రచయిత:పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>రచయిత:పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>8694</id>
    <revision>
      <id>556013</id>
      <parentid>514434</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>556013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3641" sha1="hqvm2jwkwrvf4i2l6sr30nsaudobolw" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = పానుగంటి
 |అసలుపేరు = లక్ష్మీ నరసింహారావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ప
 |పుట్టిన_యేడు = 1865
 |గిట్టిన_యేడు = 1940
 |వివరణ = పానుగంటి లక్ష్మీ నరసింహరావు (1865 - 1940) ప్రసిద్ధ తెలుగు సాహితీవేత్త. [[సాక్షి]] ఉపన్యాసాలను రచించి తెలుగు సాహిత్యానికి అనేక అమూల్యాభరణాలు అందించిన నరసింహారావు గారిని పాఠకలోకం 'కవిశేఖరుడ'నీ, 'అభినవ కాళిదాసు' అనీ, 'ఆంధ్ర అడిసన్' అనీ, 'ఆంధ్ర షేక్ స్పియర్' అనీ బిరుదులతో అభినందించింది.
 |బొమ్మ= Panuganti Lakshmi Narasimha Rao from Grandhalaya Sarvasvamu.jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = పానుగంటి లక్ష్మీ నరసింహారావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

[[:w:పానుగంటి లక్ష్మీ నరసింహారావు|పానుగంటి లక్ష్మీ నరసింహారావు]] (1865-1940) గారి 'సాక్షి వ్యాసాలు'  సువర్ణముఖి, ఆంధ్రపత్రిక లలో 1913 నుండి 1933 మధ్యకాలంలో ప్రచురించబడ్డాయి.
*[[సాక్షి]]
** [[సాక్షి మూడవ సంపుటం]] (ముద్రణ: 1991) {{small scan link|SaakshiPartIII.djvu}}
** [[సాక్షి (అన్ని సంపుటాలు కలిపి)]] (ముద్రణ: 2006) {{small scan link|సాక్షి పానుగంటి లక్ష్మీ నరసింహారావు.pdf}}
*నర్మదాపురుకుత్సీయము
*సారంగధర
*ప్రచండ చాణక్యము {{small scan link|వ్రచండ చాణక్యము.djvu}}
*రాధాకృష్ణ
*పాదుకా పట్టాభిషేకము
*కోకిల [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.392682], [https://archive.org/details/kokila020813mbp]
*విజయ రాఘవము
*వనవాస రాఘవము
*విప్రనారాయణ
*బుద్ధబోధ సుధ
*వృద్ధ వివాహము
*కల్యాణ రాఘవము
*కంఠాభరణము (1926) {{small scan link|కంఠాభరణము by పానుగంటి లక్ష్మీ నరసింహారావు.pdf}}
*ముద్రిక
*పూర్ణిమ
*సరస్వతి
*వీరమతి
*చూడామణి
*పద్మిని
*మాలతీమాల
*గుణవతి
*మణిమాల
*సరోజిని
*రాతిస్తంభము
*విచిత్ర వివాహము
*రామరాజు
*పరప్రేమ
*మనోమహిమము

==పానుగంటివారి గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర రచయితలు/పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహరావు]]

[[వర్గం:రచయితలు-ప]]
[[వర్గం:వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>hqvm2jwkwrvf4i2l6sr30nsaudobolw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:దిగవల్లి వేంకట శివరావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>29768</id>
    <revision>
      <id>556010</id>
      <parentid>458935</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>556010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5507" sha1="l9de21qkwk0h752lple982gc8tss2n1" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = దిగవల్లి
 |అసలుపేరు = వేంకట శివరావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ద
 |పుట్టిన_యేడు = 1898
 |గిట్టిన_యేడు = 1992
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= Digavalli Venkata Siva Rao.jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = దిగవల్లి వేంకట శివరావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[ఆంగ్ల రాజ్యాంగము]]
* పోతన వేమనల యుగము  (1922) (1924) {{small scan link|Potana-Vemanala-Yugamu1924.pdf}}
* హిందూ ధర్మ సంగ్రహము  (1926).
* హిందువుల ఋణములు, అన్యా క్రాంతములు (1926) 
* [[దక్షిణాఫ్రికా]]  (1928):  విజ్ఞాన చంద్రికా మండలి వారి ప్రచురణ [ https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371429/mode/2up External link.]
* నీలాపనింద  (1929)
* సత్యాగ్రహ చరిత్ర  (1930) 
* నిర్భాగ్య భారతము (1930) 
* దరిద్రనారాయణీయము(1930) 
* బార్డోలీ సత్యాగ్రహ విజయము (1930) 
* బ్రిటిష్ వస్తు బహిష్కరణము (1930) 
* విదేశ వస్త్ర బహిష్కరణము  (1930)
* సత్యాగ్రహ బోధిని  (1930) 
* ఆంధ్ర పౌరుషము (1930) 
* పాంచజన్యము (1930) 
* అధినివేశ స్నివరాజ్జయము  (1933)  
* భారతదేశ స్థితి గతులు  (1933): 
* సహకార వస్తునిలోద్య మము (1933): 
* Rochadale pioneers and cooperative Store movement. Pp 75. Published by Krishna District Cooperative Federation. 
* వ్యవహార కోశము  (1934, 1991):  శాస్త్ర పరి భాష(1935, 1991): English-Telugu Dictionary, scientific terms. 
* నవీన ఆర్ధిక నీతి (1936): ఆంధ్ర రాష్ట్ర రైతు సంఘ ప్రచురణ .
* నూతన ఇండియా రాజ్యాంగము (1936)
* నవీన రష్యా ఆర్ధిక నీతి  (1936)
* రాష్ట్రీయ స్వపరిపాలనము(1936) 
* [[బ్రిటిష్ ఇండియా చరిత్ర]] (1938) {{small scan link|బ్రిటిష్ రాజ్యతంత్రయుగము అను బ్రిటిష్ ఇండియా చరిత్ర దిగవల్లి వేంకటశివరావు.pdf}}
* A constitutional and a. A constitutional and Economic History of British Rule in India.
* అంకుల్ టామ్ కథ  (1937): 
* వ్యవసాయ దారుల (1938) 
* ఆంగ్ల రాజ్యాంగము (1933): 
* ఫెడరేషన్ నిజస్వరూపము (1939) డా భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య గారి తో కలసి వ్రాసినది  
* ఏనుగుల వీరస్వామయ్య గారి [[కాశీయాత్ర చరిత్ర]]  (1941 and 1991) {{small scan link|Kasiyatracharitr020670mbp.pdf}}
* [[కథలు - గాథలు (దిగవల్లి శివరావు)|కథలు - గాథలు]] 1, {{small scan link|Kathalu gaathalu modati bhaagamu.pdf}} 2, 3, 4  భాగములు  (1943, 1944, 1945, 2008)
* ఆదిమనవాసుల యుధములు (1958). 
* ఆఫ్రికా జాతీయోద్యమము (1959):  తెలుగు అకాడమి వారి ప్రచురణ. భారత రాష్ట్ర పతి డా రాజేంద్ర ప్రసాదు గారు విడుదల చేసిన పుస్తకము
*  1857 పూర్వరంగములు  (1957) (1965)
* సన్యాసుల స్వాతంత్ర్య సమరములు (1958) 
* మన ఆంధ్రత్వము (1962).
* ప్రజా ప్రభుత్వము (1966).
* మన పోలీసు వ్యవస్థ (1966)
* The Rule of Law and the Bezwada Bar(1975).
* విస్మ్రు తాంధ్రము విశాలాంధ్రము(1980).
* వీరేశలింగం వెలుగు నీడలు  (1985)
===వ్యాసాలు===
* చిన్న కథలు - ఆంధ్ర వాజ్మయమున వాని స్థానము - [[శారద మాసపత్రిక]]
* [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 6/సంచిక 1/భారతీయుల నాటక లక్షణము]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆంధ్రదేశ చరిత్రము IV]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆంధ్రదేశ చరిత్రము V]]

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>l9de21qkwk0h752lple982gc8tss2n1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandaalaya Sarvasvamu V.1, No.1 (1916).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>151796</id>
    <revision>
      <id>556014</id>
      <parentid>462056</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>556014</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="654" sha1="mlo7d7fiydb9mkuuabd7eoduli6oym6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;48D&lt;/noinclude&gt;{{p|fs125|ac}}ద్వితీయ గ్రంథభాండాగార ప్రతినిధుల మహాసభ&lt;/p&gt;  

[[దస్త్రం:Baru Sri Ramanarasimha Rao (cropped).jpg|thumb|center]]


{{p|fs100|ac}}ఆహ్వాన సంఘాధ్యక్షులగు&lt;/br&gt;
బారు శ్రీరామనరసింహారావుగారు.&lt;/p&gt;

[[దస్త్రం:Ramayanim garu.jpg|thumb|center]]

{{p|fs100|ac}}మహాజనసభకు అగ్రాసనాధిపతిగారగు హానరబిల్&lt;/br&gt; 
పానుగంటి రామారాయనింగారు.&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mlo7d7fiydb9mkuuabd7eoduli6oym6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య</title>
    <ns>102</ns>
    <id>205917</id>
    <revision>
      <id>556011</id>
      <parentid>537205</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>556011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="637" sha1="6dhmkjrrk1p3v2v5fntyvd7637vjw7i" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = దుగ్గిరాల
 |అసలుపేరు = గోపాలకృష్ణయ్య 
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ద
 |పుట్టిన_యేడు = 1889
 |గిట్టిన_యేడు = 1928
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= Duggirala Gopalakrishnayya.jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య 
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[పురుషార్థములు]]</text>
      <sha1>6dhmkjrrk1p3v2v5fntyvd7637vjw7i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556012</id>
      <parentid>556011</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>556012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="678" sha1="hznqjl7c1rvt7qnwdiu2vm2tddwnv09" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = దుగ్గిరాల
 |అసలుపేరు = గోపాలకృష్ణయ్య 
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ద
 |పుట్టిన_యేడు = 1889
 |గిట్టిన_యేడు = 1928
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= Duggirala Gopalakrishnayya.jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య 
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[పురుషార్థములు]] {{small scan link|Purusharthamulu.djvu}}</text>
      <sha1>hznqjl7c1rvt7qnwdiu2vm2tddwnv09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212298</id>
    <revision>
      <id>556055</id>
      <parentid>555962</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T11:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556055</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8688" sha1="8ybzlde5vzwd6sfgr1teht1epy57r65" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{p|fs150|ac}}ఇవీ తేజస్సులు&lt;/p&gt;

{{TOC begin|max-width=35em}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 1. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అబిద్ హసన్ సఫ్రానీ|అబిద్ హసన్ సఫ్రానీ]]| జి. వెంకటరామారావు |1}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 2. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఆదిరాజు వీరభద్రరావు|ఆదిరాజు వీరభద్రరావు]] | డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు |3}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 3. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అజిత్|అజిత్]]| వారాల ఆనంద్ |7}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 4. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అలిశెట్టి ప్రభాకర్|అలిశెట్టి ప్రభాకర్]]| డా. నాళేశ్వరం శంకరం |10}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 5. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అంబటిపూడి వేంకటరత్నం|అంబటిపూడి వేంకటరత్నం]]| డా॥ తిరునగరి |13}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 6. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఆనందాంబ|ఆనందాంబ]]| డా. ఆర్. కమల |16}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 7. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఆనందరావు తోట|ఆనందరావు తోట]]| డా. వెలిచాల కొండలరావు |19}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 8. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అనంతోజు బ్రహ్మయ్య|అనంతోజు బ్రహ్మయ్య]]| వడ్డ సాయిలూచారి |23}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 9. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అనుముల కృష్ణమూర్తి|అనుముల కృష్ణమూర్తి]]| వి.ఆర్. విద్యార్థి |26}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 10. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అరుట్ల కమలాదేవి|అరుట్ల కమలాదేవి]]| డా. తిరునగరి దేవకీదేవి |29}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 11. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అవుల పిచ్చయ్య|అవుల పిచ్చయ్య]]| ఎ.ఎం. తాయారు |32}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 12. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/బి. భానుప్రకాష్|బి. భానుప్రకాష్]]| శ్రీధర్ బీచరాజు|36}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 13. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/బి.యన్. శాస్త్రి|బి.యన్. శాస్త్రి]]| డా. జె. చెన్నయ్య |39}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 14. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/బి.యస్. నారాయణ|బి.యస్. నారాయణ]]| వారాల ఆనంద్ |43}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 15. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/భండారు అచ్చమాంబ|భండారు అచ్చమాంబ]]| డా. సంగిశెట్టి శ్రీనివాస్ |46}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 16. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/భావానంద భారతీస్వామీవార్లు|భావానంద భారతీస్వామీవార్లు]]| డా. ఎం. దత్తాత్రేయశర్మ |50}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 17. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/భీంరెడ్డి నరసింహారెడ్డి|భీంరెడ్డి నరసింహారెడ్డి]]| డా. ఏనుగు నరసింహారెడ్డి |54}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 18. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/భూపతి కృష్ణమూర్తి|భూపతి కృష్ణమూర్తి]]| డా. రామా చంద్రమౌళి |57}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 19. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/భాగ్యరెడ్డి వర్మ|భాగ్యరెడ్డి వర్మ]]| డా. సంగిశెట్టి శ్రీనివాస్ |60}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 20. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/బిరుదురాజు రామరాజు|బిరుదురాజు రామరాజు]]| డా. అమ్మంగి వేణుగోపాల్ |63}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 21. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/బొమ్మ హేమాదేవి|బొమ్మ హేమాదేవి]]| శాంతి ప్రబోధ |68}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 22. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/బూర్గుల రామకృష్ణారావు|బూర్గుల రామకృష్ణారావు]]| డా. ఎస్.వి. రామారావు |72}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 23. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/బోయ జంగయ్య|బోయ జంగయ్య]]| డా. మేరెడ్డి యాదగిరిరెడ్డి |77}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 24. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/బూర్గుల రంగనాథరావు|బూర్గుల రంగనాథరావు]]| డా. ఎస్.వి. రామారావు |81}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 25. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/సి. నారాయణరెడ్డి|సి. నారాయణరెడ్డి]]| డా. జె. చెన్నయ్య |84}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 26. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చందా కాంతయ్య శ్రేష్ఠి|చందా కాంతయ్య శ్రేష్ఠి]]| డా. రామా చంద్రమౌళి |88}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 27. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చందాల కేశవదాసు|చందాల కేశవదాసు]]| డా. యం. పురుషోత్తమాచార్య |92}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 28. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చెర్విరాల భాగయ్య|చెర్విరాల భాగయ్య]]| డా. నోరి రాజేశ్వరరావు |95}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 29. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చిదిరెమఠం వీరభద్రశర్మ|చిదిరెమఠం వీరభద్రశర్మ]]| దోరవేటి |98}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 30. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చిలువేరు రామలింగం|చిలువేరు రామలింగం]]| అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి |101}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 31. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చిందుల యల్లమ్మ|చిందుల యల్లమ్మ]]| వి. పద్మ |105}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 32. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చొప్పకట్ల చంద్రమౌళి|చొప్పకట్ల చంద్రమౌళి]]| వారాల ఆనంద్ |108}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 33. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చుక్క సత్తయ్య|చుక్క సత్తయ్య]]| డా. జె. చెన్నయ్య |110}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 34. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/డి. రామలింగం|డి. రామలింగం]]| డా. దేవరాజు మహారాజు |114}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 35. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దాశరథి కృష్ణమాచార్య|దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]| డా. తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య |117}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 36. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దాశరథి రంగాచార్య|దాశరథి రంగాచార్య]]| డా. వి. జయప్రకాష్ |121}}
{{TOC end}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ybzlde5vzwd6sfgr1teht1epy57r65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212299</id>
    <revision>
      <id>556023</id>
      <parentid>553517</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>556023</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4915" sha1="hd0woaxe3krgsvg3ldyjfai1tkgacn8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{TOC row 1-1-1-1 | 37. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి రామానుజరావు|దేవులపల్లి రామానుజరావుసఫ్రానీ]]| దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు |1}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 1. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అబిద్ హసన్ సఫ్రానీ|అబిద్ హసన్ సఫ్రానీ]]| జి. వెంకటరామారావు |1}}

37.
దేవులపల్లి రామానుజరావు
దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు
125
38.
దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు
డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్
129
39.
ధవళా శ్రీనివాసరావు
పున్నా అంజయ్య
133
40.
దొడ్డి కొమురయ్య
డా. ననుమాస స్వామి
135
41.
డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి
డా. మాలిక్రీ మాణిక్యం
138
42.
ఎదిరి చెన్నకేశవులు
డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్
141
43.
ఈశ్వరీబాయి
డా.
ముక్తేవి భారతి
146
44.
ఈటూరి లక్ష్మణరావు
45.
గడ్డం రాంరెడ్డి
డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు
డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశరావు
149
153
46.
గడియారం రామకృష్ణశర్మ
డా. జి. గిరిజా మనోహరబాబు
157
47.
గణపతి రామచంద్రరావు
గన్ను కృష్ణమూర్తి
161
48.
గోపాలరాజ్ భట్
రాయప్రోలు రమణ
164
49.
డా. పసునూరి రవీందర్
168
50.
గూడూరి సీతారాం
డా. పత్తిపాక మోహన్
172
51.
గులాం అహ్మద్
ఎస్. భాను శ్రీదేవి
175
52.
గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ
డా. చెప్పిల హరినాథ కర్మ
179
53.
గుండేరావు హరారే
డా. మసన చెన్నప్ప
184
54.
55.
56.
జమాలుద్దీన్
ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి
జమలాపురం కేశవరావు
డా. చవ్వా వెంకటరెడ్డి
డా. దేవరాజు మహారాజు
షబ్నవీజ్ ఇందిర
187
191
194
57.
జయశంకర్ సర్
దేశపతి శ్రీనివాస్
197
58.
జొన్నవాడ రాఘవమ్మ
డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్
201
59.
పి.వి. రామమోహన్ నాయుడు
206
60.
జువ్వాడి గౌతమ్రావు
గండ్ర లక్ష్మణ్ రావు
209
61.
జ్వాలాముఖి
నిఖిలేశ్వర్
214
62.
కె.వి. రాఘవాచార్యులు
డా. సి.హెచ్. లక్ష్మణ చక్రవర్తి
218
63.
కాళోజి నారాయణరావు
నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి
222
64.
కాళోజి రామేశ్వరావు (షాద్)
65.
కాల్వ బాలయ్య
66.
కనపర్తి రామచంద్రుడు
67.
కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు
వి.ఆర్. విద్యార్ధి
ఉండ్రాల రాజేశం
డా. దాసోజు పద్మావతి
226
230
234
వేణు సంకోజు
238
68.
కాపు రాజయ్య
డా. సురభి వాణీదేవి
241
69.
కాటం లక్ష్మీనారాయణ
డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు
244
70.
కేశనకుర్తి వీరభద్రాచారి
కందాళై రాఘవాచార్యులు
247
71.
కేవల్ కిషన్
డా. బెల్లంకొండ సంపత్కుమార్
250
72.
ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
డా. గుమ్మన్నగారి బాలశ్రీనివాసమూర్తి
254
73.
కోదాటి నారాయణరావు
డా. టి. గౌరీశంకర్
259
74.
కుమ్రం భీం
డా. ఎస్.ఎం. ప్రాణావు
262
75.
కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు
డా. వి. జయప్రకాష్
266&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hd0woaxe3krgsvg3ldyjfai1tkgacn8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556024</id>
      <parentid>556023</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>556024</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5502" sha1="seg7zjumev88jjptpvlo4knujeztawu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{TOC row 1-1-1-1 | 37. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి రామానుజరావు|దేవులపల్లి రామానుజరావుసఫ్రానీ]]| దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు |1}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 1. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అబిద్ హసన్ సఫ్రానీ|అబిద్ హసన్ సఫ్రానీ]]| జి. వెంకటరామారావు |1}}

37.
దేవులపల్లి రామానుజరావు
దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు
125
38.
దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు
డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్
129
39.
ధవళా శ్రీనివాసరావు
పున్నా అంజయ్య
133
40.
దొడ్డి కొమురయ్య
డా. ననుమాస స్వామి
135
41.
డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి
డా. మాలిక్రీ మాణిక్యం
138
42.
ఎదిరి చెన్నకేశవులు
డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్
141
43.
ఈశ్వరీబాయి
డా.
ముక్తేవి భారతి
146
44.
ఈటూరి లక్ష్మణరావు
45.
గడ్డం రాంరెడ్డి
డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు
డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశరావు
149
153
46.
గడియారం రామకృష్ణశర్మ
డా. జి. గిరిజా మనోహరబాబు
157
47.
గణపతి రామచంద్రరావు
గన్ను కృష్ణమూర్తి
161
48.
గోపాలరాజ్ భట్
రాయప్రోలు రమణ
164
49.
డా. పసునూరి రవీందర్
168
50.
గూడూరి సీతారాం
డా. పత్తిపాక మోహన్
172
51.
గులాం అహ్మద్
ఎస్. భాను శ్రీదేవి
175
52.
గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ
డా. చెప్పిల హరినాథ కర్మ
179
53.
గుండేరావు హరారే
డా. మసన చెన్నప్ప
184
54.
55.
56.
జమాలుద్దీన్
ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి
జమలాపురం కేశవరావు
డా. చవ్వా వెంకటరెడ్డి
డా. దేవరాజు మహారాజు
షబ్నవీజ్ ఇందిర
187
191
194
57.
జయశంకర్ సర్
దేశపతి శ్రీనివాస్
197
58.
జొన్నవాడ రాఘవమ్మ
డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్
201
59.
పి.వి. రామమోహన్ నాయుడు
206
60.
జువ్వాడి గౌతమ్రావు
గండ్ర లక్ష్మణ్ రావు
209
61.
జ్వాలాముఖి
నిఖిలేశ్వర్
214
62.
కె.వి. రాఘవాచార్యులు
డా. సి.హెచ్. లక్ష్మణ చక్రవర్తి
218
63.
కాళోజి నారాయణరావు
నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి
222
64.
కాళోజి రామేశ్వరావు (షాద్)
65.
కాల్వ బాలయ్య
66.
కనపర్తి రామచంద్రుడు
67.
కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు
వి.ఆర్. విద్యార్ధి
ఉండ్రాల రాజేశం
డా. దాసోజు పద్మావతి
226
230
234
వేణు సంకోజు
238
68.
కాపు రాజయ్య
డా. సురభి వాణీదేవి
241
69.
కాటం లక్ష్మీనారాయణ
డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు
244
70.
కేశనకుర్తి వీరభద్రాచారి
కందాళై రాఘవాచార్యులు
247
71.
కేవల్ కిషన్
డా. బెల్లంకొండ సంపత్కుమార్
250
72.
ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
డా. గుమ్మన్నగారి బాలశ్రీనివాసమూర్తి
254
73.
కోదాటి నారాయణరావు
డా. టి. గౌరీశంకర్
259
74.
కుమ్రం భీం
డా. ఎస్.ఎం. ప్రాణావు
262
75.
కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు
డా. వి. జయప్రకాష్
266
{{TOC row 1-1-1-1 | 35. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దాశరథి కృష్ణమాచార్య|దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]| డా. తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య |117}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 75. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు|కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు]]| డా. వి. జయప్రకాష్ |121}}
{{TOC end}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>seg7zjumev88jjptpvlo4knujeztawu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556038</id>
      <parentid>556024</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>556038</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5532" sha1="5oofl7ixa1q5q42x9q549chxaixm3sr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{TOC begin|max-width=35em}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 37. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి రామానుజరావు|దేవులపల్లి రామానుజరావుసఫ్రానీ]]| దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు |1}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 1. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/అబిద్ హసన్ సఫ్రానీ|అబిద్ హసన్ సఫ్రానీ]]| జి. వెంకటరామారావు |1}}

37.
దేవులపల్లి రామానుజరావు
దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు
125
38.
దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు
డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్
129
39.
ధవళా శ్రీనివాసరావు
పున్నా అంజయ్య
133
40.
దొడ్డి కొమురయ్య
డా. ననుమాస స్వామి
135
41.
డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి
డా. మాలిక్రీ మాణిక్యం
138
42.
ఎదిరి చెన్నకేశవులు
డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్
141
43.
ఈశ్వరీబాయి
డా.
ముక్తేవి భారతి
146
44.
ఈటూరి లక్ష్మణరావు
45.
గడ్డం రాంరెడ్డి
డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు
డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశరావు
149
153
46.
గడియారం రామకృష్ణశర్మ
డా. జి. గిరిజా మనోహరబాబు
157
47.
గణపతి రామచంద్రరావు
గన్ను కృష్ణమూర్తి
161
48.
గోపాలరాజ్ భట్
రాయప్రోలు రమణ
164
49.
డా. పసునూరి రవీందర్
168
50.
గూడూరి సీతారాం
డా. పత్తిపాక మోహన్
172
51.
గులాం అహ్మద్
ఎస్. భాను శ్రీదేవి
175
52.
గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ
డా. చెప్పిల హరినాథ కర్మ
179
53.
గుండేరావు హరారే
డా. మసన చెన్నప్ప
184
54.
55.
56.
జమాలుద్దీన్
ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి
జమలాపురం కేశవరావు
డా. చవ్వా వెంకటరెడ్డి
డా. దేవరాజు మహారాజు
షబ్నవీజ్ ఇందిర
187
191
194
57.
జయశంకర్ సర్
దేశపతి శ్రీనివాస్
197
58.
జొన్నవాడ రాఘవమ్మ
డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్
201
59.
పి.వి. రామమోహన్ నాయుడు
206
60.
జువ్వాడి గౌతమ్రావు
గండ్ర లక్ష్మణ్ రావు
209
61.
జ్వాలాముఖి
నిఖిలేశ్వర్
214
62.
కె.వి. రాఘవాచార్యులు
డా. సి.హెచ్. లక్ష్మణ చక్రవర్తి
218
63.
కాళోజి నారాయణరావు
నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి
222
64.
కాళోజి రామేశ్వరావు (షాద్)
65.
కాల్వ బాలయ్య
66.
కనపర్తి రామచంద్రుడు
67.
కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు
వి.ఆర్. విద్యార్ధి
ఉండ్రాల రాజేశం
డా. దాసోజు పద్మావతి
226
230
234
వేణు సంకోజు
238
68.
కాపు రాజయ్య
డా. సురభి వాణీదేవి
241
69.
కాటం లక్ష్మీనారాయణ
డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు
244
70.
కేశనకుర్తి వీరభద్రాచారి
కందాళై రాఘవాచార్యులు
247
71.
కేవల్ కిషన్
డా. బెల్లంకొండ సంపత్కుమార్
250
72.
ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
డా. గుమ్మన్నగారి బాలశ్రీనివాసమూర్తి
254
73.
కోదాటి నారాయణరావు
డా. టి. గౌరీశంకర్
259
74.
కుమ్రం భీం
డా. ఎస్.ఎం. ప్రాణావు
262
75.
కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు
డా. వి. జయప్రకాష్
266
{{TOC row 1-1-1-1 | 35. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దాశరథి కృష్ణమాచార్య|దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]| డా. తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య |117}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 75. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు|కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు]]| డా. వి. జయప్రకాష్ |121}}
{{TOC end}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5oofl7ixa1q5q42x9q549chxaixm3sr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556039</id>
      <parentid>556038</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>556039</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5479" sha1="dgnbn4t08lojbjz4jl4m8d0y8utie33" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{TOC begin|max-width=35em}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 37. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి రామానుజరావు|దేవులపల్లి రామానుజరావు]]| దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు |1}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 1. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|1}}

37.
దేవులపల్లి రామానుజరావు
దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు
125
38.
దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు
డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్
129
39.
ధవళా శ్రీనివాసరావు
పున్నా అంజయ్య
133
40.
దొడ్డి కొమురయ్య
డా. ననుమాస స్వామి
135
41.
డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి
డా. మాలిక్రీ మాణిక్యం
138
42.
ఎదిరి చెన్నకేశవులు
డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్
141
43.
ఈశ్వరీబాయి
డా.
ముక్తేవి భారతి
146
44.
ఈటూరి లక్ష్మణరావు
45.
గడ్డం రాంరెడ్డి
డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు
డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశరావు
149
153
46.
గడియారం రామకృష్ణశర్మ
డా. జి. గిరిజా మనోహరబాబు
157
47.
గణపతి రామచంద్రరావు
గన్ను కృష్ణమూర్తి
161
48.
గోపాలరాజ్ భట్
రాయప్రోలు రమణ
164
49.
డా. పసునూరి రవీందర్
168
50.
గూడూరి సీతారాం
డా. పత్తిపాక మోహన్
172
51.
గులాం అహ్మద్
ఎస్. భాను శ్రీదేవి
175
52.
గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ
డా. చెప్పిల హరినాథ కర్మ
179
53.
గుండేరావు హరారే
డా. మసన చెన్నప్ప
184
54.
55.
56.
జమాలుద్దీన్
ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి
జమలాపురం కేశవరావు
డా. చవ్వా వెంకటరెడ్డి
డా. దేవరాజు మహారాజు
షబ్నవీజ్ ఇందిర
187
191
194
57.
జయశంకర్ సర్
దేశపతి శ్రీనివాస్
197
58.
జొన్నవాడ రాఘవమ్మ
డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్
201
59.
పి.వి. రామమోహన్ నాయుడు
206
60.
జువ్వాడి గౌతమ్రావు
గండ్ర లక్ష్మణ్ రావు
209
61.
జ్వాలాముఖి
నిఖిలేశ్వర్
214
62.
కె.వి. రాఘవాచార్యులు
డా. సి.హెచ్. లక్ష్మణ చక్రవర్తి
218
63.
కాళోజి నారాయణరావు
నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి
222
64.
కాళోజి రామేశ్వరావు (షాద్)
65.
కాల్వ బాలయ్య
66.
కనపర్తి రామచంద్రుడు
67.
కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు
వి.ఆర్. విద్యార్ధి
ఉండ్రాల రాజేశం
డా. దాసోజు పద్మావతి
226
230
234
వేణు సంకోజు
238
68.
కాపు రాజయ్య
డా. సురభి వాణీదేవి
241
69.
కాటం లక్ష్మీనారాయణ
డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు
244
70.
కేశనకుర్తి వీరభద్రాచారి
కందాళై రాఘవాచార్యులు
247
71.
కేవల్ కిషన్
డా. బెల్లంకొండ సంపత్కుమార్
250
72.
ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
డా. గుమ్మన్నగారి బాలశ్రీనివాసమూర్తి
254
73.
కోదాటి నారాయణరావు
డా. టి. గౌరీశంకర్
259
74.
కుమ్రం భీం
డా. ఎస్.ఎం. ప్రాణావు
262
75.
కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు
డా. వి. జయప్రకాష్
266
{{TOC row 1-1-1-1 | 35. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కుమ్రం భీం|కుమ్రం భీం]]| డా. టి. గౌరీశంకర్|262}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 75. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు|కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు]]| డా. వి. జయప్రకాష్ |266}}
{{TOC end}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dgnbn4t08lojbjz4jl4m8d0y8utie33</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556040</id>
      <parentid>556039</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>556040</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8068" sha1="mp7hircw7nk40s4o64puk4b835rwy68" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{TOC begin|max-width=35em}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 37. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి రామానుజరావు|దేవులపల్లి రామానుజరావు]]| దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు |125}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 38. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 39. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ధవళా శ్రీనివాసరావు|ధవళా శ్రీనివాసరావు]]| పున్నా అంజయ్య|133}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 40. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దొడ్డి కొమురయ్య|దొడ్డి కొమురయ్య]]| డా. ననుమాస స్వామి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 41. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 42. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 43. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 44. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 45. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 46. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 47. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 48. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

129
39.
ధవళా శ్రీనివాసరావు
పున్నా అంజయ్య
133
40.
దొడ్డి కొమురయ్య
డా. ననుమాస స్వామి
135
41.
డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి
డా. మాలిక్రీ మాణిక్యం
138
42.
ఎదిరి చెన్నకేశవులు
డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్
141
43.
ఈశ్వరీబాయి
డా.
ముక్తేవి భారతి
146
44.
ఈటూరి లక్ష్మణరావు
45.
గడ్డం రాంరెడ్డి
డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు
డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశరావు
149
153
46.
గడియారం రామకృష్ణశర్మ
డా. జి. గిరిజా మనోహరబాబు
157
47.
గణపతి రామచంద్రరావు
గన్ను కృష్ణమూర్తి
161
48.
గోపాలరాజ్ భట్
రాయప్రోలు రమణ
164
49.
డా. పసునూరి రవీందర్
168
50.
గూడూరి సీతారాం
డా. పత్తిపాక మోహన్
172
51.
గులాం అహ్మద్
ఎస్. భాను శ్రీదేవి
175
52.
గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ
డా. చెప్పిల హరినాథ కర్మ
179
53.
గుండేరావు హరారే
డా. మసన చెన్నప్ప
184
54.
55.
56.
జమాలుద్దీన్
ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి
జమలాపురం కేశవరావు
డా. చవ్వా వెంకటరెడ్డి
డా. దేవరాజు మహారాజు
షబ్నవీజ్ ఇందిర
187
191
194
57.
జయశంకర్ సర్
దేశపతి శ్రీనివాస్
197
58.
జొన్నవాడ రాఘవమ్మ
డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్
201
59.
పి.వి. రామమోహన్ నాయుడు
206
60.
జువ్వాడి గౌతమ్రావు
గండ్ర లక్ష్మణ్ రావు
209
61.
జ్వాలాముఖి
నిఖిలేశ్వర్
214
62.
కె.వి. రాఘవాచార్యులు
డా. సి.హెచ్. లక్ష్మణ చక్రవర్తి
218
63.
కాళోజి నారాయణరావు
నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి
222
64.
కాళోజి రామేశ్వరావు (షాద్)
65.
కాల్వ బాలయ్య
66.
కనపర్తి రామచంద్రుడు
67.
కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు
వి.ఆర్. విద్యార్ధి
ఉండ్రాల రాజేశం
డా. దాసోజు పద్మావతి
226
230
234
వేణు సంకోజు
238
68.
కాపు రాజయ్య
డా. సురభి వాణీదేవి
241
69.
కాటం లక్ష్మీనారాయణ
డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు
244
70.
కేశనకుర్తి వీరభద్రాచారి
కందాళై రాఘవాచార్యులు
247
71.
కేవల్ కిషన్
డా. బెల్లంకొండ సంపత్కుమార్
250
72.
ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
డా. గుమ్మన్నగారి బాలశ్రీనివాసమూర్తి
254
73.
కోదాటి నారాయణరావు
డా. టి. గౌరీశంకర్
259
74.
కుమ్రం భీం
డా. ఎస్.ఎం. ప్రాణావు
262
75.
కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు
డా. వి. జయప్రకాష్
266
{{TOC row 1-1-1-1 | 35. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కుమ్రం భీం|కుమ్రం భీం]]| డా. టి. గౌరీశంకర్|262}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 75. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు|కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు]]| డా. వి. జయప్రకాష్ |266}}
{{TOC end}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mp7hircw7nk40s4o64puk4b835rwy68</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556041</id>
      <parentid>556040</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>556041</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6585" sha1="tsu98yv2c2cq1b7h56cjseixlfdnzd8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{TOC begin|max-width=35em}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 37. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి రామానుజరావు|దేవులపల్లి రామానుజరావు]]| దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు |125}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 38. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 39. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ధవళా శ్రీనివాసరావు|ధవళా శ్రీనివాసరావు]]| పున్నా అంజయ్య|133}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 40. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దొడ్డి కొమురయ్య|దొడ్డి కొమురయ్య]]| డా. ననుమాస స్వామి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 41. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి|డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి]]| డా. మావిశ్రీ మాణిక్యం|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 42. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఎదిరి చెన్నకేశవులు|ఎదిరి చెన్నకేశవులు]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 43. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈశ్వరీబాయి|ఈశ్వరీబాయి]]| డా.ముక్తేవి భారతి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 44. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈటూరి లక్ష్మణరావు|ఈటూరి లక్ష్మణరావు]]| డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 45. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గడ్డం రాంరెడ్డి|గడ్డం రాంరెడ్డి]]| డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశరావు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 46. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గడియారం రామకృష్ణశర్మ|గడియారం రామకృష్ణశర్మ]]| డా. జి. గిరిజా మనోహరబాబు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 47. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గణపతి రామచంద్రరావు|గణపతి రామచంద్రరావు]]| గన్ను కృష్ణమూర్తి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 48. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గోపాలరాజ్ భట్|గోపాలరాజ్ భట్]]| రాయప్రోలు రమణ
|129}}

డా. పసునూరి రవీందర్
168
50.
గూడూరి సీతారాం
డా. పత్తిపాక మోహన్
172
51.
గులాం అహ్మద్
ఎస్. భాను శ్రీదేవి
175
52.
గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ
డా. చెప్పిల హరినాథ కర్మ
179
53.
గుండేరావు హరారే
డా. మసన చెన్నప్ప
184
54.
55.
56.
జమాలుద్దీన్
ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి
జమలాపురం కేశవరావు
డా. చవ్వా వెంకటరెడ్డి
డా. దేవరాజు మహారాజు
షబ్నవీజ్ ఇందిర
187
191
194
57.
జయశంకర్ సర్
దేశపతి శ్రీనివాస్
197
58.
జొన్నవాడ రాఘవమ్మ
డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్
201
59.
పి.వి. రామమోహన్ నాయుడు
206
60.
జువ్వాడి గౌతమ్రావు
గండ్ర లక్ష్మణ్ రావు
209
61.
జ్వాలాముఖి
నిఖిలేశ్వర్
214
62.
కె.వి. రాఘవాచార్యులు
డా. సి.హెచ్. లక్ష్మణ చక్రవర్తి
218
63.
కాళోజి నారాయణరావు
నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి
222
64.
కాళోజి రామేశ్వరావు (షాద్)
65.
కాల్వ బాలయ్య
66.
కనపర్తి రామచంద్రుడు
67.
కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు
వి.ఆర్. విద్యార్ధి
ఉండ్రాల రాజేశం
డా. దాసోజు పద్మావతి
226
230
234
వేణు సంకోజు
238
68.
కాపు రాజయ్య
డా. సురభి వాణీదేవి
241
69.
కాటం లక్ష్మీనారాయణ
డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు
244
70.
కేశనకుర్తి వీరభద్రాచారి
కందాళై రాఘవాచార్యులు
247
71.
కేవల్ కిషన్
డా. బెల్లంకొండ సంపత్కుమార్
250
72.
ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
డా. గుమ్మన్నగారి బాలశ్రీనివాసమూర్తి
254
73.
కోదాటి నారాయణరావు
డా. టి. గౌరీశంకర్
259
74.
కుమ్రం భీం
డా. ఎస్.ఎం. ప్రాణావు
262
75.
కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు
డా. వి. జయప్రకాష్
266
{{TOC row 1-1-1-1 | 35. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కుమ్రం భీం|కుమ్రం భీం]]| డా. టి. గౌరీశంకర్|262}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 75. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు|కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు]]| డా. వి. జయప్రకాష్ |266}}
{{TOC end}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tsu98yv2c2cq1b7h56cjseixlfdnzd8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556042</id>
      <parentid>556041</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T08:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>556042</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10653" sha1="my321bva31muwin7smpcm0zeykoznng" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{TOC begin|max-width=35em}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 37. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి రామానుజరావు|దేవులపల్లి రామానుజరావు]]| దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు |125}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 38. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 39. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ధవళా శ్రీనివాసరావు|ధవళా శ్రీనివాసరావు]]| పున్నా అంజయ్య|133}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 40. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దొడ్డి కొమురయ్య|దొడ్డి కొమురయ్య]]| డా. ననుమాస స్వామి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 41. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి|డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి]]| డా. మావిశ్రీ మాణిక్యం|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 42. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఎదిరి చెన్నకేశవులు|ఎదిరి చెన్నకేశవులు]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 43. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈశ్వరీబాయి|ఈశ్వరీబాయి]]| డా.ముక్తేవి భారతి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 44. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈటూరి లక్ష్మణరావు|ఈటూరి లక్ష్మణరావు]]| డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 45. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గడ్డం రాంరెడ్డి|గడ్డం రాంరెడ్డి]]| డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశరావు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 46. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గడియారం రామకృష్ణశర్మ|గడియారం రామకృష్ణశర్మ]]| డా. జి. గిరిజా మనోహరబాబు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 47. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గణపతి రామచంద్రరావు|గణపతి రామచంద్రరావు]]| గన్ను కృష్ణమూర్తి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 48. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గోపాలరాజ్ భట్|గోపాలరాజ్ భట్]]| రాయప్రోలు రమణ
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 49. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గూడ అంజన్న|గూడ అంజన్న]]| డా. పసునూరి రవీందర్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 50. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గూడూరి సీతారాం|గూడూరి సీతారాం]]| రాయప్రోలు రమణ
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 51. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గులాం అహ్మద్|గులాం అహ్మద్]]| ఎస్. భాను శ్రీదేవి
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 52. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ|గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ]]| డా. చెప్పిల హరినాథ కర్మ|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 53. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గుండేరావు హరారే|గుండేరావు హరారే]]| డా. మసన చెన్నప్ప|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 54. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి|ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి]]| షబ్నవీజ్ ఇందిర|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 55. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జమలాపురం కేశవరావు|జమలాపురం కేశవరావు]]| డా. చవ్వా వెంకటరెడ్డి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 56. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జమాలుద్దీన్|జమాలుద్దీన్]]| డా. దేవరాజు మహారాజు
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 57. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జయశంకర్ సర్|జయశంకర్ సర్]]| దేశపతి శ్రీనివాస్
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 58. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జొన్నవాడ రాఘవమ్మ|జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 59. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జుల్ఫీకరుద్దీన్|జుల్ఫీకరుద్దీన్]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 60. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జొన్నవాడ రాఘవమ్మ|జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 61. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జొన్నవాడ రాఘవమ్మ|జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 62. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జొన్నవాడ రాఘవమ్మ|జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 63. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జొన్నవాడ రాఘవమ్మ|జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 64. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జొన్నవాడ రాఘవమ్మ|జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 65. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జొన్నవాడ రాఘవమ్మ|జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 66. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జొన్నవాడ రాఘవమ్మ|జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 67. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జొన్నవాడ రాఘవమ్మ|జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}
{{TOC row 1-1-1-1 | 68. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జొన్నవాడ రాఘవమ్మ|జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}

జయశంకర్ సర్
దేశపతి శ్రీనివాస్
197
58.
జొన్నవాడ రాఘవమ్మ
డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్
201
59.
పి.వి. రామమోహన్ నాయుడు
206
60.
జువ్వాడి గౌతమ్రావు
గండ్ర లక్ష్మణ్ రావు
209
61.
జ్వాలాముఖి
నిఖిలేశ్వర్
214
62.
కె.వి. రాఘవాచార్యులు
డా. సి.హెచ్. లక్ష్మణ చక్రవర్తి
218
63.
కాళోజి నారాయణరావు
నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి
222
64.
కాళోజి రామేశ్వరావు (షాద్)
65.
కాల్వ బాలయ్య
66.
కనపర్తి రామచంద్రుడు
67.
కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు
వి.ఆర్. విద్యార్ధి
ఉండ్రాల రాజేశం
డా. దాసోజు పద్మావతి
226
230
234
వేణు సంకోజు
238
68.
కాపు రాజయ్య
డా. సురభి వాణీదేవి
241
69.
కాటం లక్ష్మీనారాయణ
డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు
244
70.
కేశనకుర్తి వీరభద్రాచారి
కందాళై రాఘవాచార్యులు
247
71.
కేవల్ కిషన్
డా. బెల్లంకొండ సంపత్కుమార్
250
72.
ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
డా. గుమ్మన్నగారి బాలశ్రీనివాసమూర్తి
254
73.
కోదాటి నారాయణరావు
డా. టి. గౌరీశంకర్
259
74.
కుమ్రం భీం
డా. ఎస్.ఎం. ప్రాణావు
262
75.
కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు
డా. వి. జయప్రకాష్
266
{{TOC row 1-1-1-1 | 35. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కుమ్రం భీం|కుమ్రం భీం]]| డా. టి. గౌరీశంకర్|262}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 75. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు|కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు]]| డా. వి. జయప్రకాష్ |266}}
{{TOC end}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>my321bva31muwin7smpcm0zeykoznng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556052</id>
      <parentid>556042</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T10:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>556052</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9885" sha1="hmepk1lm8aa7s7ixdkrfno3h3nowi3l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{TOC begin|max-width=35em}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 37. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి రామానుజరావు|దేవులపల్లి రామానుజరావు]]| దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు |125}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 38. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 39. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ధవళా శ్రీనివాసరావు|ధవళా శ్రీనివాసరావు]]| పున్నా అంజయ్య|133}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 40. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దొడ్డి కొమురయ్య|దొడ్డి కొమురయ్య]]| డా. ననుమాస స్వామి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 41. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి|డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి]]| డా. మావిశ్రీ మాణిక్యం|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 42. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఎదిరి చెన్నకేశవులు|ఎదిరి చెన్నకేశవులు]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 43. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈశ్వరీబాయి|ఈశ్వరీబాయి]]| డా.ముక్తేవి భారతి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 44. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈటూరి లక్ష్మణరావు|ఈటూరి లక్ష్మణరావు]]| డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 45. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గడ్డం రాంరెడ్డి|గడ్డం రాంరెడ్డి]]| డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశరావు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 46. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గడియారం రామకృష్ణశర్మ|గడియారం రామకృష్ణశర్మ]]| డా. జి. గిరిజా మనోహరబాబు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 47. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గణపతి రామచంద్రరావు|గణపతి రామచంద్రరావు]]| గన్ను కృష్ణమూర్తి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 48. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గోపాలరాజ్ భట్|గోపాలరాజ్ భట్]]| రాయప్రోలు రమణ
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 49. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గూడ అంజన్న|గూడ అంజన్న]]| డా. పసునూరి రవీందర్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 50. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గూడూరి సీతారాం|గూడూరి సీతారాం]]| రాయప్రోలు రమణ
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 51. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గులాం అహ్మద్|గులాం అహ్మద్]]| ఎస్. భాను శ్రీదేవి
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 52. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ|గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ]]| డా. చెప్పిల హరినాథ కర్మ|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 53. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గుండేరావు హరారే|గుండేరావు హరారే]]| డా. మసన చెన్నప్ప|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 54. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి|ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి]]| షబ్నవీజ్ ఇందిర|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 55. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జమలాపురం కేశవరావు|జమలాపురం కేశవరావు]]| డా. చవ్వా వెంకటరెడ్డి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 56. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జమాలుద్దీన్|జమాలుద్దీన్]]| పి.వి. రామమోహన్ నాయుడు
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 57. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జయశంకర్ సర్|జయశంకర్ సర్]]| దేశపతి శ్రీనివాస్
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 58. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జొన్నవాడ రాఘవమ్మ|జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 59. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జుల్ఫీకరుద్దీన్|జుల్ఫీకరుద్దీన్]]| పి.వి. రామమోహన్ నాయుడు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 60. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జువ్వాడి గౌతమ్ రావు|జువ్వాడి గౌతమ్ రావు|]| గండ్ర లక్ష్మణ్ రావు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 61. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జ్వాలాముఖి|జ్వాలాముఖి]]| నిఖిలేశ్వర్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 62. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కె.వి. రాఘవాచార్యులు|కె.వి. రాఘవాచార్యులు]]| డా. సి.హెచ్. లక్ష్మణ చక్రవర్తి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 63. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాళోజి నారాయణరావు|కాళోజి నారాయణరావు]]| నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 64. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాళోజి రామేశ్వరావు (షాద్)|కాళోజి రామేశ్వరావు (షాద్)]]| వి.ఆర్. విద్యార్ధి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 65. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాల్వ బాలయ్య|కాల్వ బాలయ్య]]| ఉండ్రాల రాజేశం|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 66. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కనపర్తి రామచంద్రుడు|కనపర్తి రామచంద్రుడు]]| డా. దాసోజు పద్మావతి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 67. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు |కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు]]| వేణు సంకోజు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 68. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాపు రాజయ్య|కాపు రాజయ్య ]]| డా. సురభి వాణీదేవి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 69. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాటం లక్ష్మీనారాయణ|కాటం లక్ష్మీనారాయణ ]]| డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 70. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కేశనకుర్తి వీరభద్రాచారి|కేశనకుర్తి వీరభద్రాచారి]]| కందాళై రాఘవాచార్యులు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 71. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కేవల్ కిషన్|కేవల్ కిషన్]]| డా. బెల్లంకొండ సంపత్కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 72. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం|ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం]]| డా. గుమ్మన్నగారి బాలశ్రీనివాసమూర్తి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 73. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కోదాటి నారాయణరావు|కోదాటి నారాయణరావు ]]| డా. టి. గౌరీశంకర్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 35. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కుమ్రం భీం|కుమ్రం భీం]]| డా. టి. గౌరీశంకర్|262}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 75. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు|కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు]]| డా. వి. జయప్రకాష్ |266}}
{{TOC end}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hmepk1lm8aa7s7ixdkrfno3h3nowi3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556053</id>
      <parentid>556052</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T10:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>556053</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9885" sha1="52tcqerpfnbyc4hsem8e0hzuws21vx0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{TOC begin|max-width=35em}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 37. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి రామానుజరావు|దేవులపల్లి రామానుజరావు]]| దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు |125}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 38. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 39. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ధవళా శ్రీనివాసరావు|ధవళా శ్రీనివాసరావు]]| పున్నా అంజయ్య|133}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 40. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దొడ్డి కొమురయ్య|దొడ్డి కొమురయ్య]]| డా. ననుమాస స్వామి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 41. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి|డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి]]| డా. మావిశ్రీ మాణిక్యం|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 42. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఎదిరి చెన్నకేశవులు|ఎదిరి చెన్నకేశవులు]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 43. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈశ్వరీబాయి|ఈశ్వరీబాయి]]| డా.ముక్తేవి భారతి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 44. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈటూరి లక్ష్మణరావు|ఈటూరి లక్ష్మణరావు]]| డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 45. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గడ్డం రాంరెడ్డి|గడ్డం రాంరెడ్డి]]| డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశరావు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 46. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గడియారం రామకృష్ణశర్మ|గడియారం రామకృష్ణశర్మ]]| డా. జి. గిరిజా మనోహరబాబు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 47. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గణపతి రామచంద్రరావు|గణపతి రామచంద్రరావు]]| గన్ను కృష్ణమూర్తి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 48. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గోపాలరాజ్ భట్|గోపాలరాజ్ భట్]]| రాయప్రోలు రమణ
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 49. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గూడ అంజన్న|గూడ అంజన్న]]| డా. పసునూరి రవీందర్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 50. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గూడూరి సీతారాం|గూడూరి సీతారాం]]| రాయప్రోలు రమణ
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 51. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గులాం అహ్మద్|గులాం అహ్మద్]]| ఎస్. భాను శ్రీదేవి
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 52. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ|గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ]]| డా. చెప్పిల హరినాథ కర్మ|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 53. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గుండేరావు హరారే|గుండేరావు హరారే]]| డా. మసన చెన్నప్ప|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 54. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి|ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి]]| షబ్నవీజ్ ఇందిర|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 55. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జమలాపురం కేశవరావు|జమలాపురం కేశవరావు]]| డా. చవ్వా వెంకటరెడ్డి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 56. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జమాలుద్దీన్|జమాలుద్దీన్]]| పి.వి. రామమోహన్ నాయుడు
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 57. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జయశంకర్ సర్|జయశంకర్ సర్]]| దేశపతి శ్రీనివాస్
|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 58. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జొన్నవాడ రాఘవమ్మ|జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 59. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జుల్ఫీకరుద్దీన్|జుల్ఫీకరుద్దీన్]]| పి.వి. రామమోహన్ నాయుడు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 60. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జువ్వాడి గౌతమ్ రావు|జువ్వాడి గౌతమ్ రావు]]| గండ్ర లక్ష్మణ్ రావు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 61. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జ్వాలాముఖి|జ్వాలాముఖి]]| నిఖిలేశ్వర్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 62. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కె.వి. రాఘవాచార్యులు|కె.వి. రాఘవాచార్యులు]]| డా. సి.హెచ్. లక్ష్మణ చక్రవర్తి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 63. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాళోజి నారాయణరావు|కాళోజి నారాయణరావు]]| నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 64. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాళోజి రామేశ్వరావు (షాద్)|కాళోజి రామేశ్వరావు (షాద్)]]| వి.ఆర్. విద్యార్ధి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 65. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాల్వ బాలయ్య|కాల్వ బాలయ్య]]| ఉండ్రాల రాజేశం|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 66. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కనపర్తి రామచంద్రుడు|కనపర్తి రామచంద్రుడు]]| డా. దాసోజు పద్మావతి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 67. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు |కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు]]| వేణు సంకోజు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 68. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాపు రాజయ్య|కాపు రాజయ్య ]]| డా. సురభి వాణీదేవి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 69. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాటం లక్ష్మీనారాయణ|కాటం లక్ష్మీనారాయణ ]]| డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 70. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కేశనకుర్తి వీరభద్రాచారి|కేశనకుర్తి వీరభద్రాచారి]]| కందాళై రాఘవాచార్యులు|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 71. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కేవల్ కిషన్|కేవల్ కిషన్]]| డా. బెల్లంకొండ సంపత్కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 72. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం|ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం]]| డా. గుమ్మన్నగారి బాలశ్రీనివాసమూర్తి|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 73. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కోదాటి నారాయణరావు|కోదాటి నారాయణరావు ]]| డా. టి. గౌరీశంకర్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 35. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కుమ్రం భీం|కుమ్రం భీం]]| డా. టి. గౌరీశంకర్|262}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 75. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు|కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు]]| డా. వి. జయప్రకాష్ |266}}
{{TOC end}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>52tcqerpfnbyc4hsem8e0hzuws21vx0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556054</id>
      <parentid>556053</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T11:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556054</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9876" sha1="p2j7r2ube4txu4dop4exflun442w69v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{TOC begin|max-width=35em}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 37. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి రామానుజరావు|దేవులపల్లి రామానుజరావు]]| దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు |125}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 38. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు|దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]| డా. ఎస్. జతిన్ కుమార్|129}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 39. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ధవళా శ్రీనివాసరావు|ధవళా శ్రీనివాసరావు]]| పున్నా అంజయ్య|133}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 40. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దొడ్డి కొమురయ్య|దొడ్డి కొమురయ్య]]| డా. ననుమాస స్వామి|135}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 41. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి|డోకూరుకోట్ల బాలబ్రహ్మచారి]]| డా. మావిశ్రీ మాణిక్యం|138}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 42. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఎదిరి చెన్నకేశవులు|ఎదిరి చెన్నకేశవులు]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|141}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 43. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈశ్వరీబాయి|ఈశ్వరీబాయి]]| డా.ముక్తేవి భారతి|146}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 44. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఈటూరి లక్ష్మణరావు|ఈటూరి లక్ష్మణరావు]]| డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు|149}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 45. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గడ్డం రాంరెడ్డి|గడ్డం రాంరెడ్డి]]| డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశరావు|153}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 46. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గడియారం రామకృష్ణశర్మ|గడియారం రామకృష్ణశర్మ]]| డా. జి. గిరిజా మనోహరబాబు|157}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 47. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గణపతి రామచంద్రరావు|గణపతి రామచంద్రరావు]]| గన్ను కృష్ణమూర్తి|161}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 48. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గోపాలరాజ్ భట్|గోపాలరాజ్ భట్]]| రాయప్రోలు రమణ
|164}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 49. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గూడ అంజన్న|గూడ అంజన్న]]| డా. పసునూరి రవీందర్|168}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 50. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గూడూరి సీతారాం|గూడూరి సీతారాం]]| రాయప్రోలు రమణ|172}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 51. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గులాం అహ్మద్|గులాం అహ్మద్]]| ఎస్. భాను శ్రీదేవి
|175}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 52. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ|గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ]]| డా. చెప్పిల హరినాథ శర్మ|179}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 53. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గుండేరావు హరారే|గుండేరావు హరారే]]| డా. మసన చెన్నప్ప|184}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 54. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి|ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి]]| షబ్నవీజ్ ఇందిర|187}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 55. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జమలాపురం కేశవరావు|జమలాపురం కేశవరావు]]| డా. చవ్వా వెంకటరెడ్డి|191}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 56. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జమాలుద్దీన్|జమాలుద్దీన్]]| డా.దేవరాజు మహారాజు
|194}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 57. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జయశంకర్ సర్|జయశంకర్ సర్]]| దేశపతి శ్రీనివాస్
|197}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 58. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జొన్నవాడ రాఘవమ్మ|జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]| డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్|201}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 59. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జుల్ఫీకరుద్దీన్|జుల్ఫీకరుద్దీన్]]| పి.వి. రామమోహన్ నాయుడు|206}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 60. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జువ్వాడి గౌతమ్ రావు|జువ్వాడి గౌతమ్ రావు]]| గండ్ర లక్ష్మణ్ రావు|209}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 61. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/జ్వాలాముఖి|జ్వాలాముఖి]]| నిఖిలేశ్వర్|214}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 62. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కె.వి. రాఘవాచార్యులు|కె.వి. రాఘవాచార్యులు]]| డా. సి.హెచ్. లక్ష్మణ చక్రవర్తి|218}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 63. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాళోజి నారాయణరావు|కాళోజి నారాయణరావు]]| నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి|222}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 64. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాళోజి రామేశ్వరావు (షాద్)|కాళోజి రామేశ్వరావు (షాద్)]]| వి.ఆర్. విద్యార్ధి|226}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 65. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాల్వ బాలయ్య|కాల్వ బాలయ్య]]| ఉండ్రాల రాజేశం|230}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 66. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కనపర్తి రామచంద్రుడు|కనపర్తి రామచంద్రుడు]]| డా. దాసోజు పద్మావతి|234}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 67. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు |కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు]]| వేణు సంకోజు|238}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 68. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాపు రాజయ్య|కాపు రాజయ్య ]]| డా. సురభి వాణీదేవి|241}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 69. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాటం లక్ష్మీనారాయణ|కాటం లక్ష్మీనారాయణ ]]| డా. వెలుదండ నిత్యానందరావు|244}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 70. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కేశనకుర్తి వీరభద్రాచారి|కేశనకుర్తి వీరభద్రాచారి]]| కందాళై రాఘవాచార్యులు|247}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 71. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కేవల్ కిషన్|కేవల్ కిషన్]]| డా. బెల్లంకొండ సంపత్కుమార్|250}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 72. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం|ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం]]| డా. గుమ్మన్నగారి బాలశ్రీనివాసమూర్తి|254}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 73. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కోదాటి నారాయణరావు|కోదాటి నారాయణరావు ]]| డా. టి. గౌరీశంకర్|259}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 35. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కుమ్రం భీం|కుమ్రం భీం]]| డా. టి. గౌరీశంకర్|262}}

{{TOC row 1-1-1-1 | 75. |[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు|కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు]]| డా. వి. జయప్రకాష్ |266}}
{{TOC end}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p2j7r2ube4txu4dop4exflun442w69v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/371</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212816</id>
    <revision>
      <id>556006</id>
      <parentid>555054</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556006</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6231" sha1="291lkjmg243jhv3bi6ewbkacamnj6fm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అస్తంభతపో&lt;ref&gt;క. ధనభావ, చ.ట. నుభావ&lt;/ref&gt;౽నుభావవిజృంభితుండగు నక్కుంభసంభవునకు నజస్రశుశ్రూషా
వికస్వరహృదయంబగు శిష్యసహస్రంబు గల; దందుఁ బ్రయతుండను మునితనయు
లయుతనియుతు లనువార లప్పారికాంక్షింకిం బ్రేమా&lt;ref&gt;క. స్పదు, చ.ట. స్సదంబు&lt;/ref&gt;స్పదంబులయి యుండి; రంత '
నొక్కకాలంబున నమ్మునిలోకపాకశాసనుండు నిజాంతర్గతంబున నిట్లని వితర్కించు.&lt;/poem&gt;|ref=19}}
'''టీక'''. అస్తంభ...విజృంభితుండు = అడ్డులేని తపశ్శక్తిచే గొప్పవాడైనవాఁడు; కుంభసంభవునకున్ = అగస్త్యమహామునికి; అజస్ర...హృదయంబు = ఎల్లప్పుడును (తద్బోధనమును) వినుతోడనే వికసించిన (జ్ఞానము పొందిన) హృదయములు కలది; పారికాంక్షికిన్ = మునికి; ప్రేమాస్పదులు = మిక్కిలి యిష్టులు; ఒక్కకాలంబునన్ = ఒకప్పుడు; అమ్ముని...శాసనుండు = ఆమునీంద్రుఁడు - అగస్త్యుఁడు; నిజాంతర్గతంబునన్ = తనమనస్సులో; వితర్కించున్ = ఆలోచించును.
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;ఈనాశిష్యులలోన వీరిరువురున్ హృద్యానవద్యోదయ
జ్ఞానానూనవిచారవాగ్విభవతేజఃక్షాంతిశాంతిప్రధా
సానాధ్యంబునఁ గానిపించెదరు; మత్సక్తాశయుల్; వీరి స
న్మానింపందగుఁ బాణిపీడనవిధానశ్రీల వాలాయమున్.&lt;/poem&gt;|ref=170}} 
'''టీక'''. హృద్యా...సానాధ్యంబునన్ — హృద్య = మనోహరమై; అనవద్య = లేనిదై; ఉదయ = పుట్టిన - కలిగిన; జ్ఞాన = జ్ఞానముచే; అనూనవిచార = గొప్ప ఆలోచన గల; వాగ్విభవ = మాటలపొందికయొక్కయు; తేజఃక్షాంతిశాంతిప్రధా = తేజస్సుయొక్కయు ఓరిమియొక్కయు, శాంతముయొక్కయు, ప్రసిద్ధియొక్కయు; సానాధ్యంబునన్ = కూడికతో; మత్సక్తాశయుల్ = నాయందే లగ్నమైన మనస్సుకలవారు; వాలాయమున్ = అవశ్యముగా; వీరిన్; పాణిపీడనవిధానశ్రీలన్ = వివాహము చేయుటవలని సంపదలచేత; సమ్మానింపందగున్ = గౌరవింపఁదగును.
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;వాసోనిగ్రహ మెన్న; రాఁకలియు నీర్వట్టున్ &lt;ref&gt;శ.ర. గణింపన్&lt;/ref&gt;గణింపర్; తలల్
మాసెంగా యన; రంగముల్ బడలినన్ బాటింప; రట్లుండనీ
యాసాయంబుగ నానిశాత్యయముగా నామ్నాయముల్ &lt;ref&gt;క. గ్రోల్చుచో, ట. గొల్చుచున్&lt;/ref&gt;క్రోల్చుచో
నాసీనప్రచలాయితం బయిన లే దాహా! వితర్కింపగన్.&lt;/poem&gt;|ref=171}}
'''టీక'''. వాసోనిగ్రహము = వస్త్రముల లేమిని; ఎన్నరు = లెక్కింపరు; నీర్వట్టున్ = దప్పిని; పాటించరు = లెక్కింపరు; ఆసాయంబుగన్ = సాయంకాలమువఱకును; ఆనిశాత్యయముగాన్ = ఉదయమగువరకును - అనఁగా - అహోరాత్రము లెడతెఱిపి లేక; ఆమ్నాయముల్ = వేదములను; క్రోల్చుచోన్ = వల్లించునపుడు; అభ్యసించునపుడు; ఆసీనప్రచలాయితంబు = కదలక కూర్చుండుటచే నయిన కునుకుపాటు.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వీరులకుఁ దగిన మగువల, ధారుణిఁ బొరయంగ &lt;ref&gt;చ. లేర&lt;/ref&gt;లేరు; ధాతృతనయ లు
న్నారఁట; సకరగ్రహణలు, కారఁట; కొనివత్తు వారిఁ గమలజుచేతన్.&lt;/poem&gt;|ref=172}} 
'''టీక'''. ధారుణిన్ = భూమిపైని; పొరయంగన్ = పొందఁగా; ధాతృతనయలు = బ్రహ్మపుత్రికలు; సకరగ్రహణలు = వరుని హస్తమును గ్రహించినవారు - పెండ్లియైనవారు; కమలజుచేతన్ = బ్రహ్మవలన; కొని = గ్రహించి.
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని నిశ్చయించి యాసత్యవ్రతుండు సత్యలోకంబున కరిగి.&lt;/poem&gt;|ref=173}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>291lkjmg243jhv3bi6ewbkacamnj6fm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/372</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212817</id>
    <revision>
      <id>556016</id>
      <parentid>555055</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T22:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556016</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6159" sha1="0jf2xbswcqrxv99ypqzjp4qhooxni4q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. సత్యవ్రతుఁడు = సత్యమైన నియమము కలవాఁడు = అగస్త్యుడు.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;శశిరేఖఁ గైకొన్న సౌవర్ణగిరివోలె మినుకుఁజేడియఁ గూడి మెఱయువాని
నసురేజ్యుఁ బాటించు హాటకాద్రియుఁబోలె నంచ చెంగట నుండ నలరువాని
శారదాభ్రము లంటు భూరిశైలముఁబోలెఁ దెలుపుఁగైసేఁతల వెలయువాని
కకుబిభంబుల&lt;ref&gt;మీఁద, చ. మీఁది&lt;/ref&gt;మీఁది కాంచనాగముఁబోలె వెలిదమ్మిగద్దియ వెలయువానిఁ&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;బొడవులన్నియుఁ దనయంద పొడమువాని
&lt;ref&gt;క. గడయు నడుమును మొదలు&lt;/ref&gt;మొదలు నడుమును గడయు నేర్పడనివాని
సచ్చిదానందకందమై హెచ్చువాని
నలువఁ జుళుకితపాథోధి తెలచె నుతుల.&lt;/poem&gt;|ref=174}} 
'''టీక'''. శశిరేఖన్ = చంద్రరేఖను; కైకొన్న = గ్రహించిన - కలిగియున్నః సౌవర్ణగిరివోలెన్ = మేరుపర్వతమువలె; మినుకుఁజేడియన్ = వాగ్దేవితో - సరస్వతితో; మెఱయువానిన్ = ప్రకాశించువానిని; అసురేజ్యున్ = రాక్షసగురుని - శుక్రాచార్యుని; పాటించు = పొందియుండు; హాటకాద్రియుబోలెన్ = మేరువుపర్వతమువలె; అంచ = హంస - వాహనము; చెంగటన్ = సమీపమున; అలరువానిన్ = ఆనందించువానిని; శారదాభ్రములు = శరత్కాలములోని (తెల్లని) మేఘములు; అంటు = తాఁకుచున్న; భూరిశైలముఁబోలెన్ = బంగారుకొండ (మేరుపర్వతము)వంటి; తెలుపుఁగైసేఁతలన్ = తెల్లని యాధరణములతో; వెలయువానిన్ = ఒప్పుచున్నవానిని; కకుబిభంబులమీఁది = దిగ్గజములపై నున్న; కాంచనాగముఁబోలె = బంగారుకొండ (మేరువు)వలె; వెలిదమ్మిగద్దియన్ = తెల్లతామరగద్దెపయి; పొడవులన్నియున్ = రూపములన్నియు - ప్రాణులదేహములన్నియు; పొడమువానిన్ = పుట్టువానిని; మొదలు...గడయున్ = ఆదిమధ్యాంతములు; సచ్చిదానందకందమై = సచ్చిదానందములకు మూలమై; నలువన్ = చతుర్ముఖుని - బ్రహ్మను; చుళుకితపాథోధి = ఆచమించిన సముద్రము కలవాఁడు - అగస్త్యుఁడు; నుతులన్ = స్తోత్రములచే; తెలచెన్ = తృప్తిపఱచెను. '''అలం'''. ఉపమ, ఉదాత్తము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తెలచిన మొలచిన కృపకుం, గలఁచిన మదితోడ నతనిఁ గమలుజుఁ డగ్ర
స్థలిని నిలిపి పలుకులపస, ధళధళలు ముఖప్రఘాణతలములఁ బొలయన్.&lt;/poem&gt;|ref=175}} 
'''టీక'''. తెలచినన్ = సంతోషపెట్టఁగా; మొలచిన కృపకున్ = కలిగిన దయకు; కలఁచినమదితోడన్ = చలించిన మనస్సుతో; కమలజుఁడు = బ్రహ్మ; అగ్రస్థలిన్ = సమీపమున; నిలిపి = ఉంచి; ['ఎదుటిప్రదేశమునందు' అని పూర్వటీక.] పలుకుల...దళలు = పొందికగల మాటలయొక్క కాంతులు - కేటలు; ముఖప్రఘాణములన్ = ముఖముతలవాకిటి ముందరిగదులయందు.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;హుంకారములు లేవె యుపపురందరహఠోత్పాటనంబునకుఁ బాల్పడవుగాక
భ్రూభంగములు లేవె యాభీలవింధ్యగర్వస్తంభనమునకు రావుగాక
చులుకాకృతులు లేవె జలరాశి విశ్శేష&lt;ref&gt;క. శోషణ, చ.ట. చూషణ&lt;/ref&gt;చూషణక్రీడకుఁ జొరవుగాక
జాఠరాగ్నులు లేవె జటితాపివాతాపితనుదాహమున &lt;ref&gt;చ. కెదుర్కొనవు&lt;/ref&gt;నెదుర్కొనవుగాక&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నిష్ఠ నీమాడ్కి లోకప్రతిష్ఠగుఱిచి, దుష్టనిగ్రహశిష్టసంతుష్టి హేతు
రోషభీషణరేఖానిరూఢగాఢ, లీలఁ గ్రీడించు ప్రోడలు లేరుగాక.&lt;/poem&gt;|ref=176}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0jf2xbswcqrxv99ypqzjp4qhooxni4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/373</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212818</id>
    <revision>
      <id>556017</id>
      <parentid>555056</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T23:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556017</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6879" sha1="1n54xvv332xtai8im4a347g6ak3k7qr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. ఉప...త్పాటనంబునకున్ = మాఱట దేవేంద్రుఁడగు నహుషుని హఠాత్కారముగ పదభ్రష్ఠునిఁ జేయుటకు; పాల్పడవుగాక! = సిద్ధపడవుగాని. [పూర్వము నహుషుఁడు శతక్రతువు లొనరించి, యింద్రపదవి నొంది మునుల నవమానించి యగస్త్యునిచే సర్పమగునట్లు శపింపఁబడెనని భారతగాథ.] భ్రూభంగములు = బొమముడిపాట్లు; అభీల...స్తంభనమునకున్ = భయంకరమగు (ఎక్కువైన) వింధ్యపర్వతగర్వము నడ్డగించుటకు; రావు = అనుకూలించవు. [మేరువుతో పోటిచేయుచు, వింధ్యపర్వతము ఎక్కువగా పెరిగి, సూర్యచంద్రులగమనములను నిరోధింపఁగా ఆగస్త్యముని దాని విజృంభణము నణఁచెనని గాథ.] చులుకాకృతులు = పుడిసిళులు; జల...క్రీడకున్ = సముద్రమును పూర్తిగా త్రాగివేయునట్టి విలాసమునకు (పనికి); చొరవు = సిద్ధపడవు. [పూర్వము అగస్త్యుఁడు సముద్రమున దాగిన కాలకేయాదులగు రాక్షసులను బయటఁబెట్టుటకు దేవకలకోరికపయి సముద్రము నాచమించెను.] జాఠరాగ్నులు = జఠరమునందున్న అగ్నులు; జటి...దాహమునకున్ = మునులను బాధించు వాతాపిరాక్షసునిశరీరమును కాల్చుటకు - జీర్ణించుకొనుటకు; ఎదుర్కొనవు = సిద్ధపడవు; నిష్ఠన్ = నియమముతో - పట్టుదలతో; లోకప్రతిష్ఠఁగుఱిచి = లోకముల మేలికొఱకు; దుష్ట...లీలన్ — దుష్టునిగ్రహ = దురాత్ములను శిక్షించుటకును; శిష్టనంతుష్టి = ఉత్తముల సంతోషణము (రక్షణము)నకును; హేతు = కారణమైన; రోషభీషణ = కోపముచే భయంకరమైన; రేఖానిరూఢగాఢలీలన్ = తేజస్సుతో స్థిరమైన గొప్పవిలాసముతో; క్రీడించు = ఆఁటలాడు; ప్రోడలు = నేర్పరులు. '''అలం'''. ఉదాత్తము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;భువనసంభవదుపసర్గనివహశాంతి, త్వన్ముఖంబునఁ జనఁ బెద్దతనముతోడ
నిందుధరుఁ డన హరి యన నే ననంగఁ, బ్రోపుగంటిమి మిత్రావరుణకుమార!&lt;/poem&gt;|ref=177}}
'''టీక'''. భువన...శాంతి = లోకమునఁ బుట్టు ఉపద్రవములయొక్క అడఁగుట - నాశనము; త్వన్ముఖంబునన్, చనన్ = నీమూలమున జరుగఁగా; పెద్దతనముతోడన్ = ప్రతిష్ఠతో; ఇందుధరుఁడు = చంద్రశేఖరుఁడు - శివుఁడు; ప్రోపుగంటిమి = రక్షించఁబడితిమి.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;అని యాదరించి యమ్ముని వచ్చుటకుఁ బ్రయోజనముఁ దద్విశదోక్తిసరణిఁ దెలిసి
యీ వర్థి &lt;ref&gt;చ. గుదటయి, ట. వగునట&lt;/ref&gt;వగుటకు నిది యెంత? యని శతానందుండు మున్నొక్కనాఁడు నిఖిల
యువతిసృష్టికి నెక్కుడవుఁగాక యని తనయాత్మ నిర్మించి గాయత్త్రి యనియు,
సావిత్రి యనియుఁ బ్రశస్తనామము లిడ్డ కూఁతుల నొసఁగఁ గైకొని యతండు&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వారి నఁట దెచ్చి తనకూర్చువారిఁ గూర్చి
యయుతనియుతుల కెఱిఁగింప నందు నయుతుఁ
డొల్లఁడయ్యె నిజోద్యోగ; మొల్లకున్న
నియుతునకుఁ బెండ్లి సేసెఁ గన్నియలదోయి.&lt;/poem&gt;|ref=178}} 
'''టీక'''. ప్రయోజనమున్ = కారణములు; తద్విశదోక్తిసరణిన్ = స్పష్టమైన యతనిమాటలధోరణిబట్టి; ఈవు = నీవు; అర్థివి = యాచకుఁడవు - కోరినవాఁడవు; శతానందుండు - బ్రహ్మ; నిఖిలయువతిసృష్టికిన్ = సమస్తయువతిసృష్టికంటెను; ఎక్కుడు = అధికము - అందమైనది; తనయాత్మన్ = తనమనమున; కూర్చువారిఁగూర్చి = ఇష్టలగు కన్యకలగురించి; నిజోద్యోగము = తన(అగస్త్యుని) ప్రయత్నమును; ఒల్లఁడయ్యెన్ = ఒప్పుకొనఁడయ్యెను - వివాహమున కంగీకరింపలేదు; కన్నియలదోయిన్ = ఇద్దఱు కన్యకలను.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తనయాజ్ఞఁ గూడ శతధృతి, తనయామణిఁ గైకొనని హతనయాశయునిన్
మును చట్టు వెడలనడిచెను, ముని కనలి కఠోరవర్ణ ముగఁ బలు కొలయన్.&lt;/poem&gt;|ref=179}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1n54xvv332xtai8im4a347g6ak3k7qr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556019</id>
      <parentid>556017</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T03:44:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>556019</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6878" sha1="doabqcov3ussr3xo6igtexl4lzqtjoj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. ఉప...త్పాటనంబునకున్ = మాఱట దేవేంద్రుఁడగు నహుషుని హఠాత్కారముగ పదభ్రష్ఠునిఁ జేయుటకు; పాల్పడవుగాక! = సిద్ధపడవుగాని. [పూర్వము నహుషుఁడు శతక్రతువు లొనరించి, యింద్రపదవి నొంది మునుల నవమానించి యగస్త్యునిచే సర్పమగునట్లు శపింపఁబడెనని భారతగాథ.] భ్రూభంగములు = బొమముడిపాట్లు; అభీల...స్తంభనమునకున్ = భయంకరమగు (ఎక్కువైన) వింధ్యపర్వతగర్వము నడ్డగించుటకు; రావు = అనుకూలించవు. [మేరువుతో పోటిచేయుచు, వింధ్యపర్వతము ఎక్కువగా పెరిగి, సూర్యచంద్రులగమనములను నిరోధింపఁగా ఆగస్త్యముని దాని విజృంభణము నణఁచెనని గాథ.] చులుకాకృతులు = పుడిసిళులు; జల...క్రీడకున్ = సముద్రమును పూర్తిగా త్రాగివేయునట్టి విలాసమునకు (పనికి); చొరవు = సిద్ధపడవు. [పూర్వము అగస్త్యుఁడు సముద్రమున దాగిన కాలకేయాదులగు రాక్షసులను బయటఁబెట్టుటకు దేవకలకోరికపయి సముద్రము నాచమించెను.] జాఠరాగ్నులు = జఠరమునందున్న అగ్నులు; జటి...దాహమునకున్ = మునులను బాధించు వాతాపిరాక్షసునిశరీరమును కాల్చుటకు - జీర్ణించుకొనుటకు; ఎదుర్కొనవు = సిద్ధపడవు; నిష్ఠన్ = నియమముతో - పట్టుదలతో; లోకప్రతిష్ఠఁగుఱిచి = లోకముల మేలికొఱకు; దుష్ట...లీలన్ — దుష్టునిగ్రహ = దురాత్ములను శిక్షించుటకును; శిష్టనంతుష్టి = ఉత్తముల సంతోషణము (రక్షణము)నకును; హేతు = కారణమైన; రోషభీషణ = కోపముచే భయంకరమైన; రేఖానిరూఢగాఢలీలన్ = తేజస్సుతో స్థిరమైన గొప్పవిలాసముతో; క్రీడించు = ఆఁటలాడు; ప్రోడలు = నేర్పరులు. '''అలం'''. ఉదాత్తము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;భువనసంభవదుపసర్గనివహశాంతి, త్వన్ముఖంబునఁ జనఁ బెద్దతనముతోడ
నిందుధరుఁ డన హరి యన నే ననంగఁ, బ్రోపుగంటిమి మిత్రావరుణకుమార!&lt;/poem&gt;|ref=177}}
'''టీక'''. భువన...శాంతి = లోకమునఁ బుట్టు ఉపద్రవములయొక్క అడఁగుట - నాశనము; త్వన్ముఖంబునన్, చనన్ = నీమూలమున జరుగఁగా; పెద్దతనముతోడన్ = ప్రతిష్ఠతో; ఇందుధరుఁడు = చంద్రశేఖరుఁడు - శివుఁడు; ప్రోపుగంటిమి = రక్షించఁబడితిమి.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;అని యాదరించి యమ్ముని వచ్చుటకుఁ బ్రయోజనముఁ దద్విశదోక్తిసరణిఁ దెలిసి
యీ వర్థి &lt;ref&gt;చ. గుదటయి, ట. వగునట&lt;/ref&gt;వగుటకు నిది యెంత? యని శతానందుండు మున్నొక్కనాఁడు నిఖిల
యువతిసృష్టికి నెక్కుడవుఁగాక యని తనయాత్మ నిర్మించి గాయత్త్రి యనియు,
సావిత్రి యనియుఁ బ్రశస్తనామము లిడ్డ కూఁతుల నొసఁగఁ గైకొని యతండు&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వారి నఁట దెచ్చి తనకూర్చువారిఁ గూర్చి
యయుతనియుతుల కెఱిఁగింప నందు నయుతుఁ
డొల్లఁడయ్యె నిజోద్యోగ; మొల్లకున్న
నియుతునకుఁ బెండ్లి సేసెఁ గన్నియలదోయి.&lt;/poem&gt;|ref=178}} 
'''టీక'''. ప్రయోజనమున్ = కారణములు; తద్విశదోక్తిసరణిన్ = స్పష్టమైన యతనిమాటలధోరణిబట్టి; ఈవు = నీవు; అర్థివి = యాచకుఁడవు - కోరినవాఁడవు; శతానందుండు - బ్రహ్మ; నిఖిలయువతిసృష్టికిన్ = సమస్తయువతిసృష్టికంటెను; ఎక్కుడు = అధికము - అందమైనది; తనయాత్మన్ = తనమనమున; కూర్చువారిఁగూర్చి = ఇష్టలగు కన్యకలగురించి; నిజోద్యోగము = తన(అగస్త్యుని) ప్రయత్నమును; ఒల్లఁడయ్యెన్ = ఒప్పుకొనఁడయ్యెను - వివాహమున కంగీకరింపలేదు; కన్నియలదోయిన్ = ఇద్దఱు కన్యకలను.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తనయాజ్ఞఁ గూడ శతధృతి, తనయామణిఁ గైకొనని హతనయాశయునిన్
మును చట్టు వెడలనడిచెను, ముని కనలి కఠోరవర్ణముగఁ బలు కొలయన్.&lt;/poem&gt;|ref=179}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>doabqcov3ussr3xo6igtexl4lzqtjoj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556020</id>
      <parentid>556019</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T03:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>556020</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6878" sha1="janhwfwf6hzk3s67wmlrpaf0m5df6l0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. ఉప...త్పాటనంబునకున్ = మాఱట దేవేంద్రుఁడగు నహుషుని హఠాత్కారముగ పదభ్రష్ఠునిఁ జేయుటకు; పాల్పడవుగాక! = సిద్ధపడవుగాని. [పూర్వము నహుషుఁడు శతక్రతువు లొనరించి, యింద్రపదవి నొంది మునుల నవమానించి యగస్త్యునిచే సర్పమగునట్లు శపింపఁబడెనని భారతగాథ.] భ్రూభంగములు = బొమముడిపాట్లు; అభీల...స్తంభనమునకున్ = భయంకరమగు (ఎక్కువైన) వింధ్యపర్వతగర్వము నడ్డగించుటకు; రావు = అనుకూలించవు. [మేరువుతో పోటిచేయుచు, వింధ్యపర్వతము ఎక్కువగా పెరిగి, సూర్యచంద్రులగమనములను నిరోధింపఁగా ఆగస్త్యముని దాని విజృంభణము నణఁచెనని గాథ.] చులుకాకృతులు = పుడిసిళులు; జల...క్రీడకున్ = సముద్రమును పూర్తిగా త్రాగివేయునట్టి విలాసమునకు (పనికి); చొరవు = సిద్ధపడవు. [పూర్వము అగస్త్యుఁడు సముద్రమున దాగిన కాలకేయాదులగు రాక్షసులను బయటఁబెట్టుటకు దేవతలకోరికపయి సముద్రము నాచమించెను.] జాఠరాగ్నులు = జఠరమునందున్న అగ్నులు; జటి...దాహమునకున్ = మునులను బాధించు వాతాపిరాక్షసునిశరీరమును కాల్చుటకు - జీర్ణించుకొనుటకు; ఎదుర్కొనవు = సిద్ధపడవు; నిష్ఠన్ = నియమముతో - పట్టుదలతో; లోకప్రతిష్ఠఁగుఱిచి = లోకముల మేలికొఱకు; దుష్ట...లీలన్ — దుష్టునిగ్రహ = దురాత్ములను శిక్షించుటకును; శిష్టనంతుష్టి = ఉత్తముల సంతోషణము (రక్షణము)నకును; హేతు = కారణమైన; రోషభీషణ = కోపముచే భయంకరమైన; రేఖానిరూఢగాఢలీలన్ = తేజస్సుతో స్థిరమైన గొప్పవిలాసముతో; క్రీడించు = ఆఁటలాడు; ప్రోడలు = నేర్పరులు. '''అలం'''. ఉదాత్తము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;భువనసంభవదుపసర్గనివహశాంతి, త్వన్ముఖంబునఁ జనఁ బెద్దతనముతోడ
నిందుధరుఁ డన హరి యన నే ననంగఁ, బ్రోపుగంటిమి మిత్రావరుణకుమార!&lt;/poem&gt;|ref=177}}
'''టీక'''. భువన...శాంతి = లోకమునఁ బుట్టు ఉపద్రవములయొక్క అడఁగుట - నాశనము; త్వన్ముఖంబునన్, చనన్ = నీమూలమున జరుగఁగా; పెద్దతనముతోడన్ = ప్రతిష్ఠతో; ఇందుధరుఁడు = చంద్రశేఖరుఁడు - శివుఁడు; ప్రోపుగంటిమి = రక్షించఁబడితిమి.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;అని యాదరించి యమ్ముని వచ్చుటకుఁ బ్రయోజనముఁ దద్విశదోక్తిసరణిఁ దెలిసి
యీ వర్థి &lt;ref&gt;చ. గుదటయి, ట. వగునట&lt;/ref&gt;వగుటకు నిది యెంత? యని శతానందుండు మున్నొక్కనాఁడు నిఖిల
యువతిసృష్టికి నెక్కుడవుఁగాక యని తనయాత్మ నిర్మించి గాయత్త్రి యనియు,
సావిత్రి యనియుఁ బ్రశస్తనామము లిడ్డ కూఁతుల నొసఁగఁ గైకొని యతండు&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వారి నఁట దెచ్చి తనకూర్చువారిఁ గూర్చి
యయుతనియుతుల కెఱిఁగింప నందు నయుతుఁ
డొల్లఁడయ్యె నిజోద్యోగ; మొల్లకున్న
నియుతునకుఁ బెండ్లి సేసెఁ గన్నియలదోయి.&lt;/poem&gt;|ref=178}} 
'''టీక'''. ప్రయోజనమున్ = కారణములు; తద్విశదోక్తిసరణిన్ = స్పష్టమైన యతనిమాటలధోరణిబట్టి; ఈవు = నీవు; అర్థివి = యాచకుఁడవు - కోరినవాఁడవు; శతానందుండు - బ్రహ్మ; నిఖిలయువతిసృష్టికిన్ = సమస్తయువతిసృష్టికంటెను; ఎక్కుడు = అధికము - అందమైనది; తనయాత్మన్ = తనమనమున; కూర్చువారిఁగూర్చి = ఇష్టలగు కన్యకలగురించి; నిజోద్యోగము = తన(అగస్త్యుని) ప్రయత్నమును; ఒల్లఁడయ్యెన్ = ఒప్పుకొనఁడయ్యెను - వివాహమున కంగీకరింపలేదు; కన్నియలదోయిన్ = ఇద్దఱు కన్యకలను.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తనయాజ్ఞఁ గూడ శతధృతి, తనయామణిఁ గైకొనని హతనయాశయునిన్
మును చట్టు వెడలనడిచెను, ముని కనలి కఠోరవర్ణముగఁ బలు కొలయన్.&lt;/poem&gt;|ref=179}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>janhwfwf6hzk3s67wmlrpaf0m5df6l0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/374</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212819</id>
    <revision>
      <id>556018</id>
      <parentid>555057</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T03:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556018</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6465" sha1="abj8ig4otw0c8544cz845gtv94men5q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. తనయాజ్ఞన్ = యానతిచొప్పున; శతధృతితనయామణిన్ = బ్రహ్మపుత్రికను; కూడన్ = కూడుటకు - వివాహమగుటకు; కైకొనని = గ్రహింపని; హతనయాశయునిన్ = నీతిమార్గము తప్పినవానిని; [బ్రహ్మచర్యానంతరము గార్హస్థ్యము ధర్మము; ఆ ధర్మమునకు అయుతుండు మీఱెననుట.] చట్టున్ = శిష్యుని; మును = ముందుగా; ముని = అగస్త్యుడు; కనలి = కోపించి; పలుకు = మాట; కఠోరవర్ణముగన్, ఒలయన్ = కఠినాక్షరములు కలదగునట్లుగా; వెడలనడిచెను = తఱిమివేసెను.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;కుటిలాలకములు చీఁకటిప్రోగు లకు; నైనఁ జిచ్చంద్రికాఢ్యముల్ &lt;ref&gt;చ. చిత్తరతులు, ట. చిత్రగతులు&lt;/ref&gt;చిత్తగతులు
మధురోష్ఠములు రాగమహితంబు లగు, నైన భావముల్ వైరాగ్య&lt;ref&gt;క. బంధ, చ.ట. బంధు&lt;/ref&gt;బంధురములు
గురుకుచంబులు గర్వభరితంబు లగు; నైన హతదుర్వికారంబు లాశయంబు
లలవోకనడలు మాంద్యయుతంబు లగు; నైన నంతరంగములు బోధాస్పదములు&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;పొగరుఁజూపులు &lt;ref&gt;చ. చలపం&lt;/ref&gt;చపలంబు లగునయైన, నిండు&lt;ref&gt;చ. మయము&lt;/ref&gt;మనములు మిక్కిలి &lt;ref&gt;చ. నిశ్చయంబు, ట. నిష్ఫలంబు&lt;/ref&gt;నిశ్చలంబు
లవుర! వీరల కన నొప్పు నతివలందు, నిలిపె సనుబుద్ధి ప్రియమూని నియుతమౌని.&lt;/poem&gt;|ref=180}} 
'''టీక'''. కుటిలాలకములు = వంకరలైన ముంగురులు; చీఁకటిప్రోగులు = చీఁకటిప్రోగులవలె నల్లనివి, అజ్ఞానమునకు దారిచూపునవి; ఐనన్ = అట్లయినను; చిత్తగతులు = (ఉవిదల) మనోగతులు; చిచ్చంద్రికాఢ్యముల్ = చిదానందసంపద కలవి; మధురోష్ఠములు = మధురములైన పెదవులు; రాగమహితంబులు = ఎఱుపుతోఁ గూడినవి, రజోగుణపూరితములు; వైరాగ్యబంధురములు = వైరాగ్యగుణముచే ఒప్పిదము గలవి; గర్వభరితంబులు = పొంకము గలవి, గర్వము గలవి; ఆశయములు = అభిప్రాయములు; హతదుర్వికారంబులు = చెడ్డతనములు కలవి; అలవోకనడలు = విలాసగమనములు; మాంద్యయుతంబులు = మెల్లనివి, మాంద్యగుణములతోఁ గూడినవి; అంతరంగములు = మనస్సులు; బోధాస్పదములు = జ్ఞానమునకు నిలయములయినవి; నియుతమౌని = నియుతుఁ డను అగస్త్యశిష్యుఁడు; అతివలందున్ = స్త్రీలయందు - భార్యలయెడ, సమబుద్ధి = న్యాయమైన ఆశయమును, నిలిపెన్. [అతనిభార్యలు ఉత్తములగుటచే రూపములు రాగాదిజనకము లయ్యును, మనస్సులు నిర్మలములయి యుండుట నాతనికి వారియెడ ప్రీతి కలిగెననుట.] '''అలం'''. విరోధాభాసము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఈతఁ డిటులుండ మునుపటి, యాతఁడు హృల్లగ్నగురుకృతానాదరుఁడై
శీతనగసవిధవసుధకు, నేతెంచి మనోగతమున నిటు లూహించెన్.&lt;/poem&gt;|ref=181}} 
'''టీక'''. మునుపటియాతఁడు = మొదటివాఁడు - అయుతుఁడు; హృల్ల...నాదరుఁడై = మనస్సునందు తగుల్కొనియున్న గురుతిరస్కారము కలవాఁడై; శీత...వసుధకున్ = హిమాలయప్రాంతభూమికి.
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చిలుకలు &lt;ref&gt;చ. గమ్మ, ట. గుమ్మ&lt;/ref&gt; కమ్మతెమ్మెరలు శీతమయూఖుఁడు దేఁటు లాదిగాఁ
గల ననవిల్తుసాధననికాయము వేలముపట్టు లంగనా
కుల; మటుగాన దాని విడఁగొట్టక &lt;ref&gt;చ.ట. తుట్టెకవెక్కి వీగె&lt;/ref&gt;తృట్టెకదొట్ట వీతరా
గులమని విఱ్ఱవీఁగెదరు కొందఱు బోడలు నాన&lt;ref&gt;చ. గేడ, ట. గెండ&lt;/ref&gt;గండలై.&lt;/poem&gt;|ref=182}}
'''టీక'''. కమ్మతెమ్మెరలు = మలయానిలములు; శీతమయూఖుఁడు = చంద్రుడు; ననవిల్తు...నికాయము = మన్మథుని సాధనములగు పరివారములు; అంగనాకులము = స్త్రీలసమూహము; వేలము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>abj8ig4otw0c8544cz845gtv94men5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/375</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212820</id>
    <revision>
      <id>556021</id>
      <parentid>555058</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556021</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6432" sha1="kmsiycqdymdx4m8cgeumtumb94wkl4e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పట్టులు = శిబిరస్థానములు; [మన్మథున కని భావము.] దానిన్ = మీఁదివస్తుసముదాయమును; విడఁగొట్టక = త్రోసివేయక; బోడలు = సన్న్యాసులు; నానగండలై = సిగ్గుమాలినవారై; తృట్టు = దప్పి - ఆశ; ఎగదొట్టన్ = రేఁగఁగా; వీతరాగులము, అని = పోయిన రాగాదులు కలవారము, అని; విఱ్ఱవీగెదరు = మిగుల గర్వింతురు.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;జడలఁట చుట్టం! గట్టం, గడవసమఁట! మేకఁ గప్పఁ గాషాయమఁటే!
యడవుల నవయు తపస్వికి:, గడు సౌఖ్యమె కోరు సతికిఁ గలయిక తగునో?&lt;/poem&gt;|ref=183}}  
'''టీక'''. చుట్టన్ = చుట్టుకొనుటకు; జడలఁట- కట్టన్ = కట్టుకొనుటకు; కడవసము = కృష్ణాజినము; కషాయము = కావిగుడ్డ; అడవులన్ = అడవులందు; నవయు తపస్వికిన్ = శుష్కించు మునికిని; కడున్ = మిక్కిలిగ; సౌఖ్యమె కోరు సతికిన్ = సుఖమునే అభిలషించు వనితకును; కలయిక = సంధానము; తగునే? '''అలం'''. విషము.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;ఉర్వీధరము లెక్కి యుఱుకనే కుచకుంభయుగ మొల్లఁ &lt;ref&gt;ట. నోరఁగా&lt;/ref&gt;గాక తా నుఱుకు మనిన
వాఁడికైదువులపై వ్రాలనే &lt;ref&gt;క. నిడుచూపు, చ.ట. నిడుఁజూపు&lt;/ref&gt;నిడుఁజూపువా లొల్లఁ గాక తా వ్రాలు మనిన
&lt;ref&gt;క. మున్నీటనుడి&lt;/ref&gt;మున్నీటిసుడి వడి మునుఁగనే నతనాభిఁ గనగొల్లఁగాక తా మునుఁగు మనిన
బెడఁగారు కాలాహిఁ దొడుకనే నూఁగారుతొడుపొల్లఁగాక తాఁ దొడుకు మనినఁ&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;జెప్పి గురుఁ డేమి పనిచినఁ జేయలేనె? కావె తనసొమ్ము మామకకాయకర్మ
గతులు; మొఱ్ఱో యనంగ లింగంబు గట్టు, జంగమన నంగనలఁ గూర్పఁ జనదుగాక!&lt;/poem&gt;|ref=184}} 
'''టీక'''. ఉర్వీధరములు = కొండలు; ఉఱుకనే = క్రిందికి దుముకలేనా! ఒల్లఁగాక! = అంగీకరించనుగాని; తాను = గురువు - అగస్త్యుఁడు; [ఇచట కుచములకును కొండలకును సామ్యము.] వాఁడికైదువులపైన్ = తీక్ష్ణమైన ఆయుధములమీఁద; నిడుఁజూపువాలు = సోఁగయైన స్త్రీలవాలుచూపులు; మున్నీటి = సముద్రముయొక్క; సుడిన్ = అలయందు; వేగముగా; నతనాభిన్ = బొడ్డును; కనన్ = చూచుటకు; బెరఁగాఱు = ప్రకాశించు - అందమైన; కాలాహిన్ = నల్లత్రాచును; తొడుగనే! = పట్టుకొననా? నూగారుతొడుసు = స్త్రీలరోమావళిసంబంధమును; [ఇచట చూపులకు, కత్తులకు - బొడ్డునకు, అలకు - నూఁగారునకు, నల్లత్రాఁచునకు పోలిక] పనిచినన్ = ఆజ్ఞాపించినను; మామకరాయకర్మగతులు  = నా శరీరమున నగు పనులరీతులు; తనసొమ్ము కావె = తనపొత్తు కావా? మొఱ్ఱో = (అక్కఱలేదనుటను సూచించు అనుకరణము;) అంగనలన్ = స్త్రీలను; కూర్పన్ = పొందించుటకు; చనదు = తగదు; '''అలం'''. లోకోక్తి, వ్యంగ్యోపమ.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నెయ్యుఁ డట్టిపనికి నియుతుఁడు తగుఁ గాక,గృహితకంటె వేఱె కీడు గలదె!
గురుహితంబు నూఁది యురిఁబడ నే నోప, ననుచు బ్రహ్మచర్య మయుతుఁ డొంది.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
'''టీక'''. నెయ్యుఁడు = మిత్రుఁడు; గృహితకంటెన్ = గృహస్థుఁడగుటకంటె; ఊది = పూని; ఊరిఁ బడన్ = ఊరిలో పడుటకు - కష్టములపా లగుటకు; నేను, ఓపన్ = నేను సహింపను.
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;సుముఖాంతఃకరణంబు మత్సరము నౌత్యుక్యంబునం బాసి ధౌ
తమణీదర్పణరీతిఁ జెన్నుగఁ దదంతర్లగ్నమై యాదిత
త్త్వము దీపింపఁ దపం బొనర్చు జటిలవ్యాఘ్రం బనాఘ్రాతపు
ష్పముచందం బగు మేన నూను నియమభ్రాష్ట్రాగ్నిఁ &lt;ref&gt;క. దగ్గించు, చ. ద్రుగ్గించు&lt;/ref&gt;ద్రుంగించుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=186}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kmsiycqdymdx4m8cgeumtumb94wkl4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/376</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212821</id>
    <revision>
      <id>556027</id>
      <parentid>555059</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556027</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6403" sha1="bz9tujo3xqoyx6usmiorow2pefw5l4b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. జటిలవ్యాఘ్రంబు = మునిశ్రేష్ఠుఁడు - అయతుఁడు; ['జటిలవ్యాఘ్రంబున్ = ఋషిశ్రేష్ఠుని&quot; అని పూర్వటీక.] అనాఘ్రాతపుష్పము చందంబు, అగు = వాసనచూడని పూవురీతిదైన - అస్ఖలితబ్రహ్మచర్యము కలదైన; మేనన్ = శరీరమున; ఊరు = వహించునట్టి; నియమభ్రాష్ట్రాగ్నిన్ = నియమము అను మంగలపునిప్పుచే; త్రుంగించుచున్ = నశింపఁజేయుచు; సుముఖాంతఃకరణంబునన్ = అనుకూలమగు (నిర్మలమగు) మనస్సునందు; మత్సరమున్ = అసూయను; ఔత్సుక్యంబునున్ = ఉత్కంఠను - తీవ్రమగు ఇచ్ఛను; పాసీ = విడిచి; ధౌతమణీదర్పణరీతిన్ = నిర్మలమగు మణులయద్దమురీతిని; చెన్నుగన్ = చక్కఁగ; తదంతర్లగ్నమై = ఆ మనస్సులో తగుల్కొని - ఉండి; ఆదితత్త్వము = పరమాత్మ? దీపింపన్ = ప్రకాశింపఁగా; తపంబు, ఒనర్చెన్. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సర్వాతిరిక్తధృతి యగు, నుర్వీసురసార్వభౌము నుగ్రతపమునం
బర్వె భయజ్వరదాహ మ, ఖర్వోధ్ధతి నిఖిలభువనగర్భములందున్.&lt;/poem&gt;|ref=187}}
సమస్త
'''టీక'''. సర్వాతిరిక్తధృతి = అందరికంటెను ఎక్కువగు కార్యము కలవాఁడు; ఉర్వీ...తపమునన్ - బ్రాహ్మణోత్తముని (అయుతుని) ఘోరతపస్సువలన; నిఖిల...లందున్ = లోకములయొక్కయు లోపలిభాగములందు; అఖర్వోద్ధతిన్ = అడ్డులేని ఆధిక్యమున - ఆర్భాటముతో; భయజ్వరదాహము = భయము అను జ్వరముయొక్క మంట; పర్వెన్ = వ్యాపించెను.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మినుమినుకు మినుకు మనియెన్, బెనుమినుకులబరణి ధరణి బిట్టూటాడెన్
వననిధులు విరిసెఁ గురిసెన్, గనగనగన మనుచు నిప్పుకలు గుప్పలుగన్.&lt;/poem&gt;|ref=188}} 
'''టీక'''. పెను...బరణి = గొప్పకాంతులకు నిధి; మినుమినుకు = సూర్యుఁడు - మినుకు మనియెన్ = మినుకుమినుకులాడెను; ధరణి = భూమి; బిట్టు = వేగముగ; ఊటాడెన్ = గజగజలాడెను; వననిధులు = సముద్రములు; విరిసిన్ = పొంగెను; నిప్పుకలు = అగ్నికణములు; కుప్పలుగన్ = తిప్పలుగ; కురిసెన్. '''అలం'''. అనుప్రాసము.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అత్తఱి నిప్పు ద్రొక్కినటు &lt;ref&gt;చ. లెద్దిని&lt;/ref&gt;లౌఁదలఁ దేల్గొనినట్టు లావ యు
వ్వెత్తుగఁ ద్రావినట్లు విబుధేశుఁడు మాణవకోగ్రనిష్ఠకున్
జిత్తమునం దపించి యతిశీఘ్రగతిన్ క్షితి కేఁగు&lt;ref&gt;చ. దెంచి&lt;/ref&gt;దెంచెఁ ద
ద్వృత్తము మానిపింతు నని వృద్ధమహీసురవేషధారియై.&lt;/poem&gt;|ref=189}}
'''టీక'''. అత్తఱిన్ = అయుతతపస్సమయమున; విబుధేశుఁడు = ఇంద్రుఁడు (కర్త); ఔఁదలన్ = తలపై; తేల్కొనినట్లు = తేలు కుట్టినట్లును; ఆవ = ఆవరసము; ఉవ్వెత్తుగన్ = నిరవశేషముగ - సమృద్ధిగా; మాణవకోగ్రనిష్ఠకు = బ్రహ్మచారియగు అయుతుని భయంకరమైన తపోనిష్ఠకు; తద్వృత్తమున్ = ఆతనిపనిని - తపస్సు నాచరించుటను; వృద్ధ...ధారియై = ముసలిబ్రాహ్మణునివేషమును ధరించినవాఁడై; క్షితికిన్, ఏఁగుదెంచెన్ = భూమికి దిగెను.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;జీర్ణైకవృత్తివేష్టితశాస్త్రశబళికాశి&lt;ref&gt;చ. సార&lt;/ref&gt;వారపేటిక లొక్క&lt;ref&gt;చ. చట్టు&lt;/ref&gt;వటువు పూనఁ
గంబళకటబ్రుసీకాషాయకరకంబు లొక్కయంతేవాసి యుద్వహింప
నామ్లికాఫలసారయవసక్తుతండులసూపాదు లొక్కశిష్యుండు మోవ
సమిదాజ్య&lt;ref&gt;క. పూర, చ. పూర్ణ&lt;/ref&gt;పూర్ణకీచక&lt;ref&gt;క. కుచ, చ. కుశ&lt;/ref&gt;కుశస్రుక్ స్రువచయ మొక్క&lt;ref&gt;చ. శైక్షుండు&lt;/ref&gt;ఛాత్రుండు సంగ్రహింపఁ&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bz9tujo3xqoyx6usmiorow2pefw5l4b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556028</id>
      <parentid>556027</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>556028</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6402" sha1="lxcqp9mevwtsi7hci1kfexcw8uqs33e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. జటిలవ్యాఘ్రంబు = మునిశ్రేష్ఠుఁడు - అయతుఁడు; ['జటిలవ్యాఘ్రంబున్ = ఋషిశ్రేష్ఠుని&quot; అని పూర్వటీక.] అనాఘ్రాతపుష్పము చందంబు, అగు = వాసనచూడని పూవురీతిదైన - అస్ఖలితబ్రహ్మచర్యము కలదైన; మేనన్ = శరీరమున; ఊరు = వహించునట్టి; నియమభ్రాష్ట్రాగ్నిన్ = నియమము అను మంగలపునిప్పుచే; త్రుంగించుచున్ = నశింపఁజేయుచు; సుముఖాంతఃకరణంబునన్ = అనుకూలమగు (నిర్మలమగు) మనస్సునందు; మత్సరమున్ = అసూయను; ఔత్సుక్యంబునున్ = ఉత్కంఠను - తీవ్రమగు ఇచ్ఛను; పాసీ = విడిచి; ధౌతమణీదర్పణరీతిన్ = నిర్మలమగు మణులయద్దమురీతిని; చెన్నుగన్ = చక్కఁగ; తదంతర్లగ్నమై = ఆ మనస్సులో తగుల్కొని - ఉండి; ఆదితత్త్వము = పరమాత్మ? దీపింపన్ = ప్రకాశింపఁగా; తపంబు, ఒనర్చెన్. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సర్వాతిరిక్తధృతి యగు, నుర్వీసురసార్వభౌము నుగ్రతపమునం
బర్వె భయజ్వరదాహ మ, ఖర్వోధ్ధతి నిఖిలభువనగర్భములందున్.&lt;/poem&gt;|ref=187}}
'''టీక'''. సర్వాతిరిక్తధృతి = అందరికంటెను ఎక్కువగు కార్యము కలవాఁడు; ఉర్వీ...తపమునన్ - బ్రాహ్మణోత్తముని (అయుతుని) ఘోరతపస్సువలన; నిఖిల...లందున్ = సమస్తలోకములయొక్కయు లోపలిభాగములందు; అఖర్వోద్ధతిన్ = అడ్డులేని ఆధిక్యమున - ఆర్భాటముతో; భయజ్వరదాహము = భయము అను జ్వరముయొక్క మంట; పర్వెన్ = వ్యాపించెను.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మినుమినుకు మినుకు మనియెన్, బెనుమినుకులబరణి ధరణి బిట్టూటాడెన్
వననిధులు విరిసెఁ గురిసెన్, గనగనగన మనుచు నిప్పుకలు గుప్పలుగన్.&lt;/poem&gt;|ref=188}} 
'''టీక'''. పెను...బరణి = గొప్పకాంతులకు నిధి; మినుమినుకు = సూర్యుఁడు - మినుకు మనియెన్ = మినుకుమినుకులాడెను; ధరణి = భూమి; బిట్టు = వేగముగ; ఊటాడెన్ = గజగజలాడెను; వననిధులు = సముద్రములు; విరిసిన్ = పొంగెను; నిప్పుకలు = అగ్నికణములు; కుప్పలుగన్ = తిప్పలుగ; కురిసెన్. '''అలం'''. అనుప్రాసము.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అత్తఱి నిప్పు ద్రొక్కినటు &lt;ref&gt;చ. లెద్దిని&lt;/ref&gt;లౌఁదలఁ దేల్గొనినట్టు లావ యు
వ్వెత్తుగఁ ద్రావినట్లు విబుధేశుఁడు మాణవకోగ్రనిష్ఠకున్
జిత్తమునం దపించి యతిశీఘ్రగతిన్ క్షితి కేఁగు&lt;ref&gt;చ. దెంచి&lt;/ref&gt;దెంచెఁ ద
ద్వృత్తము మానిపింతు నని వృద్ధమహీసురవేషధారియై.&lt;/poem&gt;|ref=189}}
'''టీక'''. అత్తఱిన్ = అయుతతపస్సమయమున; విబుధేశుఁడు = ఇంద్రుఁడు (కర్త); ఔఁదలన్ = తలపై; తేల్కొనినట్లు = తేలు కుట్టినట్లును; ఆవ = ఆవరసము; ఉవ్వెత్తుగన్ = నిరవశేషముగ - సమృద్ధిగా; మాణవకోగ్రనిష్ఠకు = బ్రహ్మచారియగు అయుతుని భయంకరమైన తపోనిష్ఠకు; తద్వృత్తమున్ = ఆతనిపనిని - తపస్సు నాచరించుటను; వృద్ధ...ధారియై = ముసలిబ్రాహ్మణునివేషమును ధరించినవాఁడై; క్షితికిన్, ఏఁగుదెంచెన్ = భూమికి దిగెను.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;జీర్ణైకవృత్తివేష్టితశాస్త్రశబళికాశి&lt;ref&gt;చ. సార&lt;/ref&gt;వారపేటిక లొక్క&lt;ref&gt;చ. చట్టు&lt;/ref&gt;వటువు పూనఁ
గంబళకటబ్రుసీకాషాయకరకంబు లొక్కయంతేవాసి యుద్వహింప
నామ్లికాఫలసారయవసక్తుతండులసూపాదు లొక్కశిష్యుండు మోవ
సమిదాజ్య&lt;ref&gt;క. పూర, చ. పూర్ణ&lt;/ref&gt;పూర్ణకీచక&lt;ref&gt;క. కుచ, చ. కుశ&lt;/ref&gt;కుశస్రుక్ స్రువచయ మొక్క&lt;ref&gt;చ. శైక్షుండు&lt;/ref&gt;ఛాత్రుండు సంగ్రహింపఁ&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lxcqp9mevwtsi7hci1kfexcw8uqs33e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556030</id>
      <parentid>556028</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>556030</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6402" sha1="69ewftntdzzqvujabk6ontl0acirrox" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. జటిలవ్యాఘ్రంబు = మునిశ్రేష్ఠుఁడు - అయతుఁడు; ['జటిలవ్యాఘ్రంబున్ = ఋషిశ్రేష్ఠుని&quot; అని పూర్వటీక.] అనాఘ్రాతపుష్పము చందంబు, అగు = వాసనచూడని పూవురీతిదైన - అస్ఖలితబ్రహ్మచర్యము కలదైన; మేనన్ = శరీరమున; ఊరు = వహించునట్టి; నియమభ్రాష్ట్రాగ్నిన్ = నియమము అను మంగలపునిప్పుచే; త్రుంగించుచున్ = నశింపఁజేయుచు; సుముఖాంతఃకరణంబునన్ = అనుకూలమగు (నిర్మలమగు) మనస్సునందు; మత్సరమున్ = అసూయను; ఔత్సుక్యంబునున్ = ఉత్కంఠను - తీవ్రమగు ఇచ్ఛను; పాసీ = విడిచి; ధౌతమణీదర్పణరీతిన్ = నిర్మలమగు మణులయద్దమురీతిని; చెన్నుగన్ = చక్కఁగ; తదంతర్లగ్నమై = ఆ మనస్సులో తగుల్కొని - ఉండి; ఆదితత్త్వము = పరమాత్మ; దీపింపన్ = ప్రకాశింపఁగా; తపంబు, ఒనర్చెన్. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సర్వాతిరిక్తధృతి యగు, నుర్వీసురసార్వభౌము నుగ్రతపమునం
బర్వె భయజ్వరదాహ మ, ఖర్వోద్ధతి నిఖిలభువనగర్భములందున్.&lt;/poem&gt;|ref=187}}
'''టీక'''. సర్వాతిరిక్తధృతి = అందరికంటెను ఎక్కువగు కార్యము కలవాఁడు; ఉర్వీ...తపమునన్ - బ్రాహ్మణోత్తముని (అయుతుని) ఘోరతపస్సువలన; నిఖిల...లందున్ = సమస్తలోకములయొక్కయు లోపలిభాగములందు; అఖర్వోద్ధతిన్ = అడ్డులేని ఆధిక్యమున - ఆర్భాటముతో; భయజ్వరదాహము = భయము అను జ్వరముయొక్క మంట; పర్వెన్ = వ్యాపించెను.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మినుమినుకు మినుకు మనియెన్, బెనుమినుకులబరణి ధరణి బిట్టూటాడెన్
వననిధులు విరిసెఁ గురిసెన్, గనగనగన మనుచు నిప్పుకలు గుప్పలుగన్.&lt;/poem&gt;|ref=188}} 
'''టీక'''. పెను...బరణి = గొప్పకాంతులకు నిధి; మినుమినుకు = సూర్యుఁడు - మినుకు మనియెన్ = మినుకుమినుకులాడెను; ధరణి = భూమి; బిట్టు = వేగముగ; ఊటాడెన్ = గజగజలాడెను; వననిధులు = సముద్రములు; విరిసిన్ = పొంగెను; నిప్పుకలు = అగ్నికణములు; కుప్పలుగన్ = తిప్పలుగ; కురిసెన్. '''అలం'''. అనుప్రాసము.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అత్తఱి నిప్పు ద్రొక్కినటు &lt;ref&gt;చ. లెద్దిని&lt;/ref&gt;లౌఁదలఁ దేల్గొనినట్టు లావ యు
వ్వెత్తుగఁ ద్రావినట్లు విబుధేశుఁడు మాణవకోగ్రనిష్ఠకున్
జిత్తమునం దపించి యతిశీఘ్రగతిన్ క్షితి కేఁగు&lt;ref&gt;చ. దెంచి&lt;/ref&gt;దెంచెఁ ద
ద్వృత్తము మానిపింతు నని వృద్ధమహీసురవేషధారియై.&lt;/poem&gt;|ref=189}}
'''టీక'''. అత్తఱిన్ = అయుతతపస్సమయమున; విబుధేశుఁడు = ఇంద్రుఁడు (కర్త); ఔఁదలన్ = తలపై; తేల్కొనినట్లు = తేలు కుట్టినట్లును; ఆవ = ఆవరసము; ఉవ్వెత్తుగన్ = నిరవశేషముగ - సమృద్ధిగా; మాణవకోగ్రనిష్ఠకు = బ్రహ్మచారియగు అయుతుని భయంకరమైన తపోనిష్ఠకు; తద్వృత్తమున్ = ఆతనిపనిని - తపస్సు నాచరించుటను; వృద్ధ...ధారియై = ముసలిబ్రాహ్మణునివేషమును ధరించినవాఁడై; క్షితికిన్, ఏఁగుదెంచెన్ = భూమికి దిగెను.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;జీర్ణైకవృత్తివేష్టితశాస్త్రశబళికాశి&lt;ref&gt;చ. సార&lt;/ref&gt;వారపేటిక లొక్క&lt;ref&gt;చ. చట్టు&lt;/ref&gt;వటువు పూనఁ
గంబళకటబ్రుసీకాషాయకరకంబు లొక్కయంతేవాసి యుద్వహింప
నామ్లికాఫలసారయవసక్తుతండులసూపాదు లొక్కశిష్యుండు మోవ
సమిదాజ్య&lt;ref&gt;క. పూర, చ. పూర్ణ&lt;/ref&gt;పూర్ణకీచక&lt;ref&gt;క. కుచ, చ. కుశ&lt;/ref&gt;కుశస్రుక్ స్రువచయ మొక్క&lt;ref&gt;చ. శైక్షుండు&lt;/ref&gt;ఛాత్రుండు సంగ్రహింపఁ&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>69ewftntdzzqvujabk6ontl0acirrox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556032</id>
      <parentid>556030</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>556032</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6403" sha1="fh9o8jt3u4f9f61qmxkxcnywqz8q2gn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. జటిలవ్యాఘ్రంబు = మునిశ్రేష్ఠుఁడు - అయతుఁడు; ['జటిలవ్యాఘ్రంబున్ = ఋషిశ్రేష్ఠునిˈ అని పూర్వటీక.] అనాఘ్రాతపుష్పము చందంబు, అగు = వాసనచూడని పూవురీతిదైన - అస్ఖలితబ్రహ్మచర్యము కలదైన; మేనన్ = శరీరమున; ఊరు = వహించునట్టి; నియమభ్రాష్ట్రాగ్నిన్ = నియమము అను మంగలపునిప్పుచే; త్రుంగించుచున్ = నశింపఁజేయుచు; సుముఖాంతఃకరణంబునన్ = అనుకూలమగు (నిర్మలమగు) మనస్సునందు; మత్సరమున్ = అసూయను; ఔత్సుక్యంబునున్ = ఉత్కంఠను - తీవ్రమగు ఇచ్ఛను; పాసీ = విడిచి; ధౌతమణీదర్పణరీతిన్ = నిర్మలమగు మణులయద్దమురీతిని; చెన్నుగన్ = చక్కఁగ; తదంతర్లగ్నమై = ఆ మనస్సులో తగుల్కొని - ఉండి; ఆదితత్త్వము = పరమాత్మ; దీపింపన్ = ప్రకాశింపఁగా; తపంబు, ఒనర్చెన్. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సర్వాతిరిక్తధృతి యగు, నుర్వీసురసార్వభౌము నుగ్రతపమునం
బర్వె భయజ్వరదాహ మ, ఖర్వోద్ధతి నిఖిలభువనగర్భములందున్.&lt;/poem&gt;|ref=187}}
'''టీక'''. సర్వాతిరిక్తధృతి = అందరికంటెను ఎక్కువగు కార్యము కలవాఁడు; ఉర్వీ...తపమునన్ - బ్రాహ్మణోత్తముని (అయుతుని) ఘోరతపస్సువలన; నిఖిల...లందున్ = సమస్తలోకములయొక్కయు లోపలిభాగములందు; అఖర్వోద్ధతిన్ = అడ్డులేని ఆధిక్యమున - ఆర్భాటముతో; భయజ్వరదాహము = భయము అను జ్వరముయొక్క మంట; పర్వెన్ = వ్యాపించెను.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మినుమినుకు మినుకు మనియెన్, బెనుమినుకులబరణి ధరణి బిట్టూటాడెన్
వననిధులు విరిసెఁ గురిసెన్, గనగనగన మనుచు నిప్పుకలు గుప్పలుగన్.&lt;/poem&gt;|ref=188}} 
'''టీక'''. పెను...బరణి = గొప్పకాంతులకు నిధి; మినుమినుకు = సూర్యుఁడు - మినుకు మనియెన్ = మినుకుమినుకులాడెను; ధరణి = భూమి; బిట్టు = వేగముగ; ఊటాడెన్ = గజగజలాడెను; వననిధులు = సముద్రములు; విరిసిన్ = పొంగెను; నిప్పుకలు = అగ్నికణములు; కుప్పలుగన్ = తిప్పలుగ; కురిసెన్. '''అలం'''. అనుప్రాసము.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అత్తఱి నిప్పు ద్రొక్కినటు &lt;ref&gt;చ. లెద్దిని&lt;/ref&gt;లౌఁదలఁ దేల్గొనినట్టు లావ యు
వ్వెత్తుగఁ ద్రావినట్లు విబుధేశుఁడు మాణవకోగ్రనిష్ఠకున్
జిత్తమునం దపించి యతిశీఘ్రగతిన్ క్షితి కేఁగు&lt;ref&gt;చ. దెంచి&lt;/ref&gt;దెంచెఁ ద
ద్వృత్తము మానిపింతు నని వృద్ధమహీసురవేషధారియై.&lt;/poem&gt;|ref=189}}
'''టీక'''. అత్తఱిన్ = అయుతతపస్సమయమున; విబుధేశుఁడు = ఇంద్రుఁడు (కర్త); ఔఁదలన్ = తలపై; తేల్కొనినట్లు = తేలు కుట్టినట్లును; ఆవ = ఆవరసము; ఉవ్వెత్తుగన్ = నిరవశేషముగ - సమృద్ధిగా; మాణవకోగ్రనిష్ఠకు = బ్రహ్మచారియగు అయుతుని భయంకరమైన తపోనిష్ఠకు; తద్వృత్తమున్ = ఆతనిపనిని - తపస్సు నాచరించుటను; వృద్ధ...ధారియై = ముసలిబ్రాహ్మణునివేషమును ధరించినవాఁడై; క్షితికిన్, ఏఁగుదెంచెన్ = భూమికి దిగెను.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;జీర్ణైకవృత్తివేష్టితశాస్త్రశబళికాశి&lt;ref&gt;చ. సార&lt;/ref&gt;వారపేటిక లొక్క&lt;ref&gt;చ. చట్టు&lt;/ref&gt;వటువు పూనఁ
గంబళకటబ్రుసీకాషాయకరకంబు లొక్కయంతేవాసి యుద్వహింప
నామ్లికాఫలసారయవసక్తుతండులసూపాదు లొక్కశిష్యుండు మోవ
సమిదాజ్య&lt;ref&gt;క. పూర, చ. పూర్ణ&lt;/ref&gt;పూర్ణకీచక&lt;ref&gt;క. కుచ, చ. కుశ&lt;/ref&gt;కుశస్రుక్ స్రువచయ మొక్క&lt;ref&gt;చ. శైక్షుండు&lt;/ref&gt;ఛాత్రుండు సంగ్రహింపఁ&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fh9o8jt3u4f9f61qmxkxcnywqz8q2gn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556036</id>
      <parentid>556032</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>556036</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6403" sha1="0eiye0t4nziz9rcrl3lw9tvisqpa3tv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. జటిలవ్యాఘ్రంబు = మునిశ్రేష్ఠుఁడు - అయతుఁడు; ['జటిలవ్యాఘ్రంబున్ = ఋషిశ్రేష్ఠునిˈ అని పూర్వటీక.] అనాఘ్రాతపుష్పము చందంబు, అగు = వాసనచూడని పూవురీతిదైన - అస్ఖలితబ్రహ్మచర్యము కలదైన; మేనన్ = శరీరమున; ఊరు = వహించునట్టి; నియమభ్రాష్ట్రాగ్నిన్ = నియమము అను మంగలపునిప్పుచే; త్రుంగించుచున్ = నశింపఁజేయుచు; సుముఖాంతఃకరణంబునన్ = అనుకూలమగు (నిర్మలమగు) మనస్సునందు; మత్సరమున్ = అసూయను; ఔత్సుక్యంబునున్ = ఉత్కంఠను - తీవ్రమగు ఇచ్ఛను; పాసీ = విడిచి; ధౌతమణీదర్పణరీతిన్ = నిర్మలమగు మణులయద్దమురీతిని; చెన్నుగన్ = చక్కఁగ; తదంతర్లగ్నమై = ఆ మనస్సులో తగుల్కొని - ఉండి; ఆదితత్త్వము = పరమాత్మ; దీపింపన్ = ప్రకాశింపఁగా; తపంబు, ఒనర్చెన్. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సర్వాతిరిక్తధృతి యగు, నుర్వీసురసార్వభౌము నుగ్రతపమునం
బర్వె భయజ్వరదాహ మ, ఖర్వోద్ధతి నిఖిలభువనగర్భములందున్.&lt;/poem&gt;|ref=187}}
'''టీక'''. సర్వాతిరిక్తధృతి = అందరికంటెను ఎక్కువగు కార్యము కలవాఁడు; ఉర్వీ...తపమునన్ - బ్రాహ్మణోత్తముని (అయుతుని) ఘోరతపస్సువలన; నిఖిల...లందున్ = సమస్తలోకములయొక్కయు లోపలిభాగములందు; అఖర్వోద్ధతిన్ = అడ్డులేని ఆధిక్యమున - ఆర్భాటముతో; భయజ్వరదాహము = భయము అను జ్వరముయొక్క మంట; పర్వెన్ = వ్యాపించెను.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మినుమినుకు మినుకు మనియెన్, బెనుమినుకులబరణి ధరణి బిట్టూటాడెన్
వననిధులు విరిసెఁ గురిసెన్, గనగనగన మనుచు నిప్పుకలు గుప్పలుగన్.&lt;/poem&gt;|ref=188}} 
'''టీక'''. పెను...బరణి = గొప్పకాంతులకు నిధి; మినుమినుకు = సూర్యుఁడు - మినుకు మనియెన్ = మినుకుమినుకులాడెను; ధరణి = భూమి; బిట్టు = వేగముగ; ఊటాడెన్ = గజగజలాడెను; వననిధులు = సముద్రములు; విరిసిన్ = పొంగెను; నిప్పుకలు = అగ్నికణములు; కుప్పలుగన్ = తిప్పలుగ; కురిసెన్. '''అలం'''. అనుప్రాసము.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అత్తఱి నిప్పు ద్రొక్కినటు &lt;ref&gt;చ. లెద్దిని&lt;/ref&gt;లౌఁదలఁ దేల్గొనినట్టు లావ యు
వ్వెత్తుగఁ ద్రావినట్లు విబుధేశుఁడు మాణవకోగ్రనిష్ఠకున్
జిత్తమునం దపించి యతిశీఘ్రగతిన్ క్షితి కేఁగు&lt;ref&gt;చ. దెంచి&lt;/ref&gt;దెంచెఁ ద
ద్వృత్తము మానిపింతు నని వృద్ధమహీసురవేషధారియై.&lt;/poem&gt;|ref=189}}
'''టీక'''. అత్తఱిన్ = అయుతతపస్సమయమున; విబుధేశుఁడు = ఇంద్రుఁడు (కర్త); ఔఁదలన్ = తలపై; తేల్కొనినట్లు = తేలు కుట్టినట్లును; ఆవ = ఆవరసము; ఉవ్వెత్తుగన్ = నిరవశేషముగ - సమృద్ధిగా; మాణవకోగ్రనిష్ఠకు = బ్రహ్మచారియగు అయుతుని భయంకరమైన తపోనిష్ఠకు; తద్వృత్తమున్ = ఆతనిపనిని - తపస్సు నాచరించుటను; వృద్ధ...ధారియై = ముసలిబ్రాహ్మణునివేషమును ధరించినవాఁడై; క్షితికిన్, ఏఁగుదెంచెన్ = భూమికి దిగెను.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;జీర్ణైణకృత్తివేష్టితశాస్త్రశబళికాశి&lt;ref&gt;చ. సార&lt;/ref&gt;వారపేటిక లొక్క&lt;ref&gt;చ. చట్టు&lt;/ref&gt;వటువు పూనఁ
గంబళకటబ్రుసీకాషాయకరకంబు లొక్కయంతేవాసి యుద్వహింప
నామ్లికాఫలసారయవసక్తుతండులసూపాదు లొక్కశిష్యుండు మోవ
సమిదాజ్య&lt;ref&gt;క. పూర, చ. పూర్ణ&lt;/ref&gt;పూర్ణకీచక&lt;ref&gt;క. కుచ, చ. కుశ&lt;/ref&gt;కుశస్రుక్ స్రువచయ మొక్క&lt;ref&gt;చ. శైక్షుండు&lt;/ref&gt;ఛాత్రుండు సంగ్రహింపఁ&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0eiye0t4nziz9rcrl3lw9tvisqpa3tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/377</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212822</id>
    <revision>
      <id>556051</id>
      <parentid>555060</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T10:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556051</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6661" sha1="dgz4uj23ctkw5ri0gbcfcexaxir1x62" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;&lt;ref&gt;చ. దులఁగు&lt;/ref&gt;దలుగుదామెనఁ బెనఁచిన గళముతోడఁ, జంట వెన్నాడు క్రేపుతోఁ జాల నలసి
నడచు ధేనువు నొక&lt;ref&gt;చ. చిన్ని&lt;/ref&gt;చిన్నవడుగురొప్ప, నయుతునాశ్రమవాట మయ్యతిథి డాసి.&lt;/poem&gt;|ref=190}} 
'''టీక'''. జీర్ణైణ...పేటికలు — జీర్ణైణకృత్తినేష్టిత = ప్రాఁతజింకచర్మముచే చుట్టబడిన,
శాస్త్రశబకాళికావారపేటికలు = శాస్త్రముల వేర్వేఱువిభాగములున్న పెట్టెలను; వటువు = బ్రహ్మచారి; పూనన్ = పట్టుకొనఁగా ['శబలికా = నానావర్ణమైన' అని పూర్వటీక.] కంబళ...కరకంబులు = కంబళి; చాప, ఆసనము, కావిగుడ్డలు, కమండలువులను; అంతేవాసి = శిష్యుఁడు; ఉద్వహింపన్ = పట్టుకొనఁగా; ఆమ్లికా...సూపాదులు = చింతపండు, బియ్యపుపిండి, బియ్యము, పప్పు, మొదలగువానిని; మోవన్ = మోయఁగా; సమి...చయము — సమిత్ = సమిధలు; ఆజ్యపూర్ణకీచక = నేతితో నిండిన వెదురుబొంగు (పాత్రము); కుశ = దర్భలు; స్రుక్{{ZWNJ}}స్రువచయము = హోమపాత్రముల సమూహమును; ఛాత్రుఁడు = శిష్యుఁడు; సంగ్రహించి = పట్టుకొనఁగా; [ఇచట పూర్వటీకలో 'కీచకకుచ' అను పాఠము ననుసరించి 'వెదురుసోల' అను అర్థము వ్రాయఁబడినది. అది అసంగతము.] తలుగుదామెనన్ = పలుపుత్రాటిలో; పెనచిన = పెనవేసిన - కట్టిన; గళముతోడన్ = మెడతో; క్రేపుతోన్ = దూడతో; వడుగు = బ్రహ్మచారి; రొప్పన్ = త్రోలఁగా; ఆశ్రమవాటము = ఆశ్రమప్రదేశము; డాసి = సమీపించి, '''అలం'''. స్వభావోక్తి.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;శిరసు వడంకఁగఁ దెల్లఁగ, నరసిన గృహమేధినియును నడచెఁ దదంగం
బిరవుకొని పట్టుచాలక, జర కొంత వినిర్గమించి చనుదెంచుక్రియన్.&lt;/poem&gt;|ref=191}} 
'''టీక'''. నరసిన = పండిపోయిన; గృహమేధినియును = గృహిణియును; తదంగంబు = అతనిదేహమును; ఇరవుకొని = ఆక్రమించి; పట్టుచాలక = అవకాశము సరిపోక; జర = ముసలితనము; వినిర్గమించి = బయలువెడలి; చనుదెంచుక్రియన్ = వచ్చుచున్నదో యన. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష.
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇట్లు కుహనాహితాగ్నియుఁ దైర్థికవేషాభినయనిపుణుండు నగు నాఖండలుండు
తపఃప్రభావతరంగితం బగు తదాశ్రమంబునఁ బటకుటికామండపమధ్యంబున నధ్యా
సించి మాధ్యాహ్నికక్రియాచరణానంతరంబునం బ్రాణాగ్నహోత్రప్రీణనంబు
ననుసంధించి యతిస్నిగ్ధవర్ణముగ్ధాకృతియుఁ జతురపదవిన్యాసధన్యాసికయునై
&lt;ref&gt;క. కవి, చ. సుకవి&lt;/ref&gt;సుకవికవితయుం&lt;ref&gt;చ. బోని&lt;/ref&gt;బోలె నున్న హోమధేనువునకుఁ బథశ్రమంబు నోసరించుచు
నుచితగతి &lt;ref&gt;క. నొక్కించుకత, చ. నొక్కింతద&lt;/ref&gt;నొక్కింతతడవు విశ్రమించి &lt;ref&gt;క. సఛాత్రుం&lt;/ref&gt;సచ్ఛాత్రుండై మెత్తమెత్తన చని
యెండ&lt;ref&gt;చ. కుండ&lt;/ref&gt;కండక్రొవ్వు దఱుఁగు నత్తఱి సరిత్తీరంబునకు సాయంసంధ్యాసము
పాసనార్థంబు నిర్ణమింప నుద్యుక్తుండై ముక్తసమాధి యగు నయుతునికడకుం
జనుటయు నతం డతనికి నాతిథేయంబు ప్రియంబున నాచరించి సుఖాసీనుఁ
గావించి యాగమనకారణం బడుగుటయుఁ గృత్రిమముని ధాత్రీసురపుత్త్రున
కి ట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=192}} 
'''టీక'''. కుహనాహితాగ్ని = కపటపుగృహస్థు; తైర్థిక...నిపుణుండును = తీర్థయాత్రకు పోవువాని వేషము ధరించుటలో [అట్లు నటించుటలో] నేర్పరియు; ఆఖండలుండు = ఇంద్రుఁడు; తపః...తరంగితంబు = తపోమహత్త్వమున కలకలలాడునది; పటకుటికామధ్యంబునన్ = గుడారపుమధ్యమునందు; అధ్యాసించి = కూరుచుండి; ప్రాణాగ్నిహోత్రప్రీణనంబున్ = ప్రాణాహుతిని సేకరించుటను -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dgz4uj23ctkw5ri0gbcfcexaxir1x62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213024</id>
    <revision>
      <id>556004</id>
      <timestamp>2026-05-15T12:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556004</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3318" sha1="q9qqflyweo985blyf5iekwgrxl8rv3f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|18|చారిత్రక విషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}శ్రీనాథుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము&lt;ref&gt;'గ్రంథాలయసర్వస్వము'- ద్వితీయ సంపుటము, ప్రథమసంచిక.&lt;/ref&gt;&lt;/p&gt;
{{rule|2cm}}

{{c|[&quot;హరవిలాసము&quot; ననుసరించి]}}

శ్రీనాథమహాకవి ప్రణీతకావ్యములలో హరవిలాస మనునది యొకటి. ఈ మహాకావ్యముయొక్క యొకప్రతియుఁ దెనుఁగుదేశము నందు లేకుండ లోపించియుండెను. సీతారామాచార్యుల కాలమున దీనిని ఆంధ్రలోక మెఱుఁగదు. అఱవదేశములో, తంజావూరు పుస్తకభాండాగారమునందు దానిని సంపాదించి యాంధ్రులకొసంగిన యశస్సు శ్రీ వీరేశలింగము పంతులుగారిది. దానిని మొదటఁ బ్రకటించిన గౌరవము సరస్వతీ పత్రికాధిపతులది.

హరవిలాసమనునది శివమహాత్మ్యమును వర్ణించునట్టి యేడాశ్వాసముల పద్యకావ్యము. ఇది యవచి తిప్పయసెట్టికి నంకితము చేయఁబడినది. కొండవీటిని 1380 - 1400 వఱకుఁ బాలించిన కుమారగిరి
యొద్ద నీ సెట్టి సుగంధభాండాగారాధ్యక్షుడుగఁ నుండెను. కవివర్ణన లతిశయోక్తులుకావేని ఈతఁడు ద్వీపాంతరములతోను, దేశాంతరములతోను వర్తకము చేయుచుండిన కోట్యధీశుండుగఁ గానవచ్చుచున్నాఁడు.
కావునఁ జరిత్రవిషయమున ఈకావ్య మధికాదరణీయము. కాని ప్రస్తుత మావిషయమును గుఱించి విచారింపఁదలఁపలేదు. ఈ కావ్యమునందు శ్రీనాథుని కావ్యముల కాలనిర్ణయము చేయుటకు మంచిసాధనముకలదు. అందునుగుఱించి యిచ్చటఁ గొంత చర్చించెదను.

కృతిపతియొక్క తమ్ముఁడైన తిరుమలసెట్టిని వర్ణించుచుఁ గవి యిట్లు వ్రాసియున్నాఁడు: ——
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
చ. హరిహరరాయపేరొజిసహా సురధాణ గజాధిపాది భూ
   వరులు నిజప్రభావ మభివర్ణనసేయఁ గుమారగిర్యధీ
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q9qqflyweo985blyf5iekwgrxl8rv3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213025</id>
    <revision>
      <id>556005</id>
      <timestamp>2026-05-15T13:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556005</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3503" sha1="qe7sx2pje2jrkmdkpvsewjywz612a78" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము|19}}&lt;/noinclude&gt;{{c|శ్వరుని వసంతవైభవము సర్వము నొక్కఁడ నిర్వహించు మా}}
{{c|తిరుమలనాథసెట్టికిని ధీగుణభట్టికి నెవ్వ రీడగున్.}}

ఈపద్యమునందు ముగ్గురు సమకాలికులయిన రాజుల పేర్లు చెప్పఁబడియున్నవి. వీరిలో హరిహరరాయలు విజయనగరాధీశుఁడు. 1377 మొదలు 1404 వఱకు రాజ్యముచేసెను. 'ఫేరోజిసహా' బహమనీరాజు, 1397 మొదలు 1422 వఱకు రాజ్యముచేసెను. కుమారగిరి కొండవీటిరాజు. ఈతఁడు శ్రీ జయంతి రామయ్యగారి మతమున 1378 మొదలు 1398 వఱకు రాజ్యముచేసెను&lt;ref&gt;Epigraphia Indica Vol. VIII page 13.&lt;/ref&gt;; శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారి మతమున 1383 మొదలు 1400 వఱకు రాజ్యము చేసెను&lt;ref&gt;ఆంధ్రుల చరిత్రము; 3-వ భాగము, 181 వ పుట.&lt;/ref&gt;. ఈ ముగ్గురు రాజులు బ్రతికియుండి సస్వరాజ్యములను పాలించుచుండినకాలము శ్రీ జయంతి రామయ్యగారి యభిప్రాయప్రకారము 1397 - 1398 రెండు సంవత్సరములు. శ్రీ వీరభద్రరావుగారి యభిప్రాయప్రకారము 1397 - 1400 నాలుగు సంవత్సరములు. ఇట్లు హరవిలాస నిర్మాణకాలము మనము ఒకరెండు సంవత్సరముల అంతరముతో సరిగఁ గనుఁగొనఁ గలిగితిమి. 1400 సంవత్సర ప్రాంతమున ననఁగా 1398 లోనో 1399 లోనో. కుమారగిరి ప్రభుత్వపుఁ జివరకాలమున, ఈకావ్యము వ్రాయఁబడినదని స్పష్టపడుచున్నది. దీనిని బట్టి యితర కావ్యములయొక్క కాలనిర్ణయము చేయవచ్చును.

శ్రీనాథకృతమైన కాశీఖండమునందు ఈక్రిందిపద్యము కలదు: -
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
సీ. చిన్నారిపొన్నారి చిఱుతకూకటినాఁడు రచియించితిని మరుగ్రాట్చరిత్ర
   నూనూగుమీసాల నూత్నయౌవనమున శాలివాహనసప్తశతి నొడివితి
   సంతరించితినిండుజవ్వనంబునయందుహర్షనైషధకావ్యమాంధ్రభాషఁ
   బ్రౌఢనిర్భరవయఃపరిపాకమునఁ గొనియాడితి భీమనాయకునిమహిమ
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qe7sx2pje2jrkmdkpvsewjywz612a78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213026</id>
    <revision>
      <id>556007</id>
      <timestamp>2026-05-15T13:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556007</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3602" sha1="hd2t0staaeog4sncw7gjprw84pjqr99" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|20|చారిత్రక విషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
తే. బ్రాయ మింతకు మిగులఁ గైవాలకుండఁ
   గాశికాఖండ మనుమహాగ్రంథమను
   దెనుఁగుచేసెదఁ గర్ణాటదేశకటక
   పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్ట సుకవి.
&lt;/poem&gt;


ఈ పద్యమునందలి “చిన్నారిపొన్నారి చిఱుతకూకటి&quot;కిఁ బదునాఱేండ్లనియు, “నూనూగు”నకు నిరువదియైదేండ్లనియు, &quot;నిండుజవ్వనము”నకు ముప్పదియైదనియు, &quot;వయఃపరిపాకము&quot;నకు అఱువది
యేండ్లనియు మనము సాధారణముగ నర్ధముచేసికొనవచ్చును. హరవిలాసమునందు నైషధము పేర్కొనఁబడినది. కావున హరివిలాసమునకుఁ బూర్వ మైదేండ్లక్రింద నైషధము రచింపఁబడిన దనుకొందము. హరవిలాసమునకు మనము 1400 ల ప్రాంతము కాల మేర్పఱిచినందున, నైషధకాలము 1395 అగును. అప్పటికి శ్రీనాథుఁడు 35 సంవత్సరముల వాఁడనుకొనిన 1360 వ సంవత్సరప్రాంత మాతని జన్మకాల
మగును. ఇఁక మరుద్రాట్ చరిత్ర 1376 లోను, శాలివాహన సప్తశతి 1385 లోను, నైషధమందుఁ బేర్కొనఁబడిన పండితారాధ్యచరిత్రము 1385 లోను, భీమఖండము 1420 లోను, కాశీఖండము 1430
లోను రచింపఁబడి యుండవచ్చును. &quot;శివరాత్రిమహాత్మ్యము&quot; అను శ్రీనాథరచితకావ్య మొకటి ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్తువారికి దొరికినది. అది భిక్షావృత్తియను జంగముల మఠమువారికి నంకిత మొనర్పఁబడినది. దానినిగుఱించి మనకు నధికము తెలియువఱకును అది 1435-8 ప్రాంతమున రచింపఁబడినట్లు మన మెంచుకొందము. 1410 లో ఫిరంగిపురశాసనమును, 1413 లో ఆలపాడు తామ్రశాసనములును, 1416 లో అమీనాబాదు శాసనమును - శ్రీనాథుఁడు కొండవీటి రెడ్లయొద్ద
విద్యాధికారిగ నుండి రచించినట్లు కనఁబడుచున్నది.&lt;ref&gt;Epigraphia Indica Vol. XI. P. 315.&lt;/ref&gt; శ్రీనాథుఁడు 1440 ప్రాంతమునఁ గీర్తిశేషుఁడైనట్టు మన మూహింపవచ్చును. ఏలయన, &quot;కాశికావిశ్వేశుఁ గలిసె వీరారెడ్డి&quot; యను చాటువువలన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hd2t0staaeog4sncw7gjprw84pjqr99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556008</id>
      <parentid>556007</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>556008</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3601" sha1="anm906fpdvfbc14l3t6olfidzex6hc8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|20|చారిత్రక విషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
తే. బ్రాయ మింతకు మిగులఁ గైవాలకుండఁ
   గాశికాఖండ మనుమహాగ్రంథమను
   దెనుఁగుచేసెదఁ గర్ణాటదేశకటక
   పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్ట సుకవి.
&lt;/poem&gt;


ఈ పద్యమునందలి “చిన్నారిపొన్నారి చిఱుతకూకటి&quot;కిఁ బదునాఱేండ్లనియు, “నూనూగు”నకు నిరువదియైదేండ్లనియు, &quot;నిండుజవ్వనము”నకు ముప్పదియైదనియు, &quot;వయఃపరిపాకము&quot;నకు అఱువది
యేండ్లనియు మనము సాధారణముగ నర్ధముచేసికొనవచ్చును. హరవిలాసమునందు నైషధము పేర్కొనఁబడినది. కావున హరివిలాసమునకుఁ బూర్వ మైదేండ్లక్రింద నైషధము రచింపఁబడిన దనుకొందము. హరవిలాసమునకు మనము 1400 ల ప్రాంతము కాల మేర్పఱిచినందున, నైషధకాలము 1395 అగును. అప్పటికి శ్రీనాథుఁడు 35 సంవత్సరముల వాఁడనుకొనిన 1360 వ సంవత్సరప్రాంత మాతని జన్మకాల
మగును. ఇఁక మరుద్రాట్ చరిత్ర 1376 లోను, శాలివాహన సప్తశతి 1385 లోను, నైషధమందుఁ బేర్కొనఁబడిన పండితారాధ్యచరిత్రము 1385 లోను, భీమఖండము 1420 లోను, కాశీఖండము 1430
లోను రచింపఁబడి యుండవచ్చును. &quot;శివరాత్రిమహాత్మ్యము&quot; అను శ్రీనాథరచితకావ్య మొకటి ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్తువారికి దొరికినది. అది భిక్షావృత్తియను జంగముల మఠమువారికి నంకిత మొనర్పఁబడినది. దానినిగుఱించి మనకు నధికము తెలియువఱకును అది 1435-8 ప్రాంతమున రచింపఁబడినట్లు మన మెంచుకొందము. 1410 లో ఫిరంగిపురశాసనమును, 1413 లో ఆలపాడు తామ్రశాసనములును, 1416 లో అమీనాబాదు శాసనమును - శ్రీనాథుఁడు కొండవీటిరెడ్లయొద్ద
విద్యాధికారిగ నుండి రచించినట్లు కనఁబడుచున్నది.&lt;ref&gt;Epigraphia Indica Vol. XI. P. 315.&lt;/ref&gt; శ్రీనాథుఁడు 1440 ప్రాంతమునఁ గీర్తిశేషుఁడైనట్టు మన మూహింపవచ్చును. ఏలయన, &quot;కాశికావిశ్వేశుఁ గలిసె వీరారెడ్డి&quot; యను చాటువువలన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>anm906fpdvfbc14l3t6olfidzex6hc8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556009</id>
      <parentid>556008</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>556009</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3599" sha1="hlrxgadogj99lxm16x1wdqeoh50xyrm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|20|చారిత్రక విషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
తే. బ్రాయ మింతకు మిగులఁ గైవాలకుండఁ
   గాశికాఖండ మనుమహాగ్రంథమను
   దెనుఁగుచేసెదఁ గర్ణాటదేశకటక
   పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్ట సుకవి.
&lt;/poem&gt;


ఈ పద్యమునందలి “చిన్నారిపొన్నారి చిఱుతకూకటి&quot;కిఁ బదునాఱేండ్లనియు, “నూనూగు”నకు నిరువదియైదేండ్లనియు, &quot;నిండుజవ్వనము”నకు ముప్పదియైదనియు, &quot;వయఃపరిపాకము&quot;నకు అఱువది
యేండ్లనియు మనము సాధారణముగ నర్ధముచేసికొనవచ్చును. హరవిలాసమునందు నైషధము పేర్కొనఁబడినది. కావున హరివిలాసమునకుఁ బూర్వ మైదేండ్లక్రింద నైషధము రచింపఁబడిన దనుకొందము. హరవిలాసమునకు మనము 1400 ల ప్రాంతము కాల మేర్పఱిచినందున, నైషధకాలము 1395 అగును. అప్పటికి శ్రీనాథుఁడు 35 సంవత్సరముల వాఁడనుకొనిన 1360 వ సంవత్సరప్రాంత మాతని జన్మకాల
మగును. ఇఁక మరుద్రాట్ చరిత్ర 1376 లోను, శాలివాహన సప్తశతి 1385 లోను, నైషధమందుఁ బేర్కొనఁబడిన పండితారాధ్యచరిత్రము 1385 లోను, భీమఖండము 1420 లోను, కాశీఖండము 1430
లోను రచింపఁబడి యుండవచ్చును. &quot;శివరాత్రిమహాత్మ్యము&quot; అను శ్రీనాథరచితకావ్య మొకటి ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్తువారికి దొరికినది. అది భిక్షావృత్తియను జంగముల మఠమువారికి నంకిత మొనర్పఁబడినది. దానినిగుఱించి మనకు నధికము తెలియువఱకును అది 1435-8 ప్రాంతమున రచింపఁబడినట్లు మన మెంచుకొందము. 1410 లో ఫిరంగిపురశాసనమును, 1413 లో ఆలపాడు తామ్రశాసనములును, 1416 లో అమీనాబాదు శాసనమును-శ్రీనాథుఁడు కొండవీటిరెడ్లయొద్ద విద్యాధికారిగ నుండి రచించినట్లు కనఁబడుచున్నది.&lt;ref&gt;Epigraphia Indica Vol. XI. P. 315.&lt;/ref&gt; శ్రీనాథుఁడు 1440 ప్రాంతమునఁ గీర్తిశేషుఁడైనట్టు మన మూహింపవచ్చును. ఏలయన, &quot;కాశికావిశ్వేశుఁ గలిసె వీరారెడ్డి&quot; యను చాటువువలన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hlrxgadogj99lxm16x1wdqeoh50xyrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213027</id>
    <revision>
      <id>556015</id>
      <timestamp>2026-05-15T17:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556015</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2843" sha1="izwpdb1avgh6jg91a89fx15ipb06tz1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|31}}&lt;/noinclude&gt;వస్త్రము ధరింపదగిన దని యెఱుంగవలయు. అందువలననే ఎల్లప్పుడును కర్మముచేయుటయందు ప్రవర్తించు త్రైవర్ణికులకు ఎల్లపుడును యజ్ఞోపవీతము విహితమైనది. అది చర్మమైనను లేకవస్త్రమైనను నుష్ణగుణము కలవియే గావున॥ నిత్యయజ్ఞోవతీ యని ధర్మములయందును, శ్రు॥ అజినంవాసోవాదక్షిణత ఉపవీయ॥ అని శ్రుతియందును విధింపఁబడియెను. అపరిశుద్ధమగు నథఃకాయసంస్పర్శంబున సంభవించు నశుద్ధి పరిహారమునకై వస్త్రముధరింపగనె యాచమనము విధింపఁబడినది.

{{c|పుండ్రధారణము.}}

అనంతరము పుండ్రము ధరింపవలయు. ఇందు రెండువిధముల వికల్పములు గలవు. కొందఱు తిర్యక్పుండ్రమును, మరికొందఱు ఊర్థ్వపుండ్రమును ధరించుచుందురు. తిర్యక్పుండ్రమున భేదము లేదు గాని యూర్ధ్వపుండ్రమునం దనేకభేదములు గలవు. పుండ్రములేక చేసినకర్మము నిష్ఫలమని చెప్పఁబడుటవలన పుండ్రము కర్మాంగ మగుచున్నది. సర్వవిధమగు పుండ్రంబు నాయాదేవతలను భజించుటయం దాసక్తి గలవారలచే నాయాదేవతాచిహ్నముగా ధరింపఁబడుచున్నది. ఎటులన, శైవులు తిర్యక్పుండ్రమును, వైష్ణవు లూర్థ్వపుండ్రమును ధరించుచున్నారు. శివోపాసన జేయువారలబొట్టు ఏకవిధమైనదిగావున మొదట దీనిప్రయోజనము నిరూపింపఁబడుచున్నది. దీనికి త్రిపుండ్రమని పేరు. ఇది భస్మముచే నాచరింపఁబడును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>izwpdb1avgh6jg91a89fx15ipb06tz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213028</id>
    <revision>
      <id>556022</id>
      <timestamp>2026-05-16T05:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (153 మంది ప్రముఖుల జీవన చిత్రాలు) సంపాదకులు మామిడి హరికృష్ణ విష్ణుభట్ల ఉదయశంకర్ డా. అమ్మంగి వేణుగోపాల్ డా. సంగిశెట్టి శ్రీనివాస్ డా. నాగబాల సురేష్ కుమార...'</comment>
      <origin>556022</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1107" sha1="484kmfykef43x2da71eu37rzc1n97x3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తెలంగాణ తేజోమూర్తులు
(153 మంది ప్రముఖుల జీవన చిత్రాలు)
సంపాదకులు
మామిడి హరికృష్ణ
విష్ణుభట్ల ఉదయశంకర్
డా. అమ్మంగి వేణుగోపాల్
డా. సంగిశెట్టి శ్రీనివాస్
డా. నాగబాల సురేష్ కుమార్
సలహామండలి
డా. ఎస్.వి. రామారావు
శ్రీరామోజు హరగోపాల్
చావలి దేవదాస్
ఎన్. విజయ రాఘవరెడ్డి
డా. సంగనభట్ల నర్సయ్య
డా. ఆర్. కమల
సి. ఎస్. రాంబాబు
-
నిర్వహణ కూర్పు
అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి
భాషా సాంస్కృతిక శాఖ
కళాభవన్, రవీంద్రభారతి, హైదరాబాద్. ఫోన్ : 040-23212832&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>484kmfykef43x2da71eu37rzc1n97x3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:అభినవ గద్య ప్రబంధము.PDF/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213029</id>
    <revision>
      <id>556025</id>
      <timestamp>2026-05-16T06:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556025</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="t40m8cm9gxjtr8gmk9ev1h64bscjmfi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|{{p|fs125}}7. సంప్రదాయ పరిజ్ఞానము&lt;/p&gt;}}
గ్రంధము చిన్నదైనను సంప్రదాయ సిద్ధమైన భారతీయ పరిజ్ఞానము గలుగం జేయుటయం దిది పెద్ద.

వేదవేదాంగాది విద్యలను గూర్చియే గాక, వేదాంత విషయము లిందు గలవు. శుక చార్వాక సంవాదము. (పుటలు 41, 42)

పూర్వము లేఖలు వ్రాయునపుడు - బ్రహ్మ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్రులకు నే విధముగా వ్రాయవలెనో ఇందు సూచింపబడినది.

ఇచట బ్రాహ్మణునికి లేఖ గాన ఆ లేఖ ప్రారంభము చూపు చున్నాను.

{{left margin|5em}}&lt;poem&gt;&quot;శ్రీమద్యజన యాజ నాధ్యయ నాధ్యాపక దాన ప్రతిగ్రహ షట్కర్మ
నిరతులైన ప్రథాకర భూసురేంద్రుల సమ్ముఖమ్మునకు” (పుట 50)&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;

{{Center|{{p|fs125}}8. జ్యోతిశ్శాస్త్ర పరిజ్ఞానము&lt;/p&gt;}}
గ్రంథకర్తలగు శ్రీరాములుగారు కవితాకళయందేగాక ధర్మశాస్త్రమున, జ్యోతిశ్శాస్త్రమున ప్రవీణులు. ఈ గ్రంథమున నీ క్రింది జ్యోతిశ్శాస్త్ర 
సాంకేతిక పదజాలము పరిశీలించిన వారికాశాస్త్రమునంగల ప్రావీణ్యము తేటపడును.&lt;ref&gt;ప్లవ సంవత్సరమున (1901) అధికాషాఢ నిర్ణయచర్చ జరిగిన సందర్భమున యావదాంధ్రదేశమున జ్యోతిశాస్త్రజ్ఞులు పాల్గొనిరి. ఆ మహాసభకు శ్రీరాములుగారే అధ్యక్షులు*&lt;/ref&gt;

&quot;శుభగ్రహంబు లేకాదశస్థాన గతులును, గ్రూరగ్రహంబులు త్యాయారిగంబులునై యుండ విచారించి తారాబల చంద్రబలంబులుగల
యొక శుభదినంబున&quot; (పుట 51)

&quot;తిథి వార నక్షత్ర యోగ కరణ లగ్న హోరా ద్రేక్కాణ నవాంశ ద్వాదశాంశ త్రింశాంశలు శుభదంబులై యుండ స్వక్షేత్ర మిత్రక్షేత్ర స్వ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t40m8cm9gxjtr8gmk9ev1h64bscjmfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:అభినవ గద్య ప్రబంధము.PDF/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213030</id>
    <revision>
      <id>556026</id>
      <timestamp>2026-05-16T06:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556026</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3064" sha1="lekmiz2v6e6pwoo77o5ksc0sj42j8ag" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరమోచ్చల సూర్యాది గ్రహ సప్తకంబు ప్రకాశింప మహారాజ యోగంబున&quot; (పుట 54)

ఇందు మహారాజయోగ జాతకము సూచింపబడినది.

{{p|fs125}}9. కావ్యాంత విశిష్టత&lt;/p&gt;{{Center|}}
ఈ గ్రంథమునకు నంతమునందుగల నవసుధాధీశవిఖ్యాక, కవీరస భామాత్త, తమోహరహిత, తతనయాభ, భవనగ, గజప, పశ్రీ 
అను పదములకు విశేషార్థము గలదు.

&quot;మంగళాదీని, మంగళమధ్యాని, మంగళాంతాని&quot; అను నార్య సంప్రదాయము ననుసరించి, ఇది శ్రీకారముతో ప్రారంభమై, శ్రీకారముతో
సమాప్తమైనది. ఇది ప్రాచీన సాహిత్య సంప్రదాయమే - నన్నెచోడకవి కుమారసంభవమున శ్రీకారముతో కృతి ప్రారంభించి, మంగళమహా
శ్రీవృత్తముతో ముగించినాడు. దీనిని ప్రాచీన కవులు కొంతమందియే పాటించినారు. &lt;ref&gt;ఉదాహరణ : వాఙ్మయచరిత్ర - ద్వితీయ ముద్రణము 1888 - పుట 36&lt;/ref&gt;

నవ్యయుగమున తిరిగి గద్యప్రబంధమున పై సంప్రదాయమును పాటించినవారు శ్రీరాములుగారే.

పై పదములలో ముక్తపదగ్రస్తాలంకారము గలదు ౼

పై పదముల కర్థ మున్నగాని అందలి విశేషము సుగమము కాదు. ఇట్టివాని కర్థము వ్రాయుట యన్న సామాన్యమైన పనికాదు - సంస్కృత
భాషయందు కూలంకషమైన పాండిత్యమున్నవారికే సాధ్యము ౼ అట్టివారు శ్రీ పన్నాల సీతారామబ్రహ్మశాస్త్రి. ఈయన యర్థముతో నిందు ప్రకటితమగుట యెంతయు ప్రశంసనీయమైనది ౼ కాని యింతవఱకు నీ పండితుని గూర్చి ఆంధ్ర సాహిత్యలోకమునకు పరిచితముగాదు. కావున నీ యవకాశము పురస్కరించుకొని అతని జీవిత విశేషములు గ్రంథాంతమందు తెలియజేయబడినది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lekmiz2v6e6pwoo77o5ksc0sj42j8ag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:అభినవ గద్య ప్రబంధము.PDF/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213031</id>
    <revision>
      <id>556029</id>
      <timestamp>2026-05-16T06:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556029</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2548" sha1="opibwlz3wqgyfyihh80a9tlsa21ecn4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|{{p|fs150}}దాసు శ్రీరామ పండితుని&lt;/p&gt;}}
{{Center|{{p|fs150}}జీవిత చరిత్ర సంగ్రహము&lt;/p&gt;}}
{{rule |6em }} 

ఈకవి అర్వేలనియోగి బ్రాహ్మణుడు. హరితసగోత్రోద్భవుడు. తండ్రి కన్నయమంత్రి. తల్లి కామాంబ.

వీరు 1848 వ సంవత్సరమున కృష్ణాజిల్లా గుడివాడ తాలూకాలో చేరిన కూరాడ యను గ్రామమందు మేన మామలయింట 
జననమొంది 1908 వ సంవత్సరములో గోదావరిజిల్లా ఉప్పు యేలూరులో స్వగృహమున మృతినొందిరి. కృష్ణాజిల్లా కైకలూరు 
తాలూకా అల్లూరు అను గ్రామము వారి పూర్వులకు అప్పటి ప్రభువు లొసంగిన యగ్రహారమయి తలిదండ్రుల పాలనలో 
నుండుటచే వీరికి జీవనము సుఖముగ జరుగుచుండెను. మరియు తలిదండ్రులకు వీరోక్కరే సంతానమగుటచే జన్మాది వీరిని 
తలిదండ్రులు విడువక తమయొద్దనే యుంచి మిగుల గారాబముతో పెంచుకొను చుండిరి. బాల్యమున నాయూర లభించిన 
విద్యను సంపాదించిరి. పిమ్మట తొమ్మిదవయేట నాంగ్లేయ విద్యాభ్యాసము కొరకు చేరువను పెద్దపట్టణమగు మచిలీ బందరునకు బంపబడిరి. అచ్చట నోబిలు పాఠశాలలో నింగ్లీషును, నింటి యొద్ద పారశీ భాషయు జదువుచుండ పదిమాసములు గడచెను. ఈ చిన్నవాని కుశాగ్రబుద్ధియు, సత్ప్రవర్తనయు పాఠశాలాధ్యక్షులగు నోబీలు దొరగారి మనస్సునకు కడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>opibwlz3wqgyfyihh80a9tlsa21ecn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:అభినవ గద్య ప్రబంధము.PDF/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213032</id>
    <revision>
      <id>556031</id>
      <timestamp>2026-05-16T06:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556031</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3210" sha1="t33zh12gyskrnbrljakzx2ndg3l5dc1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సంతస మొనర్చుటచే నీ పిల్ల వానిని దొరగారు తన గృహమున కప్పుడప్పుడు ·గొంపోయి చిన్నపుస్తకములనిచ్చియు ఫలహారముల నొసంగియు కడుగారాబాముతో నాదరించుచు వచ్చిరి. ఆ దినములలో కొందరు విద్యార్థులు క్రైస్తవమతావలంబనము చేయుచుండుట తటస్థించెను. ఈ యుదంతమలన్నీయు క్రమక్రమమున వారి మాతాపితలకు దెలియవచ్చినవి. వెంటనే తల్లి గారు మచిలీబందరు 
వచ్చి యీ చిన్నవానిని ఆకస్మికముగా స్వగ్రామమునకు మరల్చుకొని పోయిరి. కాని యంతటితో నీపిల్ల వాని విద్యాతృష్ణ యింత 
మాత్రమును తగ్గలేదు. ఆయూరనున్న వీరి మేనత్తకుమారుడగు ఉప్పులూరి కనకరాజుగారి సహాయమున కొన్ని యాంధ్ర గ్రంథములును, ఛందస్సును బఠించి కవితారచన యందు నేర్పరులైరి. జ్యోతిశ్శాస్త్ర సాంప్రదాయములను జాలవరకు గ్రహించిరి. 12వ యేట సోమలింగేశ్వరశతకమును ప్రౌఢ శైలిలో వ్రాసిరి. అష్టావధానము, వ్యస్తాక్షరి, శతఘంటాకవనము ధారాళముగ నొనర్చు కౌశల మబ్బినది.


అంతట గీర్వాణభాషాభ్యసన కుతూహలము వారి మనము నెంతయు గలిగించుటచే తలిదండ్రుల యెరుకలేకుండ నొకనాటి రేయి నూరువిడచి జమీందారి సంస్థానమగు నూజివీడునకు బోయిరి. అప్పటి సంస్థాన విద్వాంసులుగు శ్రీమాన్ విద్వాన్ మాడభూషి వెంకటాచార్యులుగారు ఈ పిల్లవాని విద్యాబుద్ధులను బ్రశంసించి &quot;పది రెండేడుల యీడునం గవిత జెప్పంజొచ్చి వ్యస్తాక్షరీ&quot; యను బద్యమును నాశువుగా జదివి వీరి ననేక భంగుల గౌరవించి కొన్ని మాసము లచ్చటనిల్పిరి. పండిత సహవాసమువలన గీర్వాణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t33zh12gyskrnbrljakzx2ndg3l5dc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:అభినవ గద్య ప్రబంధము.PDF/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213033</id>
    <revision>
      <id>556033</id>
      <timestamp>2026-05-16T06:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556033</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3239" sha1="8bq56fsvkvfhqsacyga2c4hwrbccpgv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మందు కొంచెము ప్రవేశము గలుగజేసికొనిరి. అంతట స్వస్థలమగు అల్లూరునకు దిరుగ గొంపోబడి యచట రెండు సంవత్సరము 
లుండిరి. ఆంధ్రగీర్వాణజ్ఞానము క్రమక్రమముగ వికసించెను. సాత్రాజితీవిలాసమను యక్షగానము రచించిరి.

ఇందలి కవిత్వము మిగుల లావణ్యమును ప్రౌఢమునునై యొప్పె. ఇప్పుడు వీరి వయస్సు 14 వర్షములు. ఆదినములలో వల్లూరు సంస్థానాధీశ్వరులగు రాజా నాగన్న నాయుడు గారు నవరాత్రోత్సనములు కడు వైభవముతో నొనర్చుచు పండిత సంభావనాది 
సుకృతులచే విద్యలను బోషించుచుండిరి. తన్మహోత్సవసందర్శన కుతూహలముచే నీ బాలకవి పై జెప్పబడిన సంస్థానమునకేగి, యాస్థానపండితశిరోమణియగు శ్రీమతుకుమల్లీ సరసింహశాస్త్రి గారిచే నొసంగబడిన సమస్య నొకదాని నవలీల బూరించి యాపండితుని మనము నెంతయు సంతసింపజేసెను. అందరితో పాటు ఈ చిన్నవాడును పరీక్షింపబడి యగ్రసంభావన బడసెను. ఈయేటనే వీరు 
తమ పెద్దమేనమామ పుత్రికయగు “జానకి” ని పత్నిగా గైకొని పరిణయ మొందిరి. ఆ పతివ్రతా శిరోమణి గర్భమున వరుసగా నార్వురు పుత్రులును నొక పుత్రికయు నుదయించిరి. పిమ్మట నాలుగైదు సంవత్సరములు స్వగ్రామముననే నిలచి స్వయంకృషిచే ఆంధ్రగీర్వాణ గ్రంథముల సాధించి విజ్ఞానమును గాంచిరి. కొన్ని గ్రంథములనుగూడ రచించిరి. పంచ నృసింహక్షేత్రము, శుకరంభాసంవాదము, కృష్ణార్జున సంగరము, సారసంగ్రహగణితము వానిలో చేరినవే. 


మరల 18వ యేట నింటియొద్ద నెవ్వ నెరుంగకుండ నొక స్నేహితుని వెంట దోడ్కోని &quot;గీర్వాణవిద్యాపీఠ” మని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8bq56fsvkvfhqsacyga2c4hwrbccpgv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556034</id>
      <parentid>556033</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <origin>556034</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3240" sha1="scjnk5bi5nh0tux6u3ka5aft286itti" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మందు కొంచెము ప్రవేశము గలుగజేసికొనిరి. అంతట స్వస్థలమగు అల్లూరునకు దిరుగ గొంపోబడి యచట రెండు సంవత్సరము 
లుండిరి. ఆంధ్రగీర్వాణజ్ఞానము క్రమక్రమముగ వికసించెను. సాత్రాజితీవిలాసమను యక్షగానము రచించిరి.


ఇందలి కవిత్వము మిగుల లావణ్యమును ప్రౌఢమునునై యొప్పె. ఇప్పుడు వీరి వయస్సు 14 వర్షములు. ఆదినములలో వల్లూరు సంస్థానాధీశ్వరులగు రాజా నాగన్న నాయుడు గారు నవరాత్రోత్సనములు కడు వైభవముతో నొనర్చుచు పండిత సంభావనాది 
సుకృతులచే విద్యలను బోషించుచుండిరి. తన్మహోత్సవసందర్శన కుతూహలముచే నీ బాలకవి పై జెప్పబడిన సంస్థానమునకేగి, యాస్థానపండితశిరోమణియగు శ్రీమతుకుమల్లీ సరసింహశాస్త్రి గారిచే నొసంగబడిన సమస్య నొకదాని నవలీల బూరించి యాపండితుని మనము నెంతయు సంతసింపజేసెను. అందరితో పాటు ఈ చిన్నవాడును పరీక్షింపబడి యగ్రసంభావన బడసెను. ఈయేటనే వీరు 
తమ పెద్దమేనమామ పుత్రికయగు “జానకి” ని పత్నిగా గైకొని పరిణయ మొందిరి. ఆ పతివ్రతా శిరోమణి గర్భమున వరుసగా నార్వురు పుత్రులును నొక పుత్రికయు నుదయించిరి. పిమ్మట నాలుగైదు సంవత్సరములు స్వగ్రామముననే నిలచి స్వయంకృషిచే ఆంధ్రగీర్వాణ గ్రంథముల సాధించి విజ్ఞానమును గాంచిరి. కొన్ని గ్రంథములనుగూడ రచించిరి. పంచ నృసింహక్షేత్రము, శుకరంభాసంవాదము, కృష్ణార్జున సంగరము, సారసంగ్రహగణితము వానిలో చేరినవే. 


మరల 18వ యేట నింటియొద్ద నెవ్వ నెరుంగకుండ నొక స్నేహితుని వెంట దోడ్కోని &quot;గీర్వాణవిద్యాపీఠ” మని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>scjnk5bi5nh0tux6u3ka5aft286itti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:అభినవ గద్య ప్రబంధము.PDF/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213034</id>
    <revision>
      <id>556035</id>
      <timestamp>2026-05-16T06:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నుతికెక్కిన ఆగిరిపల్లికిబోయి యచటిపండిత సహాయమున గొన్ని సాహిత్య గ్రంథములను, సిద్ధాంతకౌముది గొంత వరకు జదివిరి.  పిమ్మట గొంతకాలమునకు స్వగ్రామము జేరి సుఖముగ గాలము గడపిరి. ము...'</comment>
      <origin>556035</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3224" sha1="75575x1tme4281km54zy3yqxieblqiy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నుతికెక్కిన ఆగిరిపల్లికిబోయి యచటిపండిత సహాయమున గొన్ని సాహిత్య గ్రంథములను, సిద్ధాంతకౌముది గొంత వరకు జదివిరి. 
పిమ్మట గొంతకాలమునకు స్వగ్రామము జేరి
సుఖముగ గాలము గడపిరి. మువ్వురు కుమాళ్ళు బుట్టిరి. అంత
గొందరు స్నేహితులవలన బ్రోత్సహింపబడి తాలూ కాపట్టణ
మగు గుడివాడకుబోయి యచటి పాఠశాలలో
ప్రధానాం
ధ్రోపాధ్యాయులుగు జేరి యాంగ్లేయ విద్యాభ్యాసముజేసి
రెండేండ్లలో మెట్రిక్యులేషను తిరగతికి దగిన జ్ఞానమును
సంపాదించిరి. ఇదియంతయు స్వయంకృషి యే చెన్న పురి
యందు ఆంధ్రులలో సుప్రసిద్ధిగాంచిన శ్రీ రెంటాల వెంకట
సుబ్బారావు పంతులుగారు 'వీరియాంతరంగిక శిష్యులలో
ప్రథములు.
గుడివాడ పాఠశాలలో వీరు కనుపరచిన బోధనా
ప్రజ్ఞ కడు ప్రశంసనీయమని తోచుటచే తత్సమీప గ్రామము
లగు కొతరము, డోకిపర్రు గ్రామవాస్తవ్యులలో బ్రముఖులగు
గొందరు కమ్మవారు వీరిని వారి గ్రామములకు రప్పించి పాఠ
శాలను స్థాపించి యనేకులు బాలురను విద్యార్థులుగ జేర్చిరి.
ఆంధ్రగీర్వాణాం గ్లేయములు మూడు భాషలయందును విద్యను
గఱపుచుండిరి. గవర్నమెంటువారు మొదటి సంవత్సరము
రు 500లు రెండవ సంవత్సరము రు1000లు గ్రాంటో సంగిరి.
సంవరణోపాఖ్యానమను శావ్యమును, లక్షణాఖిలాసమను
యక్ష గానమును ఈదినములలో రచించిరి. తెలుగు భాషలో
పెకండు గేడు ప్లీడరు పరీక్షకుగావలసిన గ్రంథములను జదివి
దానియం దు తీర్ణులైరి. అంతట వీరు న్యాయవాదిగ మచిలీబం
దరు పోషలసి వచ్చెను. అప్పుడా గ్రామనివాసులు వీరి యెడల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>75575x1tme4281km54zy3yqxieblqiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556037</id>
      <parentid>556035</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <origin>556037</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3224" sha1="3obhbhvckm33mhpy82zb447xcy6h720" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నుతికెక్కిన ఆగిరిపల్లికిబోయి యచటిపండిత సహాయమున గొన్ని సాహిత్య గ్రంథములను, సిద్ధాంతకౌముది గొంత వరకు జదివిరి. 
పిమ్మట గొంతకాలమునకు స్వగ్రామము జేరి సుఖముగ గాలము గడపిరి. మువ్వురు కుమాళ్ళు బుట్టిరి. అంత గొందరు స్నేహితులవలన బ్రోత్సహింపబడి తాలూ కాపట్టణ
మగు గుడివాడకుబోయి యచటి పాఠశాలలో
ప్రధానాం
ధ్రోపాధ్యాయులుగు జేరి యాంగ్లేయ విద్యాభ్యాసముజేసి
రెండేండ్లలో మెట్రిక్యులేషను తిరగతికి దగిన జ్ఞానమును
సంపాదించిరి. ఇదియంతయు స్వయంకృషి యే చెన్న పురి
యందు ఆంధ్రులలో సుప్రసిద్ధిగాంచిన శ్రీ రెంటాల వెంకట
సుబ్బారావు పంతులుగారు 'వీరియాంతరంగిక శిష్యులలో
ప్రథములు.
గుడివాడ పాఠశాలలో వీరు కనుపరచిన బోధనా
ప్రజ్ఞ కడు ప్రశంసనీయమని తోచుటచే తత్సమీప గ్రామము
లగు కొతరము, డోకిపర్రు గ్రామవాస్తవ్యులలో బ్రముఖులగు
గొందరు కమ్మవారు వీరిని వారి గ్రామములకు రప్పించి పాఠ
శాలను స్థాపించి యనేకులు బాలురను విద్యార్థులుగ జేర్చిరి.
ఆంధ్రగీర్వాణాం గ్లేయములు మూడు భాషలయందును విద్యను
గఱపుచుండిరి. గవర్నమెంటువారు మొదటి సంవత్సరము
రు 500లు రెండవ సంవత్సరము రు1000లు గ్రాంటో సంగిరి.
సంవరణోపాఖ్యానమను శావ్యమును, లక్షణాఖిలాసమను
యక్ష గానమును ఈదినములలో రచించిరి. తెలుగు భాషలో
పెకండు గేడు ప్లీడరు పరీక్షకుగావలసిన గ్రంథములను జదివి
దానియం దు తీర్ణులైరి. అంతట వీరు న్యాయవాదిగ మచిలీబం
దరు పోషలసి వచ్చెను. అప్పుడా గ్రామనివాసులు వీరి యెడల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3obhbhvckm33mhpy82zb447xcy6h720</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556046</id>
      <parentid>556037</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T10:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556046</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3222" sha1="jh1ldcoa3d20ryxw2q3lgu4iiqro6z0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నుతికెక్కిన ఆగిరిపల్లికిబోయి యచటిపండిత సహాయమున గొన్ని సాహిత్య గ్రంథములను, సిద్ధాంతకౌముది గొంత వరకు జదివిరి. 
పిమ్మట గొంతకాలమునకు స్వగ్రామము జేరి సుఖముగ గాలము గడపిరి. మువ్వురు కుమాళ్ళు బుట్టిరి. అంత గొందరు స్నేహితుల
వలన బ్రోత్సహింపబడి తాలూ కాపట్టణమగు గుడివాడకుబోయి యచటి పాఠశాలలో ప్రధానాంధ్రోపాధ్యాయులుగు జేరి యాంగ్లేయ విద్యాభ్యాసము జేసి రెండేండ్లలో మెట్రిక్యులేషను తిరగతికి దగిన జ్ఞానమును సంపాదించిరి. ఇదియంతయు స్వయంకృషియే. 
చెన్నపురి యందు ఆంధ్రులలో సుప్రసిద్ధిగాంచిన శ్రీ రెంటాల వెంకట సుబ్బారావు పంతులుగారు 'వీరియాంతరంగిక శిష్యులలో
ప్రథములు.


గుడివాడ పాఠశాలలో వీరు కనుపరచిన బోధనా ప్రజ్ఞ కడు ప్రశంసనీయమని తోచుటచే తత్సమీప గ్రామములగు కొతరము, డోకిపర్రు గ్రామవాస్తవ్యులలో బ్రముఖులగు గొందరు కమ్మవారు వీరిని వారి గ్రామములకు రప్పించి పాఠశాలను స్థాపించి యనేకులు బాలురను విద్యార్థులుగ జేర్చిరి. ఆంధ్రగీర్వాణాంగ్లేయములు మూడు భాషలయందును విద్యను గఱపుచుండిరి. గవర్నమెంటువారు మొదటి సంవత్సరము రు.500లు రెండవ సంవత్సరము రు.1000లు గ్రాంటోసంగిరి. సంవరణోపాఖ్యానమను కావ్యమును, లక్షణా
విలాసమను యక్ష గానమును ఈదినములలో రచించిరి. తెలుగు భాషలో పెకండు గేడు ప్లీడరు పరీక్షకుగావలసిన గ్రంథములను 
జదివి దానియందుతీర్ణులైరి. అంతట వీరు న్యాయవాదిగ మచిలీబందరు పోషలసి వచ్చెను. అప్పుడా గ్రామనివాసులు వీరి యెడల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jh1ldcoa3d20ryxw2q3lgu4iiqro6z0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213035</id>
    <revision>
      <id>556043</id>
      <timestamp>2026-05-16T09:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556043</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2709" sha1="cek0n4fws5ew4b7g8rqo6pjon1omdfx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము|21}}&lt;/noinclude&gt;నీతఁడు రాజమహేంద్రవరము రెడ్ల ప్రభుత్వము అంతరించువఱకు నుండెననియు, తరువాతఁ గొద్దికాలములోనే మృత్యుఁడయ్యెననియు అనుకొనవచ్చును. అల్లాడ వేమారెడ్డి శాసనములు 1437-38 తరువాతఁ గానవచ్చుటలేదు&lt;ref&gt;Annual Report on Epigraphy for 1900 p. 25, and Ibid for 1894 P. 19.&lt;/ref&gt;. వీరభద్రారెడ్డి శాసనములు 1433-34 తరువాతవి లేవు&lt;ref&gt;Annual Report for 1900 P. 25, paras 64 and 65.&lt;/ref&gt;. 1443-44 వఱకు రాజమహేంద్రవరము విజయనగరరాజుల పాలయినట్టును. రెడ్లప్రభుత్వ మంతరించినట్టును మనము రెండవ దేవరాయల ద్రాక్షారామమందలి శాసనమునుబట్టి నిశ్చయింపవచ్చును&lt;ref&gt;Annual Report for 1900 P. 25, paras 64 and 65.&lt;/ref&gt;. కావున శ్రీనాథుఁడు 1440 కంటెఁ తరువాతఁ బ్రతికియున్నట్టు నిదర్శనములేవియు లేవు. శ్రీనాథుఁడు మొత్తముమీద నెనుబదిసంవత్సరములు బ్రతికియుండెనని తేలుచున్నది. ఇట్లు పైని శ్రీనాథునిగుఱించి మనము తేల్చుకొన్న కాలములన్నియు నీ క్రింది విధముగ పట్టికారూపము నీయవచ్చును.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
క్రీ. శ. 1360 జన్మకాలము.

1376 మరుద్రాట్చరిత్ర రచనాకాలము.
1385 శాలివాహనసప్తశతికాలము.
1395 ఆంధ్రనైషధకాలము.
1400 హరవిలాసకాలము.
1410 ఫిరంగిపురశాసనకాలము.
1413 ఆలపాడుతామ్రశాసనకాలము.
1416 అమీనాబాదు శాసనకాలము.
1420 భీమఖండకాలము.
1435 కాశీఖండకాలము.
1435 శివరాత్రిమహాత్మ్యకాలము.
1440 మరణకాలము.
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cek0n4fws5ew4b7g8rqo6pjon1omdfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213036</id>
    <revision>
      <id>556044</id>
      <timestamp>2026-05-16T09:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556044</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3934" sha1="qlxh1t6d7bex4c6s8b7xbgt2wou4jvo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|22|చారిత్రక విషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;పల్నాటివీరచరిత్రమును ఎప్పుడు వ్రాసినది తెలియదు. అయినను హరవిలాసము రచించినకాలము (1400) మొదలుకొని భీమఖండము రచించినకాలము (1420) వఱకును వేఱుకావ్యములు
రచించినట్లుకానరాదు. కావున ఆకాలమునందు నీగ్రంథమును శ్రీనాథుఁడు రచించియుండునని మన మూహింపవచ్చును.

పైవి చెప్పినదంతయు హరవిలాసముయొక్క నిర్మాణకాలమునుబట్టి చేయఁబడిన యూహ. కాని హరవిలాసము కుమారగిరిరెడ్డికాలమునందు రచింపఁబడలేదనియు, శ్రీనాథుని చరమదశయందు వ్రాయఁబడియెననియుఁ జెప్పు పూర్వపక్షమొకటికలదు. ఇదివఱకు శ్రీనాధునిగుఱించి వ్రాసినవారందఱును ఇట్లే వ్రాసినారు&lt;ref&gt;హరవిలాసమును మొదట బ్రకటించినవారు (శ్రీ పోలవరము జమీందారుగారు) హరవిలాసము 1440 ప్రాంతములను రచించినట్లు స్పష్టమగుచున్నది&quot; యని వ్రాసిరి. 'శ్రీనాధుని చారిత్ర'మను బహుమతివ్యాసము వ్రాసిన శ్రీ కూనపులి లక్ష్మీనరసయ్యగారు తమగ్రంథమునందు &quot;(హరవిలాసము) ఈతని యంతిమగ్రంథమని నేనూహించెదను&quot; (37.వ పుట) యని యభిప్రాయపడిరి. శ్రీ వెంకటరాయశాస్త్రిగారు దీనిని శ్రీనాథుని చివరగ్రంథమని యభిప్రాయపడిరి. (సర్వంకషటీక, పుట 10). 'పెదకోమటిభూపాలుఁడు మరణమునొందిన తరువాత తాను రాజమహేంద్రపురముఁ జేరకమునుపు హరవిలాసమును రచించి .....తిప్పయసెట్టి కంకితము గావించెను' (ఆంధ్రుల చరిత్రము, 3-వ భాగము, 224 పుట) అని శ్రీ వీరభద్రరావుగారి యభిప్రాయము.&lt;/ref&gt;. కాని యిందుకు వారు కారణములను ఇచ్చియుండలేదు. మన మాకారణములను ఊహించి నివారింపవచ్చును. హరవిలాసము చివరగ్రంథముగ నెంచుటకును, 1400 లో రచింపఁబడినది కాదనుటకును హరవిలాస గ్రంథమునందు నేవిధమైన యాధారమును కానఁబడదు. అది కుమారగిరియొక్క పెద్దసెట్టికి నంకితము చేయఁబడినది. కావున నది కుమారగిరి కాలమునందే రచింపఁబడె ననుకొనుట స్వాభావికము, కుమారగిరి చనిపోయినతరువాత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qlxh1t6d7bex4c6s8b7xbgt2wou4jvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213037</id>
    <revision>
      <id>556045</id>
      <timestamp>2026-05-16T10:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556045</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4010" sha1="thm1erb9j56dawkjmhoi7az106204h7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము|23}}&lt;/noinclude&gt;౩౦ సంవత్సరములకో 40 సంవత్సరములకో వ్రాయఁబడినదనుకొనుట యస్వాభావికము. ఇదియుఁగాక యీ గ్రంథమునందు, కృతిపతిని అతని బంధువులనుగుఱించి వ్రాసిన ఈక్రింది గద్యపద్యములవలన కుమారగిరి
సేవలో వీరుండగ నీగ్రంథము వ్రాసినట్లు మన మూహింపవలయును; గాని, కుమారగిరి చచ్చిపోయినతరువాత నలువదియేండ్లకు వెనుకటి సంగతులు జ్ఞాపకముదెచ్చుకొని వ్రాసెననుట పొసఁగనేరదు.

&quot;.... కర్పూరవసంతరాయండును ...... మాణిక్య సింహాసనా ధీశ్వరుండును........... వశీకృతనిఖిల భూభుజుండును..........నయోధ్యానగర స్వామియో యనఁబరఁగి జంబూద్వీప భూభువనమండలీమకుట మండనాయమానంబగు కొండవీటిపురంబు రాజధానిగాఁ గీర్తిలతాదిష్ట
తాష్టాదశద్వీపాంతరాళుండునగు కొమరగిరి నృపాలువలన నాందోళికాచ్ఛత్రచామర తురంగాది రాజ్యచిహ్నములు వడపి యమ్మహారాజునకుం బ్రతి సంవత్సరోత్సవంబునకుం దగినా........... సుగంధద్రవ్యంబు లొడఁగూర్చియుఁ జీని సింహళ తవాయి హురుమంజిజలనోగి ప్రభృతి
నానాద్వీపనగరాకరంబులగు ధన...... గాణిక్యంబులు తెప్పించియు........ సదాచారుండును నన విఖ్యాతిగాంచిన యవచిదేవయ తిప్పప్రభుండొక్కనాఁ డాస్థాన మండపంబున సుఖోపవిష్టుండై&quot; (2-7)
“మ. ఖుసిమీరన్ సురధాణి నిండుకొలువై కూర్చున్నచొ నీకరాభ్యసనంబు న్నుతియించురా యవచితిప్పా (1-22) &quot;.... కుమారగిర్యధీశ్వరుని వసంతవైభవముసర్వము నొకఁడనిర్వహించుచున్.(1-23)
“కొమరిగిరిరాజు దేవేంద్ర కూర్మిహితుఁడు&quot; (1-25) క. కొమరగిరి వసంతనృపా, గమకవివరగంధసార కస్తూరీ కుంకుమకర్పూరహిమాంభ, స్సముదంచితబహుసుగంధీశాలాధ్యక్షా(1.30)

ఇట్లు హరవిలాసము వ్రాయునప్పుడు కుమారగిరి బ్రతికియుండెననియు, కొండవీటిలో రాజ్యము చేయుచుండెననియు, ఆతనియొద్ద పెద్దసెట్టిగా అవచితిప్పయ యుండెననియుఁ జూపువాక్యము లీగ్రంధమునందుఁ బెక్కులు గలవు. ఇట్టివాక్యములున్నను, కుమారగిరి చని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>thm1erb9j56dawkjmhoi7az106204h7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213038</id>
    <revision>
      <id>556047</id>
      <timestamp>2026-05-16T10:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556047</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3840" sha1="5v2uff589izrqsx2hz8pp9tpdihng4t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|24|చారిత్రక విషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;తరువాత, తిప్పన అధికార మూడిపోయినపిదప, హరిహర ఫెం జుశాహాలు కీర్తిశేషులైన యెన్నియో వత్సరములకుఁ దరువాత నీ కావ్యము రచింపఁబడియెనని చెప్పుటకంటె విపరీతమైన సిద్ధాంతము
మఱియొకటియుండదు. ఇది కుమారగిరిరెడ్డికాలమున రచింపఁబడలేదని చెప్పునెడల - నైషధము పెదకోమటి వేమారెడ్డికాలమున వ్రాయలేదనియు, భీమఖండము అల్లాడవేమ వీరభద్రులు బ్రతికియుండగఁ జెప్పఁబడలేదనియు నొప్పుకొనవలసివచ్చి విపరీతసిద్ధాంత ప్రసంగము ప్రాప్తించును.

ఈ ప్రకార మతఃప్రమాణములవలన నిది 1400 వ సంవత్సర ప్రాంతముననే వ్రాయఁబడియెనని చూపి, యిఁక దీనికిఁ బ్రతికూలములైన బహిఃప్రమాణముల విచారించెదము.

హరవిలాసము 1400 లోనిది యని చెప్పుటకు నడ్డముగ రెండు పూర్వపక్షములు రావచ్చును. ఒకటి హరవిలాసమునందు నాంధ్రనైషధమును పేర్కొనుట, రెండవది కృతిపతియైన తిప్పయ్యయొక్క వయస్సునకు సంబంధించినది. ఈ రెంటిని క్రమముగ విచారింతము.

అంధ్రనైషధము పెదకోమటి వేమారెడ్డియొక్క మంత్రియైన మామిడి సింగన్నకు నంకితము చేయఁబడినది&quot;. పెదకోమటి వేమారెడ్డి


* నైషధమును అంకితమందిన మామిడి సింగన్న అనవేమారెడ్డికి మంత్రియని శ్రీ జయంతి రామయ్యగారును (Epigraphia Indica Vol. XI P. 315. foot note), రాజమహేంద్రవరము నేలిన వేమారెడ్డికి మంత్రియని శ్రీ వేదము వెంకటరాయ శాస్త్రిగారును (శృంగారనైషధము, అవతారిక, పుట 11), కుమారగిరిరెడ్డికి మంత్రియని కేతవరము వెంకటశాస్త్రిగారును (ఆనందముద్రాక్షరశాల, శృంగార
నైషధము పీఠిక 18) వ్రాసియున్నారు. కాని శృంగారనైషధమునకుఁ జివర చివర కావ్యోపసంహారము'గాఁ గవిచే వ్రాయఁబడిన గద్యయందు ‘పెదకోమటివేమ భూపాల కరుణాపాత్ర' యని వ్రాయఁబడి
యుండుటచే, కృతిపతి పెదకోమటియొక్క కుమారుఁడైన వేమారెడ్డికి మంత్రిగ నుండెననుట స్పష్టము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5v2uff589izrqsx2hz8pp9tpdihng4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>556048</id>
      <parentid>556047</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T10:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>556048</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3839" sha1="6z2xujboygpp2xry62al1oz3hmy5o72" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|24|చారిత్రక విషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;తరువాత, తిప్పన అధికార మూడిపోయినపిదప, హరిహర ఫెం జుశాహాలు కీర్తిశేషులైన యెన్నియో వత్సరములకుఁ దరువాత నీ కావ్యము రచింపఁబడియెనని చెప్పుటకంటె విపరీతమైన సిద్ధాంతము
మఱియొకటియుండదు. ఇది కుమారగిరిరెడ్డికాలమున రచింపఁబడలేదని చెప్పునెడల - నైషధము పెదకోమటి వేమారెడ్డికాలమున వ్రాయలేదనియు, భీమఖండము అల్లాడవేమ వీరభద్రులు బ్రతికియుండగఁ జెప్పఁబడలేదనియు నొప్పుకొనవలసివచ్చి విపరీతసిద్ధాంత ప్రసంగము ప్రాప్తించును.

ఈ ప్రకార మతఃప్రమాణములవలన నిది 1400 వ సంవత్సర ప్రాంతముననే వ్రాయఁబడియెనని చూపి, యిఁక దీనికిఁ బ్రతికూలములైన బహిఃప్రమాణముల విచారించెదము.

హరవిలాసము 1400 లోనిది యని చెప్పుటకు నడ్డముగ రెండు పూర్వపక్షములు రావచ్చును. ఒకటి హరవిలాసమునందు నాంధ్రనైషధమును పేర్కొనుట, రెండవది కృతిపతియైన తిప్పయ్యయొక్క వయస్సునకు సంబంధించినది. ఈ రెంటిని క్రమముగ విచారింతము.

అంధ్రనైషధము పెదకోమటి వేమారెడ్డియొక్క మంత్రియైన మామిడి సింగన్నకు నంకితము చేయఁబడినది&quot;. పెదకోమటి వేమారెడ్డి


* నైషధమును అంకితమందిన మామిడి సింగన్న అనవేమారెడ్డికి మంత్రియని శ్రీ జయంతి రామయ్యగారును (Epigraphia Indica Vol. XI P. 315. foot note), రాజమహేంద్రవరము నేలిన వేమారెడ్డికి మంత్రియని శ్రీ వేదము వెంకటరాయ శాస్త్రిగారును (శృంగారనైషధము, అవతారిక, పుట 11), కుమారగిరిరెడ్డికి మంత్రియని కేతవరము వెంకటశాస్త్రిగారును (ఆనందముద్రాక్షరశాల, శృంగారనైషధము పీఠిక 18) వ్రాసియున్నారు. కాని శృంగారనైషధమునకుఁ జివర చివర కావ్యోపసంహారము'గాఁ గవిచే వ్రాయఁబడిన గద్యయందు ‘పెదకోమటివేమ భూపాల కరుణాపాత్ర' యని వ్రాయఁబడి యుండుటచే, కృతిపతి పెదకోమటియొక్క కుమారుఁడైన వేమారెడ్డికి మంత్రిగ నుండెననుట స్పష్టము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6z2xujboygpp2xry62al1oz3hmy5o72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213039</id>
    <revision>
      <id>556049</id>
      <timestamp>2026-05-16T10:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556049</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2409" sha1="ic2wefzsvj70wdvc6z6ovknyjhgcv5g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|4]|శ్రీనాధుని గ్రంథముల కాలనిర్ణయము|25}}&lt;/noinclude&gt;కొండవీటిరాజ్యమును కుమారగిరిరెడ్డి తరువాత 1400 మొదలు 1415 వఱకు శ్రీ వీరభద్రరావుగారి మతప్రకారమును, 1398 మొదలు 1455 వఱకు శ్రీ రామయ్యగారి మతమునను ఏలెను. కావున
కుమారగిరి కాలములో వ్రాయఁబడిన హరవిలాసమునందు నాంధ్రనైషధమును పేర్కొనుట యెట్లు సంభవించును? అందుచే హరవిలాసము తరువాత వ్రాయఁబడినది యని పూర్వపక్షము. మొదట చూచుటకు నీ పూర్వపక్షము కొంతబలవత్తరమైనదిగాఁ గానవచ్చును. కాని కొంచెము ఆలోచించినయెడల నీ పూర్వపక్షమునకుఁ బ్రత్యుత్తరమున్నదని తోఁచును. పెదకోమటి వేమారెడ్డి 1400 లో కొండవీటిరాజ్యమునకు
వచ్చినను అంతకుఁ బూర్వ మేమియులేని యష్టదరిద్రుఁడు కాఁడు, కొండవీటి వంశములోనివాఁడు. పెద్దకుటుంబమువాఁడు. ఈక్రింది వంశవృక్షమువలన ఇతనికిని ఇతని పూర్వపు కొండవీటి రెడ్డిరాజులకును గల సంబంధము తెలియఁగలదు.

{{Css image crop
|Image = లక్ష్మణరాయ_వ్యాసావళి.pdf
|Page = 31
|bSize = 377
|cWidth = 323
|cHeight = 212
|oTop = 296
|oLeft = 30
|Location = center
|Description = 
}}

ఈ వంశవృక్షము శాసనములను, వేమభూపాలీయమ్ అను కావ్యమును అనుసరించివేయఁ బడినది. ఇందు ప్రభుత్వముచేసినవారికి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ic2wefzsvj70wdvc6z6ovknyjhgcv5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:అభినవ గద్య ప్రబంధము.PDF/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213040</id>
    <revision>
      <id>556050</id>
      <timestamp>2026-05-16T10:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556050</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2786" sha1="h0lnivgzanp1j8s9rvks6efgutapubv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;జూపిన విశ్వాసమును గౌరవమును అసమానములు. వెండి పూలచే బాదములను బంగారు పూలచే శిరమును బూజించి సాష్టాంగ నమస్కారము లొనర్చి పల్లకిలో నెక్కించి 'ఇరు పార్శ్యములను జ్యోతులను వెలిగించి తను భుజములపై పల్లకిని మోసికొని వీధుల 
నూ రేగించిరి.


వీరు డోకిపర్రులోనున్న కాలమందు జరిగిన యొక విషయముమాత్ర మీ సందర్భమున నుదాహరించ వలసి యున్నది. దానివలన వీరి పట్టుదలయు, బరోపకార బుద్ధియు విద్యాభిమాసమును వెల్లడియగుచున్నవి. సూరి సీతారామశాస్త్రి యను నొకపిన్న వయసుగల 
వైయాకరణి ధనార్థియై వీరి కడకు వచ్చెను. ఆ శాస్త్రి నాయూరనే నిలిపి తాను ఆయనకు అన్న వస్త్రములిచ్చి ఆంగ్లేయభాషను 
గొంతవరకు గఱపెను. మరియు తెలుగు ప్లీడరీకి గావలసిన గ్రంథములను బఠింపించెను. పిమ్మట రెండుసంవత్సరములు ఆ శాస్త్రి 
కృషి జేసి ప్లీడరయి గుంటూరుజిల్లా కారెంపూడిలో న్యాయవాదిగా నుండి ధనమార్చించి సుఖజీవి యయ్యెను. ఆ శాస్త్రిగారి యొద్ద వీరు
సిద్ధాంత కౌముది, శబ్దేందుశేఖరము మొదలగు గ్రంథములను చదువుచు వచ్చిరి. బందరులో న్యాయవాదిగనున్న కాలమున వీరి 
వయస్సు ముప్పది రెండు. ఆరుగురు కుమాళ్ళును నొక కుమార్తెయు గల్గిరి.


వీరి యూహలను ఆశయములును కాలానుసారముగ మార్పు చెందుచు వచ్చెను. సంఘ సంస్కరణ విషయములో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h0lnivgzanp1j8s9rvks6efgutapubv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213041</id>
    <revision>
      <id>556056</id>
      <timestamp>2026-05-16T11:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* సమస్యాత్మకం */</comment>
      <origin>556056</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2136" sha1="1cswz3li8r0iejzg26p8m098gd6rlz7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|32|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}&lt;/noinclude&gt;ఆయాచోట్ల నడ్డముగాఁ బెట్టుకొనఁబడుచుండుటకె క్పుండ్రమని పేరు కలిగెను. ఇయ్యది ధర్మశాస్త్రములందును, శ్రుతులయందును, ఉపనిషత్తులయందును చున్నది.

వానిలో జాబాలమను నుపనిషత్తు భస్మము రూపమును బాగుగ నిరూపించుచున్నది. ఎట్లనిన యగు పరమేశ్వరునియనుగ్రహముచే పశువుల ( మలము (దోషము) పరిపక్వమగుటకొఱకు నాద-- 
తమగు తత్త్వము త్రివృత్కరణము చేయఁబడును. తమమునుండి రజమును, రజోగుణమునుండి స ---
పొంది యిట్లు క్రమముగా సత్వమునందు లయిఁ కోరవలయు. ఇదియే తివృత్కరణము. ఈ ధించుటకే ప్రతికర్మము చేయునపుడును ఈ రేఖయు కావుననే జూబాలశ్రుతి భస్మమును జేఁట్లు చెప్పెను. గోమయ మగ్నిచే దహింపఁబడి అందు గోవులు నంద, భద్రమొదలగు పేర్లు కల హారములు తినకుండునవియు కావలయు. గోవు వులు (జీవులు) అని శ్రు| ఏతావంతోవై పశవః॥ దెలియుచున్నది. ఆగోపులయొక్క మలము జీవులయొక్క అవిద్యారూపమగుమలముతో పో ఆగోమయము (మలము) అగ్నిరూపుఁడగు రుద్ర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1cswz3li8r0iejzg26p8m098gd6rlz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213042</id>
    <revision>
      <id>556057</id>
      <timestamp>2026-05-16T11:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556057</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2823" sha1="rjvhh93yhcg5a1611hwavrkjyfx7vhz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|33}}&lt;/noinclude&gt;డుచున్నది. అందువలన మొదటినైల్యమును విడిచి కాలునప్పు డెఱ్ఱదనముపొంది కొనకు తెల్లగా శేషించును. ఇందు అగ్ని రుద్రుఁడు. నలుపు అనగా తమోగుణము. ఎఱుపు రజోగుణము. తెలుపు సత్వగుణము. దీనింబట్టి పశువుల (జీవుల) యొక్క యనాదిసిద్ధ మగుమలము రుద్రునియనుగ్రహములేక దహింపఁబడదు. అట్లు దహింపఁబడగా జనుఁడు శుద్ధసత్త్వస్వభావుఁడుగా శేషించుచున్నాఁడు అనునర్థ మేర్పడుచున్నది.

గోమయ మేలాటి దన, గోవుయొక్క శరీరమున పలువిధములగు నోషధులు పరిపక్వ మగుటవలన గలుగునది. గోశరీర మైననో పిత్తప్రధాన మగురోచనమునకు నివాస మైనది. కాన బహుగుణము కలదియు, దధ్యాదులవలన సర్వలోకోపకారక మైనదియు గావున గోశరీరము పరమపవిత్రంబును పరమపూజ్యంబునైనది. గోశరీరమునగల యాశక్తియే గోమయంబునను గలదు. కావుననే రసవిషాదులదోషంబుల నడచి పరిశుద్ధి జేయునని వైద్యకమున గౌరవింపఁబడియున్నది. అందువలననే సూ! శోధకద్రవ్యాణి గోశకృ ద్భస్మచ॥ గోమయము, భస్మము శుద్ధిజేయువస్తువులనిక ల్పసూత్రకారులచే పేర్కొనఁబడియున్నది. అట్టి గోమయము గ్రహించుటకు అదివరకు మూడుదినములనుండి మంచిశక్తి గలదూర్వాద్యోషధుల నావులకు మేపి వాని గోమయమును క్రిందబడ కుండ సంతరిక్షముననెగ్రహింపవలయు. అట్లు గ్రహింపఁబడిన గోమయమును మట్టిపాత్ర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rjvhh93yhcg5a1611hwavrkjyfx7vhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213043</id>
    <revision>
      <id>556058</id>
      <timestamp>2026-05-16T11:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556058</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2871" sha1="qvcvfmeqbnqqyvuf4clrxfs4q2e4ppe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|34|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}&lt;/noinclude&gt;యందుంచగూడదు. లోహశక్తి యధికముగా నుండునుగాన వెండిపాత్రముమున్నగువానియం దుంచవలయు. అంతమాత్రము చాలదని యం దావుపాలు మొదలైనవియుఁ జేర్పవలయునని చెప్పఁబడియున్నది. అందు పాలు, పెరుగు, నెయ్యివీనిగుణ మందఱు నెరింగినదే. గోమూత్రముగుణ మైననో అద్భుతము. ఇది నంజు మున్నగుమహావ్యాధులఁ బోగొట్టును. కాల్పఁబడు నయస్సు మున్నగు లోహములు పరిశుద్ధి చేయును. ఇట్టి గోమూత్రముతో పిడకలు చేసి ఇనుపవిగాక తక్కులోహపాత్రములయం దునిచి యెండించి దానియం దగ్నిని ప్రవేశపెట్టి పరమేశ్వరరూపముగా భావించుచు విరజామంత్రములచే దహించుచు నందు నక్షతలను (బియ్యపుగింజలను) చల్లవలయును. వడ్లుగాని, ఉమకగాని యుంచగూడదు. దీనిభావమేమనఁగా, ఎనండేని మనుజుఁడు అనేకజన్మములను తన్మూలదుఃఖములను ననుభవించి వానియం దధిక మగువిరక్తి నొంది తిరిగి జన్మాదులు నివర్తించుటకై పూర్వపుణ్యవశమున జ్ఞానము నార్జించియు, ప్రారబ్ధవశమున నిలిచి యున్నదేహమును పునరుత్పత్తిసాధనము గాకుండ పరశివజ్యోతిస్సునందు హోమము చేసి తాను ప్రకాశరూపుఁడై భస్మయోగమును పొందునని గ్రహింపవలయు. ఇట్లు శివజ్యోతిస్సునుండి గ్రహింపఁబడిన భస్మమును శిరమునందును, లలాటమునందును, వక్షమునందు భుజములయందును ధరింపవలయునని శ్రుతి చెప్పుచున్నది. నాభి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qvcvfmeqbnqqyvuf4clrxfs4q2e4ppe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213044</id>
    <revision>
      <id>556059</id>
      <timestamp>2026-05-16T11:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556059</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="clmhrw6gq2yo6ir5dv7hav4cibt72e6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|35}}&lt;/noinclude&gt;యందు, సంధులయందును ధరింపవలయునని స్కృతులయందును, పురాణములయందును జెప్పంబడియున్నది. సంధులయందు కఫ మధికముగా నుండునుగాన అది గట్టిపడిచేష్టకు బాధక మగునని యది గట్టిపడకుండుటకును, సంధులయందే భస్మవీర్యము ప్రవేశించుట సంభవముగావునను నచట ముఖ్యముగా భస్మము ధరింపవలయునని చెప్పఁబడియెను. మఱియు, రోమకూపములయం దంతటను దోషము వెడలుచుండుగావున నాదోషము నివర్తించుటకై భస్మముచేత నుద్ధూళనము విధింపఁబడియెను.

అందు భస్మము చేయుమంత్రములు విరజామంత్రములు, ఆమంత్రములయందు సర్వదోషములు పోవుటద్వారా విపాప్మత్వరూప మగుమోక్షము ప్రార్థింపఁబడుచున్నది. ణ ఆభస్మము మూడురేఖలుగా ధరింపబడును. ఈమూడురేఖలచే తోచుపదార్ధత్రయము నెఱుంగుటయే ఈసంఖ్యకు ప్రయోజనము. అందు నాదరూపమును ప్రకటించుటకై రేఖాకార మేర్పడినది. ఈనాదముచే తెలిసికొనదగినది పదార్థత్రయము. అని శ్రుతులయుదుఁజెప్పంబడియె. వానిసంగ్రహ మేమనిన, పశువు, పాశము, పతి అనుమూడుపదార్థములును, బ్రహ్మవిష్ణురుద్రు లనుత్రిమార్తులును, సత్వరజస్తమములను మూడుగుణంబులును, భూమ్యంతరిక్షస్వర్గము లనుమూడులోకంబులును, జాగ్రత్స్వపసుషుప్తు లనుమూడవస్థలును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>clmhrw6gq2yo6ir5dv7hav4cibt72e6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:అభినవ గద్య ప్రబంధము.PDF/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213045</id>
    <revision>
      <id>556060</id>
      <timestamp>2026-05-16T11:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556060</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2843" sha1="6ycl0yzz53btgp0ajsg9folp9pf1fa9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;ప్రిన్స ఆఫ్ వేలు హిందూస్థాన సందర్శనము&quot; అను గ్రంథమును క్రీ. శ. 1877 లో కొక్కొండవారు రచించిరి. ఇది విశ్వవిద్యాలయములో పఠనీయగ్రంథ మైనది.&lt;ref&gt;ఆ కాలములో విశ్వవిద్యాలయ మనగా, మదరాసు విశ్వవిద్యాలయము యొక్కటే యని గ్రహింపవలెను.&lt;/ref&gt; 


అప్పటి వచన పాఠ్యగ్రంథములలో శైలి యెట్లుండేడిదో నిరూపించుట కొక యుదాహరణ నిచ్చుచున్నాను.
- పై గ్రంధమునుండి.

&quot;అనవరతశతఘ్న్యు ఘోషముచేతను, నానాముఖప్రణాళికా నిష్ఠ్యూత
నిర్మలజలధారార్దార్ద భూభాగముచేతను, సద్యస్కృత మరకత హరిత
విచిత్రపత్రమయకాయమాన మండపప్రాసాద దుర్గ రామణీయకముచేతను,
సుప్రవృద్ధ ప్రావృద్ధివసంబన్నట్లు పొడకట్టె.


వేట తమకము, వీటి సింగారము, వయ్యారుల యొయ్యారము, ఒట్టోలగముల దొడ్డఱికము, విందుకుడుపుల పొందిక, వందెముల 
మేలిమి, పందిళుల యందము, కానికల యింపు, బిరుదులు సొంపు, మూకల పంపు, గుంపుల పెంపు విస్తరిల్లే.” &lt;ref&gt;ప్రిన్సు ఆఫ్ వేల్పు హిందూస్థాన సందర్శనము, పుట; 32.&lt;/ref&gt;


శ్రీరాములుగారును పైనీతిచంద్రిక, మిత్రలాభము, మిత్రభేదము, సంధి, విగ్రహ తంత్రముల ననుసరించియె, అభినవ గద్య
ప్రబంధమును గ్రాంథికభాషలో రచించిరి.

{{Center|{{p|fs125}}అభినవ గద్య ప్రబంధమునందలి విశేష ములు&lt;/p&gt;}}

{{Center|{{p|fs125}}1. అవతారిక&lt;/p&gt;}}

ఇది గద్యప్రబంధ మను పేరు పెట్టుటచే వారు దీనిని ప్రబంధ పద్ధతుల పైనే రచించిరి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ycl0yzz53btgp0ajsg9folp9pf1fa9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/336</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213046</id>
    <revision>
      <id>556061</id>
      <timestamp>2026-05-16T11:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556061</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214" sha1="5mfnmzhbx5m2ok7i50zs130jy587awo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = లక్ష్మణరాయ_వ్యాసావళి.pdf
|Page = 336
|bSize = 377
|cWidth = 381
|cHeight = 603
|oTop = 0
|oLeft = 2
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5mfnmzhbx5m2ok7i50zs130jy587awo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/337</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213047</id>
    <revision>
      <id>556062</id>
      <timestamp>2026-05-16T11:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>556062</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214" sha1="21iatoicxt66j7eix75rf5vhmtxj488" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = లక్ష్మణరాయ_వ్యాసావళి.pdf
|Page = 337
|bSize = 377
|cWidth = 168
|cHeight = 206
|oTop = 3
|oLeft = 6
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>21iatoicxt66j7eix75rf5vhmtxj488</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/335</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213048</id>
    <revision>
      <id>556063</id>
      <timestamp>2026-05-16T11:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>556063</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="ayztjahdx3h8u5dx34xf7xa8j87pkng" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ayztjahdx3h8u5dx34xf7xa8j87pkng</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>