వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 0 6579 556491 449063 2026-05-20T10:17:19Z ~2026-30290-36 7327 పాఠ బేధాలు ఉంటాయి గనుక చాలా వరకు గమనించినా మార్పు చేయలేదు. కానీ కొన్ని ముఖ్యమైనవి అలా కాదు. మార్చాలి గనుక అవి మార్చబడినవి. 556491 wikitext text/x-wiki __TOC__ ==హిందీ== తులసీదాసు రచించిన హనుమాన్ చాలీసా(హిందీ) <poem> '''దోహా''' శ్రీ గురు చరణ సరోజ రజ నిజమన ముకుర సుధారి | వరణౌ రఘువర విమలయశ జో దాయక ఫలచారి ‖ బుద్ధిహీన తనుజానికే సుమిరౌ పవన కుమార | బల బుద్ధి విద్యా దేహు మోహి హరహు కలేశ వికార ‖ '''ధ్యానమ్''' గోష్పదీకృత వారాశిం మశకీకృత రాక్షసమ్ | రామాయణ మహామాలా రత్నం వందే-(అ)నిలాత్మజమ్ ‖ యత్ర యత్ర రఘునాథ కీర్తనం తత్ర తత్ర కృతమస్తకాంజలిమ్ | భాష్పవారి పరిపూర్ణ లోచనం మారుతిం నమత రాక్షసాంతకమ్ ‖ '''చౌపాఈ''' జయ హనుమాన జ్ఞాన గుణ సాగర | జయ కపీశ తిహు లోక ఉజాగర ‖ 1 ‖ రామదూత అతులిత బలధామా | అంజని పుత్ర పవనసుత నామా ‖ 2 ‖ మహావీర విక్రమ బజరంగీ | కుమతి నివార సుమతి కే సంగీ ‖3 ‖ కంచన వరణ విరాజ సువేశా | కానన కుండల కుంచిత కేశా ‖ 4 ‖ హాథవజ్ర ఔ ధ్వజా విరాజై | కాంధే మూంజ జనేవూ సాజై ‖ 5‖ శంకర సువన కేసరీ నందన | తేజ ప్రతాప మహాజగ వందన ‖ 6 ‖ విద్యావాన గుణీ అతి చాతుర | రామ కాజ కరివే కో ఆతుర ‖ 7 ‖ ప్రభు చరిత్ర సునివే కో రసియా | రామలఖన సీతా మన బసియా ‖ 8‖ సూక్ష్మ రూపధరి సియహి దిఖావా | వికట రూపధరి లంక జలావా ‖ 9 ‖ భీమ రూపధరి అసుర సంహారే | రామచంద్ర కే కాజ సంవారే ‖ 10 ‖ లాయ సంజీవన లఖన జియాయే | శ్రీ రఘువీర హరషి ఉరలాయే ‖ 11 ‖ రఘుపతి కీన్హీ బహుత బడాయీ | తుమ మమ ప్రియ భరతహి సమ భాయీ ‖ 12 ‖ సహస్ర వదన తుమ్హరో యశగావై | అస కహి శ్రీపతి కంఠ లగావై ‖ 13 ‖ సనకాదిక బ్రహ్మాది మునీశా | నారద శారద సహిత అహీశా ‖ 14 ‖ యమ కుబేర దిగపాల జహాం తే | కవి కోవిద కహి సకే కహాం తే ‖ 15 ‖ తుమ ఉపకార సుగ్రీవహి కీన్హా | రామ మిలాయ రాజపద దీన్హా ‖ 16 ‖ తుమ్హరో మంత్ర విభీషణ మానా | లంకేశ్వర భయే సబ జగ జానా ‖ 17 ‖ యుగ సహస్ర యోజన పర భానూ | లీల్యో తాహి మధుర ఫల జానూ ‖ 18 ‖ ప్రభు ముద్రికా మేలి ముఖ మాహీ | జలధి లాంఘి గయే అచరజ నాహీ ‖ 19 ‖ దుర్గమ కాజ జగత కే జేతే | సుగమ అనుగ్రహ తుమ్హరే తేతే ‖ 20 ‖ రామ దుఆరే తుమ రఖవారే | హోత న ఆజ్ఞా బిను పైసారే ‖ 21 ‖ సబ సుఖ లహై తుమ్హారీ శరణా | తుమ రక్షక కాహూ కో డర నా ‖ 22 ‖ ఆపన తేజ సమ్హారో ఆపై | తీనోం లోక హాంక తే కాంపై ‖ 23 ‖ భూత పిశాచ నికట నహి ఆవై | మహవీర జబ నామ సునావై ‖ 24 ‖ నాసై రోగ హరై సబ పీరా | జపత నిరంతర హనుమత వీరా ‖ 25 ‖ సంకట సే హనుమాన ఛుడావై | మన క్రమ వచన ధ్యాన జో లావై ‖ 26 ‖ సబ పర రామ తపస్వీ రాజా | తినకే కాజ సకల తుమ సాజా ‖ 27 ‖ ఔర మనోరథ జో కోయి లావై | తాసు అమిత జీవన ఫల పావై ‖ 28 ‖ చారో యుగ ప్రతాప తుమ్హారా | హై ప్రసిద్ధ జగత ఉజియారా ‖ 29 ‖ సాధు సంత కే తుమ రఖవారే | అసుర నికందన రామ దులారే ‖ 30 ‖ అష్టసిద్ధి నవ నిధి కే దాతా | అస వర దీన్హ జానకీ మాతా ‖ 31 ‖ రామ రసాయన తుమ్హారే పాసా | సదా రహో రఘుపతి కే దాసా ‖ 32 ‖ తుమ్హరే భజన రామకో పావై | జన్మ జన్మ కే దుఃఖ బిసరావై ‖ 33 ‖ అంత కాల రఘుపతి పురజాయీ | జహాం జన్మ హరిభక్త కహాయీ ‖ 34 ‖ ఔర దేవతా చిత్త న ధరయీ | హనుమత సేయి సర్వ సుఖ కరయీ ‖ 35 ‖ సంకట క(హ)టై మిటై సబ పీరా | జో సుమిరై హనుమత బల వీరా ‖ 36 ‖ జై జై జై హనుమాన గోసాయీ | కృపా కరహు గురుదేవ కీ నాయీ ‖ 37 ‖ జో శత వార పాఠ కర కోయీ | ఛూటహి బంది మహా సుఖ హోయీ ‖ 38 ‖ జో యహ పడై హనుమాన చాలీసా | హోయ సిద్ధి సాఖీ గౌరీశా ‖ 39 ‖ తులసీదాస సదా హరి చేరా | కీజై నాథ హృదయ మహ డేరా ‖ 40 ‖ '''దోహా''' పవన తనయ సంకట హరణ - మంగళ మూరతి రూప్ | రామ లఖన సీతా సహిత - హృదయ బసహు సురభూప్ ‖ సియావర రామచంద్రకీ జయ | పవనసుత హనుమానకీ జయ | బోలో భాయీ సబ సంతనకీ జయ | </poem> ==తెలుగు== హనుమాన్ చాలీసాకు [[wikipedia:te:ఎమ్మెస్ రామారావు|M.S.రామారావు]]గారి తెలుగు అనువాదం: <poem> శ్రీ హనుమాను గురుదేవు చరణములు ఇహపర సాధక శరణములు || బుద్ధిహీనతను కలిగిన తనువులు బుద్భుదములని తెలుపు సత్యములు ||శ్రీ|| 1. జయ హనుమంత జ్ణానగుణవందిత జయపండిత త్రిలోక పూజిత || 2.రామదూత అతులిత బలధామ అంజనీపుత్ర పవనసుతనామ || 3. ఉదయభానుని మధురఫలమని భావన లీల అమృతమును గ్రోలిన || 4. కాంచనవర్ణ విరాజితవేశా కుండలమండిత కుంచితకేశా ||శ్రీ|| 5. రామ సుగ్రీవుల మైత్రిని గొలిపి రాజపదవి సుగ్రీవున నిలిపి || 6. జానకీపతి ముద్రిక దోడ్కొని జలధి లంఘించి లంక జేరుకొని || 7. సూక్ష్మరూపమున సీతను చూచి వికటరూపమున లంకను గాల్చి || 8. భీమరూపమున అసురుల జంపిన రామకార్యమును సఫలముజేసిన ||శ్రీ|| 9. సీత జాడకని వచ్చిననిను కని శ్రీరఘువీరుడు కౌగిట నినుగొని || 10. సహస్రరీతుల నిను కొనియాడగ కాగలకార్యం నీపై నిడగా || 11. వానరసేనతో వారధిదాటి లంకేశునితో తలపడి పోరి || 12. హోరుహోరున పోరుసాగిన అసురసేనల వరుసన గోల్చిన ||శ్రీ|| 13. లక్ష్మణ మూర్చతో రాముడడలగ సంజీవిదెచ్చిన ప్రాణప్రదాత || 14. రామలక్ష్మణుల అస్త్రధాటికి అసురవీరులు అస్తమించిరి || 15. తిరుగులేని శ్రీరామ బాణము జరిపించెను రావణ సంహారము || 16. ఎదిరిలేని ఆ లంకాపురమున ఏలికగా ఆ విభీషణు చేసిన ||శ్రీ|| 17. సీతారాములు నగవులు గనిరి ముల్లోకాల హారతులందిరి || 18. అంతులేని ఆనందాశ్రువులే అయోధ్యాపురి పొంగిపొరలే || 19. సీతారాముల సుందర మందిరం శ్రీకాంతుపదం నీ హృదయం || 20. రామచరిత కర్ణామృతగానా రామనామ రసామృతపాన ||శ్రీ|| 21. దుర్గమమగు ఏ కార్యమైన సుగమమేయగు నీ కృపజాలిన || 22. కలుగు సుఖములు నిను శరణన్న తొలగు భయములు నీ రక్షణయున్న || 23. రామద్వారపు కాపరివైన నీ కట్టడిమీర బ్రహ్మాదుల తరమా || 24. భూతపిశాచ శాకినీ ఢాకినీ భయపడి పారు నీ నామ జపమువిని ||శ్రీ|| 25. ధ్వజావిరాజా వజ్రశరీరా భుజబలతేజా గదాధరా || 26. ఈశ్వరాంశ సంభూత పవిత్ర కేసరీపుత్ర పావనగాత్ర || 27. సనకాదులు బ్రహ్మాదిదేవతలు శారద నారద ఆదిశేషులు || 28. యమకుబేర దిక్పాలురు కవులు పులకితులైరి నీ కీర్తిగానముల ||శ్రీ|| 29. సోదర భరత సమానాయని శ్రీరాముడు ఎన్నికగొన్న హనుమా || 30. సాధులపాలిట ఇంద్రుడవన్నా అసురలపాలిట కాలుడవన్నా || 31. అష్టసిద్ధి నవనిధులకు దాతగా జానకీమాత దీవించెనుగా || 32. రామరసామృతపానము చేసిన మృత్యుంజయదవై వెలసిన ||శ్రీ|| 33. నీనామ భజన శ్రీరామ రంజన జన్మ జన్మాంతర దుఃఖభంజన || 34. ఎచ్చటుండినా రఘువరదాసు చివరకు రాముని చేరుట తెలుసు || 35. ఇతర చింతనలు మనసున మోతలు స్థిరముగ మారుతి సేవలు సుఖములు || 36. ఎందెందున శ్రీరామ కీర్తన అందందున హనుమాను నర్తన ||శ్రీ|| 37. శ్రద్ధగా దీనిని ఆలకింపుమా శుభమగు ఫలములు గలుగుసుమా || 38. భక్తిమీరగ గానముసేయగ ముక్తి గలుగు గౌరీశులసాక్షిగ || 39. తులసీదాస హనుమాను చాలీసా తెలుగున సుళువుగ నలుగురు పాడగ || 40. పలికిన సీతారాముని పలుకున దోశములున్న మన్నింపుమన్నా ||శ్రీ|| మంగళ హారతి గొను హనుమంత - సీతారామ లక్ష్మణ సమేత | నా అంతరాత్మ నిలుమో అనంత - నీవే అంతా శ్రీహనుమంత || </poem> <center> సంపూర్ణము ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః </center> == ఇవికూడా చూడండి == *[[ఆంజనేయ అనిలజ]] * The [https://www.hanumangi.com/shri-hanuman-chalisa-lyrics-telugu/ Hanuman Chalisa Lyrics In Telugu] is a devotional hymn that praises Lord Hanuman's strength and devotion. ay9k2xt89ymbkecazzu8zywqvyf10kc 102 8698 556432 523208 2026-05-19T17:33:41Z Rajasekhar1961 50 556432 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = గరిమెళ్ల |అసలుపేరు = సత్యనారాయణ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ |పుట్టిన_యేడు = 1893 |గిట్టిన_యేడు = 1952 |వివరణ = గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ (1893-1952) భారత స్వాతంత్ర్య సమర కాలంలో ఆంధ్రులను ఉత్తేజపరచిన జాతీయ గేయకవి. |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== ===గేయాలు=== *[[మా కొద్దీ తెల్లదొరతనము]] *[[దండాలండోయ్ మేముండలేమండోయ్ బాబు]] ===అనువాదాలు=== * [[చీనా - జపాను]] (1937) ===వ్యాసాలు=== * [[గరిమెళ్ళ వ్యాసాలు]] (1992) {{small scan link|Garimellavyasalu019809mbp.pdf}} * [[ఆంధ్ర గ్రంథాలయం/సంపుటం 2/సంచికలు 3, 4/వయోజన విద్యాప్రయోజనములు |వయోజన విద్యాప్రయోజనములు ]] {{authority control}} [[వర్గం:రచయితలు-గ]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం]] [[వర్గం:వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం: ఆంధ్ర గ్రంథాలయం-రచయితలు]] i2zhrx4aqcj13406wrrgjgp4dnpsj51 102 29349 556433 523148 2026-05-19T17:35:16Z Rajasekhar1961 50 556433 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = నాళము |అసలుపేరు = కృష్ణారావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న |పుట్టిన_యేడు = 1881 |గిట్టిన_యేడు = 1961 |వివరణ = |బొమ్మ= Nalam Krishna Rao.jpg |వికీపీడియా_లంకె = నాళం కృష్ణారావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 1/ఆటలు]] (1918) *[[గోగీతము]] (1927) {{small scan link|Go Geethamu.pdf}} *[[తెలుగు జాతీయములు]]: ప్రథమ భాగము (1940) {{small scan link|TeluguJaateeyamuluPartI.djvu}} *[[మీఁగడతరకలు]] *[[మధుర గీతికలు]] {{small scan link|మధుర గీతికలు.pdf}} *[[ఆంధ్ర గ్రంథాలయం/సంపుటం 2/సంచికలు 1, 2/గ్రంధాలయ సూక్తులు]] ==సంపాదకత్వం వహించిన పత్రికలు== * [[మానవసేవ సచిత్ర మాసపత్రిక]] (1911-) {{authority control}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు]] [[వర్గం:ఆంధ్ర గ్రంథాలయం-రచయితలు]] dv95qjjcxy1s7vqswpullf9motydl5t 102 31613 556428 537213 2026-05-19T16:56:38Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 556428 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = గాడిచెర్ల |అసలుపేరు = హరిసర్వోత్తమరావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ |పుట్టిన_యేడు = 1883 |గిట్టిన_యేడు = 1960 |వివరణ = గ్రంథాలయోద్యమ నాయకులు, రచయిత, "గ్రంథాలయ సర్వస్వము" పత్రిక సంపాదకులు |బొమ్మ= Gadicharla Hari Sarvottama Rao.jpg |వికీపీడియా_లంకె = గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము]] సంపాదకులు * [[ఆబ్రహాము లింకను చరిత్ర]] (1907) {{small scan link|Abraham Lincoln (Telugu).pdf}} * [[హైందవ స్వరాజ్యము]] (1919) {{small scan link|Haindava-Swarajyamu.pdf}} * [[ప్రభుత్వము]] (1938) {{small scan link|Prabhutvamu.pdf}} * [[వయోజన విద్య]] * [[సభలు సమావేశాలు]] (1960) {{small scan link|సభలు సమావేశాలు.djvu}} ==వ్యాసాలు== # [[ఆంధ్ర గ్రంథాలయం/సంపుటము 1/డిసెంబరు 1939/వయోజనవిద్య - గ్రంథాలయములు|వయోజనవిద్య - గ్రంథాలయములు]] # [[ఆంధ్ర గ్రంథాలయం/సంపుటము 1/సంచిక 3-4/Removal of Illiteracy|Removal of Illiteracy]] # [[ఆంధ్ర గ్రంథాలయం/సంపుటం 2/సంచికలు 3, 4/ఆంధ్రదేశ వయోజన విద్యామహాసభ - తెనాలి స్వాగతోపన్యాసము|ఆంధ్రదేశ వయోజన విద్యామహాసభ - తెనాలి స్వాగతోపన్యాసము]] # [[ఆంధ్ర గ్రంథాలయం/సంపుటం 2/సంచికలు 3, 4/Adult Education-An essential Arm for War or Peace|Adult Education-An essential Arm for War or Peace ]] # [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 11/సంచిక 1/మానవహృదయము శాంతిపరము|మానవహృదయము శాంతిపరము]] # [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 11/సంచిక 1/కీ॥శే॥ వల్లూరి సూర్యనారాయణరావుగారి స్మరణము|కీ॥శే॥ వల్లూరి సూర్యనారాయణరావుగారి స్మరణము]] ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[సుప్రసిద్ధుల జీవిత విశేషాలు/గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు]] [[వర్గం:ఆంధ్ర గ్రంథాలయం-రచయితలు]] a0msx580hekaaykqkv81485e6ywsbk7 556430 556428 2026-05-19T17:29:39Z Rajasekhar1961 50 /* రచయిత గురించిన రచనలు */ 556430 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = గాడిచెర్ల |అసలుపేరు = హరిసర్వోత్తమరావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ |పుట్టిన_యేడు = 1883 |గిట్టిన_యేడు = 1960 |వివరణ = గ్రంథాలయోద్యమ నాయకులు, రచయిత, "గ్రంథాలయ సర్వస్వము" పత్రిక సంపాదకులు |బొమ్మ= Gadicharla Hari Sarvottama Rao.jpg |వికీపీడియా_లంకె = గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము]] సంపాదకులు * [[ఆబ్రహాము లింకను చరిత్ర]] (1907) {{small scan link|Abraham Lincoln (Telugu).pdf}} * [[హైందవ స్వరాజ్యము]] (1919) {{small scan link|Haindava-Swarajyamu.pdf}} * [[ప్రభుత్వము]] (1938) {{small scan link|Prabhutvamu.pdf}} * [[వయోజన విద్య]] * [[సభలు సమావేశాలు]] (1960) {{small scan link|సభలు సమావేశాలు.djvu}} ==వ్యాసాలు== # [[ఆంధ్ర గ్రంథాలయం/సంపుటము 1/డిసెంబరు 1939/వయోజనవిద్య - గ్రంథాలయములు|వయోజనవిద్య - గ్రంథాలయములు]] # [[ఆంధ్ర గ్రంథాలయం/సంపుటము 1/సంచిక 3-4/Removal of Illiteracy|Removal of Illiteracy]] # [[ఆంధ్ర గ్రంథాలయం/సంపుటం 2/సంచికలు 3, 4/ఆంధ్రదేశ వయోజన విద్యామహాసభ - తెనాలి స్వాగతోపన్యాసము|ఆంధ్రదేశ వయోజన విద్యామహాసభ - తెనాలి స్వాగతోపన్యాసము]] # [[ఆంధ్ర గ్రంథాలయం/సంపుటం 2/సంచికలు 3, 4/Adult Education-An essential Arm for War or Peace|Adult Education-An essential Arm for War or Peace ]] # [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 11/సంచిక 1/మానవహృదయము శాంతిపరము|మానవహృదయము శాంతిపరము]] # [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 11/సంచిక 1/కీ॥శే॥ వల్లూరి సూర్యనారాయణరావుగారి స్మరణము|కీ॥శే॥ వల్లూరి సూర్యనారాయణరావుగారి స్మరణము]] ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[సుప్రసిద్ధుల జీవిత విశేషాలు/గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు]] {{authority control}} [[వర్గం:ఆంధ్ర గ్రంథాలయం-రచయితలు]] c66uco5qxs09pdfwa03bcage5n2laoi 102 35014 556461 488284 2026-05-20T06:14:29Z Rajasekhar1961 50 /* వ్యాసాలు */ 556461 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = దువ్వూరి |అసలుపేరు = రామిరెడ్డి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ద |పుట్టిన_యేడు = 1895 |గిట్టిన_యేడు = 1947 |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = దువ్వూరి రామిరెడ్డి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[కవికోకిల గ్రంథావళి]] ** [[కవికోకిల గ్రంథావళి-2: ఖండకావ్యములు]] {{small scan link|Kavikokila-Granthamala3-Khandakavya.pdf}} ** [[కవికోకిల గ్రంథావళి-3: నాటకములు]] {{small scan link|2015.392383.Kavi-Kokila.pdf}} ** [[కవికోకిల గ్రంథావళి-4: వ్యాసములు]] {{small scan link|Kavikokila-Granthavali-4 Vyasamulu.pdf}} ** [[సూచిక:కవికోకిల గ్రంథావళి-6 పండ్లతోట.pdf]] ** [[సూచిక:కవికోకిల గ్రంధావళి-నక్షత్రమాల.pdf]] * [[కృషీవలుడు]] (1924) * [[పానశాల]] (1926) - [[ఉమర్ ఖయ్యామ్]] రచించిన [[రుబాయిత్‌]]కు స్వేచ్ఛాతెలుగు సేత. * [[సూచిక:పలిత కేశము కవి-రవి (పద్య కావ్యములు).pdf]] * రసిక జనానందము (ప్రబంధం) * స్వప్నాశ్లేషము (ప్రబంధం) * అహల్యానురాగాలు (ప్రబంధం) * కృష్ణరాయబారము (ప్రబంధం) * [[సూచిక:నలజారమ్మ.pdf]] * [[సూచిక:నలజారమ్మ యగ్ని ప్రవేశము.pdf]] * కర్షక విలాసం (నాటకం) * మాతృశతకం * [[సూచిక:జలదాంగన.pdf]] (నాటకం) * యువక స్వప్నము (నాటకం) * కడపటి వీడికోలు (నాటకం) * [[సీతావనవాసము]] (1921) * [[కుంభరాణా (మీరాబాయి)]] (1921, 1935, 1956) * [[సూచిక:మాధవ విజయము (నాటకము).pdf]] * [[వన కుమారి]] (1920) * [[నక్షత్రమాల]] (1921) * [[సూచిక:నైవేద్యము.pdf]] ==వ్యాసాలు== * [[భారతి మాసపత్రిక]] (1931) లో [[భారతి మాసపత్రిక/సంపుటము 8/జనవరి 1931/మాతరో|మాతరో]] {{authority control}} [[వర్గం:ఆధునికయుగపు కవులు]] htev76xjbz6nm8p4gpiky9ptw3iu076 102 44630 556459 290659 2026-05-20T05:36:21Z Rajasekhar1961 50 556459 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = గోన |అసలుపేరు = బుద్దారెడ్డి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ |పుట్టిన_యేడు = 13వ శతాబ్దం |గిట్టిన_యేడు = 13వ శతాబ్దం |వివరణ = ఒక తెలుగు కవి. పదమూడవ శతాబ్దమునకు చెందిన ఇతను కాకతీయుల సామంతరాజుగా పనిచేశాడు. |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = గోన బుద్దారెడ్డి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[రంగనాథ రామాయణము]] (1949 ముద్రణ) {{small scan link|Ranganatha Ramayanamu.pdf}} {{authority control}} oka3tft4v4sdh36k6k7kufy7mu2f093 0 63133 556468 247953 2026-05-20T06:23:16Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:నాటకాలు]]; added [[Category:దువ్వూరి రామిరెడ్డి నాటకాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556468 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[కవికోకిల గ్రంథావళి-3: నాటకములు]] | రచయిత = దువ్వూరి రామిరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము =సీతావనవాసము | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1921 }} <pages index="2015.392383.Kavi-Kokila.pdf" from=4 to=120 /> {{Pd/1923|1947}} [[వర్గం:దువ్వూరి రామిరెడ్డి నాటకాలు]] [[వర్గం:1921 ముద్రితాలు]] lmlxxrkevczonnxus0k24ena84mmh30 0 63205 556474 247934 2026-05-20T06:26:09Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:నాటకాలు]]; added [[Category:దువ్వూరి రామిరెడ్డి నాటకాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556474 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[కవికోకిల గ్రంథావళి-3: నాటకములు]] | రచయిత = దువ్వూరి రామిరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము =కుంభరాణా | ముందరి = [[కవికోకిల గ్రంథావళి-3: నాటకములు/సీతావనవాసము|సీతావనవాసము]] | తదుపరి =[[కవికోకిల గ్రంథావళి-3: నాటకములు/మాధవ విజయము|మాధవ విజయము]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="2015.392383.Kavi-Kokila.pdf" from=122 to=209 /> {{PD-India}} [[వర్గం:దువ్వూరి రామిరెడ్డి నాటకాలు]] 9vaf6pkfcfrb5h0wnya0m7srpka275z 0 63370 556475 277502 2026-05-20T06:26:36Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:నాటకాలు]]; added [[Category:దువ్వూరి రామిరెడ్డి నాటకాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556475 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[కవికోకిల గ్రంథావళి-3: నాటకములు]] | రచయిత = దువ్వూరి రామిరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము =మాధవ విజయము | ముందరి = [[కవికోకిల గ్రంథావళి-3: నాటకములు/కుంభరాణా|కుంభరాణా]] | తదుపరి =[[కవికోకిల గ్రంథావళి-3: నాటకములు/కాంగ్రెస్‌వాలా|కాంగ్రెస్‌వాలా]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1925 }} <pages index="2015.392383.Kavi-Kokila.pdf" from=210 to=291 /> {{PD-India}} [[వర్గం:దువ్వూరి రామిరెడ్డి నాటకాలు]] [[వర్గం:UDC 82-2]] q9osytxx5aor1jbqazoawlfhy0rfkk2 0 65719 556473 211132 2026-05-20T06:25:03Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:నాటకాలు]]; added [[Category:దువ్వూరి రామిరెడ్డి నాటకాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556473 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[కవికోకిల గ్రంథావళి-3: నాటకములు]] | రచయిత = దువ్వూరి రామిరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము =కాంగ్రెస్‌వాలా | ముందరి = [[కవికోకిల గ్రంథావళి-3: నాటకములు/మాధవ విజయము|మాధవ విజయము]] | తదుపరి =[[కవికోకిల గ్రంథావళి-3: నాటకములు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="2015.392383.Kavi-Kokila.pdf" from=292 to=325 /> [[వర్గం:దువ్వూరి రామిరెడ్డి నాటకాలు]] s6npakbvhakjgbt197fndk2slkei0g5 102 82053 556447 489497 2026-05-20T02:00:45Z Rajasekhar1961 50 556447 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = భోగరాజు |అసలుపేరు = పట్టాభి సీతారామయ్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = భ |పుట్టిన_యేడు = 1880 |గిట్టిన_యేడు = 1959 |వివరణ = స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు, ఆంధ్రా బ్యాంకు వ్యవస్థాపకుడు. |బొమ్మ= Dr Bhogaraju Pattabhi Sitaramayya.jpg |వికీపీడియా_లంకె = భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[ఆరోగ్యశాస్త్రము]] (1910) * '' పదిసంవత్సరముల కార్యక్రమము '' - [[ఆంధ్రపత్రిక సంవత్సరాది సంచిక 1920]] * [[గాంధీ-గాంధీతత్వము]] (1947) * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆంధ్ర జాతీయ కళాశాల]] (1958) {{authority control}} [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]] 1rf5mql61t3lg413y1arsr69bxfe8m2 102 85746 556456 484468 2026-05-20T04:42:18Z Rajasekhar1961 50 556456 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = హుళక్కి |అసలుపేరు = భాస్కరుడు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[భాస్కరరామాయణము]] ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము/హుళక్కి భాస్కరుడు]] * [[కవి జీవితములు/హుళిక్కి భాస్కరుడు]] {{authority control}} 4ivls3k4wuk9tqu97yprx7i8y7fupmz 556458 556456 2026-05-20T04:50:03Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 556458 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = హుళక్కి |అసలుపేరు = భాస్కరుడు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[భాస్కరరామాయణము]] (ముద్రణ: 1920) ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము/హుళక్కి భాస్కరుడు]] * [[కవి జీవితములు/హుళిక్కి భాస్కరుడు]] {{authority control}} czv6cql3vste13tzvh9amp6pit9tpgv 102 85802 556452 331043 2026-05-20T03:46:01Z Rajasekhar1961 50 556452 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వావిళ్ల |అసలుపేరు = వేంకటేశ్వరశాస్త్రి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = 1884 |గిట్టిన_యేడు = 1956 |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వావిళ్ళ వెంకటేశ్వర శాస్త్రి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[శ్రీమాన్ ఎస్. శ్రీనివాస అయ్యంగారి జీవితము]] (1955) * [[శుకసప్తతి]] (1951) పుస్తకానికి ప్రకాశకవిజ్ఞప్తి. * [[ఆనందమఠము]] (1924) {{authority control}} [[వర్గం:సంపాదకులు]] 7uynftavl3sk99o90h4ddfbk2040xdj 102 89662 556422 514653 2026-05-19T15:14:08Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 556422 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = కాకునూరి |అసలుపేరు = అప్పకవి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = కాకునూరి అప్పకవి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[అప్పకవీయము]] * [[చారుచర్య]] == రచయిత గురించిన రచనలు== * [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/అప్పకవి]] m0fdcgbvof838fjleha5fbluid70lx3 0 96719 556462 536681 2026-05-20T06:18:43Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:దువ్వూరి రామిరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556462 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[కవికోకిల గ్రంథావళి-4: వ్యాసములు]] | రచయిత = దువ్వూరి రామిరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము =ముఖపత్రం | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Kavikokila-Granthavali-4 Vyasamulu.pdf" from=1 to=12 /> {{PD-old-70}} [[వర్గం:దువ్వూరి రామిరెడ్డి వ్యాసాలు]] qkua1e12y5nh1yd4qjp2jkwc1dczueb 0 97443 556467 536687 2026-05-20T06:21:33Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:దువ్వూరి రామిరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556467 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[కవికోకిల గ్రంథావళి-4: వ్యాసములు]] | రచయిత = దువ్వూరి రామిరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము =1. సారస్వతవ్యాసములు | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Kavikokila-Granthavali-4 Vyasamulu.pdf" from=7 to=157 /> {{smallrefs}} [[వర్గం:దువ్వూరి రామిరెడ్డి వ్యాసాలు]] 9t5brn88jhx1g7p34kbeuc96s230bfn 0 97444 556465 536683 2026-05-20T06:20:40Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:దువ్వూరి రామిరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556465 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[కవికోకిల గ్రంథావళి-4: వ్యాసములు]] | రచయిత = దువ్వూరి రామిరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = 2. తెలుగు కవితలో క్రొత్త తెన్నులు | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Kavikokila-Granthavali-4 Vyasamulu.pdf" from=163 to=197 /> [[వర్గం:వ్యాసాలు]] [[వర్గం:దువ్వూరి రామిరెడ్డి వ్యాసాలు]] 9dwwu7zn180sxj49er7ugtu3f8qk1iy 556466 556465 2026-05-20T06:20:57Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556466 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[కవికోకిల గ్రంథావళి-4: వ్యాసములు]] | రచయిత = దువ్వూరి రామిరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = 2. తెలుగు కవితలో క్రొత్త తెన్నులు | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Kavikokila-Granthavali-4 Vyasamulu.pdf" from=163 to=197 /> [[వర్గం:దువ్వూరి రామిరెడ్డి వ్యాసాలు]] 4mj7eefu9gwr1n3fdqzrwi3gjtu30q0 102 125902 556451 390358 2026-05-20T03:39:17Z Rajasekhar1961 50 556451 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = హరి |అసలుపేరు = నాగభూషణం |పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ |పుట్టిన_యేడు = 1884 |గిట్టిన_యేడు = 1959 |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = హరి నాగభూషణం |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * కర్ణాటక గానము (1911) {{authority control}} 5n1uuv0ly2qj074d2322hyg9jgvgy7i 106 162415 556477 466396 2026-05-20T06:29:11Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:నాటకాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556477 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=రాజరాజు |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా= |సంవత్సరం=1942 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=_empty_ |బొమ్మ=4 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 0hc5smjk0oroe4hd6u35hkgyer9p1vw 0 171189 556379 486070 2026-05-19T13:01:40Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556379 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = ప్రాచీనార్యులు - వర్ణవ్యవస్థ | ముందరి = [[../వేదము వేంకటరాయశాస్తిగారు/]] | తదుపరి =[[../ఆంధ్రులు - కులవ్యవస్థ/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=222 to=227 /> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] 30p2b09ukkoyp4t6lnsgkbqk2sacae8 0 171190 556380 486068 2026-05-19T13:02:12Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556380 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = ఆంధ్రులు - కులవ్యవస్థ | ముందరి = [[../ప్రాచీనార్యులు - వర్ణవ్యవస్థ/]] | తదుపరి =[[../వర్ణాంతర వివాహాలు/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=228 to=249 /> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] m2nrdw03846k79bku93biqethq1gepf 0 171191 556381 486067 2026-05-19T13:02:39Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556381 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = వర్ణాంతర వివాహాలు | ముందరి = [[../ఆంధ్రులు - కులవ్యవస్థ/]] | తదుపరి =[[../హిందూ ధర్మ శాస్తమందు స్త్రీల స్థానము/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=250 to=260 /> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] 1lypykqq85b59at6kr1rq7uwfctu3ht 0 171192 556382 486066 2026-05-19T13:03:04Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556382 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = హిందూ ధర్మ శాస్తమందు స్త్రీల స్థానము | ముందరి = [[../వర్ణాంతర వివాహాలు/]] | తదుపరి =[[../ఆయుర్వేదము/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=261 to=270 /> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] savh1v25m7tqv917en9977wj7uqzgxk 0 171197 556397 486065 2026-05-19T14:52:12Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556397 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = ఆయుర్వేదము | ముందరి = [[../హిందూ ధర్మ శాస్తమందు స్త్రీల స్థానము/]] | తదుపరి =[[../గుర్రము/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=271 to=279/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] 3tdtzrooqqp2wwx1r1j0s02cp3xm5cc 0 171228 556398 486064 2026-05-19T14:52:33Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556398 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = గుర్రము | ముందరి = [[../ఆయుర్వేదము/]] | తదుపరి =[[../తాంబూల సేవనము/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=280 to=286/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] [[వర్గం:జంతుశాస్త్రం]] 8g9433s5owx8eyquc8nbehhvyldxwh3 0 171229 556399 486063 2026-05-19T14:52:56Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556399 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = తాంబూల సేవనము | ముందరి = [[../గుర్రము/]] | తదుపరి =[[../మామిడిపండు/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=287 to=294/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] ejbquu48ri25g79f9w21hl0njtbymxu 0 171230 556400 486062 2026-05-19T14:53:20Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556400 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = మామిడిపండు | ముందరి = [[../తాంబూల సేవనము/]] | తదుపరి =[[../బట్టల పస/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=296 to=300/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] [[వర్గం:వృక్షశాస్త్రం]] 7y25feung8ymmwfb9nk5bg754a9eh88 556403 556400 2026-05-19T14:55:13Z Rajasekhar1961 50 556403 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = మామిడిపండు | ముందరి = [[../తాంబూల సేవనము/]] | తదుపరి =[[../బట్టల పస/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=296 to=301/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] [[వర్గం:వృక్షశాస్త్రం]] 27nj1hscmifd1i9e3zo9ivz0ev82ghs 0 171231 556401 486061 2026-05-19T14:54:08Z Rajasekhar1961 50 556401 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = బట్టల పస | ముందరి = [[../మామిడిపండు/]] | తదుపరి =[[../చాక్యార్లు/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=302 to=306/> {{PD-India}} [[వర్గం:వ్యాసాలు]] 1kxlxaczkl375b80rg3y7xsusc1y2po 556402 556401 2026-05-19T14:54:23Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556402 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = బట్టల పస | ముందరి = [[../మామిడిపండు/]] | తదుపరి =[[../చాక్యార్లు/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=302 to=306/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] 4ujjlp1otbfm2sv7wlr2vkx0cnhf74h 0 171402 556405 486060 2026-05-19T14:56:17Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556405 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = చాక్యార్లు | ముందరి = [[../బట్టల పస/]] | తదుపరి =[[../మన కవసరమగు చరిత్రలు/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=308 to=311/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] c4mh9nhuiywmuftj3ksd9oorpigdrpt 0 171403 556406 486059 2026-05-19T14:56:40Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556406 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = మన కవసరమగు చరిత్రలు | ముందరి = [[../చాక్యార్లు/]] | తదుపరి =[[../ఎలిఫెంటా గుహలు/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=312 to=320/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] k4mvvvhs2fkdvbqm10ak0q3e9uk25xo 0 171404 556407 486058 2026-05-19T14:57:03Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556407 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = ఎలిఫెంటా గుహలు | ముందరి = [[../మన కవసరమగు చరిత్రలు/]] | తదుపరి =[[../తెలంగాణ చరిత్రము/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=321 to=327/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] 2fzwb1phi5e4smhhw04dqctiiz8go2b 0 171405 556408 486057 2026-05-19T14:57:28Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556408 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = తెలంగాణ చరిత్రము | ముందరి = [[../ఎలిఫెంటా గుహలు/]] | తదుపరి =[[../హైదరాబాదు రాష్ట్రములోని చారిత్రక స్థలములు/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=328 to=332/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ]] 8oier8tnjy3z32dmn9g1txxzp8j6k8v 0 171468 556409 486056 2026-05-19T14:57:54Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556409 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = హైదరాబాదు రాష్ట్రములోని చారిత్రక స్థలములు | ముందరి = [[../తెలంగాణ చరిత్రము/]] | తదుపరి =[[../హైదరాబాదు నగర ప్రాచీన స్థలాలు/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=333 to=337/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] kn9r7jg1gzafc8bfsacp50ix7rvwdem 0 171469 556410 486054 2026-05-19T14:58:20Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556410 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = హైదరాబాదు నగర ప్రాచీన స్థలాలు | ముందరి = [[../హైదరాబాదు రాష్ట్రములోని చారిత్రక స్థలములు/]] | తదుపరి =[[../గొల్లకొండయే గోలకొండ/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=338 to=344/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] dnjq9umcrgwfbw4kurg3y5vwzpuujzw 0 171470 556411 486053 2026-05-19T14:58:49Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556411 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = గొల్లకొండయే గోలకొండ | ముందరి = [[../హైదరాబాదు నగర ప్రాచీన స్థలాలు/]] | తదుపరి =[[../పంచేశ్వరము/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=345 to=358/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] di6jr98wsq3dwj63f7vldfeeilnq6p8 0 171472 556412 486052 2026-05-19T14:59:13Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556412 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = పంచేశ్వరము | ముందరి = [[../గొల్లకొండయే గోలకొండ/]] | తదుపరి =[[../పానగల్లు కోట/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=359 to=363/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] ik0jkotoehqkb30cwt3vczzru0ljxok 0 171484 556413 486050 2026-05-19T14:59:34Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556413 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = పానగల్లు కోట | ముందరి = [[../పంచేశ్వరము/]] | తదుపరి =[[../మావూరు/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=364 to=367/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] mgofc22psy6go10h99eri0hec19j2a2 0 171496 556414 486049 2026-05-19T14:59:54Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556414 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = మావూరు | ముందరి = [[../పానగల్లు కోట/]] | తదుపరి =[[../హజరత్‌ ఉమర్‌/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=368 to=372/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] fash06l398aayuek9artrvlm6rvr6xh 0 171507 556415 486048 2026-05-19T15:00:15Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556415 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = హజరత్‌ ఉమర్‌ | ముందరి = [[../మావూరు/]] | తదుపరి =[[../రాజా జైసింగ్‌/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=373 to=378/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] rioi31jtfmzw2hytxotrxzu4t5lo6hf 0 171519 556416 486047 2026-05-19T15:00:39Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556416 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = రాజా జైసింగ్‌ | ముందరి = [[../హజరత్‌ ఉమర్‌/]] | తదుపరి =[[../దివాన్‌ బహద్దరు వి. నాగమయ్య/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=379 to=380/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] 2vcmxzcgt5c7gqt6eomrmol3vkn1w9b 0 171526 556417 486046 2026-05-19T15:01:01Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556417 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = దివాన్‌ బహద్దరు వి. నాగమయ్య | ముందరి = [[../రాజా జైసింగ్‌/]] | తదుపరి =[[../పండిత మాడపాటి హనుమంతరావు గారు/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=381 to=384/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] co8dq9tu4sy071fgdwk9g2o0gt65xbe 0 171539 556418 486045 2026-05-19T15:01:20Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556418 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = పండిత మాడపాటి హనుమంతరావు గారు | ముందరి = [[../దివాన్‌ బహద్దరు వి. నాగమయ్య/]] | తదుపరి =[[../రాజబహద్దరు వెంకటరామారెడ్డి గారు/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=385 to=389/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] r14epse4q287fvj2flj3t8zhytv9kpq 0 171541 556419 486044 2026-05-19T15:05:35Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556419 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = రాజబహద్దరు వెంకటరామారెడ్డి గారు | ముందరి = [[../పండిత మాడపాటి హనుమంతరావు గారు/]] | తదుపరి =[[../కొండా వెంకటరంగారెడ్డిగారు/]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=390 to=397/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] 6szsjaxmuy9f1dxtlxkei1zgebp5kyz 0 171542 556420 484021 2026-05-19T15:05:59Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:వ్యాసాలు]]; added [[Category:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556420 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = కొండా వెంకటరంగారెడ్డిగారు | ముందరి = [[../రాజబహద్దరు వెంకటరామారెడ్డి గారు/]] | తదుపరి =[[../Foreword|Foreword]] | వివరములు = [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu" from=398 to=402/> {{PD-India}} [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]] 8llelfws46febgo4trlmxhl42auuz5x 0 171984 556423 556327 2026-05-19T15:53:07Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:నిఘంటువులు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556423 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | translator = | section = ఉర్దూ నిఘంటు | previous = [[../రామప్ప దేవాలయము/]] | next = మహాత్మజీ జన్మదినం | notes = }} <pages index="Golakonda patrika sampadakeeyalu.pdf" from=113 to=114 /> [[వర్గం:గోలకొండ పత్రిక సంపాదకీయాలు]] [[వర్గం:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి సంపాదకీయాలు]] [[వర్గం:నిఘంటువులు]] c4itbd92t52m4acgu4ymwybe2fbxa06 106 205915 556427 537265 2026-05-19T16:55:09Z Rajasekhar1961 50 556427 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=సభలు సమావేశాలు |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:గాడిచెర్ల హరిసర్వోత్తమరావు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా= |సంవత్సరం=1960 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=1 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist 1="-" 2="శీర్షిక" 3="ప్రవి" 4to6="తొలిప" 7to8="విసూ" 9to10="అతప" 11="అభిప్రా" 12="1" 111to114="ప్రకట" 115to120="అనుక్ర" 120="-" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} hq2zzhqygrvyx5icxtqx0fs7i49a95t 104 212116 556392 556351 2026-05-19T14:25:58Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556392 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''110. పేర్వారం జగన్నాథం '''</p>}} {{right|- డా॥ తిరునగరి}} అభ్యుదయ కవితోద్యమ తరువాత తెలుగు సాహితిలో అకర్షించినవారు చేతనా వర్తకవులు. మనిషి ఆత్మానుభూతి నుంచి సమాజ చైతన్యంలోకి ప్రయాణిస్తున్నాడనే స్పృహతో వీరు కవిత్వం రాశారు. దీనిని చేతనా వర్తమానిగా పిలిచారు. తెలంగాణకు చెంది, ఓరుగల్లు నేలకు చెందినవారు సుప్రసన్న, పేర్వారం జగన్నాథం, సంపత్కుమార, వేనరెడ్డి. చేతనావర్తకవిగా సుప్రసిద్ధులైన పేర్వారం జగన్నాథం గారు ప్రధానంగా అధిక్షేప కవి. పఠాభి 'ఫిడేలు రాగాలు డజన్, కవితా సంపుటిని రచించి అధిక్షేప కవిగా ప్రసిద్ధులయ్యారు. పఠాభి తరువాత వెంటనే గుర్తుకు వచ్చే కవి పేర్వారం జగన్నాథం గారు. పఠాభి తరువాత వ్యంగ్యాన్ని సందర్భోచితంగా ప్రయోగించి 'ఔరా అనిపించిన కవి పేర్వారం. పఠాభి నగర జీవనాన్ని వస్తువుగా స్వీకరించి వ్యంగ్యంగా, అధిక్షేపాత్మాకంగా వచన కవిత్వం రచించి సఫలీకృతులయ్యారు. పేర్వారం సమాజం ప్రజల ఆశల్ని కలల్ని ఎలా విచ్ఛిన్నంచేసిందో తమ కవిత్వంలో శక్తివంతంగా ప్రదర్శించారు. ఆధునిక వచన కవితలో ఇంతటి వ్యంగ్యాన్ని, అధిక్షేపాన్ని రంగరించిన కవి పేర్వారం జగన్నాథంగారే అంటే అతిశయోక్తికాదు. స్వతంత్రభారతదేశంలో పెరిగిన దోపిడి, లంచగొండితనం, అవినీతి ఈ కవిని కలచివేసినై. సునాయాసంగా సంపన్నులు కావడానికి రాజకీయ రంగప్రవేశం ఒకటే మార్గం అని భావించిన వాళ్ళను చూసిన తరువాత తన కవితలో వ్యంగ్యాన్ని ప్రతిష్టించడం అవశ్యమని ఆయన భావించారు. రాజకీయ వాతావరణాన్ని, కుహనా సంస్కారాన్ని చూసి పేర్వారం గుండెలో అగ్నిపర్వతాలు బ్రద్దలైనై. ఆయన వక్రోక్తి, ని ఆశ్రయించి రచించిన కవిత్వం వృషభపురాణం, కవిత్వానికి దేశ సంక్షేమాన్ని కోరి సందేశం ఇవ్వడం ఎంత ముఖ్యమో, అభివ్యక్తి మార్గానికి చెందిన శిల్ప నైపుణ్యం కూడా అంతే ముఖ్యం. 'దేశాన్ని జాతినీ మానవతనూ విస్మరించిన కవిత్వం నేల విడిచిన సాము లాంటిది. కేవలం నినాదాల్ని వల్లిస్తూ కవిత్వమని బుకా యించకుండా రమణీయంగా వ్యంగ్య విలసితంగా చెప్పడమే 'నా లక్ష్యం' అన్నారు పేర్వారం జగన్నాథంగారు. పేర్వారం జగన్నాథం గారు ప్రస్తుత జనగామ జిల్లా, రఘునాథపురం మండలంలోని ఖిలా షాపురంలో 23-8-1934 నాడు జన్మించారు. శ్రీమతి సయ్యమ్మ, సంతాజీ ఆయన జననీ జనకులు. ప్రాథమిక విద్యను స్వగ్రామంలో, ఉన్నతపాఠశాల విద్యను హనుమకొండలో అభ్యసించారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి తెలుగు సాహిత్యంలో ఎం.ఏ. పూర్తి చేశారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఉన్న వరంగల్ ఆప్సి సైన్స్ కళాశాలలో తెలుగు ఉపన్యాస<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |390 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> t3u16hn6qlva8o5bpazz8hhkgtd2m70 104 212117 556394 553025 2026-05-19T14:35:32Z A.Murali 3019 556394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" /></noinclude> కులుగా చేరారు. తరువాత వరంగల్ పోస్టుగ్రాడ్యుయేట్ సెంటరులో పని చేశారు. అదే కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంగా అవతరించింది. అక్కడి నుండి ప్రొఫెసరుగా పదవీ విరమణ చేశారు. ఉద్యోగ జీవితంలో కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం అధ్యక్షుడుగా, పాఠ్యప్రణాళికా సంఘ అధ్యక్షుడుగా కాకతీయ అధ్యయాన కేంద్రం డైరెక్టరుగా. ఆం.ప్ర. సాహిత్య అకాడమీ సహాయ కార్యదర్శిగా, ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు ఉపాధ్యక్షుడిగా, పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వైస్ చాంసస్లర్ ఆయన పనిచేశారు. పేర్వారం మాతృభాష ఆరెభాష ఐనా విద్యార్థి దశ నుంచే ఆయన సాహిత్యంపట్ల మక్కువ పెంచుకున్నారు. హైస్కూలులో చొల్లేటి నరసింహశర్మ గారు తెలుగు అధ్యాపకులుగా రచనవైపు దృష్టిని మళ్ళించారు. ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయంలో ఎం.ఏ. చదివేకాలంలో ఆచార్య దివాకర్ల వేంకటావధాని, కురుగంటి సీతారామయ్య, చెలమచర్ల రంగాచార్యులు, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, బిరుదురాజు రామరాజు గార్లు అధ్యాపకులు. ఆ సాహితీమూర్తుల బోధన, స్ఫూర్తి జగన్నాథంగారిని కవిగా, సాహితీముర్తిగా తీర్చిదిద్దినై. విశ్వ విద్యాలయ విద్యార్థిగానే జగన్నాథం గారు రచించిన కవితాసంపుటి. సాగరసంగీతం, ఎందరో సాహితీపరుల ప్రశంసలనందుకుంది. '''పేర్వారం రచనలు ''' సాగర సంగీతం (1960); చేతనావర్తం (1,2, భాగాలు) (1967-1970); వృషభపురాణం (1984); ఎస్.ఇ.ఆర్.టి., మైసూర్ వారికి ప్రాంతీయ కళాశాలలో పాఠ్యగ్రంథంగా నిర్ణయింపబడింది. గరుడపురాణం (1995), సాహిత్యావలోకనం- సాహిత్యవాసి సంపుటి; సాహిత్యావలోకనం - సాహిత్యవ్యాస సంపుటి (1982); సాహితీవసంతం, (వ్యాస సంపుటి) (1992); ఆరె జానపద గాధలు (1986); ఆరె జానపద గేయాలు (1957); ఆరె జానపద సాహిత్యం - తెలుగు ప్రభావం - సిద్ధాంతం. పేర్వారం జగన్నాథంగారు ప్రతిష్టాత్మక పురస్కారాలనెన్నో అందుకున్నారు. ఆచార్యులుగా దక్షణ భారత విశ్వ విద్యాలయాలలో జరిగిన సదస్సులలో పత్రాలు ఎన్నో సమర్పించారు. పేర్వారం అనేక పత్రికలలో ప్రచురించిన రచనలు పరిశీలించారు. ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలోనే గొప్ప అధిక్షేప రచన వృషభపురాణం అని పేరు పెట్టడంలోనే వ్యంగ్యం కనిపిస్తుంది. పార్కురికి సోమనాథుని బసవపురాణం, ఈ పేరుపెట్టడానికి ప్రేరణ. సమజా సంస్కరణ ధ్యేయంగా బసవపురాణం రచన సాగింది. పేర్వారం వృషభపురాణం. రాజకీయాలను, నాయకులను ఎత్తిపొడిచే, విమర్శించే వ్యంగ్యకవిత్వం. ప్రజల్ని పీడించే ఆబోతుల వ్యంగ్యప్రదర్శనం. <poem> రాజకీయ వృషభం గూర్చి చెబుతూ 'మరునాడు పొద్దుపొడవకముందే వైతాళికలు నిదురులేపగా బుద్ధగమలో బౌద్ధమతం స్వీకరించి అశోకసమ్రాట్టు సమాధిపై పూలగుచ్చం సమర్పించి రాజధానికి తరలివస్తూ దారిలో కనపడ్డ గోవుల్ని పద్యశీలకు పంపింది.' అని వాడిగా వ్యంగ్యంగా చెబుతారు.</poem> తెలంగాణాలో ప్రజల్ని పీడించిన నాయకులు, రజాకార్లు, స్వాతంత్య్రానంతరం రాజ ప్రముఖ బిరుదులు, ఉన్నత పదవులతో సత్కరింపబడడాన్ని చూసి ఈ కవి <poem> పూర్వాశ్రమంలో వారు పక్కా రజాకారు ప్రస్తుతం వారొక మంత్రి గారికి బావమరిది వారి పెద్ద కుమారుడు ఖాదీ బోర్డుకధ్యక్షుడుగా ఇటీవలే నామినేటెడ్, అంటూ మేడిపండ్ల పొట్టలు చీల్చారు</poem> నమ్మినవాళ్ళను మోసగించే వారిని పేర్వారం మందలించిన వైనం. ఆయన ధర్మాగ్రహాన్ని వెల్లడిస్తుంది. :ఇక ముందెప్పుడూ :విశ్వాసంలేని కుక్కల్ని పెంచుకొని<noinclude><references/></noinclude> otxgwj5hedgpk6ltx405rlgwq8iprld 556395 556394 2026-05-19T14:36:45Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> కులుగా చేరారు. తరువాత వరంగల్ పోస్టుగ్రాడ్యుయేట్ సెంటరులో పని చేశారు. అదే కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంగా అవతరించింది. అక్కడి నుండి ప్రొఫెసరుగా పదవీ విరమణ చేశారు. ఉద్యోగ జీవితంలో కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం అధ్యక్షుడుగా, పాఠ్యప్రణాళికా సంఘ అధ్యక్షుడుగా కాకతీయ అధ్యయాన కేంద్రం డైరెక్టరుగా. ఆం.ప్ర. సాహిత్య అకాడమీ సహాయ కార్యదర్శిగా, ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు ఉపాధ్యక్షుడిగా, పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వైస్ చాంసస్లర్ ఆయన పనిచేశారు. పేర్వారం మాతృభాష ఆరెభాష ఐనా విద్యార్థి దశ నుంచే ఆయన సాహిత్యంపట్ల మక్కువ పెంచుకున్నారు. హైస్కూలులో చొల్లేటి నరసింహశర్మ గారు తెలుగు అధ్యాపకులుగా రచనవైపు దృష్టిని మళ్ళించారు. ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయంలో ఎం.ఏ. చదివేకాలంలో ఆచార్య దివాకర్ల వేంకటావధాని, కురుగంటి సీతారామయ్య, చెలమచర్ల రంగాచార్యులు, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, బిరుదురాజు రామరాజు గార్లు అధ్యాపకులు. ఆ సాహితీమూర్తుల బోధన, స్ఫూర్తి జగన్నాథంగారిని కవిగా, సాహితీముర్తిగా తీర్చిదిద్దినై. విశ్వ విద్యాలయ విద్యార్థిగానే జగన్నాథం గారు రచించిన కవితాసంపుటి. సాగరసంగీతం, ఎందరో సాహితీపరుల ప్రశంసలనందుకుంది. '''పేర్వారం రచనలు ''' సాగర సంగీతం (1960); చేతనావర్తం (1,2, భాగాలు) (1967-1970); వృషభపురాణం (1984); ఎస్.ఇ.ఆర్.టి., మైసూర్ వారికి ప్రాంతీయ కళాశాలలో పాఠ్యగ్రంథంగా నిర్ణయింపబడింది. గరుడపురాణం (1995), సాహిత్యావలోకనం- సాహిత్యవాసి సంపుటి; సాహిత్యావలోకనం - సాహిత్యవ్యాస సంపుటి (1982); సాహితీవసంతం, (వ్యాస సంపుటి) (1992); ఆరె జానపద గాధలు (1986); ఆరె జానపద గేయాలు (1957); ఆరె జానపద సాహిత్యం - తెలుగు ప్రభావం - సిద్ధాంతం. పేర్వారం జగన్నాథంగారు ప్రతిష్టాత్మక పురస్కారాలనెన్నో అందుకున్నారు. ఆచార్యులుగా దక్షణ భారత విశ్వ విద్యాలయాలలో జరిగిన సదస్సులలో పత్రాలు ఎన్నో సమర్పించారు. పేర్వారం అనేక పత్రికలలో ప్రచురించిన రచనలు పరిశీలించారు. ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలోనే గొప్ప అధిక్షేప రచన వృషభపురాణం అని పేరు పెట్టడంలోనే వ్యంగ్యం కనిపిస్తుంది. పార్కురికి సోమనాథుని బసవపురాణం, ఈ పేరుపెట్టడానికి ప్రేరణ. సమజా సంస్కరణ ధ్యేయంగా బసవపురాణం రచన సాగింది. పేర్వారం వృషభపురాణం. రాజకీయాలను, నాయకులను ఎత్తిపొడిచే, విమర్శించే వ్యంగ్యకవిత్వం. ప్రజల్ని పీడించే ఆబోతుల వ్యంగ్యప్రదర్శనం. <poem> రాజకీయ వృషభం గూర్చి చెబుతూ 'మరునాడు పొద్దుపొడవకముందే వైతాళికలు నిదురులేపగా బుద్ధగమలో బౌద్ధమతం స్వీకరించి అశోకసమ్రాట్టు సమాధిపై పూలగుచ్చం సమర్పించి రాజధానికి తరలివస్తూ దారిలో కనపడ్డ గోవుల్ని పద్యశీలకు పంపింది.' అని వాడిగా వ్యంగ్యంగా చెబుతారు.</poem> తెలంగాణాలో ప్రజల్ని పీడించిన నాయకులు, రజాకార్లు, స్వాతంత్య్రానంతరం రాజ ప్రముఖ బిరుదులు, ఉన్నత పదవులతో సత్కరింపబడడాన్ని చూసి ఈ కవి <poem> పూర్వాశ్రమంలో వారు పక్కా రజాకారు ప్రస్తుతం వారొక మంత్రి గారికి బావమరిది వారి పెద్ద కుమారుడు ఖాదీ బోర్డుకధ్యక్షుడుగా ఇటీవలే నామినేటెడ్, అంటూ మేడిపండ్ల పొట్టలు చీల్చారు</poem> నమ్మినవాళ్ళను మోసగించే వారిని పేర్వారం మందలించిన వైనం. ఆయన ధర్మాగ్రహాన్ని వెల్లడిస్తుంది. :ఇక ముందెప్పుడూ :విశ్వాసంలేని కుక్కల్ని పెంచుకొని<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |391 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> ejztk9y8vllzfzwsdi0gecqvxfiqol5 104 212118 556396 553026 2026-05-19T14:46:30Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> :గుర్రుపెట్టి నిద్రపోకండి చుట్టూ దొంగలున్నారు జాగ్రత్త, అన్న వంతుల్ని చదవగానే ఆ దొంగలెవరో పాఠకులు గ్రహిస్తారు జగన్నాథంగారికి పేరు తెచ్చిన కవిత "స్వయంవరం, <poem> 'విడాసత్యవంతుడు కాడు ' అందుకే నేను సావిత్రిలా నటించలేను. యముడు మునుపటంత ధర్మరాజు కాడు తెగించి వెంటబడితినా యమునితో లేచి </poem> స్త్రీ సమస్యలపట్ల ఆయనకున్న అవగాహనను పై పంక్తులలో మనం గమనించవచ్చు. వృషభ పురాణంలోని ప్రతి కవితలో పేర్వారం వ్యంగ్య వస్తు వైభవాన్ని సహృదయాలు గుర్తిస్తారు. సమకాలీన సమాజానికి సంబంధించిన వస్తువును ఎన్నకోవడంలోనూ దాన్ని తనదైన బాణిలో శక్తివంతంగా వ్యక్తీకరించడంలోనూ ఆయన నైపుణ్యం కన్పిస్తుంది. పేర్వారం వారు కావ్యకర్తేకాదు. సాహితీబంధుబృందంవంటి సాహిత్యసంస్థను హన్మకొండలో స్థాపించి ఎందరో సాహితీపరులను ప్రోత్సహించారు. సదస్సులోద్భవించారు. వివిధ రచయితల సాహిత్యవాస్తు సంపుటులను ప్రచురించారు. వానిలో అభ్యుదయ కవితా ఇతర ధోరణుల వంటి మంచి వ్యాస సంపుటలను ప్రచురించింది. మరోసాహిత్యగ్రంథం. ఆయన ప్రచురించిన దేశీయ కవిత ప్రస్థానం. పేర్వారం చక్కని పరిశోధకుడు ఆయన పిహెచ్. డి సిద్ధాంత గ్రంథం 'ఆరెజానపదం సాహిత్యం తెలుగు ప్రభావం. ఆచార్య రవ్వా శ్రీహరి గారితో కలిసి సిద్ధం చేసిన గ్రంథం ఆరెభాషా నిఘంటువు చిరకాలం నిలిచే గ్రంథం. అభ్యుదయ కవితానంతర ధోరణులు ఆయన సంపాదకత్వంలో వెలువడిన ప్రసిద్ధ సాహితీవేత్తల వ్యాస సంకలనం, సాహితీపరులకు సర్వకాలాలకు రిఫరెన్స్ గ్రంథం. తెలంగాణాలో దాదాపు ఐదు దశాబ్దాలపాటు సాహిత్యసంస్థల ద్వారా, కళీ వేదికల ద్వారా, ఎందరినో కవులుగా సాహితీ స్రష్టలుగా, విమర్శకులుగా వెలుగులోనికి తెచ్చారు. ఆధునిక యుగంలో తెలంగాణంలో సాహిత్య వైతనను రావడానికి కారణభూతులుగా పేరొందారు. ఆయన నిండుమానంబు నవనీత సమానం. గ్రేట్ ఇండియన్ సర్కస్, వంటి కవితలను పేర్వారం మాత్రమే రచించారు. ప్రాపంచిక అనుభవాలను ఇంత సహేతకంగా సమగ్రంగా ఆవిష్కరించిన కవులు అరుదు. ఇంత సరళ సుందరంగా చెప్పినవారు అరుదు. 'మానవ ప్రవృత్తుల మౌలిక స్వపాలన వెలికితీయడంలోనూ సర్వమానవ సహోదర జీవనాశయానికి అవరోధంగా ఉన్న సంఘర్షత శక్తుల్ని వెలువరించడంలోనూ పేర్వారం కవిగా కొనసాగించిన కృషి అసాధారణమైంది. అన్న డా౹౹పి.వి. రమణ మాటలు అక్షర సత్యాలు. విశ్వశ్రేయస్సే లక్ష్యంగా జీవనానుభవాలను అధిక్షేపరీతిలో అభినవంగా ఆవిష్కరించిన విశిష్ట కవి తెలంగాణ ముద్దుబిడ్డ ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం తెలుగు సాహిత్య లోకానికి ప్రాతఃస్మరణీయులు,<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |392 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> dg03cbw0poxcql6akfrlndcz5sgj3qw 104 212119 556404 553027 2026-05-19T14:55:33Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''111. పొట్లపల్లి రామారావు '''</p>}} {{right|- వి.ఆర్. విద్యార్థి}} పొట్లపల్లి రామారావుగారు ఒక గొప్ప తాత్విక కవి. తమతరం సాహితీ మిత్రులచే 'అజ్ఞాత మహాకవి'గా పిలువబడ్డవారు. తొలితరం కథకులు. కవిత్వం, కథ, నవల, గల్పికలు, లేఖలు - ఇలా అనేక ప్రక్రియల్లో సాహిత్య సృజన చేసినవారు. ఏదో కొన్ని సందర్భాల్లో తప్ప సభలకూ సమావేశాలకూ, చర్చలకూ, ఉపన్యాసాలకు దూరంగా ఉంటూ వచ్చారు. ఒక మారుమూల పల్లెటూల్లో రైతులతో, పాలేరులతో, పనిమనుషులతో వాళ్ళలో ఒకరిగా జీవించారు. పండ్ల తోటల్లో, కంచెల్లో, చెరువు కట్టమీద వాగుఒడ్డున కూర్చుని, గుట్టల శిఖర రేఖల్నీ తాకుతూ, చుట్టూ కనుచూపు మేర ధ్యాన సరస్సు అలలుగా వ్యాపిస్తూ ప్రకృతిలో కల్సిపోయి పక్షుల గొంతై, మబ్బుల తేమై, సూర్యోదయాల, సూర్యాస్తమయాల వెలుగు రాశులై అతీతాన్ని తన అణువణువులో నింపుకుని, కృత్రిమ విలువల్నీ, క్షణికమైన గొప్పతనాల్నీ, ఆస్తుల్నీ, అంతస్థుల్నీ దులుపుకుని సహజమైన 'జీవితం' వేలుపట్టుకుని 'కాలిబాట' మీద సాగిపోయినవారు పొట్లపల్లి రామారావు గారు. వారు కవి మాత్రమేకాదు, ఒక తత్వవేత్త. దార్శనికులు. తెలంగాణ తాత్విక, సాంస్కృతిక, రాజకీయ ప్రపంచాలకు వెలుగులు పంచిన నక్షత్రం. పొట్లపల్లి రామారావుగారు 20 నవంబర్ 1917న వరంగల్ జిల్లా 'తాటికాయల' గ్రామంలో చెల్లమ్మ, శ్రీనివాసరావు దంపతులకు జన్మించారు. వీరిది పెద్ద భూస్వామ్య కుటుంబం. తండ్రి శ్రీనివాసరావుగారు చుట్టూ నాలుగూళ్ళకు ఒక పెద్ద దొర. చిన్న వయసులోనే ఎంతో పేరు ప్రఖ్యాతి సంపాదించినవారు. వ్యవసాయంలో ప్రతిభావంతులు. వీరు 'వెలమ సామాజిక వర్గానికి చెందినవారు. ఎందరో జీతగాళ్ళు, ఆడ, మగ పనిమనుషులు వీరి పనులు చూసుకునే వాళ్ళు. ఊరి పెత్తనమంతా తమ చేతుల్లో ఉండేది. వరంగల్ సుబేదార్ (నాలుగైదు జిల్లాలకు కల్పి ఒక సుభా. ఆ సుభా ప్రభుత్వాధిపతి సుబేదార్)తో సాన్నిహిత్యము ఉండేది. శ్రీనివాసరావు గారికి నలుగురు కుమారులు, ఒక కుమార్తె, రామారావుగారు మూడో సంతానం. ఐతే గొప్పగా సాగిపోతున్న ఈ కుటుంబంలో పెను విషాదం చోటుచేసుకుంది. శ్రీనివాసరావుగారి హటాన్మరణంలో కుటుంబం ఆగమయింది. ఈ కుటుంబాన్ని గొప్పగా చూసిన దాయాదులే, బంధువులే, ఆశ్రితులే, సన్నిహితులే వారి ఆస్తుల్ని దోచుకున్నారు. వెండి, బంగారం, డబ్బును తస్కరించారు. భూముల్ని ఆక్రమించారు. ఆస్తుల భూముల వివరాలు తెలియని చెల్లమ్మ ఐదుగురు చిన్న పిల్లల్తో కష్టాల కడలిలో మునిగిపోయింది. అప్పుడు రామారావుగారి వయస్సు పన్నెండేళ్ళు. ఎలాగో రామారావుగారి పెద్దన్నయ్య పదహారేళ్ళ వయస్సులో తేరుకొని ఇంటి పెత్తనం చేతబట్టారు. ఏడవ తరగతి చదువుతున్న రామారావుగారి చదువు అంతటితో ఆగిపోయింది. హన్మకొండకో, హైదరాబాద్ కో వెళ్ళి చదువుకునే ఆర్థిక స్థోమతలేదు. ఊరికే పరిమితమయ్యారు.<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |393 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> j75y80ws36kgeiv6njjkw2spm8r40jf 104 212120 556421 553028 2026-05-19T15:07:37Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> రామారావుగారికి తమ పదహారోయేట మేనమామ కూతురైన వెంకట నర్సమ్మగారితో వివాహమైంది. వీరికి రమాదేవి, సుజాత, నిర్మల అని ముగ్గురు కూతుళ్ళు గోపాలరావు అని ఒక కుమారుడు. చిన్నతనం నుండే భిన్నమైనతత్వం రామారావుగారిది. వారిలో దొరతనపు ఛాయలు మచ్చుకైనా లేవంటారు. కులమత భేదాలు, ధనిక, పేద తారతమ్యాలు లేకుండా. అందరితో కలిసిమెలిసి ఉండేవారట. సమగౌరవం, ప్రేమ, కరుణ పంచేవారట! ఉన్నంతలో ఏదో కొంత ఆర్థిక సహకారం కష్టాల్లో ఉన్నవారికి అందించేవారట. తాము వివాహితులైనా, ఆర్థిక పరిస్థితులు బాగాలేకున్నా, కుటుంబ బాధ్యతలెన్నో ఉన్నా వారి మనసంతా అధ్యయనం మీద, పోరాటాలమీద ఉండేది. వరంగల్లులోని ప్రముఖ గ్రంథాలయాల్లోని గ్రంథాలన్నీ చదివి, హైదరాబాద్ వెళ్ళి అక్కడ రెండేళ్ళపాటు ఉండి రెడ్డి హాస్టల్లోని గ్రంథాల్నీ, స్టేట్ లైబ్రరీలోని గ్రంథాల్నీ చదివి వొచ్చారు. ఆ క్రమంలోనే సంస్కృతం, ఇంగ్లీష్, ఫార్సీ, అరబ్బీ, ఉర్దూ భాషల్లో రచనలు చేశారు. సాహిత్యం, దేశభక్తి నిజాం పాలనను అంతమొందించడానికి జరిగిన పోరాటం, గాంధీజీ నాయకత్వంలో నడిచిన భారత స్వాతంత్య్ర సంగ్రామం వీరి జీవితంలో ముఖ్యమైనవి. వందేమాతరం ఉద్యమానికి గూడా ఆకర్షితులయ్యారు రామారావుగారు. జీవితాంతం గాంధీయ వాదిగా ఉన్నారు. 24 నవంబర్ 1988న నిజాంకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన పోరాటంలో పాల్గొని వరంగల్లులో అరెస్టయిన మొదటి జట్టులో రామారావుగారున్నారు. వీరితో అరెస్టయిన వారిలో హయగ్రీవాచారి, ఇటికాల మధుసూదన్రావుగారున్నారు. సుమారు ఆరు నెలలపాటు జైలు జీవితం గడిపి 10 ఏప్రిల్ 1989న విడుదలయ్యారు. అరెస్టయినప్పుడు రామారావుగారు స్టేట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ సభ్యులు. వీరు జైలులో ఉన్న కాలంలో చాలా రచనలు చేశారు. 'జైలుకథలు' అక్కడ రాసినవే! ప్రఖ్యాత బెంగాలీ కవి నజ్రుల్ ఇస్లాం సైనికుడిగా యుద్ధ రంగానికి వెళ్ళి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం 1914లో కవిగా తిరిగొచ్చినట్లు రామారావుగారు పోరాట యోధుడిగా జైలుకు వెళ్ళి రచయితగా తిరిగి వచ్చారని కాళోజీ గారు రామారావు గారి 'ఆత్మవేదన'కు ముందుమాటలో 1957లో అన్నారు. 1928లో హైదరాబాద్ రాజ్యంలో రెండు సంస్థలు పుట్టినవి. ఒకటి - నిజాం పాలనను సమర్థించే 'ఇత్తెహాద్ ముస్లిమీ', రెండవది - నిజాంను వ్యతిరేకించే, తెలుగు భాషా సంస్కృతులను కాపాడుకునే 'ఆంధ్ర మహాసభ. అప్పటికే ఆంధ్ర జన సంఘం ఏర్పడ్డది. జాతీయోద్యమం, వందేమాతర ఉద్యమం, ఆర్యసమాజం, తర్వాత స్థాపించబడిన అభ్యుదయ రచయిత సంఘం, గ్రంథాలయోద్యమం వీటన్నిటి ప్రభావం రామారావుగారిపై ఉంది. ఇవన్నీ కొంతవరకు వీరి సాహిత్య జీవితాన్ని ప్రభావపరిచినా తమ స్వంత ఆలోచన, తాత్విక ధోరణి మసకబారలేదు. 1952లో సర్వోదయ నాయకులు వినోబాభావేకు తమకున్న కొద్ది భూమిలో నుండి పదెకరాలు అప్పగించి భూదానోద్యమానికి 'జే ' కొట్టారు. స్వాతంత్య్రానంతరం, ముఖ్యంగా హైదరాబాద్ రాజ్య విమోచనానంతరం గాంధీజీ సలహాని తు.చ. తప్పకుండా పాటించారా అన్నట్లు రామారావుగారు కాంగ్రెస్ పార్టీ క్రియాశీల రాజకీయాలకు దూరంగా ఉన్నారు. ఒంటరిగా, గ్రామానికే పరిమితమై ఋషిలాంటి జీవితం గడిపారు. అసంఖ్యాకంగా రచనలు చేశారు. చివరి రోజుల్లో ఉర్దూ కవిత్వం రాశారు. వీరి ప్రచురిత కవితా సంపుటిలు 1. చుక్కలు 2. మెరుపులు 3. ఆత్మవేదన 4. అక్షరదీప్తి 5. నాలో నేను వచన రచనల్లో. 1. జైలు మరి కొన్ని కథలు 2. నాటికలు 3. నీలవేణి (అసంపూర్ణ నవల) 4. సైనికుడి జాబులు 5. గ్రామ చిత్రాలు (మా ఊరు) చుక్యులు మిత్రమండలి హన్మకొండవే 1968లో ప్రచురింపబడింది. రెండోసారి కాళోజీ నారాయణరావు గొర్రెపాటి వెంకటసుబ్బయ్యగారి సహకారంతో దేవీనగర్ (కర్ణాటక) 1874లో ప్రచురించారు. వీరి కవిత్వం 'దిక్కులు' అనే వీడియో కవితా సంకలనంలో రికార్డు చేశారు (వి.ఆర్. విద్యార్థి సంపాదకులుగా). యం. భూపాల్ రెడ్డిగారు వీరి రచనలన్నీ సేకరించి పి.హెచ్.డి. పరిశోధనా గ్రంథం ప్రచురించారు (2012లో). అదే సంవత్సరం భూపాల్ రెడ్డిగారి సంపాదకత్వంలో పొట్లపల్లి వరప్రసాద్ రావు ఫౌండేషన్ వారు వీరి సమగ్ర సాహిత్యాన్ని రెండు పెద్ద సంపుటాలు (కవిత్వం, వచనం)గా<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |394 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> 56p749z5inshci0s0v0zpshmwzkrv86 104 212121 556424 553029 2026-05-19T15:53:08Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> ప్రచురించారు. సుప్రసిద్ధ మూవీ మేకర్, డైరెక్టర్ వీరి కథల్ని 2012లోనే ప్రచురించారు. పొట్లపల్లి రామారావుగారి మేనల్లుడు (అల్లుడుగూడా) కె. లక్ష్మశ్రావుగారు కుమారుడు గోపాల్రావుగారు రచనల సేకరణలో సహకరించారు. పొట్లపల్లి రామారావుగారికి కాళోజీ రామేశ్వర్ రావు(షాద్) కాళోజీ నారాయణరావు గారలు గౌరవనీయులు. రచయితగా నిలిచిపోవడానికి చాలా సహకరించారు. కాళోజీ సోదరులతోబాటు వట్టికోట ఆల్వారుస్వామి, బిరుదురాజు రామరాజు, దాశరథి కృష్ణమాచార్యులు ఆప్తులు. వయసులో చిన్నవారైనా వరవరరావుగారు చాలా సన్నిహిత మిత్రులు. వారి కుటుంబాల మధ్య గొప్ప బాంధ్యవ్యం కొనసాగింది. ఇది పొట్లపల్లి రామారావుగారి శతజయంతి సంవత్సరం. తెలంగాణ ప్రభుత్వం, రామారావుగారి అభిమానులూ వారి శతజయంతి ఉత్సవాల్ని ఘనంగా జరపాలని ఈ సందర్భంగా విజ్ఞప్తి చేస్తున్నాను. వారి రచనలన్నిటినీ వారిపై పరిశోధన చేసిన భూపాల్ రెడ్డి గారి సహకారంతో పునః ప్రచురించాలని కోరుతున్నాను. కాళోజీ మాటలతో ఈ నా భాషణని ముగిస్తాను. "పొట్లపల్లి రామారావు ప్రపంచ పౌరుడు. అతడు విశ్వకుటుంబి. రంగు, రూపు, దేశం, వేషం, భాష, సంస్కృతి మొదలగు వాటి పేర పాటించబడే విభేదాలేవీ పాటించేవాడుకాదు. మానవునిలోని ఆత్మీయతను పెంపొందించి విశ్వమానవ సౌభాతృత్వం నెలకొల్పితేనే గాని ప్రపంచ శాంతి చేకూరదని అతడి ధృడ విశ్వాసం". పొట్లపల్లి రామారావుగారి కవితల్లో కొన్ని రచనలు - <poem> "భూదేవి నాగటికి పొదివ్వబోకు వరుణదేవా నువ్వు కురియబోకయ్యా విత్తనాలూ మొలకెత్తబోకండి నదులార మీరింక కదిలేరుసుమ సాగరా నీవింక స్థంబించిపొమ్ము గాలిదేవా నీవు కదిలేవు తండ్రీ కోడెగిత్తల్లా కాడికందరు కష్టజీవీ నువ్వు కడదొలగవయ్య చూదాము ఈ ప్రభువు ఏ మేలుతారో చూదాము ఏ ప్రజలు పన్నులిస్తారో</poem> ప్రజలపక్షాన నిలబడి గళమెత్తిన కవి రామారావుగారు. ఈ కవితలో సహాయ నిరాకరోద్యమ ఛాయలు కన్పిస్తాయి. రామారావు కవిత్వాన్ని ఇష్టపడే మన మాజీ ప్రధాని పి.వి. నర్సింహారావుగారు ఈ క్రింది కవితను ఎన్నికల్లో ఉపన్యాసం చేస్తూ ఉటంకించేవారట. <poem> "సెలుక్కించిన మేమే నిలువెక్కించిన మేమే ఉరి ఎక్కించిన మేమే కరి ఎక్కించిన మేమే ధూళి జల్లిన మేమే పూలు జల్లిన మేమే ఎవరమో మేమెవరమో మీరించుకైన ఎరుగుదురా?” మరో కవితలోని కొన్ని పాదాలు- "భూమి నుండి త్రవ్వి తీసిన బంగారాన్ని కాపాడుకోవడం కోసం గర్భంలో నుంచే త్రవ్వి తీసిన ఇనుముతో కటకటాలు నిర్మించి దానిలో ఖైదీ అయ్యాడు మనిషి" రామారావుగారి 'కాలిబాట' అనే గేయం బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. అందులో నుండి - "అదిగదిగో కాలిబాట అందాల కాలిబాట యెటనుండో మెటనుండో ఏ సుదూర స్థలము నుండో ఈ రాకో, మొరాకో ఈజిప్టో, సిరియాకో యెక్కడికో, యెక్కడితో ఎవరెరుగని ఏ భూమికో పాదమేసి పాదమెదక స్వేచ్ఛా జీవన ప్రియుల ఇచ్చతోడ జన్మించిన కాలిబాట నాపినట్టి ఘనుడు కానరాడు భువిని....</poem> ఇట్లా పొట్లపల్లి రామారావుగారి ప్రతి కవితలో ఒక ప్రత్యేకత ఉంటుంది. తాత్వికత ఉంటుంది.<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |395 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> pmj7lcchclxtykn8rw2xsa7xpioeuno 556425 556424 2026-05-19T15:54:24Z A.Murali 3019 556425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> ప్రచురించారు. సుప్రసిద్ధ మూవీ మేకర్, డైరెక్టర్ వీరి కథల్ని 2012లోనే ప్రచురించారు. పొట్లపల్లి రామారావుగారి మేనల్లుడు (అల్లుడుగూడా) కె. లక్ష్మణ్ రావుగారు కుమారుడు గోపాల్రావుగారు రచనల సేకరణలో సహకరించారు. పొట్లపల్లి రామారావుగారికి కాళోజీ రామేశ్వర్ రావు(షాద్) కాళోజీ నారాయణరావు గారలు గౌరవనీయులు. రచయితగా నిలిచిపోవడానికి చాలా సహకరించారు. కాళోజీ సోదరులతోబాటు వట్టికోట ఆల్వారుస్వామి, బిరుదురాజు రామరాజు, దాశరథి కృష్ణమాచార్యులు ఆప్తులు. వయసులో చిన్నవారైనా వరవరరావుగారు చాలా సన్నిహిత మిత్రులు. వారి కుటుంబాల మధ్య గొప్ప బాంధ్యవ్యం కొనసాగింది. ఇది పొట్లపల్లి రామారావుగారి శతజయంతి సంవత్సరం. తెలంగాణ ప్రభుత్వం, రామారావుగారి అభిమానులూ వారి శతజయంతి ఉత్సవాల్ని ఘనంగా జరపాలని ఈ సందర్భంగా విజ్ఞప్తి చేస్తున్నాను. వారి రచనలన్నిటినీ వారిపై పరిశోధన చేసిన భూపాల్ రెడ్డి గారి సహకారంతో పునః ప్రచురించాలని కోరుతున్నాను. కాళోజీ మాటలతో ఈ నా భాషణని ముగిస్తాను. "పొట్లపల్లి రామారావు ప్రపంచ పౌరుడు. అతడు విశ్వకుటుంబి. రంగు, రూపు, దేశం, వేషం, భాష, సంస్కృతి మొదలగు వాటి పేర పాటించబడే విభేదాలేవీ పాటించేవాడుకాదు. మానవునిలోని ఆత్మీయతను పెంపొందించి విశ్వమానవ సౌభాతృత్వం నెలకొల్పితేనే గాని ప్రపంచ శాంతి చేకూరదని అతడి ధృడ విశ్వాసం". పొట్లపల్లి రామారావుగారి కవితల్లో కొన్ని రచనలు - <poem> "భూదేవి నాగటికి పొదివ్వబోకు వరుణదేవా నువ్వు కురియబోకయ్యా విత్తనాలూ మొలకెత్తబోకండి నదులార మీరింక కదిలేరుసుమ సాగరా నీవింక స్థంబించిపొమ్ము గాలిదేవా నీవు కదిలేవు తండ్రీ కోడెగిత్తల్లా కాడికందరు కష్టజీవీ నువ్వు కడదొలగవయ్య చూదాము ఈ ప్రభువు ఏ మేలుతారో చూదాము ఏ ప్రజలు పన్నులిస్తారో</poem> ప్రజలపక్షాన నిలబడి గళమెత్తిన కవి రామారావుగారు. ఈ కవితలో సహాయ నిరాకరోద్యమ ఛాయలు కన్పిస్తాయి. రామారావు కవిత్వాన్ని ఇష్టపడే మన మాజీ ప్రధాని పి.వి. నర్సింహారావుగారు ఈ క్రింది కవితను ఎన్నికల్లో ఉపన్యాసం చేస్తూ ఉటంకించేవారట. <poem> "సెలుక్కించిన మేమే నిలువెక్కించిన మేమే ఉరి ఎక్కించిన మేమే కరి ఎక్కించిన మేమే ధూళి జల్లిన మేమే పూలు జల్లిన మేమే ఎవరమో మేమెవరమో మీరించుకైన ఎరుగుదురా?” మరో కవితలోని కొన్ని పాదాలు- "భూమి నుండి త్రవ్వి తీసిన బంగారాన్ని కాపాడుకోవడం కోసం గర్భంలో నుంచే త్రవ్వి తీసిన ఇనుముతో కటకటాలు నిర్మించి దానిలో ఖైదీ అయ్యాడు మనిషి" రామారావుగారి 'కాలిబాట' అనే గేయం బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. అందులో నుండి - "అదిగదిగో కాలిబాట అందాల కాలిబాట యెటనుండో మెటనుండో ఏ సుదూర స్థలము నుండో ఈ రాకో, మొరాకో ఈజిప్టో, సిరియాకో యెక్కడికో, యెక్కడితో ఎవరెరుగని ఏ భూమికో పాదమేసి పాదమెదక స్వేచ్ఛా జీవన ప్రియుల ఇచ్చతోడ జన్మించిన కాలిబాట నాపినట్టి ఘనుడు కానరాడు భువిని....</poem> ఇట్లా పొట్లపల్లి రామారావుగారి ప్రతి కవితలో ఒక ప్రత్యేకత ఉంటుంది. తాత్వికత ఉంటుంది.<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |395 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> 5iahbkafsjhbui7yiqwpj5eozqdcr5i 104 212122 556426 553030 2026-05-19T16:50:14Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''112. ప్రభాకర్ రెడ్డి '''</p>}} {{right|- హెచ్. రమేష్ బాబు}} తెలంగాణ నుండి సినిమాల్లోకి వెళ్ళినవారు సంఖ్యాపరంగా తక్కువగానే ఉంటారు. అలా వెళ్ళిన వారిలో పూర్తిస్థాయిలో స్థిరపడినవారు అరుదుగా కనిపిస్తారు. ఆ అరుదైన వారిలో ఒకరు డాక్టర్ మందడి ప్రభాకరరెడ్డి. విలక్షణ నటుడిగా ప్రభాకర్రెడ్డి పోషించిన ప్రతినాయక పాత్రలే మనకు ముందుగా గుర్తుకు వస్తాయి. నిజానికి ఆయన సినీ జీవితంలో విలనీ వేషాలకు సమాంతరంగా సాత్వికమైన వేషాలు వేసి గొప్పగా మెప్పించిన సంగతి చాలామంది దృష్టికి పోలేదేమో ననిపిస్తుంది. ఇది మాత్రమే కాదు, ప్రభాకర్రెడ్డి గారు గొప్ప రచయితగా, దర్శక నిర్మాతగా విభిన్నమైన సినిమాలు తీశారు. తెలుగు సినిమా రంగంలో ఈవిధంగా తెలంగాణ సత్తా చాటిన డా॥ ప్రభాకరరెడ్డి 1936 జూలై 1న నల్లగొండ జిల్లా తుంగతుర్తిలో జన్మించారు. లక్ష్యారెడ్డి - కౌసల్య తల్లిదండ్రులు, నిజానికి సినిమాల్లోకి ప్రవేశించే నాటికి ఆయన జీవితంలో సినిమా అంత కథ జరిగింది. అప్పటి వరకూ సామాజిక చైతన్య కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్న విషయం చాలా తక్కువమందికి తెలుసు. ఆయన చదువు తొలుత సూర్యపేటలో జరిగింది. నిజాం వ్యతిరేక పోరాటం చాలా ఉదృతంగా జరుగుతున్న రోజులవి. సాహిత్యం, కళలపట్ల మోజు పెంచుకున్న యువకుడైన ఆయన తన కర్తవ్యాన్ని గుర్తెరిగి బుర్రకథల్లో పాత్రధారి అయ్యారు. "సై సై” అంటూ రౌద్రంగా కళ్ళు పెద్దగా చేసి ప్రేక్షకుల రక్తాన్ని ఉడుకెత్తించే వారు. దాంతోనే ప్రభాకర్రెడ్డిలోని నటనా శక్తి నెమ్మదిగా బయటికి రాసాగింది. ఏదో నాటకంలో అవకాశం వస్తే ఏం మాట్లాడకుండానే వెళ్ళి వేషం వేయించుకుని స్టేజిపై మంచి నటననే ప్రదర్శించారు. ఇంక తనకు నటన వచ్చుననే మనసును మెల్లగా రంగస్థలంవైపు మళ్ళించారు. అదే ఆయన నట జీవితాన్ని మలుపు తిప్పింది. ఆయన మనసు సినిమాల వైపు వచ్చింది. అంతలో అతను మెట్రిక్ పాసయ్యారు. అంతటితో చదువు ఆపేసి హాయిగా సినిమాల్లో ప్రయత్నాలు చేద్దాం అని నిర్ణయించుకున్నారు. తనకెలాగూ తెలుగు, ఉర్దూ, హిందీ భాషల్లో మంచి ప్రవేశం ఉండటంవల్ల హిందీ, తెలుగు రంగాల్లో గట్టిగానే ప్రయత్నాలు చేశారు. కానీ ఎక్కడా అంత సరైన ప్రతిస్పందన రాలేదు. దాంతో హైదరాబాదు వెళ్ళి ఇంటర్లో చేరారు. నాటకాల్లో వేషాలు వేయడం కొనసాగించారు. ఇంటర్ పూర్తవగానే ఎం.బి.బి.ఎస్.లో చేరారు. వైద్య కళాశాలలో అప్పటిదాకా ఆగిపోయిన నాటకాల ప్రదర్శన ప్రభాకర్రెడ్డి రాకతో మళ్ళీ ఊపందు కున్నవి. అప్పటి వరకూ మెడికల్ కాలేజీలో తెలుగు నాటకాలు అంతగా వేసేవారుకారు. ప్రభాకర్రెడ్డి చేరిన తర్వాత నాటక పోటీల్లో మెడికల్ కాలేజీ తరఫున ప్రధానంగా పాల్గొనడం మొదలైంది. ఆయన ఉత్సాహాన్ని చూసి ప్రొఫెసర్లు మరింత ప్రోత్సహించడం మొదలుపెట్టారు. పాల్గొన్న ప్రతి . పోటీలోనూ ఏదో ఒక బహుమతి ప్రభాకర్ రెడ్డి గెలుచుకు వచ్చేవారు.<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |396 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> bh9jjxnu61amocenskchdkrwddtrvdd 104 212123 556429 553031 2026-05-19T17:02:41Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> ఈ పోటీల పరంపరలో హైదరాబాదులో జరిగిన అంతర్ విశ్వవిద్యాలయ నాటక పోటీల్లో తన బృందంతో ప్రభాకర్ రెడ్డి పాల్గొన్నారు. ఆ పోటీలకు న్యాయ నిర్ణేతలుగా వచ్చిన ప్రముఖ దర్శకులు జి. రామినీడు, తాపీ చాణుక్యులు ప్రభాకర్ రెడ్డి నటనను చూసి ప్రత్యేకంగా అభినందించి తమ సినిమాల్లో అవకాశం ఇస్తామని మాటిచ్చారు. ఎన్నాళ్ళుగానో ఎదురు చూస్తున్న సినిమా అవకాశం తానుగా నడచి వచ్చినట్లయ్యింది ప్రభాకర్రెడ్డికి. ఇంతలో తెలంగాణ నుండి ఒక భిన్నమైన సినిమా తీద్దామని ఉప్పునూతల పురుషోత్తమరెడ్డి తన మిత్రులతో కలిసి మంజీరా పతాకంపై తీసిన "చివరకు మిగిలేది” (1960) చిత్రంలో మానసిక వైద్యుడి పాత్ర పోషణతో తెలుగు సినిమా పరిశ్రమకు పరిచయమయ్యారు. యాదృచ్ఛికమైన విషయమేమిటంటే ఈ సినిమా దర్శకుడు జి. రామినీడు. కాగా చాలా మందికి తెలియని విషయం ఒకటుంది. చివరికి మిగిలేది సినిమా బెంగాలీ చిత్రం "దీప్ జలా జాయ్" కు రీమేక్. అందులో కీలకమైన డాక్టర్ పాత్ర వేసింది ప్రసిద్ధ బెంగాలీ నటుడు పహాడీ సన్యాల్. ఆ వేషం తెలుగులో వేసింది మన ప్రభాకర్ రెడ్డి. 'చివరికి మిగిలేది' వ్యాపార పరంగా విజయం పొందలేకపోయినా విమర్శకుల ప్రశంస అందుకున్నది. ప్రభాకర్ రెడ్డి నటన చాలామందికి నచ్చింది. సావిత్రిని నటిగా మరో మెట్టుపైన నిలబెట్టిందీ చిత్రం. 'చివరికి మిగిలేది' తరువాత వెంటనే ప్రభాకర్రెడ్డికి మరో సినిమాలో అవకాశం రాలేదు. పెద్ద నటుడినైపోతాననుకున్న మనోడికి ఇదో నిరాశ. ఇక వెళ్ళి హైదరబాదులో ప్రాక్టీసు పెట్టుకుందామని తిరిగి వచ్చి ఆ పని చేశారు. కానీ ఇంతలో బి.ఎ. సుబ్బారావు 'భీష్మ (1962), హేమాంబరధరరావు "తండ్రులూ కొడుకులు” (1961) సినిమాల్లో వేషాలిచ్చి వెనక్కి పిలిపించారు. కానీ ఈ రెండు సినిమాల తరువాత మరో వేషం రాలేదు. కానీ ఈ సారి మాత్రం పోవాలనుకోకుండా "ఎలాగూ వచ్చాం... తాడో పేదో తేల్చుకుందాం" అని కాస్త గట్టిగా ప్రయత్నాలే చేయసాగారు. అవస్థలుపడైనసరే సినిమాల్లో స్థిరపడిపోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఆ పట్టుదలే ఆయనకు 1968లో పి.ఎ.పి. వారి 'పునర్జన్మ'లో మంచి ప్రాధాన్యత ఉన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం వచ్చేలా చేసింది. 'పునర్జన్మ'లో నెగిటివ్ షేడ్స్ ఉన్న పాత్రతో మంచి పేరు తెచ్చుకున్న ప్రభాకర్ రెడ్డికి ఆ తరువాత మళ్ళీ వెనక్కి తిరిగి చూసుకునే అవకాశమే కలుగలేదు. 1970 నాటికి 50 సినిమాల్లో నటించారాయన. అసలు ప్రభాకర్ రెడ్డి సినిమాల్లోకి రావడమే పెద్ద లక్ష్యంతో వచ్చారు. ఏదో ఉత్సాహంతో సినిమాల్లో నటించేసి తెరపై కనిపించి అక్కడితో తృప్తిపడాలని కాదు. తన అభిరుచి మేరకు విభిన్న పాత్రల్లో నటించాలని, నూతన పంథాలో కథలు సమకూర్చుకుని సినిమాలు తీయాలని తీర్మానించు కున్నారు. వీలైతే తాను సైతం దర్శకుడవ్వాలను కున్నారు. దీంట్లో గొప్ప సంగతేమిటంటే ఆయన పైన అనుకున్నవన్నీ చేసి చూపించారు. అయితే అప్పటి వరకు తెలంగాణ వాళ్ళు సినిమాల్లో నటించి తృప్తిపడటంవద్దే ఆగిపోయారు. కానీ మన ప్రభాకర్ రెడ్డి అక్కడే ఆగిపోకుండా కథా రచయితగా, దర్శక నిర్మాతగా విజయవంతమైన చిత్రాలు తీశారు. '''దర్శక నిర్మాతగా...''' ప్రభాకర్రెడ్డికి తొలి చిత్రం 'చివరికి మిగిలేది'లో నటిస్తున్నప్పుడే లక్ష్మీదీపక్తో పరిచయమైంది. ఆ చిత్రానికి అసిస్టెంట్గా పని చేశారు దీపక్. ఈయన కూడా తెలంగాణవాడే. హైదారాబాదీ కావడంవల్ల ఇద్దరికి మంచి స్నేహం కుదిరింది. మంచి ప్రతిభ ఉన్న లక్ష్మీదీపకన్ను తానే దర్శకుడుగా పరిచయం చేస్తూ తొలిసారిగా నిర్మించిన సినిమా 'వచ్చని సంసారం' (1970), కృష్ణ- వాణిశ్రీ నటించారు. సినిమా హిట్ కావడంతో వీరి కాంబినేషన్లో ఆ తర్వాత మంచి సినిమాలు వచ్చాయి. ఆ తరువాత ప్రభాకర్రెడ్డి లక్ష్మీదీపక్ డైరెక్షనన్లో "పండంటి కాపురం” (1972) తీసి పెద్ద విజయం సాధించారు. ఎస్.వి. రంగారావు, గుమ్మడి, కృష్ణలతో కలిసి నటిస్తూ తీసిన ఈ సినిమా తెలుగు సినిమా కుటుంబ కథా చిత్రాల్లో మైలురాయిగా నిలిచింది. ఇది మొదలు ప్రభాకర్ రెడ్డి సక్సెఫుల్ ప్రొడ్యూసర్గా, లక్ష్మీదీపక్ డైరెక్టర్గా పేరు పొందారు. మద్రాసులో ప్రభాకర్రెడ్డి కనిపించినచోట మళ్ళీ వేరేగా లక్ష్మీదీపక్ని వెదుక్కునే అవసరమే ఉండేదికాదు ఆ రోజుల్లో. "పండంటి కాపురం" తరువాత ప్రభాకర్రెడ్డి లక్ష్మీదీపక్ డైరెక్షన్లో 'గాంధీ పుట్టిన దేశం (1973), "నాకూ స్వతంత్రం<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |397 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> 5svcj3x0k85a7olpzj1y9aw65722gel 104 212124 556431 553032 2026-05-19T17:32:46Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> వచ్చింది" (1975), 'కార్తీకదీపం' (1979) వంటి విజయవంతమైన సినిమాలు నిర్మించారు. ప్రభాకరెడ్డి పరిశ్రమలో అడుగుపెట్టిన తరువాత తొలుత అర్థం చేసుకున్నదేమిటంటే మొదట తన భాషను మార్చుకోవడం. భాష మార్చుకున్నా తన మూలాలను మరిచిపోలేదు. ఆయన లక్ష్మీదీపక్ తరువాత మరో హైదరాబాద్ డైరెక్టర్ బి. భాస్కరరావును ప్రమోట్ చేయడం ప్రారంభించారు. 'గృహప్రవేశం' (1982), 'ధర్మాత్ముడు', 'కుంకుమతిలకం' (1983) సినిమాలు భాస్కర్రావు దర్శకత్వంలో నిర్మించారు. ఆ రకంగా తెలుగు సినిమా రంగంలో తెలంగాణ వారిని ప్రోత్సహించారాయన. ఇంకా ఆయన 'పల్లె పిలిచింది', యువతరం కదిలింది. (1980) చిత్రాలు నిర్మించారు. మొత్తం 21 చిత్రాలకు కథలు సమకూర్చి 27 చిత్రాలను నిర్మించిన ప్రభాకరరెడ్డి చిత్రాల్లో మధ్య తరగతి కుటుంబ గాథలు, సామాజిక చైతన్య కథాంశాలే ఉండటం గమనార్హం. '''విలన్ గానే కాదు విలక్షణ పాత్రల్లో కూడా....''' ప్రభాకర్ రెడ్డి నటించిన సినిమాలన్నింటిలో సింహభాగం ప్రతినాయక పాత్రలు వేసినవే ఉన్నా ఆయన సాత్వికమైన పాత్రల్లో కూడా తనదైన ముద్ర వేశారు. రక్తసంబంధం (1962), బొబ్బిలియుద్ధం (1964), పల్నాటియుద్ధం, నవరాత్రి (1966), ఉమ్మడి కుటుంబం, రక్తసింధూరం (1867), భలే తమ్ముడు, మాతృదేవత(1969), అక్కాచెల్లెలు, రెండు కుటుంబాల కథ (1970), మట్టిలో మాణిక్యం (1971), అమ్మమాట, పండంటికాపురం(1972), ఒకసారి వంద తుపాకులు (1973), అల్లూరి సీతారామరాజు (1974), తీర్పు (1975), భక్తకన్నప్ప (1976), కల్పన (1977), దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు, యుగపురుషుడు (1978), గోరింటాకు (1979), నకిలీమనిషి (1980) ముందడుగు (1983), అనుబంధం (1984), హరిశ్చంద్రుడు (1981), ఓ తండ్రి తీర్చు (1985), చిన్నకోడలు (1990) వంటి సుమారు వంద చిత్రాల్లో తండ్రి, తాతగా, మామగా, అన్నగా స్నేహితుడిగా పాత్రలు పోషించి మెపొందారు. '''పౌరాణిక జానపదాల్లోనూ...''' మళ్ళీ నటుడుగా ప్రభాకర్రెడ్డి సినిమాల విషయానికి వస్తే ఆయన పౌరాణిక, జానపదాల్లో కూడా నటనకు మంచి అవకాశమున్న వేషాల్లో కనిపించారు. 'భీష్మ'లో శంతనుడిగా, నర్తనశాల, పాండవ వనవాసం. 'శ్రీకృష్ణపాండవీయం' చిత్రాల్లో కర్ణుడిగా, దాన వీర శూర కర్ణ, శ్రీమద్విరాట పర్వంలో ధర్మరాజుగా, సరస్వతి శపథంలో బ్రహ్మగా, శ్రీకృష్ణావతారంలో బలరాముడుగా జీవించారాయన. ఇక దుష్టమంత్రిగా, సేనానిగా జానపదాల్లో నటించారు. రణభేరి, గండికోట రహస్యం, విక్రమార్కు విజయం, కంచుకోట, సింహాసనం వంటివి వాటిలో కొన్ని. '''విలనీకి విశ్వరూపం ''' ప్రభాకర్ రెడ్డి విలన్ వేషాలతో మెప్పించిన చిత్రాలనేకం ఎన్.టి.ఆర్., కృష్ణ, శోభన్బాబు, కృష్ణంరాజు, చిరంజీవిల వరకు హీరోలను ఢీకొనగలిగిన విలన్ ఆయనే. ప్రతినాయక పాత్రలు వేసిన ఆయన చిత్రాల్లో కొన్ని: ఉయ్యాల జంపాల, దొరికితే దొంగలు (1965), బ్రహ్మచారి (1967), ఆత్మీయులు, గండికోట రహస్యం, జగత్ కిలాడీలు, నాటకాల రాయుడు (1969), మారిన మనిషి (1970), మోసగాళ్ళకు మోసగాడు, జగత్ జంత్రీలు, మోసగాడొస్తున్నాడు జాగ్రత్త, రామాలయం, జీవితచక్రం, కూతురు కోడలు (1971), పెత్తందార్లు (1970), కిలాడి బుల్లోడు, పాపం పసివాడు, పిల్లా? పిడుగా? ((1972), మాయదారి మల్లిగాడు, నేనూ నా దేశం (1973), సంసార సాగరం, నిప్పులాంటి మనిషి, నిజరూపాలు, భూమి కోసం, అందరూ దొంగలే, దీక్ష, కన్నవారి కలలు (1974), ఎదురులేని మనిషి, కథానాయకుని కథ, గుణవంతుడు (1975), మహాకవి క్షేత్రయ్య, రామరాజ్యంలో రక్తపాశం (1976), ఖైదీకాళిదాసు, యమగోల (1977), కటకటాల రుద్రయ్య, కె.డి. నెం.1, సొమ్మొకరిది సోకొకడిది, లాయర్ విశ్వనాథ్ (1978), రంగూన్ రౌడి, యుగంధర్, మండేగుండెలు (1979), శ్రీ వాసవీ కన్యకాపరమేశ్వరి మహాత్మ్యం, గురు, సర్దార్ పాపారాయుడు, రాముడు పరశురాముడు (1980), తోడుదొంగలు, సత్యం శివం, పార్వతీ పరమేశ్వరులు, కిరాయి రౌడీలు (1981), బొబ్బిలిపులి, నా దేశం, సంఘర్షణ, కలియుగదైవం (1988), అల్లుళ్లొస్తున్నారు జాగ్రత్త, మెరుపుదాడి (1984), అగ్ని పర్వతం, బుల్లెట్, కళ్యాణ తిలకం, చట్టంతో పోరాటం (1986), విశ్వనాథ<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |398 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> og09o7ntws0dtxxiws6i860rgkhatur 104 212125 556434 553033 2026-05-19T17:37:22Z A.Murali 3019 556434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" /></noinclude>నాయకుడు (1987), అంతిమతీర్చు చిన్నోడు పెద్దోడు (1988) తదితర చిత్రాలు. కథా రచయితగా, నిర్మాతగానేగాక ప్రభాకర్ రెడ్డి దర్శకుడుగా మరో అడుగు ముందుకు వేసి హీరో కృష్ణతో 'ప్రతిభావంతుడు' (1986) తీశారు. ప్రయోగాత్మకంగా కృష్ణకు అన్ని పాటలూ కేసుదాసుతో పాడించి సక్సెస్ సాధించిన ప్రభాకర్ రెడ్డి ఎన్టీఆర్తో రాజకీయంగా విభేదించి ఆయనకు వ్యతిరేకంగా "మండలాధీశుడు" (1987) 'ప్రచండ భారతం' (1988), 'గండిపేట రహస్యం' (1989) సినిమాలు తీసిన ధైర్యశాలి. ఆయన దర్శకత్వంలో చివరగా తయారైన చిత్రం 'కామ్రేడ్'. ఈ చిత్రంలో కె.జి. సత్యమూర్తి, మాష్టార్జి పాటలున్నాయి. కాని సినిమా విడుదల కాలేదు. తన 36 సంవత్సరాల సినీ జీవితంలో 450కి పైగా సనిమాల్లో నటించిన ప్రభాకర్రెడ్డి నటునిగా, నిర్మాతగా, కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అవార్డులు అందుకున్నారు. 'పండంటి కాపురం (1972) సినిమాకు జాతీయ స్థాయిలో ఉత్తమ ప్రాంతీయ చిత్రం అవార్డును అందుకోగా, 1980లో 'యువతరం కదిలింది' సినిమాకు ఉత్తమ ద్వితీయ చిత్రంగా, ఉత్తమ నటునిగా 1981లో 'పల్లె పిలిచింది' సినిమాకు ఉత్తమ నటునిగా 'గృహ ప్రవేశం' చిత్రానికి ద్వితీయ ఉత్తమ కథా రచయితగా నంది అవార్డులు అందుకున్నారు. ఆయన ప్రధాన పాత్ర పోషించిన “తీర్పు" (1974) తృతీయ ఉత్తమ చిత్రంగా నంది అవార్డు అందుకున్నది. పోతే మన 'ఎన్ కౌంటర్' శంకర్ని సినిమా రంగానికి తెచ్చింది డాక్టర్ ప్రభాకర్ రెడ్డి గారే ప్రభాకర్ రెడ్డి తెరముందు, తెర వెనుకనే గాకుండా పరిశ్రమలో సినీ కార్మికుల సంక్షేమం కోసం విశేషమైన సేవలందించారు. మద్రాసు నుండి పరిశ్రమ హైదరాబాదుకు తరలి వచ్చాక 1991లో 'ట్విన్సి క్లబ్'ను స్థాపించి పేద కళాకారులకు రూ.500 పెన్షన్ అందజేశారు. ఫిలిం వర్కర్స్ హౌసింగ్ సొసైటి చీఫ్ ప్రమోటర్గా సినిమా కళాకారులకు పక్కా ఇండ్లు నిర్మించి ఇచ్చారు. 'చలన చిత్ర పరిశ్రమ కార్మికుల సమాఖ్య నెలకొల్పి ఆ సంస్థ అధ్యక్షునిగా కార్మికుల సమస్యల పరిష్కారానికి ఎంతగానో కృషి చేశారు. పరిశ్రమలో ఎవరికి ఆపద వచ్చినా నేనున్నానని ముందుకు వచ్చే ప్రభాకర్రెడ్డి ఎందరో సినీ కార్మికులు అనారోగ్యంతో బాధపడినపుడు వారికి వైద్య సౌకర్యాలు కల్పించడానికి చూపిన చొరవ వారి ప్రాణాలను కాపాడింది. డా॥ ప్రభాకర్ రెడ్డి చలన చిత్ర కార్మిక చిత్రపురి' ఆయన పేర వెలసింది. ఆ మహా నటుడు 1997 నవంబర్ 26న తన 62వ ఏట కాలం చేశారు. ఎన్.టి.ఆర్. వంటి మహా నటుడికి ధీటైన విలన్గా పేరు తెచ్చుకుని, ఇతర విలన్ పాత్రధారులకన్నా విభిన్నంగా నట జీవితాన్ని గడిపారు. నటన, రచన, దర్శక నిర్మాణం, కార్మిక సంక్షేమం వీటన్నింటి కలబోతే మన ప్రభాకర్రెడ్డి సినీ జీవితం. వారు తెలంగాణ కళాపుత్రుడు కావడం మనం గర్వకారణం. చేతులు తెలంగాణ 399 తేజోమూర్తులు విడు<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |399 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> s495ikfszmbzyvluvk5d3o0ph18kdo1 104 212845 556441 556375 2026-05-19T21:28:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 556441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>హరికిరిదంష్ట్ర నాటువడి యైందవరేఖఁ <ref>క. దలిర్ప, చ. దలిర్చు</ref>దలిర్చు పూర్వభూ ధరశిఖరం బనంగ నుతి దాల్చు కుచంబునఁ బొల్చు భూసతిన్ బరిహసనం బొనర్చు రమభావము సిగ్గున <ref>చ. మ్రొక్క</ref>మ్రొగ్గఁజేయవే నరమృగరాజ! నీనఖము నాఁటినఁ <ref>చ. బొందడు</ref>బొల్చు నురోజకుంభముల్.</poem>|ref=280}} '''టీక'''. హరికిరిదంష్ట్రన్ = వరాహావతారమూర్తి కోఱనే; నాటువడి = గంటువడి; ఐందవరేఖన్ = చంద్రరేఖచే; తలిర్చు = ప్రకాశించునట్టి; పూర్వభూధరశిఖరంబు, అనంగన్ = తూర్పుకొండకొనయో అనునట్లు; నుతిన్, తాల్చు = పేరుబడిన; కుచంబునన్ = స్తనముచే; భూసతిన్ = భూదేవిని; పరిహసనంబు, ఒనర్చు = ఎగతాళి చేయునట్టి; రమభావమున్ = లక్ష్మీదేవియాశయమును; సిగ్గునన్ = సిగ్గుతో; మ్రొగ్గఁ జేయవే? = ఎక్కువగునట్లు చేయవా? - లక్ష్మికి ఎక్కువ సిగ్గుగల్గఁజేయవా? [ఆమె రెండుస్తనములనుగూడ నఖక్షతముల నలంకరించి ఆమె సిగ్గుపడునట్టు చేయఁదువనుట.] నరమృగరాజ! = నరసింహా! పొల్చున్ = ఒప్పును - ప్రకాశించును. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>పరిపూర్ణచంద్రబింబము <ref>క. నందు, చ. నడు</ref>నడుచక్కిలోఁ గొనసాగు విద్రుమాంకుర మనంగఁ <ref>క. కన్నె</ref>గన్నెగేదఁగిఱేకు కత్తుల<ref>క. బోను, చ. బోని</ref>బోనిలోఁ జిక్కిన <ref>చ. యౌరా</ref>యౌర్వాగ్నిశిఖ యనంగ వెండికంబములతో వియ్యంపుఁబొత్తెత్తు యమునాతరంగసంఘము లనంగఁ బ్రాలేయగిరివెన్కభారంబు వహియించు పవనపారణకులప్రభు వనంగ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>మొగమునకు బిగి గావించు మిగులుఁగన్ను దంష్ట్రికాంతరజిహ్వయుఁ దఱచుఁ గేల నలుఁగులుఁ <ref>చ. బిఱింది</ref>బిఱుందవాలమ్ము గలుగు నిన్ను గొలుతు దితిపుత్త్రచేతఃకుకూలదహన!</poem>|ref=281}} '''టీక'''. పరి...చక్కిలోన్ = చక్కిలో నిండుచంద్రునినడిమిభాగమున; కొనసాగు = ప్రకాశించు; విద్రుమాంకురము అనఁగన్ = పగడపుమొలకయో అనునట్లు; [మొగమునకు బిగి కామించు మిగులుఁగన్ను (ఎక్కువకన్ను) ప్రకాశించునని ఎత్తుగీతితో సమన్వయము.] కన్నె...బోనిలోన్ = లేఁతమొగలిరేకులబోనిలోపల; ఔర్వాగ్నిశిఖి = బాడబాగ్ని; [కోఱలనడుమునున్న నాలుక ప్రకాశించుచున్నదని భావము. కోఱలు కత్తులబోనితోను, నాలుక బడబాగ్నితోను పోల్చఁబడినవి.] కంబములతోన్ = స్తంభములతో; వియ్యంపుఁబొత్తు, ఎత్తు = వియ్యమును పొందు - సరిసమానమైన, [చేతులు వెండికంబములవలెను, వానిలోని కత్తులు యమునాప్రవాహములవలెను ఉన్నవని పోలిక.] ప్రాలేయగిరివెన్కభాగంబు = హిమాచలపువెనుకప్రక్క; పవన...ప్రభువు, అనంగన్ = పాములఱేఁ డనునట్లుగా; [తెల్లనిదేహము పృష్ఠభాగమున తోఁక యున్నదనుట. హిమాలయదేహములకును, సర్పవాలములకును పోలిక.] దితి...దహన! = రాక్షసులమనస్సులకు కుమ్ము (ఉముక) నిప్పు అయినవాఁడా! '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష, క్రమము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అని నృహర్యక్షవర్యు నర్యమసహస్ర, దివ్యతేజఃప్రభావుఁ గీర్తించి యతఁడు తత్పదద్వంద్వమునకు వందన మొనర్చి, తపసితిట్టునఁ బ్లవమయ్యెఁ దత్{{ZWNJ}}క్షణంబ.</poem>|ref=282}} '''టీక'''. నృహర్యక్షవర్యున్ = నరసింహమూర్తిని; అర్యమ...ప్రభావున్ = వేయిమంది సూర్యుల తేజఃప్రభావము కలవానిని; కీర్తించి = కొనియాడి; అతఁడు (= అయుతుఁడు); ప్లవము = కప్ప.<noinclude><references/></noinclude> 6u0ikestjipau6c0k3vhoueokpdh7g6 104 212846 556439 555084 2026-05-19T21:24:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆశమము నావివేకం, బాశుద్ధియు నాతపంబు లాబహునిగమ ప్రాశస్త్యము నటులయ్యె ము, నీశునకును; దైవఘటన లిట్టివి దలఁపన్.</poem>|ref=283}} '''టీక'''. శమమున్ = శాంతియును; బహునిగమప్రాశస్త్యము = వివిధాగమవిజ్ఞానమును. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>అస్మదాదిమానసావాలవలయప్ర, కాశభక్తియుక్తికల్పలతకు మూల మనఁగ నొప్పు నాలోకవిభు నంఘ్రి, మూల మాశ్రయించి జాలిమాలి.</poem>|ref=284}} '''టీక'''.అస్మదాది...లతకున్ = మావంటివారిమనస్సులను పాదుయొక్క వలయమున ప్రకాశమగు భక్తితోడికూడిక యను కల్పవృక్షపుతీగకు; మూలము = వేరు; అంఘ్రిమూలము = పాదమూలమును; జాలిమాలి = దుఃఖమును విడిచి; (ముందున కన్వయము.) '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష, రూపకము. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ముత్తియముల్ ప్రవాళదళముల్ గమనాకృతిఁ గూడినట్టులై క్రొత్తగునౌర! వీని యపురూపపురూ పిది యంచు విస్మయో దాత్తమనస్కులై సకలతైర్థికులున్ గొనియాడ భేకలో కోత్తమ మొప్పుఁ జిత్రవపురుజ్జ్వలమై జలజాసనోద్భవా!</poem>|ref=285}} '''టీక'''. ప్రవాళదళముల్ = పగడపుకమనాకృతి, గూడినట్టులై = అందమైన రూపము దాల్చినట్లుండి; అపురూపపురూపు = ఎక్కడను లేని చక్కఁదనము; క్రొత్త అగున్ = వింతగొల్పును; విస్మయోదాత్తదునస్కులై = ఆశ్చర్యముతోఁ గూడిన గొప్పమనస్సులు కలవారై; తైర్థికులున్ = యాత్రికులు; చిత్రవపురుజ్జ్వలమై = రంగురంగులదేహమున ప్రకాశించునదై; ఒప్పున్; జలజాసనోద్భవా! = 'నారదమునీ '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>కమలాప్తుఁ డుదయింపకయమున్నఁ <ref>చ. బటుకున</ref>బుటుకున మునుఁగు సంగమతీర్థమునకు నేఁగి విను సైకతనిషణ్ణమునివేదనినదంబు తగుచోట నుండి లేఁబగటిదాక మధ్యాహ్నవేళ సం<ref>చ. ప్రాపించు</ref>ప్రాశించు బలిపీఠగతపులాకంబులు మితముగాఁగ సందెప్రొద్దుననుండి నవరేయి <ref>చ. గడచిన</ref>గడసన సమ్ముఖమ్మునఁ గొల్చి సంవ<ref>చ. శించు</ref>సించు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>శ్రీనృసింహుండు పెనుఁబాపసెజ్జ మేను, చేర్పఁ దద్దివ్యచరణరాజీవమూల భూబిలంబున నధ్యాత్మపూర్ణబుద్ధి, జాగరము <ref>చ. సేసె</ref>సేయు శాలూరచక్రవర్తి.</poem>|ref=286}} '''టీక'''. కమలాప్తుఁడు = సూర్యుఁడు; సైకత...నినదంబు = ఇసుకతిన్నెలపైఁ గూర్చుండు మునుల వేదపారాయణస్వరమును; లేఁబగటిదాఁకన్ = పండ్రెండుగంటలవఱకును; వినున్; బలి...పులాకంబులు = బలిపీఠముపైనుండు మెతుకులు; ప్రాశించున్ = తినును; సందెప్రొద్దుననుండి = సూర్యాసమయము మొదలుకొని; నవరేయి గడసనన్ = అర్ధరాత్రి గడచువఱకు; సమ్ముఖమ్మునన్ = సన్నిధిని; కొల్పి = సేవించి; పెనుఁబాపసెజ్జన్ = శేషశయ్యపై; తద్దివ్య...బిలంబునన్ = అతని పాదపద్మములక్రింది భూమిలోని రంధ్రమున; జాగరము సేయున్ = మేల్కొనియుండును; శాలూరచక్రవర్తి = కప్పలఱేఁడు. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>రత్నరంగవల్లిరచనకుఁ దనమేను, <ref>చ. పూవు</ref>పువ్వుగుత్తికరణి పొలుపు <ref>చ. గిలుప</ref>నిలుప నంబుచరము ప్రాతరారంభవేళల, నృహరియగ్రవీథి నిలుచు ననఘ!</poem>|ref=287}} '''టీక'''. రత్న...రచనకున్ = రత్నముల మ్రుగ్గుకూర్పునకు; పొలుపు నిలుపన్ = శోభను కల్గింపఁగా; అంబుచరము = కప్ప; సృహరియగ్రవీథి = నరసింహునెదుట; నిలుచును. '''అలం'''. ఉపమ.<noinclude><references/></noinclude> 7gcfytt2dd3qhx8kiqkoks90xnuwaua 556440 556439 2026-05-19T21:25:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 556440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆశమము నావివేకం, బాశుద్ధియు నాతపంబు లాబహునిగమ ప్రాశస్త్యము నటులయ్యె ము, నీశునకును; దైవఘటన లిట్టివి దలఁపన్.</poem>|ref=283}} '''టీక'''. శమమున్ = శాంతియును; బహునిగమప్రాశస్త్యము = వివిధాగమవిజ్ఞానమును. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>అస్మదాదిమానసావాలవలయప్ర, కాశభక్తియుక్తికల్పలతకు మూల మనఁగ నొప్పు నాలోకవిభు నంఘ్రి, మూల మాశ్రయించి జాలిమాలి.</poem>|ref=284}} '''టీక'''.అస్మదాది...లతకున్ = మావంటివారిమనస్సులను పాదుయొక్క వలయమున ప్రకాశమగు భక్తితోడికూడిక యను కల్పవృక్షపుతీగకు; మూలము = వేరు; అంఘ్రిమూలము = పాదమూలమును; జాలిమాలి = దుఃఖమును విడిచి; (ముందున కన్వయము.) '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష, రూపకము. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ముత్తియముల్ ప్రవాళదళముల్ గమనాకృతిఁ గూడినట్టులై క్రొత్తగునౌర! వీని యపురూపపురూ పిది యంచు విస్మయో దాత్తమనస్కులై సకలతైర్థికులున్ గొనియాడ భేకలో కోత్తమ మొప్పుఁ జిత్రవపురుజ్జ్వలమై జలజాసనోద్భవా!</poem>|ref=285}} '''టీక'''. ప్రవాళదళముల్ = పగడపుకమనాకృతి, గూడినట్టులై = అందమైన రూపము దాల్చినట్లుండి; అపురూపపురూపు = ఎక్కడను లేని చక్కఁదనము; క్రొత్త అగున్ = వింతగొల్పును; విస్మయోదాత్తదునస్కులై = ఆశ్చర్యముతోఁ గూడిన గొప్పమనస్సులు కలవారై; తైర్థికులున్ = యాత్రికులు; చిత్రవపురుజ్జ్వలమై = రంగురంగులదేహమున ప్రకాశించునదై; ఒప్పున్; జలజాసనోద్భవా! = 'నారదమునీ '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>కమలాప్తుఁ డుదయింపకయమున్నఁ <ref>చ. బటుకున</ref>బుటుకున మునుఁగు సంగమతీర్థమునకు నేఁగి విను సైకతనిషణ్ణమునివేదనినదంబు తగుచోట నుండి లేఁబగటిదాక మధ్యాహ్నవేళ సం<ref>చ. ప్రాపించు</ref>ప్రాశించు బలిపీఠగతపులాకంబులు మితముగాఁగ సందెప్రొద్దుననుండి నవరేయి <ref>చ. గడచిన</ref>గడసన సమ్ముఖమ్మునఁ గొల్చి సంవ<ref>చ. శించు</ref>సించు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>శ్రీనృసింహుండు పెనుఁబాపసెజ్జ మేను, చేర్పఁ దద్దివ్యచరణరాజీవమూల భూబిలంబున నధ్యాత్మపూర్ణబుద్ధి, జాగరము <ref>చ. సేసె</ref>సేయు శాలూరచక్రవర్తి.</poem>|ref=286}} '''టీక'''. కమలాప్తుఁడు = సూర్యుఁడు; సైకత...నినదంబు = ఇసుకతిన్నెలపైఁ గూర్చుండు మునుల వేదపారాయణస్వరమును; లేఁబగటిదాఁకన్ = పండ్రెండుగంటలవఱకును; వినున్; బలి...పులాకంబులు = బలిపీఠముపైనుండు మెతుకులు; ప్రాశించున్ = తినును; సందెప్రొద్దుననుండి = సూర్యాసమయము మొదలుకొని; నవరేయి గడసనన్ = అర్ధరాత్రి గడచువఱకు; సమ్ముఖమ్మునన్ = సన్నిధిని; కొల్పి = సేవించి; పెనుఁబాపసెజ్జన్ = శేషశయ్యపై; తద్దివ్య...బిలంబునన్ = అతని పాదపద్మములక్రింది భూమిలోని రంధ్రమున; జాగరము సేయున్ = మేల్కొనియుండును; శాలూరచక్రవర్తి = కప్పలఱేఁడు. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>రత్నరంగవల్లిరచనకుఁ దనమేను, <ref>చ. పూవు</ref>పువ్వుగుత్తికరణి పొలుపు <ref>చ. గిలుప</ref>నిలుప నంబుచరము ప్రాతరారంభవేళల, నృహరియగ్రవీథి నిలుచు ననఘ!</poem>|ref=287}} '''టీక'''. రత్న...రచనకున్ = రత్నముల మ్రుగ్గుకూర్పునకు; పొలుపు నిలుపన్ = శోభను కల్గింపఁగా; అంబుచరము = కప్ప; నృహరియగ్రవీథి = నరసింహునెదుట; నిలుచును. '''అలం'''. ఉపమ.<noinclude><references/></noinclude> 8965vnhj30nwf05flwsyozhhrgktma9 104 212847 556442 555085 2026-05-19T22:40:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>హరిదాస మనుచుఁ దనునె, ల్లరు పేరిడి పిలువఁగలిగి ప్లవపతి గడపెన్ జిరకాలము పూర్వజనన, చరితజ్ఞం బగుచు మోక్షసౌఖ్యాపేక్షన్.</poem>|ref=288}} '''టీక'''. ప్లవపతి = కప్పఱేఁడు; పూర్వ...చరితజ్ఞంబు = పూర్వజన్మవృత్తాంతము నెఱిఁగినది; మోక్షసౌఖ్యాపేక్షన్ = మోక్షముఖమునందలికోరికతో; చిరకాలము; కడపెన్. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>ఇటులు కొన్ని<ref>యేండ్లు</ref>యేడు లేఁగంగ నొకనాఁడు, పౌండరీకనాథుపర్వమునకు కన్యకుబ్జవిభుని కన్యాశిరోమణి, ప్రాణసఖులు గొల్వ నరుగుదెంచె.</poem>|ref=289}} '''టీక'''. పర్వమునకున్ = ఉత్సవమునకు. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఆత్మవాహనములనుండి <ref>చ. యరుగుదెంచి</ref>యవతరించి, నారసింహాఖ్యతీర్థంబునకుఁ గుఱఁగట భైమిచెంగట విడిసిరి పద్మముఖులు, విరహిహృద్గాములకు మారుశిరము లనఁగ.</poem>|ref=290}} '''టీక'''. ఆత్మవాహనములనుండి = తమతమరసములనుండి; అవతరించి = దిగి; కుఱఁగటన్ = సమీపమున; విరహిహృద్గాములు = విరహులగువారి మనస్సులందు నాటినవి; మానశరములు = పుష్పబాణములు; పద్మముఖులు = తామరపూలవంటి ముఖములు కల యువతులు; విడిసిరి = బస చేసిరి. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>మార్గఖేదశిథిలమతు లంగనలు చొచ్చి, భీమరథిఁ గలంచు టేమి క్రొత్త? వారి గోరువెచ్చవక్షోజములకాంతి, <ref>చ. లవము</ref>లవమ ముజ్జగములఁ దవిలి కలఁప.</poem>|ref=291}} '''టీక'''. వారి...కాంతి = ఆ స్త్రీల నఖంపదస్తనముల కొలఁదితేటు; తవిలి = వ్యాపించి; కలపన్ = కలఁత పెట్టఁగా; మార్గ...మతులు = దారిబడలికచే చెదరినబుద్ధుల కలవారైన; అంగనలు = స్త్రీలు; చొచ్చి = ప్రవేశించి; కలఁచుట = కలఁతపఱచుట; ఏమి క్రొత్త? = ఏమి వింత! {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>గంధవాహము <ref>క. కగా, చ. కాగా</ref>కాగారంబు లివి యంచు వీజనంబులఁ జూచి వెగటు <ref>చ. గదిరి, క. గదరి</ref>గదిరి మరుబాణముల సహోదరవర్గ <ref>చ. మది</ref>మిది యంచు నలరుమొగ్గలఁ జూచి యలఁత నొంది కమలారినామంబు గైకొన్న వివి యంచుఁ బుల్ల<ref>చ. తీఁగలు</ref>తీగలఁ జూచి పుల్లసిల్లి శుకయుగంబులుఁ దాము నొకచాయ నివి యంచు నవశుకంబులఁ జూచి <ref>క. నవము గదిరి, చ. నయము దఱిగి</ref>నయము దఱిగి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కన్యకుబ్జేశకన్యపైఁ గలుగు చెలువు భావములపెంపు నొఱపులు మోవఁజేయ బలిమి నిజధైర్యములు చిక్కఁబట్టియున్న మును లొనర్పుదు రొక<ref>చ. రీక</ref>రీతి ముఖ్యవిధులు.</poem>|ref=292}} '''టీక'''. గంధవాహమునకున్ = వాయువునకు; ఆగారంబులు = నివాసములు; వీజనంబులన్ = విసనకఱ్ఱలను; కదిరి = పొంది; మరు...వర్గము = మన్మథుని బాణములగు పూవుల సోదరసమూహము; అలరుమొగ్గలు = పూవుమొగ్గలను; అలఁతన్ ఒంది = శ్రమపడి; కమలారినామంబున్ = చంద్రునిపేరు; పుల్లఁతీగలన్ = సోమలతలను [చంద్రునకు సోముఁ డనియును పేరు కలదు.] పుల్లసిల్లి = వెలవెలఁబోయి; శుకయుగంబులు = చిలుకదంపతులు; ఒకచాయవి = ఒక్కరంగు గలవి; నవశుకంబులన్ = లేమావిచిగుళ్లను; నయము దఱిగి = మెత్తబడిపోయి - ధైర్యము సడలి, కలుగు చెలువు = కలుగు చక్కఁదనము; భావములన్ = మనస్సులందు; పెంపునొఱపులు ఎక్కువ = తాపము (బాధ)లను; మోవఁజేయన్ = కలిగింపఁగా; బలిమిన్ = బలముతో - (మిక్కిలికష్టమున); మునులు; ముఖ్యవిధులు =<noinclude><references/></noinclude> 2olr6kpn8mtqr51ka49jzfew8i0a6q0 104 212848 556445 555086 2026-05-20T01:04:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తమవిహితకృత్యములను; ఒనర్తురు = చేయుదురు. యోగులు వారివారి నిత్యకృత్యములకు గావలసిన నీజనాదులు వారిమనస్సులను తపింపఁజేయుపనులకు కారణములగుటచే మిక్కిలి కష్టముపయి ఆయావికారములకు లొంగక మనస్సులను చిక్కఁబట్టి తపస్సు నొనర్చుచున్నారని భావము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>వనజనాభుని యభిషేకమునకె<ref>క. గాని, చ. కాని</ref>కాని, కనకగర్భాదులకు <ref>క. బాఁదు, చ. వాడు</ref>వాడుకొనఁగరాని తీర్థకుండాంబునికరంబు తెఱవపిండు, గబ్బిచనుజక్కవలచేతఁ <ref>క. గప్ప, చ. గలఁప</ref>గలఁపఁబడియె.</poem>|ref=293}} '''టీక'''. వనజనాభుని = శ్రీవిష్ణువుయొక్క; అభిషేకమునకె కాని = స్నానమునకు మాత్రమే తప్ప; కనకగర్భాదులకున్ = బ్రహ్మాదులకుఁగూడ; వాడుకొనఁగరాని = ఉపయోగించుకొన వీలు కానట్టి; తీర్థకుండాంబునికరంబు = పుణ్యస్థలమగు కుందములోని నీటిని; తెఱవ...చేతన్ = స్త్రీలగుంపుయొక్క నిక్కుఁజన్నులకు చక్రవాకములచేత; కలఁపఁబడియెన్ = కలఁతపెట్టఁబడెను - మలినము చేయఁబడెను. [పూర్వటీకలో ఇచట ˈపాదుకొనన్ = స్థిరముగా నిలువˈ...ˈగబ్బి = గంభీరమయినˈ అని అర్థములు వ్రాయబడినవి. అవి అననుకూలములు.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>జాఱు నలరులతేనియ గారయిచ్చి గాడ్పు సంధించు నయకాని <ref>చ. యూర్ప</ref>యూడ్పు వెఱచు నెందు నయ్యాఁకవిరితోఁట <ref>చ. విందు</ref>నిందుముఖుల నగవు నునుమంచుసొనవోలె నయము దఱుగ.</poem>|ref=294}} '''టీక'''. అలరులతేనియగార = పూఁదేనెపూత; గాడ్పు సంధించు = గాలిని కూర్చు; నయకానియూడ్పు = అందగానినిట్టూర్పు; ఎందున్ = ఏ తోటలో; వెఱచున్ = భయపడునో [వాయుదేవుఁడు నిట్టూర్పు విడుచుటకుఁగూడ ఆ తోఁటయందు భయపడుననుట.] ఆ ఆఁకవిరితోటన్ = భద్రముగా కాపాడఁబడుచున్న పాండురంగని యుద్యానమునందు; నునుమంచుసొనవోలెన్ = కొంచెపుమంచుప్రవాహమువలె; నయము దఱుగన్ = నీతి తప్పఁగా - వ్యాపింపఁగా. వా రాతోటలోఁ బ్రవేశించి కలఁచిరనుట. ['సొన = నూగు' అని పూర్వటీక.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>అవసరంబు గాచి యల్లంతదవ్వుల, నుండి సురులు <ref>క. మునులు, చ. దనకు</ref>దనకు దండము లిడ నొప్పు ముక్కునందు నూరుపుగలవేల్పుఁ, గొమ్మలంటి రాటబొమ్మవోలె.</poem>|ref=295}} '''టీక'''. అవసరంబు గాచి = సమయము నెదురుచూచి; అల్లంతదవ్వులన్ = మిక్కిలిదూరములో; సురులు = దేవతలు; ముక్కు...వేల్పున్ = ముక్కుమీఁద కోపముఁగల కాలభైరవుని; ఆటబొమ్మవోలెన్ = ఆటలాడుకొను బొమ్మనువలె; అంటిరి = తాఁకిరి. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=మత్తకోకిల.|lines=<poem>జాలి దక్కి మఠాంతరాళవిశాలవేదులయందుఁ గో <ref>క. నాల, సూర్య. ణాల</ref>ణాలగొందిఁ దపంబు సల్పు జనంబు తాల్ములు దూలు ద ద్బాలికాకులనిస్తులస్తనపాళికామృగనాభివా తూలికాహ<ref>క. తిప, సూర్య. తిఁ బ</ref>తిఁ బక్వశాల్మలితూలికాశకలాకృతిన్.</poem>|ref=296}} '''టీక'''. జాలి దక్కి = శంకను విడిచి - శంక లేక; మఠాంతరాళవిశాలవేదులయందున్ = మఠములలోపలి తిన్నెలపయి; కోణాలగొందిన్ = కృష్ణునిఁ గూర్చి; జనంబు = జనుల; తాల్ములు = ధైర్యములు; తద్బాలికా...హతిన్ = ఆ బాలికలగుంపుయొక్క సాటిలేని కుచములయగ్రభాగమునందలి కస్తూరితోడి గాలితాఁకుడుచేత; పక్వ...కృతిన్ = బాగుగా వండిన బూరుగుదూదిపింజెలవలె; తూలున్ = ఎగిరిపోవును - నశించును. '''అలం'''. ఉపమ.<noinclude><references/></noinclude> phczcoilipobe8rcoxry409vejke3dv 556446 556445 2026-05-20T01:09:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 556446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తమవిహితకృత్యములను; ఒనర్తురు = చేయుదురు. యోగులు వారివారి నిత్యకృత్యములకు గావలసిన నీజనాదులు వారిమనస్సులను తపింపఁజేయుపనులకు కారణములగుటచే మిక్కిలి కష్టముపయి ఆయావికారములకు లొంగక మనస్సులను చిక్కఁబట్టి తపస్సు నొనర్చుచున్నారని భావము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>వనజనాభుని యభిషేకమునకె<ref>క. గాని, చ. కాని</ref>కాని, కనకగర్భాదులకు <ref>క. బాఁదు, చ. వాడు</ref>వాడుకొనఁగరాని తీర్థకుండాంబునికరంబు తెఱవపిండు, గబ్బిచనుజక్కవలచేతఁ <ref>క. గప్ప, చ. గలఁప</ref>గలఁపఁబడియె.</poem>|ref=293}} '''టీక'''. వనజనాభుని = శ్రీవిష్ణువుయొక్క; అభిషేకమునకె కాని = స్నానమునకు మాత్రమే తప్ప; కనకగర్భాదులకున్ = బ్రహ్మాదులకుఁగూడ; వాడుకొనఁగరాని = ఉపయోగించుకొన వీలు కానట్టి; తీర్థకుండాంబునికరంబు = పుణ్యస్థలమగు కుందములోని నీటిని; తెఱవ...చేతన్ = స్త్రీలగుంపుయొక్క నిక్కుఁజన్నులకు చక్రవాకములచేత; కలఁపఁబడియెన్ = కలఁతపెట్టఁబడెను - మలినము చేయఁబడెను. [పూర్వటీకలో ఇచట ˈపాదుకొనన్ = స్థిరముగా నిలువˈ...ˈగబ్బి = గంభీరమయినˈ అని అర్థములు వ్రాయబడినవి. అవి అననుకూలములు.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>జాఱు నలరులతేనియ గారయిచ్చి గాడ్పు సంధించు నయకాని <ref>చ. యూర్ప</ref>యూడ్పు వెఱచు నెందు నయ్యాఁకవిరితోఁట <ref>చ. విందు</ref>నిందుముఖుల నగవు నునుమంచుసొనవోలె నయము దఱుగ.</poem>|ref=294}} '''టీక'''. అలరులతేనియగార = పూఁదేనెపూత; గాడ్పు సంధించు = గాలిని కూర్చు; నయకానియూడ్పు = అందగానినిట్టూర్పు; ఎందున్ = ఏ తోటలో; వెఱచున్ = భయపడునో [వాయుదేవుఁడు నిట్టూర్పు విడుచుటకుఁగూడ ఆ తోఁటయందు భయపడుననుట.] ఆ ఆఁకవిరితోటన్ = భద్రముగా కాపాడఁబడుచున్న పాండురంగని యుద్యానమునందు; నునుమంచుసొనవోలెన్ = కొంచెపుమంచుప్రవాహమువలె; నయము దఱుగన్ = నీతి తప్పఁగా - వ్యాపింపఁగా. వా రాతోటలోఁ బ్రవేశించి కలఁచిరనుట. ['సొన = నూగు' అని పూర్వటీక.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>అవసరంబు గాచి యల్లంతదవ్వుల, నుండి సురులు <ref>క. మునులు, చ. దనకు</ref>దనకు దండము లిడ నొప్పు ముక్కునందు నూరుపుగలవేల్పుఁ, గొమ్మలంటి రాటబొమ్మవోలె.</poem>|ref=295}} '''టీక'''. అవసరంబు గాచి = సమయము నెదురుచూచి; అల్లంతదవ్వులన్ = మిక్కిలిదూరములో; సురులు = దేవతలు; ముక్కు...వేల్పున్ = ముక్కుమీఁద కోపముఁగల కాలభైరవుని; ఆటబొమ్మవోలెన్ = ఆటలాడుకొను బొమ్మనువలె; అంటిరి = తాఁకిరి. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=మత్తకోకిల.|lines=<poem>జాలి దక్కి మఠాంతరాళవిశాలవేదులయందుఁ గో <ref>క. నాల, సూర్య. ణాల</ref>ణాలగొందిఁ దపంబు సల్పు జనంబు తాల్ములు దూలు ద ద్బాలికాకులనిస్తులస్తనపాళికామృగనాభివా తూలికాహ<ref>క. తిప, సూర్య. తిఁ బ</ref>తిఁ బక్వశాల్మలితూలికాశకలాకృతిన్.</poem>|ref=296}} '''టీక'''. జాలి దక్కి = శంకను విడిచి - శంక లేక; మఠాంతరాళవిశాలవేదులయందున్ = మఠములలోపలి తిన్నెలపయి; కోణాలగొందిన్ = కృష్ణునిఁ గూర్చి; జనంబు = జనుల; తాల్ములు = ధైర్యములు; తద్బాలికా...హతిన్ = ఆ బాలికలగుంపుయొక్క సాటిలేని కుచములయగ్రభాగమునందలి కస్తూరితోడి గాలితాఁకుడుచేత; పక్వ...కృతిన్ = బాగుగా వండిన బూరుగుదూదిపింజెలవలె; తూలున్ = ఎగిరిపోవును - నశించును. '''అలం'''. ఉపమ.<noinclude><references/></noinclude> nl90dncyf42bizwn52xehrqp4klm31e 104 212849 556448 555087 2026-05-20T02:54:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>డోలారోహణసాహసోద్యమముఁ జాటు <ref>క. ప్రౌఢి, చ. ప్రౌఢ</ref>ప్రౌఢనర్మోక్తి వి ద్యాలాలిత్యముఁ బుష్పసాయకసపర్యాచర్యయున్ మున్నుగా హాలాపానవిహారము న్నడపి రుద్యత్ప్రీతిఁ బద్మేక్షణల్ పోలుంబోలము లింత యెన్నక మహాబోధిద్రుమచ్ఛాయలన్.</poem>|ref=297}} '''టీక'''. పద్మేక్షణల్ = తామరలవంటి కన్నులుగల యా కన్నియలు; పోలుంబోలములు = కార్యాకార్యములు; ఇంత = కొంచెమైనను; ఎన్నక = లెక్కింపక; మహా...చ్ఛాయలన్ = ఆ గొప్పరావిచెట్టునీడలందు; డోలారోహణసాహసోద్యమమున్ = ఉయ్యెల లూఁగు సాహసప్రయత్నమును; చాటు...లాలిత్యమున్ = ప్రియమైన నేర్పుమాటల పాండిత్యపు ఒప్పును; పుష్ప...చర్యయున్ = మన్మథపూజయును; మున్నుగాన్ = మొదలుగా; హాలాపానవిహారమున్ = మధుపానము చేసి తిరుగుటయును; ఉద్యత్ప్రతిన్ = ఎక్కువ సంతోషముతో; నడపిరి = జరిపిరి. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>జవ్వ<ref>క. నంబు, చ. నంపు</ref>నంపుమదము సౌందర్యమదమును, ధనమదంబు మనసుఁ బెనుఁగు దుళ్లఁ బొదల నంత <ref>చ. సింధు</ref>శీధుమదముఁ దోడ్తోఁ బ్రోది, యగుచు నిగిడి నమ్మృగాక్షులందు.</poem>|ref=298}} '''టీక'''. మనసుఁ బెనుఁగు దుళ్లన్ = మనస్సులను పెద్దపాదులందు; పొదలన్ = కలుగఁగా - పుట్టఁగా; శీధుమదమున్ = మద్యపుమైకమును; తోడ్తోన్ = వెంటనే; అమ్మృగాక్షులందున్ = జింకచూపులుగల ఆ స్త్రీలయందు; ప్రోదియగుచున్ = పెరుగుచు - వృద్ధిపొందుచు; నిగిడెన్ = వ్యాపించెను. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>దామోదరుఁడు యశోదాస్తన్యన మానెడు నని మ్రొక్కు విరిగుత్తి నళి భ్రమింపఁ బ్రొద్దులు <ref>క. చొచ్చె, చ. సొచ్చె</ref>సొచ్చెఁ గద్రూదేవి కిపు డని ప్రియమందు వేణుగర్భిణిగుఱించి పాపనిగద నొచ్చె ఫణికేతుతొడలని యడలునేనుఁగుచేత నరఁటు <ref>క. లొదుఁగ, చ. లొరుఁగ</ref>లొరుఁగ బడబాగ్ని జడధి వెల్వడియెడు నని చూపుఁ గానఁ బూఁచిన కింశుకము చెలులకు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>శేషవృతమేరుశిఖరమనీషఁ బొగడు, నంచకౌఁగిట నున్న హేమాంబుజంబు పూర్వమగువిన్కి మదివెడ<ref>క. పొడము, చ. వొడము</ref>వొడముదేర, మధుమదక్షిబ యగు నొక్కవిధునిభాస్య.</poem>|ref=299}} '''టీక'''. మధుమదక్షీబ = మద్యమువలని మత్తుచే ఒడలు తెలియనిది; విధునిభాస్య = చంద్రముఖి యగు వనిత; మదివెడ = మనోవికారము; పొడముదేరన్ = పుట్టగా; పూర్వమగు విన్కిన్ = పూర్వజ్ఞానవాసనచే; విరిగుత్తిన్ = పూలగుత్తిచుట్టును; అళి, భ్రమింపన్ = తుమ్మెద తిరుగఁగా; దామోదరుఁడు = కృష్ణుఁడు; ఆనెడునని = త్రాగుచున్నాఁడని; మ్రొక్కున్; వేణుగర్భిణిగుఱించి = (ముత్యములతోడి) వెదురుఁ జూచి; కద్రూదేవికి = పాములతల్లికి - (పామువలె వెదురు ఉండుటవలన) ప్రియము, అందున్ = సంతోషించును. అరటులు = అరటిబోదెలు; ఒరుగన్ = పడిపోగా; పావనిగదన్ = భీమునిగదచే; ఫణికేతుతొడలు = పాము పతాకగాఁ గల దుర్యోధనుని యూరువులు; నొచ్చెనని; అడలున్ = దుఃఖించును; బడబాగ్ని = సముద్రమున నుండు నగ్ని; జడధి వెల్వడియెడున్ = సముద్రమునుండి బయలుపడలేదని; కానన్ = అడవిలో; కింశుకము = మోదుగుపువ్వును; చెలులకున్; చూపున్; హేమాంబుజంబు = బంగారుపద్మమును; శేష...మనీషన్ = శేషునిచే చుట్టుకొనఁబడిన మేరు శిఖరమనుబుద్ధితో; పొగడున్ = కొనియాడును. '''అలం'''. భ్రాంతిమంతము, కావ్యలింగము.<noinclude><references/></noinclude> kn1rhooydtarr6lgxb6enfgyvtw9rc0 556449 556448 2026-05-20T02:55:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 556449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>డోలారోహణసాహసోద్యమముఁ జాటు <ref>క. ప్రౌఢి, చ. ప్రౌఢ</ref>ప్రౌఢనర్మోక్తి వి ద్యాలాలిత్యముఁ బుష్పసాయకసపర్యాచర్యయున్ మున్నుగా హాలాపానవిహారము న్నడపి రుద్యత్ప్రీతిఁ బద్మేక్షణల్ పోలుంబోలము లింత యెన్నక మహాబోధిద్రుమచ్ఛాయలన్.</poem>|ref=297}} '''టీక'''. పద్మేక్షణల్ = తామరలవంటి కన్నులుగల యా కన్నియలు; పోలుంబోలములు = కార్యాకార్యములు; ఇంత = కొంచెమైనను; ఎన్నక = లెక్కింపక; మహా...చ్ఛాయలన్ = ఆ గొప్పరావిచెట్టునీడలందు; డోలారోహణసాహసోద్యమమున్ = ఉయ్యెల లూఁగు సాహసప్రయత్నమును; చాటు...లాలిత్యమున్ = ప్రియమైన నేర్పుమాటల పాండిత్యపు ఒప్పును; పుష్ప...చర్యయున్ = మన్మథపూజయును; మున్నుగాన్ = మొదలుగా; హాలాపానవిహారమున్ = మధుపానము చేసి తిరుగుటయును; ఉద్యత్ప్రతిన్ = ఎక్కువ సంతోషముతో; నడపిరి = జరిపిరి. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>జవ్వ<ref>క. నంబు, చ. నంపు</ref>నంపుమదము సౌందర్యమదమును, ధనమదంబు మనసుఁ బెనుఁగు దుళ్లఁ బొదల నంత <ref>చ. సింధు</ref>శీధుమదముఁ దోడ్తోఁ బ్రోది, యగుచు నిగిడి నమ్మృగాక్షులందు.</poem>|ref=298}} '''టీక'''. మనసుఁ బెనుఁగు దుళ్లన్ = మనస్సులను పెద్దపాదులందు; పొదలన్ = కలుగఁగా - పుట్టఁగా; శీధుమదమున్ = మద్యపుమైకమును; తోడ్తోన్ = వెంటనే; అమ్మృగాక్షులందున్ = జింకచూపులుగల ఆ స్త్రీలయందు; ప్రోదియగుచున్ = పెరుగుచు - వృద్ధిపొందుచు; నిగిడెన్ = వ్యాపించెను. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>దామోదరుఁడు యశోదాస్తన్యన మానెడు నని మ్రొక్కు విరిగుత్తి నళి భ్రమింపఁ బ్రొద్దులు <ref>క. చొచ్చె, చ. సొచ్చె</ref>సొచ్చెఁ గద్రూదేవి కిపు డని ప్రియమందు వేణుగర్భిణిగుఱించి పాపనిగద నొచ్చె ఫణికేతుతొడలని యడలునేనుఁగుచేత నరఁటు <ref>క. లొదుఁగ, చ. లొరుఁగ</ref>లొరుఁగ బడబాగ్ని జడధి వెల్వడియెడు నని చూపుఁ గానఁ బూఁచిన కింశుకము చెలులకు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>శేషవృతమేరుశిఖరమనీషఁ బొగడు, నంచకౌఁగిట నున్న హేమాంబుజంబు పూర్వమగువిన్కి మదివెడ<ref>క. పొడము, చ. వొడము</ref>వొడముదేర, మధుమదక్షిబ యగు నొక్కవిధునిభాస్య.</poem>|ref=299}} '''టీక'''. మధుమదక్షీబ = మద్యమువలని మత్తుచే ఒడలు తెలియనిది; విధునిభాస్య = చంద్రముఖి యగు వనిత; మదివెడ = మనోవికారము; పొడముదేరన్ = పుట్టగా; పూర్వమగు విన్కిన్ = పూర్వజ్ఞానవాసనచే; విరిగుత్తిన్ = పూలగుత్తిచుట్టును; అళి, భ్రమింపన్ = తుమ్మెద తిరుగఁగా; దామోదరుఁడు = కృష్ణుఁడు; ఆనెడునని = త్రాగుచున్నాఁడని; మ్రొక్కున్; వేణుగర్భిణిగుఱించి = (ముత్యములతోడి) వెదురుఁ జూచి; కద్రూదేవికి = పాములతల్లికి - (పామువలె వెదురు ఉండుటవలన) ప్రియము, అందున్ = సంతోషించును. అరటులు = అరటిబోదెలు; ఒరుగన్ = పడిపోగా; పావనిగదన్ = భీమునిగదచే; ఫణికేతుతొడలు = పాము పతాకగాఁ గల దుర్యోధనుని యూరువులు; నొచ్చెనని; అడలున్ = దుఃఖించును; బడబాగ్ని = సముద్రమున నుండు నగ్ని; జడధి వెల్వడియెడున్ = సముద్రమునుండి బయలుపడలేదని; కానన్ = అడవిలో; కింశుకము = మోదుగుపువ్వును; చెలులకున్; చూపున్; హేమాంబుజంబు = బంగారుపద్మమును; శేష...మనీషన్ = శేషునిచే చుట్టుకొనఁబడిన మేరుశిఖరమనుబుద్ధితో; పొగడున్ = కొనియాడును. '''అలం'''. భ్రాంతిమంతము, కావ్యలింగము.<noinclude><references/></noinclude> p1xufeaii6d1flg9hd64eo6j2h0zvvv 556450 556449 2026-05-20T03:06:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 556450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>డోలారోహణసాహసోద్యమముఁ జాటు <ref>క. ప్రౌఢి, చ. ప్రౌఢ</ref>ప్రౌఢనర్మోక్తి వి ద్యాలాలిత్యముఁ బుష్పసాయకసపర్యాచర్యయున్ మున్నుగా హాలాపానవిహారము న్నడపి రుద్యత్ప్రీతిఁ బద్మేక్షణల్ పోలుంబోలము లింత యెన్నక మహాబోధిద్రుమచ్ఛాయలన్.</poem>|ref=297}} '''టీక'''. పద్మేక్షణల్ = తామరలవంటి కన్నులుగల యా కన్నియలు; పోలుంబోలములు = కార్యాకార్యములు; ఇంత = కొంచెమైనను; ఎన్నక = లెక్కింపక; మహా...చ్ఛాయలన్ = ఆ గొప్పరావిచెట్టునీడలందు; డోలారోహణసాహసోద్యమమున్ = ఉయ్యెల లూఁగు సాహసప్రయత్నమును; చాటు...లాలిత్యమున్ = ప్రియమైన నేర్పుమాటల పాండిత్యపు ఒప్పును; పుష్ప...చర్యయున్ = మన్మథపూజయును; మున్నుగాన్ = మొదలుగా; హాలాపానవిహారమున్ = మధుపానము చేసి తిరుగుటయును; ఉద్యత్ప్రతిన్ = ఎక్కువ సంతోషముతో; నడపిరి = జరిపిరి. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>జవ్వ<ref>క. నంబు, చ. నంపు</ref>నంపుమదము సౌందర్యమదమును, ధనమదంబు మనసుఁ బెనుఁగు దుళ్లఁ బొదల నంత <ref>చ. సింధు</ref>శీధుమదముఁ దోడ్తోఁ బ్రోది, యగుచు నిగిడి నమ్మృగాక్షులందు.</poem>|ref=298}} '''టీక'''. మనసుఁ బెనుఁగు దుళ్లన్ = మనస్సులను పెద్దపాదులందు; పొదలన్ = కలుగఁగా - పుట్టఁగా; శీధుమదమున్ = మద్యపుమైకమును; తోడ్తోన్ = వెంటనే; అమ్మృగాక్షులందున్ = జింకచూపులుగల ఆ స్త్రీలయందు; ప్రోదియగుచున్ = పెరుగుచు - వృద్ధిపొందుచు; నిగిడెన్ = వ్యాపించెను. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>దామోదరుఁడు యశోదాస్తన్యన మానెడు నని మ్రొక్కు విరిగుత్తి నళి భ్రమింపఁ బ్రొద్దులు <ref>క. చొచ్చె, చ. సొచ్చె</ref>సొచ్చెఁ గద్రూదేవి కిపు డని ప్రియమందు వేణుగర్భిణిగుఱించి పాపనిగద నొచ్చె ఫణికేతుతొడలని యడలునేనుఁగుచేత నరఁటు <ref>క. లొదుఁగ, చ. లొరుఁగ</ref>లొరుఁగ బడబాగ్ని జడధి వెల్వడియెడు నని చూపుఁ గానఁ బూఁచిన కింశుకము చెలులకు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>శేషవృతమేరుశిఖరమనీషఁ బొగడు, నంచకౌఁగిట నున్న హేమాంబుజంబు పూర్వమగువిన్కి మదివెడ<ref>క. పొడము, చ. వొడము</ref>వొడముదేర, మధుమదక్షిబ యగు నొక్కవిధునిభాస్య.</poem>|ref=299}} '''టీక'''. మధుమదక్షిబ = మద్యమువలని మత్తుచే ఒడలు తెలియనిది; విధునిభాస్య = చంద్రముఖి యగు వనిత; మదివెడ = మనోవికారము; పొడముదేరన్ = పుట్టగా; పూర్వమగు విన్కిన్ = పూర్వజ్ఞానవాసనచే; విరిగుత్తిన్ = పూలగుత్తిచుట్టును; అళి, భ్రమింపన్ = తుమ్మెద తిరుగఁగా; దామోదరుఁడు = కృష్ణుఁడు; ఆనెడునని = త్రాగుచున్నాఁడని; మ్రొక్కున్; వేణుగర్భిణిగుఱించి = (ముత్యములతోడి) వెదురుఁ జూచి; కద్రూదేవికి = పాములతల్లికి - (పామువలె వెదురు ఉండుటవలన) ప్రియము, అందున్ = సంతోషించును. అరటులు = అరటిబోదెలు; ఒరుగన్ = పడిపోగా; పావనిగదన్ = భీమునిగదచే; ఫణికేతుతొడలు = పాము పతాకగాఁ గల దుర్యోధనుని యూరువులు; నొచ్చెనని; అడలున్ = దుఃఖించును; బడబాగ్ని = సముద్రమున నుండు నగ్ని; జడధి వెల్వడియెడున్ = సముద్రమునుండి బయలుపడలేదని; కానన్ = అడవిలో; కింశుకము = మోదుగుపువ్వును; చెలులకున్; చూపున్; హేమాంబుజంబు = బంగారుపద్మమును; శేష...మనీషన్ = శేషునిచే చుట్టుకొనఁబడిన మేరుశిఖరమనుబుద్ధితో; పొగడున్ = కొనియాడును. '''అలం'''. భ్రాంతిమంతము, కావ్యలింగము.<noinclude><references/></noinclude> ttaldvvno76jbvx3gc0hjcmfgg2zz81 104 212850 556453 555088 2026-05-20T03:47:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>సుధ యొల్కు నెఱివేణిసోమార్ధమును బోలి చెదురించె దుర్గ లేఁ<ref>చ. జిలగు</ref>జెమరునొసలు కుర్కురభర్తదృగ్గోళంబు శీధుసంసేవనంref>క. బును, చ. బున</ref>బునఁబోలె జేవురించె విష్ణు నన్యాసక్తు వీక్షించుటనుబోలె ముక్తకేశికి బొమముడి జనించెఁ ద్వరితనిశ్శ్వాసవేదనఁబోలెఁ గంపించె విజయునివదనారవిందదళము</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>పరమపావనమైన తత్పౌండరీక, పుణ్యతీర్థావకాశ మపూర్వ<ref>క. సిద్ధి, చ. శుద్ధి</ref>శుద్ధిఁ <ref>క. బెనచు, చ. బెనుచు</ref>బెనుచు నృపకన్యకాసఖీజనుల వివిధ, విలసనంబున జనియించు నలుక ననఘ!</poem>|ref=300}} '''టీక'''. అనఘ = గొప్పమునీ! పరమపావనము ఐన = మిక్కిలిపవిత్రమైన; అప్పౌండ...వకాశము = ఆ పాండురంగక్షేత్రపుపుణ్యతీర్థప్రదేశమును; అపూర్వశుద్ధిన్ పెనుచు = కనివిని యెఱుగని శుద్ధితో పెంపొందించు - కలఁత పెట్టు; వివిధవిలసనంబులన్ = వివిధములగు విలాసములచే; జయించునలుకన్ = పుట్టిన కోపమున; సుధ యొల్కు = అమృతము కారునట్టి; నెఱివేణిసోమార్థమును బోలి = కేశములందలి నెలవంకతో సరియగునట్లు; దుర్గ...నొసలు = కాళియొక్క చెమరుతో గూడిన నుదురు; శీధు బోలెన్ = మద్యసేవనముననో యనునట్లు; కుర్కుర...గోళంబు = కాలభైరవునికనుగ్రుడ్లు; జేవుఱించెన్ = ఎఱ్ఱబడెను. అన్యాసక్తున్ = ఇతరవనితపై ఇష్టముకలవానిని; వీక్షించుటనుబోలెన్ = చూచుటచేతనో అనునట్లు; ముక్తకేశినిబొమ్మముడి = ముక్తకేశినికి కనుబొమముడిపాటు; త్వరిత...బోలెన్ = తొందరపాటుతోడి ఊపిరి తీయుటవలని బాధచేతనో యనునట్లు; విజయుని...దళము = అర్జునుని ముఖపద్మము. '''అలం'''. ఉపమ, ఉత్ప్రేక్ష, కావ్యలింగము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పొడఁగనిరి పడఁతు లయ్యెడఁ, బొడలపొడలయొడలితపసిపుట్టువుఁ గప్పన్ జడభరతనిభము నరహరి, యడుగుఁ బుడమి సరియ వెడలి యఁట చనుదేరన్.</poem>|ref=301}} '''టీక'''. పడఁతులు = స్త్రీలు; పొడల...పుట్టువున్ = మచ్చమచ్చలదేహముగలమనిషి; జడభరతునిభమున్ = జడభరతునితో సమానమగుదానిని; నరహరి...సరియన్ = విష్ణువుపాదపీఠభూమియందలి రంధ్రమునుండి; చనుదేరన్ = రాగా; పొడఁగనిరి = చూచిరి. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>కనకము<ref>క. పేరు, చ. పేరొ</ref>పేరొ రోహణనగంబొ సుధాంబునిధానగర్భమో యనిమిషకార్ముకం బుదయ మయ్యెడు గొప్పగునొక్కొ దీనిపు ట్టిన<ref>చ. కత</ref>కడ యంచు విస్మయము <ref>చ. దింపక</ref>డింపక చంపకపుష్పనాసికల్ చొనిపిరి వాలుఁజూపువల చుట్టును దర్దురపట్ట<ref>చ. బద్ధునిన్</ref>భద్రునిన్.</poem>|ref=302}} '''టీక'''. కనకము...నగంబొ = బంగారుపేరిటి రత్నపర్వతమో! సుధాంబు...గర్భమో = పాలసముద్రపునడిమిభాగమో! అనిమిషకార్ముకంబు = ఇంద్రధనుస్సు; దీనిపుట్టినకడ = దీని (ఈ కప్ప) జన్మస్థానము; విస్మయమున్ = ఆశ్చర్యమును; డింపక = దింపక - తగ్గింపక; చంపకపుష్పనాసికల్ = సం పగపూలవంటి ముక్కులు గల స్త్రీలు; దుర్దురపట్టభద్రునిన్ చుట్టును = కప్పలఱేనిచుట్టును; వాలుఁజూపువల = వాల్చూపు లను వలను; చొనిపిరి = ప్రవేశపెట్టిరి - ఉంచిరి. '''అలం'''. సందేహము, రూపకము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కందుకము గాదు కేళీశుకంబు గాదు, పల్కువీణియ గాదు దర్పణము గాదు వర్షపిశునంబుఁ బట్టఁ బల్వరుసఁ జనిరి, చంచలాక్షులు చపలప్రచార లెందు.</poem>|ref=303}}<noinclude><references/></noinclude> 6bli0aalh4asu25bf3fitokv1v58883 104 212851 556454 555089 2026-05-20T04:41:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. కందుకము = బంతి; కేళీశుకంబు = విలాసార్థమైన చిలుక; దర్పణము = అద్దము; వర్షపిశునంబున్ = వర్షమునకు కారణమగు కప్పను; చంచలాక్షులు = బెదరుకన్నులు గల స్త్రీలు; చపలప్రచారలు = దుర్వినీతమగు నడత కలవారు. '''అలం'''. అర్థాంతరన్యాసము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>యువజనంబులఁ దనయురిఁ దవులపఱచు, కీలు గలిగిన యొకనీలనీలవేణి తురుము విరివండయురి వారిచరముఁ జిక్కు, పఱుపనేఱక మదిఁ జిక్కుపడియెఁ దాన.</poem>|ref=304}} '''టీక'''. యువజనంబులన్ = యువకులను; తనయురిఁ దవులపఱచు కీలు = తనవలలోఁ దగుల్కొనఁజేయు నేర్పు; నీలనీలవేణి = మిక్కిలి నల్లని కురులుగల వనిత; తురుమువిరిదండయురిన్ = కొప్పులోని పూలమాలయురిచే; వారిచరమున్ = కప్పను; చిక్కుపఱపనేఱక = పట్టుకొనఁజాలక; తాన = తానే; మదిన్ = మనసులో; చిక్కువడియెన్ = కలఁత పొందెను. '''అలం'''. విషమము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>చొచ్చి చనఁ బట్టుటకు నొక్కమచ్చెకంటి, మ్రోలఁ బరచిన<ref>క. బేల</ref>చేల దర్దురము దాఁటెఁ దొంటిపుట్టునఁ దనయంటుసంటువారి, మీఁది మమకారనది <ref>చ. ద్రవ్వ</ref>ద్రెవ్వ నీఁదుకరణి.</poem>|ref=305}} '''టీక'''. మచ్చెకంటి = స్త్రీ; చేల = వస్త్రమును; ['చేల = మూఢము' అని పూర్వటీక.] దర్దురము = కప్ప; తొంటిపుట్టునన్ = వెనుకటిజన్మమున; అంటుసంటువారిమీఁది మమకారనది = బంధువులపయి గల ప్రేమ యనునదిని; త్రెవ్వన్ ఈఁదుకరణిన్ = పూర్ణముగా ఈదురీతిని; దాఁటెన్. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆ వర్షాభూవిభునకు, హావళి దఱచయ్యె బిసరుహాక్షులచేతన్ రావణునకు వైకుంఠపు, రావాసస్త్రీలచేతియలజడివోలెన్.</poem>|ref=306}} '''టీక'''. ఆ వర్షాభూవిభునకు = ఆ కప్పలఱేనికి; బిసరుహాక్షులచేతన్ = తామరలవంటి కన్నులు కల స్త్రీలచేత; హావళి = ఉపద్రవము; వైకుంఠ...అలజడివోలెన్ = (శ్వేతద్వీపము నందలి) వైకుంఠనగరవనితలవలని శ్రమవలె; తఱచు అయ్యెన్ = ఎక్కువయ్యెను. [రావణుని అచటిస్త్రీలు పదితలలపురుగుగా పరిగణించి యల్లరి చేయుట ప్రసిద్ధము.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>పూర్వజన్మకుంభభూశిష్యముఖ్యుండు, భేకరూపకూపబింబితుండు ప్రయుతసుతుఁడు దవులుపడఁడయ్యె భూపాల, తనయసఖులచేత ధాతృతనయ!</poem>|ref=307}} '''టీక'''. పూర్వ...శిష్యుఁడు = కడచినజన్మలో అగస్త్యుని శిష్యుఁడైనవాఁడు; భేక...బింబితుండు = కప్పరూపమైసహీనజన్మ కలవాఁడు; తవులుపడఁడయ్యెన్ = చిక్కకపోయెను. ధాతృతనయ! = నారదా! {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నరనాథపుత్త్రి యత్తఱి, నురుకుచకచజఘనభారయుత యయ్యు మదిన్ ధరియించెఁ గార్యభారము, గిరిగహనద్వీపసహితక్షితి ధృతిఁబోలెన్.</poem>|ref=308}} '''టీక''' 'నరనాథపుత్త్రి = రాజకుమారిక; ఉరు...యుత యయ్యున్ = గొప్పకుచములయు, కురులయు, పిఱుదులయు బరువుతో కూడుకొన్నది అయినప్పటికిని; గిరి...క్షితి = కొండలతోను, అడవులతోను, ద్వీపములతోను కూడిన భూమి; ధృతిఁబోలెన్ = ధైర్యమునువలె; కార్యభారమున్ ధరియించెన్ = కార్యమును నెఱవేర్చు పూనికను గ్రహించెను. '''అలం'''. క్రమము, ఉపమ. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>పన్నిద మెద్దియే నిడుఁడు పట్టెదఁ జూడుఁడు దీని నంచు నా కన్నియ చిన్నన వ్వొలయఁగాఁ జెలికత్తియలం <ref>దద్యుద</ref>దదుద్యమ చ్ఛన్నమనస్కలం దెగడి చంచలకాంచికలాప<ref>క. వాగురీ, చ. వాగురా</ref>వాగురా సన్నహనంబునన్ సలిలజంతులలామముఁ బట్టె నుబ్బుచున్.</poem>|ref=309}}<noinclude><references/></noinclude> ouzccfsldquxbti2gxuk6hpcloacosp 556455 556454 2026-05-20T04:41:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 556455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. కందుకము = బంతి; కేళీశుకంబు = విలాసార్థమైన చిలుక; దర్పణము = అద్దము; వర్షపిశునంబున్ = వర్షమునకు కారణమగు కప్పను; చంచలాక్షులు = బెదరుకన్నులు గల స్త్రీలు; చపలప్రచారలు = దుర్వినీతమగు నడత కలవారు. '''అలం'''. అర్థాంతరన్యాసము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>యువజనంబులఁ దనయురిఁ దవులపఱచు, కీలు గలిగిన యొకనీలనీలవేణి తురుము విరివండయురి వారిచరముఁ జిక్కు, పఱుపనేఱక మదిఁ జిక్కుపడియెఁ దాన.</poem>|ref=304}} '''టీక'''. యువజనంబులన్ = యువకులను; తనయురిఁ దవులపఱచు కీలు = తనవలలోఁ దగుల్కొనఁజేయు నేర్పు; నీలనీలవేణి = మిక్కిలి నల్లని కురులుగల వనిత; తురుమువిరిదండయురిన్ = కొప్పులోని పూలమాలయురిచే; వారిచరమున్ = కప్పను; చిక్కుపఱపనేఱక = పట్టుకొనఁజాలక; తాన = తానే; మదిన్ = మనసులో; చిక్కువడియెన్ = కలఁత పొందెను. '''అలం'''. విషమము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>చొచ్చి చనఁ బట్టుటకు నొక్కమచ్చెకంటి, మ్రోలఁ బరచిన<ref>క. బేల</ref>చేల దర్దురము దాఁటెఁ దొంటిపుట్టునఁ దనయంటుసంటువారి, మీఁది మమకారనది <ref>చ. ద్రవ్వ</ref>ద్రెవ్వ నీఁదుకరణి.</poem>|ref=305}} '''టీక'''. మచ్చెకంటి = స్త్రీ; చేల = వస్త్రమును; ['చేల = మూఢము' అని పూర్వటీక.] దర్దురము = కప్ప; తొంటిపుట్టునన్ = వెనుకటిజన్మమున; అంటుసంటువారిమీఁది మమకారనది = బంధువులపయి గల ప్రేమ యనునదిని; త్రెవ్వన్ ఈఁదుకరణిన్ = పూర్ణముగా ఈదురీతిని; దాఁటెన్. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆ వర్షాభూవిభునకు, హావళి దఱచయ్యె బిసరుహాక్షులచేతన్ రావణునకు వైకుంఠపు, రావాసస్త్రీలచేతియలజడివోలెన్.</poem>|ref=306}} '''టీక'''. ఆ వర్షాభూవిభునకు = ఆ కప్పలఱేనికి; బిసరుహాక్షులచేతన్ = తామరలవంటి కన్నులు కల స్త్రీలచేత; హావళి = ఉపద్రవము; వైకుంఠ...అలజడివోలెన్ = (శ్వేతద్వీపము నందలి) వైకుంఠనగరవనితలవలని శ్రమవలె; తఱచు అయ్యెన్ = ఎక్కువయ్యెను. [రావణుని అచటిస్త్రీలు పదితలలపురుగుగా పరిగణించి యల్లరి చేయుట ప్రసిద్ధము.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>పూర్వజన్మకుంభభూశిష్యముఖ్యుండు, భేకరూపకూపబింబితుండు ప్రయుతసుతుఁడు దవులుపడఁడయ్యె భూపాల, తనయసఖులచేత ధాతృతనయ!</poem>|ref=307}} '''టీక'''. పూర్వ...శిష్యుఁడు = కడచినజన్మలో అగస్త్యుని శిష్యుఁడైనవాఁడు; భేక...బింబితుండు = కప్పరూపమైసహీనజన్మ కలవాఁడు; తవులుపడఁడయ్యెన్ = చిక్కకపోయెను. ధాతృతనయ! = నారదా! {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నరనాథపుత్త్రి యత్తఱి, నురుకుచకచజఘనభారయుత యయ్యు మదిన్ ధరియించెఁ గార్యభారము, గిరిగహనద్వీపసహితక్షితి ధృతిఁబోలెన్.</poem>|ref=308}} '''టీక''' నరనాథపుత్త్రి = రాజకుమారిక; ఉరు...యుత యయ్యున్ = గొప్పకుచములయు, కురులయు, పిఱుదులయు బరువుతో కూడుకొన్నది అయినప్పటికిని; గిరి...క్షితి = కొండలతోను, అడవులతోను, ద్వీపములతోను కూడిన భూమి; ధృతిఁబోలెన్ = ధైర్యమునువలె; కార్యభారమున్ ధరియించెన్ = కార్యమును నెఱవేర్చు పూనికను గ్రహించెను. '''అలం'''. క్రమము, ఉపమ. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>పన్నిద మెద్దియే నిడుఁడు పట్టెదఁ జూడుఁడు దీని నంచు నా కన్నియ చిన్నన వ్వొలయఁగాఁ జెలికత్తియలం <ref>దద్యుద</ref>దదుద్యమ చ్ఛన్నమనస్కలం దెగడి చంచలకాంచికలాప<ref>క. వాగురీ, చ. వాగురా</ref>వాగురా సన్నహనంబునన్ సలిలజంతులలామముఁ బట్టె నుబ్బుచున్.</poem>|ref=309}}<noinclude><references/></noinclude> do8nul7pgzii9p58db50plmik5jmlxd 556457 556455 2026-05-20T04:42:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 556457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. కందుకము = బంతి; కేళీశుకంబు = విలాసార్థమైన చిలుక; దర్పణము = అద్దము; వర్షపిశునంబున్ = వర్షమునకు కారణమగు కప్పను; చంచలాక్షులు = బెదరుకన్నులు గల స్త్రీలు; చపలప్రచారలు = దుర్వినీతమగు నడత కలవారు. '''అలం'''. అర్థాంతరన్యాసము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>యువజనంబులఁ దనయురిఁ దవులపఱచు, కీలు గలిగిన యొకనీలనీలవేణి తురుము విరిదండయురి వారిచరముఁ జిక్కు, పఱుపనేఱక మదిఁ జిక్కుపడియెఁ దాన.</poem>|ref=304}} '''టీక'''. యువజనంబులన్ = యువకులను; తనయురిఁ దవులపఱచు కీలు = తనవలలోఁ దగుల్కొనఁజేయు నేర్పు; నీలనీలవేణి = మిక్కిలి నల్లని కురులుగల వనిత; తురుమువిరిదండయురిన్ = కొప్పులోని పూలమాలయురిచే; వారిచరమున్ = కప్పను; చిక్కుపఱపనేఱక = పట్టుకొనఁజాలక; తాన = తానే; మదిన్ = మనసులో; చిక్కువడియెన్ = కలఁత పొందెను. '''అలం'''. విషమము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>చొచ్చి చనఁ బట్టుటకు నొక్కమచ్చెకంటి, మ్రోలఁ బరచిన<ref>క. బేల</ref>చేల దర్దురము దాఁటెఁ దొంటిపుట్టునఁ దనయంటుసంటువారి, మీఁది మమకారనది <ref>చ. ద్రవ్వ</ref>ద్రెవ్వ నీఁదుకరణి.</poem>|ref=305}} '''టీక'''. మచ్చెకంటి = స్త్రీ; చేల = వస్త్రమును; ['చేల = మూఢము' అని పూర్వటీక.] దర్దురము = కప్ప; తొంటిపుట్టునన్ = వెనుకటిజన్మమున; అంటుసంటువారిమీఁది మమకారనది = బంధువులపయి గల ప్రేమ యనునదిని; త్రెవ్వన్ ఈఁదుకరణిన్ = పూర్ణముగా ఈదురీతిని; దాఁటెన్. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆ వర్షాభూవిభునకు, హావళి దఱచయ్యె బిసరుహాక్షులచేతన్ రావణునకు వైకుంఠపు, రావాసస్త్రీలచేతియలజడివోలెన్.</poem>|ref=306}} '''టీక'''. ఆ వర్షాభూవిభునకు = ఆ కప్పలఱేనికి; బిసరుహాక్షులచేతన్ = తామరలవంటి కన్నులు కల స్త్రీలచేత; హావళి = ఉపద్రవము; వైకుంఠ...అలజడివోలెన్ = (శ్వేతద్వీపము నందలి) వైకుంఠనగరవనితలవలని శ్రమవలె; తఱచు అయ్యెన్ = ఎక్కువయ్యెను. [రావణుని అచటిస్త్రీలు పదితలలపురుగుగా పరిగణించి యల్లరి చేయుట ప్రసిద్ధము.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>పూర్వజన్మకుంభభూశిష్యముఖ్యుండు, భేకరూపకూపబింబితుండు ప్రయుతసుతుఁడు దవులుపడఁడయ్యె భూపాల, తనయసఖులచేత ధాతృతనయ!</poem>|ref=307}} '''టీక'''. పూర్వ...శిష్యుఁడు = కడచినజన్మలో అగస్త్యుని శిష్యుఁడైనవాఁడు; భేక...బింబితుండు = కప్పరూపమైసహీనజన్మ కలవాఁడు; తవులుపడఁడయ్యెన్ = చిక్కకపోయెను. ధాతృతనయ! = నారదా! {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నరనాథపుత్త్రి యత్తఱి, నురుకుచకచజఘనభారయుత యయ్యు మదిన్ ధరియించెఁ గార్యభారము, గిరిగహనద్వీపసహితక్షితి ధృతిఁబోలెన్.</poem>|ref=308}} '''టీక''' నరనాథపుత్త్రి = రాజకుమారిక; ఉరు...యుత యయ్యున్ = గొప్పకుచములయు, కురులయు, పిఱుదులయు బరువుతో కూడుకొన్నది అయినప్పటికిని; గిరి...క్షితి = కొండలతోను, అడవులతోను, ద్వీపములతోను కూడిన భూమి; ధృతిఁబోలెన్ = ధైర్యమునువలె; కార్యభారమున్ ధరియించెన్ = కార్యమును నెఱవేర్చు పూనికను గ్రహించెను. '''అలం'''. క్రమము, ఉపమ. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>పన్నిద మెద్దియే నిడుఁడు పట్టెదఁ జూడుఁడు దీని నంచు నా కన్నియ చిన్నన వ్వొలయఁగాఁ జెలికత్తియలం <ref>దద్యుద</ref>దదుద్యమ చ్ఛన్నమనస్కలం దెగడి చంచలకాంచికలాప<ref>క. వాగురీ, చ. వాగురా</ref>వాగురా సన్నహనంబునన్ సలిలజంతులలామముఁ బట్టె నుబ్బుచున్.</poem>|ref=309}}<noinclude><references/></noinclude> bri548hgdc4tol5y63g2axjdp5afsm0 104 212852 556460 555090 2026-05-20T05:56:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. పన్నిదము = పందెము; ఎద్దియేన్ = ఏది కావలసినను; చిన్ననవ్వు = చిఱునవ్వు; ఒలయఁగాన్ = ప్రకాశింపఁగా; తదు...మనస్కలన్ = దానిని పట్టుకొను ప్రయత్నముచే ఆక్రమింపఁబడిన మనస్సు కలవారిని; తెగడి = నిందించి; [ˈతనూద్యమచ్ఛన్నమనస్కలన్ = కొంచెపుఁబ్రయత్నముచేత కప్పఁబడిన మనసు కలవారిని - విశేషప్రయత్నము లేనివారిని.ˈ అని పూర్వటీక.] చంచల...నన్నహనంబునన్ = కదలుచున్న మొలత్రాడను వలయొక్క ఏర్పాటున; ఉబ్బుచున్ = పొంగుచు; సలిలజంతులలామున్ = నీటిజంతువగు కప్పను; పట్టెన్. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>సర్వతీర్థప్రదేశప్రశస్తమతికిఁ, గాంచిఁ దవులుట దన కర్హ మంచు నొక్కొ తవులుపడియుండె వరుణదంతావళంబు, పడఁతి యురిఁజేసె మెడ <ref>చ. చుట్టె</ref>చుట్టి పసిఁడిరశన.</poem>|ref=310}} '''టీక'''. సర్వ...మతికిన్ = సమస్తములగు పుణ్యక్షేత్రములను కొనియాడుబుద్ధి కలవానికి; కాంచిన్ = కాంచీక్షేత్రమున, మొలనూలియందును; తగులుట = ఇష్టపడుట, తగులుకొనుటయు; అర్హము = తగినది; వరుణదంతావళంబు = కప్ప; పడఁతి = రాజపుత్రి; పసిఁడిరశనన్ = బంగరుమొలనూలిచే; చుట్టి; ఉరిన్ = బంధమును; చేసెన్. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>పులుఁగు నాడించు<ref>చ. యొప్పున</ref>చొప్పున మించు నాడించుమించున సకిన నాడించినట్టు లారామ చిత్రశాలూరంబు మదహాసకౌముదీపరిషిక్తగండఫలక యగుచు నించుకవడి యాడించి కప్పకు వెఱచిన యొకవృద్ధవిప్రుమీఁద వైచి తచ్ఛాసంబువలన సఖీజనంబును దాను దద్భేకమునకు భార్య</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem><ref>క. యయ్యె నిట్లు, చ. వైరి యిట్లు</ref>లైరి; యిట్లు తనకు ననురూప తనురూప, శీలములఁ దలిర్చు నాలిపిండు గలుగుటయును నయుతుఁ డలఘుసంసారాబ్ధి, నీఁదుఁ <ref>తొంటి</ref>దొంటియీఁత యినుమడింప.</poem>|ref=311}} '''టీక'''. పులుఁగును = పక్షిని; ఆడించుచొప్పునన్ = ఆడించురీతిని; మించున్ = మెఱపును; మించునన్ = రీతిని; సకినన్ = బొమ్మను; ఆరామ = ఆయువతి; మద...ఫలక యగుచున్ = గర్వసూచకమగు చిరునవ్వు అను వెన్నెలతోఁ గూడిన చెక్కిలి కలదగుచు; చిత్రశాలూరంబున్! = రంగులకప్పను; ఆడించి, వెఱచిన = భయపడిన; తద్భేకమునకున్ = ఆ కప్పకు; అనురూప...శీలములన్ = తగిన (సమాన) రూపమునను, నడతను; తనర్చు = ప్రకాశించునట్టి; ఆలిపిండు = భార్యలగుంపు; అలఘుసంసారాబ్ధిన్ = గొప్పదైన సంసారసముద్రమును; తొంటియీఁత = వెనుకటి యీఁదులాట; ఇనుమడింపన్ = రెండింతలు కాఁగా; ఈఁదున్ = ఈఁదుచుండెను. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అధిపతనయకు మును బహిఃప్రాణము లగు, చామ లెవ్వారు వారెల్ల <ref>క. సత్రకి, చ. సతికి</ref>సతికి దాయ లైరి మండూకసార్వభౌమార్ధతనువు, లైనదినముల; సాపత్న్య <ref>క. మెంతకీడు, చ. మంతగీడు</ref>మెంత కీడు.</poem>|ref=312}} '''టీక'''. అధిశతనయకున్ = రాజపుత్రికకు; బహిఃప్రాణములు = బయటిజీవములు - ప్రాణసమానలు; చామలు = స్త్రీలు; మండూక...తనువులు = కప్పఱేనిభార్యలు; ఐన దినములన్ = ఐనరోజులందు; సతికిన్ = రాజపుత్రికకు; దాయలు = పగవారు; సాపత్న్యము = సవతిగా ఉండుట; కీడు = హాని. '''అలం'''. అర్థాంతరన్యాసము. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>నున్ననిమోము మీసముల నూఁగును జెన్నటిగాకమున్న '<ref>యాసన్నము, క.చ. మాయన్నము</ref>మా యన్నవుగా! గృహస్థులకు నగ్రణివై మను'మంచు మున్ను వే గన్నులవేల్పు దెల్ప <ref>చ. నిది</ref>నదిగా దని వాదము సేయు ధైర్యసం పన్నుఁడు దేర్పఁగాఁ దొణఁగెఁ <ref>క. పాద</ref>బాదసతిం గుపితప్రియాతతిన్.</poem>|ref=313}}<noinclude><references/></noinclude> gbrw89d3ptqp5syoxg8t3ay86px2xou 104 212853 556478 555091 2026-05-20T06:42:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. నున్ననిమోము = స్నిగ్ధమైన ముఖము; మీసములనూఁగును = నూనూఁగుమీసములకు; చెన్నటి గాకమున్న = వ్యర్థమగుటకు మునుపే - నశించకమున్నే; అగ్రణివై = ముఖ్యుఁడవై; మనుము = జీవింపుము; మున్ను = తొల్లి; వేగన్నులవేల్పు = సహస్రాక్షుఁడు - ఇంద్రుఁడు; వాదము సేయు = చర్చించునట్టి; ధైర్యసంపన్నుఁడు = ధైర్యశాలి - అయుతుఁడు; కుపితప్రియాతతిన్ = ప్రణయకోపము వహించిన భార్యలగుంపును; పాదనతిన్ = కాళ్లకు మ్రొక్కులుచే; తేర్పఁగాన్ = శాంతింపఁజేయఁటకు; తొడఁగెన్ = సిద్ధపడెను. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>విషమశరుఁ డేయు తూపుల వేట్ల నెన్ను, వాఁడు వాధూలమునిశాపవర్ణతతుల రాతికొడుకైన యిల్వలారాతిచట్టు, మనసు గరఁగించి మమతలఁ <ref>చ. బెనఁగు</ref>బెనఁగెఁ గాన.</poem>|ref=314}} '''టీక'''. వాధూల...తతులన్ = వాధూలమునిశాపాక్షరములచే; రాతికొడుకు ఐన = కప్ప యైన; ఇల్వలారాతిచట్టు = అగస్త్యశిష్యుఁడు - అయుతుఁడు; మమ...గానన్ = కోరికలందుఁ దగుల్కొనెను కావున; విషమశరుఁడు = మన్మథుఁడు; ఏయు తూపులవేట్లన్ = ప్రయోగించు బాణములదెబ్బలను; ఎన్నువాఁడు = లెక్కించువాఁడయ్యెను. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>స్వాతిమేఘంబుచినుకులు వనధిశుక్తి, వితతి ముయ్యీడునై మౌక్తికత వహించు కరణి నయుతునిప్రేమ తత్కాంతులందు, నిలిచెఁ బర్యాయపాత్రతానియమసరణి.</poem>|ref=315}} '''టీక'''. స్వాతి...చినుకులు = స్వాతికార్తెమేఘుపు వానచినుకులు; వనధిశుక్తితతిన్ = సముద్రమందలి ముత్యపుచిప్పలందు; ముయ్యీడునై = పరిపూర్ణతను పొంది - అందము కలదై; మౌక్తీకతన్ = ముత్యము లగుటను; వహించుకరణిన్ = పొందురీతిని; పర్యాయ...సరణిన్ = వరుసక్రమము ననుసరించిన పద్ధతిని; తత్కాంతలందున్ = ఆస్త్రీలయందు; నిలిచెన్ = స్థిరమై యుండెను. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మునిపతికి రాజసుతకును, దనయుఁడు జన్మించె; నంతఁ దచ్ఛాసపుటి ర్లును విరిసె; జ్ఞానచంద్రుఁడు, గనుపట్టెన్; విష్ణుపదము గానఁగ వచ్చెన్.</poem>|ref=316}} -;;;;;;;;;== '''టీక'''. తచ్ఛాపపుటిర్లును = ఆవాధూలమునిశాప మను చీఁకటియును; విరిసెన్ = తొలఁగెను; విష్ణుపదము = ఆకాశము, విష్ణు వుండుస్థాన మగు మోక్షము. '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>సలపితుం డగుట మంద<ref>చ. పాట</ref>పాలసమశీలుం డగు ప్రయుతనందనుచరిత్రం బద్భుతర సైకపాత్రంబయ్యె నిట్లు.</poem>|ref=317}} '''టీక'''. సలపితుండగుటన్ = మాటలు వచ్చినవాఁ డగుటచే; కప్పరూపునను పూర్వజ్ఞానము కలవాఁ డగుటచే; మండపాలునిపక్షమున లసితతోఁ గూడినవాఁ డనుట. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>గృహమేధిధర్మ<ref>క. వర్మా, చ. మర్మా</ref>వర్మా, సహమతి యగు కుమతి యయుతుచందమున సుదు స్సహదుఃఖగ్రాహానన, గుహఁ బడు నని వింటి మును ముకుందునిచేతన్.</poem>|ref=318}} '''టీక'''. గృహ...మతి = గృహస్థధర్మమును కవచము నోర్వనివాఁడు - గృహస్థధర్మము నొల్లనివాఁడు; కుమతి = చెడ్డబుద్ధి కలవాఁడు; సుదుస్సహ...గుహన్ = మిగుల సహింపరాని దుఃఖమను మొసలియొక్క గుహవంటి నోటిలో; ముకుందునిచేతన్ = విష్ణువువలన; వింటిన్. '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>విష్ణుభక్తులై వివేకులై తృష్ణావి, <ref>క. పూరులై, చ. దూరులై</ref>దూరులై స్వకుక్షిపూరణంబు సమయసంభృతార్థసంతృప్తిగాఁ గొని, నడచువారు భవము గడచువారు.</poem>|ref=319}}<noinclude><references/></noinclude> 2udwyuqwlywnhj3f2o701zb5h5bo5yg 556479 556478 2026-05-20T06:43:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 556479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. నున్ననిమోము = స్నిగ్ధమైన ముఖము; మీసములనూఁగును = నూనూఁగుమీసములకు; చెన్నటి గాకమున్న = వ్యర్థమగుటకు మునుపే - నశించకమున్నే; అగ్రణివై = ముఖ్యుఁడవై; మనుము = జీవింపుము; మున్ను = తొల్లి; వేగన్నులవేల్పు = సహస్రాక్షుఁడు - ఇంద్రుఁడు; వాదము సేయు = చర్చించునట్టి; ధైర్యసంపన్నుఁడు = ధైర్యశాలి - అయుతుఁడు; కుపితప్రియాతతిన్ = ప్రణయకోపము వహించిన భార్యలగుంపును; పాదనతిన్ = కాళ్లకు మ్రొక్కులుచే; తేర్పఁగాన్ = శాంతింపఁజేయఁటకు; తొడఁగెన్ = సిద్ధపడెను. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>విషమశరుఁ డేయు తూపుల వేట్ల నెన్ను, వాఁడు వాధూలమునిశాపవర్ణతతుల రాతికొడుకైన యిల్వలారాతిచట్టు, మనసు గరఁగించి మమతలఁ <ref>చ. బెనఁగు</ref>బెనఁగెఁ గాన.</poem>|ref=314}} '''టీక'''. వాధూల...తతులన్ = వాధూలమునిశాపాక్షరములచే; రాతికొడుకు ఐన = కప్ప యైన; ఇల్వలారాతిచట్టు = అగస్త్యశిష్యుఁడు - అయుతుఁడు; మమ...గానన్ = కోరికలందుఁ దగుల్కొనెను కావున; విషమశరుఁడు = మన్మథుఁడు; ఏయు తూపులవేట్లన్ = ప్రయోగించు బాణములదెబ్బలను; ఎన్నువాఁడు = లెక్కించువాఁడయ్యెను. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>స్వాతిమేఘంబుచినుకులు వనధిశుక్తి, వితతి ముయ్యీడునై మౌక్తికత వహించు కరణి నయుతునిప్రేమ తత్కాంతులందు, నిలిచెఁ బర్యాయపాత్రతానియమసరణి.</poem>|ref=315}} '''టీక'''. స్వాతి...చినుకులు = స్వాతికార్తెమేఘుపు వానచినుకులు; వనధిశుక్తితతిన్ = సముద్రమందలి ముత్యపుచిప్పలందు; ముయ్యీడునై = పరిపూర్ణతను పొంది - అందము కలదై; మౌక్తీకతన్ = ముత్యము లగుటను; వహించుకరణిన్ = పొందురీతిని; పర్యాయ...సరణిన్ = వరుసక్రమము ననుసరించిన పద్ధతిని; తత్కాంతలందున్ = ఆస్త్రీలయందు; నిలిచెన్ = స్థిరమై యుండెను. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మునిపతికి రాజసుతకును, దనయుఁడు జన్మించె; నంతఁ దచ్ఛాసపుటి ర్లును విరిసె; జ్ఞానచంద్రుఁడు, గనుపట్టెన్; విష్ణుపదము గానఁగ వచ్చెన్.</poem>|ref=316}} '''టీక'''. తచ్ఛాపపుటిర్లును = ఆవాధూలమునిశాప మను చీఁకటియును; విరిసెన్ = తొలఁగెను; విష్ణుపదము = ఆకాశము, విష్ణు వుండుస్థాన మగు మోక్షము. '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>సలపితుం డగుట మంద<ref>చ. పాట</ref>పాలసమశీలుం డగు ప్రయుతనందనుచరిత్రం బద్భుతర సైకపాత్రంబయ్యె నిట్లు.</poem>|ref=317}} '''టీక'''. సలపితుండగుటన్ = మాటలు వచ్చినవాఁ డగుటచే; కప్పరూపునను పూర్వజ్ఞానము కలవాఁ డగుటచే; మండపాలునిపక్షమున లసితతోఁ గూడినవాఁ డనుట. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>గృహమేధిధర్మ<ref>క. వర్మా, చ. మర్మా</ref>వర్మా, సహమతి యగు కుమతి యయుతుచందమున సుదు స్సహదుఃఖగ్రాహానన, గుహఁ బడు నని వింటి మును ముకుందునిచేతన్.</poem>|ref=318}} '''టీక'''. గృహ...మతి = గృహస్థధర్మమును కవచము నోర్వనివాఁడు - గృహస్థధర్మము నొల్లనివాఁడు; కుమతి = చెడ్డబుద్ధి కలవాఁడు; సుదుస్సహ...గుహన్ = మిగుల సహింపరాని దుఃఖమను మొసలియొక్క గుహవంటి నోటిలో; ముకుందునిచేతన్ = విష్ణువువలన; వింటిన్. '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>విష్ణుభక్తులై వివేకులై తృష్ణావి, <ref>క. పూరులై, చ. దూరులై</ref>దూరులై స్వకుక్షిపూరణంబు సమయసంభృతార్థసంతృప్తిగాఁ గొని, నడచువారు భవము గడచువారు.</poem>|ref=319}}<noinclude><references/></noinclude> r9myz8483deoc0q0e40yc7amgtns0q3 104 212854 556480 555092 2026-05-20T08:27:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. వివేకులై = జ్ఞానులై; తృష్ణావిదూరులై = ఆశకు దూరముగా నున్నవారై - ఆశ లేనివారై; స్వకుక్షిపూరణంబు = తనపొట్టను పోసికొనుట; సమయ...సంతృప్తిగాన్ = ఆయాకాలమునకు దొఱకిన వస్తువులచే తృప్తి కల్లునట్లు; కొని = గ్రహించి - ఉన్నదానితో తృప్తిపడి; భవముఁ గడచువారు - సంసారమునుండి తప్పించుకొనువారు - ముక్తులు; (అగుదురనుట.) {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>అని పార్వతీనాథుఁ డమరసంయమిఁ జూచి పరమభాగవతప్రపత్తి గలుగు నీ విట్లు ప్రార్థింప నిఖిలోన్నతము లగు దైవతక్షేత్రతీర్థములమేళ నం బెఱింగించితి నానాకథానిధానం బగుదాని; నెన్నఁడును దీని వైష్ణవధర్మప్రవర్తనం బెడలిన యసదుల కెఱుకసేయకుము నీవు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>గుప్తముగఁ జేయు మనుడు భర్గునకు మ్రొక్కి ముని మునిధ్యేయ! నీకతంబున దురాస రూపతత్{{ZWNJ}}క్షేత్రరాజస్వరూప మెఱుఁగఁ గంటి గరిగంటిగాని సౌఖ్యములఁగంటి.</poem>|ref=320}} '''టీక'''. అమరసంయమిన్ = దేవమునిని - నారదుని; పరమ...ప్రవత్తి = గొప్పవారగు భగవద్భక్తుల శరణు; మేళనంబు = కూడిక; నానా...నిధానంబు = అనేకకథలకు నిధి యైనది; వైష్ణవ...నంబు = వైష్ణవాచారము ననుసరించిన నడత; ఎడలిన = చెడిన; అసదులకున్ = అల్పులకు; గుప్తముగన్ = రహస్యమైనదానిని; భర్గునకున్ = శివునకు; ముని = నారదుఁడు; మునిధ్యేయ! = మునులచే ధ్యానింపబడు శివుఁడా! దురాస...రూపము = పొందరాని ఆ గొప్పక్షేత్రముయొక్క స్వరూపమును; ఎఱుఁగన్ కంటిన్ = తెలిసికొంటిని; గరిగంటిగాని = తఱుఁగని; కంటిన్ = పొందితిని. {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>భయము నదల్చి దుఃఖములఁ బాచి సుఖంబులఁ బ్రోదిచేసి త ద్దయుఁ దిల<ref>క. కించి, చ. కించు</ref>కించు నీయడుగుఁదమ్ముల నిమ్ములఁ గొల్చి నిత్యసం శ్రయ మొనరించు నా కిఁక నసాధ్యము <ref>చ. లేదని</ref>లే; దిది యట్ల <ref>చ. యౌన</ref>యౌను; <ref>క. దుర్భయ</ref>దు ర్ణయభవసాగరోత్తరణనావికు లాదిమవైష్ణవోత్తముల్.</poem>|ref=321}} '''టీక'''. ఆదల్చి = బెదరఁగొట్టి; పొంచి = పోగొట్టి; ప్రోది చేసి = పెంచి; తద్దయున్ = మిక్కిలి; నీయడుగుఁదమ్ములన్ = నీపాదపద్మములను; ఇమ్ములన్ = భక్తితో; ఆదిమవైష్ణవోత్తముల్ = ప్రధానవిష్ణుభక్తులు; దుర్ణయ...నావికులు = చెడ్డదైన సంసారసాగరమును దాటుటకు నావికులును (అగుదురనుట.) తాము తరించుచు నితరులను దరింపఁజేయుదురనుట. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అని పౌనఃపున్యం<ref>చ. బున</ref>బుగ, వనజాసనసూతి మ్రొక్కి వలగొని హరు వీ డ్కొని పౌండరీకమునకున్, జని భైమిం దీర్థమాడి చక్రి భజించెన్.</poem>|ref=322}} '''టీక'''. పౌనఃపుణ్యంబుగన్ = మాటిమాటికిని; వనజాసనసూతి = నారదముని; వలగొని = ప్రదక్షిణము చేసి. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>భజియించి తత్ప్రసాద, వ్యజనానిలశమితతాపుఁడై యిప్పుడు న బ్జజసూతి దక్షిణద్వా, రజగతి నున్నాఁడు సుస్థిరప్రమదమునన్.</poem>|ref=323}}<noinclude><references/></noinclude> thkcpptg4nentntxi10wwoojgcpp0fg 104 212855 556483 555093 2026-05-20T09:35:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. తత్ప్రసాద...తాపుఁడై = ఆ దేవునియనుగ్రహ మను వీవనగాలివలన శాంతి పొందినతాపము కలవాఁడై; అబ్జజసూతి = నారదుఁడు; సుస్థిరప్రమదమునన్ = నిత్యసంతోషమున; ఉన్నాఁడు. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అని కథకుఁడు శౌనకముఖ, మునులకు హరుదివ్యచరితములు దురితతమో దినకరకిరణాయితములు, వినిపించెఁ గళావ<ref>చ. ళేశ</ref>ళీశ! వేదాద్రీశా!</poem>|ref=324}} '''టీక'''. కథకుఁడు = కథలను చెప్పు సూతుఁడు; దురిత...యితములు = పాపములను చీఁకటులకు సూర్యునికిరణములయినవానిని; కళావళీశ! = కళలగుంపునకు ప్రభువా! - సమస్తకళలను ఎఱింగినవాఁడా! {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>దిగ్దంతావళకర్ణచాలన సముద్వేల్లన్మరుత్పల్లవ స్రగ్దీప్తిప్రకటప్రతాపశిఖిసంఛన్నాఖిలాశాంత! స మ్యగ్దానాధరితామరద్రుమ! రమాప్రాణేశభక్తప్రియా! ప్రాద్దిక్కేసరిపీఠికాధిపసభాపద్మాకరాహస్కరా!</poem>|ref=325}} '''టీక'''. దిగ్దంతావళ...లాశాంత! — దిగ్దంతావళ = దిగ్గజములయొక్క; కర్ణచాలన = చెవులకదలికలే; సముద్వేల్లత్ = ఎక్కువగా చలించుచున్న - బాగుగా వీఁచుచున్న; మరుత్పల్లవస్రగ్దీప్తి = పిల్లగాలులగుంపులయొక్క ప్రౌఢిమచే; ప్రకట = ప్రసిద్ధమైన - వృద్ధిపొందిన; ప్రతాపశిఖి = ప్రతాపమను అగ్నిచే; సంఛన్నాఖిలాశాంత! = కప్పఁబడిన (వ్యాపించబడిన) సమస్తదిక్కుల చివఱిభాగములు కలవాఁడా! [నీకీర్తి సర్వదిక్కులయు అంతములను చూచినదనుట.] సమ్యక్...ద్రుమ! = లెస్సలైన దానములచే క్రిందుచేయబడిన కల్పవృక్షము కలవాఁడా! రమా...క్రియా! = విష్ణుభక్తులకు ఇష్టుఁడైనవాఁడా! ప్రాగ్దిన్...హస్కరా! = తూర్పుదిక్కునందలి సింహాసనాధిపతుల (రాజుల) సభ లనెడి తామరకొలఁకులకు సూర్యుఁ డైనవాఁడా! '''అలం'''. రూపకము, ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>విద్వత్కుముదనిశాకర!, విద్వేషివరూధినాథవేశంతమదాం ధద్విరద! కీర్తిసంవృత, సద్వీప! దిలీపభూపసదృశాటోపా!</poem>|ref=326}} '''టీక'''. విద్వత్...కర! = పండితులను కలువలకు చంద్రుఁ డగువాఁడా! విద్వేషి...ద్విరద! — విద్వేషివరూథనాథ = శత్రుసేనానాయకులను; వేశంత = బురదనేలలకు; మదాంధ...రద! = మదించిన ఏనుఁగైనవాఁడా! కీర్తి....ద్వీప! = కీర్తిచే వ్యాపింపఁబడిన - (ద్వీపయుతమైన) భూమండలము కలవాఁడా! దిలీప...టోపా! దిలీపమహారాజుతో సమానమగు ఆడంబరము కలవాఁడా! '''అలం'''. రూపకము, ఉపమ. {{Telugu poem|type=మాలిని.|lines=<poem>సరసగుణరతీశా! షట్సహస్రాన్వయేశా! నిరవధికగుణాబ్ధీ! నిత్యసత్యోపలబ్ధీ! హరిహయసమభోగా! యాచమానానురాగా! కరగతనిగమాళీ! కావ్యకృత్పద్మహేళీ!</poem>|ref=327}}<noinclude><references/></noinclude> asb4vdyx1emrbnbciiiw76t6r65eejw 104 212856 556486 555094 2026-05-20T09:48:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. సరస...రతీశా! = శృంగారగుణమునకు మన్మథుఁడా! షట్సహస్రాన్వయేశా! = ఆఱువేలనియోగివంశమున శ్రేష్ఠుఁడా! నిరవధికగుణాబ్ధీ = అంతములేని గుణములకు సముద్రుఁ డగువాడా! నిత్యసత్యోపలబ్ధీ! = సర్వదా సత్యమున ఆసక్తి కలవాఁడా! హరి...భోగా! = ఇంద్రభోగములకు సమానమైన భోగములు కలవాఁడా! యాచ...రాగా! = యాచకులయెడ ప్రేమ కలవాఁడా! కర...తాళీ! = అవగతములగు సమస్తవేదములు కలవాఁడా! కావ్య...హేళీ! = కవులను కమలములకు సూర్యుఁ డగువాఁడా! (వారిని సంతోషపెట్టువాఁడా! అనుట.) '''అలం'''. రూపకము, అనుప్రాసము. {{Telugu poem|type=గద్యము.|lines=<poem>ఇది శ్రీమత్పరమపదనాథ నిరవధికకృపాపరిపాశపరిచిత సరసకవితాసనాథ రామకృష్ణకవినాథప్రణీతంబయిన పాండురంగమాహాత్మ్యం బను పరమభాగవత చరిత్రంబునందు సర్వంబును బంచమాశ్వాసము.</poem>|ref=}} టీక. ప్రథమాశ్వాసగద్యమునకువలెనే. ఇది శ్రీగౌతమసగోత్రపవిత్రం బులుసూపనామక సీతారామస్వామ్యవధానిసుపుత్ర సకలవిద్వజ్జనవిధేయ వేంకటరమణనామవిధేయ గ్రథితంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యటీకయందు సర్వంబును పంచమాశ్వాసము. {{Center|సమాప్తము}}<noinclude><references/></noinclude> kpzljbp9883hvuvzh0y95gqr5vjlfta 104 213094 556393 556170 2026-05-19T14:26:24Z శ్రీరామమూర్తి 1517 556393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs200|ac}}ఆచార్య యస్వీ జోగారావు సాహితీ వరివస్య</p> {{p|fs200|ac}}ఆచార్య వెలమల సిమ్మన్న M.A., Ph.D.,</p> {{c|Senior P.G. Diploma in Sankarit}} {{c|P.G. Diploma in Funcitonal English}} {{c|P.G. Diploma in Linguistics}} {{c|P.G., Diploma in Translation}} {{c|Diplomas in Hindi, Tamil & Urdu}} {{p|fs125|ac}}గౌరవ ఆచార్యులు</p> {{p|fs125|ac}}తెలుగు విభాగం</p> {{p|fs125|ac}}ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్</p> {{p|fs125|ac}}విశాఖపట్నం - 530003</p> {{c|ప్రథమ ముద్రణ 2025}} {{c|వెల: 200/-}} {{c|ప్రతులకు : శ్రీమతి. వెలమల పార్వతి, M.A., M.Com., B.Ed.,}} {{c|టీచర్ (రిటైర్డ్)}} {{c|ఎమ్.ఐ.జి. -38, డోర్ నెం. 4-69-3. ప్లాట్ నెం - 401.}} {{c|శ్రీ రమణ రెసిడెన్సీ, లాసన్స్ బేకాలనీ, విశాఖపట్నం - 530017}} {{c|ఫోన్ : 089-2538528, సెల్: 9440641617.}} {{c|ప్రచురణ : దళిత సాహిత్య పీఠం, విశాఖపట్నం}} {{c|◆ విశాలాంధ్ర బుక్ హౌస్, (అన్ని బ్రాంచీలు). ◆ ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్ (అన్ని బ్రాంచీలు).}} {{c|◆ నవోదయ బుక్ హౌస్ - హైదరాబాద్. ◆ నవయుగ బుక్ హౌస్ - హైదరాబాద్.}}<noinclude><references/> {{c|ii}}</noinclude> 4g5skqj8celwir2nubx7td8s6gbgy2i 104 213095 556391 556171 2026-05-19T14:25:49Z శ్రీరామమూర్తి 1517 556391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude> {{p|fs200|ac}}అంకితం</p> {{p|fs150|ac}}మా మనవడు</p> {{p|fs150|ac}}చిరంజీవి వెలమల అభిమన్యు సాయికి</p> {{p|fs150|ac}}మీ తాత</p> {{p|fs200|ac}}సిమ్మన్న</p><noinclude><references/> {{c|iii}}</noinclude> syzk1c1mh28j22qgdi52stai9wcxlu2 104 213097 556390 556256 2026-05-19T14:25:06Z శ్రీరామమూర్తి 1517 556390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs200|ac}}నా మాట</p> ఆచార్య యస్వీ జోగారావుగారు నాకు గురువులు. వారి బోధన అంటే నాకు ఎంతో ఇష్టం. గురువుగారు పాఠం చెప్పితే చదవవలసిన పనిలేదు. వేరుగా పరీక్షలు రాసుకోవచ్చు. అంత ప్రజ్ఞావంతులు ఆదర్శ అధ్యాపకులు ఆచార్య యశస్వీ. విద్యార్థుల్ని అభిమానించడంలో వారిని చెప్పి, ఇతరుల్ని చెప్పాలి, అంత మార్గదర్శకులు గురువుగారు. గొప్ప సాహితీ సంపన్నులు జోగారావుగారు. మాష్టారి ప్రభావం నాపై వుంది. నేను ఈ గ్రంథం రాయడానికి ప్రధాన కారకులు ఇద్దరు సోదరులు. ఒకరు బెనారస్ విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు శాఖాధిపతి ఆచార్య బూదాటి వెంకటేశ్వర్లుగారు, రెండోవారు మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు విభాగం పూర్వ ఆచార్యులు, ప్రస్తుత సంచాలకులు ప్రాచీన తెలుగు విశిష్ట అధ్యయన కేంద్రం నెల్లూరు, ఆచార్య మాడ భూషి సంపత్ కుమార్ గారు. బూదాటివారు "జోగారావుగారి సాహితీ జీవితం" గూర్చి వ్యాసం రాయమన్నారు, రాశాను. సంపత్ కుమార్ గారు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డులు వచ్చిన గ్రంథాలపై కోవిడ్ కాలంలో అంతర్జాలంలో ప్రముఖులచేత ఉపన్యాసాలు ఇప్పించారు. ఆ ఉపన్యాసపరంపరలో నాతో సంపత్‌గారు గురువుగారి "మణిప్రవాళం" వ్యాస సంపుటిపై గంటసేపు ఉపన్యాసం ఇప్పించారు. విజయనగరం డాక్టర్ ఎ. గోపాలరావుగారు ప్రేమతో "మణి ప్రవాళం" గ్రంథం నాకు ఇచ్చారు. జోగారావుగారి కోడలు శ్రీమతి సాయి బాల గారు, గురువుగారి అన్నిగ్రంథాలు నాకు ఇచ్చారు. ఆ తర్వాత ఆంధ్ర లయోలా కాలేజి పూర్వ తెలుగు శాఖాధిపతి డాక్టర్ గుమ్మా సాంబశివరావుగారు నా శ్రమను గమనించి, సోదరా. మీగురువు జోగారావుగారి మీద గ్రంథం రాయవచ్చుకదా! అని అన్నారు. దానికి ఆంధ్రవిశ్వ కళాపరిషత్ తెలుగు విభాగం పూర్వ ఆచార్యులు, "దళిత సాహిత్యపీఠం” ప్రధాన కార్యదర్శి ఆచార్య కొండపల్లి సుదర్శనరాజు గారు వత్తాసుపలికారు. ఇలా ఈ గ్రంథం మీ ముందుకు వచ్చింది.<noinclude><references/> {{c|iv}}</noinclude> 9kdq65w7y7ews6djw54w9rjbcfh5bw2 104 213098 556389 556359 2026-05-19T14:24:19Z శ్రీరామమూర్తి 1517 556389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs200|ac}}కృతజ్ఞతలు</p> ఈ గ్రంథ రచనకు ఆధారమైన రచనలు, రచయితలందరికీ గురువర్యులు "ప్రతిభామూర్తి” ఆచార్య కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి గార్కి సహృదయులు, నా శ్రేయోభిలాషులు, విశ్వ హింది సమితి అధ్యక్షులు, పద్మశ్రీ, పద్మభూషణ్ ఆచార్య యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ గార్కి సాహితీప్రియులు నా శ్రేయోభిలాషులు, పూర్వ మంత్రివర్యులు, పూర్వ ఉపసభాపతి, ప్రస్తుత శాసనసభ్యులు డాక్టర్ మండలి బుద్ధ ప్రసాద్ గార్కి “గురు భక్తి జ్ఞాపిక” పేరుతో ముందుమాటరాసిన సోదరులు కవి, రచయిత, విమర్శకులు ఆచార్య కొండపల్లి సుదర్శన రాజుగార్కి "గురువుగారి ఋణం తీర్చుకున్న శిష్యుడు సిమ్మన్న” పేరుతో ముందుమాట రాసిన కవి, రచయిత, పండితుడు, పరిశోధకుడు, విమర్శకులు, ఉపన్యాసకేసరి, ప్రసంగ ప్రజ్ఞానిధి ఆత్మీయ సోదరులు డాక్టర్ గుమ్మా సాంబశివరావు గార్కి, "యస్వీ సాహితీ ప్రతిభకు అమూల్య నీరాజనం" అనే "పేరుతో ముందుబాట రాసిన “సాహితీ రత్నాకర” 'అంతర్యామి' డాక్టర్ దామెర వెంకట సూర్యారావు గార్కి, ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్ తెలుగు శాఖాధిపతి అనుంగు సోదరులు ఆచార్య జర్రా అప్పారావు గార్కి, మరియు అధ్యాపక బృందానికి,<noinclude><references/> {{c|v}}</noinclude> 1lix16vyzejd1y69wcevzr6g7fya1n3 104 213099 556388 556358 2026-05-19T14:23:48Z శ్రీరామమూర్తి 1517 556388 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>కావలసిన గ్రంథాల్ని నాకు అందజేసిన డాక్టర్ ఎ. గోపాలరావుగార్కి, జోగారావుగారి కోడలు శ్రీమతి సాయి బాలగార్కి ఈ గ్రంథం రాయడానికి ప్రధాన కారకులైన ఆచార్య బూదాటి వెంకటేశ్వర్లు, ఆచార్య మాడభూషి సంపత్ కుమార్ గార్లకు, అమూల్యమైన సూచనలు, సలహాలు ఇచ్చిన డాక్టర్ వెన్నా వల్లభరావు, డాక్టర్ దామెర వెంకట సూర్యా రావు, డాక్టర్ మరడాన సుబ్బారావు, డాక్టర్ యస్. పోలయ్య గార్లకు, నా అభివృద్ధికి కారకులైన తల్లిదండ్రులు శ్రీమతి ఆరుద్రమ్మ, డాక్టర్ కృష్ణమూర్తి గార్లకు అన్నివిధాల తోడ్పడిన నా శ్రీమతి పార్వతి ఎం.ఏ., ఎం.కాం., బి.ఇడి, టీచర్ (రిటైర్డు) గార్కి ఇంకా స్నేహితులు, సన్నిహితులందరికీ నా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు. {{rh|||మీ}} {{rh|||వెలమల సిమ్మన్న}}<noinclude><references/> {{c|vi}}</noinclude> 2ul1zzv94l6tjjzv7mbdeuluetyg0gy 104 213100 556387 556183 2026-05-19T14:22:31Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs200|ac}}గురు భక్తి జ్ఞాపిక</p> ప్రతిభావంతంగా, ప్రభావభరితంగా బోధించిన అధ్యాపకులు అనేక సందర్భాల్లో శిష్యులకు తరుచుగా గుర్తుకు వస్తూవుంటారు. నిత్యం బహుముఖీయంగా రచనా వ్యాసంగం చేయడం వల్ల లబ్ద ప్రతిష్టులైన ఆచార్య యస్వీ జోగారావుగారిని, శిష్యులతో పాటు సాహితీ లోకం వేనోళ్ళ మెచ్చుకుంటూనే వుంటుంది. జోగారావుగారి బోధన, పరిశోధన, నిర్విరామంగా రాసే తత్వం, ఆయనకు ప్రత్యక్ష శిష్యులుగా వుండి రాణించిన వారిలో ఆచార్య వెలమల సిమ్మన్న గారు అగ్రగణ్యులు. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డులు వచ్చిన పుస్తకాలపై ఉపన్యాసపరంపరలు కోవిడ్ కారణంగా అంతర్జాలంలో జరిగాయి. అందులో భాగంగా జోగారావుగారి “మణిప్రవాళం" అనే గ్రంథంపై అద్భుతమైన, విశ్లేషణాత్మక ప్రసంగ వ్యాసాన్ని ఆచార్య సిమ్మన్న గారు ప్రతిభావంతంగా రూపొందించారు. దానికి వచ్చిన ప్రముఖుల ప్రశంసలు అలంబనంగా అన్నిరచనలపై సాగిన ఈ రచనలో జోగారావుగారి సాహితీ విశ్వరూపం దర్శనమిస్తుంది. పరిశోధనా పద్ధతులకు లోబడి తొమ్మిది అధ్యాయాలతో ఈ గ్రంథం సమగ్రతను సంతరించుకుంది. కవిత్వాన్ని ఎంత నిశితంగా పరిశీలించారో, కథలు, నాటికలు, నవలలు అంతేలోతుగా పర్యవేక్షించారు. ఇక జోగారావుగారి విమర్శ, పరిశోధనలపై సిమ్మన్న గారు చేసిన వ్యాఖ్యాన ముక్తాయింపులు సహృదయ పాఠకుల సంపూర్ణ అవగాహనకు ఎంతగానో ఉపకరించే విధంగా వున్నాయి. అన్నిటికీ మించి ఆయా రచనలకు వివిధ సందర్భాల్లో జోగారావుగారి ప్రతిభా పాటవాలపై ప్రముఖులు వెలుబుచ్చిన అభిప్రాయాల్ని సందర్భానుసారంగా క్రోడీకరించగలగడమే గాక, గ్రంథాంతంలో కొన్నిటిని పొందుపర్చడం ఆచార్య వెలమల వారి వివేచనాదృష్టిని వెల్లడిస్తుంది. జోగారావుగారు పచ్చి గ్రాంధిక భాషను వినియోగించడంలోనే కాదు, మంచి వ్యాహారిక భాషను వాడడంలోనూ దిట్ట. ఛందోబద్ధ కవిత్వాన్ని సృష్టించడంలో ఎంతటి నిష్ణాతులో, వచన కవిత్వాన్ని అల్లడంలో కూడా అంతే నేర్పరి. అందుకే సంప్రదాయవాదులకు, ప్రగతిశీల వాదులకు ఇష్టులయ్యారు. జోగారావుగారిలోని ఈ లక్షణాలే నిమ్మన్నగారిని అమితంగా ఆకర్షించాయనేది సుస్పష్టం. శ్రీశ్రీ “మహాప్రస్థానం” అచ్చుకాకముందే, దానిపై ప్రప్రథమంగా "స్వతంత్ర” అనే పత్రికలో<noinclude><references/> {{c|vii}}</noinclude> bbii584t23lmuxd1vmouo98flo7d682 104 213101 556443 556184 2026-05-19T22:59:21Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>సమీక్ష రాసిన ఘనత, శ్రీశ్రీ కవిత్వంపై మొట్టమొదట పిహెచ్.డి చేయించిన ఖ్యాతి, జోగారావుగారి సొంతం. జోగారావుగారి రచనా శీర్షికల్ని, ఇతివృత్త విన్యాసాల్ని, ఊహా కల్పనల్ని పరిశీలిస్తే శృంగార రసంపట్ల ప్రీతి కన్పిస్తుంది. వీటిని సోపపత్తికంగా విశ్లేషించిన ఆచార్య సిమ్మన్నగారి నేర్పుతో, ఈ గ్రంథం ఔన్నత్యం అధికమవుతుంది. విమర్శలో కుల, మత భావనలతో పక్షపాతంగా వ్యవహరించే వారిని, కుల వానరులుగా, మత మర్కటాలుగా అభివర్ణించిన జోగారావుగారి సద్విమర్శా దృష్టి కోణాన్ని గుర్తించి విశదీకరించిన సిమ్మన్న గారి నిశిత పరిశీలన మిక్కిలి శ్లాఘనీయం. గేయ నాటికా ప్రక్రియకు 'అప్పరన' అనే నామకరణం సముచితమైందని, ఆగేయనాటికల సంపుటికి రాసిన ముందుమాటలో ప్రతిపాదన చేయడం జోగారావుగారి రస దృష్టికి ప్రబల నిదర్శన మనే సిమ్మన్నగారి వ్యాఖ్యానం సర్వసమ్మతంగా వుంది. ఆంగ్లభాషలోనూ అందె వేసిన జోగారావు గారు రాసిన అనేక వ్యాసాలు ఇంగ్లీషు పత్రికల్లో అచ్చయ్యాయి. వాటిని ఒక పుస్తకంగా ప్రచురించగలగడం తెలుగు ఆచార్య లోకంలో ఆయనకే దక్కిన ఆరుదైన గౌరవం. ఇలా మరుగున పడిన అనేక వాస్తవాల్ని ఈ రచనలో పొందుపర్చడం ఆచార్య సిమ్మన్న గారి సునిశిత దృష్టికి నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది. శత సంఖ్యకు చేరువగా రచనలు చేస్తున్న సిమ్మన్నగారు తన గురువుగారైన జోగారావుగారు తరచుగా ప్రయోగించే “వరివస్య” అనే పదాన్నే ఈ గ్రంథ శీర్షికకు ఉంచడం సముచితంగానే కాదు, తన గురు భక్తిని వెల్లడించే విధంగా వుంది. జోగారావు గారి అన్ని రచనల్ని ఎంతో శ్రమకోర్చి సేకరించి, ఇంతటి పటిష్ట రచనకు పూనుకుని ఫలప్రదంగా పూర్తిచేయగలగడం సిమ్మన్న గారి శిష్య వాత్సల్యాన్ని తేటతెల్లం చేస్తుంది. ఆద్యంతం అమితాసక్తితో, పఠనం చేయడానికి ఉద్యుక్తుల్ని చేయగలిగే విషయ విశ్లేషణలతో, ఈ గ్రంథాన్ని రూపొందించిన ప్రొఫెసర్ వెలమల సిమ్మన్నగారు మిక్కిలి అభినందనీయులు. వీరు ఇంకా మరిన్ని మంచి రచనలు చేయాలని ఆకాంక్ష. {{rh|||<big>- కొండపల్లి సుదర్శరాజు</big>}} {{rh|||విశ్రాంతాచార్యులు - తెలుగు శాఖ}} {{rh|||ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్, విశాఖపట్నం-03}}<noinclude><references/> {{c|viii}}</noinclude> si29nnl7y46sgxn40d4jvrha2nhbu6g 104 213147 556376 2026-05-19T12:13:20Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556376 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>నునుపం బుత్రమోహాతిశయంబున నయ్యెడల నూపిఱికల దకా యూహించి దృఢొలింగనసుఖంబునం బరవశుండై యున్నతఱిఁ గనకవల్లియునది విని యతిరయంబునఁ జనుదెంచి యాశరీరంబు పరికించి “యిదియేమి? నాచిన్నియన్న యిట్లున్నవాఁడు!" అని గతాసుగా నూహించి, “పదినెలలు మోచి పలు వేసటలపాలై యిన్నిదినములు నీవె మాకేడుగడయని బహువిధంబుల బరిరక్షించుకొన్న నా కడుపు పంటా! నీ తండ్రి దండింప నాకేల చెప్పకపోతివి? నా తండ్రీ! యెచ్చటికి నేగి యాఁకటి కోర్వలేక కడునడలితివొ; సనుం దిట్టితివొ; నేనేమిసేతు; నా కూనా ! నీ మెత్తనిపఱుపు లేమాయె? ఈ లీల మాతోడఁ బలుకక పడియున్న కారణంబేమి? లే లెమ్ము నా ముద్దులన్నా ! యొక ముద్దు బెట్టుము; నా వీనుల నీపలుకుతేనెసోనలేల నిండింపవు?" అని విలపించుచున్నఁ, బ్రభాకరుండు కళేబరంబు సర్వాంగంబులు పరీక్షించి “యయ్యయో, వీని సర్వేంద్రియంబులు చైతన్య వ్యక్తి దక్కియున్నయవి. కుఱ్ఱఁడా, నీ కింత తెచ్చినది నేను కదా” యని కన్నీరునించి తుఱటిల్లుచున్నఁ గనకవల్లియుఁ దురంతచింతాభరంబున మునిఁగి యున్నఁ గొంతవడికిఁ బ్రభాకరుండు, “ఇతఁడు నిక్కు వంబుగఁ బెద్దనిద్దురఁ బోయినవాఁడు ఁడు. కాయంబు కాసంతయుం జెడదు. దీనికి హేతువొక్కండు లేకపోదు. వైద్యవిద్యాధురంధరులచే బాగుజేయింతు” నని యనేక విధంబులం దెలిపి యువిద నూజార్చి రాజభటులచే వారుసని బాలుఁ గాంచినవిధం బంతయు నెఱింగి యయ్యంగంబు నొక మెత్తని పాన్సు, పైఁ బవ్వళింపఁ జేసి భిషగ్వర్యులఁ బిల్పించి యనేక చికిత్సలు చేయించుచుండె.<noinclude><references/></noinclude> ov73h15czlz5rrv2v5e7uuh8dvbxb2y 104 213148 556377 2026-05-19T12:28:00Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556377 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>అంత నచట భోగవతీపురంబున" అని యింత వట్టు కథ సెప్పిన విని కాంతిమతి “చెలియలా, యా ధరాసురబాలునిఁ జిలుకంజేసి కొంపోయినది యెవ్వతె? యే కులంబు? పేరేమి? తెలియం జెప్పవే” యనిన, “అక్కా, యక్కస్య నాగలోక కన్యక; రత్నపణుండను ఫణిభూషణుని తనూజాత; దాని పేరు మందారమాల; అది యెల్లెడ నా చిలుకను ముద్దు నేయుచు “ఓ చిలుక రాయఁడా, నాయెడ నేటి కయిన దయ గల్గెనా" యనుఁడు నతఁడు దన్నుఁ గడుపాఱఁగని పెంచిన తల్లితడ్రుల దలఁచి యన్నియు మఱచియున్నక తొన నేమియుఁ బలుకకయున్నం బ్రత్యహంబు నదియొక పనిచేసికొని నానాటికి నావంత యేవంతయఁ జెందకుండ వానిడెందంబుఁ గఱగించిన నొక్కనాడు రాజకీరంబు కీరవాణి కిట్లనియె:- “నారీమణీ ! నే నా నీరజకర తీరంబున నీ రూపలావణ్యంబుసూచి మార నారాచ వీడితుండనయి కోరియున్న నాకీ యాకారంబు దెచ్చి ఘోరపాతకంబున కొడి గట్టితివి; దీన నీవేమి మూటఁ గట్టుకొనియెదవు? నీ కేమియపకారంబున్గేసితి?” నాఁగ విని యానాగసీమంతిని “యౌరౌరా! యెంతజాణవు! పరులపై నేరంబు పెట్టుట పురుషులకు సహజ గుణంబు; నీ వేమియు నెఱుంగని నంగనాచివి; నోటవ్రేలిడినఁ గఱవనేరవు; నేను గట్టువాయిని; పాపముల కొడిగట్టు దానను. ఆహా! ఎంత తగవులధర్మరాజవు! నాయంత నేవలచినందుననే కదా నాటి నామాటకు మోమాటలేక “తల్లీ, కనకవల్లీ" యని వచించితివి ? వాఁడవు నీవు కావో ? మఱచితివో ? యొకసారి తలఁచుకొను” మనిన “సుందరీ, ననుం దూరకుము, కడుపాఱ నను గని పెంచిన నా తల్లి పేరు<noinclude><references/></noinclude> b8557z7c4tesoxolzosnefmi2v1mrho 104 213149 556378 2026-05-19T12:42:32Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556378 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>కనకవల్లి; నా యుల్లంబున నా మెం దలంచుకొంటిని గాని నిన్నుఁగాదు. నీ వది యొండుగా నెంచి యీ కృతి ఘటియిం చితివకా తోచుచున్నయది. మకర్గ కేతనునితోడు; నే కల్లలాడ; నాప్రాణంబు నీ యధీనంబు; పాలముంచినను నీళ్ల ముంచినను నీవే, ననుఁ గడతేర్పుము" అనుఁడు, నామందారమాల యా చిలకం ధన ముంజేత నిడికొని శరీరంబు దిగవిడిచి వచ్చిన చోటకింజని యెందుఁజూచిన నదిగానరామికి మిగుల వగచి యామదవతి, బెదరించఁబోయి తానే బెదరెనన్నట్లు తొట్రుపడి నిట్టూర్పులు నిగుడించుచు కట్టాయని కళవళించి యెట్టకేలకు నిబ్బరించి కన్నీరు మున్నీరుగా విలపించు చిలుకందిలకించి “నా వర్షాలమూటా, వీయెడ లెన్నటికిఁ గసుగందదు; కత్తికిం గంటువడదు; క్రూరమృగంబులు సేరనోడు; నది యెందేని సురక్షితంబై యున్నయది; వెఱువుకు" మని బుజ్జగించి యజ్ఞలజాయతాక్షి హరినేత నఱచేత నిడికొని వియచ్చారిణియై పఱచి పఱచి బహుదేశంబులు సూచి వింధ్యనగంబునడిగ్గి చిలుకతోడఁ గలికి యిట్లనియె; “ఈధరాధీతుండు వాగులుగా దానవారి బాణించు; భూజనులు తనుఁగొల్వ సిరివడయు నలఘు లక్ష్మీ విలాసుఁడై యలరు; నితని కెన్ని కటకంబు లెంత రాజయోగము; చూడుమా ! బాపురే! యితండు వితతకల్యాణఖనిగదా, వీని యనవరతనిశ్చల స్థితికిఁ గడు మెచ్చితి. ఇతనికూటములమృధులతాప్తి తో ప్తిఁ దేలు నునుపు సానులఁజూచితె? నూఱులు, వేలు, లక్షలు నని యెన్న శక్యంబు గాదు. వీఁడగణితవిలాసుండు." నావిని చిలుక " యో పొలతీ, నీ చమత్కృతుల కేమి? యితండు సామల సంగతిఁ జాల యొప్పువంటివి. అవి యవినీతులె కాని, అనవద్యహృద్యగతులు<noinclude><references/></noinclude> rpxsxqxuz86mlvyx60jb8ucb5yhbbqy 104 213150 556383 2026-05-19T13:04:47Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గావు. వినియం దొక్కెడ మృదులతాదు లుండిఁబో స్వవస్తువాహనములు పరాధనములైన నెత్తుబడియున్నవాని నేల యభివర్ణింప ? తగుతగు మగువా, యగణిత విలానుండంటివి; సత్యము. వాడి యేమనిన భీముగురుం...' 556383 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Brjswiki" /></noinclude>గావు. వినియం దొక్కెడ మృదులతాదు లుండిఁబో స్వవస్తువాహనములు పరాధనములైన నెత్తుబడియున్నవాని నేల యభివర్ణింప ? తగుతగు మగువా, యగణిత విలానుండంటివి; సత్యము. వాడి యేమనిన భీముగురుండు మమ్ము వేఁగ నూకినపుడే లెక్కఁజేయని యీచట్రాతికి గణితలీల లెట్లు పొసగు" నని యర్థద్వయంబు గలుగునట్లు కొంతనేపు ముచ్చటించి యొక్కచో నొక మహాగహ్వరంబు గనుంగొని దసంతరంబున నూర్ధ్వభాహొండై సమాలితనయముండై యొడతెల్ల జడలు గ్రమ్ముకోసం గోపంబు సేయుచున్న యొక మునిపుంగవుల జూచి మందారమాల “ఇది యిమ్మహామభావుండు దపమ్మునేయు నిమ్మగా నున్నయది; ఇచ్చట యలికిడియం గోపించి శపించునేమొ; దీని పక్క నొక వ దివ్యభివసంబు గానివచ్చెడిని; అటకుఁజని యాదారిన పోవ మహోన్న తనిలకిల సంభ వి భొజన "సం బబు, బద్మరాగదీపాంకురశోభితంబుని సగం నౌకమంట ప్రవేశించి తదంతరాళంబున నడుఁగుమట్టిని నేలనంటి యx మంచియున్న కారస్పరమయ కవాటం బొక్క శియుల, దానిలోనికిఁ జూపిడినఁ క్రిందికిఁబోవు ససో సమంత తీయుం నవచ్చిన, నమ్ముర్షియ తన్దర్శనాభిలాష అందరాన సందడిశా నొక్క మెట్టు డిగ్గి మాతుంగా నయం చేసేంక రచిలుక సవల చేకొందుఁగాక యని, యాతలుపు ప్రక్క మండుమని యుంచి హస్తద్వితీయంబునఁ గట్టిగా మెట్టంచులు పట్టుకొని యొకటి రెండు మెట్లు డిగ్గి చేతులు విడిచి యాలోన నైటులున్న దొ దో చూతమని తలవొంచినఁ జెటుక్కు మని యా 7)<noinclude><references/></noinclude> gqxevqxoftqkyb5lhx4p64e32d71upe 556481 556383 2026-05-20T08:50:13Z Brjswiki 6801 556481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Brjswiki" /></noinclude>గావు. వినియం దొక్కెడ మృదులతాదు లుండిఁబో స్వవస్తువాహనములు పరాధనములైన నెత్తుబడియున్నవాని నేల యభివర్ణింప ? తగుతగు మగువా, యగణిత విలానుండంటివి; సత్యము. వాడి యేమనిన భీముగురుండు మమ్ము వేఁగ నూకినపుడే లెక్కఁజేయని యీచట్రాతికి గణితలీల లెట్లు పొసగు" నని యర్థద్వయంబు గలుగునట్లు కొంతనేపు ముచ్చటించి యొక్కచో నొక మహాగహ్వరంబు గనుంగొని దసంతరంబున నూర్ధ్వభాహొండై సమాలితనయముండై యొడతెల్ల జడలు గ్రమ్ముకోసం గోపంబు సేయుచున్న యొక మునిపుంగవుల జూచి మందారమాల “ఇది యిమ్మహామభావుండు దపమ్మునేయు నిమ్మగా నున్నయది; ఇచ్చట యలికిడియం గోపించి శపించునెమొ; దీని పక్క నొక దివ్యభివసంబు గానివచ్చెడిని; అందుఁజని చూతమని యాదారిన పోవ మహోన్నతనీలశిలాస్తంభవిభ్రాజమ "సంబబు, బద్మరాగదీపాంకురశోభితంబుని సగం నౌకమంట ప్రవేశించి తదంతరాళంబున నడుఁగుమట్టిని నేలనంటి యx మంచియున్న కారస్పరమయ కవాటం బొక్క శియుల, దానిలోనికిఁ జూపిడినఁ క్రిందికిఁబోవు ససో సమంత తీయుం నవచ్చిన, నమ్ముర్షియ తన్దర్శనాభిలాష అందరాన సందడిశా నొక్క మెట్టు డిగ్గి మాతుంగా నయం చేసేంక రచిలుక సవల చేకొందుఁగాక యని, యాతలుపు ప్రక్క మండుమని యుంచి హస్తద్వితీయంబునఁ గట్టిగా మెట్టంచులు పట్టుకొని యొకటి రెండు మెట్లు డిగ్గి చేతులు విడిచి యాలోన నైటులున్న దొ దో చూతమని తలవొంచినఁ జెటుక్కు మని యా 7)<noinclude><references/></noinclude> ncmnm15gkmlwhy6ymkudvvdnnkd34yl 556493 556481 2026-05-20T11:03:02Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>గావు. వినియం దొక్కెడ మృదులతాదు లుండిఁబో స్వవస్తువాహనములు పరాధనములైన నెత్తుబడియున్నవాని నేల యభివర్ణింప ? తగుతగు మగువా, యగణిత విలానుండంటివి; సత్యము. వాడి యేమనిన భీముగురుండు మమ్ము వేఁగ నూకినపుడే లెక్కఁజేయని యీచట్రాతికి గణితలీల లెట్లు పొసగు" నని యర్థద్వయంబు గలుగునట్లు కొంతనేపు ముచ్చటించి యొక్కచో నొక మహాగహ్వరంబు గనుంగొని దసంతరంబున నూర్ధ్వభాహొండై సమాలితనయముండై యొడతెల్ల జడలు గ్రమ్ముకోసం గోపంబు సేయుచున్న యొక మునిపుంగవుల జూచి మందారమాల “ఇది యిమ్మహామభావుండు దపమ్మునేయు నిమ్మగా నున్నయది; ఇచ్చట యలికిడియం గోపించి శపించునెమొ; దీని పక్క నొక దివ్యభివసంబు గానివచ్చెడిని; అందుఁజని చూతమని యాదారిన పోవ మహోన్నతనీలశిలాస్తంభవిభ్రాజమ "సంబబు, బద్మరాగదీపాంకురశోభితంబును సగం నొకమంటమంబు ప్రవేశించి తదంతరాళంబున నడుఁగుమట్టిని నేలనంటి యఱఁ దెఱచియున్న కారస్పరమయ కవాటం బొక్కజేయుం, దానిలోనికిఁ జూపిడినఁ గ్రిందికిఁబోవు స్పటికసాహసమంతతియుం గానవచ్చిన, నమ్ముర్షియ తన్దర్శనాభిలాష అందరాన సందడిశా నొక్క మెట్టుడిగ్గి చూతుఁగకాయని చేసేదిలేక యారచిలుక సవల చేకొందుఁగాక యని, యాతలుపు ప్రక్కమండుమని యునిచి హస్తద్వితీయంబునఁ గట్టిగా మెట్టంచులు పట్టుకొని యొకటి రెండు మెట్లు డిగ్గి చేతులు విడిచి యాలోననెటులలున్నదో చూతమని తలవొంచినఁ జెటుక్కుమని యా 7)<noinclude><references/></noinclude> atrx7461ue4ljdpo54hluly63mhljw5 556494 556493 2026-05-20T11:03:31Z Brjswiki 6801 556494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>గావు. వినియం దొక్కెడ మృదులతాదు లుండిఁబో స్వవస్తువాహనములు పరాధనములైన నెత్తుబడియున్నవాని నేల యభివర్ణింప ? తగుతగు మగువా, యగణిత విలానుండంటివి; సత్యము. వాడి యేమనిన భీముగురుండు మమ్ము వేఁగ నూకినపుడే లెక్కఁజేయని యీచట్రాతికి గణితలీల లెట్లు పొసగు" నని యర్థద్వయంబు గలుగునట్లు కొంతనేపు ముచ్చటించి యొక్కచో నొక మహాగహ్వరంబు గనుంగొని దసంతరంబున నూర్ధ్వభాహొండై సమాలితనయముండై యొడతెల్ల జడలు గ్రమ్ముకోసం గోపంబు సేయుచున్న యొక మునిపుంగవుల జూచి మందారమాల “ఇది యిమ్మహామభావుండు దపమ్మునేయు నిమ్మగా నున్నయది; ఇచ్చట యలికిడియం గోపించి శపించునెమొ; దీని పక్క నొక దివ్యభివసంబు గానివచ్చెడిని; అందుఁజని చూతమని యాదారిన పోవ మహోన్నతనీలశిలాస్తంభవిభ్రాజమ "సంబబు, బద్మరాగదీపాంకురశోభితంబును సగం నొకమంటమంబు ప్రవేశించి తదంతరాళంబున నడుఁగుమట్టిని నేలనంటి యఱఁ దెఱచియున్న కారస్పరమయ కవాటం బొక్కజేయుం, దానిలోనికిఁ జూపిడినఁ గ్రిందికిఁబోవు స్పటికసాహసమంతతియుం గానవచ్చిన, నమ్ముర్షియ తన్దర్శనాభిలాష అందరాన సందడిశా నొక్క మెట్టుడిగ్గి చూతుఁగకాయని చేసేదిలేక యారచిలుక సవల చేకొందుఁగాక యని, యాతలుపు ప్రక్కమండుమని యునిచి హస్తద్వితీయంబునఁ గట్టిగా మెట్టంచులు పట్టుకొని యొకటి రెండు మెట్లు డిగ్గి చేతులు విడిచి యాలోననెటులలున్నదో చూతమని తలవొంచినఁ జెటుక్కుమని యా<noinclude><references/></noinclude> 84xjgv751qynufncb07liio0nedni37 104 213151 556384 2026-05-19T13:38:14Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556384 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|48|చారిత్రక విషయములు|}}</noinclude>{{p|fs125|ac}}కృష్ణదేవరాయల నిధసకాలము<ref>ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్పత్రిక. కాళయుక్తి సంవత్సరము సప్తమ సంపుటము పుట. 423</ref></p> {{rule|2cm}} ఇదివఱకుఁ జరిత్రకారు లందఱును కృష్ణదేవరాయలు క్రీ. శ. 1509 మొదలు 1530 వఱకు రాజ్యము చేసెననియు, 1530 లోఁ గీర్తిశేషుఁడయ్యెననియు వ్రాయుచున్నారు. కాని యిందునుగుఱించిన శాసనాదులను మఱల నెక్కుడు శ్రద్ధతో శోధించవలయునని నా తాత్పర్యము. రాయలవారు 1530 లోఁ గాక 1525-26 లోఁ గీర్తి శేషుఁడయ్యెనేమోయని నాకుఁ బ్రబలసంశయము కలుగుచున్నది. ఇందుకుఁ గల హేతువులను కొన్నిటి నిచ్చటఁ జర్చించెదను. కృష్ణరాయలు శా. శ. 1447 సరియయిన క్రీ. శ. 1525-వ సంవత్సరమునఁ గీర్తి శేషుఁడయ్యెనని చెప్పునట్టి ఈక్రింది చాటుపద్యము తెనుగుదేశమందుఁ బరంపరగా వచ్చుచున్నది. <poem> {{left margin|5em}} ఉ॥ బోరన యాచక ప్రతతి భూరివిపద్దశ నొందుచుండఁగా నారయ శాలివాహనశకాబ్దముల ద్రియుగాబ్ధిసోములం దారణవత్సరంబున నిదాఘదినంబున జ్యేష్ఠ శుద్ధష ష్ఠిరవివాసరంబున నృసింహునికృష్ణుఁడు చేరె స్వర్గమున్ ద్వారక నున్నకృష్ణుఁ డవతారసమాప్తము నొందుకైవడిన్.<ref>ఆంధ్రకవుల చరిత్రము, 2.వ భాగము.</ref> </poem> ఈ చాటువునుబట్టి చూడఁగా గృష్ణరాయఁడు తారణసంవత్సర మగునట్టి శా. శ. <ref>ఇది గతాబ్దము కాదు. జరుగుచున్న సంవత్సరపుసంఖ్య యని నా తాత్పర్యము.</ref> 1447-వ యేఁట జ్యేష్ఠశుద్ధ షష్ఠి ఆదివారమునాఁడు<noinclude><references/></noinclude> 8jxjg1mqu13wuhjcp1u3doowb53u7xk 104 213152 556385 2026-05-19T13:55:02Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|7]|కృష్ణదేవరాయల నిధనకాలము|49}}</noinclude>కీర్తిశేషుఁడయ్యెనని కానవచ్చుచున్నది. దీని కనుకూలముగఁ జెన్నపట్టణమందలి ఓరియంటల్ లైబ్రరీలోనున్న 'లోకల్‌రికార్డ్స్' యొక్క 18-వ సంపుటములోని 407-వ పుటలో రామరాజుచే నీయఁబడిన యీకౌలు కలదు: - “చింతరాజుపల్లెపాళెం వెంకటపతిరాయనివద్ద నున్న కాగితపు కౌలుకు నకలు"——— "స్వస్తిశ్రీ విజయాభ్యుదయ శాలివాహన శకవరుషంబులు 1448 అగు నేటి వ్యయనామసంవత్సర వైశాఖ శు 15 లు శ్రీమద్రాజాధిరాజ రాజకంఠీరవ రాజకందర్ప మహారాజాధిరాజ పరమేశ్వర రాజపూజితులగు మహారాజ శ్రీ రామరాజయ్యగారు విజయనగర సింహాసనమున పృథ్విసామ్రాజ్యము చేయుచుండగాను గురుగింజకూట నమలనేని కుమార పెదబుచ్చినాయనివారికి వ్రాయించి యిచ్చిన కౌలునిరూపం - మహారాజశ్రీ కృష్ణరాయలయ్య గారికిన్నీ తరిగొండ తిమ్మానాయని కుమార రామానాయనికిన్నీ విరోధం సంభవించినప్పుడు మీరు వారిలో కలస్తిరి అని సంశయించి మీకు నడుస్తువున్న గ్రామాదులు నశరజప్తీ చేయించిరి గనుక కోటకొండ పెద్దవోబుళరాజు విప్పపెంట కుమారజంగమరెడ్డి కడప గోపాలబుద్ధారెడ్డి వోగిమళ్ళ పెద్దరెడ్డి వీరబల్లె యకమాచిరెడ్డి గెండికోట బాగసాని పెద్దనల్లపరెడ్డి యీ మొదలయిని దేశస్తులున్నూ మహారాజశ్రీ రాయలవారి ముద్రకర్త వుదయగిరి మలహరిశంకరపంతులు కొమారుడు ఆనంద గోపాలపంతులవారు మాతో విన్నపంచేసిరి. గనుక చిత్తగించి మీకు నడుస్తువున్న గ్రామాదులు విప్పపెంటలోకి చెల్లె ఆరుగ్రామాదులున్నూ విప్పపెంట 1-పొంశమాళ్ల 1- వీరుపల్లె 1 సోమవరం పెద్దవీడు 1- గెండికోట 1- చింతరాజుపాళెం 1-మలనేనిపట్టం 1. యీపద్ధాలుగు గ్రామములున్నూ మొఖా చెన్నూరుపర్గణే శిద్దవటంతాలూకు యెనభయినాలుగు గ్రామాదులు కావలి నిర్ణయం కామ్రగుంటకుల్ 2 మడకకుర్ 2 మగ్గానకర్ 2 వర్తకులయిండ్లకుర్ 2 అమడి అనిన్ని - ఆధాన్యం చేన్నూరు తాలూకు 14 గ్రామాదులు శిద్దవటంతాలూకు వ 4 అనిన్ని గ్రామానకు....<noinclude><references/></noinclude> s36vg7c0608xy49eirrl5c0d02duz4w 104 213153 556386 2026-05-19T14:10:57Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556386 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|50|చారిత్రక విషయములు|}}</noinclude>.............మడి సూర్యకొమారుని కనమరుసుము చేరి కట్టనరుసుము - దొంగలసాని రుసం - తిరుపతిభాట రుసం - పరపల్లె వంగిమాళ్ళవీటి రుసుములు వొక్కల పెరికెకుర్ 0|0 రసవుగాన్‌నకునగకుర్ O|O వస్రాలనగకుర్ 1|2 తిరుపతి పరుషకు స్వాతికి నె 4 జనం 1 కి నెబులు 1 భూసాన్కుర్ 14 = యీ చొప్పున నడిపించుక మాకవులు నంమ్మి సుఖానవుండమని వ్రాయించి యిచ్చిన కవులు నిరూపం.” ఈ కౌలునుబట్టిచూడ శా. శ. 1448 వ్యయనామసంవత్సరము వైశాఖమాసమునందు విజయనగరమున రామరాజు ప్రభుత్వము చేయుచున్నట్టును, అదివఱకే కృష్ణరాయలు కీర్తిశేషుఁడైనట్టును గానవచ్చుచున్నది. ఈకౌలు పై చాటువునకు సహకారిగనే యున్నది. కృష్ణరాయలు తారణనామసంవత్సరముననే కీర్తిశేషుడై యుండవచ్చు ననుటకు మఱికొన్ని శాసనములు కానవచ్చుచున్నవి. 1. తారణనామసంవత్సర మార్గశిర శు. 2 వఱకుఁ గృష్ణరాయని కుమారుఁడైన తిరుమలరాయఁడు రాజ్యముచేయుచున్నట్టొక కన్నడ శాసనము కలదు.<ref>Epi. Carnatica Vol. IX. p. 75, District Bangalore, Taluq Magadi. Inscription No. 82.</ref> ఇది ముఖ్యముగఁ జూడఁదగినది గనుక దాని నిచ్చట నిచ్చుచున్నాఁడను. “స్వస్తిశ్రీ విజయాభ్యుదయ శాలివాహన శకవర్ష 1446 నెయ తారణసంవత్సరద మార్గశిర శుద్ధ 2 శని స్వస్తి శ్రీమాన్ మహారాజాధిరాజ రాజపరమేశ్వర శ్రీవీరభుజబల ప్రతాప గజపతి అశ్వపతి భాడ శ్రీకృష్ణదేవ మహారాయ ఉదరాబ్ధిచంద్ర శ్రీ తిరుమలదేవమహారాయవ కాలదలు శ్రీమాన్ మహాసేన సాళువచతుస్సముద్రాధీశ్వర తిమ్మన్న దండనాయకర దేశదలు స్వస్తిశ్రీ అభినవకాంచీసమకలు ఊరవర్ వరదరాజ దేవర ఉత్తమసంధి దధ్యన్నదివసరకె శ్రీకృష్ణదేవమహారాయరిగె గంగోదక సేవితికప్ప........ కోసపనాయకరు, తిరుమలదేవ మహారాయరిగు తిమన్న దన్నాయకరిగు ధర్మవాగబెకు ఎండుమారయన హల్లిగె ప్రతినామచొనాయకపురవను కొనపనాయకరు వరదరాజదేవరిగె<noinclude><references/></noinclude> a3vef998ew9hn3byc9w7p8j3j4avn6s 104 213154 556435 2026-05-19T18:00:50Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||కృష్ణదేవరాయల నిధనకాలము|51}}</noinclude>సమర్పిసిదరు తావుమాడిద సెన ఆచంద్రార్కస్థాయిగాగి నడయబెకండు మాడిదసేవె ...." ఈశాసనము వ్రాయువఱకుఁ గృష్ణరాయలు మృతినొందెననియు, ఆతని కుమారుఁడగు తిప్పప్ప రాజ్యము చేయుచుండెననియు మనమూహింపవచ్చును. ఇది మంత్రియైన సాళ్వు తిమ్మరసురాజ్యమందుఁ జేయఁబడినదానము. కృష్ణదేవమహారాయలకుఁ గోనపనాయకుఁ డనువాఁడు గంగోదకము సేవింపఁజేసెననియు నిందుఁ జెప్పఁబడియున్నది. చరమావస్థయందు గొంతులో గంగబోయు నాచారము హిందూదేశమందంతటను గలదు. కావునఁ గోనపనాయకుఁడు రాయలచరమదశయం దాతనిసేవ చేసి ధన్యుఁడయ్యెనని మనము తలంపవచ్చును. పై చాటు పద్యమునందలి మరణతిధియె నిజమైనయెడల ఈశాసనము రాయల మరణానంతరమున ఆరునెలలలో వేయఁబడినది యగును. 2. శా. శ. 1448 - లో నచ్యుతరాయలు విజయనగరమందు రాజ్యము చేయుచున్నట్లు నెల్లూరుమండలమునందు నొకశాసనముకలదు<ref>Butterworth and Venugopala Chetty: Nellore Inscriptions, Vol II, p. 803. Nellore Taluq, Inscription No. 34-A.</ref>. దాని నిచ్చట వలయునంతభాగము మాత్ర మిచ్చుచున్నాఁడను: - “స్వస్తిశ్రీ విజయాభ్యుదయ శాలివాహన శ. 1448 అగు నేటి (పార్థివసంవత్సర ఫాల్గుణ) శు. 15 బు మున (శ్రీమన్మహామండలేశ్వర............. .) అచ్యుతదేవమహారాయలువారు విజయనగరమందు వజ్రసింహాసనారూఢులై ఏలుచుండ, వుదయగిరిపట్నంబున శ్రీమన్మహామండలేశ్వర (శ్రీ) రాజు చినతిరుమల రాజులవారి కార్యకర్తలైన తిమ్మరాజులవారి కార్యకర్తలైన తిమ్మరాజు నందయ్యగారు వేదాద్రి శ్రీనరసింహదేవుని దివ్యశ్రీపాదపద్మంబులకు సాష్టాంగ దండప్రణామంబులు సమర్పించి యిచ్చిన ధర్మశాసనక్రమ మెట్లన్నను.........." ఈశాసనమునుబట్టి చూడ శా. శ. 1448 - లో అచ్యుతదేవరాయలు విజయనగరమందు రాజ్యముచేయుచున్నట్లు, అనఁగా కృష్ణరాయలు కీర్తి శేషుఁడైనట్లు కానవచ్చుచున్నది.<noinclude><references/></noinclude> 8ezboinki4ijl4r2ax4ao9z4y93eqal 104 213155 556436 2026-05-19T18:17:06Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|52|చారిత్రక విషయములు|}}</noinclude>3. శా.శ. 1446-లోఁ గృష్ణరాయని కుమారుఁడైనఁ తిరుమల దేవరాయలు దానము చేసినట్లున్నది.<ref>130 of 1896 Epigraphical Collections.</ref> 4. శా. శ. 1450 (క్రీ. శ. 1528). 1451 (క్రీ. శ. 1529) సంవత్సరములలో నచ్యుతరాయశాసనములు కానవచ్చుచున్నవి<ref>Sewell : Antiquities, Vol. 1 pp. 93; 182; 322,</ref>? వీనినన్నిటినిబట్టి చూడఁగాఁ గృష్ణరాయలు శా. శ. 1446 లోనో 1443-లోనో మృతినొందినట్లును, అప్పటినుండియు శా.శ. 1452 (క్రీ. శ. 1530) వఱకు విజయనగరరాజ్యమును ఆక్రమించుకొనవలయునని అతని కుమారుఁడైన తిరుమలరాయలును, అల్లుఁడైన రామరాయలును, తమ్ముడైన అచ్యుతరాయలు ప్రయత్నించుచుండినటులును<ref>Ep. Carn. Vol. IX, Ma. 82.</ref> ఎవరికి వీలయినప్పుడు వారు శాసనములు వేయించుట, కౌళ్ళిచ్చుట మొదలయిన పనులు చేయుచుండినట్టును, ఈకాలమునందు నెవరి యధికారమును స్థిరపడనట్టును దోచుచున్నది. ఈయూహలకన్నిటికి వ్యతిరేకముగఁ గృష్ణరాయనిశాసవములు పెక్కులు శా. శ. 1452 వఱకును గలవు కావుననే సుయెల్ మొదలయిన తద్‌జ్ఞులు కృష్ణరాయలు శా. శ. 1452 (క్రీ. శ. 1530) వఱకును జీవించియుండెనని వ్రాసియున్నారు. కాని, వారు. నేను బైని జూపిన కౌలునుగాని, శాసనములనుగాని జర్చించి సమన్వయించుటకు యత్నించియుండలేదు. ఇఁకమీఁదఁ జరిత్రవ్రాయువారు వీని నన్నిఁటిని సమన్వయింపవలసియిన్నది. వీని నన్నిటిని నొకవిధముగా సమన్వయింపవచ్చునేమో! 1446-లోనే రాయలు మృతినొంది యుండవచ్చును. తరువాత 1452 వఱకును అచ్యుతరామరాజాదులు కలహపడుచు రాజ్యమరాజకముగా నున్నకాలమందుఁ గొందఱు నాయకులు దటస్థులుగ నుండి, వీరివైపుఁ జేరక వారివైపుఁ జేరక యుండవచ్చును.<noinclude><references/></noinclude> nm7rl4qw6buibnswh2qoqnqdgq8gi93 556437 556436 2026-05-19T18:17:40Z శ్రీరామమూర్తి 1517 556437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|52|చారిత్రక విషయములు|}}</noinclude>3. శా.శ. 1446-లోఁ గృష్ణరాయని కుమారుఁడైనఁ తిరుమల దేవరాయలు దానము చేసినట్లున్నది.<ref>130 of 1896 Epigraphical Collections.</ref> 4. శా. శ. 1450 (క్రీ. శ. 1528). 1451 (క్రీ. శ. 1529) సంవత్సరములలో నచ్యుతరాయశాసనములు కానవచ్చుచున్నవి<ref>Sewell : Antiquities, Vol. 1 pp. 93; 182; 322,</ref>? వీనినన్నిటినిబట్టి చూడఁగాఁ గృష్ణరాయలు శా. శ. 1446 లోనో 1443-లోనో మృతినొందినట్లును, అప్పటినుండియు శా.శ. 1452 (క్రీ. శ. 1530) వఱకు విజయనగరరాజ్యమును ఆక్రమించుకొనవలయునని అతని కుమారుఁడైన తిరుమలరాయలును, అల్లుఁడైన రామరాయలును, తమ్ముడైన అచ్యుతరాయలు ప్రయత్నించుచుండినటులును<ref>Ep. Carn. Vol. IX, Ma. 82.</ref> ఎవరికి వీలయినప్పుడు వారు శాసనములు వేయించుట, కౌళ్ళిచ్చుట మొదలయిన పనులు చేయుచుండినట్టును, ఈకాలమునందు నెవరి యధికారమును స్థిరపడనట్టును దోచుచున్నది. ఈయూహలకన్నిటికి వ్యతిరేకముగఁ గృష్ణరాయనిశాసవములు పెక్కులు శా. శ. 1452 వఱకును గలవు కావుననే సుయెల్ మొదలయిన తద్‌జ్ఞులు కృష్ణరాయలు శా. శ. 1452 (క్రీ. శ. 1530) వఱకును జీవించియుండెనని వ్రాసియున్నారు. కాని, వారు. నేను బైని జూపిన కౌలునుగాని, శాసనములనుగాని జర్చించి సమన్వయించుటకు యత్నించియుండలేదు. ఇఁకమీఁదఁ జరిత్రవ్రాయువారు వీని నన్నిఁటిని సమన్వయింపవలసియిన్నది. వీని నన్నిటిని నొకవిధముగా సమన్వయింపవచ్చునేమో! 1446-లోనే రాయలు మృతినొంది యుండవచ్చును. తరువాత 1452 వఱకును అచ్యుతరామరాజాదులు కలహపడుచు రాజ్యమరాజకముగా నున్నకాలమందుఁ గొందఱు నాయకులు దటస్థులుగ నుండి, వీరివైపుఁ జేరక వారివైపుఁ జేరక యుండవచ్చును.<noinclude><references/></noinclude> 1eo3ed7vcsyz5vnfksl9hy5a8agsu5w 104 213156 556438 2026-05-19T18:27:11Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||కృష్ణదేవరాయల నిధనకాలము|53}}</noinclude>అట్టివారు శాసనాదులు వ్రాయవలసివచ్చినప్పుడు ఆ శాసనములలో నప్పుడు రాజ్యమునకై పోరాడుచున్నవారిలో నెవ్వరిపేరు చేర్చుటకును చెల్లక అంతకుఁ బూర్వము నిశ్చయముగఁ బ్రభుత్వముచేసిన కృష్ణరాయలపేరే వ్రాయించియుందురు. ఇదియొక యూహ. ఈయూహ ననుసరించి శా. శ. 1446 తరువాతి రాయలశాసనము లన్నియు బహుసూక్ష్మదృష్టితో శోధింపఁబడవలెను. ఆపని యవకాశానుసారముగ నేను జేయుచునేయున్నాను. కాని యితరులును చేయుదురుగాక. ఈవ్యాసము వ్రాయుటలో నాయుద్దేశము పై నుదాహరించిన కౌలును వెలిబుచ్చి, దానినిబట్టి రాయలనిధనకాలము నిశ్చయించుటకు వీలుండునేమో యోజింపుఁడని యీవిషయమున శ్రద్ధగలవారిని బురికొల్పుటయే. కాని, యిదమిద్ధమని నిశ్చయించుటకుఁ గాదు. పై నుదాహరించిన గౌలు నూఱేండ్లక్రింద చింతరాజుపల్లెపాళెం వెంకటపతిరాయని యొద్ద నుండెను. ఈగ్రామము దత్తమండలములలోని కడపజిల్లాలోనిది. వెంకటపతిరాయని వంశజు లెవరైననున్నయెడల వారు, ఈకౌలు కాగితముయొక్క అసలు తమయొద్దనున్నయెడల దానికి సరియయిన నకలు వ్రాసి నాకుఁ బంపుదురుగాక. లేక పత్రికలోనైన బ్రకటింతురుగాక. ఇంకను నిందున గుఱించి వారియొద్ద నెట్టి కాగితపత్రములున్నను వెలిపుచ్చి కృష్ణరాయల కాలనిర్ణయమునకును నాకాలమందలి యితర విషయముల నెఱుఁగుటకును గ్రొత్తసాధనములఁ దెలుంగు దేశజులకు నొసంగి వారికృతజ్ఞతకుఁ బాత్రులగుదురుగాక. చరిత్ర విషయమై శ్రద్ధగల దత్తమండలములలోని శోధకులు కొంద ఱిందునుగుఱించి శ్రద్ధవహించి, నూతనములైన కాగితపత్రములను గనుఁగొనుటకు యత్నించెదరని నమ్ముచున్నాను. శాసనములను శోధించెడువారందఱును గృష్ణరాయనిశాసనములు శా. శ. 1446 తరువాతవి శోధించునపుడు నేను రాయలనిధనకాలమును గుఱించి పైనివ్రాసిన విషయములను జ్ఞాపకముంచుకొందురని నమ్ముచున్నాఁడను. {{rule|2cm}}<noinclude><references/></noinclude> sr8lbz1hawpanca03q7qeeqfckugpuy 104 213157 556444 2026-05-19T23:11:00Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|54|చారిత్రక విషయములు|}}</noinclude>{{p|fs125|ac}}చాళుక్యులు దాక్షిణాత్యులే<ref>ఈ వ్యాసమును లక్ష్మణరావు పంతులుగారు పరమపదించునాటి మధ్యాహ్నము ముగించిరి. ఇదియే వారి తుదివ్యాసము. శారద (సం. 2. సం. 1. రుధిరోద్గారి, బాద్రపదము)లో ప్రకటింపఁబడినది.</ref></p> {{rule|2cm}} చాళుక్యు లుత్తరదేశమునుండి వచ్చినవారనియు, జంద్రవంశపు క్షత్రియులనియుఁ బెక్కు చరిత్రకారులు వ్రాసియున్నారు. కాని మనకుఁదెలిసినంతవఱకుఁ జరిత్రలందు గానఁబడు చాళుక్యులకును, ఉత్తరదేశమునకును ఎట్టి సంబంధమును లేదనియు, గదంబ రాష్ట్రకూటాది వంశములవలె వీరును దాక్షిణాత్యులె యనియుఁ దెలియుచున్నది. : ఇచ్చట దాక్షిణాత్య శబ్దమునకుఁ గొంచెము నిర్వచనము చెప్పవలెను. మన పూర్వులచే హిందూదేశము రెండుఖండములుగా విభాగింపఁబడినది. ఒకటి ఉత్తరహిందూదేశము, రెండవది దక్షిణ హిందూదేశము. ఈ రెంటికిని సరిహద్దు వింధ్యపర్వతము లేక నర్మదానది. ఈ పర్వతమునకుఁగాని, నదికిగాని దక్షిణముననున్న భూభాగమున కంతటికిని దక్షిణాపథమనియు, లేక దక్షిణ హిందూదేశమనియుఁ బేళ్లు. ఇచ్చట నివసించువారు దాక్షిణాత్యులు. కాని యీ వ్యాసమునందు దాక్షిణాత్యశబ్దమును యింత వ్యాపకార్థమందు నుపయోగింపఁ దలఁచుకొనలేదు. ఆంధ్రదేశమును, దానికిఁజుట్టును అంటి సరిహద్దులుగనున్న దేశమును మాత్రము గ్రహింపఁదలఁచితిని. ఆదేశములలో నీశాన్యమున నున్న ఓడ్ర దేశమునుగూడ గ్రహింపనక్కరలేదు. సిరిహద్దుగ లేక పోయినను మళయాక్షదేశమునుగూడ నందుఁ జేర్పవచ్చును. ఇట్లు దాక్షిణాత్యపదమువలన నాంధ్ర, కర్ణాట. ద్రావిడ, మళయాళ, మహారాష్ట్ర దేశములు సూచింపఁబడును.<noinclude><references/></noinclude> rsy0feiucq02et5fg69ywotxo01bccj 14 213158 556463 2026-05-20T06:19:06Z Rajasekhar1961 50 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 556463 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 556464 556463 2026-05-20T06:19:32Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:దువ్వూరి రామిరెడ్డి రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556464 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:దువ్వూరి రామిరెడ్డి రచనలు]] 7a9kbkfe5d6c9j6lb6yc5p9vgxtnq6h 14 213159 556469 2026-05-20T06:23:38Z Rajasekhar1961 50 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 556469 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 556470 556469 2026-05-20T06:24:10Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:నాటకములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556470 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:నాటకములు]] 0d19m7uo5hrcu9r2vhf5qmt1u7lohmd 556471 556470 2026-05-20T06:24:24Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:నాటకాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556471 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:నాటకములు]] [[వర్గం:నాటకాలు]] 1rn2kue4dylhelu8uiiameapxkk5jca 556472 556471 2026-05-20T06:24:30Z Rajasekhar1961 50 removed [[Category:నాటకములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556472 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:నాటకాలు]] elpn64kzhhi83bxbtzphdxq8g5cfjue 556476 556472 2026-05-20T06:28:08Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:దువ్వూరి రామిరెడ్డి రచనలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 556476 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:నాటకాలు]] [[వర్గం:దువ్వూరి రామిరెడ్డి రచనలు]] 89xviee2a15zshjszyzf1uatdlqgldw 104 213160 556482 2026-05-20T09:32:32Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|51}}</noinclude>న్నది. అయిన నీపురుషుఁడు విషయములయం దగునతివ్యాసంగమువలన నపరిశుద్ధ మగువాయువునుగూడ లోనికి బీల్చుచుండును. పరిశుద్ధ మగుగాలిని పీల్చినను లోపల ప్రవేశించినగాలి రక్తమును శోధించి యందలి మలరేణువులను గ్రహింపక ముందే యాగాలిని వెలుపలికి విడుచుచుండును. ఇట్లు విషయవ్యాసంగముచే శ్వాసముల నవ్యవస్థితముగా విడుచునెడ మనుజుఁడు తప్పక చెడిపోవు నని యెంచి భగవంతుఁడు రేచకాదివిశేషములుగల ప్రాణాయామము నుపదేశించెను. రేచకముయొక్క ఫలము రేచనమువలన లోపలిమల రేణువులు వెలుపలికి పోవునని యంద ఱెఱింగినదే. ఇంక యోగదృష్టము, శ్రుతిదృష్టము నగుఫలము ప్రత్యక్షవిరోధము లేకుండ నిరూపింపఁబడును. శ్రు॥ పద్మకోశప్రతీకాశం హృదయం చాప్యథోముఖం అను శ్రుతి హృదయముయొక్క స్థితిని చెప్పుచున్నది. హృదయము తామరమొగ్గవలె నుండును. అది యథోముఖముగా నుండును. దానియందు సంకోచవికాసరూపమై సకల ప్రాణులకును జీవనాధార మైనయొకశక్తి కలదు. దానిప్రక్కలనే శ్వాసము వచ్చిపోవు ప్రణాదులు గలవు. హృదయమున కిరుప్రక్కల నున్న శ్వాసనాడులు వెలుపలివాయువుచే నిండింపంబడియుండ వానిచే నాక్రమింపఁబడి హృదయము ముణుచుకొనును. హృదయము ముణుచుకొనినప్పు డందున్నర క్త<noinclude><references/></noinclude> 8n6lqiepq7tr5bfmn2dict6pc0h09n9 104 213161 556484 2026-05-20T09:41:57Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|52|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}</noinclude>ము నాడులద్వారా శరీరమంతట వ్యాపించును. ఇంక శ్వాసవాయువు వెలుపలికి వచ్చినప్పుడు ప్రాణప్రణాడి ముడుచుకొనును. గాన నప్పుడు హృదయము వికసించియుండి రక్తమును తనయంద ధరించుచుండును. ఇట్లు శ్వాసము వెలుపలికి పోవునప్పుడు ప్రాణప్రణాడి ముడుచుకొనుగాన దానినిబట్టి హృదయము వికసించుటయు, శ్వాసవాయువు లోపలికి వచ్చినప్పుడు ప్రాణప్రణాడి వికసించునుగాని దానింబట్టి హృదయము ముడుచుకొనుటయు సంభవించును. ఇట్లు హృదయము ముడుచుకొనుటచే రక్తము దీనినుండి వెడలి శరీరమం దంతట వ్యాపించుటయు, నది వికసించుటచే రక్తము దానియంద యుండుటయు సంభవించుచున్నదిగదా. దీనివలన శరీరపుష్టియు, రక్త ప్రచారంబును నియతంబు లగును. మఱియు హృదయము రక్తమును పరశుద్ధి చేయునదిగాన నచ్చటిమలాంశములు ప్రాణప్రణాడులద్వారా వెలుపటికి ద్రోయంబడు చుండుటంజేసి హృదయము, ప్రాణప్రణాడులును శరీరస్థితికి మూలములగుచున్నవి. ఇందు స్వభావముననె ఉచ్ఛ్వాసనిశ్వాసములవలన శరీరపోషణము జరుగుచున్నది. అయినను జనుఁడు మంచివాయువుతో నిండియున్న పర్వతాగ్రము, నదీతీరము మొదలగు ప్రదేశములయం దుండి మితముగ శ్వాసమును విడుచునెడ క్రమముగా హృదయము వికసించి తొల్లిటికంటె నెక్కుడురక్తమును<noinclude><references/></noinclude> dgnqo895f7185ob118kn2lk5achl9ib 104 213162 556485 2026-05-20T09:44:16Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రహించును. అంత తిరుగ గాలిని పూరించినపుడు అచ్చట పరిశుద్ధ మగుగాలిని లోన పూరించుటవలన నందున్న రక్తము శుద్ధి నొంది స్థానముల్లు తప్పకుండ ప్రవహించును. మఱియు నప్పుడు గాలిని పూ...' 556485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|53}}</noinclude>గ్రహించును. అంత తిరుగ గాలిని పూరించినపుడు అచ్చట పరిశుద్ధ మగుగాలిని లోన పూరించుటవలన నందున్న రక్తము శుద్ధి నొంది స్థానముల్లు తప్పకుండ ప్రవహించును. మఱియు నప్పుడు గాలిని పూర్ణకుంభమునుంబలె పూరింప నాగాలి హృ దయమును బాగుగ సంకోచింపఁజేసి యందున్న రక్తమును న హించునాడులయందు ప్రవేశించి వానిని పరిశుద్ధము చేయును. రక్త ముచే నిండియున్న యానాడులు స్నానాదులచే ఘనీభావ ము నెందియుండెనేని అందున్న రక్తమును కుంభకము చేయఁబ డిన వాయువు నిర్మలము చేయును. అట్లు నిర్మల మగురక్త ము భూ మధ్యమును (కనుబొమలనడును) సహస్రారమును పొం దానం జేసి మనంబును నిర్మలం బగు. దును. గావున పరత త్వమును ధ్యానము చేయ శక్తి యుక్తంబగు. నింతియ గాక మన స్సు ఇంద్రియప్రణాడులలో ప్రవేశించి వానిద్వారా వస్తుత త్వమును గ్రహింపఁజాలి యుండును. కుంభకదశయంద గా క జంకొకదశయందు హృదయమున రక్తముయొక్క రాక పో కలు సంభవింప కుండవు. కావున కుంభకడశయే శిరమున నున్నరక్త మును శుద్ధి సేయఁ జాలియుండును. కాబట్టి సిద్ధిని గోరు వారు దీనికై యత్నించుచుందురు. బుద్ధికి ప్రకాశముఇంద్రియములకు పాటవము, ఆయువునకు వృద్ధి. రక్తమునకు శుద్ధి,శరీరమున నున్న మలములు తొలగునుగాన శ రీరము నిర్మలమగుట యీ మొదలగు ననేక గుణములు గలవు. ఈకుంభకమువలన<noinclude><references/></noinclude> nsacrri8odss4xitsemhu997wmnjaar 556487 556485 2026-05-20T09:53:34Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|53}}</noinclude>గ్రహించును. అంత తిరుగ గాలిని పూరించినపుడు అచ్చట పరిశుద్ధ మగుగాలిని లోన పూరించుటవలన నందున్నరక్తము శుద్ధి నొంది స్థానముల్లు తప్పకుండ ప్రవహించును. మఱియు నప్పుడు గాలిని పూర్ణకుంభమునుంబలె పూరింప నాగాలి హృదయమును బాగుగ సంకోచింపఁజేసి యందున్నరక్తమును వహించునాడులయందు ప్రవేశించి వానిని పరిశుద్ధము చేయును. రక్తముచే నిండియున్న యానాడులు స్నానాదులచే ఘనీభావము నొందియుండెనేని అందున్నరక్తమును కుంభకము చేయఁబడిన వాయువు నిర్మలము చేయును. అట్లు నిర్మల మగురక్తము భ్రూమధ్యమును (కనుబొమలనడును) సహస్రారమును పొందును. దానంజేసి మనంబును నిర్మలం బగు. గావున పరతత్త్వమునుధ్యానముచేయ శక్తి యుక్తంబగు. నింతియగాక మనస్సు ఇంద్రియప్రణాడులలో ప్రవేశించి వానిద్వారా వస్తుతత్వమును గ్రహింపఁజాలి యుండును. కుంభకదశయంద గాక యింకొకదశయందు హృదయమున రక్తముయొక్క రాకపోకలు సంభవింప కుండవు. కావున కుంభకదశయే శిరమున నున్నరక్త మును శుద్ధిసేయఁ జాలియుండును. కాబట్టి సిద్ధిని గోరువారు దీనికై యత్నించుచుందురు. ఈకుంభకమువలన బుద్ధికి ప్రకాశముఇంద్రియములకు పాటవము, ఆయువునకు వృద్ధి రక్తమునకు శుద్ధి, శరీరమున నున్న మలములు తొలగునుగాన శరీరము నిర్మలమగుట యీమొదలగు ననేకగుణములు గలవు.<noinclude><references/></noinclude> s082e3ps3c2mvc7i0ffim77nmncezzm 104 213163 556488 2026-05-20T10:02:35Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|54|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}</noinclude>ఈకుంభకము శక్తికొలది క్రమముగా పెనుప దగినదై యుండును. ఇదియె ప్రాణగతిని నియమించును. రేచకము పూరకంబును నొక్కవైపునాసికతోనే చేయగూడదు. ఇరుప్రక్కలనుండియు శ్వాసము వెడలుచుండుగావునను, ఇరుప్రక్కల మలము లుండుగావునను నిరుప్రక్కల మార్చికొనుచు చేయవలయు. ఇట్టు లభ్యసించు వానికి కుంభకము క్రమముగా వృద్ధినొంది శ్వాసమును సూక్ష్మమగుసుషుమ్నయందు ప్రవేశపెట్టును. అప్పుడే జీవునకు నిశ్చల మగుస్థితి కలుగుంగాన శరీరంబును వృద్ధ్యాదులకు సాధన మగుసూర్యకిరణాదులతేజమును గ్రహింపదు. ఈయవస్థయే శ్రు॥ నైన మగ్ని ర్దహతి అనుశ్రుతిచే చెప్పఁబడియెను. కావున కుంభకావస్థ యవశ్యము సాధింపదగినది. ఇది యేకకాలమున ఫలింపదుగాన క్రమముగా నభ్యాసము విధింపఁబడినది. యౌవనదశయందు చిత్తము నిశ్చలముగా నుండనేరదు గాన బాల్యమునంద దీనియభ్యాస మారంభింపవలయు. వాయువును స్వల్పకాలము ధరించు నెడ నది శరీర మంతను వ్యాపింపదు. కావున శరీరమునుశుద్ధిపరచి యారోగ్యమును, ఆయుర్వృద్ధిని నొసఁగనేరదు. కాబట్టి ప్రాణాయామమన కుంభకమునే ముఖ్యముగా ననుష్ఠింప వలయు. ఆకుంభక మొక్కమారు సిద్ధించునది కాదు. కావున తొలుత మూడు, పిదప నాఱు, పది, పండ్రెండు మాత్రల కాలముచొప్పున క్రమముగా నభ్యసింపవలయు. ఇట్టియభ్యా<noinclude><references/></noinclude> 6lkmz9csxksk5n7yt9xqds06g7qs2pj 104 213164 556489 2026-05-20T10:11:00Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|55}}</noinclude>సాతిశయమువలన నిప్పటికిని నీటియందు మునిగి యొకటిరెండు దినంబులు శ్వాసమును ధరించియుండువారు కలరు. పూర్వము కొంద ఱనేకవత్సరంబులు సమాధియం దుండి పిదప కుంభకమునుండి లేచి శ్వాసమును విడిచి రని విను చున్నారము. కావున యోగమునకు ప్రాణమును బోలు ప్రాణాయామము మహాఫలము కలదియనుట నిర్వివాదము. ప్రాణాయామము యొక్క ప్రయోజనము యోగమునందు వైద్యకమునందును, వేదాగమ పురాణాదులయందును నధికముగా గలదు. ఇందధికఫలము గలదని బౌద్ధాదులును నాసక్తి కలిగి యున్నారు. ఇట్లు సంధ్యోపాసనయొక్క యొకయంగంబునక యింతఫలము కలిగియున్నది. ఇంక నన్నియంగంబులతో గూడిన సంద్యోపాసనకుగాని యార్యధర్మంబు లన్నింటికిగాని యెంతఫలము కలదో యద్దాని ధీమంతు లూహింతురుగాక. ఇఁక ప్రోక్షణమునకు, అర్ఘ్యదానమునకును, ఫలము నిరూపించుట ప్రకృతము. ఇందు వర్ణభేదమునుబట్టి మంత్రములు వెవ్వేరైనను ప్రోక్షణము సర్వసాధారణముగానే విధింపఁబడెను. ఈప్రోక్షణము చక్కగఁజేయునెడ దీనికి పిమ్మట జేయఁబోవు. నర్ఘ్యదానమునకు నధికారము కలుగుట ఫలమని శాస్త్రమునఁ జెప్పఁబడియున్నది. అది యుక్తమే. ప్రోక్షణమని, శిరమున జలము జల్లుకొనుట అదివ్రేళ్ళచేతగాని, దర్భలచేగాని చేయవలయు. అందు దర్భలచే చల్లుకొనుట<noinclude><references/></noinclude> gsbj9lw0jpypr3p4nfceqgi4pvjmf2g 104 213165 556490 2026-05-20T10:11:36Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '' 556490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 335ominc9whgv4vkz45pv3s4k4b6r3q 556492 556490 2026-05-20T10:20:35Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|56|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}</noinclude>ముఖ్యము. దర్భలశక్తియో అద్భుత మైనది. ఎట్లన, త్రిదోషములసామ్యము పొందించు ననియు, అగ్నితో సమానము లనియు, ఉష్ణవీర్యముగలవి యనియు, అతితీవ్ర మైనశక్తిగలవి యనియు, ఇండుపు (చిల్ల) గింజవలె జలదోషము నడచునవి యనియు, లోహమును శోధించునవి యనియు, పితరులకు ప్రియము లైనవి యనియు పుణ్యభూమియందు మాత్రమె యుండునవిగాన పవిత్రము లైనవి యనియు, ననేకవిధముల పొగడ్త నొందుచున్నవి. వైద్యశాస్త్రమున దర్భలయొక్క కల్కము సన్నిపాతజ్వరమును పోగొట్టునని చెప్పఁబడియుండుటచే నివి త్రిదోషహరము లని తెలియుచున్నది. ఇవి యగ్నితుల్యము లెటులనిన, అగ్నిగర్భము లనివీనికి ప్రసిద్ధి గలదు, దర్భలు తడిసియున్నను నిప్పు తగులగానే సురసుర గాలును. అందువలననె వీనికి అగ్నికిని బర్హియని నామముకలదు. అనామికయందు: కఫనాడి యుండునుగాన దానిదోషము హరించుటకై యావ్రేలియందు దర్భపవిత్రమును ధరింపవలయు నని నియమింపబడెను. ఇందువలన వీనియందు తీవ్రశక్తి కల దనియు నుష్ణవీర్యము కలదనియు తెలియుచున్నది. ఇండుపుగింజవలె నీరును నిర్మలముచేయుశక్తి వీనియందు గలదని ప్రత్యక్షముగనె కనఁబడుచున్నది. ఎట్లందురేని, కశ్మల మగు నీరుగల నదులయందు దర్భగుబురు లుండునేని యానదియం దగుమాలిన్యమును దర్భలాకర్షించుచున్నవి. దాననె యచట లంక లేర్పడుచుండుట. మఱియు, మలిన<noinclude><references/></noinclude> 9uurpm3q37xqklkqybj1acld7j6oks5 104 213166 556495 2026-05-20T11:13:36Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>ఱొతాతలుపు మూఁతబడియె. అంత నాచిలుక గుండెలుగొట్టు కొన దద్దిరపడి తనముక్కున నెంతయెత్తినఁ బ్రయోజనంబు లేక “దైవమా, నాడు నట్టడవిలోఁ బలుబాములపాలై యే చెడు మెకంబుల కెఱయౌదునోయని యేకాకినై శోకించుతఱి నీ కోమలాంగివలన మనుఁగడఁ గనియఁ గారణాంతరంబునఁ బతంగరూపంబునొంది యంగద మునింగియు నీయంగనా సాంగత్యమువలన నా యంగలార్పులు దొలంగించుకొని మేనఁబాణంబు లున్న నది చాలునని యీ పరుసుననున్న నాకుఁ గోఱుచుట్టుపై ఱోఁకలిపడియె నన్నట్లీ బ్రతుకుఁ దెఱవైన లేకుండ నీయండజాక్షి యండబాపిన నీగండంబు నా కెట్లు గడచు'నని వనటనొందుచుండె." అని చెప్పిన విని కాంతిమతి మెల్లనఁ గరంబున వారింపఁ గలవాణి నుడుగ నుడిగె. అంత నారాత్రి పుచ్చి మఱునాఁడు ప్రభాత వేళ్య బద్మ పాదుండు నిజసభాంతరంబునఁ బేరోలగంబుండి యఖిలమంత్రి పురోహిత విద్వద్బాంధవుల సమ్ముఖంబున మతిమంతు నాహ్వానంబుచేసి యిట్లనియె. "నీ వన్వర్థనామధేయుండవు; నీవు చెప్పిన చొప్పున నే నొక్కరుండనపోయి మొన్న నాపొన్నమీది కిన్నరపక్షుల పలుకులు వింటి. నీ చెప్పిన యర్థంబు సార్ధకంబయ్యెఁ; గాని మనముచ్చటఁ దెలిసి యీయూరివాఁడ కాఁబోలు నొక మలినాంబరధరుండు నావేళక వచ్చి యొక చెట్టుచాటునం డాగెనని తద్దేతుకంబైన కార్యంబు సొంతంబుగాఁ జెప్పి సంతానవాంఛఁ జింతిల్లునాకు శకుంతంబులు సంతసంబుఁ గూర్ప నంతరాయంబుచేయు చెనటిమనుజుల వారింప నొక్క తంత్రంబు విచారింపవే”” యనిన “నట్ల కాక” యని క్షమారమణుండు గొలువు చాలింపుడు మతిమంతుండు నిజ<noinclude><references/></noinclude> 21le2geeaq7hrs9q3wmloo8rpeauy48 104 213167 556496 2026-05-20T11:31:28Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>మందిరంబున కరిగి మది నొకకిటుకు సంబాళించుకొనుచుండె. తదనంతరంబున రాజు పగలువుచ్చి యా రేయి యథావిధి విధువదనలం గూడి కథ యడిగినఁ గలవాణి యావలియుదంతం బుపక్రమించె. అట్లు వింధ్యభూధరగహ్వరంబున స్మరహయంబు చంద్రముఖీవియోగ పరితాపంబునం గంపిల్లి తెఱవేది యాలోనఁ దపోవృత్తిమెనున్న మహాపురుషు కట్టెదుట నొక చట్రాతి నిట్రాటిపైఁ గూరుచుండి ప్రామిన్కులు సంహీతాపదక్రమంబుల జాడలెఱిఁగి యష్టావధానములను సంధించుచున్నఁ గొంతవడికి నత్తపసి సుషుమ్నాంతదృష్టి మఱలించి కుంభకం బిడామార్గమ్మున బయలవిడచి ప్రణవంబు బ్రహ్మసుషిరాంతర్లీనంబుచేసి బాహ్యలక్ష్యంబుఁ గైకొని ముంగిటనున్న యనంగతురంగంబు నీక్షించి శ్రుతి హితంబుగా యజుశ్రుతిఁ బఠియింప నచ్చెరువడి, "యి జీవికిం బక్షిలక్షణంబు స్థూలంబుననెకాని సూక్ష్మంబున గానరాదు. పరీక్షిత'మని డాయంబోయి యాజడదారిమేటి తనముందట నిలచినం గని పనస చాలించి “యో శాపాయుధసార్వభౌమా, నీ సందియంబు నాకుం దెలిసె. తిత్తురులనృత్తంబు చిత్తంబున హత్తింపు మిది క్రొత్తఁగా నుండదు. నా నేర్చిన చదువు లుగ్గడింతు నాకర్ణింపుము. ఋగాదిశ్రుతులు నాలుగు. ఈశ కేన కఠ ప్రశ్నాద్యుపనిషత్తులు వేయియు నూటయెనుఁబది. తర్క వ్యాకరణాదిశాస్త్రంబు లాఱు. బ్రహ్మ భాగవతాది మహాపురాణంబులు పదునెనిమిది. మనుపరాశరాది స్మృతులు నూఱు.<noinclude><references/></noinclude> q1xtllo7qwigfcmw4bqobpakfau6jqk