిశ్రమ లోహం, miSrama lOhaM
-n.
--composite; (rel.) alloy;


మిష, misha
-n.
--excuse; pretense; trick;


మిషను, mishanu
-n.
--machine; 
---కుట్టు మిషను = sewing machine.


మిసిమి, misimi
-n.
--luster; polish;


మీ, mI 
-pos. pron.
--your; genitive of మీరు;


మీగడ, mIgaDa
-n.
--the skin of milk; cream on the surface of heated milk;


మీట, mITa
-n.
--switch; lever;


మీటలమాల, mITalamAla
-n.
--a bank of switches;


మీటరు, miTaru
-n.
--(1) meter; a measuring instrument such as the volt meter;  
--(2) meter; metre; a standard measurement of length in the metric system of units. One meter equals 100 centimeters (cm). 1000 meters is a kilometer (km); 
---థర్మామీటరు = thermometer.


మీటు, mITu
-v. t.
--pluck with fingers; pull; fling;


మీది, mIdi
-adj.
--upper;
---మీది భాగం = upper portion
-pos. pron.
--yours;
---ఇది మీది = this is yours


మీదుమిక్కిలి, mIdumikkili
-adv.
--in addition to; over and above; besides;


మీమాంస, mImAmsa
-n.
--(1) investigative examination; discussion to find the truth; 
--(2) one of the six systems of Indian philosophy, called Darshanas;


మీమాంసకుడు, mImAmsakuDu
-n.
--investigator; examiner; detective;


మీనం, mInaM
-n.
--Pisces, the constellation; one of the twelve signs of the Zodiac; మీనరాశి;


మీనమేషాలు లెక్కపెట్టడం, mInamEshAlu lekka peTTaDaM
-ph.
--[idiom] wasting too much time analyzing; procrastination;


మీను, mInu
-n. s.
--fish;


మీనురూపురిక్క, mInurUpurikka
-n.
--(lit.) the constellation in the shape of a fish; Piscum; రేవతీ నక్షత్రం;


మీరు, mIru
-pron.
--you;
-v. i.
--exceed;


మీలు, mIlu
-n. pl.
--fish;


మీసం, mIsaM
-n.
--(1) man's moustache; 
--(2) animal's whiskers; vibrissae; these are not hairs and should not be trimmed; these are sensors of vibrations;
--(3) insect's antenna;


ముంగిలి, muMgili
-n.
--courtyard; frontyard;


ముంగిస, muMgisa
-n.
--mongoose; [bio.] ''Herpestes sp''.;
-- నకులిక; అహి-నకులిక బంధం =  పరస్పర విరోధంతో ఎపుడూ ప్రవర్తించే జాతి వైరం. ఒకరిని చూడగనే మరొకరికి అతణ్ణి చంపివేయాలనేటంత కోపం; 


ముంగురులు,  muMgurulu
-  n. pl.
--  forelocks;


ముంచు, muMcu
-v. t.
--dip; plunge; immerse; (ant.) తేల్చు;


ముంజ, muMja 
-n.
-- దర్భతో పేడిన ముప్పేట తాడును ముంజ అంటారు. ముంజ అనే గడ్డి(దర్భ)తో పేడినది — మౌంజి. దీన్ని మేఖల అని గూడా అంటారు. బ్రహ్మచారి ఎపుడూ ధరించవలసినవిగా చెప్పిన వాటిలో ఈ మౌంజి ఒకటి.


ముంజె, muMje
-n.
--soft and tender kernel inside the stone of a palm fruit;


ముండ, muMDa
-n.
--(1) widow; a woman whose head is shaven; 
--(2) prostitute;


ముండ్లతోటకూర,  ముళ్లతోటకూర, muMDlatOTakUra, muLlatOTakUra
-n.
--[bot.] ''Amarantus spinosus'';


ముండ్లపంది, muMDlapaMdi
-n.
--porcupine; [bio.] ''Hystrix indica'';


ముండ్లపొన్నగంటి కూర,  ముళ్లపొన్నగంటి  కూర, muMDlapaMdi, muLlaponnagaMTi kUra
-n.
-- [bio.]  ''Alternanthera pungens'' HBK


ముండ్లముస్తె, muMDlamuste
-n.
--three-lobed nightshade; [bot.] Solanum trilobatum; [Sans.] అలర్కము;తెల్లజిల్లేడు;


ముండ్లు, ముళ్లు, muMDlu, muLlu
-n.
--thorns; setal;


ముంత, muMta
-n.
--pot; vessel;


ముంత, తప్పేలా, muMta tappElA
-n.
--pots and pans;


ముంతగజ్జనం, muMtagajjanaM
-n.
--[bot.] ''Ichnocarpus frutescens'';


ముంతమామిడి, muMtamAmiDi
-n.
--cashew; [bot.] ''Anacardium occidentale''; ''Semecarpus anacardium'';
-- జీడిమామిడి; మొక్కమామిడి; 


ముందర, muMdara
-p.p.
--before; in front of;


ముందుకు, muMduku
-adv.
--forwards;


ముందుకు వచ్చు, muMduku vaccu
-v. i.
--come forward; emerge;


ముక్క, mukka
-n.
--(1) piece; fragment; cube; 
--(2) word; message; 
---మంచుముక్క = piece of ice. 
---ముక్కలుగా కొయ్యి = dice into cubes. 
---ఆ ముక్క చెప్పలేక పోయావా? = why didn't you tell me that word?


ముక్కర, mukkara
- n.
-- a nose-stud, often made of gold, with a colorful precious or semi-precious stone;


ముక్క వాసన, mukkavAsana
-n.
--stale smell; musty smell;


ముక్త, mukta
-adj. 
--(1) united;  unified; 
--(2) leftover; previously used;
---ముక్త కంఠం = with one voice. 
---ముక్తపదగ్రస్తం = a figure of speech in which the previous word or syllable is picked up in the next word.


ముక్తసరి, muktasari
-adj.
-- (1) brief; succinct; abbreviated, abridged; contracted; summarized; (2) mean; trivial; small; a trifle.
-- ముక్త అంటే 1.&quot;విడిచిన&quot; అని, 2. &quot;ముత్యము&quot; అని రెండు అర్థాలు ఉన్నాయి; ముక్త సరి —అంటే ముత్యంతో సమానంగా, అనగా అతి సూక్ష్మంగా, చిన్నదిగా, అందంగా అని. ముక్త సరి సమాధానం = brief response. ముక్త కంఠంగా అంటే &quot;నోరంతా తెరచి అని, అంటే నోరారా;&quot;
-- (ety.) ముఖ్తసర్ (مختصر) అన్నదానికి సంగ్రహించు, సంగ్రహం అన్న అర్థం అరబ్బీలో ఉంది; 


ముక్కాలిపీట, mukkAlipITa
-n.
--tripod; త్రిపాది;


ముక్తానుషంగాలు, muktAnushaMgAlu
- n. pl.
--free associations; 


ముక్తాయింపు, muktAyiMpu
-n.
--summary; conclusion;


ముక్కాలు,  mukkAlu
- n.
-- the fraction 3/4;


ముక్కిడి, mukkiDi
-n.
--[bot.] ''Schrebera swietenioides'';


ముక్కు, mukku
-n.
--nose; నాసిక; 
---బురమ్రుక్కు = stout nose.


ముక్కుతుమ్ముడు తీగ, mukkutummuDu tIga
-n.
--[bot.] ''Leptadenia reticulata'';


ముక్కుతో, mukkutO
-adj.
--nasal; twangy;


ముక్కుదూలం, mukkudUlaM
-n.
--nose bridge; the hard, bony part of the nose;


ముక్కుపచ్చలారలేదు, mukkupaccalAralEdu
-ph.
--[idiom] still wet behind the ears;


ముక్కుముంగర, mukkumuMgara
-n.
--[bot.] Asystasia coromandeliana;


ముఖం, mukhaM
-n.
--face; countenance;


ముఖపరిచయం, mukhaparicayaM
-n.
--nodding acquaintance;


ముఖమల్, mukhamal
-n.
--velvety cloth;


ముఖరితం, mukharitaM
- n.
-- resonance; 


ముఖవచనం, mukhavacanaM
-n.
--oral communication; word of mouth;


ముఖస్తుతి, mukhastuti
-n.
--flattery; sycophancy;


ముఖ్యం, mukhyaM
-n.
--important; fundamental; basic; central; primary; key;


ముఖాముఖీ, mukhAmukhI
-n.
--(1) interview; face to face; in front; 
--(2) rendezvous; tryst;


ముగ్గు, muggu
-n.
-- an ornamental pattern, drawn on the ground or floor with rice flour or chalk, especially at the front of a Hindu household;


ముగ్గురు, mugguru
-pron.
--three people;


ముచ్చటించు, muccaTiMcu
-v. t.
--talk about; discuss about;


ముచ్చిక, muccika
-n.
--calyx of a fruit or flower; structure near the stem of a fruit or flower;


ముచ్చిలిగుంట, mucciliguMTa
-n.
--the small dent-like depression at the back of the head, just below the cranium;


ముట్టడి, muTTaDi
-n.
--attack;


ముట్టడించు, muTTaDiMcu
-v. t.
--attack;


ముట్టించు, muTTiMcu
-v. t.
--kindle; light; touch with fire;


ముట్టు, muTTu
-n.
--menses; period; menstruation; the period of monthly discharge in adult females;


ముట్టుకొను, muTTukonu
-v. t.
--touch;


ముట్టె, muTTe
-n.
-- (1) snout; the forward projecting part of an animal's head; (2) the hard &quot;stone&quot; inside mango and palm fruits; 
-- ముట్టె అనేది మామిడి టెంకకు వాడుక; అలాగే తాటి ముట్టె (తాటిచెట్టు నాటేదానికి గింజ); తలకూ పర్యాయపదం (సన్నివేశాన్ని బట్టి), వాడికి ముట్టె పొగురు (తల పొగరు అనే అర్థంలో); విడిగా ముట్టె అంటే తల అని కాదు.


ముఠా, muThA
-n.
--gang; clique;


ముడత, muData
-n.
--wrinkle; fold; pleat;


ముడి, muDi
-adj.
--raw; 
---ముడి పదార్థం = raw material. 
---ముడి పట్టు = raw silk.
-n.
--knot;


ముడిగాళ్లు, muDigALlu
-n.
--knock knees; the shape of legs that causes the knees to knock as a person walks;


ముడ్డి, muDDi
-n.
--(1) rump; 
--(2) anus;


ముడుగుదామర, muDugudAmara
-n.
--[bot.] Marsilia quadrifolia;


ముడుచు, muDucu
-v. t.
--fold;


ముడుచుకొను, muDucukonu
-v. i.
--fold up; curl up;


ముతక, mutaka
-adj.
--coarse; rough; crude; unrefined;


ముతక చమురు, mutaka camuru
-n.
--crude oil, when referring to petroleum;


ముతకనూనె, mutakanUne
-n.
--unrefined oil, when referring to edible oils;


ముత్త, mutta
-adj.
--elderly; old; 
---ముత్తాత = great grandfather; (lit.) old grandfather; 
---ముత్తైదువ = (1) an elderly woman whose husband is still alive; (ety.) ఆ + విధవ = అవిధువ --&gt; ఐదువ; ముది + ఐదువ = పెద్ద వయస్సులో ఉన్న పెళ్ళి అయినా స్త్రీ; (2) ముత్తు అంటే ముద్దు; (తమిళంలో నేటికీ ఈ అర్థంలో ఉంది.) కాబట్టి అందమైన అనే అర్థంలో ముత్తు + ఐదువ = ముత్తైదువ కావచ్చు.


ముత్యం, mutyaM
-n.
--pearl; the solidified excretion of a sea mussel; మౌక్తికం;


ముత్యపుచిప్ప, mutyapucippa
-n.
--mother-of-pearl; pearl oyster; ముక్తాస్పోటం; శుక్తి;


ముత్తాత, muttAta
-n.
--great grandfather;


ముదం, mudaM
-n.
--happiness;


ముదనష్టపు, mudanashTapu
-adj.
--ill-fated; unlucky;


ముదర, mudara
-adj.
--(1) mature; not tender; 
--(2) dark; not light; 
--(3) thick; not thin; 
---ముదర కాయ = a green vegetable that is reaching the stage of ripening. 
---ముదర రంగు = dark color. 
---ముదర పాకం = thick syrup. 
---రోగం ముదిరిపోయింది = the disease has taken root, it is no longer acute.


ముదరా, mudarA
-n.
--refund; rebate; compensation; reduction in price;


ముద్ద, mudda
-n.
--(1) paste; 
--(2) morsel; bolus; dollop; see also కరడు; 
---పప్పుముద్ద = a dollop of dal.


ముద్ర, mudra
-n.
--(1) stamp; imprint; print; 
--(2) posture in dance; 
---చెరగని ముద్ర = indelible imprint.


ముద్రణ, mudraNa
-n.
--printing; 
---ముద్రణ యంత్రం = printing press.


ముదావహం, mudAvahaM
-n.
--commendable;


ముద్దాయి, muddAyi
-n.
--defendant;


ముద్రాపకులు, mudrApakulu
-n. pl.
--printers;


ముద్రారాక్షసం, mudrArAkshasaM
-n.
--printing error; printer's devil;


ముదిమి, mudimi
-n.
--old age; decrepitude;


ముద్రించు, mudriMcu
-v. i. 
--print;


ముదురు, muduru
-adj.
--(1)mature; fully grown; not tender;
--(2) dark
---ముదురు రంగు = dark color;


ముద్దు, muddu
-n.
--(1) kiss; caress; 
--(2) love; fondness; affection; 
--(3) charmingness;


ముద్దుచేయు, mudducEyu
-v. i.
--dote on; adore; love and affection expressed by adults toward children;


ముద్దుపేరు, muddupEru
-n.
--pet name; nickname; sobriquet;


ముద్దువచ్చు, mudduvaccu
-v. i.
--to be cute; to be adorable; kissable;


మునగ కాడ, munaga KADa
-n.
--drumstick; Moringa; the long, rod-like fruit of drumstick tree; [bot.] ''Moringa oleifera'' of the Moringaceae family; 
-- [Sans.] శిగ్రుః; శోభాంజనః: ఆక్షీబః;


మునగ చెట్టు, munaga ceTTu
-n.
--drumstick tree; [bot.] ''Moringa pterygosperma; Moringa oleifera;''
-- మునగ ఆకులలో క్లోరోజెనిక్ ఆమ్లం (chlorogenic acid), క్వెర్సెటిన్ (quercetin) వంటి ఏంటీఆక్సిడెంట్లు ఉంటాయి. ఇవి కర్బనోదకాల విచ్ఛిన్నాన్ని నెమ్మదిస్తూ, రక్తంలో గ్లూకోజ్ శోషణను నియంత్రిస్తాయి. మునగ పొడి పాన్క్రియాస్లోని బీటా కణాలను సురక్షితంగా పనిచేయడానికి సహాయపడుతుంది. ఇది ఇన్సులిన్ ఉత్పత్తిని మెరుగుపరుస్తుంది.


మునసబు,  munasabu
- n.
-- Munsiff: a village-level officer of justice, usually a rank below a magistrate and above the rank &quot;karanam.&quot;


ముని, muni
-n.
--hermit; seer; thinker; an ascetic observing silence;
-- సంస్కృతంలో &quot;మౌనం పాటించేవాడు&quot; లేదా &quot;తపస్వి&quot; అనే అర్థం; మౌనంగా ఉంటూ ఆత్మ జ్ఞానాన్ని సాధించేవారు; &quot;మౌనం చైవాస్మి గుహ్యానాం&quot; అంటాడు భగవానుడు గీతలో.
-- ఋషులు మునులు ఒకటే. అందరూ భగవద్ధ్యాన పరాయణులే. ఋషులు త్రికాల జ్ఞానం కలవారు. అలాంటి దర్శనం వాళ్లకు కలుగుతుంది. వాళ్లు వశ్య వాక్కులు; ఋషుల నోట మాట అసంకల్పితంగా వస్తుంది. అది అట్లే జరుగుతుంది;


మునిమాపు, munimApu
-n.
--twilight; early evening; 
--మునిచీకటి;


మునిశ్వేతం, munisvEtaM
-n.
--cloudy white;


మున్నీరు, munneeru 
- n.
-- sea; ocean; the first waters; మొదటినీరు (= సముద్రం)
-- మున్- అన్న ధాతువుకు ముందు, తొలి అన్న అర్థాలున్నాయి. ఉదాహరణకు, ముంగురులు అంటే ముందున్న కురులు. మున్నుడి అంటే తొలిపలుకు, పుస్తకానికి ముందు ఉండే నుడి. ముత్తాత తాత కన్నా ముందున్న వాడు. అలాగే, ముచ్చెమటలు ముఖం మీద కనిపించే చెమటలు. కారు అంటే పంట అన్న అర్థం అయితే, ముంగారు అంటే తొలి పంట. అట్లాగే ముంజేయి, ముంగాలు మొదలైన పదాలు. ఈ పదాలన్నిటిలోనూ మున్- అన్న ఉపసర్గ ‘ముందు’ అన్న అర్థాన్ని సూచించేవే.
-- ముల్లోకాలు, ముమ్మారు, ముజ్జగములు, ముమ్మూర్తుల - ఈ పదాలన్నింటిలో మూన్-/మున్- అన్న ధాతువుకు మూడు అన్న అర్థమే ఉన్నా, మున్- అంటే ముందు అన్న అర్థం ఉన్న ధాతువు వేరే ఉంది.


మునుగు, munugu
-n.
--sink; go down; get inundated; (ant.) తేలు;


ముప్పాతిక, muppAtika
-n.
--three-fourths; three-quarters;


ముప్పావు, muppAvu
-n.
--three-quarters;


ముప్పిరి, muppiri
-adj.
--triple; three-fold;


ముప్పు, muppu
-n.
-- (1) calamity; danger; urgency; విపత్తు; (2) old age; వార్థకము; 


ముప్ఫయ్, mupphai
-n.
--thirty;


ముబ్బడి, mubbaDi
-adj.
--triple; three times; three-fold;


ముభావం, mubhAvaM
-n.
--aloofness; reserved; indifference;


ముమ్మడించు, mummaDiMcu
-v. i.
--increase three-fold;


ముమ్మాటికీ, mummATikI
-adv.
--on all (three) counts;


ముయ్యాకుపొన్న, muyyAkuponna
-n.
--[bot.] ''Pseudarthria viscida;''


మురకుండాకు, murakuMDAku
-n.
--[bot.] ''Acalypha indica;''


మురబ్బా, murabbA
-n.
--candied preserve; fruit pieces preserved in honey or sugar syrup with no additional preservatives; this is different from jam or jelly or an  electuary;
---అల్లం మురబ్బా = candied ginger.
-- Clean ginger: peel skin, dice into pieces, and blend into a paste. Heat sugar until it melts and begins to caramelize (ఉండ పాకం వచ్చేదాకా). Add a dash of salt and a spoonful of  Cardamom powder, and mix well. Transfer to a buttered plate. Cut into bite-size pieces;    


మురమురాలు,  muramurAlu
- n. pl.
- puffed rice; 
-- [rel.]  పేలాలు = popped rice or pop corn 


మర్త్యలోకం,  martyalOkaM
- n.
-- the abode of humanity; the Earth; (lit.) the land of the mortals;


మురికి, muriki
-n.
--dirt; sewage;


మురికి చేయు, muriki cEyu
-v. t.
--soil;


మురికి నీళ్లు, muriki nILlu
-n.
--sewage water; dirty water;


మురికివాడ, murikivADa
-n.
--slum;


మురిపిండ, muripiMDa
- n. [bot.] Acalypha indica Linn. Euphorbiaceae
-- Indian acalypha;


మురుగు కాలువ, murugu kAluva
-n.
--sewer;


మురుదొండ, murudoMDa
-n.
--[bot.] ''Bryonia epigaea'';


మురుపిండి, murupiMDi
-n.
--[bot.] ''Acalypha indica'';


ముర్రుపాలు, murrupAlu
-n.
--beestings; colostrum; milk of domestic cattle (cow, buffalo, goat, etc.) that has recently calved;  this substance is rich in nutrients and antibodies and are essential for the calf; In humans, such items are supplied to the growing infant via the umbilical cord; apparently, in cattle such supply is not done. so drinking these besstings is essential for the calf; 
--same as జన్నుపాలు;


ములక, mulaka
-n.
--plunger;


ములగ,  mulaga
- n.
-- [bot.] ''Moringa oleifera'';


ముల్లంగి, mullaMgi
-n.
--(1) carrot; 
--(2) radish; [bot.] Raphanus sativus; Brassica rapa Linn.;


ములికినాట్లు, mulikinaaTlu 
- n. pl.
-- a sub-sect among Brahmins; 
-- కేవలం వైదికవృత్తి వ్యవసాయం మాత్రమే చేసేవారు వైదికులు; వైదీకులలో వెలనాట్లు అనగా కోనసీమ ఇంకా పైకి వున్నవారు; ములికినాట్లు అనగా రాయలసీమ వైపు వారు; తెలగాణ్యులనగా తెలంగణా ప్రాంతం వారు. ఈవిధంగా వృత్తిపరంగా, ప్రాంతీయతాపరంగా వచ్చినవి ఈ భేదాలు.


ముల్కీ,  mulkI
- n.
-- native; a person belonging to a region;


ములు, mulu
-pref. 
--indicates thorn or rough celia on leaves;


ములుకు, muluku
-n.
--sharp point; thorn;


ములుకోల, mulukOla
-n.
--goad; a stick with a needle at its end;


ములుగు చేప, mulugu chEpa 
- n.
-- eel fish; Eels are ray-finned fish belonging to the order Anguilliformes, which consists of eight suborders, 20 families, 164 genera, and about 1000 species;


ములుగొలిమిడి, mulugolimiDi
-n.
--[bot.] ''Leonotis toefolia;''


ములుగోగు, mulugOgu
-n.
--[bot.] ''Hibiscus suratensis'';


ములుగోరంట, mulugOraMTa
-n.
--[bot.] ''Barleria prioatis;''


ములుదోస, muludOsa
-n.
--[bot.] ''Cucumis muricatus;''


ములుమోదుగు, mulumOdugu
-n.
--[bot.] ''Erythrima sublabota;''


ములువెంపలి, muluveMpali
-n.
--[bot.] ''Tephrosia spinosa;''


ముల్లు, mullu
-n.
--(1) thorn; prick; 
--(2) fishbone;


ముళ్లతోటకూర, muLlatOTakUra
-n.
--[bot.] Amaranthus spinosus  Linn.  of the Amaranthaceae family;


ముళ్లపంది, muLlapaMdi
-n.
--porcupine; same as ఏదుపంది; ముండ్లపంది;


ముళ్లవంకాయ, మొలుగుకాయ, muLlavaMkAya, molugukAya 
- n.
-- [bot.] ''Solanum hirsutum''  of Solanaceae Family (Potato family) 
--- ఇది వంగ, పొగాకు జాతికి చెందిన మొక్క;


మువ్వీసం,  muvvIsaM
- n.
 -- the fraction 3/16;
 
 
ముష్కరుడు, mushakruDu
- n.
--obstinate person; stubborn person; rude person; 


ముషిణి, mushiNi
-n.
--strychnine; Strychnos nux vomica; a poisonous substance from a plant;


ముష్టి, mushTi
-n.
--(1) fist; 
--(2) alms; a fistful of alms;


ముష్టికాయ, mushTikAya
-n.
--[bot.] Nux Vomica, Strychonys Nuxvomica; a natural drug useful in reducing fever;


ముష్టిది, mushTidi
-n. f. 
--beggar; panhandler; a person seeking a fistful of alms; 


ముష్టివాడు, mushTivADu
-n. m. 
--beggar; panhandler;


ముష్టి యుద్ధం, mushTi yuddhaM
-n. 
--fist fight; boxing;


ముసద్దీ,  musaddI
- n.
-- (1) writer; (2) accountant; (3) clerk;


ముసరపప్పు, musarapappu
-n.
--Masur dal; [bot.] ''Lens culinaris'';


ముసలకం, musalakaM
-n.
--piston;


ముసలి, musali
-adj.
--old;


ముసాంబ్రం, musAMbraM
-n.
-- dried juice of aloeswood, or Indian aloe; [bot.] ''Aloe barbadensis;''
-- Agarwood, aloeswood, eaglewood or gharuwood is a fragrant dark resinous wood used in incense, perfume, and small carvings. It is formed in the heartwood of Aquilaria trees when they become infected with a type of mold (''Phialophora parasitica'');


ముసిముసి, musimusi
-adj.
--onomatopoeia for smile;


ముసుగు, musugu
-n.
--veil; mask;


ముసురు, musuru
-n.
--nagging rain; slow, nagging low-grade rain and lasts for a couple of days;
-- [see also]  జడివాన; 


ముసురు, musuru
-v. t.
--hover about; 
---ఈగలు ముసురుతున్నాయి = the flies are hovering around.


ముస్తె, muste
-n.
--[bot.] ''Cyperus rotundus; Cyperus spectosus;''


ముహూర్తం, muhUrtaM
-n.
--(1) an auspicious time to perform an important thing; 
--(2) a duration of time equal to 48 minutes; 1 మూహూర్తం = 2 ఘడియలు = 48 నిమిషాలు; 
-- (3) ఒక పగలు, ఒక రాత్రినీ కలిపిన మొత్తాన్ని అహోరాత్రం అంటారు. ఒక అహోరాత్రంకు ఇలాంటివి 30 ముహూర్తాలు ఉంటాయి. అంటే… ఒక రోజులో 30 ముహూర్తాలు జరుగుతాయి. సూర్యోదయమునకు ముందు వచ్చే ముహూర్తాలలో మొదటిది. దీనినే ‘బ్రహ్మముహూర్తం’ అంటారు. అంటే రోజు మొత్తంలో 29వది బ్రహ్మ ముహూర్తం. ఈ ముహూర్తానికి అధిదేవత బ్రహ్మ. కాబట్టి దీనికి బ్రహ్మ ముహూర్తం అనే పేరు వచ్చింది. నిజానికి తెల్లవారుజామును 2 భాగాలుగా విభజించారు. సూర్యోదయమునకు 2 ఘడియల ముందు కాలాన్ని అనగా 48 నిమిషముల ముందు కాలాన్ని ఆసురీ ముహూర్తం అని ఆసురీ ముహుర్తానికి ముందు 48 నిమిషముల ముందు కాలాన్ని బ్రహ్మముహూర్తం అని అంటారు.
-- (4) అమావాస్య నాడు సూర్యుడి తో కలిసి ఉదయించిన చంద్రుడు 30 రోజుల పాటు, తిథికి 48 నిముషాలు చొప్పున ముందర ఉదయించి 30 తిథుల అనంతరం మళ్లి సూర్యుడి తో ఉదయిస్తాడు. 48 నిమిషాల కాలం ఒక ముహూర్త కాలం; కాల గమనానికి ముహూర్తం ఒక ఏకకం (Unit); 


మూక, mUka
-n.
--crowd;


మూకుడు, mUkuDu
-n.
--deep fryer; chip pan; a bowl-shaped pan for deep frying;
-- బాండి; 


మూకుమ్మడిగా,  mUkammaDigA
- adv.
-- lock, stock and barrel; 


మూగు, mUgu
-v. i.
--surround; gather and hover around;


మూట, mUTa
-n.
--bundle; pack; bag;


మూటా ముల్లె, mUTA mulle
-ph.
--bag and baggage;


మూడు, mUDu
-n.
--three;


మూడు ముడులు, mooDu muDulu 
- ph. the three knots;
-- In a traditional Hindu wedding, the groom ties a sacred necklace, around the neck of the bride, with three knots. This three symbolizes the union of their three bodies: the gross, the subtle, and the Pure Consciousness;
-- మానవుల యొక్క స్థూల సూక్ష్మ కారణ అనే మూడు శరీరాలు ఉంటాయి. ఈ సమయంలో వేసే ఒక్క ముడి ఒక్కో శరీరానికి సంబంధించినది… వధూవరులో కేవలం బాహ్య శరీరంతో మాత్రమే కాకుండా మొత్తం మూడు శరీరాలతో కలిసిమెలిసి ఉండాలని ఉద్దేశంతో మూడు ముళ్ళు కలుపుతారు…


మూడొంతులు, mUDoMtulu
-adv.
--three out of four; in all probability;


మూఢం, mUDhaM
-n.
--[astro.] obscuration of a planet by Sun's rays; Heliacal rising of a planet; [astrol.] a planet moving into the same house as the Sun; 
--  మూఢము అనగా ఒక గ్రహం సూర్యునికి దగ్గరగా రావడం. లేదా ఒకే రాశి యందు ఉండడం; శుభకార్యము చేయఁగూడని కాలము; 


మూఢత, mUDhata
-n.
--stupidity; foolishness; 


మూఢుడు, mUDhuDu
-n. m.
--stupid;


మూఢమతి, mUDhamati
-n.
--stupid;


మూత, mUta
-n.
--lid; cover; cap; top;


మూత్రం, mUtraM
-n.
--urine;


మూత్రపిండం, mUtrapiMDaM
-n.
--kidney; nephram;


మూత్రాణి, mUtrANi
-n.
--purine; a type of molecule found in the DNA;


మూతి, mUti
-n.
--mouth;


మూపు, mUpu
-n.
--shoulder; bull's hump;


మూపురం, mUpuraM
-n.
--shoulder of a bull; cow; or camel;


మూయు, mUyu
-v. t.
--shut; close;


మూర, mUra
-n.
--cubit; a measure of length equal to the span from the tip of the elbow joint to the tip of the middle finger of the open hand; 
---పిడిమూర = a length measure equal to the span from the tip of the elbow joint to the tip of the closed first;
-- 1 అంగుళం = 2.54 సెంటీమీటర్లు; 1 బెత్త = 3 అంగుళాలు; 1 జాన = 3 బెత్తలు; 1 అడుగు = 12 అంగుళాలు; 1 మూర = 2 జానలు; see also బార;


మూర్ఛ, mUrCha
-n.
--epilepsy; petit mal; grand mal; fainting spell; swoon;


మూర్ఛన, mUrChana
-n.
--derived musical scale;
--సప్తస్వరముల యొక్క ఆరోహణావరోహణములను మూర్ఛనలందురు;


మూర్ధన్యాక్షరాలు,   mUrdhanyAksharAlu
- n. 
-- The letters ట,ఠ, డ, ఢ, ణ, ళ, ఴ లు of the Telugu alphabet;
--ద్రావిడ భాషలలో మూర్ధన్యాక్షరాలు (ట,ఠ, డ, ఢ, ణ, ళ, ఴ లు), ర-ఱ-లలు ప్రథమాక్షరంగా ఉండడానికి వీలులేదు. విశేషణంగా తెలుగులోనూ, ఇతర ద్రావిడ భాషలలోనూ హల్లుల ముందు ఇరు-, అచ్చులముందు ఈరు- అన్న రూపాలే కనిపిస్తాయి. ఇరువంకలు అంటే రెండు పక్కలు. ఇరువురు అంటే ఇద్దరు.


మూర్తి, mUrti
-n.
--(1) character; 
--(2) statue; 
--(3) shape; 
---అక్షరమూర్తి = alphabetic character. 
---అక్షరాంకికమూర్తి = alphanumeric character.


మూర్తిత్వం, mUrtitvaM
-n.
--embodiment; characterization;


మూర్తీభవించు, mUrtIbhaviMcu
-v. i.
--embody; personify;


మూరుకొండ, mUrukoMDa
-n.
--[bot.] ''Acalpha indica'';


మూర్కొను, mUrkonu
-v. t.
--smell; put to the nose;


మూలం, mUlaM
-n.
--beginning; root; basis; base; foundation; crux;


మూల, mUla   %updated
-adj.
--basic; proto;
-n.
--(1) Lambda Scorpii; Shaula; Yoga tara of the 19th  lunar mansion; located in the constellation Scorpio; one of the brightest stars in the night sky;
--(2) The 19th of the twenty seven star groups (or asterisms or lunar mansions) of the Hindu calendar; 
--(3)  corner; nook;


మూలకం, mUlakaM
-n.
--element; chemical element;


మూలగ, mUlaga
-n.
--marrow; bone marrow;


మూలధనం, mUladhanaM
-n.
--capital; original investment; principal;


మూలపదార్థం, mUlapadArthaM
-n.
--elemental matter; element;


మూలపురుషుడు, mUlapurushuDu
-n.
--patriarch; (ant.) మూలమగువ;


మూలబిందువు, mUlabiMduvu
-n.
--base point; radix point; decimal point in a base-ten system and a binary point in a base-two number system;


మూలమట్టం, mUlamaTTaM
-n.
--set-square; an instrument to set things at right angles;


మూలవిరాట్టు, mUlavirATTu
-n.
--(1) main idol located in the inner sanctum of a temple; a stand-in idol (ఉత్సవ విగ్రహం) is often used in street parades while the real idol is left in the inner sanctum; 
--(2) patriarch or matriarch of a family;


మూలశంక, mUlaSaMka
-n.
--piles; hemorrhoids; (lit.) doubt at the bottom;


మూల్యం, mUlyaM
-n.
--price;


మూలాధారం, mUlAdhAraM
-n.
--basis; source;


మూలాధారచక్రం, mUlAdhAracakraM
-n.
--according to Kundalini Yoga, one of the centers of energy in the human body, believed to be located at the base of the spinal column;


మూల్యాంకనం, mUlyAMkanaM, 
-n. 
--evaluation; assessment; estimation;
-- ఒక విషయం/సమాధానం లోని సత్తా ఏమిటో అంచనా వేయడం; పరీక్షలో ఎన్ని మార్కులు ఇవ్వవచ్చునో చెప్పడం మూల్యాంకనమే.


మూలిక, mUlika
-n.
--medicinal root; medicinal herb;


మూలుగ, mUluga
-n.
--bone marrow;


మూలుగు, mUlugu
-n.
--groan; groaning with pain;


మూస, mUsa
-n.
--(1) crucible; 
--(2) mold;


మూసివేయు, mUsivEyu
-v. t.
--close; shut;


'''%మృ - mR, మె - me, మే - mE, మై - mai'''

మృగం, mRgaM
-n.
-- (1) animal; beast; wild animal; (2) deer; 


మృగతృష్ణ, mRgatRshNa
-n. 
--mirage;


మృగయుడు, mRgayuDu
-n.
--hunter;


మృగవ్యాధుడు, mRgavyAdhuDu
-n.
--Sirius; the brightest star as seen from the Earth in Canis Major;            % to e2t


మృగనాభి, mRganAbhi
-n.
--musk; the secretion from a gland of  musk deer;  
-- మృగనాభి అంటే కస్తూరి. కస్తూరి మృగం నాభిలో స్రవించేది కస్తూరి.                             % to e2t


మృగశిర, mRgaSira             %updated
-n.
--(1) Beta Tauri; Elnath; Yoga tara of the fifth lunar mansion;
--(2) Orion; the star cluster that looks like a hunter; The fifth of the 27 star groups (or asterisms or lunar mansions) of the Hindu calendar; Represents the head of an animal in the Vrishabha rAsi of the Hindu calendar;


మృణ్మయము, 
- n.
-- made of clay; full of clay;
-- మృత్ శబ్దానికి మయట్ ప్రత్యయం చేరి మృణ్మయమ్ అయింది. ఇది సంస్కృత పదం. &quot;యరోఽనునాసికేఽనునాసికోవా&quot; అన్న పాణినీయ సూత్రం ప్రకారం హకారం కాక మరేదైనా హల్లుకు పిదప అనునాసికాక్షరం వచ్చినప్పుడు ఆ హల్లుకు బదులు దాని వర్గం లోని అనునాసికాక్షరం ఆదేశం ఔతుంది.

మృత్ + మయమ్ =&gt; మృణ్ + మయమ్ =&gt; మృణ్మయమ్; ఇక్కడ మ ముందు వచ్చిన తకారానికి బదులు అనునాసికమైన ణకారం వచ్చింది.

--ఋ, ర, ష ల తరువాత వచ్చే న, ణగా మారుతుంది. 'రషాణాం నోణః సమానపదే' అని సూత్రం. అలా మృత్/మృద్ + మయ --&gt; మృన్ + మయ --&gt; మృణ్ + మయ --&gt; మృణ్మయ అయింది.

వాక్ + మయం =&gt; వాఙ్మయం, సత్ + మార్గం =&gt; సన్మార్గం , వంటివి ఈ సూత్రం ప్రకారం ఏర్పడిన పదాలే;


మృత, mRta
-adj.
--dead;


మృత్తిక, mRttika
-n.
--earth; clay; soil;


మృత్యువు, mRtyuvu
-n. 
--death;


మృదంగం, mRdaMgaM
-n.
--a drum used in Indian musical performances;


మృదులాస్థి, mRdulAsti
-n.
--cartilage;


మృదువు, mRduvu
-adj.
--tender; gentle; soft;


మృష్ట, mRshTa
-adj. 
--wholesome; healthy; clean;


మృష్టాన్నం, mRshtAnnaM
-n.
--wholesome food;


మెంతులు, meMtulu
-n. pl.
--fenugreek; [bot.] ''Trigonella foenum graecum;'' Here, ''foenum graecum'' means Greek Hay; greens of this plant were used in Greece to feed horses; 
--these seeds, widely used in Indian cooking, have been reported to possess hypoglycemic and hypolipidemic properties in animal experiments, as well as in human and clinical cases;
-- కసూరి మెంతి = [bot.] ''Trigonella corniculata;'' కసూర్ అనే ప్రదేశం నుండి మొదట లభ్యం అయినది అని కసూరి మెంతి కి ఆ పేరు వచ్చింది. దీనిని ఎండబెట్టి ఎండిన ఆకులని వాడతారు; 
--[Sans.] రుచిప్రదా; మిశ్రం; తాళపర్ణికా:


మెంతికూర, meMtikUra
-n.
--fenugreek greens; fenugreek leaves; [bot.] ''Trigonella foenum-graecum'' Linn.;

మెకం, mekaM 
- n.
-- (1) animal; (2) tiger;

మెగిడి, megiDi
-n.
--smoke; a word used by Chenchu tribes;


మెగిడిపెట్టు, megiDipeTTu
-v. t.
--to smoke (a fish);


మెగా, megA
-adj.
--pref. million; big; huge; (ant.) మైక్రో;


మెట్ట, meTTa
-n.
--(1) upland; elevated land; land with no irrigation; (ant.) పల్లం; పుంజె; మాగాణి; 
--(2) hillock;


మెట్ట జలగ, meTTa jalaga
-n.
-- slug, land slug; 
-- నత్తలలాగే ఇవి కూడా అతి మెల్లగా ప్రయాణిస్తాయి. అయితే నత్తలకి ఉన్నట్లు వీటికి గుల్లలు (Shells) ఉండవు. నత్తలలాగే మెట్ట జలగలు కూడా గాస్ట్రోపోడా (Gastropoda) తరగతిలోని సిగ్మురెత్రా (Sigmurethra) కుటుంబానికి చెందుతాయి. నీటి జలగల (Leeches) లాగా వీటికి రక్తం పీల్చే స్వభావం లేదు; 


మెట్ట తామర, meTTa tAmara
-n.
--ground lotus; Indian shot; [bot.] ''Canna indica'' of the Cannaceae family;;
-- దీని ఆకుల పసరు తామర, గజ్జి, చిడుము వంటి మొండి చర్మవ్యాధులకు, సర్పి ( Herpes zoster) వంటివాటికి దివ్యౌషధంగా పనిచేస్తుంది;
-- see also  సీమ మెట్ట తామర = [bot.] ''Cassia alata'';


మెట్ట సేద్యం, meTTa sEdyaM
-n.
--dry cultivation;


మెటికలు, meTikalu
-n.
--knuckles; 
---మెటికలు విరవకు = do not crack knuckles.


మెట్రిక్ టన్ను, meTrik Tannu
-n.
--metric ton; one million grams; mega garm; 2205 pounds;


మెట్రిక్ పద్ధతి, meTrik paddhati
-n.
--metric system; an internationally agreed system of measuring weights and measures using units like meters for length, kilograms for weight and seconds for time; the MKS system;


మెట్టు, meTTu
-n.
--(1) step, as in step of a stair; 
--(2) rung, as in rung of a ladder;


మెడ, meDa
-n.
--nape; neck; the back part of the neck; (ant.) పీక;


మెడిదము, meDidamu
-n.
--noise; sound;


మెతక, metaka
-adj.
--dank; 
---మెతక వాసన = dank smell.


మెతక, metaka
-n.
--dullard; softy; a person with no initiative;


మెతనాలు, metanAlu
-n.
--methanal; formaldehyde;


మెతనోలు, metanOlu
-n.
--methanol; methyl alcohol;


మెతల్ గుంపు, metal guMpu
-n.
--methyl group; methyl radical;


మెతల్ రాసి, metal rAsi
-n.
--methyl radical; methyl group;


మెత్త, metta
-n.
--cushion;  pad; padding; pillow;


మెత్తన, mettana
-n.
--softness;


మెదడు, medaDu
-n.
--(1) brain; మస్తిష్కం; 
--(2) cerebrum;


మెదులు, medulu
-v. i.
--stir; move a little;


మెరక, meraka
-n.
--upland; refers to a land with no or scarce water resources; (ant.) మాగాణి; పల్లం;


మెరుగు, merugu
-n.
--(1) shine; polish; glitter; 
--(2) better;


మెరుగులు దిద్దు, merugulu diddu
-v. t.
--to give finishing touches;


మెరుపు, merupu
-n.
--(1) flash; 
--(2) lightning;


మెలిక, melika
-n.
--twist; turn;


మెల్ల, mella
-n.
--cross-eye; Strabismus; a condition where one of the eyes drifts from focusing;
--- మెల్లకన్ను = కళ్ళు ఒకే దిశలో చూడలేని స్థితి;


మెల్లగా, mellagA
-adv.
--slowly; steadily; (ant.) త్వరగా; శీఘ్రంగా;


మెల్లనైన, mellanaina
-adj.
--slow;


మెస్మరించు, mesmariMcu
-v. t.
--mesmerize; to hypnotize; to enchant; (named after German physician Franz Anton Mesmer);


మెస్సయ్య, messiah
- n.
-- protector;
-- రక్షకుడు;


మేక, mEka
-n.
--goat; she-goat;


మేకపోతు, mEkapOtu
-n. m.
--he goat;


మేకపిల్ల, mEkapilla
-n.
--kid; baby goat;


మేకపోతు గాంభీర్యం, mEkapOtu gAMbhIryaM
- ph.
-- showing external courage although scared inside;


మేకమాంసం, mEkamAmsaM
-n.
--mutton;


మేకమేయని ఆకు, mEkamEyani Aku
-n.
--[bot.] ''Tylophora indica;''


మేకీవిల్లీయం, mEkIvillIyaM
-n.
--Machiavellian; crafty; deceitful; artful; named after the Florentine writer Nicolo Machiavelli (1469-1527 A.D.); కౌటిల్యం; కుటిలత్వం;


మేకు, mEku
-n.
--nail;


మేఘం, mEghaM
-n.
--cloud;
---అలకామేఘం = cirrus cloud; &quot;hairy&quot; cloud.
---అలకాపుంజ మేఘం = cirrocumulus cloud.
---అలకాస్థార మేఘం = cirrostratus cloud.
---మధ్యస్థార మేఘం = altostratus cloud.
---పుంజమేఘం = cumulus cloud.
---సమాచిమేఘం = cumulous cloud; &quot;heapy&quot; cloud.
---స్థారమేఘం = stratus cloud.
---వృష్టికమేఘం = nimbus cloud; &quot;rainy&quot; cloud.
---వాడు మేఘాల్లో ఉన్నాడు = [idiom] he is in cloud nine.


మేఘాచ్ఛాదితం, mEghAcchAditaM
-n.
--overcast;


మేట, mETa
-n.
--sandbar; shoal;


మేట్నీ, mETnI
-n.
--matinee; పగటాట;


మేటు, mETu
-n.
--heap; pile;


మేజా, mEjA
-n.
--desk; a table with drawers;


మేజువాణీ, mEjuvANI
- n.
-- a group dance performed by a clan of prostitutes with indecent language and exposure; it was customary to have such performances at weddings in bygone days; (see also)  నాచ్ పార్టీ; భోగంమేళం; 


మేజోళ్లు, mEjOllu
-n. pl.
--socks; stockings;


మేడ, mEDa
-n.
--a building with at least one floor above the ground floor; palace;


మేడమీద, mEDamIda
-n.
--upstairs;


మేడమెట్లు, mEDameTlu
-n.
--stairs;


మేడి, mEDi
-n.
-- cluster fig; a species of the fig tree; [bot.] ''Ficus glomerata; Ficus racemosa; Ficus palmata;''  
--(note) It is a common belief that this fruit is pretty outside with worms inside;
-- మేడిపండు అంటే మేడి చెట్టు కాయ. దీని హైబ్రిడ్ రకాలను అత్తిపండు, అంజీర అంటారు. మన దేశంలో చాలా చోట్ల ఈ చెట్లు కనిపిస్తాయి. మేడిపండు చూడడానికి గుండ్రంగా ఉంటుంది. పచ్చగా ఉన్నప్పుడు కాస్త పుల్లగా, చేదుగా ఉంటుంది. పండి పసుపు రంగులోకి మారిన తరువాత తీపిగా ఉంటుంది. మేడి పండు పండడం మొదలైనప్పుడు, మేడిపండులోని చిన్న చిన్న గుబ్బల వంటి కండ కోసం పురుగులు పండులోకి చేరి పండుని తింటాయి. నాటు పండయిన మేడిపండ్లలో పురుగులు ఉంటాయి. ఇది అత్తిపండ్లు పెంచబడిన మొక్కల నుంచి వస్తాయి. వీటి పెంపకంలో పురుగుమందుల కారణంగా పురుగులుండవు. 
-- ఉదుంబరం; 


మేదస్సు, mEdassu 
- n.
- fat; body fat; lipid; 


మేదిని, mEdini 
- n.
-- the Earth;
-- మధుకైటభుల మేధస్సుచేత తడుపబడుటచేత మేదిని అయింది;

 
మేన,  mEna
-- pref.
-- related by the body; related by blood;
--- మేనమామ = an uncle related by blood = mother's brother;
--- మేనత్త = an aunt related by blood = father's sister;
--- వేలువిడచిన మేనమామ = mother's cousin (brother); mother's sister's son;


మేను,  mEnu
-- n.
-- body;


మ్లేచ్ఛులు, mlEcChulu
-n. pl.
-- (1) Barbarians; uncivilized;
-- foreigners who do not speak our language (Sanskrit), who eat beef, and who do not follow our customs and traditions; 
--&quot;గోమాంసం తినేవారు, సంస్కృతం కాక పలురకాల భాషలు మాట్లాడేవారు, మన ఆచారాలను వేటినీ పాటించని వారిని మ్లేచ్ఛులని అంటారు&quot;  అని బౌధాయనుడు మ్లేచ్ఛ శబ్దాన్ని నిర్వచించాడు;


మైదా పిండి,  maidA piMDi
- n.
-- all-purpose flour; the flour made from a mixture of hard and soft varieties of white wheat;
-- గోధుమ పిండి =  wheat flour made from red wheat, without removing the skin and germ;
-- గోధుమలు పిండిమరలో పిండి పట్టించినప్పుడు అందులో గోధుమ పొట్టు, గోధుమ రవ్వ, బొంబాబు రవ్వ (సమొలిన), వగైరాలతోపాటు, చివరకు మెత్తగా మిగిలిన మైదాను కొన్ని రసాయనాలతో శుద్ధి చేసి తెల్లగా తీర్చిదిద్దుతారు. మిల్లులో బాగా పోలిష్ చేయబడిన గోధుమల నుండి వచ్చిన పిండికి Azodicarbonamide, Chlorine gas, మరియూ Benzoyl peroxide అనే రసాయనాలను ఉపయోగించి తెల్లగా చేస్తారు. అందువల్ల మైదా పిండి ముట్టుకోవడానికి మెత్తగాను, చూడటానికి తెల్లగానూ ఉంటుంది. మైదాతో ఆరోగ్య ప్రయోజనాలేవీ లేవు. మైదా వినియోగం ఆరోగ్యకరం కూడా కాదు; 


మైరేయం, mairEyaM 
- n.
-- intoxicating liquor made of date-palms;


మైలతుత్తం, mailatuttaM
- n.
-- copper sulfate; CuSO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;;
-- చికీగ్రీవం; 


మొక్కుబడి, mokkubaDi 
- n.
-- votive; vow;
-- దేవతల కిచ్చెదనని చెప్పిన కానుక;


మొగమాటం, mogamATaM
- n.
-- complaisance; civility courtesy; conciliatory conduct; feeling delicate;  a desire or willingness to please others, or to be agreeable and willing; a reluctance to refuse a request or to wound another's feelings by not complying; 
-- దాక్షిణ్యం; మొహమాటం; 


మొగలి, mogali
- n.
-- Screw pine; [bot.] ''Pondonus tectorius''; 
-- ఇది ఆవృతబీజ జాతి (Angiosperms) సతత హరిత వృక్షం; ఇది 15-20 అడుగుల ఎత్తుకు పెరుగుతుంది. 
-- మొగలిపువ్వు వాసనకు పాములు వస్తాయని అంటారు కానీ దీనికి శాస్త్రీయమైన రుజువు లేదు; ఈ పూల వాసనకి ఆకర్షింపబడి వచ్చాయనేదానికి ఇదమిద్ధంగా ఋజువులేమీ లేవు.  

మొదలు, modalu 
- n.
-- (1) beginning; starting point; (2) principal; initial investment 
-- మొదలు చెడ్డ బేరము = loss of principal; మొదటికే మోసం = the primary resources were not available to do a job 


మొర్రి పండు, morri panDu 
- n.
-- Chironji fruit; [bot.] ''Buchanania latifolia; Buchanania lanzan;'' 
-- These small, sweet, and tangy wild berries, (seasonal summer fruits) are often foraged in forest areas and are highly regarded for their unique taste and medicinal properties;


మొలలు, molalu
- n.
-- piles; hemorrhoids; 
-- దానిమ్మ తొక్కల పొడి (Powdered pomegranate peel). ఆయుర్వేద మందుల దుకాణాల్లోనూ, ఆన్లైన్ లోనూ దొరుకుతుంది.  ఉదయం సాయంత్రం ఒకో చెంచాడు చూర్ణం నీటితో కలిపి తాగితే విరేచనం అయేటప్పుడు రక్తం పోకుండా ఆపుతుంది.


మోకు, mOku 
- n.
-- a stout rope; a heavy-duty rope;


మోక్షం,  mOkshM
- n.
-- liberation; cessation of suffering; attainment of Supreme Bliss; Liberation of the soul from the body; Deliverance from the bonds of sense; Beatitude; 
-- the Hindu equivalent of Buddhist  నిర్వాణం; 


మోచెయ్యి, mOcheyyi 
- n.
-- elbow;
-- మోచేతి నీరు త్రాగడం = (1) ఒకరి ఆశ్రయంలో, లేదా పరుల పోషణలో, సహాయం వల్ల జీవించడాన్ని మోచేతికింద నీళ్ళు తాగడం అనే జాతీయంతో వ్యక్తపరుస్తారు; (2) తనకు గతిలేక ఒకరి పెట్టు పోతల మీద ఆధారపడి / ఒకరి సహాయంతోనే బతకడాన్ని * మోచేతి నీళ్ళు తాగడం* అంటారు. దుస్థితి సూచనకంగా వాడే జాతీయం ఇది;


మోట,  mOTa
- n. A water pump, a water wheel, or a device for drawing water from wells to irrigate the fields.


మోటబావి,  mOTabAvi
- n.
-- a wide-mouthed well suitable for lifting water with a specially shaped bucket, called 'mota' used for watering irrigated fields; 
-- కపిలబావి, మోటనుయ్యి; నీళ్ళు తోడటానికి మోట అమర్చిన బావి;

మోడు, mODu 
- n.
-- a tree stump;


మోత, mOta 
- n.
-- (1) burden; load; (2) sound; loudness;


మోతిబిందు, mOtibiMdu 
- n. 
-- cataract; an eye disease in which the lens gets clouded; 


మోపు, mOpu 
- n.
-- bundle; 


మోయు, mOyu 
- v. i.
-- carry;


మోహం,  mOhaM
-n.
-- attachment;  సాంగత్యం వల్ల ఒక వస్తువు తనదే అనే భావన; 


మొహమాటం,  mohamATaM
- n.
-- doing something with a sense of discomfort so as not to make a host uncomfortable;
-- మొగము + ఓటమి = మొగమోటమి = ఉచ్చారణ లో గూడా మొహమాటం అయి పోయింది. అంటే మొగం చూడడానికి చెల్లకపోవడం; ఇప్పటి వాడుకలో — మారుమాట చెప్పలేక, ఒప్పుకోవడం అనే అర్థం లో వాడుతున్నాం; అయిష్టంగానే ఎదుటివాడి మాటను అంగీకరించడం మొహమాటమౌతుంది. దీనిమీద సంస్కృత ఉపసర్గ ^నిర్^ చేర్చి &quot;నిర్మొహమాటం&quot; గా అనేది గూడా వాడుకలోకి వచ్చింది.
-- ఆహారే వ్యవహారే చ త్యక్త లజ్జః సుఖీ భవేత్ = ఆహారం విషయంలోను, వ్యవహారం విషయంలోనూ మొహమాట పడకూడదు;


మౌళి, mouLi 
- n.
-- (1) coiffured hair; ornamented hairdo; (2) crown; (3) leader; best of the tribe;
-- సిగ; కొప్పు; చంద్రమౌళి = one  who has the moon as a hair ornament = Lord Shiva;
&lt;/poem&gt;

==మూలం==
* V. Rao Vemuri, English-Telugu and Telugu-English Dictionary and Thesaurus, Asian Educational Services, New Delhi, 2002 ISBN 0-9678080-2-2
[[వర్గం:వేమూరి తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువు]]</text>
      <sha1>fcovb80inm6hnnznfkle8apuecua964</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>