వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 0 2239 556635 427927 2026-05-21T09:08:29Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556635 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దనా తత్కిమ్ కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ=== అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞం కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} 1zjt0n2e0v89djyphwmki23eftnhcjb 556636 556635 2026-05-21T09:10:19Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556636 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దనా తత్కిమ్ కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ=== అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞం కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} 1qnq7oyblr0slewuu3cjlloqal0bu7z 556637 556636 2026-05-21T09:12:40Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 /* జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దనా తత్కిమ్ కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ */ 556637 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞం కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} pf91c40i0qdfopa19n2cb2ytu3jfkc8 556638 556637 2026-05-21T09:13:43Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556638 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞం కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} anz752jxpgvcql8m2qo6yplwgsz1i55 556639 556638 2026-05-21T09:15:21Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556639 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞం కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} 0dvlbdfbbk482l9z4dtfmfzrzdtnwnt 556640 556639 2026-05-21T09:16:14Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 /* కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య */ పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556640 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్| ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 || ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞం కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} 3fkiygel8yiibojhcnuseza2bwvd9ab 556641 556640 2026-05-21T09:16:58Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 /* యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా */ పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556641 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్| ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 || ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున| కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 || అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞం కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} p8kvyyagxe013wrjmshz94kul9fgl4y 556642 556641 2026-05-21T09:17:47Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 /* నియతం కురు కర్మ త్వం */ పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556642 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్| ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 || ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున| కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 || అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః| శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 || నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞం కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} kt9kx2pbjvgh65vtuip3mi3zr10wdae 556643 556642 2026-05-21T09:19:12Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 /* యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర */ పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556643 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్| ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 || ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున| కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 || అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః| శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 || నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః| తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 || కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} ib1hj3r02npwek814l9xlvrpsz3e6me 556644 556643 2026-05-21T09:19:49Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 /* సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా */ పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556644 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్| ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 || ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున| కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 || అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః| శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 || నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః| తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 || కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః| అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 || యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} pzksnidbrrinkkg4hbyjkrqyz3pnop6 556645 556644 2026-05-21T09:20:38Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 /* దేవాన్భావయతానేన */ పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556645 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్| ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 || ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున| కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 || అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః| శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 || నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః| తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 || కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః| అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 || యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః| పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 || దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} 81wvnvoil12eqzsb1f2zvoc7i7njnnn 556646 556645 2026-05-21T09:22:07Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 /* ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా */ పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556646 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్| ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 || ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున| కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 || అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః| శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 || నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః| తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 || కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః| అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 || యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః| పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 || దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః| తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 || యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} kozmir8sdloa8b9vl27t90tc3fdqsv7 556647 556646 2026-05-21T09:22:47Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 /* యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో */ పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556647 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్| ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 || ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున| కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 || అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః| శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 || నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః| తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 || కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః| అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 || యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః| పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 || దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః| తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 || యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః| భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 || యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} geatdhl0cyc9z7w98ow7dalw7qxra77 556648 556647 2026-05-21T09:23:23Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 /* అన్నాద్భవన్తి భూతాని */ పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556648 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్| ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 || ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున| కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 || అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః| శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 || నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః| తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 || కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః| అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 || యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః| పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 || దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః| తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 || యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః| భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 || యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః| యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 || అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} 1ainpxe9s1abiv9hssqjw8i100b4tc2 556650 556648 2026-05-21T09:24:04Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 /* కర్మ బ్రహ్మోద్భవం */ పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556650 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్| ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 || ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున| కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 || అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః| శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 || నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః| తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 || కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః| అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 || యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః| పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 || దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః| తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 || యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః| భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 || యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః| యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 || అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్| తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 || కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || === ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} l59idrz991afb43ajso4357ecp3eh9p 556651 556650 2026-05-21T09:25:40Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556651 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్| ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 || ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున| కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 || అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః| శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 || నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః| తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 || కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః| అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 || యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః| పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 || దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః| తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 || యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః| భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 || యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః| యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 || అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్| తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 || కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} qhvp3pe7qrhdkci8n8zjau79l21kqbo 556652 556651 2026-05-21T09:26:34Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 /* యస్త్వాత్మరతిరేవ */ పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556652 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్| ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 || ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున| కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 || అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః| శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 || నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః| తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 || కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః| అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 || యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః| పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 || దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః| తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 || యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః| భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 || యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః| యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 || అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్| తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 || కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః| ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 || ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} ohku7m0821723louhagc3s4yxpwu1yh 556653 556652 2026-05-21T09:27:59Z శ్రీనివాస్ బందరు 7291 /* నైవ తస్య కృతేనార్థో */ పూర్తి శ్లోకాన్ని చేర్చడం జరిగింది 556653 wikitext text/x-wiki {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = {{PAGENAME}} | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} ===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా === అర్జున ఉవచ జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన| తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 || అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు; జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు? ===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన === వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే| తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 || అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు. ===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా === శ్రీభగవానువాచ| లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ| జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 || భగవంతుడు ఇలాపలికాడు; పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది. ===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం=== కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు. ===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|=== న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే| న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 || ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి. ===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య === కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్| ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 || ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు. ===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా=== యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున| కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 || అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు. ===నియతం కురు కర్మ త్వం=== నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః| శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 || నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు. ===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర=== యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః| తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 || కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి. ===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా=== సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః| అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 || యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు. ===దేవాన్భావయతానేన=== దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః| పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 || దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు. ===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా=== ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః| తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 || యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు . ===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో=== యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః| భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 || యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు. ===అన్నాద్భవన్తి భూతాని=== అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః| యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 || అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము. ===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం=== కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్| తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 || కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో. === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం === ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః| అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 || ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం. ===యస్త్వాత్మరతిరేవ=== యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః| ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 || ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు. ===నైవ తస్య కృతేనార్థో=== నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన| న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 || అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు. ===తస్మాదసక్తః సతతం=== అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును. ===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా=== జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును. ===యద్యదాచరతి=== శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది. ===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం=== అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను. ===యది హ్యహం న వర్తేయం=== అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు. ===ఉత్సీదేయురిమే లోకా=== నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను. ===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో=== అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి. ===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం=== కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి. ===ప్రకృతేః క్రియమాణాని=== ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు. ===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో=== మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. ===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః === ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు. ===మయి సర్వాణి కర్మాణి === సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి. ===యే మే మతమిదం === నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు. ===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో=== ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. ===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః=== జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది. ===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే === ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు. ===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః=== బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది. ===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం=== అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు; కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? ===కామ ఏష క్రోధ ఏష === శ్రీ భగవానుడన్నాడు; ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో. ===ధూమేనావ్రియతే=== అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది. ===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన=== కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది. ===ఇన్ద్రియాణి మనో=== ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. ===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ=== అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. ===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః=== ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ. ===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా=== మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు. {{header3 | title = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]] | author = | section = | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]] }} {{భగవద్గీత}} brw9cfsrsgmjd2u4e0ef7urq8oms3k0 0 3095 556606 318265 2026-05-21T05:33:02Z Dglasri 7328 /* బయటి లింకులు */ 556606 wikitext text/x-wiki <!-- BOX --> <div style='padding:0.5em; margin-bottom:0.8em; border:1px solid #fd8; background:#fffcec;'> <!-- BOX HEAD --> <div style="background-color:#fd8; font-weight:bold; font-size:140%; text-align:left; padding:0.3em;margin-bottom:0.2em;"> (రాగమ్: ) (తాలమ్: ) </div> <!-- BOX CONTENT --> <div style='padding-left:0.5em;'> పల్లవి - అంతయు నీవే హరి పుండరీకాక్ష చెంత నాకు నీవే శ్రీరఘురామ చరణం1 - కులమును నీవే గోవిందుడా నా కలిమియు నీవే కరుణానిధి తలపును నీవే ధరణీధర నా నెలవును నీవే నీరజనాభ 2- తనువును నీవే దామోదర నా మనికియు నీవే మధుసూదన వినికియు నీవే విట్ఠలుడా నా వెనకముందు నీవే విష్ణు దేవుడా 3- పుట్టుగు నీవే పురుషోత్తమ కొన నట్టనడుము నీవే నారాయణ ఇట్టే శ్రీ వెంకటేశ్వరుడా నాకు నెట్టన గతి ఇంక నీవే నీవే ===బయటి లింకులు=== [https://annamayya-u.blogspot.com/2009/04/amtayu-nive-hari-pumdarikaksha.html Antayu nive - అంతయు నీవే] ---- {{అన్నమయ్య పాటలు}} [[Category:అన్నమయ్య పాటలు ]] syrrjwykenl0lzs2yllrssz3vj6t2l4 102 34766 556574 449790 2026-05-20T13:42:43Z Rajasekhar1961 50 556574 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = మండపాక |అసలుపేరు = పార్వతీశ్వర శాస్త్రి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ |పుట్టిన_యేడు = 1833 |గిట్టిన_యేడు = 1897 |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = మండపాక పార్వతీశ్వర శాస్త్రి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[యాత్రా చరిత్ర]] (1915) {{small scan link|Yaatraa charitra puurvabhaagamu.pdf}} * శ్రీకృష్ణాభ్యుదయము (1902) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.332827/mode/2up External scan] * [[ప్రబంధసంబంధబంధనిబంధనగ్రంథము]] (1896) {{small scan link|ప్రబంధసంబంధబంధనిబంధనగ్రంథము.pdf}} * [[విరిసెజ్జ]] (1935) {{small scan link|Virisejja.pdf}} * [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 3-4/భారత భాషకును నేటిగ్రాంధిక భాషకును భేదము]] * [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 3/సంచిక 6/అక్కయ్యతో నేను ఆడుకొంటాను]] ===ఏకప్రాస శతకములు=== 1. బ్రహ్మేశ శతకము 2. చిత్త్రిశతి 3. వేంకటశైలనాయద్విశతి 4. విశ్వనాయక శతకము 5. విశ్వనాథస్వామి శతకము 6. కాశీ విశ్వనాథ శతకము 7. పార్థివలింగ శతకము 8. పరమశివ శతకము 9. సూర్యనారాయణ శతకము 10. బాల శశాంకమౌళి శతకము 11. చంద్రఖండ కలాప శతకము 12. కలిపురుష శతకము 13. ఈశ్వర శతకము. ===శతకములు=== 1. సీతారామ ద్వ్యర్థిశతకము 2. శ్రీజనార్దన శతకము 3. కాశి కా విశ్వనాథ సీసపద్య శతకము 4. పరమాత్మ శతకము 5. పార్వతీశ్వర శతకము 6. కాశీవిశ్వనాథ ప్రభూశతకము 7. సుర్యనారాయణ శతకము 8. వేంకటరమణ శతకము 9. వరాహ నరసింహ శతకము 10. జగద్రక్షక శతకము 11. రమానాయక శతకము 12. ఆంజనేయ శతకము 13. రామ రక్షాశతకము 14. గోపాలకృష్ణ శతకము 15. బాలకృష్ణ శతకము 16. రఘుపతి శతకము 17. జగన్నాయక శతకము 18. రామలింగేశ్వర శతకము 19. సర్వకామదా శతకము 20. గణపతి శతకము 21. హరి శతకము 22 హరిహరేశ్వర శతకము 23. మాలికా కృతులు, దండకములు మరికొన్ని కలవు. ===కావ్యములు=== 1. శ్రీ రాధాకృష్ణ సంవాదము 2. బొబ్బిలి మహారాజ వంశావళి 3. ఉమా సంహిత 4. కాంచీ మహత్త్వము 5. అమరుకము 6. అక్షరమాలి కాఖ్య నిఘంటువు. ===గద్యకావ్యములు=== 2. గురుచిత్రకథ 3. లఘుచిత్రకథ 4. శ్రీ బొబ్బిలి మహారాజ వంశావళి. ===సంస్కృత కృతులు=== 1. గుణశ్లోకాది చిత్రరచన 2.కవితా వినోద కోశము 3.సీతా నేతృస్తుతి 4. కాశీశ్వరాష్టకము 5. మంగశాష్టక చతుష్టయము 6. శ్రీ వేంకటగిరి ప్రభు ద్వ్యర్థిశ్లోక కదంబము . ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[ఆంధ్ర రచయితలు/మండపాక పార్వతీశ్వరశాస్త్రి]] * [[ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - మూడవ భాగము/మండపాక పార్వతీశ్వరకవి]] {{authority control}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు]] 88jxh12cpzyedt10u8jknxs0mescdzs 102 59695 556585 375682 2026-05-20T19:11:22Z Rajasekhar1961 50 /* రచయిత గురించిన రచనలు */ 556585 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = కోరాడ |అసలుపేరు = రామచంద్రశాస్త్రి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క |పుట్టిన_యేడు = 1816 |గిట్టిన_యేడు = 1897 |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[ఘనవృత్తము]] (1917) {{small scan link|2015.330445.Ghanavritham.pdf}} * మంజరీ మధుకరీయం * ఉన్మత్త రాఘవము * నయప్రదీపము * రథాంగదూతము * శాకుంతలము * వేణీసంహారము * ముద్రారాక్షసము * ఉత్తరరామచరితము * పరశురామ విజయము ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[ఆంధ్ర రచయితలు/కోరాడ రామచంద్ర శాస్త్రి]] {{authority control}} fy6wutr3qg80jbt9w5y7yglwj9zejna 102 134187 556584 491079 2026-05-20T19:01:29Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 556584 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వావిలాల |అసలుపేరు = వాసుదేవశాస్త్రి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = 1851 |గిట్టిన_యేడు = 1897 |వివరణ = తెలుగు భాషలో మొదటి సాంఘిక నాటక రచయిత. |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వావిలాల వాసుదేవశాస్త్రి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * ఆరోగ్యసర్వస్వము * గరుడాచలము * నందకరాజ్యం * మృచ్ఛకటికము * ఉత్తరరామచరితము * మాతృస్వరూపస్మృతి * ఆంధ్ర రఘువంశము {{small scan link|Andhra-Raghuvamsamu-Part-1.pdf}} [[File:Andhra-Raghuvamsamu-Part-1.pdf|thumb|ఆంధ్ర రఘువంశము మొదటి భాగము]] * జూలియస్ సీజరు * ముకుక్షు తారకము మున్నగునవి. {{authority control}} n0pz413am7kzkohd6cxvw8bjci5okog 106 155353 556562 449949 2026-05-20T12:54:05Z Rajasekhar1961 50 556562 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అప్పకవీయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:కాకునూరి అప్పకవి|కాకునూరి అప్పకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=గిడుగు రామమూర్తిపంతులు, ఉత్పల వేంకటనరసింహాచార్యులు, రావూరి దొరస్వామిశర్మ |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=మదరాసు |సంవత్సరం=1966 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 4to5="'ఉపో" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} s1r5wuhe4nq08ai9ajbuj3xh4xpqzdz 556567 556562 2026-05-20T13:08:17Z Rajasekhar1961 50 556567 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అప్పకవీయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:కాకునూరి అప్పకవి|కాకునూరి అప్పకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=గిడుగు రామమూర్తిపంతులు, ఉత్పల వేంకటనరసింహాచార్యులు, రావూరి దొరస్వామిశర్మ |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=మదరాసు |సంవత్సరం=1966 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1="ముచి" 2to3="ప్రవి" 4to5="ఉపో" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} jj5p94zltni8r4tmjrm9108ldj7zavw 556568 556567 2026-05-20T13:11:12Z Rajasekhar1961 50 556568 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అప్పకవీయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:కాకునూరి అప్పకవి|కాకునూరి అప్పకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=గిడుగు రామమూర్తిపంతులు, ఉత్పల వేంకటనరసింహాచార్యులు, రావూరి దొరస్వామిశర్మ |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=మదరాసు |సంవత్సరం=1966 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1="ముచి" 2to3="ప్రవి" 4to5="ఉపో" 110to115="విసూ" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 229eurd0b6ijijsty7b0zioezoyutr9 556569 556568 2026-05-20T13:14:19Z Rajasekhar1961 50 556569 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అప్పకవీయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:కాకునూరి అప్పకవి|కాకునూరి అప్పకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=గిడుగు రామమూర్తిపంతులు, ఉత్పల వేంకటనరసింహాచార్యులు, రావూరి దొరస్వామిశర్మ |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=మదరాసు |సంవత్సరం=1966 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1="ముచి" 2to3="ప్రవి" 4to5="ఉపో" 6to54="పీరిక" 110to115="విసూ" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} ejqjoq4a43olfea1r5w0d6n8g8gbgwt 556571 556569 2026-05-20T13:16:42Z Rajasekhar1961 50 556571 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[అప్పకవీయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:కాకునూరి అప్పకవి|కాకునూరి అప్పకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=గిడుగు రామమూర్తిపంతులు, ఉత్పల వేంకటనరసింహాచార్యులు, రావూరి దొరస్వామిశర్మ |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=మదరాసు |సంవత్సరం=1966 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1="ముచి" 2to3="ప్రవి" 4to5="ఉపో" 6to54="పీరిక" 55to109="సమీక్ష" 110to115="విసూ" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} os562s27zla5quo1fqv1hjs9nawxi3o 0 211638 556661 551799 2026-05-21T10:33:08Z రవిచంద్ర 146 556661 wikitext text/x-wiki <poem> పుండరీకుడు పట్టి ఆడిన పండరి జెండా భూమండలమంతా నిండియున్నది తాండవజెండా పండరి క్షేత్రమందు ప్రబలిన జెండా పాండురంగని గుడిపైన ప్రబలిన జెండా ప్రబలిన జెండా భక్తికీ పండరి జెండా పుండరీకుడు పట్టి ఆడిన పండరి జెండా భూమండలమంతా నిండియున్నది తాండవజెండా సక్కుబాయి చేతబట్టిన సాధుల జెండా అందమైన బాలభక్తులు పట్టిన జెండా పట్టిన జెండా భక్తికీ పండరి జెండా పుండరీకుడు పట్టి ఆడిన పండరి జెండా భూమండలమంతా నిండియున్నది తాండవజెండా భక్తితో భజియించే వారికి అభయమే జెండా భక్తిలేని పాపులకు బల్లెమే జెండా బల్లెమే జెండా పాపులకు గాలమే జెండా పుండరీకుడు పట్టి ఆడిన పండరి జెండా భూమండలమంతా నిండియున్నది తాండవజెండా కామాంధకారములకు కొడవలే జెండా కామక్రోధ మోహములకు ఖడ్గమే జెండా ఖడ్గమే జెండా భక్తికీ పండరి జెండా పుండరీకుడు పట్టి ఆడిన పండరి జెండా భూమండలమంతా నిండియున్నది తాండవజెండా కడపరంగని గుడిపైన కట్టిన జెండా కడప నారాయణదాసుడు నిలిపిన జెండా నిలిపిన జెండా భక్తికీ పండరి జెండా పుండరీకుడు పట్టి ఆడిన పండరి జెండా భూమండలమంతా నిండియున్నది తాండవజెండా </poem> lt52g5q1gztpw2fz8802lbk79plbbo4 0 211649 556615 556091 2026-05-21T07:32:23Z రవిచంద్ర 146 556615 wikitext text/x-wiki <poem> సర్వమంగళ నామా సీతారామా రామా సర్వవినుత శాంతి దూతా రామా రామా సర్వమంగళ నామా సీతారామా రామా సర్వవినుత శాంతి దూతా రామా రామా నీవు నేనను భేదబుద్ధి బాపి నాలో నిలుపుమా నీ జ్ఞానజ్యోతి రామా రామా సర్వమంగళ నామా సీతారామా రామా సర్వవినుత శాంతి దూతా రామా రామా మనసులోని మాయ బాపీ రామా రామా మరువలేని మోము జూపు రామా రామా సర్వమంగళ నామా సీతారామా రామా సర్వవినుత శాంతి దూతా రామా రామా కామక్రోధ లోభ మోహ పాశంబులను కడకు ద్రోచి కావుమయ్యా రామా రామా సర్వమంగళ నామా సీతారామా రామా సర్వవినుత శాంతి దూతా రామా రామా రామా రామా రామా రామా రామా రామా </poem> np6w0209sdzwkmokead5e75jzewhu99 104 212125 556603 556434 2026-05-21T05:13:44Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> నాయకుడు (1987), అంతిమతీర్చు చిన్నోడు పెద్దోడు (1988) తదితర చిత్రాలు. కథా రచయితగా, నిర్మాతగానేగాక ప్రభాకర్ రెడ్డి దర్శకుడుగా మరో అడుగు ముందుకు వేసి హీరో కృష్ణతో 'ప్రతిభావంతుడు' (1986) తీశారు. ప్రయోగాత్మకంగా కృష్ణకు అన్ని పాటలూ జేసుదాసుతో పాడించి సక్సెస్ సాధించిన ప్రభాకర్ రెడ్డి ఎన్టీఆర్తో రాజకీయంగా విభేదించి ఆయనకు వ్యతిరేకంగా "మండలాధీశుడు" (1987) 'ప్రచండ భారతం' (1988), 'గండిపేట రహస్యం' (1989) సినిమాలు తీసిన ధైర్యశాలి. ఆయన దర్శకత్వంలో చివరగా తయారైన చిత్రం 'కామ్రేడ్'. ఈ చిత్రంలో కె.జి. సత్యమూర్తి, మాష్టార్జి పాటలున్నాయి. కాని సినిమా విడుదల కాలేదు. తన 36 సంవత్సరాల సినీ జీవితంలో 450కి పైగా సనిమాల్లో నటించిన ప్రభాకర్రెడ్డి నటునిగా, నిర్మాతగా, కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అవార్డులు అందుకున్నారు. 'పండంటి కాపురం (1972) సినిమాకు జాతీయ స్థాయిలో ఉత్తమ ప్రాంతీయ చిత్రం అవార్డును అందుకోగా, 1980లో 'యువతరం కదిలింది' సినిమాకు ఉత్తమ ద్వితీయ చిత్రంగా, ఉత్తమ నటునిగా 1981లో 'పల్లె పిలిచింది' సినిమాకు ఉత్తమ నటునిగా 'గృహ ప్రవేశం' చిత్రానికి ద్వితీయ ఉత్తమ కథా రచయితగా నంది అవార్డులు అందుకున్నారు. ఆయన ప్రధాన పాత్ర పోషించిన “తీర్పు" (1974) తృతీయ ఉత్తమ చిత్రంగా నంది అవార్డు అందుకున్నది. పోతే మన 'ఎన్ కౌంటర్' శంకర్ని సినిమా రంగానికి తెచ్చింది డాక్టర్ ప్రభాకర్ రెడ్డి గారే ప్రభాకర్ రెడ్డి తెరముందు, తెర వెనుకనే గాకుండా పరిశ్రమలో సినీ కార్మికుల సంక్షేమం కోసం విశేషమైన సేవలందించారు. మద్రాసు నుండి పరిశ్రమ హైదరాబాదుకు తరలి వచ్చాక 1991లో 'ట్విన్సి క్లబ్'ను స్థాపించి పేద కళాకారులకు రూ.500 పెన్షన్ అందజేశారు. ఫిలిం వర్కర్స్ హౌసింగ్ సొసైటి చీఫ్ ప్రమోటర్గా సినిమా కళాకారులకు పక్కా ఇండ్లు నిర్మించి ఇచ్చారు. 'చలన చిత్ర పరిశ్రమ కార్మికుల సమాఖ్య నెలకొల్పి ఆ సంస్థ అధ్యక్షునిగా కార్మికుల సమస్యల పరిష్కారానికి ఎంతగానో కృషి చేశారు. పరిశ్రమలో ఎవరికి ఆపద వచ్చినా నేనున్నానని ముందుకు వచ్చే ప్రభాకర్రెడ్డి ఎందరో సినీ కార్మికులు అనారోగ్యంతో బాధపడినపుడు వారికి వైద్య సౌకర్యాలు కల్పించడానికి చూపిన చొరవ వారి ప్రాణాలను కాపాడింది. డా॥ ప్రభాకర్ రెడ్డి చలన చిత్ర కార్మిక చిత్రపురి' ఆయన పేర వెలసింది. ఆ మహా నటుడు 1997 నవంబర్ 26న తన 62వ ఏట కాలం చేశారు. ఎన్.టి.ఆర్. వంటి మహా నటుడికి ధీటైన విలన్గా పేరు తెచ్చుకుని, ఇతర విలన్ పాత్రధారులకన్నా విభిన్నంగా నట జీవితాన్ని గడిపారు. నటన, రచన, దర్శక నిర్మాణం, కార్మిక సంక్షేమం వీటన్నింటి కలబోతే మన ప్రభాకర్రెడ్డి సినీ జీవితం. వారు తెలంగాణ కళాపుత్రుడు కావడం మనం గర్వకారణం.<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |399 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> kirlf3m5lr706owj4ft1zat5oq3axwz 104 212126 556604 553034 2026-05-21T05:21:02Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''113. పులిజాల గోపాలరావు '''</p>}} {{right|- పున్న అంజయ్య}} జాను తెలుంగు పల్కులు నిజామున మా తెలంగాణ సీమ మాగాణ పొలాలలో విరివిగా ఫలియించిన పంటలోని విన్నాణపు దివ్యమౌ మణుల నైపుణితో జతచేసి మీ పదధ్యానములో మునింగితి -" అంటూ తిరుపతి వేంకటేశ్వరునికి భక్తితో విన్నవించుకున్న కవి పులిజాల గోపాలరావు. వృత్తి వ్యవసాయమైనా కవితా వ్యవసాయం చేసి తెలుగు పంటపొలాలలో అనేక కవితామృద ఫలాలనందించిన గోపాలరావు 1911లో చండూరు మండలం దోనిపాముల గ్రామంలో శ్రీమతి పులిజాల క్రిష్ణవేణమ్మ - నర్సింహారావు దంపతులకు జన్మించారు. చండూరు సాహితీ మేఖల సంస్థ సభ్యులు. ఈ సంస్థ వ్యవస్థాపకులైన అంబటిపూడి వెంకటరత్నంశాస్త్రి ప్రభావం ఈ కవిపై ఎంతో వుంది. 1949-50లో స్థాపించబడిన ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్ సభ్యులుగా కొంతకాలం వున్నారు. పులిజాల హనుమంతరావుతో కలిసి సాహిత్యగోష్టులలో, కవి సమ్మేళనాలలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. దోనిపాముల గ్రామానికి చెందిన మరోకవి అలువాల శేషయ్యతో కలిసి జంటకవులుగా కవితా రచన, నాటక రచనలు చేశారు. వీరిరువురి గురించి గోలకొండ కవుల సంచికలో సురవరం ప్రతాపరెడ్డి ప్రస్తావించడం జరిగింది. '''గోపాలరావు రచనలు ''' 1. రామచంద్ర ప్రభూ శతకం, 2. ఖడ్గ తిక్కన (పద్యకావ్యం), 3. శతక మంజరి, 4. తెలుగు పొలము, 5. వియోగ గీతి, 6. ధర్మజీవన్ (నాటకం) "ఇతరుల కష్టాలు చూచి సహించలేని మెత్తదనం, వీలయిన సహాయం ఆర్తులకు అందించే కారుణ్యం, రసాన్ని అనుభవించగలిగే రసహృదయం అందరిలో వుండవేమో కానీ ఇవన్నీ కలిగిన కవి గోపాలరాయడు" అని అంబటి పూడిచే ప్రశంసలకు పాత్రులైన కవి గోపాలరావు, గోపాలరావు ఆర్ద్రకవి. మెత్తటి గుండె. కానీ వీరు రాసిన ఖడ్గ తిక్కన వీరకావ్యం. కత్తిని, కలాన్ని సమానంగా నడిపించిన వంశానికి చెందిన ఖడ్గ తిక్కన శౌర్యం ఎందరో కవులను ఉత్తేజితుల్ని చేసింది. ఆంధ్రప్రతికలో ప్రచురితమైన తిర్చున కథను చదివి గోపాలరావు దాన్ని పద్యకావ్యంగా మలిచారు. ఇందులో ఆయన కవితాధార అనర్హళమై, తిక్కన చేతి ఖడ్గధార వలె అలరారిందనుటలో అతిశయోక్తి లేదు. :"భాగవతము నారు పఠనీయ గ్రంథము :భారతమ్ము నాకు ప్రాణరక్ష' అని కవి తన ప్రస్తావనలో తెలుపుకోవడం అభినందనీయం. గోపాలరావు రచించిన 'శతకమంజరి' ఒక భక్తిరస విభావరి. ఇది వెంకటేశ్వర శతకం, భద్రాద్రి రామశతకం మరియు రామయ తండ్రీ శతకాల త్రయం. ఈ శతరంలో<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |400 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> bfumlfec1ajmliefyld5whclu4qol5h 104 212127 556605 553035 2026-05-21T05:21:35Z A.Murali 3019 556605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" /></noinclude>కవి కొండపై వెలసిన వెంకటపతి స్తుతి ఏ యెండకాగొడుగు పట్టినట్టు, లోకున మనకస్థితిని చాలా చక్కగా వర్ణించారు. ఇద్దరు లేక ముగ్గురంటూ సంతానపు తోక పెంచొద్దని కందంలో అందంగా ఎలా చెప్పారో చూడండి. రెండే కన్నులు కరములు రెండే కర్ణములు కాళ్ళు రెండే రెండే రెండైన సంతు ఇక చా లండీ యని చాటుమయ్య రామయ్య తండ్రీ ఈ కవి మూడోరచన "తెలుగు పొలము'. ఇది 1981లో అచ్చయ్యింది. ఇందులో 14 శీర్షికా ఖండిక లున్నాయి. ఇందులో ఎక్కువ భాగం ఆనాటి పల్లె బతుకును, పోలీన్ యాక్షన్ కన్నా ముందున్న స్థితిగతులను ప్రతిబింబించారు. "సాగు ముచ్చట్లు" శీర్షికలోని అన్ని పద్యాలు వేమన్న పోకడలను గుర్తుకు తెస్తాయి. ఉదాహరణకు ఈ క్రింది పద్యాన్ని పరిశీలించండి. కొద్ది మూల్యమిచ్చి కొనరాదు గొడ్డును బట్టకధిక ధరను పెట్టరాదు. కర్రు గుచ్చునేల కరువేల యుండురా! తెలిసి నడుచుకొనరు తెలుగు రైత ఇలాంటి పద్యాలింకెన్నెన్నో.... 1986లో "వియోగ గీతి" అనే ఖండ కావ్యాన్ని అచ్చువేయించారు. కవి తన ప్రణయనీ వియోగ వేదనా తరంగాలను లేఖినీ ముఖ పరిశ్రుతముగా 'వియోగ గీతి'లో నింపి అవ్యక్తానుభూతి పొందారు. ఇందులో ప్రణయాంకము, దివ్యస్మృతులు, బాల్యస్మృతులు మొదలగు శీర్షికలున్నాయి. గోపాలరావు చివరి రచన "ధర్మ జీవన్” నాటకం దోనిపాముల గ్రామానికి చెందిన కవి మిత్రుడు అలువాల శేషయ్య కూడా "శివధనుర్భంగమనే నాటకాన్ని రచించారు. పద్యవిద్యలో ప్రావీణ్యత సంపాదించిన గోపాలరావు పద్యనాటక రచనలో కూడా తన ప్రత్యేకతను చాటుకున్నారు. ఈ నాటకం గోపాల రావు ధర్మానురక్తినీ, పరోపకార చింతననూ ఎత్తి చూపుతుంది. సాహితీమేఖలతో తనకున్న అనుబంధాన్ని చదువుకొనంగ నాకు తమ సన్నిధిలో నవకాశముండియున్ జదువగ నోచనైతినని "భక్త్యంజలి"లో చెప్పుకునే నిజాయితీ వుంది. "మాదు తెలంగాణ పొలాల కలాల దున్ని బంగారము పంటలు పండిస్తామనే” ఆత్మ బిశ్వాసం వుంది. దేశాన్ని బాగు చేయడం మాని, దేశాన్ని దోచుకునే స్వార్ధపరులు, నాయకుల ఆటలను ఎండగడుతూ రాసిన పద్యం. తెలుగునేలపైన తెగలు రెండయిపోయి తెగినదాక లాగదీయవెండ్రు తెలుగుతల్లికంటే తేమలద్దునెవారు దేశభక్తి కిదియ దిటవురామ' అంటూ భద్రాద్రి రామునితో తన సంశయాన్ని వెల్లడించారు. తెలంగాణ రాకముందే ఈ కవి ఇష్టదైవంతో మొరపెట్టుకున్న తీరు అద్భుతం, "మాదు తెలుగు సంస్కృతి సమాధులు వందలు వేయి హైదరాబాదున వింతలై కనులవండుపుగా తిలకింపనైను ఆచ్ఛాదను నిల్పుమా” అంటూ తెలంగాణాలో పోలీసు చర్య జరిగినప్పటి నుండి అప్పుడప్పుడు తటస్థ పడిన పరిస్థితులను భక్తితో విన్నవించుకున్న తీరు అమోఘం. పలుకుతేనెలో మధురభావాలు, భాష సరళమైన కవిత్వం భావోపేతమై ప్రతి పద్యంలో తెలుగుదనం ఉట్టిపడేలా, ప్రతిపాదంలో తెలుగుసీమ ప్రతిబింబించేలా తెలుగు భాష ఔన్నత్యానికి ఎంతో కృషి చేసిన గోపాల్రావు చిరస్మరణీయులు. ఈ కవి 1986లో అస్తమించారు. చతురుడు తెలంగాణ ( 401 తేజోమూర్తులు ఓడ<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |401 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> lhf8occdufvi14dj5qq7uxxq7s63o0d 556614 556605 2026-05-21T07:30:36Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> కవి కొండపై వెలసిన వెంకటపతి స్తుతి ఏ యెండకాగొడుగు పట్టినట్టు, లోకున మనకస్థితిని చాలా చక్కగా వర్ణించారు. ఇద్దరు లేక ముగ్గురంటూ సంతానపు తోక పెంచొద్దని కందంలో అందంగా ఎలా చెప్పారో చూడండి. <ooem> రెండే కన్నులు కరములు రెండే కర్ణములు కాళ్ళు రెండే రెండే రెండైన సంతు ఇక చా లండీ యని చాటుమయ్య రామయ్య తండ్రీ</poem> ఈ కవి మూడోరచన "తెలుగు పొలము'. ఇది 1981లో అచ్చయ్యింది. ఇందులో 14 శీర్షికా ఖండిక లున్నాయి. ఇందులో ఎక్కువ భాగం ఆనాటి పల్లె బతుకును, పోలీన్ యాక్షన్ కన్నా ముందున్న స్థితిగతులను ప్రతిబింబించారు. "సాగు ముచ్చట్లు" శీర్షికలోని అన్ని పద్యాలు వేమన్న పోకడలను గుర్తుకు తెస్తాయి. ఉదాహరణకు ఈ క్రింది పద్యాన్ని పరిశీలించండి. <poem> కొద్ది మూల్యమిచ్చి కొనరాదు గొడ్డును బట్టకధిక ధరను పెట్టరాదు. కర్రు గుచ్చునేల కరువేల యుండురా! తెలిసి నడుచుకొనరు తెలుగు రైత ఇలాంటి పద్యాలింకెన్నెన్నో....</poem> 1986లో "వియోగ గీతి" అనే ఖండ కావ్యాన్ని అచ్చువేయించారు. కవి తన ప్రణయనీ వియోగ వేదనా తరంగాలను లేఖినీ ముఖ పరిశ్రుతముగా 'వియోగ గీతి'లో నింపి అవ్యక్తానుభూతి పొందారు. ఇందులో ప్రణయాంకము, దివ్యస్మృతులు, బాల్యస్మృతులు మొదలగు శీర్షికలున్నాయి. గోపాలరావు చివరి రచన "ధర్మ జీవన్” నాటకం దోనిపాముల గ్రామానికి చెందిన కవి మిత్రుడు అలువాల శేషయ్య కూడా "శివధనుర్భంగమనే నాటకాన్ని రచించారు. పద్యవిద్యలో ప్రావీణ్యత సంపాదించిన గోపాలరావు పద్యనాటక రచనలో కూడా తన ప్రత్యేకతను చాటుకున్నారు. ఈ నాటకం గోపాల రావు ధర్మానురక్తినీ, పరోపకార చింతననూ ఎత్తి చూపుతుంది. <poem> సాహితీమేఖలతో తనకున్న అనుబంధాన్ని చదువుకొనంగ నాకు తమ సన్నిధిలో నవకాశముండియున్ జదువగ నోచనైతినని "భక్త్యంజలి"లో చెప్పుకునే నిజాయితీ వుంది. "మాదు తెలంగాణ పొలాల కలాల దున్ని బంగారము పంటలు పండిస్తామనే” ఆత్మ బిశ్వాసం వుంది.</poem> దేశాన్ని బాగు చేయడం మాని, దేశాన్ని దోచుకునే స్వార్ధపరులు, నాయకుల ఆటలను ఎండగడుతూ రాసిన పద్యం. <poem> తెలుగునేలపైన తెగలు రెండయిపోయి తెగినదాక లాగదీయవెండ్రు తెలుగుతల్లికంటే తేమలద్దునెవారు దేశభక్తి కిదియ దిటవురామ' అంటూ భద్రాద్రి రామునితో తన సంశయాన్ని వెల్లడించారు.</poem> తెలంగాణ రాకముందే ఈ కవి ఇష్టదైవంతో మొరపెట్టుకున్న తీరు అద్భుతం, "మాదు తెలుగు సంస్కృతి సమాధులు వందలు వేయి హైదరాబాదున వింతలై కనులవండుపుగా తిలకింపనైను ఆచ్ఛాదను నిల్పుమా” అంటూ తెలంగాణాలో పోలీసు చర్య జరిగినప్పటి నుండి అప్పుడప్పుడు తటస్థ పడిన పరిస్థితులను భక్తితో విన్నవించుకున్న తీరు అమోఘం. పలుకుతేనెలో మధురభావాలు, భాష సరళమైన కవిత్వం భావోపేతమై ప్రతి పద్యంలో తెలుగుదనం ఉట్టిపడేలా, ప్రతిపాదంలో తెలుగుసీమ ప్రతిబింబించేలా తెలుగు భాష ఔన్నత్యానికి ఎంతో కృషి చేసిన గోపాల్రావు చిరస్మరణీయులు. ఈ కవి 1986లో అస్తమించారు.<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |401 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> ch26vwegd7f5ol5x93g7bh3kij901f4 104 212128 556620 553036 2026-05-21T07:39:03Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''114. పులిజాల వెంకట రంగారావు '''</p>}} {{right|- వేణు సంకోజు}} స్వాతంత్య్రం త్వరగా సిద్ధించి తీరుతుందని విశ్వసించి, ఆ దిశలో ఎంతో కృషి చేసిన మహనీయులు శ్రీ పులిజాల వెంకటరంగారావుగారు. వీరొక మంచి రచయిత, బహుభాషా పాండిత్యం గల మేధాలి. 1929లో స్థాపింప బడిన ఆంధ్రమహాసభ స్థాపన కారులలో ఒకరైన శ్రీ పులిజాల వెంకటరంగారావుగారు చరితార్థులు, చిరస్మరణీయులు, నిజాంకు వ్యతిరేకంగా సాగిన స్వాతంత్య్ర ఉద్యమానికి ఊపిరిపోసి, వేలాది మంది కార్యకర్తలను స్వాతంత్య్ర సమర యోధులుగా రూపొందింపజేసినవి ఆంధ్రమహాసభలే. 1934లో ఖమ్మంలో జరిగిన మూడవ ఆంధ్రమహాసభకు అధ్యక్షత వహించి యున్నారు పులిజాలవారు. ఎన్నో సాహసాలతో కూడిన రంగారావుగారి జీవితం సమాజానికి, ముఖ్యంగా యువతరాలకు ఆదర్శప్రాయం. 1901వ సం॥రం ఫిబ్రవరి నెలలో 01వ తేదీన పులిజాల రంగారావుగారి జననం. వీరి విద్యాభ్యాసం 1912లో (స్పెషల్) హన్మకొండలోనూ, 1912 నుండి 1916 వరకు చాదర్ ఘాట్ హైస్కూల్, హైదరాబాదులోను కొనసాగింది. 1916 నుండి 1919 వరకు మరల హన్మకొండలో జరిగింది. ఆ తరువాత 1920-21వ సంవత్సరాల్లో హైదరాబాద్లో న్యాయవాడ పట్టాను వుచ్చుకున్నారు. ఆనాటి ఆచారం ప్రకారం పులిజాలగారి వివాహం 1914లో అనగా 14వ యేటనే, రాంబాయమ్మతో జరిగింది. ఆమె (రాంబాయమ్మగారు) ఒక పుత్రునికి జన్మనిచ్చి, కన్ను మూసినారు. ఆమె కుమారుడు కూడా 28 సంవత్సరాలకే అన్ని విధాల యోగ్యుడనిపించు కొని, యింకా బాగా అభివృద్ధిలోకి వస్తాడనుకుంటున్న సమయంలో కాలధర్మం చెందినాడు. చేతికందిన కుమారుని మరణం రంగారావుగారికి తీరని వ్యథను మిగిల్చింది. పుత్రశోకాన్ని ఆయన చిరకాలం తన గుండెల్లోనే దాచుకున్నారు. తరువాత 1924లో రంగారావుగారి రెండవ వివాహం కమలాబాయితో జరిగింది. ఆమె దోమలపల్లి వారి ఆడపడుచు. దోమలపల్లి వారిది పెద్ద ఆస్తి, సంపన్నమైన కుటుంబం. కమలాబాయిగారి ద్వారా రంగారావుగారికి యిద్దరు కుమారులు, యిద్దరు కుమార్తెలు కలిగినారు. పెద్ద కుమారుడు - పులిజాల రామ్మోహన్రావు, నల్లగొండలోనే నివాసముంటూ, తండ్రిగారి నుండి వకాలత్ వృత్తిని స్వీకరించి, సమర్థవంతంగా వృత్తి ధర్మాన్ని నిర్వహించటంతో పాటు, "రెడ్ క్రాస్" నిర్వహణ బాధ్యతను స్వీకరించి, సమర్ధవంతంగా నిర్వహిస్తూ వచ్చినారు. కొండుపల్లి వాసుదేవరావుగారి కుమార్తె డా॥ పద్మ (శిశువైద్య నిపుణురాలు) ను వివాహమాడియున్నారు. ఈ మధ్యనే అనారోగ్యం వల్ల - రామ్మోహనరావుగారు తమ తనువును చాలించి యున్నారు. రెండవ కుమారుడు శ్యాంమోహన్ రావుగారు పట్టభద్రులు, మెడికల్ రిప్రజెంటేటివ్ గా హైదరాబాదులో స్థిరపడి యున్నారు. చేతినిండా, విసుగులేకుండా పని<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |402 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> dq0mtl4ld4r4yyi99xffzhgppm1ai84 104 212129 556623 553037 2026-05-21T07:47:35Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> చేయటానికి తమను తాము రూపొందించుకున్నారు. విద్యార్ధి దశ నుండీ పుస్తకాల మీద శ్రద్ధ, విస్తృత అధ్యయనపు సామర్థ్యం మెండుగా వుంటూ వచ్చినవి పులిజాల రంగారావుగారికి. సాహిత్యంతోపాటుగా సంగీతంలో కూడా ప్రవేశం కలిగి, అతి త్వరలోనే వారు శ్రావ్యంగా రాగాలాపనలు చేస్తూ రాగలిగినారు. శాస్త్రీయంగా పాడుకునేందుకు మిక్కిలిగా యిష్టపడేవారు. ముఖ్యంగా, పద్యాలను రాగ- భావయుక్తంగా పాడుతూ, యువతరానికి ప్రేరణ కలిగించాలనెంచుతూ వుండేవారు. నాటకాలను ఎంతో యిష్టపడటమే కాకుండా, కొన్ని కొన్ని పాత్రలను కూడా ధరిస్తూ వుండేవారు. స్త్రీ పాత్రలను కూడా పోషిస్తూ, ప్రేక్షకులను రంజింపచేస్తూ వచ్చేవారన్నది సమకాలికుల అభిప్రాయం. - సాహిత్యం విషయంలో కేవలం అభిమానంతో చర్చించడానికే పరిమితం కాకుండా, ఉత్తమ రచనలను చేస్తూ వచ్చినారు రంగారావుగారు. వారి కాలానికి చెందిన అనేకానేక అంశాలమీద, వాంఛితమూ ఉదాత్తమూ అయిన భావాలకు చోటిస్తూ, ఆనాటి దిన - వార - మాస పత్రికల్లో వ్యాసాలను ప్రకటిస్తూ వచ్చేవారు. తమ కాలానికి అవసరమూ, అనివార్యమూ అయిన రచనలతో పాటుగా, పద్యరచనక్కూడా సముచితమైన స్థానాన్ని కల్పించుకుంటూ వచ్చేవారు రంగారావుగారు, లక్ష్యాన్ని సాధించే విషయంలో ఎన్నెన్నో సాహసాలకు, అకుంఠిత దీక్షకు తార్కాణమౌతూ, యువతకు ఆదర్శప్రాయం గా నిలిచేవారు. 1929లో స్థాపింపబడిన 'ఆంధ్ర మహాసభల స్థాపనకూ, నిర్వహణకూ శ్రీరంగారావుగారు కనబరచిన శ్రద్ధ, నిబద్ధతలన్నవి నిస్సందేహంగా, అనితర సాధ్యాలే అవుతాయి. ప్రజాక్షేమమే ప్రతిఫలాపేక్ష అనుకున్న రంగారావుగారు ప్రతి ఒడిదుడుకు నుండి బయటపడటానికి ఒక ప్రశాంత పథం వుండి తీరుతుందని నమ్మినట్టి శాంతి కాముకులు. అదే సమయంలో, రంగారావుగారిది అతి కఠినమైన నిజాయితీ కూడా. అందువల్ల వారి సరసన నిలబడి పనిచేయడానికి జంకేవారు చాలామంది. మీటింగులు పెట్టి, పది పర్యటనలు చేసి, డబ్బును వృథా చేసే బదులు, ఒక గ్రంథాలయాన్ని స్థాపించడమో, ఒక సహకార సంఘాన్ని నెలకొల్పడమో చేయబూనితే అది ఉత్తమ సేవకాగలదని భావించేవారు. అందువల్లనే పేరాకలు గలవారి మధ్య ఆయన యిమడలేకపోయారు. పెద్దపనిలోను, చిన్నపనిలోను వారిది ఒకేవిధమైన శ్రద్ధ. వారికి అప్పగించిన ఏ బాధ్యతలోను, యింకొకరి సహాయాన్ని వారు కోరలేదు. అందువల్లనే 'అసాధారణ కార్యసాధనాపరునిగా పెద్దల ప్రశంసలను పొందగలిగినారు. పిన్నవయస్సులోనే అందరి దృష్టిని ఆకర్షించగలిగినారు. ఇరవయ్యవ శతాబ్దంలో రంగారావుగారు నల్లగొండ జిల్లాకు భీష్మాచార్యుల వంటివారు. ఏ పనిని మొదలుపెట్టినా, అది పూర్తయ్యేవరకు వారు నిద్రపోలేదు. సహచరులనూ నిద్రపోనివ్వలేదు. విపరీతమైన పట్టుదలతో పనిలో నిమగ్నమౌతూ వుండిపోయేవారు. 1921లో ప్రారంభమైన ఆంధ్రోద్యమం ఎనిమిది సం౹౹ల పాటు అనగా 1929 వరకు మొదటిదశను పూర్తి చేసుకొని, ఆ తరువాతి 2వ దశలోకి ప్రవేశించిన పిదప - ఈ ఉద్యమం గ్రంథాలయాల స్థాపన, వెట్టిచాకిరి విముక్తి. వర్తక సంఘాల అభివృద్ధి కొరకు కృషి; వార్తాపత్రికల ప్రచురణ, చిన్నపుస్తకాల ముద్రణ వంటి వాటితో తెలంగాణా- ఆంధ్రుల సర్వతోముఖాభివృద్ధికి కృషి చేసింది. నల్లగొండలో జరిగిన ఆంధ్రజనసంఘం సమావేశంలో పాల్గొన్న స్ఫూర్తితో పులిజాల వెంకటరంగారావుగారు ఆంధ్ర మహాసభలకు తగిన సహాయమందించి, ఆంధ్రోద్యమానికి పూర్తిగా అంకితులైనారు. దాదాపు ఆరు దశాబ్దాల పాటు వివిధరంగాలలో ప్రజాభ్యుదయానికి గణనీయమైన కృషి చేసిన పులిజాల రంగారావుగారు నిరాడంబర, నిస్వార్థ, ప్రజాసేవాతత్పరులు, పూర్ణ పురుషులు, ప్రజానాయకులు. నిద్రాణమైవున్న తెలంగాణ ప్రజలలో జాగృతి కలిగించడానికి అవిరళ కృషిచేసిన వైతాళికులు, కృషీవలురు. కనుకనే వారిని గురించి 'నూరుశరత్తుల పులిజాల రంగారావు" గ్రంథ రచయిత శ్రీ జి. వెంకటరామారావుగారు - "కవితారసపు జల్లు / ఖడ్గాల గలగలు / పులిజాలకే చెల్లు నని శ్లాఘించి యున్నారు.<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |403 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> 2ud4346qgivloyrj323hwj15kg73qao 104 212130 556631 553038 2026-05-21T08:08:21Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''115. ఆర్. విద్యాసాగర్ రావు '''</p>}} {{right|-డా॥ జె. విజయకుమార్ జీ}} సాగునీటిపై సాధికారికంగా మాట్లాడమేకాదు. నదజలాల్లో తెలంగాణకు న్యాయంగా దక్కవలసిన వాటాపై విద్యాసాగర్ రావు చేసిన కృషి తెలంగాణ ప్రజలకు మార్గదర్శకత్వంగా నిలుస్తుంది. ఆయన ఉద్యమ కాలంలో నీటి నిజాలను నిగ్గుతేల్చి తెలంగాణ మట్టి రుణాన్ని తీర్చుకున్న ముద్దుబిడ్డ. ఉద్యమంలో కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు అడుగులో అడుగై నడిచిన విద్యాసాగర్ రావు వీడు భూములకు నీటిని ఎలా తరలించారో మేధో యజ్ఞం చేశారు. అందుకే ఆయన 'సాగునీటి నిపుణుడి'గా యావత్తు తెలంగాణ ప్రజలకు దీపపు స్థంభమై కనిపిస్తారు. కానీ, నటుడిగా, నాటక రచయితగా, ప్రయోక్తగా ఈ తరానికి దాదాపు తెలియదు. విద్యాసాగర్ రావు జీవితంలో జలవిజ్ఞానం, నాటక విజ్ఞానం ఒక జమిలిగా కనిపిస్తాయి. ఆయన చేసిన వృత్తి శాస్త్రవేత్తగా నిలబెడితే, ప్రవృత్తి నటుడిగా, రచయితగా నాటకరంగంలో సుస్థిరం చేసింది. ఆర్. విద్యాసాగర్ రావు నల్లగొండ జాజిరెడ్డిగూడెంలో 1939 నవంబర్ 14న ఆర్. రాఘవరావు, లక్ష్మయ్య దంపతులకు జన్మించారు. తండ్రి ఉపాధ్యాయుడు కావడంతో ఇంట్లో వారంతా ఉన్నత చదువుల్లో రాణించారు. ఆయన విద్యాభ్యాసం 10వ తరగతి వరకు సూమార్యాపేటలో సాగింది. విద్యాసాగర్ రావు బాల్యం నుండి చదువుతో పాటు ఆటలు, సాహిత్యం, నాటకాలపట్ల ఆకర్షితుడయ్యాడు. ఎక్కువ సమయం లైబ్రరీలో గడిపేవాడు. గిరీశం కలం పేరుతో కవిత్వాలు రాయడం, సినిమా పత్రికల్లో సినిమా రివ్యూలు పంపడంతో ప్రారంభమైన రచనా వ్యాసాంగం తర్వాత కాలంలో ఆయనను నాటక రచయితగా, కాలమిస్టుగా, వ్యాసకర్తగా ఆవిష్కరించింది. ఉన్నత చదువులకు హైదరాబాద్ నిజాం కళాశాలలో చేరిన విద్యాసాగర్రావు ఇంటర్ కాలేజి ఉత్సవాల్లో నాటకాలను ప్రదర్శించడం పోటీగా మార్చు కున్నారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో ఇంజ నీరింగ్లో చేరినప్పటికి ఆయన ధ్యాసంతా నాటకంపైనే ఉండేది. ప్రతిరోజు సాయంత్రం నాటడం మిత్రులతో గడవడం అలవాటయింది. ఇంజనీరింగ్ చదువుకుంటున్న సమయం లోనే నాట్య విద్యాలయంలో నట శిక్షణలో డిప్లొమా కోర్సును పూర్తి చేసారు. అబ్బూరి రామకృష్ణారావు, మంత్రి శ్రీనివాసరావు, ఎ. ఆర్. కృష్ణలు అధ్యాపకులుగా ఉండేవారు. మంత్రి శ్రీనివాసరావును నాటక రంగంలో తనకు మొదటి గురువుగా విద్యాసాగర్రావు పేర్కొంటారు. స్టాన్ స్లావిస్కీ నట శిక్షణతోనే తాను నటుడిగా రూపొందానని అంటారు. ఆయన ఆనాటి తరగతి గది జ్ఞాపకాలను గుర్తుచేస్తూ నట శిక్షణలో భాగంగా మంత్రి శ్రీనివాసరావు తనను ఏదైనా పాత్రను నటించి చూపమని అడిగితే దానికి ఆయన "సార్! ముందు మీరు చేసి చూపించండి. నేను చేస్తానని సమాధానం చెప్పాడట. దానికి మంత్రి "నేను చెబితే నీవు చేయడంకాదు, నీకు నీవుగా<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |404 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> skt7z2oe7noi8vk71j8dv5jaai10kel 104 212481 556586 554699 2026-05-20T20:36:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|శ్రీరస్తు}} {{p|ac|fs150}}పాండురంగమాహాత్మ్యము</p> {{p|ac|fs125}}ప్రథమాశ్వాసము</p> {{p|ac|fwb}}శ్రీకృష్ణప్రార్థనము</p> {{Telugu poem|type={{Css image crop |Image = పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf |Page = 44 |bSize = 450 |cWidth = 60 |cHeight = 183 |oTop = 76 |oLeft = 36 |Location = left |Description = }}|lines=<poem> కాంతామణిఁ గన్మొఱంగి మది ధాత్రిన్ <ref>చ. నించినన్, ట. మించినన్, త. మించెనా</ref>మంచినన్ <ref>క. దత్క్షితి, చ. దద్రుచి. త. దదృగి (ధృతి?)</ref>దద్రుచి శ్రీకాదంబిని మీఁది కుబ్బె ననఁగా <ref>ట. శ్రీపత్రమున్</ref>శ్రీవత్సముం దాల్చి ము ల్లోకంబుల్ <ref>త. మొదలించు</ref>పొదలించుకృష్ణుఁడు దయాళుం డేలు శ్రీవైష్ణవ స్వీకారార్హు విరూరిపట్టణపతిన్ వేదాద్రిమంత్రీశ్వరున్.</poem>|ref=1}} '''టీక'''. - శ్రీకాంతామణిన్ = లక్ష్మీదేవిని; కన్మొఱంగి = వంచించి; మదిన్ = హృదయమున; ధాత్రిన్ = భూదేవిని; మంచినన్ = (ఉంచి) గౌరవింపఁగా; తద్రుచిశ్రీకాదంబిని = మేఘమాలవలె నల్లనైన భూమియొక్క కాంతిపుంజము; మీఁదికి = ఎదపైకి; ఉబ్బెననఁగాన్ = పొంగెనో యనునట్లు. [విష్ణువుఱొమ్ముపై నున్న పుట్టుమచ్చ, ఆకఁడు హృదయములో దాచి యుంచిన భూదేవి కాంతిపుంజమో యనునట్లున్నదని ఇచ్చట ఉత్ప్రేక్షింపఁబడినది.] పొదలించు = వృద్ధిఁబొందించు; శ్రీవైష్ణవస్వీకారార్హున్ = శ్రీవైష్ణవులచే (సమానగౌరవమర్యాదలతో) స్వీకరింపఁదగిన వానిని. [ఈ గ్రంథమునవతారికఁబట్టి వేదాద్రిమంత్రివంశీయులు తొలుత నియోగిబ్రాహ్మణులై నట్లును, వైష్ణవమును పుచ్చుకొన్నట్లును తెలియుచున్నది.] [పూర్వటీకలో ఇచట 'తత్{{ZWNJ}}క్షితిశ్రీకాదంబిని = ఆ భూమియొక్క కాంతిసంపద యనెడి మేఘపఙ్క్తి' అని యున్నది.] {{p|ac|fwb}}లక్ష్మీప్రార్థనము</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>అవతార<ref>ట. మంద</ref>మందె నే యఖిలైకజనయిత్రి కలశరత్నాకరగర్భసీమఁ దోఁబుట్టు వయ్యె నేతులితకాంచనవర్ణ వెలఁది వెన్నెలకాయు వేల్పునకును బాయకయుండు నే పరమపావనమూర్తి చక్రిబాహా<ref>ట. మూర్ధ్వ</ref>మధ్యసౌధవీథి నభిషేకమాడు నేయభివర్ణితాచార దిగ్గజానీతమౌ తేటనీట</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నవనిధానంబు <ref>ట. లైదివి</ref>లేదేవి <ref>చ. జవళి, క.జవణి</ref>జవళిసరకు లమ్మహాదేవి శ్రీదేవి యాదిలక్ష్మి సరసశుభదృష్టి రామానుజయ్యసుతుని నాదరించు విరూరి వేదాద్రినాథు.</poem>|ref=2}} '''టీక'''. కలశరత్నాకరము = పాలసముద్రము; తులితకాంచనవర్ణ = పుటము పెట్టిన బంగారుచాయ కలది; వెలఁదివెన్నెల = స్వచ్ఛమైన వెన్నెల; చక్రిబాహామధ్యసౌధవీథిన్ = విష్ణువుభుజములనడుమ<noinclude><references/></noinclude> jaamco8lprv2k591ueebfol24agw7gr 556587 556586 2026-05-20T20:37:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 556587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|శ్రీరస్తు}} {{p|ac|fs150}}పాండురంగమాహాత్మ్యము</p> {{p|ac|fs125}}ప్రథమాశ్వాసము</p> {{p|ac|fwb}}శ్రీకృష్ణప్రార్థనము</p> {{Telugu poem|type={{Css image crop |Image = పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf |Page = 44 |bSize = 450 |cWidth = 60 |cHeight = 183 |oTop = 76 |oLeft = 36 |Location = left |Description = }}|lines=<poem> కాంతామణిఁ గన్మొఱంగి మది ధాత్రిన్ <ref>చ. నించినన్, ట. మించినన్, త. మించెనా</ref>మంచినన్ <ref>క. దత్క్షితి, చ. దద్రుచి. త. దదృగి (ధృతి?)</ref>దద్రుచి శ్రీకాదంబిని మీఁది కుబ్బె ననఁగా <ref>ట. శ్రీపత్రమున్</ref>శ్రీవత్సముం దాల్చి ము ల్లోకంబుల్ <ref>త. మొదలించు</ref>పొదలించుకృష్ణుఁడు దయాళుం డేలు శ్రీవైష్ణవ స్వీకారార్హు విరూరిపట్టణపతిన్ వేదాద్రిమంత్రీశ్వరున్.</poem>|ref=1}} '''టీక'''. శ్రీకాంతామణిన్ = లక్ష్మీదేవిని; కన్మొఱంగి = వంచించి; మదిన్ = హృదయమున; ధాత్రిన్ = భూదేవిని; మంచినన్ = (ఉంచి) గౌరవింపఁగా; తద్రుచిశ్రీకాదంబిని = మేఘమాలవలె నల్లనైన భూమియొక్క కాంతిపుంజము; మీఁదికి = ఎదపైకి; ఉబ్బెననఁగాన్ = పొంగెనో యనునట్లు. [విష్ణువుఱొమ్ముపై నున్న పుట్టుమచ్చ, ఆకఁడు హృదయములో దాచి యుంచిన భూదేవి కాంతిపుంజమో యనునట్లున్నదని ఇచ్చట ఉత్ప్రేక్షింపఁబడినది.] పొదలించు = వృద్ధిఁబొందించు; శ్రీవైష్ణవస్వీకారార్హున్ = శ్రీవైష్ణవులచే (సమానగౌరవమర్యాదలతో) స్వీకరింపఁదగిన వానిని. [ఈ గ్రంథమునవతారికఁబట్టి వేదాద్రిమంత్రివంశీయులు తొలుత నియోగిబ్రాహ్మణులై నట్లును, వైష్ణవమును పుచ్చుకొన్నట్లును తెలియుచున్నది.] [పూర్వటీకలో ఇచట 'తత్{{ZWNJ}}క్షితిశ్రీకాదంబిని = ఆ భూమియొక్క కాంతిసంపద యనెడి మేఘపఙ్క్తి' అని యున్నది.] {{p|ac|fwb}}లక్ష్మీప్రార్థనము</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>అవతార<ref>ట. మంద</ref>మందె నే యఖిలైకజనయిత్రి కలశరత్నాకరగర్భసీమఁ దోఁబుట్టు వయ్యె నేతులితకాంచనవర్ణ వెలఁది వెన్నెలకాయు వేల్పునకును బాయకయుండు నే పరమపావనమూర్తి చక్రిబాహా<ref>ట. మూర్ధ్వ</ref>మధ్యసౌధవీథి నభిషేకమాడు నేయభివర్ణితాచార దిగ్గజానీతమౌ తేటనీట</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నవనిధానంబు <ref>ట. లైదివి</ref>లేదేవి <ref>చ. జవళి, క.జవణి</ref>జవళిసరకు లమ్మహాదేవి శ్రీదేవి యాదిలక్ష్మి సరసశుభదృష్టి రామానుజయ్యసుతుని నాదరించు విరూరి వేదాద్రినాథు.</poem>|ref=2}} '''టీక'''. కలశరత్నాకరము = పాలసముద్రము; తులితకాంచనవర్ణ = పుటము పెట్టిన బంగారుచాయ కలది; వెలఁదివెన్నెల = స్వచ్ఛమైన వెన్నెల; చక్రిబాహామధ్యసౌధవీథిన్ = విష్ణువుభుజములనడుమ<noinclude><references/></noinclude> d1ix2k7qvn18dud8m3ssevl8c3k72do 104 212482 556588 554700 2026-05-20T21:00:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నుండు ఱొమ్మనియెడు భవనప్రదేశమున; అభివర్ణితాచార = కొనియాడఁబడిన యాచారము కలది; నవనిధానంబులు = మహాపద్మము, పద్మము, శంఖము, మకరము, కచ్ఛపము, ముకుందము, కుందము, నీలము, వరము నను తొమ్మిదినిధులును; జవళిసరకులు = అంగడిపస్తువులు. ఇందు లక్ష్మీదేవి సౌభాగ్యము వర్ణింపఁబడినది; కాన ఉదాత్తాలంకారము. {{p|ac|fwb}}బ్రహ్మస్తుతి</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>మాద్రికి మీరు నంచవెలిమావుపయిన్ <ref>త. మురవైన</ref>మురువైనజోదుచే భద్రమయాత్ముచే భువనపాలనఖేలనుచే సరస్వతీ ముద్రితవక్త్రుచేత నలుమోములవేలుపుచే విరూరివే దాద్రిచమూవిభుండు గను నాయువు శ్రీయు నిరంతరాయమున్.</poem>|ref=3}} '''టీక'''. మాద్రికిన్ మీరు = మాదిరినతిక్రమించు - అనగా సాటిలేని; అంచవెలిమావుపయిన్ = తెల్లని హంసవాహనముపయి; మురువైన జోదుచేన్ = సుకుమారి యైన యోధుఁడగు బ్రహ్మవలన; భువనపాలనఖేలనుచేన్ = లోకములను పాలించుట యను ఆటల నాడువానివలన; చమూవిభుండు = సేనాధిపతి; నిరంతరాయమున్ = విఘ్నములు లేనట్లుగ; కనున్ = పొందును (గాత.) ఇచట పంచమ్యర్థమున 'చేన్' అని తృతీయావిభక్తి వాడఁబడినది. {{p|ac|fwb}}సరస్వతీస్తుతి</p> {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>కద్రూజాంగదుతోడఁబుట్టువు శరత్కాదంబినీచంద్రికా <ref>క. చిద్రూపాంచిత, చ.త. జిద్రూపాంచిత</ref>జిద్రూపాంచితపద్మగర్భముఖ<ref>ట. రాజీవాళిహంసంబు</ref>రాజీవావళీహంసి వ ర్ణద్రాక్షాఫలకీరి శారద కృపన్ రామానుజామాత్యు వే దాద్రిస్వామికి నిచ్చు నిచ్చలును విద్యాబుద్ధివాక్సిద్ధులన్.</poem>|ref=4}} '''టీక'''. కద్రూజాంగదుతోడఁబుట్టువు = పాములు భుజకీర్తులుగాఁ గల శివునికిఁ దోఁబుట్టువు; (శివుఁడు, సరస్వతి బ్రహ్మకు అపత్యములు.) శరత్కాదంబినీ చంద్రికా జిద్రూపాంచిత = శరత్కాలమేఘమును, వెన్నెలను అతిక్రమించు తెల్లనిరూపమున నొప్పారునది - సరస్వతీదేవి సర్వశుక్ల యని ప్రసిద్ధి. పద్మగర్భముఖరాజీవావళీహంసి = పద్మము తల్లిగాఁగల బ్రహ్మయొక్క ముఖములనెడి తామరలగుంపున విహరించు ఆఁడుహంస; వర్ణద్రాక్షాఫలకీరి = వర్ణములనెడి ద్రాక్షాఫలములకు చిలుక; '''అలం'''. రూపకము. ఇట పూర్వటీకలో 'చిద్రూపాంచిక = జ్ఞానస్వరూపముచేత ఒప్పునది' అని యున్నది. ఆ పాఠము, అర్థమును సరికావు. {{p|ac|fwb}}శివస్తుతి</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఈచిగురాకు నీప్రసవ మీపువుదేనియ యెంత యొప్పెడిన్ జూచితిరే! యటంచుఁ దనచుట్టు శుకాదులు గొల్వఁగాఁ గప ర్దాచితచంద్రగాంగజలమైన శివాహ్వయకల్పశాఖి వే దాచలమంత్రికీర్తికలశాబ్ధిని వెన్నెలమాడ్కిఁ జూచుతన్.</poem>|ref=5}}<noinclude><references/></noinclude> fslvl5wb8ls8ryifojowgakp7p7vzfz 104 212483 556589 554701 2026-05-20T21:28:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. ప్రసవము = పుష్పము; ఒప్పెడిన్ = బాగున్నవో; శుకాదులు = చిలుకలు మొదలగు పక్షులు, శుకుఁడు మొదలగు మునులును; కపర్దాచితచంద్రగాంగజలము = జటాజూటముచేఁ గప్పఁబడిన చంద్రుఁడు, గంగాజలము కలది. శివాహ్వయకల్పశాఖ = శివుఁడనెడి కల్పవృక్షము; వేదాచలమంత్రికీర్తికలశాబ్ధిని = వేదాద్రిమంత్రియొక్క కీర్తి యనెడి పాలసముద్రమును; [కీర్తి తెల్లని దగుటచే దానికి పాలకడలితోడి సామ్యము.] వెన్నెలమాడ్కిన్ = చంద్రకాంతితో సమానముగా - ఆదరపూర్వకముగా ననుట. చంద్రాదులు పాలకడలిలోఁ బుట్టుట వ్యక్తము, '''అలం'''. క్రమము, రూపకము. {{p|ac|fwb}}పార్వతీస్తుతి</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>చిద్రసవేది యౌ కొదమచిల్కకు విష్ణుసహస్రనామముల్ ముద్రతి <ref>క. మోము, చ. మోవి</ref>మోవి మోవి నిడి మున్కుచు గోరున మేను దువ్వుచున్ భద్రనిధానమై వెలయు పర్వతకన్య విరూరిమంత్రి వే దాద్రికి విష్ణుభక్తిమహిమాతిశయం బనయంబు నీవుతన్.</poem>|ref=6}} '''టీక'''. చిద్రసవేది = చిదానందసారము నెఱింగినది; ముద్రతిన్ = సంతోషముతోడి యాసక్తితో; మోవి మోవి నిడి = తనపెదవిని దాని ముక్కుపై నుంచి; ముక్కుచున్ = మాటలు నేర్చుచు; భద్రనిధానమై = శుభములకు గనియై; విష్ణుభక్తిమహిమాతిశయంబు = విష్ణుభక్తియొక్క గొప్పతనమును; [దానివలనఁ గల్గు నైహికాముష్మికఫలములననుట.] {{p|ac|fwb}}విష్వక్సేనప్రార్థనము</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>సూత్రవతీదేవి సొబగుపాలిండ్లపై మలుపచ్చిగందంపు<ref>చ. వలువతోడ</ref>వలపుతోడ శిరసులు వంచు నిర్జరకోటిఁ బనిగొను తపనీయవేత్రహస్తంబుతోడఁ బని యేమి యని విన్నపము సేయు సు<ref>క. మనోరథములయిన, చ. మనోరథములౌ</ref>మనోహ రములైనదివ్యాయుధములతోడ బ్రహ్మాండకోటుల పారుపత్తెము లెల్లఁ <ref>క. కనియున్కి, చ. కనియున్న</ref>గనియున్న నిద్దంపుమనసుతోడ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>శార్ఙ్గి రెండవమూర్తియై జగము లేలు మునిమనోహారి శ్రీసేన<ref>క. మొదలియారి</ref>ముదలియారి చేయుపనులెల్ల సఫలముల్ చేయుఁగాత <ref>ట. యలరి</ref>మలరి రామానుజయ్య వేదాద్రిపతికి.</poem>|ref=7}} '''టీక'''. సొబగు = అందమైన; మలుపచ్చిగందంపువలపుతోడన్ = కొంచెము తడియారిన చందనపుఁబరిమళముతోను; విష్వక్సేనుని భార్య సూత్రవతీదేవి; ఆమెపాలిండ్లపై పూయఁబడిన చందనము ఆలింగనసమయమున నాతనివక్షమున కంటుకొని పరిమళించున్నదని భావము. పనిగొను = ఆజ్ఞాపించు; నిర్జరకోటి = దేవతలగుంపు; తపనీయవేత్రహస్తంబు = బంగారుబెత్తమును పట్టుకొనిన హస్తము; పారుపత్తెములు = అధికారములు; కనియున్న = గ్రహించిన; నిద్దంపు = నిర్మలమైన; శార్ఙ్గి = విష్ణువు; సేనముదలియారి = సేనాధిపతి - విష్వక్సేనుఁడు; అలరి = సంతసించి. {{p|ac|fwb}}గరుడస్తుతి</p> {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>మీదం దారధరాధరంబు గల యామేరున్నగంజాలి త త్తాదృక్తుం డరుచిం దలిర్చు ఖగయూథస్వామి హేమప్రభా</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 6f92mum87zj1nz2fp6omyx82xycdkda 104 212484 556590 554702 2026-05-20T22:02:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ప్రాదుర్భావశుభప్రభుండు మనుచున్ రామానుజామాత్యు శ్రీ వేదాద్రీశు విరూరిమందిరు జగద్విఖ్యాతకీర్తీశ్వరున్.</poem>|ref=8}} '''టీక'''. మీదన్ = మీఁదిభాగమున; తారధరాధరంబు = వెండికొండ - కైలాసము; నగంజాలి = తిరస్కరించగలిగి - సరిపోలి; తత్తాదృక్తుం డరుచిన్ = సాటిలేనిముక్కుసౌరుచే; తలిర్చు = ప్రకాశించు; ఖగయూథస్వామి = పక్షిగుంపునకు రాజు - గరుత్మంతుఁడు; హేమప్రభాప్రాదుర్భావశుభప్రదుండు = బంగరుకాంతివలనఁ గలుగు శుభముల నిచ్చువాఁడు. [గరుడదర్శనమువలన మేళ్లు కలుగునని ప్రసిద్ధి] గరుడుఁడు బంగరుచాయవాఁడు; అతనిముక్కు మాత్రము తెల్లగా నుండును. పూర్వటీకలో 'తత్తాదృక్తుం డరుచిన్ = దానిని పోలిన ముక్కుయొక్క ప్రకాశముతో' అని అర్థ మీయఁబడినది; అది సరికాదు. తత్తాదృక్ఛబ్దమునకు 'సాటిలేని'దని యర్థము, ఈపద మీగ్రంథమున చాలాసార్లు వాడఁబడినది. '''అలం'''. ఉపమ. {{p|ac|fwb}}అనంతస్తుతి</p> {{Telugu poem|type=|lines=<poem>ధరణీభరముఁ <ref>చ. తాళు</ref>దాల్చు తన<ref>చ. చేగ</ref>చేవయంతయు భుజపరిఘంబులఁ బొంకపఱిచి మునుమిన్కుగని యైన తనప్రజ్ఞయంతయు మతివిశేషమునందు మస్తరించి దైత్యారివశమైన తనచిత్తమంతయు <ref>క. నినుచుగౌరవమున</ref>నియమగౌరవమున నివ్వటించి <ref>క. తనువు, చ. తనుపు</ref>తనుపువెన్నెల గాయు తన<ref>చ. కీర్తి</ref>మూర్తియంతయు గీర్తివైభవమునఁ గీలుకొలిపి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>శేషుఁ డఖిలప్రపంచవిశేషశాలి నిత్యముక్తుల కాద్యుఁడై నిలుచుమేటి చారుచారిత్రు రామానుజయ్యపుత్రుఁ గరుణ వేదాద్రిమంత్రిశేఖరుని మనుచు.</poem>|ref=9}} '''టీక'''. ధరణీధరము తాల్చు = భూభారమును వహించు; చేవ = బలము; భుజపరిఘంబులన్ = అడ్డుగడియలవంటి భుజములయందు; పొంకపఱచి = జతపఱచి; మునుమిన్కుగని = వేదముల కునికిపట్టు; మస్తరించి = ఐక్యము చేసి; నివ్వటించి = వ్యాపింపఁజేసి; కీలుకొలిపి = లగ్నము చేసి; తనుపువెన్నెల = నిండువెన్నెల; నిత్యముక్తులు = నిత్యులు, ముక్తులును; అనంతుఁడు, గరుడుడు, విష్వక్సేనుఁడు మొదలగువారు నిత్యులు; సంసారమునుండి విడుపడి మోక్షమును పొందినవారు ముక్తులు; ఆద్యుఁడు = మొదటివాఁడు. {{p|ac|fwb}}కవిస్తుతి</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పుట్టకుఁ బుట్టెడువేళం దిట్టపు <ref>చ. గోనుపచ్చి, క. గోపచ్చి</ref>నునుపచ్చి పుట్టతేనియచవితోఁ <ref>చ. బుట్టి</ref>బుట్టె ననఁ నమృత ముట్టెడు పుట్టనిసువుసత్కవిత్వములు వర్ణింతున్.</poem>|ref=10}} '''టీక'''. పుట్టకుఁ బుట్టెడు వేళన్ = పుట్టనుండి పుట్టినపుడు; నునుపచ్చి = మిక్కిలిపచ్చిగా నున్న; అమృతము ఉట్టెడు = తేనె లొలుకు; పుట్టనిసువు = వాల్మీకి. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇట్టాడరానియాగమ <ref>చ. గట్టుపలుకు</ref>ఘట్టమునకు నడవ యచ్చుకట్టిన మునిరా ట్పట్టాభిషిక్తుఁ దపముల <ref>చ. పు</ref>పుట్టిననెలవయిన వ్యాసముని <ref>క. వర్ణింతున్, చ. నుతియింతున్</ref>నుతియింతున్.</poem>|ref=11}}<noinclude><references/></noinclude> sox3tp0y5sll91taful0ay8bdd53g3f 556591 556590 2026-05-20T22:03:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 556591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ప్రాదుర్భావశుభప్రభుండు మనుచున్ రామానుజామాత్యు శ్రీ వేదాద్రీశు విరూరిమందిరు జగద్విఖ్యాతకీర్తీశ్వరున్.</poem>|ref=8}} '''టీక'''. మీదన్ = మీఁదిభాగమున; తారధరాధరంబు = వెండికొండ - కైలాసము; నగంజాలి = తిరస్కరించగలిగి - సరిపోలి; తత్తాదృక్తుం డరుచిన్ = సాటిలేనిముక్కుసౌరుచే; తలిర్చు = ప్రకాశించు; ఖగయూథస్వామి = పక్షిగుంపునకు రాజు - గరుత్మంతుఁడు; హేమప్రభాప్రాదుర్భావశుభప్రదుండు = బంగరుకాంతివలనఁ గలుగు శుభముల నిచ్చువాఁడు. [గరుడదర్శనమువలన మేళ్లు కలుగునని ప్రసిద్ధి] గరుడుఁడు బంగరుచాయవాఁడు; అతనిముక్కు మాత్రము తెల్లగా నుండును. పూర్వటీకలో 'తత్తాదృక్తుం డరుచిన్ = దానిని పోలిన ముక్కుయొక్క ప్రకాశముతో' అని అర్థ మీయఁబడినది; అది సరికాదు. తత్తాదృక్ఛబ్దమునకు 'సాటిలేని'దని యర్థము, ఈపద మీగ్రంథమున చాలాసార్లు వాడఁబడినది. '''అలం'''. ఉపమ. {{p|ac|fwb}}అనంతస్తుతి</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ధరణీభరముఁ <ref>చ. తాళు</ref>దాల్చు తన<ref>చ. చేగ</ref>చేవయంతయు భుజపరిఘంబులఁ బొంకపఱిచి మునుమిన్కుగని యైన తనప్రజ్ఞయంతయు మతివిశేషమునందు మస్తరించి దైత్యారివశమైన తనచిత్తమంతయు <ref>క. నినుచుగౌరవమున</ref>నియమగౌరవమున నివ్వటించి <ref>క. తనువు, చ. తనుపు</ref>తనుపువెన్నెల గాయు తన<ref>చ. కీర్తి</ref>మూర్తియంతయు గీర్తివైభవమునఁ గీలుకొలిపి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>శేషుఁ డఖిలప్రపంచవిశేషశాలి నిత్యముక్తుల కాద్యుఁడై నిలుచుమేటి చారుచారిత్రు రామానుజయ్యపుత్రుఁ గరుణ వేదాద్రిమంత్రిశేఖరుని మనుచు.</poem>|ref=9}} '''టీక'''. ధరణీధరము తాల్చు = భూభారమును వహించు; చేవ = బలము; భుజపరిఘంబులన్ = అడ్డుగడియలవంటి భుజములయందు; పొంకపఱచి = జతపఱచి; మునుమిన్కుగని = వేదముల కునికిపట్టు; మస్తరించి = ఐక్యము చేసి; నివ్వటించి = వ్యాపింపఁజేసి; కీలుకొలిపి = లగ్నము చేసి; తనుపువెన్నెల = నిండువెన్నెల; నిత్యముక్తులు = నిత్యులు, ముక్తులును; అనంతుఁడు, గరుడుడు, విష్వక్సేనుఁడు మొదలగువారు నిత్యులు; సంసారమునుండి విడుపడి మోక్షమును పొందినవారు ముక్తులు; ఆద్యుఁడు = మొదటివాఁడు. {{p|ac|fwb}}కవిస్తుతి</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పుట్టకుఁ బుట్టెడువేళం దిట్టపు <ref>చ. గోనుపచ్చి, క. గోపచ్చి</ref>నునుపచ్చి పుట్టతేనియచవితోఁ <ref>చ. బుట్టి</ref>బుట్టె ననఁ నమృత ముట్టెడు పుట్టనిసువుసత్కవిత్వములు వర్ణింతున్.</poem>|ref=10}} '''టీక'''. పుట్టకుఁ బుట్టెడు వేళన్ = పుట్టనుండి పుట్టినపుడు; నునుపచ్చి = మిక్కిలిపచ్చిగా నున్న; అమృతము ఉట్టెడు = తేనె లొలుకు; పుట్టనిసువు = వాల్మీకి. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇట్టాడరానియాగమ <ref>చ. గట్టుపలుకు</ref>ఘట్టమునకు నడవ యచ్చుకట్టిన మునిరా ట్పట్టాభిషిక్తుఁ దపముల <ref>చ. పు</ref>పుట్టిననెలవయిన వ్యాసముని <ref>క. వర్ణింతున్, చ. నుతియింతున్</ref>నుతియింతున్.</poem>|ref=11}}<noinclude><references/></noinclude> 2vmez2lqmwcumzaxw1wfqqntngtri3f 104 212485 556597 554703 2026-05-20T23:56:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. ఇట్టాడరాని = చెప్పుటకు శక్యముకాని; ఆగమఘట్టమునకున్ = వేదము లను రేవునకు; నడవ = (దిగుటకు వీలగు) మార్గము; అచ్చుకట్టిన = ఏర్పఱచిన; నెలవు = చోటు. వ్యాసమహర్షి ఆమ్నాయములసారమును సర్వజనసుగమముగ భారతమున వివరించెనని భావము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>వ్యాసవాల్మీకి ముఖసూక్తివైభవముల నేర్పు మీఱంగ నిజకావ్యదర్పణముల సరసమానసముల నేఱుపఱచు కీర్తి ధవుల నన్నయభట్టాదికవులఁ <ref>చ. దలచి</ref>దలఁతు.</poem>|ref=12}} '''టీక'''. వ్యాస...వములన్ = వ్యాసుఁడు, వాల్మీకి మొదలగువారి కవితాచమత్కారములను; నిజకావ్యదర్పణములన్ = అద్దములవలె నున్న తమకావ్యములవలన (కావ్యములమూలమున); సరసమానసములన్ = రసికులమనస్సులందు; కీర్తిధవులన్ = కీర్తికాంతకు భర్తలైనవారిని. అద్దములందు ప్రతిఫలించిన వస్తువులు మనకు బాగుగ కన్పించినట్లు నన్నయాదిమహాకవులు తమకావ్యములందు వ్యాసాదికవుల కవితాచమత్కారములను ప్రతిఫలింపఁజేయఁగా, అవి రసికులమనస్సులందు బాగుగ నిరవుకొనునని భావము. 'కావ్యదర్పణముల' అనుటచే 'వ్యాసవాల్మీకిముఖ' అనుచోట తదనుగుణముగ 'ముఖ'పదము చమత్కరింపబడినది. '''అలం'''. రూపకము. {{p|ac|fwb}}సత్కవిప్రశంసాదికము</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>చాటుకవిత్వతత్త్వరససాగరపారగులయ్యు సత్కవుల్ పాటిగఁ బట్టి విందు రొకపాటివి <ref>చ. గాదనక</ref>కా వన కన్యకావ్యముల్ కైటభవైరి యౌవతశిఖామణి <ref>త. శ్రీపతి</ref>శ్రీసతిఁ <ref>క. పేరురంబు, త. బేరురంబు</ref>బేరురంబునన్ <ref>చ. మాట</ref>మాటియు నీటికెంపు బహుమానము<ref>క.గం, చ. నం</ref>నం బదకంబు <ref>క. సేయరే, చ. సేయఁడే</ref>సేయఁడే.</poem>|ref=13}} '''టీక'''. చాటు...పారగులు = ఇంపైన కవిత్వతత్త్వపురస మనెడు సాగరముయొక్క అంతము చూచినవారు - సరసకవిత్వమర్మముల నెఱిఁగినవారు; పాటిగఁబట్టి = తక్కినవానితో సమముగాఁ బోల్చిజూచి; ఒకపాటివి = సామాన్యమైనవి; కైటభవైరి = విష్ణువు; యౌవతశిఖామణి = యువతీసమూహమున శ్రేష్ఠురాలు; మాటియున్ = మఱుగుపఱచియు - నిత్యానపాయినిగా నుంచుకొనియు; నీటికెంపున్ = కౌస్తుభమణిని; బహుమానమునన్ = గౌరవముతో; పదకంబుఁ జేయఁడే = హారమునడుము నుండెడుబిళ్ళగాఁ జేయలేదా? '''అలం'''. దృష్టాంతము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>తప్పు గలిగినచోటనే యొప్పుఁ గలుగు <ref>త. నరసి కావలె కవితలయవగుణములు</ref>సరసకవితా<ref>చ. వచోక్తుల</ref>వశోక్తులసరణియందుఁ <ref>త. సరసకవితావశోక్తులసరణియందు</ref>గప్పు కలిగిన నీహారకరునియందు నమృతధారాప్రవాహంబు లడరుఁగాదె.</poem>|ref=14}} '''టీక'''. సరసకవితావశోక్తులసరణియందు = రసవంతమగు కవిత్వమును జెప్పుచుండు ధోరణిలో; కప్పు = నలుపు - మచ్చ; నీహారకరునియందున్ = చంద్రునియందు; అడరుఁగాదె = వ్యాపించియుండునుగదా! [ఈపద్యమున 'సరసకవితావశోక్తులసరణియందు' అనుటకు మాఱుగా 'అరసికావళికవితల యవగుణముల' అని దిద్ది కుకవు లుండుటఁబట్టియే సుకవులకుఁ బేరుప్రతిష్ఠలు కలుగుచున్ననని కొందఱర్థము<noinclude><references/></noinclude> cenurbih9fmgenelv0nqqt0ers3uj68 556598 556597 2026-05-20T23:58:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 556598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. ఇట్టాడరాని = చెప్పుటకు శక్యముకాని; ఆగమఘట్టమునకున్ = వేదము లను రేవునకు; నడవ = (దిగుటకు వీలగు) మార్గము; అచ్చుకట్టిన = ఏర్పఱచిన; నెలవు = చోటు. వ్యాసమహర్షి ఆమ్నాయములసారమును సర్వజనసుగమముగ భారతమున వివరించెనని భావము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>వ్యాసవాల్మీకి ముఖసూక్తివైభవముల నేర్పు మీఱంగ నిజకావ్యదర్పణముల సరసమానసముల నేఱుపఱచు కీర్తి ధవుల నన్నయభట్టాదికవులఁ <ref>చ. దలచి</ref>దలఁతు.</poem>|ref=12}} '''టీక'''. వ్యాస...వములన్ = వ్యాసుఁడు, వాల్మీకి మొదలగువారి కవితాచమత్కారములను; నిజకావ్యదర్పణములన్ = అద్దములవలె నున్న తమకావ్యములవలన (కావ్యములమూలమున); సరసమానసములన్ = రసికులమనస్సులందు; కీర్తిధవులన్ = కీర్తికాంతకు భర్తలైనవారిని. అద్దములందు ప్రతిఫలించిన వస్తువులు మనకు బాగుగ కన్పించినట్లు నన్నయాదిమహాకవులు తమకావ్యములందు వ్యాసాదికవుల కవితాచమత్కారములను ప్రతిఫలింపఁజేయఁగా, అవి రసికులమనస్సులందు బాగుగ నిరవుకొనునని భావము. 'కావ్యదర్పణముల' అనుటచే 'వ్యాసవాల్మీకిముఖ' అనుచోట తదనుగుణముగ 'ముఖ'పదము చమత్కరింపబడినది. '''అలం'''. రూపకము. {{p|ac|fwb}}సత్కవిప్రశంసాదికము</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>చాటుకవిత్వతత్త్వరససాగరపారగులయ్యు సత్కవుల్ పాటిగఁ బట్టి విందు రొకపాటివి <ref>చ. గాదనక</ref>కా వన కన్యకావ్యముల్ కైటభవైరి యౌవతశిఖామణి <ref>త. శ్రీపతి</ref>శ్రీసతిఁ <ref>క. పేరురంబు, త. బేరురంబు</ref>బేరురంబునన్ <ref>చ. మాట</ref>మాటియు నీటికెంపు బహుమానము<ref>క.గం, చ. నం</ref>నం బదకంబు <ref>క. సేయరే, చ. సేయఁడే</ref>సేయఁడే.</poem>|ref=13}} '''టీక'''. చాటు...పారగులు = ఇంపైన కవిత్వతత్త్వపురస మనెడు సాగరముయొక్క అంతము చూచినవారు - సరసకవిత్వమర్మముల నెఱిఁగినవారు; పాటిగఁబట్టి = తక్కినవానితో సమముగాఁ బోల్చిచూచి; ఒకపాటివి = సామాన్యమైనవి; కైటభవైరి = విష్ణువు; యౌవతశిఖామణి = యువతీసమూహమున శ్రేష్ఠురాలు; మాటియున్ = మఱుగుపఱచియు - నిత్యానపాయినిగా నుంచుకొనియు; నీటికెంపున్ = కౌస్తుభమణిని; బహుమానమునన్ = గౌరవముతో; పదకంబుఁ జేయఁడే = హారమునడుము నుండెడుబిళ్ళగాఁ జేయలేదా? '''అలం'''. దృష్టాంతము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>తప్పు గలిగినచోటనే యొప్పుఁ గలుగు <ref>త. నరసి కావలె కవితలయవగుణములు</ref>సరసకవితా<ref>చ. వచోక్తుల</ref>వశోక్తులసరణియందుఁ <ref>త. సరసకవితావశోక్తులసరణియందు</ref>గప్పు కలిగిన నీహారకరునియందు నమృతధారాప్రవాహంబు లడరుఁగాదె.</poem>|ref=14}} '''టీక'''. సరసకవితావశోక్తులసరణియందు = రసవంతమగు కవిత్వమును జెప్పుచుండు ధోరణిలో; కప్పు = నలుపు - మచ్చ; నీహారకరునియందున్ = చంద్రునియందు; అడరుఁగాదె = వ్యాపించియుండునుగదా! [ఈపద్యమున 'సరసకవితావశోక్తులసరణియందు' అనుటకు మాఱుగా 'అరసికావళికవితల యవగుణముల' అని దిద్ది కుకవు లుండుటఁబట్టియే సుకవులకుఁ బేరుప్రతిష్ఠలు కలుగుచున్ననని కొందఱర్థము<noinclude><references/></noinclude> 9g92ys8xbkobwbzfletbgaagkd30951 104 212486 556599 554704 2026-05-21T01:33:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చెప్పుచున్నారు. కాని అట్టిపాఠాంతరము ముద్రితప్రతులలోఁ గానరాకున్నది; అయ్యది పద్యపుటుత్తరభాగమునుబట్టి పొందుపడునట్లును తోఁచదు.] '''అలం'''. దృష్టాంతము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కాన దోషాత్ములైన దుష్కవులకతన గరిమ వహియించుఁ <ref>క. కవిరాజ, చ. కవిరాజు</ref>గవిరాజుకావ్యమహిమ బహుళపక్షంబు చీఁకటి బహుళ మగుటఁ జాయవెన్నెల తరితీపు సేయుకరణి.</poem>|ref=15}} '''టీక'''. గరిమ = గొప్పతనము; బహుళపక్షంబుచీఁకటి = కృష్ణపక్షమందలి చీఁకటి; బహుళ మగుట = ఎక్కువయగుటచేత; చాయవెన్నెల = పండువెన్నెల; తరితీపు చేయుకరణిన్ = ప్రీతిని కలిగించునట్లు. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని నిఖిలభవన<ref>క. ప్రధాన, చ. ప్రాధాన్య</ref>ప్రధానభవ్యంబులగు <ref>చ. లేదు</ref>మాన్య<ref>క. దైవతంబులం</ref>దైవతంబుల<ref>క. లేదు, చ. ప్రభావంబులు</ref>ప్రభావం బుల గొనియాడి, రూఢి మెఱయు కవివృషభుల <ref>చ. వినుతించి</ref>నభినుతించి యుదంచితంబగు కవిత్వతత్త్వంబునం గల<ref>చ. గరిమంబులు</ref>గరిమంబుఁ బరీశీలించి, వంచకులగు కొంచెపుంగవుల రవళి యదలంచి పంచాశత్కోటివిస్తీర్ణం బగునర్ణవమేఖలావలయంబునం గల పరమవైష్ణవరత్నంబులకుఁ బ్రయత్నపూర్వకంబుగ నభివందనం బాచరించి.</poem>|ref=16}} '''టీక'''. వంచకులు = మోసగాండ్రు; కొంచెపుంగవుల = కుకవులయొక్క; రవళి = ధ్వని - అఱపు; రూఢి = ప్రసిద్ధి; ఆర్ణవమేఖలావలయంబు = భూమండలము; అభివందనంబు = నమస్కారము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>వాక్కాం<ref>క. తాశ్రయ, చ. తాశ్రయు</ref>తాశ్రయు భట్టరు చిక్కాచార్యుల మహాత్ము శ్రీగురుమూర్తిన్ నిక్కపుభక్తి భజించెద నిక్కావ్యకళాకలాప మీడేఱుటకున్.</poem>|ref=17}} '''టీక'''. వాక్కాంతాశ్రయున్ = సరస్వతి కాశ్రయమగువానిని - గొప్ప విద్వాంసుని; కావ్యకళాకలాపము = కావ్యకళాగ్రథనము; ఈడేరుటకున్ = నెఱవేరుటకు; భజింతున్ = సేవింతును. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఠవణింతు నొక్క శ్రీభా గవతచరిత్రంబుఁ బరమకల్యాణసము ద్భవ<ref>చ. హృద్యంబు</ref>భవనంబుఁ జతుర్దశ భువనమహారత్నసూత్రముగఁ దగుసరణిన్.</poem>|ref=18}} '''టీక'''. ఠవణింతున్ = కావింతును; శ్రీభాగవతచరిత్రంబు = గొప్పభగవద్భక్తునిచరిత్రమును; కల్యాణ...భవనంబున్ = శుభములకుఁ బుట్టినిల్లగుదానిని; చతుర్దశ...సరణిన్ = పదునాల్గులోకములను రత్నములను గూర్చు సూత్రపద్ధతిని - సమస్తలోకసారమును తెల్పుదానినిగా. [లోకములు 14. అవి - భూర్లోకము, భువర్లోకము, స్వర్లోకము, మహర్లోకము, జనర్లోకము, తపోలోకము, సత్యలోకము, అతల, వితల, నతల, రసాతల, తలాతల, మహాతల, పాతాళలోకములు అనునవి.] {{Telugu poem|type=వ|lines=<poem>అని యి ట్లభినవప్రబంధనిర్మాణకౌతూహలాయత్తచిత్తుండ నయి యే నున్న సమయంబున.</poem>|ref=19}}<noinclude><references/></noinclude> 3thh6w65exw0ra9ok6q7cwi9bkntcad 104 212487 556600 554705 2026-05-21T02:20:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>తనకులాచారవర్తన వైష్ణవాచార పర్యాయముల <ref>చ. కోజ, శ.ర. కొజ్జబంతి యనఁగ</ref>కొజ్జబంతి గాఁగఁ దనసూనృతము పురాతనసత్యనిధులయు న్నతికిఁ బునఃప్రతిష్ఠితము గాఁగఁ దనబుద్ధి నీతిశాస్త్రరహస్యములు తెల్ల ముగఁ దెల్పువ్యాఖ్యానముద్ర గాఁగఁ దనవ్రాయు <ref>చ. గంటంపు</ref>గంటంబుమొనవాఁడి విశ్వంభ రాప్రజలకుఁ బ్రాణరక్ష గాఁగ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>వెలయు మంగయగురువ భూవిభుని పెద్ద సంగభూపాలమణి <ref>చ. రాయస</ref>వ్రాయసప్రవృత్తి జయయుతుండైన రామానుజయ్యసుతుఁడు <ref>చ. సిరిశ్రీ</ref>భద్రగుణసీరి విరూరి వేదాద్రిశౌరి.</poem>|ref=20}} '''టీక'''. వైష్ణవాచారపర్యాయములకున్ = శ్రీవైష్ణవుల యాచారక్రమములకు; ఒజ్జబంతిగాఁగన్ = ఉపాధ్యాయుఁడు చూపిన పద్ధతి - వరువడి (మేలుబంతి) కాఁగా; తెల్లముగన్ = స్పష్టముగా; వ్యాఖ్యానముద్ర = వ్యాఖ్యానాక్షరపంక్తి; వ్రాయసప్రవృత్తిన్ = లేఖనము [ఈ సమాసము విలక్షణము]నందు; భద్రగుణసీరి = మేలిగుణములకు బలరాముఁడైనవాఁడు. {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>కవులుం బాఠకులున్ బ్రధానులు నలంకారజ్ఞులుం బ్రాజ్ఞులున్ ధవళాక్షుల్ <ref>చ. భజియించ</ref>భజియింప నిండుకొలువై తారేందుతారావళీ ధవళంబైన సువర్ణకుంభయుతసౌధంబందు <ref>క. నావాసమై, చ. ఆస్థానమై</ref>నాస్థానమై వివిధామ్నాయపురాణగుంభనకథల్ వించున్ బ్రమోదంబునన్.</poem>|ref=21}} '''టీక'''. తారేందుతారావళీధవళంబైన = వెండి, చంద్రుఁడు, హారములవలె తెల్లనైన; ఆస్థానమై = కొలువు తీర్చి; గుంభనము = కూర్పు. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నను రామకృష్ణకవిఁ గవి జనసహకారావళీవసంతోత్సవసూ క్తి<ref>చ. నిధిని</ref>నిధి <ref>చ. బిలిపిం చర్ధా</ref>బిలిపించి <ref>క. యర్హా</ref>యర్ధా సనమునఁ గూర్చుండఁ బనిచి చతురత ననియెన్.</poem>|ref=22}} '''టీక'''. కవిజన...క్తినిధిన్ = కవీశ్వరులనెడి తియ్యమామిడిచెట్లచాలునకు వసంతకాలమువలె వేడుక కల మంచిమాటలకు గనియైనవానిని; చతురతన్ = నేర్పుతో. '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem><ref>త. పాదము లేదు</ref>తగ సంస్కృతము తెనుంగుగఁ జేయఁ దెనుఁగు సం స్కృతముగఁ జేయంగఁ జతురమతిని <ref>త. జగతిసొబగుల నెన్నఁగఁ గావ్యధారల</ref>నలుదెఱంగుల నెన్నఁగల కావ్యధారల ఘనుఁడ వాశువునందుఁ గరము మేటి వఖిలభూమిపాలకాస్థానకమలాక రోదయ<ref>చ. తగుణ</ref>తరుణసూర్యోదయుఁడవు <ref>త. నాల్గవపాదము లౌకికవైదికలక్షణచాతుర్యధైర్యప్రభారూఢకారచణుఁడ - (ఎత్తుగీతి) వరయ్య</ref>శైవవైష్ణవపురాణావళి నానార్థ <ref>క. ములు నీకుఁ గరతలామలకనిభములు</ref>రచనాపటిష్ఠైకగమ్యమతివి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem><ref>క. అంధ్ర, చ. ఆంధ్ర</ref>ఆంధ్రభూమీకుచాగ్రహారాభ మైన శ్రీతెనాల్యగ్రహారనిర్ణేత వగ్ర</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> a4txplrm4b0c40rb2twm8n3t7z0bedh 104 212488 556601 554706 2026-05-21T04:12:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>శాఖికా<ref>చ. కోకిలము నీవు</ref>కోకిలమ వీవు సరసకవివి రమ్యగుణకృష్ణ! రామయ రామకృష్ణ.</poem>|ref=23}} '''టీక'''. నలుదెఱంగుల నెన్నఁగల కావ్యధారలన్ = ఆశు, మధుర, చిత్ర, విస్తర భేదంబులచే నాలుగువిధములైన కవిత్వములచే; ఆశువునందున్ = వడిగాఁ గవిత్వము చెప్పుటయందు; ఆంధ్రభూమీకుచాగ్రహారాభము = భూదేవియొక్క స్తనములపై నుండెడి ముత్యాలపేరును పోలినది; అగ్రశాఖికాకోకిలము = ప్రథమశాఖయనెడి వృక్షమునకు కోయిల యైనవాఁడవు; రమ్యగుణకృష్ణ! = మనోహరములైన గుణములయందు కృష్ణుఁడైనవాఁడా! {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కౌండిన్యసగోత్రుఁడ వా ఖండలగురునిభుఁడ వఖిల<ref>చ. స్ఫురణాకుండలి</ref>కావ్యరససుధా మండనకుండలుఁడవు భూ మండలవినుతుఁడవు లక్ష్మమావరతనయా!</poem>|ref=24}} '''టీక'''. ఆఖండలగురునిభుఁడవు = బృహస్పతితో సమానుఁడవు; కావ్యరససుధామండనకుండలుఁడవు = కావ్యరసమనెడి అమృతమే అలంకారమయిన కుండలములు కలవాఁడవు - అనఁగా కావ్యామృతమే కర్ణభూషణమని యర్థము. లక్ష్మమావరతనయుఁడు = లక్ష్మమ్మపుత్రులలో శ్రేష్ఠుఁడైనవాఁడు. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>యశము గలిగించు నీమృదు విశదోక్తులఁ బౌండరీకవిభుచరితఁ జతు ర్దశభువనవినుతముగ శుభ వశమతి నాపేర నుడువు వరతత్త్వనిధీ.</poem>|ref=25}} '''టీక'''. మృదువిశదోక్తులన్ = సుఖోచ్చారణమును, తేటదనమును గల మాటలతో. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>స్కందపురాణనీరనిధి కౌస్తుభమై ప్రభవించు దేవకీ నందనుసత్కథోద్యమము నవ్యకవిత్వకళాకలాప మన్ కుందనమున్ ఘటించి కడుఁ గ్రొత్తగుసొ మ్మొనరించి విష్ణుసే వం దులకించు నప్పరమవైష్ణవకోటి నలంకరింపుమా!</poem>|ref=26}} '''టీక'''. నీరనిధి = సముద్రము; తులకించు = ప్రకాశించు; '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>ఉదయం బస్తనగంబు సేతువు హిమవ్యూహంబునుం జుట్టిరా విదితంబైనమహిన్ మహాంధ్రకవితావిద్యాబలప్రౌఢి నీ కెదురేరీ సరసార్థబోధఘటనాహేలాపరిష్కారశా రద నీరూపము రామకృష్ణకవిచంద్రా! సాంద్రకీర్తీశ్వరా!</poem>|ref=27}} '''టీక'''. ఉదయంబు = తూర్చుకొండ; అస్తనగంబు = అస్తాద్రి; హిమవ్యూహంబు = హిమాలయము; ప్రౌఢి = నేర్పు; నరసార్థ...పరిష్కార = రసవంతమగునర్థమును బోధించు పొందికయనెడి వికాసచేష్టయే ఆభరణముగా కలది; శారద = సరస్వతి; '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని సంభావించి కనకాంబరాభరణంబులు బ్రసాదించి యాప్రధానపంచాననుండు.</poem>|ref=28}} '''టీక'''. సంభావించి = గౌరవించి; ప్రసాదించి = ఇచ్చి; ప్రధానపంచాననుండు = మంత్రిసింహము - మంత్రిశ్రేష్ఠుఁడు {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>పలుకుందొయ్యలి <ref>క. మౌళి, చ. మేని, ట. మోవి</ref>మోవికాంతి కెనయౌ బాగాలు నయ్యింతిచె క్కులఁబోలుం దెలనాకు లయ్యువిదపల్కుల్వంటికప్రంపుఁబ ల్కులతోఁగూడినవీడియం బొసఁగె నాకుం బద్మనాభార్చనా కలనాపావసహస్తకంకణఝణత్కారంబు తోరంబుగన్.</poem>|ref=29}}<noinclude><references/></noinclude> po2wz92h2d1pwq2ptlv0pdeu02e6clb 104 212489 556602 554707 2026-05-21T05:04:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. పలుకుం...కాంతికిన్ = సరస్వతీదేవి పెదవులకాంతికి; ఎనయౌ = సాటియైన; బాగాలు = వక్కపలుకులు; పల్కుల్వంటి = మాటలఁ బోలిన - కమ్మవైన; తెలనాకులు = పండుతమలపాకులు; వీడియంబు = తాంబూలము. [సరస్వతీదేవి సర్వశుక్ల యని ప్రసిద్ధి.] పద్మనాభా...ఝణత్కారంబు = శ్రీవిష్ణువుపూజాకరణముచేఁ బవిత్రములగు చేతులయందలి కంకణముల గలగలధ్వని; తోరంబుగన్ = అతిశయింపఁగా; '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇట్లు లోకోత్తరగుణోత్తరుండగు నాప్రధానశేఖరుండు పరమపురుషపరికర చరిత్రంబునకు నధీశ్వరుం డగుట తీర్థంబును స్వార్థంబును, <ref>చ. గలదందు</ref>జాదులుం దేవర ప్రసాదంబును, పుణ్యంబునుం బురుషార్థంబును నయ్యె <ref>క. నయ్యభ్యు, చ. నియ్యభ్యు</ref>నియ్యభ్యుదయంబునకుం గల్యాణాచారంబుగాఁ గృతిపతివంశావతారం బభివర్ణింపం బూని.</poem>|ref=30}} '''టీక'''. లోకోత్తరగుణోత్తరుండు = లోకమునందు మేలైన గుణములచే గొప్పవాఁడు; పరమ...నకున్ = భగవంతుని పరివారమగు భక్తులచరిత్రంబునకు; అధీశ్వరుండు = నాయకుఁడు; జాదులుం దేవరప్రసాదంబును = దేవతాప్రసాదమగు జాజిపూవులను స్వీకరించుట పుణ్యసాధనము; అంతేకాక అవి సువాసన గల వగుటచే వానిస్వీకరణమువలన ఆనందము; పరమభాగవతుని చరిత్రమును రచించుటవలనఁ బుణ్యమును, ఆ చరిత్రమును వేదాద్రిమంత్రికి గృతి యిచ్చుటవలన - ఏతన్మూలముగా అతనివలన లాభము పొందుటవలన పురుషార్థమును సిద్ధించినవని యభిప్రాయము. అభ్యుదయంబు = మేలు; కల్యాణాచారంబుగాన్ = శుభసూచకపద్ధతిని. {{p|ac|fwb}}కృతిపతివంశావతారాభివర్ణనము</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem><ref>చ. మిగులుగన్నొదవిన</ref>మిగులఁ గన్నొదివిన బిగువ యెక్కుడుగాని <ref>చ. కారుణ్య మొలుకు</ref>కరుణాకటాక్షవీక్షణమువాఁడు దంష్ట్రావిటంకవర్ధనమ యెక్కుడుగాని <ref>చ. ముందు, ట. ముదురు</ref>ముద్దుఁజందురు నేలు మోమువాఁడు నరమృగదేహవిస్ఫురణ మెక్కుడుగాని బహుకోటిమదనరూపంబువాఁడు దైత్యు దండించు నుద్ధతియె యెక్కుడుగాని <ref>చ. మంచిభక్తులను</ref>శ్రితజనావళుల రక్షించువాఁడు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నాఁగ గరుడాద్రిసింహాసనముననుండి యెల్లజగముల నేలు లక్ష్మీశ్వరుండు శ్రీయహోబలనరసింహనాయకుండు శఠమఠణగోత్రమంత్రి రక్షణ మొనర్చు.</poem>|ref=31}} '''టీక'''. మిగుల...ఎక్కుడు కాని = ఱెప్పలకు మించిన (మిడిగుడ్లు గల) చూపుయొక్క గాంభీర్యమే ఎక్కువ కానవచ్చును, కాని; దంష్ట్రావిటంకవర్ధనమ = ఎత్తయిన కోఱల పెంపే. ['ఇంటి ముంజూరునందలి పావురాగూండ్లవలెఁ గానవచ్చెడి కోఱల పెంపే' అని పూర్వటీక.] విస్ఫురణము = ప్రకాశము; ఉద్ధతి = ఆర్భాటము. నాఁగన్ = అనురీతిని; గరుడాద్రిసింహాసనముననుండి = సింహాసనరూపమగు గరుడాచలమునుండి. '''అలం'''. విశేషోక్తి. {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>జఠరవసత్ప్రపంచసురసత్తమతుల్యుఁ డశేషయోగిరా ణ్మఠహృదయుండు మౌనిజనమాన్యుఁడు ధన్యుఁడు ముక్తికామినీ కఠినకుచద్వయీ<ref>చ. నిచిత</ref>నిహితకాంచనమాలికహేళికల్పుఁ డా శఠమఠణర్షిశేఖరుఁ బ్రశంస యొనర్పఁదగున్ జగంబులన్.</poem>|ref=32}} '''టీక'''. జఠర...తుల్యుఁడు = కుక్షియందు నివసించు లోకములుకల విష్ణుదేవునితో సమానుఁడు; అకేష...యుండు = ఎల్ల యోగులకును గృహమైన మనసు కలవాఁడు; నిహిత = ఉంచఁబడిన; హేళికల్పుఁడు = సూర్యునిఁ బోలినవాఁడు; '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము.<noinclude><references/></noinclude> t29bwfkk31z1rlcs2shn9jclrbe2a11 104 212490 556617 554708 2026-05-21T07:36:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem><ref>త. ఆవాచంయమవంశసాగరమునందవ్యాహతైశ్వర్య</ref>ఆవిర్భావము నొందెఁ దత్కులమునం దవ్యాహతైశ్వర్యల క్ష్మీవంతుండు విరూరికర్త సచివశ్రేష్ఠుండు విద్యాహయ గ్రీవుం డన్నయమంత్రి; యవ్విభుని సత్కీర్తుల్ విజృంభించు నీ ద్యావాపృథ్వ్యవకాశపుంఖితనిజవ్యాపారపారీణతన్.</poem>|ref=33}} '''టీక'''. ఆవిర్భావము = పుట్టుక; అవ్యాహతైశ్వర్యలక్ష్మీవంతుండు = ఎడతెగనిసిరి, సంపదలు కలవాఁడు; విరూరికర్త = విరూరుగ్రామాధిపతి; విద్యాహయగ్రీవుండు = విద్యలందు వాని కధిదేవత యగు హయగ్రీవుఁడైనవాఁడు; ద్యావా...పారీణతన్ = భూమ్యాకాశముల మధ్యభాగమును సందు లేనట్లు నింపిన తనపనులనేర్పుచేతను; '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఆసచివావతంసముకులాంగన చెల్వగు లక్ష్మమాంబ గౌ రీసతియొ యరుంధతియొ రేవతియో <ref>చ. యిల</ref>యల యాదిలక్ష్మియో వాసపురాణియో యనఁగ <ref>త. వన్నెయు వాసియు</ref>వాసియు వన్నెయుఁ గల్గి కీర్తులన్ జేసినమూర్తిమేలు పతిచిత్తము వచ్చిన సచ్చరిత్రలన్.</poem>|ref=34}} '''టీక'''. సచివావతంసము = మంత్రిశ్రేష్ఠుఁడు; కులాంగన = భార్య; వాసియు వన్నెయున్ = గొప్పదనమును, చక్కదనమును; సచ్చరిత్రలన్ = మంచినడకలచేత; చెల్వగున్ = పొగడొందును. ''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష, సందేహము. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>అన్నయలక్ష్మమాంబసుతు లర్థినిధానము తిప్పరాజు, సం పన్నుఁడు రంగరాజుఁ, బ్రతిభానిధి గుండమరాజుఁ బొల్చి రా సన్నుతభాగ్యవర్ధనుల <ref>చ. సన్నుతి</ref>సన్మతి శౌర్యము ధైర్య<ref>క. మన్నయా, త. మున్నయా, చ. మన్వయా</ref>ము న్నయా భ్యున్నతి నీతిరీతి జయ మొప్పును నేర్పును నెన్నశక్యమే!</poem>|ref=35}} '''టీక'''. అర్థినిధానము = యాచకులకు నిధి; నయాభ్యున్నతి = నీతిశాస్త్రమందలి గొప్పతనము (నేర్పు). '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆమువ్వురిలో రంగసు ధీమణి దీపించె వంశతిలకం బగుచున్ శ్రీమహిత గంగమాంబా రామారమణీయరాగరసరంజితుఁడై.</poem>|ref=36}} '''టీక'''. సుధీమణి = పండితశ్రేష్ఠుఁడు; దీపించెన్ = ప్రకాశించెను; వంశతిలకంబు = వంశమునకు వన్నె దెచ్చువాఁడు; రామా = స్త్రీ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆరంగరాజుకీర్తులు శ్రీరంగనివాసహాస<ref>క. శివకర, చ. సితకర, త. సితశర</ref>సితకరలక్ష్మిం జేరంగఁ దిగుచు; నహితులఁ బారంగా నెగుచు నతని బాహాసి <ref>త. యనన్</ref>యనిన్.</poem>|ref=37}} '''టీక'''. శ్రీరంగ...లక్ష్మిన్ = శ్రీరంగపతి యగు విష్ణుని చిరునవ్వుయొక్కయు, చంద్రునియొక్కయు శోభను - అనగా తెల్లఁదనమును; తిగుచున్ = ఆకర్షించును; ఆహితులన్ = శత్రువులను; పారంగా నెగుచున్ = పరుగిడునట్లు తఱుమును; బాహాసి = చేతిలోని కత్తి. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>శ్రీమదష్టాక్షరీసేవైకనిపుణుండు గీతార్థసారసంకేతవేది పరిచితదివ్యప్రబంధసంధానుండు మహితసౌదర్శనమనువిదుండు</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> j6t8rcmov1j74ct4flo45adn1fdjg64 556619 556617 2026-05-21T07:38:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 556619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem><ref>త. ఆవాచంయమవంశసాగరమునందవ్యాహతైశ్వర్య</ref>ఆవిర్భావము నొందెఁ దత్కులమునం దవ్యాహతైశ్వర్యల క్ష్మీవంతుండు విరూరికర్త సచివశ్రేష్ఠుండు విద్యాహయ గ్రీవుం డన్నయమంత్రి; యవ్విభుని సత్కీర్తుల్ విజృంభించు నీ ద్యావాపృథ్వ్యవకాశపుంఖితనిజవ్యాపారపారీణతన్.</poem>|ref=33}} '''టీక'''. ఆవిర్భావము = పుట్టుక; అవ్యాహతైశ్వర్యలక్ష్మీవంతుండు = ఎడతెగనిసిరి, సంపదలు కలవాఁడు; విరూరికర్త = విరూరుగ్రామాధిపతి; విద్యాహయగ్రీవుండు = విద్యలందు వాని కధిదేవత యగు హయగ్రీవుఁడైనవాఁడు; ద్యావా...పారీణతన్ = భూమ్యాకాశముల మధ్యభాగమును సందు లేనట్లు నింపిన తనపనులనేర్పుచేతను; '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఆసచివావతంసముకులాంగన చెల్వగు లక్ష్మమాంబ గౌ రీసతియొ యరుంధతియొ రేవతియో <ref>చ. యిల</ref>యల యాదిలక్ష్మియో వాసపురాణియో యనఁగ <ref>త. వన్నెయు వాసియు</ref>వాసియు వన్నెయుఁ గల్గి కీర్తులన్ జేసినమూర్తిమేలు పతిచిత్తము వచ్చిన సచ్చరిత్రలన్.</poem>|ref=34}} '''టీక'''. సచివావతంసము = మంత్రిశ్రేష్ఠుఁడు; కులాంగన = భార్య; వాసియు వన్నెయున్ = గొప్పదనమును, చక్కదనమును; సచ్చరిత్రలన్ = మంచినడకలచేత; చెల్వగున్ = పొగడొందును. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష, సందేహము. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>అన్నయలక్ష్మమాంబసుతు లర్థినిధానము తిప్పరాజు, సం పన్నుఁడు రంగరాజుఁ, బ్రతిభానిధి గుండమరాజుఁ బొల్చి రా సన్నుతభాగ్యవర్ధనుల <ref>చ. సన్నుతి</ref>సన్మతి శౌర్యము ధైర్య<ref>క. మన్నయా, త. మున్నయా, చ. మన్వయా</ref>ము న్నయా భ్యున్నతి నీతిరీతి జయ మొప్పును నేర్పును నెన్నశక్యమే!</poem>|ref=35}} '''టీక'''. అర్థినిధానము = యాచకులకు నిధి; నయాభ్యున్నతి = నీతిశాస్త్రమందలి గొప్పతనము (నేర్పు). '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆమువ్వురిలో రంగసు ధీమణి దీపించె వంశతిలకం బగుచున్ శ్రీమహిత గంగమాంబా రామారమణీయరాగరసరంజితుఁడై.</poem>|ref=36}} '''టీక'''. సుధీమణి = పండితశ్రేష్ఠుఁడు; దీపించెన్ = ప్రకాశించెను; వంశతిలకంబు = వంశమునకు వన్నె దెచ్చువాఁడు; రామా = స్త్రీ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆరంగరాజుకీర్తులు శ్రీరంగనివాసహాస<ref>క. శివకర, చ. సితకర, త. సితశర</ref>సితకరలక్ష్మిం జేరంగఁ దిగుచు; నహితులఁ బారంగా నెగుచు నతని బాహాసి <ref>త. యనన్</ref>యనిన్.</poem>|ref=37}} '''టీక'''. శ్రీరంగ...లక్ష్మిన్ = శ్రీరంగపతి యగు విష్ణుని చిరునవ్వుయొక్కయు, చంద్రునియొక్కయు శోభను - అనగా తెల్లఁదనమును; తిగుచున్ = ఆకర్షించును; ఆహితులన్ = శత్రువులను; పారంగా నెగుచున్ = పరుగిడునట్లు తఱుమును; బాహాసి = చేతిలోని కత్తి. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>శ్రీమదష్టాక్షరీసేవైకనిపుణుండు గీతార్థసారసంకేతవేది పరిచితదివ్యప్రబంధసంధానుండు మహితసౌదర్శనమనువిదుండు</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 2r0ksfswi59ntm6suezcx6kzze7stzc 104 212491 556655 554709 2026-05-21T09:36:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem><ref>చ. వితతప్రభాసితవిజ్ఞానకోవిద, త. వి...కోవిదు, ట. వి...ప్రభాసిత...కోవిద</ref>నవ్యవైష్ణవపురాణచతుష్టయజ్ఞుండు నిజసమయావననిపుణబుద్ధి సరసరామాయణసప్తకాండజ్ఞాత యాళువందారుస్తవాభిశోభి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>సలిలనిధిజాలజంఘాల <ref>క. జల</ref>బలవిశాల ధూళిఫాళీ<ref>త. భవాళీన</ref>భరాళీక ధూమభూమ శంకితాత్మ <ref>చ.క. ప్రభావ</ref>ప్రతాపవైశ్వానరుండు గంగమాప్రాణవిభుఁ డొప్పు రంగరాజు.</poem>|ref=38}} '''టీక'''. అష్టాక్షరి = 'ఓం నమో నారాయణాయ' అను మంత్రము; సంకేతవేది = ఏర్పాటు నెఱిఁగినవాఁడు; పరిచితదివ్యప్రబంధసంధానుండు = అలవఱచుకొనిన వైష్ణవమత ద్రావిడ ప్రబంధముల అధ్యయనము కలవాఁడు; మహిత...విదుఁడు = గొప్పదైన సుదర్శనమంత్రము నెఱిఁగినవాఁడు; ['ఓం నమో భగవతే శ్రీ సుదర్శనాయ' అనునది సుదర్శనమంత్రము] నవ్య...జ్ఞుండు = విష్ణు, వరాహ, వామన, వాయుపురాణములు నాల్గు నెఱిగినవాఁడు; నిజ...నిపుణబుద్ధి = తనమతమును రక్షించుకొనుటయందు నేర్పు కలబుద్ధి కలవాఁడు; సలిలనిధి...వైశ్వానరుండు — సలిలనిధిజాల = సముద్రములసమూహమును; జంఘాల = మిక్కిలివడిగా దాటునట్టి; బల = సేనలవలని; విశాలధూళిపాళీభర = ఎక్కువైన దుమ్ముచాలుయొక్క, అతిశయమనెడి; అళీకధూమభూమ= అబద్ధపుపొగయొక్క ఆధిక్యముచే; శంకిత = సందేహించిన; ఆత్మప్రతాప = తన ప్రతాపము కల; వైశ్వానరుండు = అగ్ని కలవాఁడు. వేదాద్రిమంత్రి సేనలను నడిపించుకొని పోఁగా వానివలన పుట్టినదుమ్ము సప్తసముద్రములను దాటిపోయినది; ఆదుమ్ము పొగపలె నుండగా దానిని చూచి అగ్ని తనప్రతాపమువలన లోకములు మండి పొగ వ్యాపించినదేమోయని భ్రాంతి పడుచున్నాఁడని భావము. ఈపద్యమున 'జలవిశాల' అను ముద్రితపాఠమును, దాని ననుసరించిన టిప్పణియును కుదురవు. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>దశరథేశ్వరు భార్యయై ధన్యమహిమ మున్ను కౌసల్య శ్రీరాముఁ గన్నకరణి రంగయామాత్యుసతియైన గంగమాంబ మతిమరున్మంత్రి శ్రీరామమంత్రి గనియె.</poem>|ref=40}} '''టీక'''. మతిమరున్మంత్రి = బుద్ధియందు బృహస్పతియైనవానిని. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆరామరాజు వాహిని <ref>వారాంనిధులేడు</ref>వారాకర మొకటి దాఁటె వసుమతి ము; న్నీ శ్రీరామరాజువాహిని వారాంనిధు లేడు దాఁటి వర్తిలు <ref>నవలన్</ref>నవులన్.</poem>|ref=41}} '''టీక'''. వాహిని = సేన, వాగ్ధాటి; వారాకరము = సముద్రము; వారాంనిధులు = సముద్రములు. '''అలం'''. వ్యతిరేకము. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>పుడమిపై నడనేర్చి యడుగుఁబెట్టెడునాఁడె ధర్మంబు నాల్గుపాదముల నిలిపె జిలిబిలిపలుకులు పలుకనేర్చిననాఁడె సత్యభాషాహరిశ్చంద్రుఁ డయ్యె <ref>క. వరుసమీఁదటి, చ. ప్రాలమీఁదటి</ref>ప్రాలమీఁదటివ్రాలు వ్రాయనేర్చిననాఁడె కమిచి దిక్కులజయాంకములు వ్రాసె ముఖ్యవ్రతస్ఫూర్తి ముంజిఁ గట్టెడునాఁడె కవుల బ్రోచుటకుఁ గంకణము గట్టె</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అంబమాంబిక గళ్యాణమైననాఁడె వాసిగలకీర్తిలక్ష్మికి <ref>క. సేసపెట్టె, చ. సేసపట్టె</ref>సేస పట్టె ధైర్యహేమాద్రిప్రజ్ఞాశాంతనవుమాద్రి రంగయామాత్యవరుని శ్రీరామమంత్రి.</poem>|ref=41}}<noinclude><references/></noinclude> lez94g0ebbxfz47yezxdj1xd8kd3doq 104 213102 556578 556187 2026-05-20T15:45:29Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs200|ac}}గురువుగారి ఋణం తీర్చుకున్న శిష్యుడు నిమ్మన్న</p> తెలుగుసాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేసిన ప్రతి ఒక్కరూ తప్పుకుండా వినే పేరు ఆచార్య యస్వీ జోగారావు, ఆంధ్ర విశ్వ కళాపరిషత్ లో మూడు దశాబ్దాలకు పైగా అధ్యాపకునిగా, ఆచార్యునిగా, ప్రాచార్యునిగా, బాధ్యతలు నిర్వర్తించిన ఆచార్య యస్వీ జోగారావుగారు బహుముఖ ప్రతిభా సంపన్నులుగా ప్రసిద్ధికెక్కారు. బోధనలో, శోధనలో, సృజనలో విశేషమైన ప్రజ్ఞ కలిగిన వారిగా ప్రశంసలందుకున్నారు. నీతులు, నివాదాలు కవిత్వం కాదని, శ్రావ్యమైన శబ్దంతో రమ్యమైన అర్థాన్ని హృద్యమైన అనుభవంగా మలచేది సాహిత్యమని ఆచార్య యస్వీ జోగారావు గారి అభిప్రాయం. ఇంకావారు "ఈ సాహిత్య ప్రపంచ సృష్టిలో ఒక్కొక్క కవిది ఒక్కోక్క దృక్పథం. అందరి దృష్టి ఒకేలా ఉండదు. ఉండకూడదు కూడా. ఈ కవి ఇలాగే ఎందుకు రాశాడన్నది వెర్రి ప్రశ్న" అని జోగారావు గారి భావన. ఒకకవిరాసిన కవిత్వం సద్యోహృద్యం, సహృదయ నైవేద్యమై చక్కగా ఉన్నదా? లేదా? అనే దాన్ని మాత్రమే చూడాలని ఆచార్యుల వారి భావన. వీరిభావనతో ఏకీభవిస్తూ వీరి శిష్యులు ఆచార్య వెలమల సిమ్మన్నగారు వీరి సాహిత్య కృషిని పరిశీలిస్తూ రచించిన గంథం "ఆచార్య యస్వీ జోగారావు సాహితీ వరివస్య. " ఒకరచయితను గూర్చి రాయాలనుకొన్న రచయితకు ఆ రచయితో ప్రత్యక్ష పరిచయం ఉంటే ఆరచనకు ప్రామాణికత ఉంటుంది. ఆరచన పరిపుష్టంగా కూడా ఉంటుంది. యస్వీ జోగారావు గారికి సిమ్మన్న గారు ప్రత్యక్ష శిష్యులు. గురువు గారి బోధనకు ఆకర్షితులై, గురువుగారి రచనల పట్ల గురుభావాన్ని పెంపొందించుకుని, గురువుగారిని గూర్చి ఒక గ్రంథాన్ని రూపొందించాలనే తపనతో రచించిన గ్రంథమిది. జోగారావు గారి బహుముఖీన ప్రతిభకు దర్పణమీగ్రంథం. ఆచార్య యస్వీ జోగారావు గారికి వేలమంది శిష్యులున్నారు. ఆయనతో సన్నిహితంగా మెలగినవారున్నారు. ఆయన పర్యవేక్షణలో పరిశోధనలు చేసిన వారున్నారు. ఆయనద్వారా వివిధ ప్రయోజనాలు పొందినవారున్నారు. కానీ వారెవ్వరికీ దక్కని అదృష్టం ఆచార్య సిమ్మన్న గారికి దక్కింది. సిమ్మన్న గారు ఈ అవకాశాన్ని అంది పుచ్చి కోవటం వల్ల గురువు గారి సాహితీ వరివస్యకు మరింత ప్రకాశం లభించింది.<noinclude><references/> {{c|ix}}</noinclude> 4qwgydn5wb43pm9och9lgs7vibzibvi 104 213103 556579 556188 2026-05-20T15:55:57Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>ఆచార్య వెలమల సిమ్మన్న గారు ఇప్పటికే 86కిపైగా గ్రంథాలు వెలువరించారు. ప్రస్తుతం తెలుగు సాహిత్య విమర్శకుల్లో బాగా వినిపిస్తున్న పేరు సిమ్మన్నగారిది. ఇది అందరికీ తెలిసిందే. ఆచార్యునిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తూనే, సాహితీ విమర్శను సాగించిన సవ్యసాచి సిమ్మన్నగారు. పదవీ విరమణ తర్వాత కూడా విరామాన్ని పాటించకుండా, రచనా వ్యవసాయాన్ని సాగిస్తున్న నిత్యసాహిత్య కృషీ వలుడు ఆచార్య సిమ్మన్నగారని చెప్పటానికి ప్రస్తుత గ్రంథమే సాక్ష్యం. ఒకరచయిత సాహిత్య కృషిని గూర్చి రచించాలంటే ఏదోఒక గ్రంథాన్ని చదివితేచాలదు. ఆరచయిత రచించిన గ్రంథాలన్నింటినీ నిశితంగా పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. ఆగ్రంథాలన్నీ ఒకచోట దొరకవు. ఒకరి దగ్గర దొరకవు. సమాచార సేకరణమే ఒక యజ్ఞం. ఇలాంటి బృహత్తర కార్యాన్ని సాధించటంలో దిట్ట సిమ్మన్నగారు. ఆచార్య యస్వీ జోగారావు గారి రచనలన్నింటినీ సేకరించి, వాటిని విశ్లేషించి, ప్రక్రియా పరంగా పరిచయం చేసిన ఆచార్య సిమ్మన్నగారి ప్రయత్నం, ఈ గ్రంథ రచన ద్వారా, గురువు గారి ఋణాన్ని తీర్చుకునే అవకాశాన్ని కలిగించిందని చెప్పవచ్చు. ఆచార్య యస్వీ జోగారావుగారి పేరు చెప్పగానే ప్రతి ఒక్కరికీ వెంటనే గుర్తుకు వచ్చే పరిశోధనా గ్రంథం "ఆంధ్రయక్షగాన వాఙ్మయ చరిత్ర". "ఈ పరిశోధనకు రెండు డాక్టరు డిగ్రీలు ఇవ్వ వలసిన “అవసరం ఉందని” వేలటూరి వేంకటరమణయ్య గారు చెప్పగా “ఇలాంటి పరిశోధనను నేను నాజీవితంలో చూడలేదు" అని ప్రముఖ సాహితీ వేత్త రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ గారు చెప్పారు. దీన్నిబట్టి ఈగ్రంధం ఎంత విలువైందో మనం గుర్తించవచ్చు. ఆచార్య యస్వీ జోగారావు గారు అనేక ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారని ఆచార్య సిమ్మన్నగారు రచించిన ఈ గ్రంథాన్ని చదివిన తర్వాతే తెలుస్తుందనటం సముచితం, జోగారావు గారి సాహితీ పరివస్యను సిమ్మన్నగారు 9 అధ్యాయాలుగా విభజించుకొని వివరించారు. ముందుగా ఆచార్య జోగారావుగారి జీవితాన్ని గూర్చి వివరించారు. తర్వాత వారు రచించిన కవిత్వం, కథలు, నవలలు, నాటికలు పరిశోధన, మొదలైన శీర్షికలతో జోగారావుగారి ప్రతిభను పరిచయం చేశారు. ఆతర్వాత విమర్శ- పరామర్శ, ఇతర గ్రంథాలు, వివేచన, ప్రముఖల అభిప్రాయాలు అనే శీర్షికలతో మరికొన్ని అంశాలు పరిచయంచేశారు.<noinclude><references/> {{c|x}}</noinclude> 3z7aoe12cybktuvmaoto29ltxo7gqt4 104 213104 556580 556189 2026-05-20T16:05:36Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>"ఎవరు ఏమనుకున్నా నాకు పరవాలేదు. నా మార్గం నాది. అదే శృంగార రసరాజ మార్గం. ఆశృంగారమే నా కవిత్వానికి సహృదయ నైవేధ్యం". అని జోగారావు గారు చెప్పుకున్నా మాటల్ని, వారి కవిత్వానికి అన్వయించి సిమ్మన్నగారు విశ్లేషించిన తీరు సహృదయుల్ని ఆకట్టుకుంటుంది. జోగారావుగారు కేవలం పద్య రచనలనే కాకుండా, ఆధునిక వచన కవిత్వంలోనూ రచనలు చేశారని జోగారావుగారు రచించిన అనేక ఖండికల్ని సిమ్మన్న గారు సోదాహరణంగా వివరించారు. శ్రీశ్రీ మార్గంలో సాగిన కవిత్వం, జోగారావుగారి విశేష ప్రతిభకు తార్కాణంగా కనిపిస్తుంది. జోగారావు వారు రచించిన "ప్రసన్న కుసుమాయుధం" అనే పద్య ప్రబంధం కవి సమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి మెప్పును పొందినట్లు సిమ్మన్న గారు చెప్పారు. ఈ కావ్యంలో వరప్రసాదం, ప్రేమాభిరామం, రంభాకల్పం, రమణీప్రియదూతిక, దక్షిణ వాయిక లాంటి ఖండకలున్నాయి. కావ్యమంతా శృంగార రస మయమైంది. ప్రసన్న కుసమాయుధంలోని ప్రతి ఖండికను ఆచార్య వెలమలసిమ్మన్న గారు సోదాహరణంగా వివరించి జోగారావుగారి పద్యనిర్మాణ శక్తిని, భావనా వైశిష్ట్యాన్ని, విభిన్నమైన అభివ్యక్తిని పరిశీలనాత్మక పరిచయం గావించారు. ఇంకా అడిగొప్పులు హోరుగాలి, శృంగార సర్వజ్ఞం, శృంగార భృంగారువు, గంధర్వ నగరం, ఊహాప్రహేళికలు లాంటి రచనల్ని విశ్లేషించారు. ఆచార్య జోగారావు గారు రచించిన కథల సంపుటి “సువర్ణశృంఖల”లోని ఏడు కథల్ని, ఇతర కథల్ని గూర్చి సిమ్మన్నగారు ఒకఅధ్యాయంలో చెప్పారు. "ది ఎసెంట్ ఆఫ్ ఎవరెస్ట్" అనే గ్రంథాన్ని "హంట్" దొర రాయగా, దాన్ని ఆధారంగా జోగారావు గారు “మేరుశిఖరం" అనే నవలను రచించినట్లు సిమ్మన్నగారు చెప్పారు. వేరొక అధ్యాయంలో 'నాటికలు' శీర్షికన జోగారావుగారు రచించిన గేయ, వచన నాటికల్ని పరిచయం చేశారు. పరిశోధన అనే అధ్యాయంలో జోగారావు గారి 'ఆంధ్రయక్షగాన వాఙ్మయచరిత్రను సంక్షిప్తంగా పరిచయం చేశారు. 'విమర్శ-పరామర్శ' అనే అధ్యాయంలో జోగారావు గారు రచించిన విమర్శ నాత్మక గ్రంథాల్ని పరిచయంచేశారు. ఆతర్వాత ప్రముఖులు యస్వీ జోగారావు గారిని గూర్చి వెల్లడించిన అభిప్రాయాల్ని పొందుపరివారు. "కవికి మాత్రమే కవి కావ్య పరిశ్రమ తెలుస్తుంది" అన్నట్లు “శిష్యుడికి మాత్రమే<noinclude><references/> {{c|xi}}</noinclude> 8vyv45t1bbu7lc0ezl11tuehkcu7l37 104 213105 556581 556255 2026-05-20T16:06:25Z శ్రీరామమూర్తి 1517 556581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>గురువు గారి ఘనత తెలుస్తుందని” పిమ్మన్న గారి రచనను చదివిన తర్వాత అర్ధమవుతుంది. విషయాన్ని పూర్తిగా సేకరించే తపన, సేకరించిన దాన్ని వివరించాలనే పట్టుదల తీవ్రంగా ఉన్న సిమ్మన్నగారికే తమ గురువుగారైన ఆచార్య యస్వీజోగారావుగారి సాహితీ వరివస్యను గ్రంథ రూపంలో వెలువరించగల భాగ్యం దక్కినందుకు సిమ్మన్నగారిని అభినందిస్తున్నాను. వారు రచించిన గ్రంథానికి నన్ను రెండు మాటలు రాయమని సోదరునిగా ఆదేశించినందుకు ధన్యవాదాలు తెలుపుతున్నాను. <poem> {{left margin|5em}} "కం" గురువును గూర్చిన గ్రంథము గురుతర ప్రతిభ మెఱయంగ కూర్చిన హితునిన్ ఉరుతర కీర్తిని పొందిన అరుదగు రచయితను పిమ్మనార్యునుతింతున్" </poem> {{rh|||- <big>గుమ్మా సాంబశివరావు</big>}} {{rh|||ఆంధ్ర లయోలా కాళేజి}} {{rh|||పూర్వ తెలుగు శాఖాధిపతి}} {{rh|||విజయవాడ -8}}<noinclude><references/> {{c|xii}}</noinclude> jcsk1dogt74dl7zniu5qxk1hd6jk45q 104 213168 556497 2026-05-20T12:02:40Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude> సనత్కుమార నారసింహాద్యుపపురాణంబులు పదునెని మిది. హోరాసంహిత సిద్ధాంత రూపంబైన జ్యోతివంబు సపాదలక్షశ్లోక పరిమితంబు. భారత హరివంశంబులను నితిహాసంబులు సపాదలక్షశ్లోకపరిమితంబులు, సారసంగ్రహ భిన్న బీజాది గణితంబులు పదునొకండు, రాగలయాభినయ యుక్తంబులగు భరతంబులు పది, ధన్వంతరీయ నీలకంఠీయాది భైషజంబులు పది. తంత్రంబులు కోటి, మంత్రింబు లేడుకోట్లు, రసవాది శారీర మణిపరీక్షాశ్వలక్షణాది ముద్రశాస్త్రంబు లసంఖ్యాకంబులు, కామందకాది నీతు లనేకంబులు, ధక్క ధమా రేంద్రజాల మహేంద్రజాల గజకర్ణ గోకర్ణాది గారుడవిద్యలు పెక్కులు, ఛందోనాటకాలంకార ప్రముఖంబు లపరిమితంబులు. ఇవి నేర్చియు మన్ననసేయు ప్రభువుం గానక మీ సన్నిధానంబుఁ జేరితి. సదాశ్రయంబు లేనినాఁడు పండితులు, నంగనలు, దీవెలు, పరిశోభింపవు. మహదాశ్రయంబు మాబోంట్ల కవశ్యకర్తవ్యంబు. మఘవుప్రాపున జీవుండును, దైతీయనాయకులదండను శనుండును, ఇక్ష్వాకునండ శక్తిగురుండును, జనకుపొల గౌతమసుతుండు, నాతకఖ్యాతిసమేతులగుట మీ రెఱుంగరే? కావునఁ దనరచ్చ నాయునుకువ మేలుసేయఁజాలు ధర్మశీలు నొక్క భూపాలుఁ జూపనోపుదురో" యన నమ్ముని వరుండు చిలుకపలుకులకుఁ గడునలరి, “ఓ శుకకులవర్యా! భవదీయవాక్సుధావర్ష ధారాసన్ని కర్షంబున నామనంబు సంతృప్తింబయ్యె. నేను గపిలుండను భూసురుండ; వేయేండ్ల నుండి యివింధ్యగహ్వరంబునఁ దపంబు సేయుచుంటి; నిచ్చటికి ద్వాదశయోజన దూరంబున నుజ్జయినీనామ నగరంబు కలదు.<noinclude><references/></noinclude> bza5aa5lcf3yseeufwhj37x4zq433ux 556498 556497 2026-05-20T12:03:51Z Brjswiki 6801 556498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude> సనత్కుమార నారసింహాద్యుపపురాణంబులు పదునెని మిది. హోరాసంహిత సిద్ధాంత రూపంబైన జ్యోతివంబు సపాదలక్షశ్లోక పరిమితంబు. భారత హరివంశంబులను నితిహాసంబులు సపాదలక్షశ్లోకపరిమితంబులు, సారసంగ్రహ భిన్న బీజాది గణితంబులు పదునొకండు, రాగలయాభినయ యుక్తంబులగు భరతంబులు పది, ధన్వంతరీయ నీలకంఠీయాది భైషజంబులు పది. తంత్రంబులు కోటి, మంత్రింబు లేడుకోట్లు, రసవాది శారీర మణిపరీక్షాశ్వలక్షణాది ముద్రశాస్త్రంబు లసంఖ్యాకంబులు, కామందకాది నీతు లనేకంబులు, ధక్క ధమా రేంద్రజాల మహేంద్రజాల గజకర్ణ గోకర్ణాది గారుడవిద్యలు పెక్కులు, ఛందోనాటకాలంకార ప్రముఖంబు లపరిమితంబులు. ఇవి నేర్చియు మన్ననసేయు ప్రభువుం గానక మీ సన్నిధానంబుఁ జేరితి. సదాశ్రయంబు లేనినాఁడు పండితులు, నంగనలు, దీవెలు, పరిశోభింపవు. మహదాశ్రయంబు మాబోంట్ల కవశ్యకర్తవ్యంబు. మఘవుప్రాపున జీవుండును, దైతీయనాయకులదండను శనుండును, ఇక్ష్వాకునండ శక్తిగురుండును, జనకుపొల గౌతమసుతుండు, నాతకఖ్యాతిసమేతులగుట మీ రెఱుంగరే? కావునఁ దనరచ్చ నాయునుకువ మేలుసేయఁజాలు ధర్మశీలు నొక్క భూపాలుఁ జూపనోపుదురో" యన నమ్ముని వరుండు చిలుకపలుకులకుఁ గడునలరి, “ఓ శుకకులవర్యా! భవదీయవాక్సుధావర్ష ధారాసన్ని కర్షంబున నామనంబు సంతృప్తింబయ్యె. నేను గపిలుండను భూసురుండ; వేయేండ్ల నుండి యివింధ్యగహ్వరంబునఁ దపంబు సేయుచుంటి; నిచ్చటికి ద్వాదశయోజన దూరంబున నుజ్జయినీనామ నగరంబు కలదు.<noinclude><references/></noinclude> i95c0all4njauu7uz4dsr9q6repm21x 104 213169 556499 2026-05-20T12:06:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీరస్తు అప్పకవీయ సమీక్ష (క్రొత్తకూర్పు) అన్నీ కపయము ఆంధ్రభాషా లక్షణ గ్రంథములలో సుప్రసిద్ధమయినది, ' ఇంతటి బహుళప్రచారము నులే తెనుఁగు లక్షణ శ్రీ రధమునకుఁ గానీ పోదనుట యతిశ...' 556499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీరస్తు అప్పకవీయ సమీక్ష (క్రొత్తకూర్పు) అన్నీ కపయము ఆంధ్రభాషా లక్షణ గ్రంథములలో సుప్రసిద్ధమయినది, ' ఇంతటి బహుళప్రచారము నులే తెనుఁగు లక్షణ శ్రీ రధమునకుఁ గానీ పోదనుట యతిశయోక్తి గానేరదు. ఈ గ్రంథకర్త కాకునూరి అప్పకవి. ఈ గ్రంథము జాలసరస్వతీయావళే టాలపండితీయాదులన లేఁ Xవీ పేరితోఁ జరఁగుచున్నది గాని, తోదీ దీనికి ఆంధ్రశబ్దచింతా మణి యనియే నామకరణము చేసెను. (వీరిక-104; ఆశ్వాసాంత గద్యలు) ఇది నన్నయ భట్టారకునిచే సంస్కృతభాషలో రచించబడిన ఆంధ్రశబ్దచింతామణి యను తెరుఁగు వ్యాకరణమునకు వ్యాఖ్యాన రూపమైన తెనుఁగు పద్యానువాదము. నన్నయ పెట్టిన 'పేరు' ఆంధ్రశబ్దచిం’U"మణి, తెనిఁగింపున కదే పేరున్నచో గ్రంథమేదియో తెలియ దమ కలంపునఁ గాఁబోల దరువాత మన ల గ్రంథమును అప్పకవీరాస మని కని నామాంకితముగా వ్యవహరించు కొచ్చి రవి యూహింప నగును, అప్పకవి వైదిక బ్రాహ్మణుఁడు; భారద్వాజ గోత్రుఁడు. ఇంటిపేరు రామునూరి వారు. ఇతని తాకకుఁ దాశయైన సోమయ మధురకు వెళ్లి యండలి బుధసమూహమునూ దొడరి 'వేదశాస్త్ర పురాణాది వాదములను శారడు నూరింటి కేసిన గర్వమణఁXఁద్రొక్కిన). కారణమునఁ గాకుమారింటివాఁ డని మనత్వగాంచి ఛరికొండ సీమలోఁ శాకునూరను - నగ్రహారము కుంతుండె. ఆ యగ్రహతములకుఁ జారువనాథ మంచెఁ గాఁజోలు, (ఓ..72.78) కవితండ్రి వెంగ నార్యుడు. వేగవేదాంగ నేశమై మాటట తల్లి సేభము, అప్పకవితాశ బెదసామయ, సోమయాజియయ్యె, చతుర్థా: 'బ్రహ్మ యని వక్రబంధమును 3, 6 సలయములకుమార్యమయ్య సోమభీమాజీ వచ్చాడు. ఇందు మొదటిది కనీపేరు: రెండవ<noinclude><references/></noinclude> n5flprmyc9fzg05h7h4kmhc5ocijhgz 104 213170 556500 2026-05-20T12:07:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '57 రచించే, అప్పకవి సంస్కృత ప్రాకృతాంధ్ర భాషలయుడు జక్కని పాండిత్యము గల వాఁడు, అన్పేవనీయమునక: బూర్వము సంస్కృతాంధ్ర గ్రందములఁ గొన్నింటినీ రచించె. (నీ. Āర్), అంత ప్రకకథ (రాజ్యము),...' 556500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>57 రచించే, అప్పకవి సంస్కృత ప్రాకృతాంధ్ర భాషలయుడు జక్కని పాండిత్యము గల వాఁడు, అన్పేవనీయమునక: బూర్వము సంస్కృతాంధ్ర గ్రందములఁ గొన్నింటినీ రచించె. (నీ. Āర్), అంత ప్రకకథ (రాజ్యము), శ్రీక వార్షిక కటకము, కనికల్పకము (లక్షణ గ్రంధము), సాధ్వీబరధర్మము (స్వీపం), అంబికావాదము (యుఎకానము) మున్నగునవి గా కని తెలుఁగు కృతులం. ఇది జోక్కటేకరలు సేతు లభింపదు. అభ్వకసి వంటివాఁడు వియగానము రచించుటచే దూర్వకాలమునః జరుగు వాతమును యు, కారముల కెంత ప్రాముఖ్యముండెనో విశదమమయ్యడు. అన్నకవి యసామాన్య పండితు:డు, దేవశాస్త్ర పారంగతుడు. నన వ్రతమన శాత విద్యాగురువులఁ పేర్కొని ఈ గురుభక్తిని ప్రకటించిన ధన్యుఁడు. అందుఁ వెనుఁగు లనఁ గెఱడిన మంచికంటి యోజనకవీంద్రులు గణనీయుడు. చంద్రుఁగూర్చిన వివరములు కేంద్ర జేవియుఁ దెలియరావు. ఆర్బకని శ్రీశైలములో భోదినిభూషణుని కట్టవుః గవీంద్రుల డుగా కుండెనట. క్రీ. 84), జాజము శనియే తన యీ గ్రంథరచనా నిలమును కెళ్లన్నాడు. శని కెవపము కలబోs Kకుబడి ఉపాగ్రంథము గతంపు మని చెప్పిన ధనము . శ. 1578 దుర్మర శ్రావణ బహుళాష్టమి (క్రీ.శ. 8.8.166): దశమినాడు గ్రండ్లము రచించ మొదలు పెట్టెను. (3-8-1656: చూ. ఓ. 97). శ. క్రీ. శ. 17 వ శతాబ్దిదా ఈటా నిస్పష్టము. నివాసము అప్పకని నివాళస్థానము 5. "మెపల్లి. ఇది శ్రీశైలముని కీశాన్యమును దుడు నీరులో కొండవీటికి ఒడమటఁ గృష్ణకు దక్షిణమున దూరమున గున్నట్టు అస్సకనీసము చెప్పుచున్నది. (పి. 34, v. 172) గ్రంధము కామేపల్లి గోపాల స్వామి కంశికను., ఈ కాసెపు సాయన వేంకటపతిరాజుచే వట్టెము పెద్ద కార్యున కగ్రహారముగా దోసకంబడిన గంట (99-100.) ఈ పెద్దన పట్టేము సోత సర్వమతుఁడుగా దోఁచెను (50.) ఇతని నారర్ కృష్ణమ్మ యప్పకవిధి: వితామహి, అప్పకట 3న మాతృ సంలం సులయింటఁ బెగని విద్యావంతుఁడై యా గ్రామమే నివాసముగా నేర్పఱచుకోనియం గాబోలు, అప్పకవిసంశ మూలపురుషులలో సౌకఁడగు సోకండ నివాసము అభినవచుత గ్రామము (శ్రీ శ్రమ మిడిపల్లె), ఇఈడు కారునూ రగ్రహారము సంపాదించే ఆక్సికని తండ్రి కంగన వలనాదులో గొప్ప పండితుఁ డని<noinclude><references/></noinclude> er2qsxefh8ub19b1inegw45qv3tigin 104 213171 556501 2026-05-20T12:07:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '$8 పాసీ గ్రాంచె (82.) కావెంపల్లి ప్రస్తుతము గుంటూరుజిల్లా యందలి బల్నాడు తారోకోలో నున్నది.. కవిచరి త్ర కారులు "వాఙ్మయచరిత్రకర్తలు అప్పకవి పల్నాటి సీమలోని వ్యాడనియే యభిప్రాయపడ...' 556501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>$8 పాసీ గ్రాంచె (82.) కావెంపల్లి ప్రస్తుతము గుంటూరుజిల్లా యందలి బల్నాడు తారోకోలో నున్నది.. కవిచరి త్ర కారులు "వాఙ్మయచరిత్రకర్తలు అప్పకవి పల్నాటి సీమలోని వ్యాడనియే యభిప్రాయపడిరి. ప్రబంధరాజ వేంక టేశ్వర విజయవిలాసము, సర్వలక్షణ శిరోమణి మున్నగు నార గ్రంధముల రచించినవాఁదుకు, అప్పకవి కించుమించు సమకాలికుఁడు నవఁదగు గణపసరపు వేంకటకవి పల్నాటి ప్రాంతములోని కామెపల్లి సీమయందలి గణనవర గ్రాను వాస్తవ్యుఁడు. ఇటీవల శ్రీ బూర్గుల రామకృష్ణరావు గారు అస్పశని హైదరాబాదు రాష్ట్రము లోనినాఁడని శమ సారస్వత ముక్తావళిలో నిరూపించఁ జొచ్చిరి, అప్పకవీయములో¢ బీకనాఁ పేర్కొనఁబడిన కాకునూరు గ్రామము, నిడుదవల్లి, బొద్దినేపల్లి, వట్టెము, నవదశపురి (తొమ్మిది చేతులకు గ్రామము), రేమామిడిపల్లె (అభిననచూతే గ్రామము) రొంపిజర్ల ఇత్యాదిస్థలము లన్నియు చరికొండ సీమలో మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో నున్న పని వ్రాసిరి, ఇది యిలకను సమర్శముగఁ బరిశీలించవలసియున్నది. అప్పకవీయ రచనావృత్తాంతము భగవంతుఁడు కలలో ఆంధ్రశబ్దచింతామణి రాం శ్రీ.కరింపు మని కని చ్చెను. నన్నయభట్టు చిల్లకొమణి, వ్యాకరణము కటించాను, అయ్యది. . భీమగనిచే మత్తుఁగుపడెను గాని, రాజనరేంద్రుని కుమారుఁడు సారంగధరు చారము నేసియుండెను. అతఁడు సిద్ధుఁడై చిరకాలను జీవించియుండి యా గ్రంథముకు క్రీ. శ. 1608 శీలక సం॥ లో బాలసరస్వతి వచ్చెను. అతఁదు దానికిఁ దెలుఁగు టీక ఆ నటీశంబగు చింతారుణి "మకంగా చల ప్రాంతీయుఁ డగు విపుఁ డొరఁ 'ఇచ్చకవికి దెచ్చియిచ్చు" కలలోఁ జెప్పెను. అట్లే తనకు లభించిన కందుకూరీ ముళృతులమతము- అప్పకవి 'యింది సంతరించ<noinclude><references/></noinclude> 04hf55qye1w1qkernn4p8332c526m6n 104 213172 556502 2026-05-20T12:07:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ون జెప్పబడినవని యప్పకవి చెప్పెను. అప్పడనికి లభించిన ప్రతిలో 82 ఆర్యలే యున్నరు నగుజతి యహోటలుకకు దొరకిన ప్రతిలలో 88 శ్లోకము లున్న పఁటి. చింతామణిలోని శ్లోకములలో నాలుగునః త్ర మా...' 556502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ون జెప్పబడినవని యప్పకవి చెప్పెను. అప్పడనికి లభించిన ప్రతిలో 82 ఆర్యలే యున్నరు నగుజతి యహోటలుకకు దొరకిన ప్రతిలలో 88 శ్లోకము లున్న పఁటి. చింతామణిలోని శ్లోకములలో నాలుగునః త్ర మార్య అని, తక్కినవెల్ల గీర్యుద్గీతు అని చటులుండ దీనినన్నింటిని సామాన్యమున ఆర్య లని వ్యవహరించుట యుక్తముగా చని కష్టంవారి సనిష్,; కాని గీత్యాదు లార్యాణిదములే యగు. అన్నింటికి ఆర్యమ్ మూలఘాతము శాస నస్ప కవిగంటి ఛండలిక ర్త లట్లు ఇప్పియుండు నని యూహ్యము, అప్పకని చింతామణి సూత్రములకు భాష్యమువంటి సద్యాత్మక వివరణము రచించెను. అప్పకవీయము సంపూర్ణముగా నేఁడు గానరాదు. కని గ్రంధము పూర్తిగా రచించియుంద నందుఁ ఆవరిభాగము లో వెంచెనో, లేదా శవియే పూర్తి జీయక కాల ధర్మమందానో యూహింప నలని నాకున్నది. చింకానఃణిలోని పరిళ్ఛేదపంచకమురు ఎన్మిది యాగాశ్వాసములుగా రచియింపఁ బూనికట్లు కవియే చెప్పినాడు. “ముందు బృందారక భాష విశేష విద్యాముగానగుణ డగు శబ్దకొనపండు నంతేపుగా గూర్చిన యాంధ్ర వ్యాకరణయినందఖి 'సంజ్ఞా', - సంధి, కశ్సను, దేశ్య, క్రియాపరి డంబు లంజ కుమారి గనుఁ గలరుల నేరు నిస్త గించి భాషాపరిచ్ఛేదంబును, వర్ణ పరిచ్ఛేదంబును, వళ్ళి ప్రాసవరి గ్ఛేదంబును, పద్యపరి చ్ఛేదం టురు, సంధివర్ఛిదంబును, తత్సమపరి కడంబును, దేశ్యసరచ్ఛేదంబును, క్రియాపరిచ్ఛే డంబును నను కామయిల ఇభిరామంబులగు నాశ్వాశంబు కనిమిరిగా రవి యింజం బూని" (గ్రంథుతి. 96 వచనము.) చింతామణిలోని సంజ్ఞాపరిచ్ఛేదము ఆప్పకణీయమున భాషా, వర్ణ, వర్గీ ప్రాకు, పద్యపరిచ్ఛేదములు నాలుగైనవి, చింతామణి ప్రతులు చెల్ల సంజ్ఞా, ముధి, అజింక, హలంలో, శ్రీయాపరి న్ఛేదము అని ప్రకరణ విభాగ ములు పేర్కొండి యున్నవి. బాలసరస్వత్యహోబల వండితులు వ్యాఖ్యానించిన చింతామణిలో సెళ్లే పరి శ్ఛేద నామములు, నెలయ. చున్నవి. చింతామణిలో నీ యజంత హ్వలంతే పరిచ్ఛేదముల పేర్లకు మా అస్పకని యిందు: తత్సమ దేశ్యవరిచ్చేనముల -జ్కేన్నాడు. అంత హలంతములకుఁ డత్సము దేశ్యములు పర్యాయ పదములు గావు, ఇట్లు వ్యళ్యే స్తముగా అప్పకవి చెప్పుటకుఁ గారణ మేమో? ప్రకృతి ముసలబ్ధ గ్రంధమును నీ ఆశ్వాసములే యున్నవి. కాకినాడ ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్సు స్త లయములోని 51 ఇం, అప్పకవీయము ప్రాతప్రతిలో సంధి గర్భమః విచ్ఛేదములడ్డు - సంబంధించిన అద్యులు జములతో 24 చక్రములు గలవట. ఈ భాగము నీటి ముప్రీతప్రతిలో లేదఁట; అప్పకవి రచియించిన మిగిలిన గ్రంథ భాగము భావ్య<noinclude><references/></noinclude> rfk3zqmy8jjhfnac5g44zq76twzwpz8 104 213173 556503 2026-05-20T12:07:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '60 సేమా యని యా పుస్తకాలకు గ్రంథపట్టికలో: దెల్పఁబడినది. ఉన్న 5 ఆశ్వాద ములలో: దానిఁగింపఁబడిన చింతానుశ్రీ సూత్రములు (శ్లోకములు) 50. అప్పకవీయ ములో నందులకుఁ బద్యగంఖ్య పీజక కాళి సుమ...' 556503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>60 సేమా యని యా పుస్తకాలకు గ్రంథపట్టికలో: దెల్పఁబడినది. ఉన్న 5 ఆశ్వాద ములలో: దానిఁగింపఁబడిన చింతానుశ్రీ సూత్రములు (శ్లోకములు) 50. అప్పకవీయ ములో నందులకుఁ బద్యగంఖ్య పీజక కాళి సుమారు 1809. దీని బట్టి యప్ప కనీ యాంధ్రీకరణపద్ధతి' యెట్టిదో విజ్ఞులరయఁదురుగార. మీఁదు మిక్కిలి వ్యాకరణ శాస్త్రమైన చింతామణిలో ఛందోవిషయక నులగు శ్లోకములు 7 మాత్ర మే యున్నవి. ఇందు 'ఆద్యో వెళ్యి' అను శ్లోకమునకు వ్యాఖ్యాగము తృతీయాశ్వాసము; అట్టికే చతుర్థాశ్వాసము గూడ. ఆపృశవీయములో వ్యాకరణభాగ మగు సంజ్ఞాసంధి పరిచ్ఛేద ములు రెండే యుండుట చేతను, ఛందోవిషయ కరుగు భాగము పర్యాప్తముగా విపుల ముగా మందుటచేకను, అప్పకవీయము వ్యాకరణ శాస్త్రముగాఁ గాక ఛందో గ్రంగము గానే ప్రసిద్ధి గాంచినది. C. ప్రాచీనులగు తెనుఁగు కవుల మతమున ఛంధోబద్ధ రచనకే కవిత యను వ్యవహా రము గలుగుట చేతూ, దెనుఁగు వ్యాకరణమునకు శబ్ద శుద్ధికి యతి ప్రావస్థల నిబద్ద ప్ర గములే పరమప్రమాణము అగుటచేతను, దెనుఁగు చానలో ఛందోన్యాకరణముల కవీణాభావసంబంధమః గల దనశ తప్పదు. శాన ఛందస్సునందుఁ కొంత వ్యాకరణము, వ్యాకరణమునందుఁ కొంక ఛందస్సు చెప్పట మన తగు లక్షణ గ్రంథములలో జహుళముగఁ గాంచవచ్చు. అందుచేతనే యాంధ్రశబ్దచింతామణిలో ఛందర్భంబంధి సూత్రములు కలిభయములు వలసినవి యని యరయనగురు, అప్పుడవి. వ్యాకరణవిషయమన చెట్లున్నను, ధంతోనిష యమున మిక్కిలి వది శ్రీమతీసి దరిశోధించి, విపులముగా నీ గ్రంథము రచించి ననక తప్పదు. తన యీ గ్రంథమును ఆదేశించో ఇతర గ్రంథములఁ జదువ నక్క యుండదని కవియే ఉంచినాఁడు.. గన్ సారమెల్ల విహరి బన్స్ (1-7) పూర్తిగా గోపన్న ''నిందుఁ గొంకయని నిజమున్న దనక లైన్నో కలవు, అప్పయము ప్రచారమునకు వచ్చిన<noinclude><references/></noinclude> gcou034yoj6yamls0v6zvajhsurrscr 104 213174 556504 2026-05-20T12:07:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '61 కవి గ్రంశములనుండి లక్ష్యములఁ జూపును ఆ రెండవ కోవకు చెందిన గ్రంథములే ప్రామాణికముడై రాణించును. అప్పుశనీయ మిట్టి శ్రమశ్రేణికి చెందినది. అందు లక్షణములను దరువాతః గణ స్వీయలమ...' 556504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>61 కవి గ్రంశములనుండి లక్ష్యములఁ జూపును ఆ రెండవ కోవకు చెందిన గ్రంథములే ప్రామాణికముడై రాణించును. అప్పుశనీయ మిట్టి శ్రమశ్రేణికి చెందినది. అందు లక్షణములను దరువాతః గణ స్వీయలమ్యములు రచించి తీరునినిఁ బూర్వకవులు గ్రంథములలోని లక్ష్యముల ఈదాహరించేవి. 53 దూది హృత లక్ష్యాలక్షణ గ్రంథ ములు, వరికని పద్యములు ప్రత్యేకముగ నమబంధముకం జపబడినవి. ఉదాళ్ళత శ్రీంగములు 73, పద్యములు సుమారు 340. అన్నాకవి వరకు ముందు 'వలసిన కవి. జనాశ్రయము, కావ్యాలు కారమాడాకరిణి, ఛవివరణను. కనిగజారడుళము, కావ్యచింకారణి, లక్షణసారమ గ్రహము, రణదర్పణము, లక్ష్మణవిలాసము, కని జీవనవేననీ, లక్షణసారము మున్నగు లతా స్త్రతముల ఆధారముగాని గోస్ వారి పద్యముల నుదాహరించెను. అన్న్పకవి సభుతానికుఁ డనఁ దగు గణపవరపు వేంకటకవి (1676) సర్వలక కన్నఁ బెద్దవి. ఇందు అప్పకట లేదు సంకటకవి, కూచివ॥ దితిస్తున రేఫశకు రేఫ నిర్ణయ ప్రకరణములో కప్పకవిని చెక్కగారు. క్రీ.శ.1740) ఈ విమ్మున ముమ్మునుమఁడు కూచిమంచి మొగట్రాయుకకు (1350) అప్పరనీయమును విమర్శిం చుచు, సుకవిజననునోరంజని యను లకన్నా గ్రయము రచించెను. (ఇసి యము త్రితము.) శస్తు-రీరుగకవి (1750) ఆనందంగరాటుదము గతి ని గ ల పూర్వ లక్ష్యాలక్షణ గ్రహములు: మార్కొని పద్మముల నారావణించవే కాని యవ్పకవి ఇందుకు లేదు: కారణము దరహము, అర్చనని వ్యాకరణ ప్రకరణములఁ వింతామణినే యనునించి యా సుర్ర ముల సగించి సోదాహరణముగ కరీంకు. కాని ఛంజోత్సాగ నుందఁ కనకు రాశ్రయము, కావ్యాలం కారముందావణి, అనుకుని ఛందము, రజకు, అణ పారణని గ్రహమః మున్నను అక్షణ ప్రశముల నాధారము ఈ అప్పకవీయముడు రైళ్ళు.. తర్వాతి ఆతఆ గ్రంధకర్తలు అనసరించినట్లు వేటికి సముద్రికముక నిట్టా వేముగ మున్న లక్షణ గ్రంధసంచయమును బరికించినం ఉప్పుటూరి సంగలు రెడ్డి కృత లక్షణసారం గ్రహచింతామణిలో అన్నక స్త్రీయ విషయములే యించుక మార్చి మార్పఁబడిన,<noinclude><references/></noinclude> dswn8g5w5x73r88pjtqrk4hp3hp6vlw 104 213175 556505 2026-05-20T12:08:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మైనరు సంస్థాన ప్రభువులవద్ద దళవాయిగా వెలసిన వ్యాదుకు (18 శణాబ్ది) ఆంధ్ర ప్రచకభారతక రయం, గగు కళ్ను వీరరాజున కంకితముగా రచికమైన వీరభూపా లీయ మను లక్షణ గ్రంధము శ్రర్త పేరు తెలియర...' 556505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మైనరు సంస్థాన ప్రభువులవద్ద దళవాయిగా వెలసిన వ్యాదుకు (18 శణాబ్ది) ఆంధ్ర ప్రచకభారతక రయం, గగు కళ్ను వీరరాజున కంకితముగా రచికమైన వీరభూపా లీయ మను లక్షణ గ్రంధము శ్రర్త పేరు తెలియరాలేదుః గ్రంథ మడమ గ్రముగా లభ్యము) ఆంధ్రశబ్దచింతామణి కప్పకనీయము వలె రచిన సాయ్యెను. సీఁడు లభించు ప్రతిలో యతిప్రకరణములో అప్పకవీయలక్షణములే కవి స్వీయ పద్యములతో రచించి, యందలి యికర కపుల లక్ష్యములఁ చెక్కింటి కుదాహరించెను. ' చింతానుణికి నన్నయ భారతము లక్ష్య గ్రంధమని, నన్నయ మూఁడు పర్వ ములు రచించె నని, భీమనకృత రామనపాండవీయమును నన్నయ యడంచె నసి, యందులకుఁ ప్రతిగా నన్నయచింతామణిని భీమన రూపు నూనె నని తెల్పిం దప్పకవి, (దీ. 42-44), వ్యావహారిక భాషావచనములు | ... అప్పకవీయము. పద్య భమయ్యును వదనము లటనట వ్రాయబడినవి. ఇం కొక్క విశేష మేమనఃణఁ గని రెండు తెఱఁగులు, వచనములు రచించె. ఒకటి పలక్షుణ భౌమోవచరము, ముటొకటి వ్యావహారిక వచనము. అవతారికలో మధ్యమధ్యనున్న వరవములు, ఆశ్వాసాంత గద్యలు గ్రాంథికభాషలో మున్నవి. తెలివిడి, టీక మున్నగు జానియందున్న వచనములు వ్యావహారిక భాష ల్లో ఉన్నవి, కవియే యొకచో “వరుస వన్నింటికి ఒక వ్రాయవలన మాటలుఁ గడు తేట తెల్ల గాఁగ (4-189) " ఎయున్నాఁడు, టేకలు వ్యాఖ్యానములు పూర్వకాలమునఁ దెనుఁగులో రచితము అయి యున్నవనంట ప్రాచీన తాళపత్ర విభిన గ్రంథ విషయము. ఇటీవలి పరిష్క రలం కొండ సంప్రదాయము దగ్గములు లుగా మార్చి ముద్రించ కృపృతిలో వ్యావహారికభాషలో Bert యిచ్చవచ్చి కాకతీరుకు మార్పు నది.కారము'<noinclude><references/></noinclude> 29t8qv7p6b0q6n7jccij86vgqvsfcxx 104 213176 556506 2026-05-20T12:08:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '63 దనఃనిగాఁ చీఠికలో 'శిలువరించియుం గృతార్థులయిన యప్పుడు వానిళ్ల సుద్ధలో; బండి తులుగాఁ బనీ చేయమన్న సాంచార్యు లొకరు. ఈయవహరణ విషయమును గూర్చి 1-6-1938 త్రిలింగ పత్రికలో 'సవ్యసందేశమ...' 556506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>63 దనఃనిగాఁ చీఠికలో 'శిలువరించియుం గృతార్థులయిన యప్పుడు వానిళ్ల సుద్ధలో; బండి తులుగాఁ బనీ చేయమన్న సాంచార్యు లొకరు. ఈయవహరణ విషయమును గూర్చి 1-6-1938 త్రిలింగ పత్రికలో 'సవ్యసందేశము' అను వ్యాసములో కాలికి యున్నారు. 1934 సంవత్సరము ముద్రణములో రున్న ట్ల కుర్చుల జ్యూవహారిక భాషనే టీకలం మున్నగుకని ముద్రితము ఆయ్యె. గ్ర ం థ విష య స మీ క్ష క్రములోని ప్రతి విషయము సమీక్షింపదగినచో, కవి యి- కన్న కొన్ని రేట్లు పెరుగురు. అందుల కిది స్థలముగానని మాత్రమే కరామర్శించ బడును. కళీళయ ముఖ్యాంశములు 1. భాషాపరిచ్ఛేదము సక్క లక్షణము లేకరి సాఠాంత అప్పకవి కాస్త్రముల నోళ్ళుతళమును నిరహించుచుః కావ్యమునః కెందరాని గద్ద తులు గలదె యని ప్రశంసించె. యజుర్వేదము విపుండె కని పోని జలిశ నని వ్రాసి శూద్ర కనికాస్యమను నిరసించెను. (1-26) అప్పకవికి శూద్రకవులందు ద్వేషము. ఇత్వ దందుచేత దే. రావలయు సమచరిత్రణంణి స్వయముగ లక్ష్యము మద్ధరించలేదు. రలయతిమైత్రికి 'ఓలు బాలక యరు సను చరిత్ర పద్యమురు లక్షణ విలాసశర్త లక్ష్య ముఁ జూపుట నా పాదము సరిగానని ముందు కలయతి రము చెప్పి సరిపుచ్చిన సందర్భమున రాపద్యము వ్రాసారు. (3-277) మంతీయ కాక విష్ణుని తీయము పెద్దన కృశము కలంపున సుదాహరించెను. 'బోద్ధాతో సత్సర వస్తా' అన్నాడు భర్తృహరి. ఇట్టి జాతిద్వేషము నాఁడేకాక నేఁడును నెలకొని యున్నది. 'ఊకను గలిగిన కయ్యల నొక్చియున్న' అన్న పద్యము (1-26) ఎత్తుగడ వసుగరి శ్రమ కోణించును. మీఁదు మిక్కిలి ననుచరిత్ర కారునిపై బై ససస్య మీకనికిఁ శ్రీమాణ మీకని కవిస్తుతిలోని చరణము - 'రామరాజ విభూషణ రన్న ఖచిత నారును కలాపాదిహారి వ్యగౌరవము పెక్కు రంగుల గణనదేని' (సీ. 27) మగమన సక్కని భవతీపురుఁడు కావలయును. (1-24) కవిత యొకరి సోము గాదు గదా? సర్వశాస్త్రవేత్తయై, థాకాశుద్ధి, ప్రతిభావ్యుత్పత్తులు కలం: డెవ్వఁడి గరు గని కట్టకాచ్యుఁడు గావచ్చు. ఇది విషరంతరము, క ప్రాచీనులు 'నా నృషి! గురుకే శ్రావ్య' కున్నారు. అప్పకవియు నీ భూక్తి సుగ్ధరించెళ్లు. (1-43) ఉశపులను ప్రణయుడికలతో, సుకవుల క్షీర గ్రాహి హంసలతో :<noinclude><references/></noinclude> 9ud2op5gqhglqsuvqyb0mxyx1zruijt 104 213177 556507 2026-05-20T12:08:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '64 జోర్చెను. 'సుకవితా యద్ధ్యక్తి రాజ్యేన కి' మిత్యాది సుభాషికనుఁల నుద్ధరించి కవితా ప్రశంప గానించెను. విరచించుశక్తి పుట్టని పురుషుల చదువులు ప్రకాశము గావఁట, ఇది ప్రత్యక్షర స...' 556507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>64 జోర్చెను. 'సుకవితా యద్ధ్యక్తి రాజ్యేన కి' మిత్యాది సుభాషికనుఁల నుద్ధరించి కవితా ప్రశంప గానించెను. విరచించుశక్తి పుట్టని పురుషుల చదువులు ప్రకాశము గావఁట, ఇది ప్రత్యక్షర సత్యము. శివలవండితులకు శ్రాదేశిక తాత్కాలిక గౌరవమే కాని కవులకు సార్వత్రిక సార్వకాలిక కీర్తి చేకూరును. ఆశుకవిత. చతుర్విధ కళికంలో. నాళువు మొదటిది, మన కవి శ్రీ యతుకవిఠయందు నిరస భావము గలదు. 'నిలుకడ వలయఁ గృతికి' అన్నాఁడు (1-59) కవు లంద తాశుకవిత చెప్పలేరు. సామాన్యుల యాశుతవికలో గణబద్ధ రచన. యుండునే కాని కవిశ యను విశిష్టసదార్థ ముండదు. అట్టి చక్కని కవిత వాశువుగా చెప్పగలిగిన వారినే యాతుశపు బందుగు, అల్లసాని పెద్దన యుత్పలమాలిక యాతుకవిక, రామరాజు భూషణుఁడు శత లేఖనీకద్యసం భానధౌరేయుడు, ఆశు ప్రబంధలు ధారుఁడు ప్రాచీ నెలలో నాథుశనిచ క్ర వర్తులు 'నటసిరి, ప్రాచీరులలో శ్రీనాథుఁడు, అల్లసాని పెద్దన, తెనాలి రామకృష్ణుఁడు, చరి గొండ ధర్మన్న, నెల్లూరి వీరరాఘుపశని, కూచిమంచి కవులు, రాణాద పెద్దన, కుండు 3 'వేంకటాచలకవి మున్నగుహ 'రాకుకవుట. 19 వ శతాబ్ది మందపాక పార్వతీశ్వర శాస్త్రి యారుకవులలో మేజీ, ఇక నర్వాచీరులలో తిరుపతి వేంకటకవుల శతావధా నాకుకవిత దిగ్విజులు యా శ్రీమహల్చి యోగ దరు, అచ్చికని చెప్పినట్లు ఈతకవుల సూరు(విక హృద్యమై యన పద్యమై ప్రతిపాద్యమై రాణిం భును. ఇంకను గొండ పెట్టినారు గలరు. దాని సమర్పించి “తెనుఁగు-వికృతి అష్టోష్ణకు కృత్తి యమ్ నామకరణము చింతామణిలఁ జేయఁబడినది. బాలసరస్వతీయాదులందు ఒకృతిదము ప్రయుక్తమైనది.. రెల్లు వితామణి ననువదించినా డప్పగవి. (1-84) నుండి కరణమునఁ దెలుఁగునకు వికృతి యను పేరు శిప్పఁ పర్యాయపదము రావచ్చు. దాని యచ్చ తెరుఁగునకు మండనము: గాదు. తత్సమ తద్భవములం' 'సంస్క<noinclude><references/></noinclude> sx46cw1hzunjup89a6cisxsi9gegiul 104 213178 556508 2026-05-20T12:08:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '65 ప్రకృతి వికృతి నిరూపణము (1.83.97) తెలుఁగు ఆకృతులు కొన్ని సంస్కృత భపములు; కొన్ని ప్రాకృత భనములు, చంద్రశబ్దమునకు 'చేందుతుఁడు అనునవి శ సంస్కృతమువలన నేర్పడిన శచ్ఛవము. ప్రాకృతధరమై...' 556508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>65 ప్రకృతి వికృతి నిరూపణము (1.83.97) తెలుఁగు ఆకృతులు కొన్ని సంస్కృత భపములు; కొన్ని ప్రాకృత భనములు, చంద్రశబ్దమునకు 'చేందుతుఁడు అనునవి శ సంస్కృతమువలన నేర్పడిన శచ్ఛవము. ప్రాకృతధరమైనచో' 'చంద్యుడు' ఆరపలె, చందుఁ డర రూపము ఆప్రచారం గము కావున చంద్రురుఁ డన సంస్కృక ధవరహణమే గ్రాహ్యము. అట్లే లక్ష్మీ శబ్దమునకు కంస్కృతము వలన కరిగించి కద్భవను: 'లక్ష్మి." ప్రాకృతభాషవలన నచిన తక్కపము 'లచ్చి'. ఈ రెండు తెలుగు తద్భవములతోఁ బూర్వకవులు 'లచ్చి' యని మాత్రమే ప్రయోగించిరి; 'లక్ష్మి' ప్రయుక్తము. కాస లక్ష్మీని లచ్చియకు ప్రాకృతభుకూబర కలవనివలెను, అప్పకవి మఱియుఁ కొన్ని కర్భవములకు మూల ప్రకృతులంచిన కొర సేవ్యాది భామాపడముల: వ్రాకృత వ్యాకరణ సూత్రములు రుదాహరించి చూపెరు, ఆంధ్ర దేశ్య భేదములు చింతామణిలో భాషా భేద చతుష్టయమున దేశ్య మొక్కటే ర్కొవాలి బడినది. అన్నకు అచ్చ తెనుఁగు నాంధ్ర భాహిభూషణాదుల ననుసరించి ప్రవేశ పెట్టెను. శుద్ధాంధ్ర దేశములు, అన్యదేశశాలాంధ్రములు, తెలుఁగు భఱుఁగులు, ప్రాణము పురు, తద్భవములు గలిసి యచ్చరకు: గరబడు కని యప్పకది వివరణము (1-111), శాబ్ధి మేఖల య సంస్కృశశబ్దమునకుఁ గడలి మొలనూలి రేడియ యను తెలవు తెలుగును (1-112). ఇట్టివి యచ్చ తెనుఁగు కార్యములలో సర్వత్ర ధారాళముగా సేయంచుందురు. గ్రామ్య భాష “చులకఁగా గ్రాన్యుజనములు వటంతో వట్టి తెలుగు మాటలు గ్రామ్యములు; పట్టీని కావ్యములఁ జొడవు," అని వ్రాసిన యప్పకవి తన గ్రంథమున తీకలు, తెలివి ము వ్యావహారిక (గ్రామ్య) భాషలో వ్రాసియున్నాను. కార్యములలోని వచన ములలో బెట్టిని చొరవని యాతని యభిప్రాయమట స్పష్టమయ్యే, చెవులు, గనులు, బుగ్గలు ఇత్యాదులకు. గ్రామ్యములు వాడరాదని యప్పగని చెప్పేట, (1-118) ఈ శబ్దములలో పండ్లు చుడ్లు ఇశ్వాసులు కొంకపతి కసర్యములు గావచ్చు; కాని చెప్పులు కనులు మున్నగువానికి గ్రామ్యత యె బ్లాకోపించకో వింతగా నున్నది. నుది కాలీ చెవులం, ముద్దియ కథలు అని వారీతిగా స్త్రీ వర్ణనలో శృంగార రణమున వాడ రాదని కలఁచెనేమో! ? అప్పకవిరిసే 'కవులఁ జెపుల పండువులు చేయు" (1-569) శివనాగు నీరు క్తంబు: చెవులు' (4-9) ఆ ప్రయోగించె. అప్పకవి గ్రామ్య మని తప్పక E.<noinclude><references/></noinclude> iyr9yyrdyg9afsam7uehz4hrjgfc45v 104 213179 556509 2026-05-20T12:09:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 నిరసించిన శనులు, చెవులు మున్నగువానికి: బూక్వ ప్రయోగము లున్నది. ఇట్లే ఆద ఆకడ శబ్దములో నక్షరవిలోమము - ఇది గ్రామ్యము (1-12-4) ఆడు భారత ప్రయోగము గానరాలేదు గానీ, అడపంటిదే యగు ఏడ (ఎక్క...' 556509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>66 నిరసించిన శనులు, చెవులు మున్నగువానికి: బూక్వ ప్రయోగము లున్నది. ఇట్లే ఆద ఆకడ శబ్దములో నక్షరవిలోమము - ఇది గ్రామ్యము (1-12-4) ఆడు భారత ప్రయోగము గానరాలేదు గానీ, అడపంటిదే యగు ఏడ (ఎక్కడ) కు నన్నయ ప్రయోగము గలదు. వినేడ నింద్రాదులేడ వారలకు ఇప్పుడు మొక్కుదు (ఆర 2.47) 'కనియె' ఆయటకు 'కగె' అను రూపము గ్రాగ్యు మని యప్పకవి మలేము. 'కొని, అని, వని' ఇత్యాదికూనములకు నన్నయ భారతమున నిర్థానిక ప్రయోగములు శానరావు, ఆదిపర్వములోనిదిగా నచ్చకని చూసిన పద్యము (1-180) శృంగార శాస్త్రంత లములోనిది. 2. వర్ణ పరిచ్ఛేదము ఇందు వర్ణసమామ్నాయము, వర్ణోత్పత్తిస్థానములు, లిపి లేఖన శ్రమము, కావ్యాది గ్రాహ్యవర్ణ ములు, వర్ణ శుభాశుభఫలములు, మాల్బేకార్చనావిధానము మున్నగునవి విశదీకరించబడెను. - నకారము ద్రుతము ఆంధ్రశబ్దచింతామణిలోఁ బదాంత సకారమునకు దు తసంజ్ఞ విధించఁబడెను. (ద్రుశాఖ్యో సహా) కానీ యప్పకని వర్ణసమామ్నాయములోని కేసల నకారమునకు ద్రు తనుజ్ఞ చెల్లునని యపోహపడిచ్యాడు, ఇది పౌరపాటు, చూ, ఏదు తమసంగ కకార మతిశయిల్లు (2-18) నిర్ధానమునకు భావించ విన్నాణంఖు,.. కద్భదయన ద్రుక త్వంబుగాంచి (3-56) అబద్రుకంబునకును మధ్యమాను నానీకమునకును జైల్లు నను నానీకయతు లనఁగ (3-52). ఆంధ్ర లిపి లే ఖ న క్ర మ ము అప్పకవి " తెలుఁగక్కు రములకుఁ జూపిన యాకారము లొక్కొక్క ప్రతిలో ం అజ్ఞ్యాకవి స్వయముగా వ్రాదీకప్రతి లభించినఁగాని చెప్పజాలము. ఆంధ్రలిపి లేఖన గ్రమశ్లోకములు. -43-50) చింతామణిలోనినిగా నప్పకవి రేఖన 'శ్రీ 'మము కానలపోయి; నన్నయనాఁటి లేఖన శ్రీమము సరిపోల్చిచూడవలయు. "నన్నయ పియొక్కడై యుండెనని 11.వ.” శశాబ్దికుండి ఆంధ్ర కర్ణాటలీపు అయినవని పరిశోధకుల యధ<noinclude><references/></noinclude> hcd6509qkwvehgpgeq32d4jceqcyxh6 104 213180 556510 2026-05-20T12:09:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రాయము. ఈ లివ్యు ర్ధారక శ్లోకములు కొలపర్వతీయమఁగ లేవు. అప్పకనిపుస్తకము నుండి గ్రంచిన ట్లహోబలపడికుండును వ్రాసి కారు. ఇచ్చోట మన కవి పాదుడులు వాంతలోని లోకములు కొన్ని తెలుపు...' 556510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రాయము. ఈ లివ్యు ర్ధారక శ్లోకములు కొలపర్వతీయమఁగ లేవు. అప్పకనిపుస్తకము నుండి గ్రంచిన ట్లహోబలపడికుండును వ్రాసి కారు. ఇచ్చోట మన కవి పాదుడులు వాంతలోని లోకములు కొన్ని తెలుపు చున్నాడు. 'స్వర్ణమును'ను వ్రాసీగులు 'స్వగజము' అని రేఫవిగాని పర్సింయోగ మన వలపలగిలక దశ్చగని (2-41). నిన్న మొన్నటివఱక ప్రాకుల సంకలిన యుట భాగ శముగాఁ శానవచ్చెరు. ఇది మస్కృక లేఖన పద్ధతి నసరించి వచ్చిండురు, 'స్వర ' సంస్క గలిపిలో నిట్లుండురు. '' ఇట్లే భూర్ణ బిందువుసూది హట్లను ద్విత్వముగా సూక్షక్రముకులం వ్రాయడురంటు, ప్రాచీన కానకములలోని కాశలత్ర లేఖనములందుడు అప్పుకని చెప్పిన లేఖనగ్రహము గాన నగును. యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శానరములో కాశీరాజేయు (3ర్తికేరు - అరుటకు) ఎత్తిుచ్చె (ఎలించె నరులకు ఆరు ప్రాంత పద్ధతి చూపడు. ఇరులు (విరులు) ఈలు' (రాగాx) ఊరు (పూరు) ఒక్కడకు (పొక్కఁడు)- ఆజాదులైన ఇరులు మున్నగు నానీయుడు మొదట సంకస్థములు వ్రాయరాదని తెలికె. (2-43) సంస్కృ త భ స వర్ణము ల అనంతామత్యుఁడు 50 జశిరములు నిర్దేశించె. అందు లకల కథేదనని శ గము విడనాడి శ్రీకారము: చేర్చుకొను విశనీళము దేవహేళనము అని వేదమందును కాళనాళణ్య ?క్యాది సంస్కృత శబ్దము అందును రోకారము కలసని దానిం జేర్చు కొని, తకారము సంయుక్తాక్షర మసి చర్చరాదని నిరూపించి, యవంతుని మీకేముకు po (52, 54, 55) అచ్చ తెనుఁగు ఆవరములు 'పట్టింశదప్రదే' అని చింతామణి మాక్రమః. 'తెరుఁగునకు వర్ణములం ముప్పదియు అని నన్నయ పోయిపదేశించెను. అందు ఆకారము జరదు. 'య క ల వ' ఆను నాలుగంతస్థము లుచ్చారణ బట్టి లఘువులు ఆలఘువు లని రెండు భేదములు గలవి, వర్ణ సమామ్నాయమున వానికి బృవనానము చేయబడ లేదు. లఘ్యులము యవలకు భిన్న లిపి లేదు కాని, సేటి కాలమున అస్వులను కోనలకారములకు (గ ం; ల-ళ) భిన్న శిపులు కలవు. నన్న కాలమున దీనికి మనము ప్రత్యేకలిపి లేదు కావలె. అప్పుడు రలబ కలపై పొట్టులచుట కలప సూచకము (గురురణార 49<noinclude><references/></noinclude> 9p8fgh0cjejvlt7pfnud4s9ynuxsy6i 104 213181 556511 2026-05-20T12:09:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భింధయుర్ - చిం). సహళమ్మును దశములోని శకారము ఆలసురకారము గాదు; ఇవి చర్ణాంతరము. నన్నయ హృదయము గ్రహింపఁజాలక తన కాలమున అకారము నకు వ్రాఁక జీబగాడుటంబట్టియు, రేఫు కారనిర్ణాయక గ్రంథమ...' 556511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>భింధయుర్ - చిం). సహళమ్మును దశములోని శకారము ఆలసురకారము గాదు; ఇవి చర్ణాంతరము. నన్నయ హృదయము గ్రహింపఁజాలక తన కాలమున అకారము నకు వ్రాఁక జీబగాడుటంబట్టియు, రేఫు కారనిర్ణాయక గ్రంథము లుస్పతిల్లుటంబట్టియు అప్పుడవి శకటరేఫరు సయితము వర్ణములలో గణింపవలెనని కట్టించి చింతామణి పాదము 'వత్రింశది హాస్య' (పుట 52) అని భనటించి 37 అక్కరముల నిర్ధేశించెను, అహోబలకండితుఁడు దాని నామోదించేను. నన్నయకాలమున నలఘు రేఫము ప్రత్యేక పర్ణముగా గ్రహింకంలనో లేదో గాని, తర్వాక సచిరణాలమున కే దీనికిఁ బ్రత్యేకరూపము సిద్ధించినదని యూహించనగును. కవిజనాశ్రయ కావ్యాలం కారచూడామణులలో చెక్కటిపడిలో ఆకారము పేర్కొనఁబడి యున్నది. అనంతుడు 'తెనుఁగున 4'క' అనఁగ 'రం గధికముడు హరి' యని వర్ణ "నీ కేశమున వ్రాసెను. తర్వాత లాక్షణికులు కావడిని కెప్పిరి; ఆకారమును వేఱుగా గ్రహించిది రేనకకట రేఫనిర్ణాయక గ్రంథముల సంకరించిరి. శ్రావకొను - వట్రువలు అచ్చ తెనుఁగునఁ గ్రా రుణమ్మలుండంనే శాని వట్రువ లుండవు. వట్రు వలు (టుత్వములు) సంస్కృతములోనిని 'క్రుత్తురు' అను దానిని ' 'కృష్ణరు' అని వ్రాయరాదు. సంస్కృతమున రెండును గలవు. ప్రథ, కూర ఇత్యాదులందుఁ శ్రీరణములు, కృష్ణ, వృత్తి, కృధ్వీ ఇత్యాదులందు ట్టి సరనూలు కొన్నీ తెలిపెను. (66, 72) టట్లు తెలుపుటలో ఉంది. పరిశోధరులు కొందఱు నిరూపించు 'రుబుం" పడి యొక్కకని ఫేంత చక్రము సమనము గాదనుట మంచేతులను ప్రయోచన మన సౌకర్లు వ్రాసేదరు. 66-ప పద్యమున ''ధుపమును ద్రుతమును భువిఁ గా రూము లై శనకారుఁ గాని బుక్వోములుగావు'' అని వ్రాసిన 'అను ఋక్వయః క్తరూపమును (4-572)<noinclude><references/></noinclude> rrmsqrierix5w9s9risjrtpdwhl52if 104 213182 556512 2026-05-20T12:09:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆదివ్యంజనలోకము (75) పూను, నిషయం, పౌషాపు, పౌనరు, పొందు లను శబ్దముల మొదటిసాల్లుళ్లకు లోపముకావచ్చును, రనంగా ఊరు, ఎదయం, సివపు, ఒకరు, ఒందు అని చెప్పవచ్చు. పెటి కర వేగము లేదు. కాని చిన్...' 556512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆదివ్యంజనలోకము (75) పూను, నిషయం, పౌషాపు, పౌనరు, పొందు లను శబ్దముల మొదటిసాల్లుళ్లకు లోపముకావచ్చును, రనంగా ఊరు, ఎదయం, సివపు, ఒకరు, ఒందు అని చెప్పవచ్చు. పెటి కర వేగము లేదు. కాని చిన్నయసూరి యీ యస్సఃనీయలక్షణమును వరముక నిడ. కొని 'పూను పొదవుల కాణిలోను జోకండు వచియించె ననీ యవిచారమూల కంబు' అని క్రాసెను. (కాల - ప్రర్ణ - 20) ఇందలి యొకంను అప్పకూలి భూచించును. అప్పకవి అందంక మరొక్క యెడ జిల్లే సర్వనామముచే సూచించి యాశని మతమును ఖండించారు. 'అనుకృతిని ఉడుగణం గులుపరుగునని యొకండు పలికె నది నిరాశరంబు (బాల- కలధి - స4) 'అనుకరించేడు చోట విద్యయాదుల కొనఁగల బొట్టుగపు దీర్ఘణులకును వచ్చు లోపము కేశవాయ తుభ్యంచదు యనగ 0 *మోము గలవు. గయనగ (5 - 98) జరుచోటా ఉపకృతిని దీర్ఘ ముకుళు హస్య మునదేశించినాఁడప్పకవి; ఇది యమరాలశవు. ఇందులకు బంర్వక ప్రయోగము మృగ్యము, కాదజే సూరి తేసించె, అర బూరు పొడవుల సమనవయం దమః, వూరు పొదవులకున్న యర్థము లన్నియు. "ఊనం ఒగోవు' లకు లేదను రలఃపురా సూరి యి -ట్లాడేదించామో ? సూర్యరాయంటువులో 'ఊ = శ్రీయుండు రూపాంతరములు గాఁ జూపులడినవి గాని, యకర్మక క్రియయందుం జూషణడలేదు. శబ్దరత్నాకరము పొదవుణము గ్రహించనేలేదు. ఒడవు. పౌరవులు రూపాతకములు సమానార్ధకములు, ఒకచో వెల్ల లర్థములు పైరూప్యదులందు గరి పడతున్నపు నే కొన్ని యద్ధములోఁ గలసివచ్చునపుడు కాని కా యర్థములం దభేన స్థితి గ్రహించంటలో పోషము లేదు. కూరి యందాహరించిన 'పొందు ఒందులు " శ్రీమాఐచి యగునపుడు సమానార్ధకము లంగాని విశేష్యమును పొందుయొక్క యర్థము (సంధి, స్నేహము) అందునకుఁ గుదరదు గదా! సూరి తప్పక నిపై నిరసన భాన మున్నట్లు స్ఫురించెడు. ఇందులకుఁ గారణముఁ లేకపోలేదు. ఇది విషయాంకరము యావనము . యవ్వనము యౌవన యావత్యాశబ్దముల మొదల యకారముపై ద్వితీయ వక్రతమము (ఔ) అన్న శని యప్పకవి చెప్పిన. (106) అనగా యవ్వన మనురేతి సుచ్చారణ కుబట్టి వ్రాయ పోదని దాని యర్ధము. కానీ ప్రాచీన మహాకవులు కొందలు తెలిసియో తెలియకయో 'యస్వన శబ్దమును' శ్రీవస్థానమున సిలిపి రచించియున్నారు. న్విరి కమ్మి రావిః గోనీ.. మహేశుఁ డయ్యరూ యవ్వన వారి పూర్ణ సురశార్థ (కర్ని చోర కుమారసంభవము 6-137<noinclude><references/></noinclude> gpnnv93w96k65v5x5tltu3awn0905rz 104 213183 556513 2026-05-20T12:09:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ్వుదుఁ కెక్కు మీటి...... నీ - యవ్వన లక్ష్మీకితో ఆటుఁడ నైతి to (భోజరాజీయము. 7-108) అవ్వనములు సమ మయమై యవ్వనమున నొకటి కటి యఱుముచు (మడికి సింగన - పద్మ పురాణము. 1-91) 'జవ్వనను” అను పద్భవరూపముల...' 556513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నవ్వుదుఁ కెక్కు మీటి...... నీ - యవ్వన లక్ష్మీకితో ఆటుఁడ నైతి to (భోజరాజీయము. 7-108) అవ్వనములు సమ మయమై యవ్వనమున నొకటి కటి యఱుముచు (మడికి సింగన - పద్మ పురాణము. 1-91) 'జవ్వనను” అను పద్భవరూపములోని ద్విత్వము కలిమింజేసి యాపన శబ్దము లోను ద్విగ్వము శ్రమ ప్రమాదజీవితమై యుండగోపురు. గకారమునకు వరము cఁగెను వీఁ గౌను డాఁగె వేగె, నాఁగె నను నీవి మొదలగు వాక్యములను భోధలం నక్షరములు చిన్న పొట్లపై గ, కారములుగాని యమునాసేకములు గావు" (2-116) క్వచిద్దణారో వ్య' అను చింతామణి సూత్రమునకిది వివరణము జరుగు- జరువు - పగడము - వనదము, నగుఁబాటు- నవుఁబాటు ఇత్యాది శబ్దములందు గకారమునకు వకారము వికల్పముగా వచ్చును. కాని యరసున్న మీఁది రకారము వక్షారము గాదు. 'ఆఁ'X - అని' అని 'క్యాజాలదు. ఇట్టి గ కారము వకారము గాదని తెలుపు టకై పై పద్యము రచింపఁబడినది కాని గ కార్యముపై ననునాసిక మని యుంట పౌర పాటు, కాన 'గకారములుగానీ, యంతర్థకములు గావు' అని సవరించవగును. ఈ గా సవరణను ఖూర్వము ద్రణలోఁ డత్పీఠికాకారులు కొనిరి. ఈ లక్షణము కొంత పరిశీలింపవలసియున్నది. తీయకు తీబ్ధియ రూపాంతరము • తిఁX సార్థనిందుకముగా నచ్చకని కలంచినట్లున్నది. (చూ. III - 807 - ఖండా ఖండ ప్రాన) తీగియలో లేని యరసున్న తీగెలో, సెట్లుండును ? తీఁX సార్థబిందుకము . గాదనవలె, 'లో'C'గే' సార్ధబిందుశముగానిచ్చి 'లోనే' కాదన్నాఁ డప్పశని, ' కాని లోపు, రూపద్వయము శ. ర, లోఁ గలము, మరియు 'ఒసగు ఒనవు" రూపద్వయము గానవచ్చెడు. ఇట్టివి పై లక్షణమున కదవాదములు గానోపు, దురాజా - దంత్య తాలవ్య జకారము” మన్న వై కతి (2-136-137) కల దని కొండల<noinclude><references/></noinclude> m7i3lwrefc5ht6g16rquq38qdnxutrp 104 213184 556514 2026-05-20T12:09:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '71 యః క్తంబు కానంబడియెడి నని సూరియ మాత్రించె. (సంజ్ఞ. 10) ఆప్పట్టున నిందలీ ఆకార మొక యర్థమునఁ దాలణ్యమును కుఱియొక యర్థమున సంత్యమును నావలసి కవచ్చు. ఈ చిప్పకవి ప్రసంగముఁ జూచియు, సూ...' 556514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>71 యః క్తంబు కానంబడియెడి నని సూరియ మాత్రించె. (సంజ్ఞ. 10) ఆప్పట్టున నిందలీ ఆకార మొక యర్థమునఁ దాలణ్యమును కుఱియొక యర్థమున సంత్యమును నావలసి కవచ్చు. ఈ చిప్పకవి ప్రసంగముఁ జూచియు, సూరి సూశ్రమంను వశువరిరాయుల ఔధ వ్యాకరణకారుఁడు 'ఓ నొకచో జలకు బధరపంచానగు' (సంజ్ఞ, 5) శని సూత్రించవలసి వచ్చె. ఇట్లు చెప్పుటకంటె వప్పుకవి సమర్ధనము సమంజ నంచి తోటాడు. శుద్ధ సంస్కృత మైన పాండురాజ శబ్దరుందుఁగల జతాదము సౌలభ్యలు కాని దంత్యము కానేరదు. ఇక రామాయణార్థమునఁ దాసల్య యవసరము లేదు; కాన సుధయార్థములఁ దాలవ్యమే యగునని యప్పకవి యొక్ ప్రాసము. సూరి దంత్య మని భావించిన రాజు కర్భనము. కత్సమనద్భవములందు రాజు శబ్దము గలదు, యయాతి చరిత్రాపి ముద్దాంధ్ర శ్యాములలో రాజు ప్రయుక్తము ॥ అప్పకవి సులభముగా నీ విషయము సమర్థించిందంగా, చాల ప్రాధవ్యాకర్తలు వడ ల యభేదత డంఛ శబ్దము - మని చెప్పవలసిన 'అండీర - డింటీద, పిగ్లియా క్లౌఙ్ఞయ' ఆని సంస్కృతాంధ్రములలో కళార మునకు దళారమును సచ్చురు. ఇందు 'మాంభ డనిని' శబ్దములఁ జూని నర్పకవి, దుఃస్కృతమున సంధం తువున్నది గాని దంగలు తుప లేదు. సంస్కృతినికుంటువులలో సంభశ్యము కానరాదు. కాని 'తెనుఁగు కవులు ప్రయోగించియున్నారు. సంధాచారము లుజ్జగించి ఆపు గాఢ క్రీడ నిర్మించి శుంభర్విద్యల: జేర్చి.... దంగున దర్శన విరులుఁ దష్టదాహారియ (కావ్యాలంకారమాజామణి 2-132) (సృపాతికకతకము - 84) పచాడియెకారము చింతామణిలో 'అద్యక క్రియాను భూతార్ధ జ్యోతిన మద్యగం విశా సర్వః' ఆను సూత్రము కలదు. ఇది వచాది యతి రాము తెనుగులో ఎక్వ యుక్తమని చెప్పు చలన్నఉ. 'యెనఁడు, యెక్కడ' అమరీతి కుండునని దాని యద్ధను. పొదరు లిల్లే వ్రాయుదురు. సూళ్లలో కారసార్లు జపించి స్వరము శేషించునో (అరఁదు+ అక్కడ = ఒకదం + ఎక్కడ = ఆశఁడెక్కడ 'సర్వ జ్వర్కేర్మజ్ఞేయం యస్య' అను మరొక సూత్రముపదేశిండు. ఎవ్వండు, ఎక్కడ మున్నగు దూటలలో, నాడిలో సిది స్వరమే కాన ఎత్వవిశిష్ట యకా-వమని చెప్పుట సరికాదని కలంచి యక్స<noinclude><references/></noinclude> dxjtu3hj2buy7qz0ayj3p4i9lp99l17 104 213185 556515 2026-05-20T12:10:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 కది హతము మార్చినై చెరు, (అద్యక్తి శ్రీయాను భూతార్ధ సముద్యోతితం వినా సర్వః - ఫుట 72) దీనినిమా త్రము మార్చెనే కానీ, సర్వ రాజ్వళ్కార్య మిత్యాది మా శ్రము దొలఁగీంచియుండవలసినపై య...' 556515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>22 కది హతము మార్చినై చెరు, (అద్యక్తి శ్రీయాను భూతార్ధ సముద్యోతితం వినా సర్వః - ఫుట 72) దీనినిమా త్రము మార్చెనే కానీ, సర్వ రాజ్వళ్కార్య మిత్యాది మా శ్రము దొలఁగీంచియుండవలసినపై యండఁగా నటుసేయక దానిని సంధిపరిచ్ఛేదమున వివరించి యన్నాడు. (540) రేఫ ఱ కారము లు · అప్పకవి మతమున లము రేఖ శకటరేఫములకు యతి ప్రాస మైత్రి నిషిద్ధము. అప్పకనికేకాక మణికొండఱు పూర్వం క్షణికులు మలేమునను పినిమైత్రి, యంగీకృతము *ున్నది. దానంచేసి యేయేశబ్దములందు లఘు రేఫములు శకటరేఫములున్నచో పరీ శిలించి లాక్షణికుట్లు తాళ్ల పాక తిరుమలయ్య, చిత్రకవి పెద్దన మున్నగు నారప్పకవికిఁ ఐర్వమునను, కూచిమంచి తిమ్మన, అభిదము సూరక, గణపవరపు వేంకటకవి, ఓగిరాల రంగనాథకవి, భారతలు లక్ష్మీపతో ప్రధృతులు తరువాత రేఫఱకార నిర్ణయ గ్రంగ ములు సంకరించిరి. అప్పుడేనియు "రేఫటికార సీసమాలికలు రచింజను: రేభణ కార నిర్ణయము గావించినకారు పూర్వులకు ప్రామాణిక కవుల గ్రంధములలో యతి ప్రాసస్థల నిబద్ధ రేషములు స్వాధారము వ్యాకొని యభయ దేవల పట్టికలఁ గూర్చిగి, ఆ యా గ్రంథము లలో, భాష్యములలో లంకలి రేపలు లము రేవ లని, ప్రసిద్ధశబ్దములలోని యతి మైత్రి చెందిన తెలుఁగుళజ్ఞము ఒక శకట రేఫోచ్చారణ గల ప్రానమ్యైంగం ఉత్తర శబ్దముల రేఫలం శకట "రేఫములని నిర్ణ రణ చేడివారు. ఇందుకు మంజీకొన్ని నియమములగూడ నేర్పఱచు పోవధాస్కరుల గ్రంధముల సే కొద్దిరి, అభ్బకవి కవితల జెందిన యొక బా = నిర్ణయముపట్టుఁ "గ్రహించే (195) ఒకచో లేఖాతోను, మరొకచో కుటరేఫతోను 'రేషకు కై ్వరూప్య ముగీకరింపఁబడేళ్లు. నన్నయ -సాంకర్యము చేయ లేదని పరిశోధకుల యభిప్రాయము. శనిర్ణయములోఁ గొన్ని మక భేదములు, ప్రమాదములు య పుటాలకి ఒక రధస్సూచికలోఁ జూవబడెను, కారులు, ఘట్టికమలంగాను, ఇరులు, గొరక)," తిరు పడమర, వేఁడు, రమ్మ, రోయు, పూజరి, ములుగాను జూనినాఁదప్పకవి, పాఠకు<noinclude><references/></noinclude> bav6yyagpfsx6s7fsxhyj7j5p9sz5el 104 213186 556516 2026-05-20T12:10:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '75: సందియము లేదు. అప్పకవి ప్రయోగపరిశీలన చేసీనతార డంలో సందియము లేదు. కాని, "రేఫు రనిర్ణ య మునఁ దార్ల పాక తిరుమలయ్య వచ్చిన పట్టిక సమనమి వెన తోఁచుచున్నవి. ఇట్లే రూచినుంచి విమ్మన...' 556516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>75: సందియము లేదు. అప్పకవి ప్రయోగపరిశీలన చేసీనతార డంలో సందియము లేదు. కాని, "రేఫు రనిర్ణ య మునఁ దార్ల పాక తిరుమలయ్య వచ్చిన పట్టిక సమనమి వెన తోఁచుచున్నవి. ఇట్లే రూచినుంచి విమ్మన యిప్పడు ననుసరించె. 'అద్భతములయందును జకారములు లేవు' (196) అని ప్రాని కట్టకని, దీపిగే ప్రమాణముగా కొని సూరి 'శకట రేఖము. కన్నముశద్భసములందు లేదు' లని సూత్రించెను. (సంజ్ఞ - 18) ప్రౌఢ వ్యాకరణ కారకదు 'కద్భనములు : నలసు రేఫము గలరు. (సంజ్ఞ 9) అని భూర్తి సూక్రముడు నవరించారు. అపుడితమున చక్కవములంది. అకారము గల మూర్ఖ - మొక్క మొని, పాలు, నేమారు, బీడి, మొ - ఆకార సీనిమాలిక. చూ. II-197) ఫ జకార నిర్ణయము ఉలియన్ శబ్దములు బుధులు ప్రతిప్రాసస్థానములు మనమాగించరట. (218) వలలకు జీవదానవుంతున్న కైరము కల శని నొక్కి వక్కాణించె రజిప్రాన సాంకర్యం చేయట తనే పోగజ తారవిశనం నలశీసము రాదని బాదతీతుల జీ సుదాహృతము వాద్యనం చెన్నీ డప్ప అప్పుకణ పోకిన నిట్లు విమర్శించినే కానీ ప్రాచీన కవులు కొండు రణంగతి శ్రీరని ఆకర్యము చేసియున్ని చేసి యాత్రల దెంగుడు రాంబోలు. శుచినుంచి తిస్తున ఇదా విషయమున నస్సుకం దురమును "లసాని పెద్ద శపి సం,గళి సూరన రామభద్ర శని నర్యుఁడు ఒ ల్లలముట్టి వీరభద్రుడు, గలిని గద కృతుల తాలు గడు రేధములున్ " పెద్దగాడులు 'శివ అకార యతిమైనసాంకర్యము గల ప్రయోగములు కొన్నింటిని జూపి, కూ దినుంచి తిమ్మకని., "శ్రీ కుమారి యవ్సక జాతి, ముద్దరాజు రామ ముఖ్యులెల్ల పోకరాజు కబ్బమున కాలు 'రేవలు, గౌనిసినంచుఁ బలికి రది హలకక్కి.." యని విమర్శించి, పోతన భాగవతములు శివలకాగ పూరణము గావించిన వెలిగందల నారయాదుల రచనల రేఫ ఆకార స్వాకర్య మున్నది గాని, పోశకవీంద్రుని కవిక ట్టిది "జీవని సిద్ధాంతీకరించదు. (చూ. సర్వలక్షణ సాకారము గ్రహము - పుటలు, న 248-2442.<noinclude><references/></noinclude> eob5op74y37yd7s70tfhsrf1p98g75c 104 213187 556517 2026-05-20T12:10:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '74 నోడృశబ్దము పుపూవోలు సాధారణముగ సంస్కృతాంధ్రశబ్దముల మొదట నుండవు. వోఢృ శబ్ద మొక్క టీమార్ మే సంస్కృతమునఁ గలవగె నప్పకవి. (2-221) సూరి వోళ్ళ వోఢవ్య శబ్దద్వయ ముదాహరించె. ఈ బెం దేశ ధ...' 556517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>74 నోడృశబ్దము పుపూవోలు సాధారణముగ సంస్కృతాంధ్రశబ్దముల మొదట నుండవు. వోఢృ శబ్ద మొక్క టీమార్ మే సంస్కృతమునఁ గలవగె నప్పకవి. (2-221) సూరి వోళ్ళ వోఢవ్య శబ్దద్వయ ముదాహరించె. ఈ బెం దేశ ధాతుజన్యము లే, అప్పకవికిఁ బుర్వము చిత్రకవి పెద్దన వుపూ వోలు మొదటఁగల భదములు లేవన్నాఁడు. (లక్షణ-సా. సం. పుట 82) తర్వాత లింగమగుంట తిమ్మన చెద్దన నా క్షేపించి ధృశబ్దము గల దనెను. అప్బుకని లిం. తిమున ననుసరించెను. జాలవ్యాకరణ గుప్తార్థప్రకాశికావర్త హాళికాది శబ్దములుఁ గొన్నింటిని సంస్కృత నిఘంటువుల నుండి యెత్తి చూపెను. షోకారాది శబ్దములేకాశ వుక, పువూరు, పూర్ణప్రకృతి కతిపయ శబ్దములును, పురి, పుట, వుధి, పూష ధాతువులును వు వూ లాదియందుఁ గలని సంస్కృతమునఁ గాన వచ్చాడు, ఇవి యన్నియు న ప్రసిద్ధములు, జాతివా లాఁతిపా - సిద్ధ (సహజ) వకారము, లాఁతినా ఆ దేశవ కారము (2-249-252) 'అవని...పట్టుపడి' ఆసుశీతి జాతిజా జాతివా ప్రావుతోఁ జెల్లుగని యతి నేల్లవని యదృకవి వ్రాన్, ప్రావంలోని జెల్లు హల్లులు యతిలోఁ జెల్లవనుట వింత; ఇది సరిగాద్దు. అప్పుకొని యుదాహరణలో “ఆవనికనయుని చేతఁ బట్టు గడియున్న పడుచుకొమల హరిచెట్ట+పట్టీయ అనుపద్యమునఁ బ్రథమపాదమున జాతివాళాఁజీవాల ప్రానమైంది, రెండవ పాద మన ప్రకారమునకు లాఁతివాతో యతిమైత్రి గూర్పఁబడెను, భఫల క భేదయం శం చుండఁగా, పరమున కాదేశముదున పకారమునకు 2. · సిద్ధవకార చెల్లరాడో? నారిరుహ క్షే త్ర తో వాఁడు +సలీకె నిట్లు (ఇందలి యతీ పొనఁగదు.) వారుహనేత్రతో వాఁడు+పలికె (ఇందు యతి చెల్లును.) యక్చరని లక్షణ మద్దతు లేనిది, అప్పుకవి పద్యములోని పాఠము యతి బంచమసరాద్య పుగుటఁ చేసి . - నెల్లదు వక్షారమునకు (2-249) 'చెట్టును' అని) రాతిజాతికి నడికి నిల్పఁ దగ్గరనుము (2.4.5.1) 'నిల్పఁదగుననుచు' అని వివరించుట యం<noinclude><references/></noinclude> r1zf0f5c14i1qbxcfr18c1gxlutgz9b 104 213188 556518 2026-05-20T12:10:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '75 బడలేదు. 1. ఎవ్యదేశాలదెశ్వం జేసః శీలెందరంగా (2-238). 'నీగుడు' ఆట చూపమందురు ప్రాణర్తము గాదు. గోశములను గ్రహం 喈 - ముకుంద (2-231). అట్టులో ఆకార మున్నదని మందుఁ శివులేకాక ఆకార సీరమాలికల నీ కర...' 556518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>75 బడలేదు. 1. ఎవ్యదేశాలదెశ్వం జేసః శీలెందరంగా (2-238). 'నీగుడు' ఆట చూపమందురు ప్రాణర్తము గాదు. గోశములను గ్రహం 喈 - ముకుంద (2-231). అట్టులో ఆకార మున్నదని మందుఁ శివులేకాక ఆకార సీరమాలికల నీ కరము చూపబడినది. కాని ఎప్ప కవితా లను రేఫాన్వితముగా దీని నీ శ్రీని పద్యమున వాడెను, రట్టడి! బాకుమారి పెద + రంగ కరముఁడు (సి. 50). శశలవంగా శక్తి, సకృత్తులలో '' ఉన్నవి. దీని జలియక రచించుకృతులు ఫా-శ్రీ తలమునః ప్రానభంగ జులై నగుఁబాటుఁ జెందు (1-259. ఇట్లు వ్రాయుటచే శ - న స్థానమైత్రి కవికి సమ్మతము గాదురుట స్పష్టము, అప్పశని యుభయ ప్రాతఃణు' 'నవలకుఁ' జెప్పె నేకాని 'శగలకుఁ' జెప్పలేదు. (చూ. 3-329) లక్ష దీనికా లక్షణళి కోర్యాది కతిలియలక్షణ గ్రహముల ఇందులకుఁ బు-ర్వప్రయోగమురు గలవు. కంసునిబాధలుణము...ఈ, ద్వనిశము వేగ ఏసియు యం... జీ, శి 855... .మృగం చీదరిపాటి భసితంబుఁ ఇల్లి షో-డశుని త్తెవై చి హకారవివేకము మైత్రి చబడిన సి (ఎర్జున-హరి_పూ-9-87) (నన్ని-కుమార-12-169) (హరనికాగ-2-121) (భా-రా-(శుద్ధ) (0-4974) (భాగనక-2-158) గహ్వరాదులలో ప్రకారము షకారకహింలేము కానీ 'సింహ్వల, సింహ, గుమ్వార' ఆరు నీతి బిందుపూర్వకములు గావు. అల్లే సంహతి సంహారాదులంను చిందుపూర్వక' కాంచారములు గలవు, కవి వతారవహేళనుంచి కావు. (సుస్వా{టని వ్రాయరాన్ను నీని భేద మెంటినిగి ప్రానమైన సర్పవలకుం (2-201). ఇట్లు దీనిభేట 'వెఱుగక కొంకుడు కన్నులు ప్రానంలో నిల్పియ: గ్నాస్ఈ, గహ్వర గహనముల్ గగ్గోలు పడఁగ<noinclude><references/></noinclude> mcykhm2o97dgjks8ocq6dwmahksf1sg 104 213189 556519 2026-05-20T12:10:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 సింహనాదము చేసి (సౌగంధిక ప్రసవారహరణము-2-335 జరి) * జ్వ నష్టవంః యుద్ధ శ్రీ యణ, రుహుండై - మహధ్వానము. రౌ, గ్రాహ్వాస్త్రంబు (శకకంఠ రామాయణము) గహ్వరాంకరములు - సింహమధ్య (శంకరకవి-హరిశ్చంద...' 556519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>76 సింహనాదము చేసి (సౌగంధిక ప్రసవారహరణము-2-335 జరి) * జ్వ నష్టవంః యుద్ధ శ్రీ యణ, రుహుండై - మహధ్వానము. రౌ, గ్రాహ్వాస్త్రంబు (శకకంఠ రామాయణము) గహ్వరాంకరములు - సింహమధ్య (శంకరకవి-హరిశ్చంద్ర -4-62) ఇట్టి క్రమ ప్రమాదములఁ బరిశీలించి యన్నకని యీ లక్షణము రచించె, కావ్యాది గ్రాహ్యవర్ణములు, కావ్యాదిని బ్రయోగించ దగిన యక్షరములఁ గూర్చి సవిస్తరముగ జ్యోతిష శాస్త్ర పద్ధతిలోఁ టెక్కు విషయములు ప్రదర్శించబడెను. అప్పకవియు నాకని పూర్వీకులుకు జ్యోతిషశాస్త్రశర్తలు అప్పగని పెదతాశ తిరుమలభట్టు కాలామృత మను ప్రసిద్ధ జ్యోతిష గ్రంధము నిబంధించినవాడు. ఆప్పకవి కాట బాజార్ణ నాఖ్య జ్యోతిష గ్రంధముహితాసుల్లోకసంగ్రహకృతికర్త. కృత్యాద్యక్షరముగఁ గృతిపతి వామాద్యక్షరమునకు వివాహమునందువలెఁ బొంతనములు చూడవలెనఁట, మరియు నది వర్ణ శోధన చేంపల్లె, ఎత్తైన యారణ్యపర్వ శేషమును రచిరన "మొదలిడినప్పుడు అందలి ప్రథమ పద్యాద్యక్షరమునకుఁ దన పేరికిఁ బొరుగున ఉది వర్ణ వస్త్ర శోధన కానించినాఁడట, (2–304) శ్రీకార్ధము కృత్యాదిలోఁ గూర్చుట శుభప్రదము. కవిపరులు శ్రీకారముతోఁ దప నికర వర్ణముతోఁ గృతి ప్రకమ పద్యమును 'మొదలు పెట్టరు. ఈ సంప్రదాయము తెలుఁగు కవులసి, 19 శతాబ్దినుల చెలంగు కవు లీ నియమమును జాటించిరి. ఇప్పు డి యాచారము త్రోసితాఉయ్యెను.. అదల: దైవ ప్రార్థన కే స్థానము లేకపోయెను, సప్తసంతానములలో, ప్రశక్తిఁ గాంచి ఖలముగా కుండునది ధాత్రిఁ గృతియన నట్టి కృత్యారంభము శ్రీకారముతో దేవతా ర్థనతో సంతరించుట శ్రేయస్కరము. సారస్వతౌష క్షంబులు ఇందు మూడు విధముల యాషభములు చెప్పఁబడెను. ఇవి వైద్యశాస్త్ర ముగ చెప్పఁబడియున్న ననీ తెలియవచ్చెడు. దీనిని సేవించుటచే వరుసగా సూక్తులు ముట్టిగాడు, గడియ కొక పద్యశతకంబు నడువవచ్చు, నాలుకను గా పురంబందు నలువ చలువ.. ప్రధములు `మెదడునకుఁ జల్లఁయనము గూర్చి బుద్ధివికాసము జేయు నని వైద్యశాస్త్రముడులు చెప్పిడరు. ఈ ప్రాసపరిచ్ఛేదము *1 వభేదములు, 17 ప్రాసభేదములు" అష్ట్యములతో పనిషత్యముగల (2-480-482)<noinclude><references/></noinclude> 87vuu3m10fgcavalbsyqc80uoutrt7i 104 213190 556520 2026-05-20T12:11:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '77 వళి యతి అప్పకవి నళి సిట్లు నిర్వచించెను. చరణ చరణమున కార్య, వరములు వరీ అమ్య : క్రమ్ము ణం చిత్త తృగణములు నిం జెప్పిన యినవ్వులఁ ండిఁగవలయు నెల్ల కృశులలోని (5) పాద ప్రక్రమంకమున ని...' 556520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>77 వళి యతి అప్పకవి నళి సిట్లు నిర్వచించెను. చరణ చరణమున కార్య, వరములు వరీ అమ్య : క్రమ్ము ణం చిత్త తృగణములు నిం జెప్పిన యినవ్వులఁ ండిఁగవలయు నెల్ల కృశులలోని (5) పాద ప్రక్రమంకమున నివులు జొండించవలయుననగా, భయతి స్థానమున శ్రద్ధఁ జొంగించవలయు. సంస్కృతములో యతి కలదు. అందని యతి పాదనిచ్ఛేదమునకు సంజ్ఞ (ద్విచ్ఛేన సంజ్ఞకం) సంస్కృతకర్యములలో యతి స్థానమున్న నాదవిచ్ఛేదము కావలయణుడు, తెలుగునః కాదనిచ్ఛేర మక్క అగేదు హెన్ సౌదార్యతరముతో (నడి) కత్సజాతీయాక్షరముతో యతిస్థానమ్నుడైన గుర్మనాలంకరణ, అన్నకు చెప్పలేదు శాని యీ సంస్కృతాంధ్ర యతీ క్షణభేదను: నగంతుఁడు విజగించెను. ఎన్ని తినని, కన్నీట కుసృతమునందు నగు నిచ్ఛేదం వెన్ని రావలె నని, కన్నీటు వెలుగుకు మొదటి యక్షర ముగురున్. వడి జీఱు; యతి. "నేడు, ఇది ప్రాచీన లాక్షణిక దుతము. ఆగ్యోవళిక - చింతామణి, చరణాద్యక్షరమేపడీ - కవిజనాశ్రయము. పాన శ్రద్ధమాద మఁత్పాటన మగు కళి యకంగ (√ూడో-1-129) కావ్యా - చూడామశ్రీ, నార మొదలివ్రాయి పడియతః బరఁగున్ - చంకోగర్భణము . వడ్డీ యగుఁ రాజులయు వీడు నక్షరము - లక్షణసారము గ్రహము. సూక్ష్మముగాఁ బరిశీలించిన 'గోల్ - యతి' సమానార్ధకమున; సుర్యాయపదమంతి రావు, కాని ప్రభుతుఁడు భగని కోరసరించి యప్సకకు యతికి పని విద్యాయము" ( ఆకుండి వడి యతి : వార్థకములుగా కాదఁబడు చ స్వరగతులు వ్యంగా క్షర సిగతు లుభయనులు. సశి సమమూఁదన రం జ్ఞాను యలిభద్ర శంబు దనకున్. (-8-9) (3-4-835) (xy-1-847) లాతి సంస్కృతిశబ్దము; సళ తెలుఁగుపడముగాఁ తోకచెడు. 'వళినడి' రూపొం ధనములు, సర్ది యగుటనే వశిసము లకు సమానము సమకమయ్యె. సుశబ్దవ్యు త్పత్తి ఋషమిత్థన సి నిర్ణయించి పలుబడదు. దేశ్యశబ్దము అవ్యుత్పన్నమంటని' కొండణ తలంపు, ఈవడి శబ్దమునకుఁ కమిళములోని ఐదు (మార్గము) మూలమైడు సని 2<noinclude><references/></noinclude> dnmwmkxbwbe93jomqdpeflvbcvg0hhs 104 213191 556521 2026-05-20T12:11:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '78 గొడుగు నా రొకచో వ్రాసిరి, కానీ యిది కేవలము కృతకము. లేనుఁగులోని యవర రూపయతి మైత్రి తెలుఁగునకు ముందే తమిళమున మాత్రమే కలదు. తమిళమునఁ గనందువలె వళి ప్రాసలు గలవు. వళి ప్రాసల కా భా...' 556521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>78 గొడుగు నా రొకచో వ్రాసిరి, కానీ యిది కేవలము కృతకము. లేనుఁగులోని యవర రూపయతి మైత్రి తెలుఁగునకు ముందే తమిళమున మాత్రమే కలదు. తమిళమునఁ గనందువలె వళి ప్రాసలు గలవు. వళి ప్రాసల కా భాషయందు 'నెబై - ఎదుగై' యందురు. మోబై యనఁగా నందు మొదటి యక్షర మని యము నున్నది మన పడి, "శాని యీ తమిళాంధ్రశబ్దములు కూపమున భిన్నములు తమిళ మున ఆరు ప్రాణమునకు 'చeణీ యెదుగై ' యని 'నేరు. ఈ వణి సంజ్ఞ సే తెనుఁగువారు 'వళి' యని గ్రహించి ముందు రేమో? యతిమైత్రి కొన్ని కొన్ని యక్షరములకుఁ బరస్పరము యతి మైత్రి యందును, వర్ణము లకు సారూప్యసామీప్య ప్రత్యాహారైకస్థాన తద్భవ సంబంధ బాంధవంబులు విచా రించి ప్రాచీనులు యతిమైత్రి నేర్పఱచిరి. క ఖ X ఘ లేక స్థానసంభవములు. జ్ఞకారము మ ''న-ణ' లగును, (ఆజ్ఞ అన) ఇట్లే నణ లు, శష సలు తత్సము తద్భవముల మార్పుచెందును. (గుణ గొప, దిశ-రెస, రోషను రోగము), పు ఫు బు భుము లు- మువర్ణకమునకు పునర్ణ బుపర్ణాదేశములు గలుగును, (సరసము + పలుకు వరసప్యుబలకు - 'ము''పు' ఆదేశము, పదము - వనంబు - రూపాంతరమున బువర్ణాదేశము) న ఫ బ ధ వ లు (ఆశఁడు+బలికె - అతడు వలీ కె.సంధిలో నాదేశము). ఆ - యహ లు (మేస+అత్త - మేనయక్త-సంధిలో యకారాగమము. హరుసము - ఆరుసము - ద్వైరూప్యను.) ఇట్టి సంబంధముఁ ఖురస్కరించుకొని వర్ణ మైత్రి యేర్పడెను. ఆదిలో నీ యక్కర మైత్రిలోని గొన్ని భేదములే యుండి. కాలక్రమమున వాఙ్మయ విస్మృతిచేఁ గవుల నిరండళతచే అహం భేదములు బహుమతము లేర్పడిగని, ఈ యతిభేదములేకాక ప్రారభేదములును నానాఁటికి కధిక సంఖ్యాకము లగుచువచ్చె. ప్రాచీన కవియైన భీమున I౦ యతులు చెప్పెను; తర్వాత ఆవంతుఁడు 24 యతులు, ఆ వెనుకఁ గొందఱు 27 చెప్పిరి; ఆవల అప్పకవి యందఱకున్న నధికముగా, 41 యతులు చెప్పెను. (7-8) ఇరువలేదు యతులు చెప్పినవాఁడు చిత్రకవి పెద్దన. ఈతని గ్రంధమును లయి సారణం గ్రహము నప్పకవి యుదాహరించెను. గరళ పురి ఛందముగను సర్వంతముగాశితో మణియందును 50 యతిభేదము అున్నట్లు తెలియవచ్చెను, ఇవి యప్ప కవీయము కరువాలిపై యుండును. అప్పకవి తిరఖ్య పెంచినమాట నిజమా. పూర్వ లాక్షణికులు చెప్పని కొన్ని యతులు ప్రయోగపుశీలన దే శ్రీక్షగా నాకఁడు రెబ్బ వలసివచ్చే, మఱికొన్నింటిని స్పష్టార్థము విభజించి" రెండు మూఁడు భేదములుగాని చెప్పెను. కొన్ని భేదము అవపపరముఖంగు అప్పుడని చెప్పిన యతులను భీమునాదుల భోల్చి యొక్క పట్టికలోని ఒం<noinclude><references/></noinclude> buorrft138flzqjvij2pl8ndc4f3ftu 104 213192 556522 2026-05-20T12:11:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1 కవిరావయము (11) (24) 35 a లక్ష ణ పౌరసం, గ్రహము (27) 1 స్వర్ణయని 5 వర్ణ ప (41) 2. స్వరస్రం-వెవడి 3 x స్వరవడి. 5 బంగ్వక ఆంధవళి 6 ఋత్వసాన్యుపని 79' 556522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>1 కవిరావయము (11) (24) 35 a లక్ష ణ పౌరసం, గ్రహము (27) 1 స్వర్ణయని 5 వర్ణ ప (41) 2. స్వరస్రం-వెవడి 3 x స్వరవడి. 5 బంగ్వక ఆంధవళి 6 ఋత్వసాన్యుపని 79<noinclude><references/></noinclude> 0f8cb5uuwa0dgg4ujod0ue6tw3cmjc3 104 213193 556523 2026-05-20T12:11:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '(21) గంతుని. ఛందోదర్పణము (24) 8 తద్భప న్యాణయతి చిత్రకవి పెద్దన లక్షణసారసంగ్రహము (27) 6 4మస్వారయతి 7 కాబడి 9 సోలికవడి 8 పోలికయతి 9 చక్కటియం 10 భూపడి 10 మంకారయతి 1 భిన్న యతి (41) 10 బిందయతి 12 శేషం 1|...' 556523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>(21) గంతుని. ఛందోదర్పణము (24) 8 తద్భప న్యాణయతి చిత్రకవి పెద్దన లక్షణసారసంగ్రహము (27) 6 4మస్వారయతి 7 కాబడి 9 సోలికవడి 8 పోలికయతి 9 చక్కటియం 10 భూపడి 10 మంకారయతి 1 భిన్న యతి (41) 10 బిందయతి 12 శేషం 1| కద్భవవ్యాజయతి 13 అనుస్వారసంబంధయతి 14 ఆరునాని కా ఓరయతి 15 ము విభక్తియతి 26 ము కారయతి : 17 వవర్ణ విరామము 18 ఋజు యతి 19 ప్రత్యేకయతి 20 భిన్న తి 21 ఏళ్లతరయతి 12 ఎక్కటినది. - 1.8 అభేదబరతి 11 భిన్నతి 12 ఎక్కటియ -13. అభేషయతి 22 అభిదబరతి 14 నరసయతి • 14 నరసయతి 15 సంయు క్షయతి. 15 సంయు క్తయతి 23 ఆ భేదవర్గయతీ ఊష్మ విశ్రాంతి 25 సరసపడి. 24 26 సంయు క్తయతి 8<noinclude><references/></noinclude> 18n4dv2e6qa93zplqpwhzx0sv07jzq6 104 213194 556524 2026-05-20T12:11:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '16 వికల్పయతి 17 యం కవికల్పయతీ 18 రేఫయంతతి 16 వికల్పయతి 27 అంత్యోమ సంధి నడి 28 వికల్పవిరమణము 17 ఉభయతి 18 శకంధ్వానీయతి 29 సుమ్మ్మ 30 వరరుూ సుమతి 8. ప్రానియతి 19 ప్రాప్యతి 20 నిశ్యసమాసయతి 20 నిశ్య...' 556524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>16 వికల్పయతి 17 యం కవికల్పయతీ 18 రేఫయంతతి 16 వికల్పయతి 27 అంత్యోమ సంధి నడి 28 వికల్పవిరమణము 17 ఉభయతి 18 శకంధ్వానీయతి 29 సుమ్మ్మ 30 వరరుూ సుమతి 8. ప్రానియతి 19 ప్రాప్యతి 20 నిశ్యసమాసయతి 20 నిశ్యపము పయని 21 ఆదేశయ తి 22 దేశీయతి ?1 ప్రాంత 32 నిత్యనూనయతి 83 వేశ్యనిక్యసమానయతి 34 నిత్యమితి 35 రాగమసంధిపడి అ 9 10 reఖండవడి 81 23 భాగణపతి 24 ప్రభుయతి 86 విభాగ వళి 87 నామా ఖండ విశ్రమము రైల్ కా కామస్వదయతి 39 కామస్వరబడి 40 ఫ్లృతయుగ విశ్రాగ్రామము 27 అఖండయతి 4] పాసయతి 21 నిశ్యయతి 22 విభాగయతి 28 ప్రభునామంతయితి 24 స్వరయతి<noinclude><references/></noinclude> mbfiwixtbtuzycy5r9638tfmz7o21y1 104 213195 556525 2026-05-20T12:12:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 అప్పడని చెప్పిన 41 యతిభేదముల సంగ్రహనికరణము 1. స్వరయతులు 1. స్వర మైత్రి పళి- అ-ఆ-ఐ-ఔ; ఇ-ఈ-ఋ - ౠ - ఎ-ఏ; ఉ ఊ ఒఓఓ. 2. స్వర ప్రధానపడి అచ్సంధిగల శబ్దములో సంధిస్థానమునఁ ఆరవదాదిస్వరమునకు యతి మ...' 556525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>82 అప్పడని చెప్పిన 41 యతిభేదముల సంగ్రహనికరణము 1. స్వరయతులు 1. స్వర మైత్రి పళి- అ-ఆ-ఐ-ఔ; ఇ-ఈ-ఋ - ౠ - ఎ-ఏ; ఉ ఊ ఒఓఓ. 2. స్వర ప్రధానపడి అచ్సంధిగల శబ్దములో సంధిస్థానమునఁ ఆరవదాదిస్వరమునకు యతి మైత్రి జతులగుణధామ భానుగం+శాశ్రాద్ధిసోమ (సంశ+అబ్ధి) 3. లుక్తవిసర్గ శవ్వరవశీ- దాన! + ఆహమ్-దాసోహమ్- విసర్గ ములో పించి ఓర్వ మువచ్చెను. ఇందు ఆకారముతో యతి, 4. ఋవళి... 5. ఋత్వ సంబంధబలి_ ఎ ట్రసుడి) -ఇ ఈ ఋ ౠ ఎ ఏ..' 6. ఋత్వేసామ్య నళి, ఎ (గృ-శృ) 7. వృద్ధివళి- లోక+నీకంలో పై శ...నీ, ఐ భర్త + ఓనం భక్తాను ఓ, ఔ 8. ప్రాణివిరామము- ఉభయ స్వరములకు "యతిచెల్లును, 2. వ్యంజనాక్షరయతులు హల్లునకు యె తీగూర్చునపుడు హల్లున వేకాక దానిమీఁది యచ్చునకు మైత్రి యందవలయు, క-కా-కై..కా; ఒకృత్య కె.కె.కూ... 9. వర్గ జయతుం కథగఘు, వఛజఝు, టకరఢ, కథకథ, సఫుధ. · 10. నిందువతులు- జంగ, యిజు రిగ్, లఘు అని యీ విధముగా పర్దాక్షర చతుష్కము గ్రహించ<noinclude><references/></noinclude> l1yl704slcws3xtns9kmfqco7tjxbw9 104 213196 556526 2026-05-20T12:12:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12. నిశేషవళి జ్ఞాక ఖర ను, 1.3. అపస్వారసంబంధయలి అక్షరయతి ఉటవరు క, ఏకవడ్డు-డి, 83 15. మునిభక్తేయలి. (విధ క్రి) ము-పు వు ఖు భు. 16. ము కాలేయ తి 17. కువర్ణ విరామము — ము (వర్ణము) పు కు లు భు. 006-06-0-0----0. 18. ఋత...' 556526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>12. నిశేషవళి జ్ఞాక ఖర ను, 1.3. అపస్వారసంబంధయలి అక్షరయతి ఉటవరు క, ఏకవడ్డు-డి, 83 15. మునిభక్తేయలి. (విధ క్రి) ము-పు వు ఖు భు. 16. ము కాలేయ తి 17. కువర్ణ విరామము — ము (వర్ణము) పు కు లు భు. 006-06-0-0----0. 18. ఋతాయతి 19. ప్రత్యేశయతి జీవి + అది చేతి యమహాశ్వతమైత్రి 20. భిన్నతి— ధరియి00) చు (స్వరమైత్రి) 2.1. విళవరయతి 22. ఆ భేర విరలి 23. ఆభేదవర్ణయతి — ధరించు (వ్యంజన మైత్రి).. దర; ఆ-. ; అండ; లళ. వ ఫ జ ల ఐ. 24. ఊమ్మ విశ్రాంతి క ష న 25. సరళవళి ఆయన, వఛముకషన; కదా. ట్మె-శ, ష, మ, 27. 150త్యోమ్మ సంధినడి - 23. వికల్పనిరమణము సల్ . 8. ఉభయతులు అచ్సందిగల కొన్ని శబ్దములు సుధ్యక్షరములోఁ సేవలస్వరమునకుఁ గాని వ్యంజకమునకుఁగాని యతిమైత్రి గూర్చకకు 2.9. యమ్మ దన్న ఛ్ఛబయతి - 5 భాగం, హణాగమనము-ద, ఆ. 30. వరకూపయతి పాలు, శరంధ్యాదుల కుభయయతిశక+ అంధుఎశశంధు-క, ఆ.<noinclude><references/></noinclude> 83hi6x92rkqit3h7wbhlomnf9dumbl9 104 213197 556527 2026-05-20T12:12:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 31. ప్రాసి యతి ప్ర+ఆరంభము ——ప్రారంభము, క, ఆ. 32. నిత్యసమానయతి - జనార్దన నారాయణ కర్ణాటాడి నిశ్యసమానములు దుభయయతి.. జనార్ధన (జన+అర్ధన)యిన, ఆ. 33. దేశ్య నిర్యసమాలవిశ్రాంతి రూపులు (రూపు+(100)...' 556527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>84 31. ప్రాసి యతి ప్ర+ఆరంభము ——ప్రారంభము, క, ఆ. 32. నిత్యసమానయతి - జనార్దన నారాయణ కర్ణాటాడి నిశ్యసమానములు దుభయయతి.. జనార్ధన (జన+అర్ధన)యిన, ఆ. 33. దేశ్య నిర్యసమాలవిశ్రాంతి రూపులు (రూపు+(100) క్రర్చఱ ఇత్యాదులం దుభయంతి.. 34. నిశ్యయతి - పూర కర్ముఁ దేనిదే, ఏ. (ఏవిశబ్దసంధి) 35. రాగమసంధిపళి- జవరాలు (జన+ అలు), ఆ, 86. విభాగవళి - (మీసిశబ్దసంధి) 87. నాలుగు + ఏనీ నాలుగేసి గే, వి. - శ్రీ మములు - మా ఖండ శ్రీ - (అన్నాదులతో సంధి) రామ + జన్న- రామన్న.మ, ఆ. 38. వంచనివిధ క్తి నిర్ధామము: రామునికన్న, రామునిగంటె—ళ, అ. 39. కాకుస్వరవళి - దూరాహ్వానాదులందలి దీర్ఘాష్, రమున కుభయయతి - రామా.....ను, 9. 40, ఫ్లకయుగ విశ్రామ మందిరి __ పొభాది యతిస్థానములలోఁ జ్ఞుతస్వర మైత్రి రా, జే...... రఘుప+స్ర్తీ, 4. ప్రాసయతులు 41. ప్రాసయతి - గీత సీసములందు యతికిమాలు శయంట. యతి భేద పరిశీలనము .. లు స్తవిసర్గక స్వరవడి ఆరుత స్వాతములమీఁద. అశ్వము ఐతంబగునపుడు గలుగు సీత్వమునకు అయనాలు చెల్లు నని లక్షణము రచించే నిప్పుకవి. లక్షణమున విసర్గలో సము గూర్చి చెప్పఁబడలేదు. కాని బాదాంశుకారము వివర్ణము నొక్కటే యప్రభావముల్లో నియతి శెట్టి నామకరణము చేయఁబడెనని యూహింపవచ్చు. అనంతుఁడు దీనిని గూఢస్వర యజేయని పేర్కొ నెను, కానీ లక్షణమున 'స్వరము కేంద్రనుండి ల<noinclude><references/></noinclude> d5fcaugi2bkh5mexc5scpnkzo3d340c 104 213198 556528 2026-05-20T12:12:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అని వ్రాయట నందని అ ర్త వద్దకజ్వరశబ్దములు గ్రహించి యప్పకని యీ పేరు పెట్టినాఁడు కానలరు. గూఢవ్వక యతి యను పేరు సీనికి దగియున్నవి. ఆశ్చ కవి యిచ్చిర ఆర్యోగ్య (ఆశ్య + అన్య) శబ్దముల...' 556528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అని వ్రాయట నందని అ ర్త వద్దకజ్వరశబ్దములు గ్రహించి యప్పకని యీ పేరు పెట్టినాఁడు కానలరు. గూఢవ్వక యతి యను పేరు సీనికి దగియున్నవి. ఆశ్చ కవి యిచ్చిర ఆర్యోగ్య (ఆశ్య + అన్య) శబ్దములో వివర్ల లేదు. ఇందు రూఢస్వరము నాకే మతి యని గొప్పకతప్పదు. తద్భన వ్యాఖనిశేషవళులు (1924- శత్సరములోని జ్ఞాకారము కద్భవమున కకారమగు చున్న కారణముచి ఆన) జ్ఞకార నక్ష్వారములు (5-ణలు) యతిలో కెల్లను. అది వద్భవ ర్యాజయతి. కాఫీ నిక్కన యోగము కలిమిచే జ జ్ఞా కారమును క ఖ గ ఘు లు చెల్లును. ఇది విశేష వళి ని ప్సకవి యొక్కండే జెప్పరు. ఈవిశేషవళి యొక్క లాక్షణిపు చెప్పలేదు.. తిక్క ప్రయోగము 25, జ్ఞానికి సరదళనిధి: ప్రకాశము సేయక, (To5-4-255) భారతచుర నన్నయ యీయతి బాడ లేదు. ఎఱ్ఱనయు మరిగించలేదు. లెక్కరయం నీయొక్కచోటనే పళ్చెను. తిక్కన అట్లు ప్రయోగించియుండఁడని శ్రీ + జరితము చేయ ను సాకాంతరము కొండలు కోసం తురు. ఇది కచ్చిత పాదము. అక్కరతుఁ బూర్వమందును ఆరమందును బట్టి యతి వాడి న్నారు. కర్మ మధర్మను + జ్ఞాననూగడము (పండీ శాఖాధ్య చరిత్ర-పురాతన పు. 234) జ్ఞానేంద్రి యుగాక +గళూరు నీరుగా (*-1-139) ఆన యినఁ గద మిగులు + కలప మొందుకో (x-268) కార్యఖద్గముల ప్రక్షా"కేషనుల భిన్న యతి (-88-na 115) (కట్ట వరద రాజరామాయణము - BALK-489) ధరియించు, నచియించు, జనియించు ఆరురీతి పండుగ ్యవధాన మున్న చోట స్వరమైన గూర్చుట భిన్నమతి యనిభము ధరించు, నిలచు ఇత్యాదులలో నించుక్కు వేరియున్నప్పుడు వ్యభవ మైత్రి కూర్చుట వెలియలి యనియు వ్రాసినాః డప్పకని, ఇది యొక యతి భేదముగాఁ జెప్పనకఱ లేదు. ఇందు కొన్నయతిలోనే ఐటయలి యొక యంక ర్భేదముగా నున్నది. భరించు, వచించు ఆకు ధాతువులలో స్వరసంధి<noinclude><references/></noinclude> 29m4qof1bi6zyj28i9ixjjmqc9ml8j7 104 213199 556529 2026-05-20T12:12:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యున్నదిగాన మభయయతీ పాటించవచ్చు. అప్పకవి చెప్పలేదుగాని యిందులతో శ్రీయోగములు గలవు. సులక్షణ సారమున స్వరవ్యంజనోభయయతి చూపఁబడెను. భారతమున 'నే వ్యంజన మైత్రి గల ప్రయోగము లొండు రె...' 556529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>యున్నదిగాన మభయయతీ పాటించవచ్చు. అప్పకవి చెప్పలేదుగాని యిందులతో శ్రీయోగములు గలవు. సులక్షణ సారమున స్వరవ్యంజనోభయయతి చూపఁబడెను. భారతమున 'నే వ్యంజన మైత్రి గల ప్రయోగము లొండు రెండు గానవచ్చెడు. ఈ రమణీయశాంతి నువ+ మించఁగ (ఆది–5–15') (సౌ స్తిక-1-1.69) (*X-10-4-585) (పొందురలగ-2-78). శయ, నించు యఃధామన్యుల + కడఁగి త్తించునింతి - (ప్రబంధరాజు- 688) (వర్మ పురా-2-93) (నన్ని చోడ-కుమార-9-1.10) ఏమఁట పాదుకలకుఁట గ+ణింపఁగ ఇష్టసిద్ధి ఈ క్రియ సత్పుత్రీకులంచ +రింతురు ఇరువు గదాకారగొని భుజించుటయొప్పు ఎలమిఁబికాలితోడ నెని + గించుచు స క త ర య తి 'కగాని యతి ప్రియదరమున కాయక్షరమే యతిమైత్రి గలది; అనఁగా విక్రరావరమైత్రి లేనిది. దీనికి ఎక్కటివడి యని నామంతరము. ఈపడిలో భీమన 'మ య ర ల వ ' లను, విన్నకోట పెద్దన మ ర ప' లను, ఆనంకుఁడు ను ర ఆ శ.పలను, చిత్ర కవి 'పెద్దన'మ ర ప ఆల'లను చెప్పిరి. బిందుపూర్వక ప ఫ బ భాదులతో మకారనుఁ యతికెట్టును. అట్లే స ఫ బ భ ప లు, ఆ య హ లు, ఆశలు పరస్పరము యతిమైత్రి గలవి, ఈజులు రెండుమా త్రమే తమలోఁ బాముగాని 'యికరాక్షరములతో మైత్రి లేనివి. కాన భీమనాదుల యొక్క టివళ్లు సరిగావు. అప్పకవి చక్కవగా బరి శిలించియే 'ర జలు మాత్రమే యందుఁ జెప్పెను, ఆచ్చరవి యీ యుభయ రేఫ తేడాలి ప్రాన మైత్రి యొప్పుకొనలేదు గాని ప్రాచీనకవుల ప్రయోగ ములందు వీని కర్యము కానవశ్చిడు. కొండలు రాతణికలు ర యతిని సమ్మతించిరి. మలాక్షణ యొక యతి భేదముగాఁ జెన్నఁబడినది. అల్లసాని పెద్ద నాదు పూర్వకముగా కూచిమంచి మన్నాడు. (చూ. సర్వ - ల - సా. నం. పుటలు 240-243) సంయు క్తయతి శోభసాంకర్యము చేస్తే రని ప్రయోగ నియతి (9)-3-1-11)<noinclude><references/></noinclude> lf3kocwhm6im05w8j6tji9ykshf27g2 104 213200 556530 2026-05-20T12:13:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '87 కొంచనదీ వృత్తమునఁ కెన్నా + Kఁగఁ బంతువులు + ఔవరు కెల్లర్ ' (4-537) ఇందు 'ర' లకు యతి మైత్రి వలదు. 'శ్రీ'కాని రేఫమునకు 11-వ చోట, కడా-రమునకు 19 వ చోట సర్వేలంగా యతులు హటీవల వీరవి. ఇడ్లీ తరువోజ క...' 556530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>87 కొంచనదీ వృత్తమునఁ కెన్నా + Kఁగఁ బంతువులు + ఔవరు కెల్లర్ ' (4-537) ఇందు 'ర' లకు యతి మైత్రి వలదు. 'శ్రీ'కాని రేఫమునకు 11-వ చోట, కడా-రమునకు 19 వ చోట సర్వేలంగా యతులు హటీవల వీరవి. ఇడ్లీ తరువోజ కృతులంగఁ గరువోజ + నీయోజనcగc +గృతకృత్యుఁడై చెప్పు + క్షితినెల్ల సభల (12-461) ఇట్టి వ్యతిక్రమము వటిలోన్ని గ్రంథములలో కానవచ్చెడు. శ్రీ ॥ జలవృద్ధా, రస్త్రీ శేషంబు నం+చఱు; బొలిపినది+న్క" ఆయనా టేల వాసజ్ (భాస్కర-యుద్ధ-830) (మత్స్య-2-82) క్షితిఁయాల గోటిసు ఖ్యలో + గెదయఁగ శివ + శీతిసాహ సంఖ్య (5-5-8-6-135) స, నానాధీతుండుగా వైష్ణవ మందుఁడు + మర్కృపాత్ర (పాండురంగ-2-185) ఔమ్మా స్వామికాను + క్రమతి గృశంపూర్ణ ప్రసిగ్రాణి (Ky7-7-177) వృత్తములతో డఁదరు + ణీమణులు గా పరుచు + లింపుగను మంగళమహో శ్రీ (అనంత: విఛందము;-2-115) అంత్యోససంధినడి వికల్పనడి వర్గ హల్లులుఁ జరమైన సూకాశమునకు న్యాయవర్ణ చతుర్థాక్షకము కాకల్పముగా వచ్చును. వాల్ + ఇండ నార్ధంలో, కార్ల లకు కట్టి సంధిలో లోపించిన వ్యంజనముగదును యతిమైత్రి మార్చవచ్చు. ఇల్లే వికల్పపడిలో ఆరు సికములు వర్ణగల్లల రాదేశము తెలుగు సత్ +మార్థ -సక్ష్యార్థ సత్తార్లు ఇందును 'వార్ణ' ఆరు సంస్థలో లోపించిన కకారమునకు యతి పాటించవచ్చు, సంధిలో రెండు కూపములున్నప్పు ణీయతిభేద మపసరము లేదు. 'సమ్మని సమ్ముని' లను రెండు రూపములులు తకారమునకు యతి గుర్చునపుడు 'పదుని' అని వ్రాసికోవచ్చు. "పద్మ" కు వికల్పనము చేనప్పుడే - టిభదము చెప్పటల్ బ్రయోజనమున్నది. 'నమ్మని' అని ఎక్నప్పుడు 'సంక్షేము 'వద్దు!' తరుచూ సొంతర ములు చూదకారమునకు యతి సాటింపవచ్చు నని . తెలుపుటకై యీ యతిభేదము: ర్కొన్నా? అవంతుఁడు కూడ నియతి ద్వయమను జెప్పిగాలదు. పేళ్ల లో భేద మున్నది.<noinclude><references/></noinclude> 2zlld2xa5bzledc1i4nxw5034xik8i0 104 213201 556531 2026-05-20T12:13:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అప్పుడే వి అంటే ద్మ సంధిపడి అనంరెుండు నిళల్పయతి, అప్పకవిని.. వికల్పనడి అనంతుఁడు - యు. కవికల్పయతి. సులక్షణసౌరశ ర్త యీ "రెండవవడెత్ అనునాసిక వికల్పయతి యని పేరు పెట్టెను, ఇది యెం...' 556531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అప్పుడే వి అంటే ద్మ సంధిపడి అనంరెుండు నిళల్పయతి, అప్పకవిని.. వికల్పనడి అనంతుఁడు - యు. కవికల్పయతి. సులక్షణసౌరశ ర్త యీ "రెండవవడెత్ అనునాసిక వికల్పయతి యని పేరు పెట్టెను, ఇది యెంతయ; సార్థకము. ఈ రెండును వికల్పసంధియుకులే శానఁ జిత్రకని పెద్దన కల్పయతి యొక్క టే చెప్పెను. యుష్మ + ఆజ్ఞ = యుష్మ జొజ్ఞ, అన్మడ్ + అన్వయము - అన్మదన్వయము. ఈరెండు శబ్దములమీఁది స్వరసంధియందే యుభయయతి చెప్పఁబడినది. ఇట్టివే యగు శథ్, వీరేద్, ముత్, ధనత్ మున్నగుశబ్ధముల సంధియందును 'నేల' యీ యతి చెప్పఁబడలేదో? ఇందుఁ కొన్నింటికిఁ యోగములు గలవు - అశక సేనకుండ భవ+దంముల నేనిట: గొల్చి వచ్చెద (భ్కార ఆయోధ్య 143) మా, శంగము నెక్కి, యింద్రుఁడు క+దా శ్రీ మదీథి (అహల్యాసం-2-119) ప్రాదీ యతి. మాం . ప్రౌదులిధ్వనింటిలో పరాజపులు (పరా, ఆజ్, ఆప్) మూఁదు భాషలో రావ చె నస్సగవి (ఆం ధ్రమునకుఁ జేరం, జర్యాలపులు మూడు గాక -3.132) 'పరాజపులు, హైరవు, తెనిఁగుణాలను రెందుకో' అన్న యనంతు కనుపరించి యప్పకవి యిట్లు, ఫ్రానెఁ, గాబోలు, అస్యాజ్ నిరూపణ మస్రసిద్ధ మని కావ్యాలంకారచూడా మణి శర్త రెండింటిని మాత్రము నిషేధించి, కవిజనాశ్రయ కారుఁడు జీనిని నిషేధించ లేదు. 'రిప్పుల విశసించుచోటఁ ల-రేతకారుఁ డని లక్ష్యములో 'వరా! చూడామణి కర్త చూపియుండఁగా అప్పకవి. దాసిని జడరేజేమో? 'అది'తో వచ్చు చేరుట సాధారణముగఁ గనణుడదు, కాని ఆద్యయ మను (ఆప్-4 ఆయ) శబ్దము నిభుంటువులో సంగ్రహించబడియున్నది, కస్తూరి రంగకవి 'అస్యయ. శబ్దము నీ భుట్టమ్మన సుదాహ నించినాడు.. ఒక్కదానిబట్టి ఉతి సాధ్యము.<noinclude><references/></noinclude> 4qffxa09dm5zjkv1xmftetldbmf01oo 104 213202 556532 2026-05-20T12:13:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '89 ఉపసర్ణవం వడి అప్పడకు దీనిని బ్రత్యేకము లా తెప్ప లేదు వారి సత్యసమాన విశ్రాంతుల దఁ జూపెను. ప్రాదుల పై వచ్చు చేరినపుడు ప్రాది యతి యడఁబదురు. ఆంగ ఉడైన - ఇందు 'ఢీ' జె గాని 'ఈ' కె కాన...' 556532 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>89 ఉపసర్ణవం వడి అప్పడకు దీనిని బ్రత్యేకము లా తెప్ప లేదు వారి సత్యసమాన విశ్రాంతుల దఁ జూపెను. ప్రాదుల పై వచ్చు చేరినపుడు ప్రాది యతి యడఁబదురు. ఆంగ ఉడైన - ఇందు 'ఢీ' జె గాని 'ఈ' కె కాని యతి చెల్లును. అటుగాక గ్రాదు ఒత్తర శదములుగా నుండి సంధించినచోట మభయయని నిత్యసమాన విశ్రాంతిలో నుకవర్గ సంధి ఐడి యని యప్పకవి యభిప్రాయము. నృవక + అనేక వృషభాధిక - ఇందలి సంధ్య క్షరముల శుభృతి చెల్లును. ఇందుల కప్పకవి చూసిన లంగ్యము. - "భాను సహస్ర సృష+భాధిపుఁ దన్నపు దగ్గయుక్తమై చుట్టు ఇది కవిజనా శాశ్రయంలోని సన్యము. అందని యబందడికి లక్ష్యముతోడి లక్షణము. సర్కేర్త భావన ఋషి బండనడి యరి మళ్కించుచుండఁగా, త్రిమిందపడి సమ్మతిం వపి యస్సకవి దీనిని సశ్యనమాన యనులలోఁ జేర్చి మార్గాంతరముచే సమర్థించా స్వరముగా లేదు. కూచింతామణిలోని రాజేంకట్టు పెట్టి యువ గడ్డ గంధి లేదని సైకము ప్రా యతినే చూనెకు. దాని నప్పకవి నూడలేదు కాబోలు! "ధాత్రిం బ్రాతీయ భూ త్ర విజు గలిగిన, శుభయమును రచించి కొనకు యతిక సాతిరిక్త భ క్తి+శస్త్ర సీవీశ కదు,రాలయ యనుక + అక్ష మిరియు " (కలిచింతామణి.) యతిదేవముల భక్షకర పరిశీలన చేసిన యబ్బకనిపి నిత్యసమాన పోతులలోగ కెప్స్న శత్సామానస (HTTక, 5 వేశ) ప్రత్యేక యవనముండనగు దీనిని ప్రత్యేకముగా సర్వలక్షణ సారసంగ్ర హకర్త కూచిమంచి భిమ్మర చెప్పెను. ఇట్లే 'సాం, సాధర' ఇత్యాది శబ్దములు దుభయ తతి అర్థ భవతి యని పేర్కొన వచ్చు. ఇట్లు దేశ్యనిత్యసమాసవడి - పదుకొండు శబ్దము "ఆన్ మరి నిశ్చయించి... కొనగిన నైక్యముల్ కురునే + కొంటి : క్రౌథన మాచరింప,” ను తిక్కన పద్యము (ఉద్యోగ - 4 - -40) కూదాహరించి, 'కరునికొంటికి కరని గుర్న చోట సంధి గూర్చి స్వర ప్రణతపణిగారు సోమయాజులు క్రయో - గించి పౌరు; ఇది తెలియక కొండలు మూర్ఖులు వేశ్యనిత్యసమారనడి మని యనుకొందును' ఆని: వియర్శించె. (అస్పరనీలము 3-21,215)<noinclude><references/></noinclude> twbrq21cur2pobgt2lso5pjnk77iw69 104 213203 556533 2026-05-20T12:13:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90 'ఓకొండు' సో 'ఒక+ఒండు' అని స్వరసంధి గల దాని యప్పకని యిభ ప్రాయము. 'ఒకొండు' అ సంధి లేదన్న చోఁ లై పద్యపాదమున ఆఖండనడి యున్నదని యొప్పుకొనక తప్పదు. అఖందపడి సమ్మతించని యదృశవి యీ తిక్క...' 556533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>90 'ఓకొండు' సో 'ఒక+ఒండు' అని స్వరసంధి గల దాని యప్పకని యిభ ప్రాయము. 'ఒకొండు' అ సంధి లేదన్న చోఁ లై పద్యపాదమున ఆఖండనడి యున్నదని యొప్పుకొనక తప్పదు. అఖందపడి సమ్మతించని యదృశవి యీ తిక్కక ప్రయోగమునకు గతి కల్పించెను. ఇందుఁ బదద్వయ విభాగమునకుఁ బ్ర సక్తి కనిపించదని గొడుగునా రప్పశనీయ విమర్శనములో వ్రాసిరి. (పుట-12). ఒకొండులో జగద్వయ సంధి యున్నదని సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు తెల్పుచున్నది. ఈ రంగమాహాత్మ్య ప్రయోగము 'ఓకొండు' గా స్వరసంధి యున్నదని నిర్ధరించుచున్నది, చూడుఁడు. వాసుదేవాది నవశక్తివైభవంబు....... ఇదియె వహియించు నన సల్వయిడిన పదుకో కొంటి చెక్కనఁ గనుబొమ్మ+అంద కనురు, భారకములోనే, (స్త్రీ)-1-88) 'పాండవులవలనః 'గీడొ, క్కొందుకు లేదధీన నీదు+కొడుకులు' 1 (8-198) అనుచోట వ్యంజన మైత్రీ చేయబడియున్నది. ఈ ప్రయోగములఁ బట్టి 'కొండు శబ్దను దేశ్యనిత్య సమాసముల పట్టిక లోఁ జేర్పఁదగిన దనియు, దీని కుభయయం చెట్లు ననియుఁ దెలియవలెను. “ఆఖండవడి అఖందపడి యొక యతి భేదముగా అప్పకవి చెప్పలేదు. అచ్సంధి గల శబ్దము లందు స్వర్గప్రధానపడియే పాటింపవలసియుండఁగా, ఆశబ్ద ద్వయమేళనము నఖండ శబ్దము (నీకశబ్దము) గా భావించి సంధి స్థలమున నిలిచియున్న వ్యంజనాక్షరమునకే యతీ సర్పుట యఖండయతి యనఁబడును. అఖండయతి యన్నచో స్వరసంధిలో వ్యంజనావరమై యగును. ఉభయయతి యన్నచో స్వరస్యంజనములకు రెంటికియలి యని యర్థము, శాని అఖండనడి నిల్పు శబ్దమందును స్వరయతి నిల్చుట కేయభ్యం తరమును లేదు. కాన అఖండ పడియు మభయయతీయే యగు. అట్లుండ నఖండవడి నప్పుడ వ్యాదులు కొండలు నిరసించుటకుఁ గారణమెట్టు దోఁఐదు, అఖండవడి గల్లైర్వితు మేని స్వరసంధిగల సంస్కృతాంధ్ర బ్దములు . ఇర్యాది తెలుఁగు సంస్కృక కానీయండి రమ్యము. జ్యోషదు. ఇట్టి కర్యముగల, కొబ్దములం దీనిని కాక వ్యంజన ర్వేశ (పర్వ+ ఈశ) పవలసి వచ్చు. సిద్ధ సా<noinclude><references/></noinclude> 6ads9g3rcdq2jmuhuhnfwa1m9mg1r3r 104 213204 556534 2026-05-20T12:13:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '91 కొన్ని టిని బ్రా దీని లాంక ణికులు కన్పించిరి. అప్పకవికి మునిగే ఆనా యుభయ ఇతి భీమనయే యుధయతి కెకములగు ప్రానీకంపతులు తెప్పరు. చిన్నకోట వెచ్చన, అనంతుడు, చిత్రకని పెద్దన, ముద్ద...' 556534 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>91 కొన్ని టిని బ్రా దీని లాంక ణికులు కన్పించిరి. అప్పకవికి మునిగే ఆనా యుభయ ఇతి భీమనయే యుధయతి కెకములగు ప్రానీకంపతులు తెప్పరు. చిన్నకోట వెచ్చన, అనంతుడు, చిత్రకని పెద్దన, ముద్దరాజు రామున మున్న వా రబ్బకవి కార్య ముధ్యపదళి బేదము లనేకము చెప్పిరి. అఖండవడి యొక్కటి చెప్పిన మధ అన్ని సంగతార్థమగును. కాని కొండలు ఛండగడ్తలుభపలి భేవములగు ప్రాడి నిత్యసనూ సాటి యతులఁ జెప్పుచు వానితో న ఇంత పడిగలు శుడిని... ఆఖండవణీని కెప్పినవారు - భీమన, చిత్రకు పెద్దన, కారణభట్టు, ముద్దరాజు కామన, లింగమగుంట తిమ్మన, రూచిమంచి తిమ్మక, రంగకవి మున్నగు నారు ఒక్కరు Xలకు. రూజుండుండి యప్పకపికి నమ్మకము గాడు శానఁ దనకుఁ బ్యలకు గల క శిరువాదు లఖండపడికి లక్ష్యములుగా నిచ్చిన కారకాద్యు ండములలోని కావ్య పాఠములు ప్రతి క్వము లని మా జేసించి సుఖంగపడి లేని పాఠాంతరములఁ జూపెను. అప్పకం సవరించి నూనెక పద్యములు గల పుటలలో సధస్సూచికలలో నఖండవడి Xe పాఠములు చూసి యున్నారు. చగా. పుటలు. 156, 15 7.) ఇందు ముచ్చున దొకటి. అప్పకవిపాఠమునూ మనంబునఁ దలంతు + మంకరి. ఆఖండ పక్షిపాఠము వూరి మనంబునఁ దలంచు + రండును. - (80-5-183) అందపడిని యోగించినకవు అనేకులు కలరు. అందుఁ కొన్నింటిని జూ పద. కక్కిన వానికి 'ఛంజారే'లఁ జూచునళి. నామనసార దీనిఁ గని+ఇప్పుడు కన్నుల, ఖిలార్థలాధులు +గూగు కలదు. వే, కోత్తముగ నటుం వలయు + దుదని మహిళా. కాళి యణిమాది సిద్ధుల + కాకట్టు. తలఁచు మనంలో నను + మగ యా లొకముల గుణాచలము + లున్న తరూణా రెక్కలడగాని రొక్కంబు + ఓడు లేని తెలియ శ్రీనూట విధాన + తెచ్చితి పంట (సౌప్తిక-2-96) (FX-10-1702) (శివతత్త్వ-100) (5-2-30) (పొందు-4-182) (కవికర్ణ -4-88) (రసిజ్ax. 1-12) (స-రశ్చంద్ర -2-178) అప్పని వరముగాఁ జెప్పిన యతులు అప్పకవి లోకవనము!!" నరంతాదులు చెప్పిన కొన్ని యతులు సూక్ష్మగదు - భేదములు గ్రహించి యొక్క దానికే రెండు మూఁడు గాఁ జేసి యతికంఖ్య 41 నఱఁ<noinclude><references/></noinclude> 9zsgoben1jwx3oe1gbh72b1jxrm00st 104 213205 556535 2026-05-20T12:14:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చెంది శని నేఁటి కొండలు పండితుల కలంపు. అందులో యధార్థము లేకపోలేదు; గానీ యప్పడని కొన్నింటిని స్పష్ట ప్రతిపత్తి అఱకును, కొన్నింటిని బూర్యుల ననుస రించియు నుకొన్ని కారణముల చేత...' 556535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చెంది శని నేఁటి కొండలు పండితుల కలంపు. అందులో యధార్థము లేకపోలేదు; గానీ యప్పడని కొన్నింటిని స్పష్ట ప్రతిపత్తి అఱకును, కొన్నింటిని బూర్యుల ననుస రించియు నుకొన్ని కారణముల చేతను నటు సేయవలసినచ్చి, కొన్ని క్రొత్తనియంద గలవు. అప్పకవి యతులలో నాలుగు ప్రధాన భేదములు కల్పించెను. 1. స్వర యతులం 2. వ్యంజన యతులు 3. ఉభయ యతులు 'ఓ' ప్రాసయత, స్వరయతులలో 7, స్యంజన యతులలో 21, ఉభయయతులతో 12, ప్రాన యతి 1 అని దీని సంతర్భేదములు సృష్టించి. మొత్తము 41 యతి భేదముల బేర్కొన్నాఁ దప్పకవి. ఇంక నా భేదములఁ గూర్చి యించుక పరిశీలన: ఋవళిలో 5 తెఱఁగు అప్పకవి చెప్పినాఁడు. అంతకుముం దనంతుఁడు 2 భేద ములే చెప్పెను. ఋక్వసామ్యవళి యప్పకవి కొత్తగాఁ జెప్పినది. పట్టు వనుడికి వట్రువసుడికి యతి ఋశ్వసామ్యవళి, ఇయ్యది ఋత్వ బంధవళిక సిద్ధించును గాని; సూక్ష్మ పరిశీలన దేశం గాని యీ యతి మైత్రి సామాన్యముగఁ దోఁదు గానఁ ప్రత్యేక యతిభేదముగాఁ జెప్పట యావశ్యకమయ్యెను. ఇందు వ్యంజన మైత్రి యక్కఱలేక రెంటియందు గల ఋక్వనూ శ్రీ మైత్రి విలక్షణము గాశ తబ్బదుగబా ? స్వరప్రధా నవళి (సంధిలోఁ బరవడాది స్వరమైత్రి) శీతనే లుప్త చివర్ల కన్వర, వృద్ధివ/సలు సిద్ధించు నని మఱి వానిని బ్రత్యేకముగఁ జెప్ప నక్కఱలేదని కొంద అందురు. వంశాస్త్రి, లంకేశ అశ్యాది సంధులలో సవర్ణ సజాతిస్వరము లాదేశము లగును. ల వివర్గ స్వరవళీలలో విలక్షణముగ ఓకారము వచ్చును. - - .. (దాను+ఆహహ్ - దాసోహమ్) ఇట్టివానికి అకారస్వరమైత్రి చెప్పట స్పష్టా- ర్థము. ఇర్థిక వృద్ధిపళిలో స్వర ప్రధాన వళియందు బకెఁ బరస్వరమంగా కే కాక యాజేశ స్వరమునకు యతి చెల్లుబడి యగుట క్రొత్త యంశము,' (లోక + ఏక = లోకైక = ఇందు ఏకార' విశారముల కభయమునకు యతి చెప్పిన స్వరపలి భేదము లన్నియు నవసరములే యని ప్రత్యేక భేదము గాC - పూర్వులు<noinclude><references/></noinclude> jx3ffmcmcdw9wpaj1540u1r60zvd47u 104 213206 556536 2026-05-20T12:14:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '93 నయ్యది వ్యంగం యతిమైత్రి సామాన్య లక్షణ గుగును. కాబట్టి ప్రత్యేక యతిభేద ముగా చెప్పనక్కటి లేదని ఇండ ల జోణీపం పేర్కొనట్టైరి. కానీ వ్యంజన యతుల కెల్ల ముఖ్యల మణచుకుట నాధిలో స్ప...' 556536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>93 నయ్యది వ్యంగం యతిమైత్రి సామాన్య లక్షణ గుగును. కాబట్టి ప్రత్యేక యతిభేద ముగా చెప్పనక్కటి లేదని ఇండ ల జోణీపం పేర్కొనట్టైరి. కానీ వ్యంజన యతుల కెల్ల ముఖ్యల మణచుకుట నాధిలో స్పష్ట కుశలంబ అప్పటి ప్రాణి తీయం లేద న్నాఁడు. బెండు ప్రతులలో 3 విధములు చెప్పబడెదరు. మీరు, అనుస్వారమున, ఆరు నాసికాక్షరయతులు మ డొకడాని ననునరించి నm లు సహారననికే మిత్రములు, కారమునకు బిందుపూర్వక కుర్ణము, ఆకారము నాకు ఎంటపూర్వక ఆవర్గము బిందుయతిచేఁ బెల్లంగు. నరసగళి వలన రక్తారమునకు బఠడఢ లు, ఆకాసమునకు తప ద ధ లు మిత్రముకై, క ణ ల రస్పర మైత్రి ననుసరించి చిందుపూర్వకనుఁలగు ట ఠ డ ఢ లు కథదథ లు గమణిలో ము యతీ కెల్లబడి యగును, సరసవళి బిందువళి యకు కంటిరనే తక్కిన రెండు గళా ర్ధము గురుగాని, దానికి స్పష్ట ప్రతిపత్తికై యాచించెప్పె నర నొప్పును. ఇట మఱియు నరసపళి, చిలుదుయతి, ఆరుశాసికాక్షనయతి, అనుస్వార సంబంధయతి యను క్రమముకఁ కెప్పటి సముచితము. మకార యరులు, ఆధార అభేదవర్గయతులు, శద్భవ వ్యాజని కేవ స్తుతంల: అని ప్రజేసి యతిభేదములకు చెప్పుట యనవసరము. పృవ్వలుభులు విభక్తి ముక్తారముతో: కెల్లటి ముూకపతి సహజ మూకారముతో: కెల్లు ముకారతి. ఇల్లు రెండు భేదములుగా; చెప్పుటకున్నా ఒక్క ముకారయతిలోనే పుషులుభులు మం వర్ష ము చల్లు నన్న నాడు, ఇక్లో నబలు కలేదయతి, సఫలభరల కథేద వర్ల యతి ముని మెడుగాఁ జెప్పుటకున్న ఘజరపల కభేదయతి చెల్లు నన్న: జాలరు. రవళి చేతనే ఊయలు, చఛజమ్మకములు, రణల:) గీతార్ధములగు ఋజుల:తి (i), డివిస్మ యతి (శషన్న ప్రత్యేకముగఁ జెప్పుట చద్వికకవ్వము. కర్భరన్యాజీ విశ్రామములు విశేషణళి యను ఇంటిని వడి ఈ "పేర నొక్క భేదమునంటే చెప్పనగునని కొందఱ మతము. కర్సరు కచ్చప పక్షిగామనంబుధ కారణ మున జ్ఞకారమునకు నతాలు పెంటయం, కుక్కన ప్రయోగ భూధారముగ జ్ఞకారము నకు కష్టము చెల్లుటయ: నీరు నీరెండు, భిన్న వర్ణ విషయములు గాన సర్వేఅఁ జెప్పి నాఁ దప్పకవి. విశేషవళి యప్పకవి క్రొత్తగాఁ జెన్సీ గన్, ఇతర చ్ఛందములలో లేదు; కాని పూర్వక్రయోగము ఔన్నా యున్నవి. 'చేది, ధరించు-శిశు శబ్దములు చోలిన వానికి మధ్య హల్లునకును, చేతియక, ధవీలుంచు–గు రూపములలో స్వరము విరళముగ చున్నకు డచ్బునకురు యతి చెల్లు<noinclude><references/></noinclude> piqlpqczh0qc9j81nz95ywi3zfpfo65 104 213207 556537 2026-05-20T12:14:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '94 నని పరుసగఁ బ్రత్యేక భిన్నమతులు రెండు ప్రత్యేక యతి భేదములుగా జెన్సఁబడి నవి, స్పష్ట ప్రతిపత్తి కారణము దప్ప మరి వీని ప్రత్యేకతానిరూపణమునకు నావశ్య శర గానరాదు. రజల యతిమైత్రి...' 556537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>94 నని పరుసగఁ బ్రత్యేక భిన్నమతులు రెండు ప్రత్యేక యతి భేదములుగా జెన్సఁబడి నవి, స్పష్ట ప్రతిపత్తి కారణము దప్ప మరి వీని ప్రత్యేకతానిరూపణమునకు నావశ్య శర గానరాదు. రజల యతిమైత్రి నిషేధించు నిమి త్తము ఏకశరయతిని బృద్భదముగా సంగ్ర హించుట యనవసరము. అంత్యోక్ష సంధి పనులు ఒకల్ప విరమణములు వేర్వేఱుగఁ జెప్పుటన్న రెంటి యందును విశల్పసంథి నిమి త్తమగుటచే దొర వికల్పసంధియతిలోనే రెంటిని సంగ్ర హింపవచ్చును... ఇశ సుభయయతీ విషయము. అచ్సంధి గలిగి ప్రసిద్ధ సాహచర్యము గల శబ్దములందు స్వరమునకుఁ గాని వ్యంజన మనకుఁ గాని కూర్చు యతీ యుభయయతి యనఁబదురు. ఇదియే కొంచం మతమున అఖండయతి యనఁబరఁగును. అఖండయతిని సమ్మతించిన మధయయతి భేద ములఁ జేర్పనొక్క ఆ యుండదు. అఖండయతిని సమ్మతింపమి చేతను, బూర్వలాక్షణికులు పేర్కొని యుండుట చేతను అప్పకవి మఱికొన్నిటిని కేర్చి యుధయయతి భేదములు 12 తెల్పెను. . · 3. ప్రాసయతి యొక యతిధాన మనరాదు. గీత సీసాదులలో యతికి మాత్రం ప్రాన మైత్రి గావించుట ప్రాసంతి యగును. ఆర్పకర్ణికి తున్న చిత్రకవి, పెద్దన ప్రాస మతి భేదములలోన మత భేదము ఉన్నర్కు ప్రత్యేకయతి, ఋజయతి, దోషయతీ సరుకులు: ననక తప్పదు. ప్పని యతి విశేషములు రయతి 'మాత్రము చెప్పెను, (ఛుదోదర్పణడవు- 1-90) పబడినది. అనగా ఇ ఈ తో మైత్రీ యవంతునిదే 'లు ఆకారమునకుఁ కెల్లు నని యోగ నగరు, దీని నచుకవి 'గ్రహించలేదు. ఈ 'o' యతి&ఁ బ్రయోషోంతరము మృగ్యము, భాసం కేసియే చేనేమో ? అవరతుఁడు చెప్పినట్టు కున్నవు కారయతి ప్రయోగములున్ని<noinclude><references/></noinclude> ptt45p112zne90uujymk3ul49h3kud8 104 213208 556538 2026-05-20T12:14:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '95 సీ, ఏరవయ్య కృతవీర్యుఁడు జగపతి.. అతని వంశమున రతి ధగలులు లై కృకవీర్యు ధన వెల్ల +గ స్తీసేసి. ధృతరాశి సం+ర్ణపాక మైసిన పంచతః శర్వీస్ రతి (భార-ఆది–7.188) (కాశీఖండము-5-291) క్లక్త పట్టాభిషే...' 556538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>95 సీ, ఏరవయ్య కృతవీర్యుఁడు జగపతి.. అతని వంశమున రతి ధగలులు లై కృకవీర్యు ధన వెల్ల +గ స్తీసేసి. ధృతరాశి సం+ర్ణపాక మైసిన పంచతః శర్వీస్ రతి (భార-ఆది–7.188) (కాశీఖండము-5-291) క్లక్త పట్టాభిషేక ము+క్షీకరించి. (శంభూరామ యణము-8-165) ఈ ప్రయోగములఁబట్టి ఇకారస్వర వర్ణముతో కూడిన క ఖ గ ఘ లు వర్ణముతో యతిమైత్రి నందు నని యేర్సముచున్నది. అప్పకవి కీ ప్రయోగములు గోచరించలేదు ఁబోలు, సకల హేశంపై.. ఆంగ్రౌంధన పర్వం, ఒకడు మేలనఁX జాతి + పర్వము నెలయున్. (భార-ఆt-158) సర్వంబు + అ - సర్వణ - ఇందు వ్యంగమైత్రి కూర్చబడి రవి, మహనీయంబ మహాధనంబుగా, ఇది యస్సకని గ్రహించలేదు. (0-1000-4-112) సంయు క్తయతి - స్నానశబ్దము 'స్నా' అను సయంకాక్షరమునకు '' లు యతి చెల్లును సహజము. కాని యీ క్రింది పద్యములలో 'స్నా' కు నందులేని 'తకారముతో యతి మైత్రి బడియున్నది. స్నాన మొనర్చి కాపరి + కాన ముంగట్టి. (హరవిలాస–2-37) స్నాన మొనర్చి దౌలే సరి + శానములు ధరియింది. (రుక్తాంగన-1-95) స్నాన మహిమంబు భక్తి శా+త్సర్యగణము, (కాశీఖండము) (మశ్స్యపురాణము) స్నానంబు దీర్చి గౌతములైన వస్త్రమున్. 'రల ర భేదః' అను ప్రమాణము ననుసరించి, పులకు ల భ ల బడలకువలె 'థల' లకు నభేదఃమతి యొప్పుకొనక తప్పదు. "రేఫమునకు ఆకారమునకు గ్రాహ్యంబు నా' గని యప్సకని యగ్రాహ్య విరామముల శ్రీ నిక వ్రాసెను (3-271), జైషధము 'శీలా మకరాంక చంద్ర రేఖాంతర ఆరు ప్రయోగ మంచందలి 'చంద్రరేఖ' అను పాఠమును గల ప్రతి యున్నదను కారణమున 'చంద్రలేఖ' అని గురించి రల యతి నివారించె. అట్టి వసుచరిత్రలోని 'కోలంబాలు బెర్తు గుడికీ బిగవ+ బుల్<noinclude><references/></noinclude> o9lls35fowxbs87a4izrj343kw14l3w 104 213209 556539 2026-05-20T12:14:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '96 చున్మి' అను పాదములో కలయతి సరిగ్గారని 'లో లంచాలక యకు గల్పించెరు, కస్తూరిరంగకవి యధీనయతి క్రింద గల దండలు చేర్చి నొక్చి కొన్ని లక్ష్యములు చూపేరు, రాజకుమారుఁడే + లంగఁ గలఁదం.. గో...' 556539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>96 చున్మి' అను పాదములో కలయతి సరిగ్గారని 'లో లంచాలక యకు గల్పించెరు, కస్తూరిరంగకవి యధీనయతి క్రింద గల దండలు చేర్చి నొక్చి కొన్ని లక్ష్యములు చూపేరు, రాజకుమారుఁడే + లంగఁ గలఁదం.. గోకుల్ మెచ్చ వ్రతంబు నాశలఁపు లీ+ర్జున్. లీలాహావ్యకళా ప్రసుగముల ను+ద్ధేశించి, కై యతి (శ్రీశాథుని మనందభచరిత్ర) (కాళహస్తీశ్వరశతకము) (*-6-20) పంచమీవిభక్తి కన్న కంటెలపవలెఁ జతుర్థీ విభక్తికం. ప్రత్యయములకు (కు+ని, గు+ఆయి) సుభయతి చెల్లఁదగురు, దీనిని జతుర్థీ విభక్తిమతి యని "పేర్కొనవచ్చు. అసకు మా మాను శకుని + కైకడంగి హపలుగఁ గల్పవృద సుర+_ శనులాపతిఁ గొల్తు ముక్తి+పై విభు నంగస్ (కార-గుభా-2-174) (శకాంక-1-84) (నరస-4-21) ప్రయోగ దృష్ట యతి విశేషములు-- `కని ప్రయోగములలో విలక్షణములైన యప్రశ్ సము జనఁబడు యతిమైత్రీ విశేషములు కొన్ని కానవచ్చెడు, అట్టివానిలోని కొన్ని క్రిందిఁ జూపలనురు, ఋకు వడి : 'టు వర్ణమునకు వర్ణమునకు మతి చెట్టునని బంధం యువ శించుచున్నది. పోతణికు పిల్లకు లవలీ చే చేప్పది: శోని 'మరు' లక" యతి గూర్చిన ప్రయోగ -ములు కొన్ని కాననగును. .. కూరార్ధచంద్రాస్త్ర + కృల్లోడు బాహులై (భాక్క రరాదు - యుద్ధ -1448) -21 పుందరి శ్రుని పిలధార వైభవన + నృద్ధి (?) మృదువైన చేతులు+ ముండ్లపొదలు గృహ ధర్మ నిరతులు + కొనివచ్చి -10---3817) (కాళిందీ) (భోజ-3-27) వర్ణ దేహంబు + ఋగ్వేదమునకు పండితారాధ్య-వాద ప్ర-523 పుట) మాదినోకమున 'ధృవ = ధృత', 'ధృవ - దేవక' అని ధ్రువశబ్ద రేఫమును శ్రీమంచి B ముచ్చినాడు. (చూ, ఈ సమీక్ష - పుట 67-68). 'ఊరు ఇవ్యాధి శబ్దముల యాజి స్వర్గమును వాడుకులో 'పుండు, -అమరీతి పకారారిజా సచ్చారణ రుబట్టి వ్రాయుముకు కట్టి యుచ్ఛారణ శాబోలు నీ శ్రీ ఆది, ప్రయోగములు చేయఁబడినవి....<noinclude><references/></noinclude> hp77ogi2bjulttswmv15630x6sz5okp 104 213210 556540 2026-05-20T12:15:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '97 గోవుల గణేయింప ధారయణను + నోపఁడు కా, పునఁ బండాలుడు కాడు సంజయము లే+దూహించి రేవునకు నుంగు వాఁడ నని + యుత్సుకత ఒక్క నిడించి పోవుటయ భీతిల్లి ఇట్లే యవ్సకవిమతమున నప్రశస్తము అనఁబడు...' 556540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>97 గోవుల గణేయింప ధారయణను + నోపఁడు కా, పునఁ బండాలుడు కాడు సంజయము లే+దూహించి రేవునకు నుంగు వాఁడ నని + యుత్సుకత ఒక్క నిడించి పోవుటయ భీతిల్లి ఇట్లే యవ్సకవిమతమున నప్రశస్తము అనఁబడు సాంకర్య ప్రయోగములు గలవు. గీత సీసములందు మా.. మాత్రమే దీని (భాగవత-4-462) (భర్త ఖండ పుట. 227) (నృమాధిపశదేశము-98) (***-92.84) గదల, ర జ ఆ ప్రాస ప్రయోజనముః। యతిమైత్రికి నూతన ప్రాస మైత్రిని గూర్చుట ప్రాసయతి. అవి యొక్క యతిభేదముగా కెప్పుట యనవసరము. చిత్రకవి పెద్దన, లింగమగుంట తిమ్మన మున్నగు నా ఈ ప్రారతిని గూడఁ జెప్పిరి. ప్రాన భేదములు కవిజనాశ్రయ కావ్యాలు కారచూడామణులందుఁ బ్రాసభేదములు హార్యం బడవు. జనంతుఁడే మనకుఁ తెలియవచ్చినంతలోని దోనుక 12 ప్రాన భేదములఁ కెప్పెను, చిత్రకవి పెద్దన యనుతుఁడు చెప్పిన నానినే యథాతకముగా గ్రహింజలను, బహుగ్రంభ పరిశోధకుఁ డయిన దుఃకృతిని 17 ప్రాన భేదములఁ జూపెను. ప్రాస కిద నుల 1. అర్ధబిందు సమప్రాన 2 2. పూర్ణబిందు వుప్రాన 3. po 4- ఖండ స్రాన 4. సంయంతాక్షర ప్రాన 6. "రేఫయ కత 8. వికల్ప ప్రొవ 9. ఉభయ స్రాన 10. అనునాసిక స 11. ప్రాతిలో 12. జ్ఞానవైరము అప 1 1 అనంతుడు - చిత్రకవి పెద్దన O అర్ధబిందు ప్రాన -జన 10 ఉదయమైన, శ్రీశ్ర 7 DONT 2<noinclude><references/></noinclude> cv7qzos7awvkqsid2myto710rzo97tu 104 213211 556541 2026-05-20T12:15:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14. ఋ 98 అనంతుఁడు - చిత్రకని పెద్దన 13. లఘుయకార స్రాన 16. అభేదస్థాన. 17. సంధి జ్ఞాన 12 సంధిగత స్రావ 11 సంయుత ప్రాన ప్రాసభేదముల సంగ్రహ వివరణము 1. అర్ధ బిందు సమప్రాసము.-- వెంక-తాఁకెఇట్లు అరసున...' 556541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>14. ఋ 98 అనంతుఁడు - చిత్రకని పెద్దన 13. లఘుయకార స్రాన 16. అభేదస్థాన. 17. సంధి జ్ఞాన 12 సంధిగత స్రావ 11 సంయుత ప్రాన ప్రాసభేదముల సంగ్రహ వివరణము 1. అర్ధ బిందు సమప్రాసము.-- వెంక-తాఁకెఇట్లు అరసున్న యన్ని పాదముల ప్రాకలోఁ గూర్చుట, 2. పూర్ణ బిందు సమప్రాసము. పొందు–బృంద – ఇందీపర–నందన ఇట్లన్నిట నిండు నున్న ప్రాసలోఁ గూర్చుట, 3. ఖండా బంద ప్రాసము. - ఒకటో నరసున్న యుండి ప్రాణంలో కొకచో 'లేకుండుట. లోకము దీఁకటి, 4. సంయుతా ఈ రత్రాగము — ఎన్ని ప్రావస్థానముల సంయుక్తోత్రము సమముగాఁ గూర్చుట, గర - భర్త, చంద్ర - ఆంద్ర 5. సంయుతాను న ప్రాదలో కార సంయుక్త మొకచో నుండి యొకచో లేకుండుట. శ్రీకర - లోకులు - ఈ క్రియ, 6. రేఫయంత ప్రానంలో సన్నీట ప్రారపడి గూర్చుట, 7. లఘు ద్విత్వ వ విద్రుడు చినుచుందు సంయుక్తపూర్వాక్షరములు ఇంటను 8. వికల్ప ప్రాప్ విశల్పసంధిని బట్టి యేర్పడు ప్రస బుక్' + మహిక - దిజ్ఞ హిత, దిగ్మహిత, దిమ్మ హిత యుగ్మ 9. ఉభయ ప్రాస్ - ..ఈ ప్రాసభేదము చెప్పబడలేదనుటకు గుర్తు; కానీ భేదము లన్నిటినీ లప్పకవి సంగ్రహించెడు.<noinclude><references/></noinclude> hr7dmzzgas0dm5k74slm67q3347wxag 104 213212 556542 2026-05-20T12:15:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10. లయనానిక ప్రాస, భక్తి + మురసంహరు - భక్తిమ్మరణంచారు. ఇట్టి సంధిగత రకారమునకు దురానా దేశరుగునపుడు ద్విత్వ మకారములోనే జ్ఞాన, భక్లిమ్మన - తన్యులు. 11.00- -- sow. 12. ప్రాస వైరు రమని 18. స్వవర్...' 556542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>10. లయనానిక ప్రాస, భక్తి + మురసంహరు - భక్తిమ్మరణంచారు. ఇట్టి సంధిగత రకారమునకు దురానా దేశరుగునపుడు ద్విత్వ మకారములోనే జ్ఞాన, భక్లిమ్మన - తన్యులు. 11.00- -- sow. 12. ప్రాస వైరు రమని 18. స్వవర్గః ప్రాస. — ద ధ లకు, ధ ధ లకు ప్రాస. 14. ఋ ప్రాస — 15, లఘ: యథార లఘ్వులము ఆకారములకుఁ బ్రాకు వరి, 16. అభేద ప్రాస అశలకు, ఆకు 17.**** - విజ శారినడవైనా (0 + 1) అందు ఆగనందేశములుగా వచ్చిం యక్షరములకుఁ అప్పకవి వెళ్ళక విడిచికవి కొన్ని కలవు. మావి యజలకు చెప్పిన వాని పోర్ట్ కొన్ని యవరము గలవు. అర్ధబిందు సమప్రాసము: పూర్ణబిందు సమప్రాసము, కరిస్తు శాశరప్రాసము అని మూఁడు భేదములుగాఁ జెప్పుటకంటె ముంటినిస్చి సభు గ్రాసమను పేరితో నొక ప్రాథనాథ చెప్పట సముచికకు, అటియన నాక భూకా ఖండస్ట్రీని కర్ణబిందుప్రాన యని యగించుసినభ వాణి(ముచే అరసున్న పూర్వమందు గల హల్లునకును, అరసున్న పూర్వమందు లేని జట్లు కుర్చు ప్రాస, అప్పకకు లక్షణ ఈ ట్లున్న 2. నిడుపులు నరకన్నలు గను, కడమగుగల కచటతలు కలం గ్రాసము కై కొడును నిర్బిందువు లొక్కెడ ఖండాదండ సజ్ఞ వినశీను (3-302)<noinclude><references/></noinclude> 42qoblrjxaipr2yi0jlxptaudfvkgf8 104 213213 556543 2026-05-20T12:15:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '100 దీర్ఘ దుమీఁది శచ ట క వ ల కే యీ ఖండా ఖండ బిందు న యన్సకవి యుకదేశించారు. కానీ లక్ష్యములలో (తీఁగ డాఁగు నాగ - భోగ) గకారమునక నిట్టి ప్రాస చూపఁబడియున్నది. (3-307) దీనిచేఁ బరుమములకే కాక సర...' 556543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>100 దీర్ఘ దుమీఁది శచ ట క వ ల కే యీ ఖండా ఖండ బిందు న యన్సకవి యుకదేశించారు. కానీ లక్ష్యములలో (తీఁగ డాఁగు నాగ - భోగ) గకారమునక నిట్టి ప్రాస చూపఁబడియున్నది. (3-307) దీనిచేఁ బరుమములకే కాక సరళముల కురు నీ ప్రాసమైత్రి చెల్లుబడి లగునని కలందున లెను. అప్పడది చెప్పలేదు గాని హ్రస్వ ములమీఁది అర్ణబిందుపూర్వక పరువ నకళములకు నీ ప్రా జెల్లు నని రూచినుంచి తిమ్మర సర్వలక్షణసారసం గ్రహమున సవిమర్శముగ వ్రాసియున్నా ఁదు. "అర్ధబిందువు నిండును పదముల, ప్రాణములు దీర్ఘ ములమీఁదఁ బలుకఁ జెల్లు నడుచుఁ దగ ముద్దరాజు రామున వచించె, హ్రస్వములమీఁద నిటువలె నలరు రుద్ర సంయు శాస్యయుత ప్రాస. (19) క్రింద రేసముతోఁ గాని ఆకారముతోఁ గాని కూడియున్న హల్లునక లేఖ 'ప్రాస కు ర్పవచ్చును. అప్పుకని యిందులకుఁ జూసిన స్వీయె. ఆకార సంయు దాహృతి. పొడి ద్రశ్చఁగనిమ్ము నా+కంద్రీ కృష్ణ వేఁడుకొనియెద నందాకఁ + బండ్లు జనుము దుండగపుఁ జేష్టలును నోటి+గాంద్ర తనము మెండుగాఁ జొచ్చి నీకు దేండ్ల కనఁగ. (8-815) క్రూరపడితో గూడిన హజ్ఞులకు మాత్రమే ప్రారలేని వానిలో శ్రావమైత్రి నాలాయముగాఁ యోగములందుఁ గానవచ్చెడు. 'మెండు. వీండ్లు' వంటి లకార పంగలు తానయ. కస్రాన ప్రామాణిక గ్రంధములం దున్నట్లు లేదు; అప్పకవియు నందు లకు ఫెక్షర శివుల లక్ష్యములు చూపలేదు. మఱి మొదటి రెండు పాదములలోని బూర్ణోద్ధ బెండ 'ప్రాప భటీసభ(బడియున్నది. ఇట్టి గ్రేన యప్పకని'. చెప్పలేదు. కాని పూర్ణార్ధ బిందుస్తాన నన్ని చోడాది శివకవుల గ్రంథములలోఁ యుమైయున్న ది. (కుమారసంభవము-6-] 57) డిగా చెప్పిన (ఆననపురాణము)<noinclude><references/></noinclude> ji5mbkqfbkf09336uz0jxrtdkbo9o4j 104 213214 556544 2026-05-20T12:15:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '101 ఇవ్వనుమతి - పుర్వ సర్వజ్ఞ నివ్వడు. (88.11-34) (-196) అప్పకథ యిట్టివానిని సంగ్రహించలేదు. శివశవల గ్రంథముల నాకము చూడ లేదో, లేక చూచియ:ఁ దత్ప్రయోగము లప్రశస్తములని మాజితో! ఉభయ ప్రాన న.ణ; స-ర....' 556544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>101 ఇవ్వనుమతి - పుర్వ సర్వజ్ఞ నివ్వడు. (88.11-34) (-196) అప్పకథ యిట్టివానిని సంగ్రహించలేదు. శివశవల గ్రంథముల నాకము చూడ లేదో, లేక చూచియ:ఁ దత్ప్రయోగము లప్రశస్తములని మాజితో! ఉభయ ప్రాన న.ణ; స-ర. వ్యాకరణరూ క్రములనే అంజేశమైన అకారమునకును సేవల కారమునకురు క్షకారముఁగుఁ సేవల కకారమునకుఁ చెల్లును, గ్రాన మైత్రి చెల్లును ఆయా 'ప్రాణపల్లకు:కొని చన్న + జ్ఞానవేంద్రు' ప్రజలన - ప్రాణ; ఇందు కకాశమునకు ఆకార పంచకర్య "-5". +1. ఇట్లనుట నే శబ్దసిద్ధములైన సతి లకు యువము గుణము సన. లకు (అసమ - ఝష ) నీ ప్రాస చెల్ల రసి భాషము. ఛందక ర్త లంధ, డిల్లీ లంగా ప్రాణభేదమును నిర్వచించిన. కానీ ప్రయోగము నందు సిద్ధ మవకార ఆకారములకుకు బ్రాసమైత్రి గలదు. పెనఁగు తీఁగలు దొద్ద +ఫణులంగా గుణపత్పాత్రులఁ బూజించిన దశుజుల...నీ,ర్గుణత మునకుఁ గలట్టే ఛాంధన + Xణము 4. సచ్యవచ్ఛేనము (తుసూర-ఓ-101) (శివక త్త్వ-137) (****6-6.276) ("ముల్ల గాను--యుద్ధ-1-88, ఇందు Xడములు, షట్స)క్యయములు; నృత్తములు, జాత్యుపజాతులు, చిత్ర బంధ గర్భకవిత్వములు అను సంశములఁ గూర్చి విపులముగాఁ జెప్పఁబడినది. పద్యలక్షణములు ఛంద రు కొండ లేక పాదముతోను, గొండలు రెండు పాదములతోను, మణిగిందలు. పానములతోను కౌబ్బరి. ఒక పాదముతోఁ జి.క్రకవి పెద్దన, సగము కద్యముతో భీమన, విన్నకోట: పెద్దక, జాట్లు పాదములతో అనంతుఁడు, అప్పకవి మద్యలషణములు రచించిరి. సవఃవృత్తములు కోట్లకొలఁది కలవు. సర్వసమవృత్త సంఖ్య 184227726. ఆలది వృత్తము అన్నను, సుమారు రెండు సంస్థల వృత్తములకంటే గొక్కు వ యెవ్వరు చెప్ప లేదు. అప్పకవి 186 గదు వృత్తములలో వ్రాసెను. ఇక యద్ధనను విభూది గౌణ వృత్తములఁ బ్రవచించెన్లు,<noinclude><references/></noinclude> dbqf06k518jk5oed0e4xb0jwe5535y7 104 213215 556545 2026-05-20T12:16:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '102 అస్పరని ప్రతీపద్యలక్షణమును సదం గ్రామంగాం కెప్పును. భీమనాదులు గొన్ని పద్య లక్షణములలో యతీని నిర్దేశింపలైన, అప్పకవి యతిస్థానమును జెప్పని సద్యలక్షణము గానరాదు. ఒక వృత్తము...' 556545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>102 అస్పరని ప్రతీపద్యలక్షణమును సదం గ్రామంగాం కెప్పును. భీమనాదులు గొన్ని పద్య లక్షణములలో యతీని నిర్దేశింపలైన, అప్పకవి యతిస్థానమును జెప్పని సద్యలక్షణము గానరాదు. ఒక వృత్తము నే భిన్న కాదుములుంటచే వేలుగా శ్రమించి, వేర్వేఱు వృత్తములుగా అప్పళని కొన్నింటిని వ్రాసెను. శశివదన - మరలక; రు రుగ్మపతి - సంపక మాలి; కాంతి గలితాంత; భద్రకము - చంద్రిక ఇందు మర్మవతి (6-యతి). సంబరములీ (7); భద్రకము (7) - చంద్రిక (9) గణభేదము లేకున్నను యతి భేదము గలిగియున్నవి. - పద్యలక్షణములలోఁ గొన్నివిశేషములు. పద్మకను : అప్పకవి 11 యతీ చెప్పెను. నభజతాగగణ యుక్తిఁబి+నాక్ నిరామక. నన్నయ 8 యతి పాటించెప కొడ కువల్కు నీళి + కూడదు నాక దురాత్ముఁడై (ఆది. 6-230) సంస్కృతిశ్ఛందములకు కు దీనికి 8 పై యతి చెప్పబడినది. తెనుఁగు సంప్రదా యము మేరకు 9-వ యక్షరము యతి రావలెను. తెనుఁగు ఛందఃళ ర్తలు యతిస్థానము 12.న యిష్ర భుని చెపే యున్నారు. 'జునల్ జనయవంబు లువకర్మముఖ్య సిం తులతో"" అని యప్పకవి నన్నయ 12 యతిని బాటించాను. అల్లసాని పెద్దన, శ్రీనాథుడు, లేవాలిరామకృష్ణుఁడు మున్నగువారు శ్రీ యతిని గూర్చిరి... కవిరాజవిరాజితములు' ఈ రెందు కొనే నడక గల వృత్తములు, మానిని ప్రథమగురువును రెండు లఘువులుగా మార్చినఁ గవిరాజు రాజత దగును. ఈ రెండు వృత్తములకుఁ గొండలు మూఁడు యతులు, కొండ అకే యతి పాటించిరి. మానిషికి నిన్నకోట పెద్దన, ఆనం తుడు 8 యతులు నిర్దేశించిరి. అప్పకవి 18.వ చోట నొక యతినే చెప్పెను. కది రాజవిరాజితమునకు చిన్నకోట పెద్దన, అనంతుఁడు, చిత్రకవి పెద్దన, అప్పకవి 'శ్రీ' యతులు నియమించిరి. నన్నయ యొక యతినే కూర్చెను, తిక్కన యుభయరీతుల క్రౌంచపదము : సంస్కృతమున నీ శ్రీచదను 25. -2.4-వ. ఛండములోనికి నున్నది. డములోని<noinclude><references/></noinclude> aw9fri8nrzjicgbf39v0e6wim2nam69 104 213216 556546 2026-05-20T12:16:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '103 శ్రీంచకద మెందును గానరాదు. శ్రీంచవదము తిక్కన కన్నీ చోడాని ప్రాదేశ కవులకు, భీరువారి ప్రాచీనచ్ఛందః కర్తలను వ్రాసియున్నాడు. సంస్కృతే క్రౌంచపదము ఆరుఁగు క్రాంచునము . - (వృత్తర...' 556546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>103 శ్రీంచకద మెందును గానరాదు. శ్రీంచవదము తిక్కన కన్నీ చోడాని ప్రాదేశ కవులకు, భీరువారి ప్రాచీనచ్ఛందః కర్తలను వ్రాసియున్నాడు. సంస్కృతే క్రౌంచపదము ఆరుఁగు క్రాంచునము . - (వృత్తరత్నాకరము) ప్రాంతపదాఖ్యం - చితకర్మ!" - శ్రమయతి దశదము వితము బ్యాగన్.. సంస్కృతములో భ మ న ధ న ప న క - తెనుఁగుభీ మ స ధ న న వ య - (కవితానా శ్రరుము) (X) సంస్కృత చదరము కడపట 'నగము' తెరుఁగులలో 'వినుగణము' మాటినది, ఇంటికి 3 మాత్రలో. కాన కథకలో ఇదగుం తెలియరాకు తెరుగు ఛందో గ్రంగములలో దీనిని 10, 18 అపతులు నియమింvinణి. కానీ 5 ప్రాపరపతిని గూర్చిన నాది చూడు. అభ్బశని గ్రా ంచవదను. నీ ప్రాసయత పాటింబడ లేదు. పం వచ్చిన భాస్వ - స్వరమున న (4-1-166) పంచనతో జాగరహస్త - ప్ర ములు దరికిగాను సడిహరించున్, ప్రాసయతి పాటింపలేదు. - . - (4-357) (ఉత్తరభాగము:-9-230) ఇంక నన్ని చోడ కుమారసంభవము'ని వదలి విలసణమూ<noinclude><references/></noinclude> 1vmmllg8wjvo4efspz16fj854ysebsr 104 213217 556547 2026-05-20T12:16:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '104 1 'చందుల బాస్వా-దించుడు ఈ దుం, కరువు ప్రియులకు కలఁదుచుమైరో నూంచములోలిం - గంచు కికంతై, పౌడమఁగ నలరుచుఁ - బులినములం శ్రీ. (10-20) ఇందు 5 హైఁ బ్రాసయతి యన్నది. బహుమతులుగల వృత్తములందు పల...' 556547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>104 1 'చందుల బాస్వా-దించుడు ఈ దుం, కరువు ప్రియులకు కలఁదుచుమైరో నూంచములోలిం - గంచు కికంతై, పౌడమఁగ నలరుచుఁ - బులినములం శ్రీ. (10-20) ఇందు 5 హైఁ బ్రాసయతి యన్నది. బహుమతులుగల వృత్తములందు పలెఁ బాద ప్రథమాక్షరమునకు 11, 19 స్థానముల యతి మైత్రి చేయఁబడక, 11-వ యక్షరముగరు 19వ యక్షరము ప్రత్యేక పాదమందుపలె యతి కూర్పఁబడినది, నన్ని చోడుని ౠ యలినియపతి 'మురారేః తృతీయు సంఖాః' అన్నట్లున్నది. నిజమ శ్రీత్రిర వనమువలె విషయం. 24వ ఛందములోనిది. ఈ రెండు వృక్తములకు మా గ్రాసంఖ్య యొక్క టే; నడక సమానము. దీనికి ప్రథము దళమునఁ కవిజనా శ్రయాదులందును దిక్కన భారతములను బాటింపఁబడియం న్న మారాక రా-చాపచరిత్రాయకయననననస మహియతి రధనకో సూచికనీంద్రుల్ - నరకిజమని వినఁ జదివిరిపధలవ్. రంజైన - " (కవిజనాశ్రయము) అస్సకని రజమునకును ఒకమదళ శ్రావయతి పాటించలేదు. ఛందళ ముందటివలే నప్పకనియం సివ గణము తరువాతి యక్షరము యతి స్థానముగాఁ కెప్పినాడు. "మదుపుగాఁ బ్రాణంబు గూర్చి + మూఁటిపై విరసంబు నిల్చి (4-464) కాని నన్నయ భారతములో మధ్యాక్కరలలో 4వ గణము తరువాతి యక్షరము యతి గూర్పఁబడియున్నది. అరణ్య పర్వ వేదమున ఎఱ్ఱన మధ్యాక్కడు 3-న గణమువిరాఁద యతి పాటించారు. గన్నయ చింత్రోమణి ననువదించుచు నన్నయ గ్రంధమును బరిశీలించిన యప్పకవి యీ మధ్యాక్కర యతిస్థాన విషయమున నన్నయ. 'చెప్పలేదో ! మధ్యాక్కరలను గ్రంథములందు నన్నయ యెఱ్ఱజన లిద్ద ధరణి జరాధక, భూత, సంఘంబు + మామాక్ష (ఆశ్వీర్వ-2-185).<noinclude><references/></noinclude> qjf4lw84491vtvsoe9i45fly59yiu6l 104 213218 556548 2026-05-20T12:16:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '365 "శతమఖత్రి తయంబు - జలశాత్తుఁ డొకందు శకముఖ క్రయిలిరాంరః = జను శి శ్రమలను, ప్రతిభ నీ మడుగులో వృఃర పెరుగూర్చం - చదువంఘు) వీరీతి - జకకూర్చి సుకవి చతురవారారూఢి - బలకారు మతులు కృతులం...' 556548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>365 "శతమఖత్రి తయంబు - జలశాత్తుఁ డొకందు శకముఖ క్రయిలిరాంరః = జను శి శ్రమలను, ప్రతిభ నీ మడుగులో వృఃర పెరుగూర్చం - చదువంఘు) వీరీతి - జకకూర్చి సుకవి చతురవారారూఢి - బలకారు మతులు కృతులందు దరువోజ నీయోనాళి రంగం. కృష్ణా కృత్యుడై చెప్పు క్షితి కాల్ల కధల - (4-461) శశమఖత్ర నింద విశ్రమం బని లక్షణములో గలదు. ఈ పాలీను సౌరపాటు, తొలుత రెం డింద్ర గణములమీనద యతి యన్నది గాన 'శశశంఖద్వనియ మీద' అని యుందు నేమో యసుకొనవచ్చు గాని యవయం సరిపడదు. తరువోజకు రెండేసి గణనులపై మూఁదుచోట్ల యుతులుందును, 'శతమఖవ్వయి' అని పాఠమున నట్టి యర్థము కద్రువద్దు. మణి యప్పకవి తరువోజలో ద్వీపనస కె: బూర్వా ర్ధత్తదార్థములందుఁ బ్రా కూర్చబడియున్నది. ఇది లేదు, చూ, నన్నయ కారకము. "ఈ సార్లు మోపెట్టి యేయడాణములు - నీయం శ్రీ మస్స్యంబు చేసినవాఁడు. (ఆది-7-170) ఇంశను అప్పకవి చెప్పిన ఛందోవిషయములందు విమర్శించవలసిన సంగతు లనే కములు గలవు. ఆ ఛంజోలక్షణవి కేషనులు నా 'తెలుగుభాషలో చందోరీతు' లను గ్రంధములో సర్వంకషము.గః జర్చింపబడినవి. జిజ్ఞాసువులం ధరయుదురుగాక, 5. సంధిపరిచ్ఛేదము యొక్క: షష్ఠీవిభక్తి ప్రత్యయమైన యొక్క కు లోపము నిత్యముగా ప్రాచీన గ్రంధములందు సర్వశ్రీ గానవచ్చుచున్నది, “వవ బాంధవఃకుళయొక్క భద్ర యొక్క కాంబవతియొక్క యను శేష వస్థులందు.” (5-28) ల. ఈ విధముగా యొక్కను నేర్చి వాళ్లుట ప్రాచీన సంప్రదాయము గాదు,<noinclude><references/></noinclude> mfzedomwgtlgnxgj9h3gm6i51s7s8yi 104 213219 556549 2026-05-20T12:16:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '106 విభక్తులలో ద్రుక ప్రశృతికములు (1-59). ఇందు 'అందున్, న' అను ప్రత్యయములు చెప్పబడలేదు, ఆపటంలోపల్లి, లేక_గోడంవలన లకు మూఁటికే యంకృమాసమున నిర్వము చెప్పఁబడును. ఇందు 'లోనల' ప్రత్యయముగ...' 556549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>106 విభక్తులలో ద్రుక ప్రశృతికములు (1-59). ఇందు 'అందున్, న' అను ప్రత్యయములు చెప్పబడలేదు, ఆపటంలోపల్లి, లేక_గోడంవలన లకు మూఁటికే యంకృమాసమున నిర్వము చెప్పఁబడును. ఇందు 'లోనల' ప్రత్యయముగూడఁ కేర్పఁబడినది. 'భాగవతుల జోకలి ప్రాణభయం,' (5-85) పూనును - పూలడు 'పూంచం' అని సబిందురముగాఁ కెర్బలేదన్నా డనుకని. 'పండు' అని యీ క్రింది తిక్కన పద్యములోలగలదు. "అంచన బాకాలం తృక చంచ లేను లీల మెఱయం జీవరాశ్వములతో బూంచి రక్తంబున, ప్రథమపురు షేకావసంధి (ప్రజాట, 4.45) 'నిత్యమను శ్రమపురుష, శ్రీయాస్వీఈ' అని చింతామణి. దీని ననుసరించి ప్రథమ మధ్యమపురుషముల ఇకారమునకు సంధి నిత్యముగావలయు. నన్నయచింతాళుణి ప్రధమ పురుషమునందలి యిత్తునకు నిక్యగంధి విధించుటనే 'కూర్చుండిరి యొండొరుల గel' ఆను శ్రీనాథుని ప్రయోగము న్నా గాదని యా షేషించి నాఁ డబ్బకని. (5-64-65) అప్పథర్వణ కృతనిశృతివివేకము లభింపలేదు కాబోలు! అందు 'ప్రకమే చోత్తమే రైన క్రియకో బా' భవచ్చ్యుతి' అని చింశాదుణీ మాత్రము సవరింపఁ బడినది. ప్రధమోర్తమపురుషముల శ్రియల యిత్తునకు సుధీ వైకల్పిక మని కరువాత వ్యాక ర్తలు' సూత్రించిరి. శ్రీకాథు నా క్షేపించిన యప్పుకవి శ్రీక్రింది తిక్కన ప్రయో గములు గోచరములుగా లేదు కాబోలు. గురుభీష్ణాదులు సూచుచుండ సభ మీకుఁ గీడు నాఁడట్లు ము ష్కరులై చేసిరి యంద చేసేయును, అరుగు పెంచిరి యల్దేవు నర్థి గొలుకు (ఉద్యోగ; 3-36) (చరాగుల, 77) నన్నయభట్టారకుఁడే భారతమున నీసంధి వైకల్పికముగా ప్రయోగించిన స్థలము: తాపట్టి నీరేశలింగవువతులు భారతప్రయోగమునకు విరుద్ధముగా సూత్రింహ లక్షిర చింతామణి. నన్నయ కర్తృకము తవుల తల్లి అంతఁ గొండ అధిక '''' వ్రాసి, అన్నయోగము, 408)<noinclude><references/></noinclude> 7abkc2uztnnvu5x0o5bb8xdn5to9y46 104 213220 556550 2026-05-20T12:17:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '107 -రు చింతామణీ విషయ ఇందులకు శ్రీ పజ్ఞుల · చినసీతారామస్వామిశాస్త్రి గారు శోధకాది గ్రంథములందు సమాధానము వ్రాసిరి. 'హార్యంబు నేరెవ్' ఆకచోట బాదాం తము వాక్యాంతము నగుటచే సంధిచేయ...' 556550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>107 -రు చింతామణీ విషయ ఇందులకు శ్రీ పజ్ఞుల · చినసీతారామస్వామిశాస్త్రి గారు శోధకాది గ్రంథములందు సమాధానము వ్రాసిరి. 'హార్యంబు నేరెవ్' ఆకచోట బాదాం తము వాక్యాంతము నగుటచే సంధిచేయు సక్క, అలేవని 'హాస్యంబు సేసికి, “చని గేమి" అనురీతి చుదని అక్కా రణమునఁ జింతామణి సూక్రమరక బాధకము కాదలి శాస్త్రులు - రక్షిప్రాయండి. ఇట్టి ప్రశముపుకునే కారణం వ్యకము పాదమధ్యమున జూవీరణగాని నణం ధ్ర కవులచరిత్రకారులు కృశార్థులు కానోచదరి చుట్టి ప్రయోగ విమర్శ యం కాసి "అమసాగరులకు లిచ్చిగియాండు కొండలు, (. 7-188) ప్రయోగ సంధించర్భముని కనిభరాయనిచ్ఛేదము అకిరము సూరకవి యునాహరించెను. ఇవి హారానుధ్యములో నున్నది. దీనిని శాస్త్రులవారు చూడలేకు కావొలె, వారి ॥ ప్రయోగనందు 1942 లోనే కాల్చితి, సమాధానము లేదు, ' ! ఇటీవలి వ్యాకరణహిత పైన దానిని సంగ్రహించలేదు. బార్బళని యొః త్తమపురుష, బహువచన క్రియే నా రసం నిర్యవుని చింతారుణిలు నటి వెంకటి సృష్టంగాను (5-62, 68). చారి ప్రచూనము. నన్నయకు యుత్తుపురువు బహునకణికారమునకు సంధి వికల్పముగాఁ బ్ర قت శ్రీకాశము కధికంగా చితిమి యొక యెడున్. ఇందు సుఖముండితిమి డు తెల్లకుండ, అనుకరణ సంధులు నూ, మారీశాన ద్విశ్వం లో కామ అదితే నిర్జన్య. (HA. 2.84) (e. 5-289) (62427 ఈ సూత్రము నను నడించుకట్టున అప్పకవి యీ క్రింది విధముగా రచించే 'కరించెడుచోట వవ్యయాదుల కొన గల బొట్టుగనకు దీర్ఘంంబగును వచ్చు కావము కేశవాయ తుభ్యం నాకు యనఁX '60+2.భు సంహý Kex.' (5-98) చింశామణిలో నముళ్ళఖైదుల తు ఏవిసర్గకు సభకరణమున లోభము చేర్చఁబడి దీర్ఘాం శబ్దముల వినయము గృృశించబడలేదు. గుః దీర్ఘమునకు పూర్వము<noinclude><references/></noinclude> lf8v9fqaaaot7yzpweki7776mof416x 104 213221 556551 2026-05-20T12:17:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10$ గలుగునని యప్పకవి చెప్పుట యమూలక మును నిర్మూలమునగును. 'రా' మాధుసంహర్తా' యకు ననురీని దీర్ఘాంకముగా నుండు నేరాని 'సంహర్త' హ్రస్వముగాదు. ఇందే కాక, యిఁK రెండు చోట్ల అప్పుకవి హ్రస్...' 556551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>10$ గలుగునని యప్పకవి చెప్పుట యమూలక మును నిర్మూలమునగును. 'రా' మాధుసంహర్తా' యకు ననురీని దీర్ఘాంకముగా నుండు నేరాని 'సంహర్త' హ్రస్వముగాదు. ఇందే కాక, యిఁK రెండు చోట్ల అప్పుకవి హ్రస్వము చేసి ప్రయోగించి యున్నాఁడు. హరేస్తు పడస్ట్రార యనుట (సీ. 27), కవితైవవిధ్యయనుచు (1-58), అప్పకవి వ్రాసిన లక్ష్యాలక్షణములఁ జూచియే సూరి బాలవ్యాకరణములో 'ఆసుకృతిని నిడుదకుం గుఱుచ యగుగన యొకండు పలికె నది నిరాకరంబు. దుర్భల్య బలంతాతా యన వినవే' (56) అని వృత్తి రచించె నన గొచ్చును. అప్పకవి కవిత అప్పక నీయము లక్షణ గ్రంథమయ్యును నిందలి శవిక మృదుమధురము, సాధార ణముగా లక్షణ గ్రంథములలోని పద్యములు ఛందోబద్ధములు మాత్రమే. అందు యతి శ్రావ పూపాకుసుమములు, బల్లి పల్కులు మెండుగా నుంచునని పండితుల కంపు. ఇళర గ్రంథములపట్ల నట్టి యభిప్రాయము నిజమే కావచ్చుగాని యందుల కప్పకనీయి కవిత యవవాదము. ఆమూలా శ్రము పద్యములు చక్కని కుంటుపడని నడక గలపై యున్నవి, అప్పకవి పోతన భాగవతము రేఫఅకారసాంకర్యముచే నాడీ లాక్షణికు లుదాహరించ మాన్తిలేని చెప్పినను 'గలక్షణంబుగా కిమ్మహి నేమిలు కొదవ'. యకు ముదా శభావము గలవాఁడై పోతన శవిళారీతిని వంశ్యామప్రాసాది శబ్దాలంకార భూయిష్టముఁ దన మా గ్రంథములోని పద్యములు వ్రాసెను. లక్ష్యములందు దశమస్కంధములోని కృష్ణ చర్నిగ్ర చట్టములు మెండుగఁ గలవు, కవిస్తుతిలో సహజపాండిత్యుని సంస్మరిం చెను. లక్షల భాగమున నిక్కమైన రసాలంకారాత్మకకవిత లేకున్నను గ్రంధావతారికా! భాగమున వట్టి కవిక రాణించుదున్నది. . పట్టుగ (6. 21), నందుక, ఎక్కుక (1-107), ్చక (2.121) తెలుగుక (2–388), 'శని'గా '' ప్రత్యయము, వీటిలోపల (దీని లోవల-4.45 8); తాల్వా రేపల్లెను (1-509); చనుదెంచావంధము (తుదెంచు నానందము - మీన్) వాగుకు (వాగును- 48.60) తన 'రాశజ ప్రవరారు నజా- 4.419) పందొమ్మిదో ఛందము (ఉ-385) శాంచెదరుగులు (453) కాత *కోత (4.524) గ్రంథవిస్తారశంక (వ రు 2.40) మున్నకు విలక్షణ ప్రయోగ 'కొన్ని' వచ్చి<noinclude><references/></noinclude> m5g5cp38r8s8nx65cdc1ijclhh0q53c 104 213222 556552 2026-05-20T12:17:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '109 'కాళిదాసమయూరాజశవుల కై శఁ, గలవు కప్పులనుగ నమ్యులకు లేదె నిద్దగగువాని దిద్దుఁడు ఏకాని, యెడల నా నేరములు శ్రీమియియించుటికొచ ఈ గ్రంధమున నాకుఁ గానవచ్చిన కొన్ని కోవరువాలును ఛ...' 556552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>109 'కాళిదాసమయూరాజశవుల కై శఁ, గలవు కప్పులనుగ నమ్యులకు లేదె నిద్దగగువాని దిద్దుఁడు ఏకాని, యెడల నా నేరములు శ్రీమియియించుటికొచ ఈ గ్రంధమున నాకుఁ గానవచ్చిన కొన్ని కోవరువాలును ఛందోవంగములను అక్షయపర్యాసములను ఉప్పకవి సూచించినట్లు వీలయినంత సవరించాలి. సాగున్నవి. నాసవరణలకు (రా) వారు గుర్తుంచబడినది: సవరణలలో జూ ర్వసాదములను గంతము చూపితిని. గ్రుడ్లను వరించునపు దాసవరణల నధిర్సూచిలో గోలేద. 'ఆశ్పరబీయమా: నివరణలు' అను చీర నందలి కవిలేఖశాని భ్రమ క్రమాదజనిత పాఠములకు మిర్మముగ సర్లేభుని వాళ్ల సంస్థ హారిక అనికనీయ గ్రంథమునకుఁ బ్రజేశాముఖంభయఁగ ముండనిచ్చితి. సామ్యనమును బ్రకటించక, యంక వి సుకరణలను వా ళ్లే వారి యప్పకవీయ పంచమము ప్రణమ్యంలో గ్రంథాలనముక నా పేరు చెప్పక శుధ్ధిపశ్రమంలోని బాపేని. అందులకు ఐద్యుల కాడు వాళ్ల ముత్రాలయ మునఁ బండితులుగాఁ బనీగేయ,చబడిన కృష్ణమాచార్యు లకు వ్యాకరణణిజ్యా ప్రవీణం లొకరు. నా రంకుతో, ధృ ఫినందశ గ్రంధముఖముకు బీజక వ్రాయుచు నా సవరణ ములకాని రెండు మూడు ప్రసంగములు సంగ్రహించి స్వావజ్ఞ సుంగ వెలయిణ దుకొని కృతార్థులు రాజిరెచ్చి?, ఆచార్యుల జనహరణ మకార్యమురుగూర్చి 'సత్య వ్యాసము 1-6-1933 శ్రీ లింగపత్రికలో కీ. శే. సహృదయులు కళా ప్రపూర్ణులు శ్రీ వానిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రగాలి సమతీ వేం ప్రకటించబడెను. ఇప్పడే గ్రంశముద్రణమున ఆదరణలన్నియు సంగ్రహింతం అడరు, మఱియని బ్రస్తకంబగు గు భ్రమము ప్రణముల ముని అసముద్రంలో లేరి కొన్ని సౌరణగా ఈ-ప్పలేర్పులు గలవు. ఇంక మీ శ్రుబా శ్రీచుల్లాది రామకృష్ణ శృస్త్రిగారు దయతోనిచ్చిన మాద్యాలోక నును ముర్రా కళాలయంచుము, అప్పుడుము ప్రతికా 12. పాతములు సంప్రతింపబడెను. ప్రతి వేకము రామానుజు సూరిగాక వే: బన్కు కు 859 సం|॥ ముద్రితము. దుటి మనిటీకుల నా హాస్క రించిన మా అమముద్రణ ప్రతిని జూచిన సహృదయులు శ్రీవ స్నా బాద నాగలింగళిపయోగిగారు (మహబూబ్ నగర్) తమ సిద్ధరున్న యప్సశనీయ తారణర్ర నిజే ప్రతిని నాకు దయతో 'లగా అందు 3 ఆశ్వాసములు కొం చిన్న్యూనముగఁ గలవు. అందు అరసున్న () ఈరీతిగా శరంగంజయన్నవి. శకటరేధము సతము గలదు. అం చున్నవిభాగము బరి పాఠభేరము భిన్న చోట<noinclude><references/></noinclude> qztd2v4waanv6mo2hx3zlye59ovh58r 104 213223 556553 2026-05-20T12:17:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '110 నధస్సూచిలో సూచించితి. ఈ యవ్యాజ సాహిత్య సాహాయ్యము సలిపినందులకు శ్రీ సౌగళింగళివయోగిగారికిఁ కృతజ్ఞుఁడను. ఈ గ్రంధము నామూలా గ్రము సస్కరించి సముచితముగు సమీక్షను వ్రాసి యీయ...' 556553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>110 నధస్సూచిలో సూచించితి. ఈ యవ్యాజ సాహిత్య సాహాయ్యము సలిపినందులకు శ్రీ సౌగళింగళివయోగిగారికిఁ కృతజ్ఞుఁడను. ఈ గ్రంధము నామూలా గ్రము సస్కరించి సముచితముగు సమీక్షను వ్రాసి యీయఁగోరి కీ యవకాశము గలిగించినందులకు బానిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రుల ట్రస్టువారికి చూచుక కృతజ్ఞ రాపూర్వక వందనము లర్పించుచున్నాఁడను. పూర్వముద్రణములోని గిడుగువారి పీరికయు నిందుఁ బొందు గుఱుకుఁబడినది, అందు లేని కొన్ని ని శ్లేషములనే ప్రధానముగ నా సమీక్షలో సుల్లేఖించితిని, కొన్ని సట్లఁ బ్రకారాంతరమునఁ బునరుక్తు లుండనగుడు, అప్పకవీయ లక్షణములఁ యార్చి పరామర్శించవలసిన విషయము రెన్నో కలవు. అటుచేసిన గ్రంథం దరమగును. అప్పక వీయ ఛండోభాగములోని (పద్య యతి స్రావం ఎణములం) విశేషములఁ బర్యా ప్తముగ నెఱుఁగఁ గోరువారు నా రచించిన 'తెలుఁగుభాషలోని ఛందోరీతులు' న బృహద్విమర్శనాత్మక గ్రంథమును దవృక కనించఁదగును, అం దప్పకవీయములోని 3.4 ఆశ్వాసములలోని ప్రతివిషయము కూలంకషముగఁ బరామర్శింపఁబడెను. అప్పకవీయము నా పరిష్కరణసమీక్షలతో 1962 లోఁ దొలుత వావిళ్ల ప్రకటించిది. నుతల నిప్పుడు మంణికొన్ని సవరణలతో, విపుల సమీక్షతో వావిళ్ల సుద్ధ వారి కోరిక మేరకు నేడవ ముద్రణముకకు గ్రంధము సిద్ధము చేసి యిచ్చుచున్నాను. క్రమణ నిట్టిభాగ్యమును గలిగించినందులకు శ్రీ బారికి నాడు ధన్యవాదములు. .. 23-10-66. (విజయదశమి.)). విద్వాజ్ రావూరి దొరసామి కర్మ, ఎం. ఏ., ఆంధ్రోపన్యాసనుఁడు, వైష్ణవకళాశాల,<noinclude><references/></noinclude> ifvzmyj29yzs8xvr1wr3f212d426ixv 104 213224 556554 2026-05-20T12:17:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయసం ఖ్య. 3 పీఠిక విషయ సూచిక ప్రథమాశ్వాసము జి సవరం త 4 గుగుస్తులి నీ స్వస్థ ప్రకారము 7 గ్ర లక్ష ప్రధానము 8 శక్తృవంశావతారము 10 వసంతములు పుటసంఖ్య. విషయసంఖ్య. 1:29 రాష్ట్రకు శ్రీనివ...' 556554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విషయసం ఖ్య. 3 పీఠిక విషయ సూచిక ప్రథమాశ్వాసము జి సవరం త 4 గుగుస్తులి నీ స్వస్థ ప్రకారము 7 గ్ర లక్ష ప్రధానము 8 శక్తృవంశావతారము 10 వసంతములు పుటసంఖ్య. విషయసంఖ్య. 1:29 రాష్ట్రకు శ్రీనివిరణము 3 30 ప్రవృతికృలి వంతు పుటసంఖ్య 27 28 30 బులు 31 83 3. 33 శ్రీనివకవచనమః 0 13.1 ఆంధ్ర సాధన కతుష్టయము 3, 35 శుక్షణము 8:36 కట్ఫరుల మ 1:-87 దేశ్యలక్షణములు 12:38 ఆంధ్రదేళ్ళ 1 భామోరణిచ్ఛేదములనూ త్రులు 13 89 పూర్వమిత్ర వం 12 పూర్వగ్రం! నాముం గ్రహము 13 ప్రబంధమరియు 1.5 శబ్దార్థలవణాలు కారసీసమాలిక 16 శట్టె దోషఫీసమాలిక 17 వాక్యాలక్షణము 18 కను వేకము 19 వంచసిద్ధ భాఐపీనన లిక 20 శృంగారరసగీకనూలిక 2) పోష్టరరసీసనిగాలిక 22 నాయక నిర్ణయసీసమానిక 29 సుకవిమాన శిక్ష్యనుఁ 24 సక్క విలమణమః 25 సప్తవిధకర్తలు 26 27 కనితా ప్రశంస 11.40 గ్రామ్యసులు చూ 16 ద్వితీయ్వాసము 33 22 39 40 $1 35 143 వర్ణ విచ్ఛేదములనూ త్రం జు 14 18 వర్ణస 46 17 48 17 19. 20 22 | 45 శుద్ధాంధ్ర జన గ్రామము 21146 ఆస్వాదనిర్ణ యమం " 24 35 25. 49 ప్రాతో జరజరిగ ణనము 50 ఆంగ్రహ వర్ణ సంఖ్య " 51 2652 అత్యాశుల 23 1 53 51 52 33 " 56 37 "<noinclude><references/></noinclude> il6cnohao6imogdc1q1yyt287k0gp0k 104 213225 556555 2026-05-20T12:18:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '112 విషయసంఖ్య 54 వ్యంబులోపము వి ష య సూ చిక పుటసంఖ్య, విషయ సంఖ్య. 58 80 వర్ణములకు దేవను నష్య పుటసంఖ్య 101 55 ఒదా దేశ హ్రూ స్వంబులన 60! 56 న వక్రతమ భేనంబులు 62 37 కవర్గాక్షర భేదంబులు 35 81 వర్ణములకు...' 556555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>112 విషయసంఖ్య 54 వ్యంబులోపము వి ష య సూ చిక పుటసంఖ్య, విషయ సంఖ్య. 58 80 వర్ణములకు దేవను నష్య పుటసంఖ్య 101 55 ఒదా దేశ హ్రూ స్వంబులన 60! 56 న వక్రతమ భేనంబులు 62 37 కవర్గాక్షర భేదంబులు 35 81 వర్ణములకుఁ బ్ర త్యేక ఫలములు 18 వర్ణంబులకు బీజత శ్రమ 22 102 వీరి చనర్గాక్షర భేదంబులు 63 83 ఏజాక్షరం స్త్రోద్ధారణము 33 59 టవర్గాక్షర భేదంబులు 66 60 కవర్గాక్షరభేదంబులు 70 83 నక్షత్రాధిపతులు 84 వర్ణ నవ శ్రాదులు 108 104 61 రేఫ భేదంబులు 75 86 శాయకాక్షరకూటంబులు 106 రూపములం 62 రేఫావరసీసమాలిక 63 హ్రస్వాక్షరముటమీఁజీ రేవమం లకు రూపములల 64 దీర్ఘాక్షరములమీఁది ఘనులకు రూపములం 65 అకారనీచమానిక 66 కయించలమీఁది ఆకారములకు 67 నిడుదలవిఁటి కారములకు .87 అక్షర కాంతి కూటములు 33 88 అక్ష ర కల కూటము .107 33 81 83 86 రూపములు 68 ఆకారభేదంబులు 69 వకార భేదంబులు 90 96 20 లక్యులను భేదంబుల 71 రేఫకోసము 72 ప్రారపనులకు లకారం కారముల కుట గల భేదము 23 నూపులోనగు వాని భేదంబులు 73 సకార భేదంబులు 75 హకారవివేకము ర .76 కావ్యాధి హ వర్ణం వర్ణ లింగంబులు 79 వర్ణములకు వల్ల ప్రాయక " 98 97 ఆక్షరవణ్ త్ర దూరము 98 ఆక్షరరాశి కూటము 4. 99 రాతినిర్ణయము... 100 ఆదర గ్రహకూటము 101 రాశ్యధిపతులు 102 గ్రహమై శ్రీ నిర్ణ యము -99 103 కృత్యాదివర్ణ ద్వయ యోగ 53 లక్షణములు -100 204 గ్రహశాంతి కూటము 106 బీజాక్షరకూటము . 101 107 జి మైత్రీ నిర్ణ 108 ఆగివర్ణ 11098 "3 109 .110 11 111 12 90 అక్షర చ క్ర కూటము 91 స్నిగ్ధాదిచక్ర కూటము 92. ఆరివర్ణ చ స్త్రోద్ధారణము 93 అక్షరసేవారి కూటము 35 108 94 గణనిర్ణయము 2 95 యోని నిర్ణ యము 96 లింగ నిర్ణయము<noinclude><references/></noinclude> 4c22woxnea0djfbxpeg8u1my52qj6tb 104 213226 556556 2026-05-20T12:18:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయ సంఖ్య. విషయ సూచిక పునఃసంఖ్య, విషయసంఖ్య. 113 187 నిర్దయుతులం 114 133 చిందుయతులు 10 సం ఆ రవి శేషము 111 శ్రీకారప్రభావము 112 కృతిముఖ ప్రశస్తంబులు 118 క త్తత్ స్థాన ప్రయోగ నిషిద్ధాక్ష రజులు 1...' 556556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విషయ సంఖ్య. విషయ సూచిక పునఃసంఖ్య, విషయసంఖ్య. 113 187 నిర్దయుతులం 114 133 చిందుయతులు 10 సం ఆ రవి శేషము 111 శ్రీకారప్రభావము 112 కృతిముఖ ప్రశస్తంబులు 118 క త్తత్ స్థాన ప్రయోగ నిషిద్ధాక్ష రజులు 114 దోస, ప్రభావము 118 పుట్టడం ఖ్య | 1400 విశేషములు 115 101 ఆతస్వారనంజ= ఛయతులు 118 142 అతడి కాయతులు 115 గుణానగుణ బాహుళ్యనికేషం 35 1.1.వీ ముకారయతులం 116 వశృకార్చనాదిధానము 119 145 మవర్ణ విరామములు 1:7 మాతృకానిర్ణయము 118 వ్యాసప్రఃరము 184 133 136 187 35 120 116 ఋజు ప్ర త్యేక భిన్నమతులు 138. 35 147 నెఱపతి 119 వి. ప్రమాతృకాపూజామం త్ర2121 143 వికతడయక్య భేదవిధతులు 120 రాజమాతృకా ర్చనము శ్రీక 12| వైశ్యగాతిమాతృశారాధన 114 శూద్రమాతృశారాధనమం త్రి 123 వాగ్దేవతాధ్యానము శం 124 ప్రలందోఙ్ఞ క్ర మకుథకాలు 2303 125 సారస్వతౌషధంబులు తృతీయాశ్వాసము 126 యతిభేదములు 127 స్వరవశులం 128 స్వర మైత్రీ వెళులం 129 స్వర ప్రభావనకులు 180 రు కవిసర్గ స్వరవతులు 281ళి 132 ఋక్వసంబంధ వరులు 133 బుర్వసామ్యవకులు 184 వృష్ణనులు 135 స్వంజరా రవిరతులు 186 ప్రాణిని రామములు 149 అభివవగ్గ యతులు 150 ఊష్మ విశ్రాంతులు. 122 151 సరసవచు .23 223 22 132 సుయం కలిగ్రామములు సమ సంధిపతులు 153 నికల్పనిరకుణములు 157 జరగూభవవతులం 189 141 " 142 35 143 35 128 158 ప్రాంతులఁ: ఊసర్గలు 146 129 159 నిత్యసమా రవికాంతులు 147 |160 క్యజ్ ప్రత్యణింతములు 158 16) దేశ్యనిక్య సమాస విశ్రాంతులు 134 |152 నిశ్యయతులు 130 183 రాగమని కాగ నాను ఖండ 31 " 181 137 158 132 164 పంచపూవిధ కవిరామము 161 25 165 కామస్వరవళులు 133 - 166 ఫైరియు విశ్రమములు ప్రాసయతులు 267 21 363<noinclude><references/></noinclude> bi2qz3ycbkj0rcqzfebzozlkh45joyy 104 213227 556557 2026-05-20T12:18:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '114 విషయసంఖ్య. విషయ సూచిక పుటసంఖ్య. | విషసంఖ్య. 168 అగ్రాహ్యవిరామములు. 169 ఆగ్రాహ్యవర్గ వడబ 170 ఆగ్రాహ్యసంబంధ వళులు 171 అగ్రాహ్యవర్ణ చతుష్టయ జగులు 172 అగ్రాహ్యా భేదవర్ణయతులు 178 శ్రావస్వ...' 556557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>114 విషయసంఖ్య. విషయ సూచిక పుటసంఖ్య. | విషసంఖ్య. 168 అగ్రాహ్యవిరామములు. 169 ఆగ్రాహ్యవర్గ వడబ 170 ఆగ్రాహ్యసంబంధ వళులు 171 అగ్రాహ్యవర్ణ చతుష్టయ జగులు 172 అగ్రాహ్యా భేదవర్ణయతులు 178 శ్రావస్వభావము . 174 ప్రాసపూర్వాక్షరనిర్ణయము 175 ప్రాసాద్, రస్వర మైని, 176 ప్రాన భేదంబులు 22 164 23 " " 188 198 ఇతిహాసాది స్వరూపము - 19 ప్రథమ ప్రత్యయోద్ధారణము 185 200 నైసర్గికరణములు | 201 ఉపగణోత్పత్తి ప్రకారము | 202 స్వభావరణ ప్రస్తారము 166 203 సూర్యేంద్ర చంద్ర గణ ప్రస్తా 166 " రము | 204 గురు లఘువర్ణ నిర్ణయమూ 167 205 సర్వగణలక్ష్యంబులు 206 గణాధిదేవతాఫలంబులు 177 సముప్రాసములం వర్ధబింద 168 207 అష్టగణలత ఈ బులం 178 పూర్ణబిందుప్రాసము " 179 ఖండాఖండ ప్రాసము 180 సంయుతాడు వరస్థానము 181 సంయు తానంయుత ప్రాసము 182 "రేఫయత ప్రాసము 183 లఘుద్విత్వ ప్రాదమం 184 వికల్ప ప్రాసము 185 ఉదయప్రాసము 186 అనునాసిక ప్రాసము 187 188 శ్రీనివై రము 189 స్వవర్ణ జ ప్రాసము 190 ఋసము 191 లమయ కాక ప్రాసము 192 అభేద ప్రాగము 193 సంధిక ప్రాసమని . 194 ఆప్రశస్తప్రాసము .. 195- · - 196 ఛందః ప్రభావము 197 ఛందో వ్యాదశ సంర్ఘ " 186 187 188 31 189 192 208 దేవతాంకిత నియమంబులు 195 209 నరాంకిక నియమంబులు 169 | 10 ×ణయోగ ఫలములు " 31 211 జోఘోదోష బాహుళ్య ఫలం టు 197 170 212 మటశ్యయములు 171 213 వృత్తసంఖ్యా ప్రత్యయము | 2146 కచ్ఛందోన రసంఖ్యాసీన " " నూలిక 178 |215 ఉల్త్రి-రిజిన్నత్తసంఖ్య " 175 23 208 " " 20% 206 | 216 ప్రస్తారాది ప్రత్యయములు 205. | 217 నష్టలబ్ధి ప్రత్యయము " 218 వృత్తో క్లిష్ట పత్యయమా క్రియా ప్రక్యయము 207 1219 11 209 176 221 ఆభ్వభాగ ప్రత్యయము " 1 220 అగనిర్ణయశకోటి చక్రము 208 177 222. సమనృత్తగంఖ్యా 223 ప్రతిచ్ఛందోవ్పతములు 178 224 ఉక్షా ప్రకృతిచ్చందో కాకవృత్తి 33 182225 సర్వవృత్తగంఖ్య 1.2.26 వ 210<noinclude><references/></noinclude> 4ms0mwq6m0v49ucp5op6ym3hgb5pgda 104 213228 556558 2026-05-20T12:18:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయ సూచిక వివయసంఖ్య, 22 ద్విగుణ ప్రసారశేఖర శ్రీమమా. 228 నష్టనృత్రప్రస్తారము 229 ఆఆనధండమునకు క్రిస్తా సంఖ్య సంఖ్య- 115 212 . లక్ష్మణ నుం 236 $1 233 240 218|248 న ప్రదశచ్ఛంగో ఆ -కప్పత్త 230 ఉర్దిష్టను...' 556558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విషయ సూచిక వివయసంఖ్య, 22 ద్విగుణ ప్రసారశేఖర శ్రీమమా. 228 నష్టనృత్రప్రస్తారము 229 ఆఆనధండమునకు క్రిస్తా సంఖ్య సంఖ్య- 115 212 . లక్ష్మణ నుం 236 $1 233 240 218|248 న ప్రదశచ్ఛంగో ఆ -కప్పత్త 230 ఉర్దిష్టను కరిర్ణయము 234' 281 స ప్రమద్ఛంద, ప్రస్తారము 132 మేరువ ర్ స్థానము 215 " 28.4 పద్యలత్యోపయోగిస౦క్షలు 216 235 హ్యావిధములు 286 ప్రధనున్వితీయకృతీయ చతుర్థ చ్ఛందోతాశ వృక్తల క్ష ణ ములు 237 చంచనుషవచ్ఛందోవారదృత లక్షణములు 220 2.49 అష్టాదశచ్ఛందోజు తనిృత్త లక్షణములు 250 ఏకోనమికతిచ్ఛందోజకవృత్తి 25 వింశతివ్భంగోజ-శళవృత్త లక్ష్మణ మూలం 232 ఏకవింశతిచ్ఛలదోకారనృత్త లక్షణములు 242 243 244 246 247 221-234 గ్ర3: శంశ చందోళాకన్న క 256 పంచనింశతిచ్ఛతోణానబెృత్త 249 250 288 సత్తగుచ్ఛంకోవాడనృత్త 222 23. అష్ట తవృత్త 223 24) మనమ చ్ఛంతో జాతవృత్త 23 223 257 పడింశతి ర్భంలో జరవృత్త 251 226 253 ముఖ్య గౌణ వృత్తాంది 252 228 లక్షణములు 2.41 దశముచ్ఛంలో కారనృత్త 2 42 ఏకాదశచ్ఛందోశారనృక్తి ల క్ష్మ ణములు 2443 ఇ్వదశర్భంతో జతవృత్త లక్షణములు 244 శ్రయోచవచ్ఛందోజారన్నద 2.45 చతుర్దశ వృత్త 1239 స్వస్థానమనుసృ దేవి వేశము 25వ 231260 నరస్థానార్థ సమసృ రని వేకము 235 261 పరస్థ జీపిననుళ్ళు వివేకము 257 “233 262 సర్వసరస్థానవిననునిృత్త వివేక నుం 235 263 మానిశావు కవి పేకము " 260<noinclude><references/></noinclude> 9nmc3afzqvrhm2ntkbvn9fa7tx0m4be 104 213229 556559 2026-05-20T12:18:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '116 విషయసంఖ్య. 264 దండకాదులు - విషయ సూ చీక 265 కాత్యుపజాలిని నూపణము 265 కండషట్కా భిధానంబులు 267 వంచవిధాక్కరంబులు పుటసంఖ్య. విషయన ఖ్య. 261 281 ద్రుతప్రకృతిశుద్ధ 262232 కళా 263 283 సంధిని దేశము ళా ప్...' 556559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>116 విషయసంఖ్య. 264 దండకాదులు - విషయ సూ చీక 265 కాత్యుపజాలిని నూపణము 265 కండషట్కా భిధానంబులు 267 వంచవిధాక్కరంబులు పుటసంఖ్య. విషయన ఖ్య. 261 281 ద్రుతప్రకృతిశుద్ధ 262232 కళా 263 283 సంధిని దేశము ళా ప్రదేశములు 307: 308 809. 261 268 మంజరీ ప్రళృతులు 265 1284 స్వరసంధిలర్ ణమం 269 నవవిధ రగడలు 267 285 ద్రుతప్రకృతిక స్వరసంధి లక్షణము 310 270 యక్ష గానలక్షణము 268 271 ఉదాహరణలతోణము 286 వ్యంజన సంధి 33 272 సీవల క్షణము 275 287 ఆకారాదిసంధులు ' 811 273 be 27 బిరుదులు 275 చిత్రకవిత్వమా 276 బంధకవిత్వము 277 గర్భకవిత్వమణ 814 277 288 భూతార్థ శ్రీ యానిసంధులు 312. 278 289 అర్ధనార్థం శ్రీ యనిసంధులు 279 290 ఔమభక్తికములు 282. 291 అశాశవిధ క్తికములు 295 292 మువిధ క్తిలో పొదులు 278 కల్పితకల్పవల్లీ ప్రహరణకలిక 2 96 293 కల్పితకల్పవల్లీ సమానలక్షణ 279 కందగర్భనుణిగణనికరాదులు 299 | సీసమాలిక 29. కరకృకకరు హేత్యాది చద్య సంసమాశ్వాసము 280 సంధెజరి చ్ఛేవమూల సూత్రము వ్యాఖ్యాసము 804 |295 గర్భదృత్తాదులం 820 329 330 382 321<noinclude><references/></noinclude> dkuvqnzv6w8z0k6u8seftwj77ddmqsu 104 213230 556560 2026-05-20T12:24:54Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>కథ సాంతంబుగాఁ జెప్పినం గాంతిమతి కలవాణి నుగ్గడించి యిగువురు నా రేయి నిమరవోయిరి. రాజును నిద్రించె. అంత మఱు-జనాఁ డరుణోదయంబుననే లేచి ప్రాతః కృత్యంబులు గడిపి పద్మపాదుండు అచ్చకరిగి మధ్యాహ్నవేళకుం గొలుపు సాలించి నిజమందిరంబున పడ్రసోసేతంబుగా భుజియించి గొంతసేపు మగువలతో దుగదచ్చిబార యనుచుఁ బగడసాలయాడి యైదారు గడియల ప్రొద్దుగలుఁగ వనమ్మున కరిగి యా చంద్రకాంతివేది వసించియున్న దివ్యదృష్టి జూచి కాలజ్ఞుం డిట్లనియె. {{left margin|5em}}<poem>శ్లో౹౹ చంద్రభాగానదీస్నానాత్ ౹ భవానీపూజనాదపి । అపుత్రాః సత్రిణ స్సంతు ౹ జీవంతు శరజాంశతం౹౹</poem> </div> అని యీ శ్లోకంబుఁ జదివి యావులుఁగు జోడు తమ నిలయంబుఁ బ్రవేశించిన నానేలఱీడును నిజనివాసంబుననుంజని తన భార్యల కిది చెప్పి యా రాత్రి గడిపి మఱునాడు అచ్చకు వచ్చి మతిమంతు నాహ్వానంబుసేసి యీ శ్లోకంబు జరివిన విని యతండు తలయూచి "దీని యర్థంబు నేఁ దెలిపెన, దేవా! చంద్రభాగానదీస్నానం బనుదినంబుఁ బ్రాతః కాలంబున నీ భార్యలతోడఁ జని చేయుచుఁ బట్టణంబు వెలుపలనున్న కాళీ కాలయంబునకుం బోయి ప్రత్యహంబు భక్తినియతులు గల్గి పూజింప మూడుదింనంబులకు నీరు మేలునేకూరు" ననిన నా యవనీపాలచంద్రుఁ డా మఱునాటనుండే యట్ల సేయుచు మూఁడవనాఁడు కలవాణీ కాంతిమతీయుక్తుండై భక్తియుక్తిం<noinclude><references/></noinclude> afxdoe2juzu7fim3e5s1w9krohr90qp 104 213231 556561 2026-05-20T12:39:53Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>లోకంబున నెంతలేసి లేవు? చూపున కొకపిట్టగా నున్న యది; దీనియెదుట నలుమోములదిట్ట పిట్టయనవచ్చు. అయ్యారె ! యియ్యీ రేడులోకంబుల నింతవింతశకుంతుంబు గాన నిమ" సంతసించి యాచిలుక రాయనిఁ దనచేత నిడికొని ముద్దిడి ఱెక్కలు దువ్వి యోమునిచంద్రా, భవదీయకృపా విశేషంబునంజేసికదా నాకిట్టి యపూర్వవస్తులాభంబు. మీ మేలు శతకోటిజన్మంబులకు మఱువనేరువ. దీనికిం బ్రతిసేయ నేదియుంగాన, నాబోటి కించిద్దుండు నేయుపనియేది? మిమ్ముందృప్తులంజేయునంతకు నొక వందనంబుసేతునని కరకమలంబులు ముకుళించి నమస్కరింప నమ్మహాముని దీర్ఘాయుష్మంతుండవు గమ్మని దీవించి యంతర్ధానంబునొందె. అంత నారాజు' మణికనక సుందరంబైన యొక పంజరంబుఁ దెప్పించి యయ్యండజం బందుండ నియోగించి తన భారతీ నిలయంబునడుమ నిడి విద్యార్థి సముదాయంబులకు వలచిన విద్యఁ గఱప నియమింప నప్పాఠశాల నా ద్విజరత్నంబు విజ్ఞాతంబుచేసిన ప్రజ్ఞావిశేషంబు లగణ్యంబులు. మఱియు నారాజన్యు డాఖగ రాజువలనఁ దెలిసిన పరమార్థంబు లనేకంబులు,” అని చెప్పినఁ గాంతిమతి సన్నసేయఁ గలవాణి మిన్నకుండె. మఱునాఁడు పద్మపాదుండు తన రాచగద్దియఁ గూర్చుండి రాజవ్యవహారవిమర్శ నుండ నా మతిమంతుల డాతొలి రేయిన యొక్క సిద్ధవేషంబుదాల్చి యాపట్టణ సమీపంబున నొక మఱ్ఱిక్రిందఁ గావిపుట్టంబుగట్టి యొడలంతట భూదీం బులిమి గంతఁగప్పి బొంతయొకటి చంక నిఱికించి పర్వసప్తకంబుగల బెత్తంబు చేబూని విడిసి “జటిలేంద్ర<noinclude><references/></noinclude> nmae0b1zl4eineq1wbxw0yho1b6uwma 104 213232 556563 2026-05-20T12:54:31Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|57}}</noinclude>మగు జలమునందు దర్భలు త్రుంచివైచునెడ నాజలము మిగుల తేలిక నొంది నిర్మల మగును. కావున నీదర్భలయందు జలమును శుద్ధిచేయుశక్తియున్న దనుట నిశ్చితము. మఱియు నీదర్భలను గాల్చి భస్మము చేసి యాభస్మమును లోహములకు బట్టించునెడ లోహములమాలిన్యమప్పుడె నివృత్తి యగును. భస్మసామాన్యము కంచుమున్నగువాని శుద్ధిసేయును. దర్భలభస్మమైననో రాగిని గూడ శుద్ధిసేయును. కావున నివి కారము పులుపురసములు కలిగియున్నవని తెలియుచున్నది. అందువలననె శిల్పశాస్త్రమున బింబముల శుద్ధిసేయుటకు చింతపండువలె శరక్షారంబును విధింపఁబడియె. శిల్పు లిప్పుడు దానినె వినియోగించుచున్నారు. శరక్షారము గలిపిన నీరునందు వెండి, బంగారు నుంచునెడ వెంటనె బాహ్యమలము నివృత్తి యగును. దీనింబట్టి యియ్యది లోహదోషములఁ బోగొట్టునని తెలియుచున్నది. దర్భలయొక్కక్షార మితరక్షారములవలె నల్పవీర్య మైనది కానేరదు. దర్భలక్షారము సున్నమువలె నోరు పొక్కించును. కావున నిది తీవ్రతరక్షారకోటియందుఁ జేర్చఁబడియెను. దేవతలకు పితరులకును ప్రియములని శాస్త్రముచేతనే తెలియుచున్నది. పుణ్యభూమి యగు నీభరతఖండంబుననె యుండుటంబట్టి పుణ్యభూమియందు మాత్ర ముండునవి యని తెలియుచున్నది. కావుననె యియ్యవి ఖండాంతరములయందు లేవు. సమశీతోష్ణం బగుదేశంబుననె<noinclude><references/></noinclude> f0vachdj4xssslldy9unyos1ava86vc 104 213233 556564 2026-05-20T12:57:02Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>స్వామి" యని పేరు పెట్టుకొని ముక్కు బట్టుకొని వీరాసనంబునం బీటవెట్టి సంతానరహీతులకు వేళ్లిత్తునని నెపంబుపన్ని యున్న నాత్రోవ రాకపోకలు గలవారివలన విని పౌరులలో గొంద రాస్వగ్రోధశాఖకడ కరిగి యపత్యలాభంబున కుపాయం బడిగిన నొక తాటాకుపైఁ గొన్ని యక్కరంబులు వ్రాసియిచ్చి “యది పఠియించుకొనుచు నాలుమగ లీనాడు మొదలు తొమ్మిది దినంబులు గృహంబులు వెలు వడక నడివిడువక పగలు బోసే యుతిఱిఁదక్క తక్కిన ప్రొద్దుతానిచ్చు నొక వేఱు తాఁ జెప్పు నొక పేరున నభిమంత్రించుచు రాత్రుల బేసిజాల మిధున కర్మంబులు మఱువకుండి రేని పదియవనాడె యెట్టిగొడాండ్రకైనం జూలునిలుచు నని చెప్పుచు నొకపేరును నొక తాటాకు చీటియు గోరెడు బూదియు నిచ్చుచురాఁగా నా పట్టణంబున దివాణంబువారి వలువలు చలువసేయు మడివేలు భార్యా సహితుండై వచ్చి యా సిద్ధు చేతివిభూతిఁ గొనిపోయి యానాఁడు మొదలు తొమ్మిదిదినంబులు సెలవుఁ గోర రాజమందిరంబు నకుంబోయి యీ వృత్తాంతము సెప్ప ధరావరుండు విని వానియడిగిన కొలంది గొలువువిడుపున కీయకొని, యీకిటుకు మతిమంతునదని తెలియక వధూయుక్తుండై పల్లకియెక్కి మట్టికడకుంబోయి యాసిద్ధ శేఖరుం దర్శించి కోరికఁ దెల్పిన నతండు వారి నెఱిఁగినవాఁడకాన నృపచంద్రున కిట్లనియె. "ఓమహీపాలచూడామణీ, నీకు సంతానంబు గల్గి సంతోషంబున నున్ననాఁడు నే నడిగిన వరం బిత్తునని యీయాకుమీద వ్రాసి మీ వాలుతోఁడ నిమ్మనిన నట్లకాక యని యక్కడనున్న యొక తాటాకుచీటిపై వ్రాసియిచ్చిన నంది, వినుము ఱోపులే<noinclude><references/></noinclude> d76y16jx8eu98l78q3w3oqtyzlcbafs 104 213234 556565 2026-05-20T12:58:10Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అ భి న వ గ ద్య ప్ర బంధ ము 87 సిక తామయ ప్రదేశంబునం గొంగుఁబఱచి పవళించి గాఢ సుషుప్తిం బాహ్యాభ్యంతరంబు లజ్ఞానంబున లీనంబైయున్న వేళ నొక మహాభీలదంష్ట్రాక రాళ వదనగహ్వరుండైన కర్చుర వ...' 556565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Brjswiki" /></noinclude>అ భి న వ గ ద్య ప్ర బంధ ము 87 సిక తామయ ప్రదేశంబునం గొంగుఁబఱచి పవళించి గాఢ సుషుప్తిం బాహ్యాభ్యంతరంబు లజ్ఞానంబున లీనంబైయున్న వేళ నొక మహాభీలదంష్ట్రాక రాళ వదనగహ్వరుండైన కర్చుర వర్ణుం డాచక్కి నిక్కి_నిక్కి యక్కో-మలిం జూచి యమ్మక్క యని యీచక్కనిచుక్క నాయిక్క కుం గొంపోయి మక్కువం జిక్క దక్కించుకొందుఁ గాక యని నిదురలోనున్న దాని నించు కయు గదలనీక తనవీపున నెక్కించుకొని యతీరయంబుసం దూర్పు దెసం బయనమై శతయోజనాయతంబైన కడలి నొకగడియలో దాఁటి యందుమానద్వీపంబున నిష్కళయను నిజపురంబు సొ త్తెంచి యందు మేదో మాంసరుధి రాష్ట్రదుర్గంధ బంధురంబైన యొకమందిరంబున డించిన మేలుకొంచి యా కాంచనాం యావంచకుని వికృతాకారం బట్టచూచి చేష్ట లుడిఁగి మూర్ఛిల్లి కొంతపడికి మైదెలసి తలవాంచి కనులం బాష్పజలంబుదటాయింప నేల గీతలు గీయుచుం జెక్కిటం జేయిచేర్చి వెక్కి వెక్కి యేడ్చుచున్న యాజన్వనిం జూచి యా తెక్క లిరక్క సుం డిట్టులనియె. “మధుర వాణీ, నీవీతీఱున విలపింపనేల? ఇచ్చట నీకేమితక్కువ ? పులిజున్ను పుట్ట తేనెయుం గలవు. నే నీ చుట్టుపట్టు. పదియాయి దీవులకు దొర తనంబు నేయువాఁడ. ఎల్లరక్కసులు నా పంపు నేతురు. నీవు నా చెట్టఁ బట్టి నయనే నిను పట్టం పురాణించేసి నేను నీకు దాసుండనై నీకనుసన్నల మెలంగనే నా పేరు గ్రదంష్ట్రుఁడు. నీ వేది యిచ్చగింతు దా నీకట్టెదుటఁ దెచ్చి పెట్టద. ముక్కంటియైనను గంటుపుపనో పండు” అని గడ్డము క్రింద చెయి వచ్చిన నచ్చపలాక్షి యొక్కింత జరిగి మార్మొ గముచేసి తనలోఁ దానిట్లని తలపోసె. వీనికిప్పు డెదురుప '9)<noinclude><references/></noinclude> 9gwan1wb7qo11z6epsjx32f6g3wr6s1 556575 556565 2026-05-20T13:49:01Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>సిక తామయప్రదేశంబునం గొంగుఁబఱచి పవళించి గాఢ సుషుప్తిం బాహ్యాభ్యంతరంబు లజ్ఞానంబున లీనంబైయున్న వేళ నొక మహాభీలదంష్ట్రాకరాళవదనగహ్వరుండైన కర్చురవర్ణుం డాచక్కి నిక్కి నిక్కి యక్కోమలిం జూచి యమ్మక్కయని యీచక్కనిచుక్క నాయిక్కకుం గొంపోయి మక్కువం జిక్క దక్కించుకొందుఁ గాక యని నిదురలోనున్న దాని నించుకయు గదలనీక తనవీపున నెక్కించుకొని యతీరయంబుసం దూర్పు దెసంకుం బయనమై శతయోజనాయతంబైన కడలి నొకగడియలో దాఁటి యందు మానద్వీపంబున నిష్కళయను నిజపురంబు సొత్తెంచి యందు మేదో మాంసరుధిరాస్టిదుర్గంధ బంధురంబైన యొకమందిరంబున డించిన మేలుకాంచి యాకాంచనాంగి యావంచకుని వికృతాకారం బట్టెచూచి చేష్టలుడిఁగి మూర్ఛిల్లి కొంతవడికి మైదెలసి తలవాంచి కనులం బాష్పజలంబుదటాయింప నేల గీతలు గీయుచుం జెక్కిటం జేయిచేర్చి వెక్కి వెక్కి యేడ్చుచున్న యాజన్వనిం జూచి యా తెక్కలిరక్క సుండిట్టులనియె. “మధుర వాణీ, నీవీతీఱున విలపింపనేల? ఇచ్చట నీకేమితక్కువ ? పులిజున్ను పుట్ట తేనెయుం గలవు. నే నీ చుట్టుపట్టు పదియాయి దీవులకు దొర తనంబు నేయువాఁడ. ఎల్లరక్కసులు నా పంపునేతురు. నీవు నా చెట్టఁబట్టినగడియనే నిను పట్టం పురాణించేసి నేను నీకు దాసుండనై నీకనుసన్నల మెలంగనే? నా పేరు గ్రదంష్ట్రుఁడు. నీ వేది యిచ్చగింతు దా నీకట్టెదుటఁ దెచ్చి పెట్టద. ముక్కంటియైనను గంటుపుపనోపండు” అని గడ్డము క్రింద చెయియిడ వచ్చిన నచ్చపలాక్షి యొక్కింత జరిగి మార్మొగముచేసి తనలోఁ దానిట్లని తలపోసె. వీనికిప్పు డెదురుపల్కి<noinclude><references/></noinclude> acl23pm2rv2m5zmzqji7sfp64hd97zz 104 213235 556566 2026-05-20T13:03:43Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|58|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}</noinclude>యివి పుట్టుచుండును. . కాబట్టి కర్మభూమి యగునీదేశంబుననే వీనికి వినియోగంబు కలిగియున్నది. ఇదిగాక . సూర్యకిరణములకు ప్రచారము బాగుగ నున్నప్పుడె ఈదర్భలకు శక్తి యధిక మగును. కావుననె వీని నమవసనాడు గ్రహించుచున్నారు. అట్లు గ్రహించుట కప్పు డివి బహురసము గలిగియుండుటే కారణ మగు. కాఁబట్టి దర్భలతో ప్రోక్షణము చేయగా జలదోషము నివర్తించుగాన నారోగ్యము గలుగు ననుటకు సంశయము లేదు. అన్నివిధము లగుప్రోక్షణములయందును నివి వినియోగించుచున్నవి. అట్టు లభిషేకజలమందును కూర్చగ్రంథి యుపయోగింపఁబడుచున్నది. ఇది యంతయు వీనియందు జలమును శుద్ధి జేయుగుణ ముండుటవల్ల ననియె గ్రహింప నగు. విస్తార మగుజలము గలచోట దర్భ యుడునేని యచట నారోగ్యకర మగుగాలి యుండునని నిశ్చయించి భగవన్తుఁ డగుధన్వన్తరి యారోగ్యశాలయొక్క నిర్మాణమును చెప్పునప్పుడు ఆశాల కీశాన్యదిశను దర్భలతోఁగూడిన గొప్పతటాక ముండవలయు నని వచించియుండెను కావున దర్భలకు జలశోధకత్వము నిశ్చితము. మఱియు, శుచి యైనవాఁడుగాని యశుచి యైనవాఁడుగాని సంధ్య నుసాసింపవలయు నని చెప్పుటచే సంధ్యాకాలమున స్నానముచేయుట సంభవింపకున్నను శుచిత్వము సంభ<noinclude><references/></noinclude> dpl0sv5r0pcs55r7muw68j45bb9fcu7 104 213236 556570 2026-05-20T13:15:13Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|59}}</noinclude>వించుటకై ప్రోక్షణ ముపయోగించును. దర్భలు దొరకకున్నయెడ వ్రేళ్ళ చేతనె ప్రోక్షణము చేసికొనవలయు. వ్రేళ్ళు సమదోషము కలవి కావున నట్టివ్రేళ్లచే ప్రోక్షణంబును దోష సామ్యమును గలిగించునదియె యగు, అనంతరము శ్లో॥ గోశృంగ మాత్ర ముద్ధృత్య జలమధ్యే జలం క్షి పేత్॥ జలము నావుకొమ్మంత పైకెత్తి జలమధ్యమున విడువవలయు. నమవచనమునుబట్టి జలమును గాయత్రీమహామంత్రముచే నభిమంత్రించి విడుచునెడ నదియె నర్ఘ్యప్రదాన మగును. ఇఁకనిద్దాని సంప్రదాయము, ఫలంబును నిరూపింపఁబడును. {{c|అర్ఘ్యప్రదానఫలము.}} జలము నావుకొమ్మంతమాత్రముపైనికెత్తి జలమునందు విడువవలయు నను విధివలన ప్రాతఃకాలమున పరమాత్మను ధ్యానించుచు నరుఁడు తూర్పుదిశ కభిముఖుఁడై దోయిలితో జలముగ్రహించి దేవతీర్థముచేత నర్ఘ్యమియ్యవలయు . అంతట సూర్యుని ధ్యానించుచు సకలప్రాణులయొక్క బుద్ధులను ప్రేరణజేయులక్షణము గలపరమేశ్వరునిధ్యానమున కంగము గా నాత్మప్రదక్షిణము చేయవలయు. ఏలన, సూర్యుం డుదయింపకముందు స్నానాదులచే సమధాతువులు గలశరీరమునకు బుద్ధిప్రసారణమునకై రక్తముయొక్క ప్రచార మపేక్షింపఁబడును. సూర్యోదయానంతరమువోలె సూర్యుం డుదయింపకముందు రక్తము స్వభావమున ప్రసరింపదు. మఱియు స్నా<noinclude><references/></noinclude> pincjcvek2eocqkl5fm7ngj1sozlu7m 104 213237 556572 2026-05-20T13:25:27Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|60|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}</noinclude>నమువలన చలిగొని శుక్రము ఘనీభవించి యున్నవానికి సూర్యకిరణప్రసారము గలిగినగాని కౌశలము గలుగనేరదు. కావున సూర్యకిరణము లెప్పుడు వచ్చునాయని నిరీక్షింపఁబడుచున్నవి. అప్పు డింకొకపని చేయవీలులేదు. నిద్రించునెడ శరీరమునకు తిరుగ మలసంబంధము కలుగును. కావున నిద్రింపగూడదు. ఊరకున్నయెడ మాంద్యము కలుగు. కావున నూరకుండఁగూడదు. ఈకారణముననే సూర్యుం డుదయించునప్పుడు ముందుగా మందేహు లనురాక్షసులుసూర్యు నడ్డగింతు రనుశ్రుతియీ యర్థమును గూడ బోధించుచున్నది. ఇందు మందేహశబ్దము విమర్శించునెడ బుద్ధి మాంద్యమునె చెప్పును. (మంద<ref> </ref>ఈహా = బుద్ధి, మందబుద్ధి. ఇదియే బుద్ధిమాంద్యము) దీనివలన లౌకిక వ్యవహారము నపుడు నిర్వహించుకొనుటకు శక్తి యుండదు. అట్టిశక్తి నార్జించు టకొఱకును, చిత్తమునకు, శరీరమునకును కర్మముచేయు శక్తి గలుగుకొఱకును వ్యర్థముగాఁబోవుచున్న కాల మును భగవంతునియుపాసనమునందు వినియోగించుట న్యాయము. ఇదిగాక, నిర్వ్యాపారముగానుండుట మాంద్య హేతువుగాన నప్పుడింద్రియములు భగవంతునిధ్యానమున వినియోగపరచఁబడియెడిని. సమస్తకర్మములు సఫల మగుటకై మొదట పరమేశ్వరునిధ్యాన మావశ్యకము. ఈశ్వరానుగ్రహముననె కర్మము ఫలప్రద మగుగాని కేవలము పురుషప్రయత్నమువలన<noinclude><references/></noinclude> mqv2e8vxsl30jplqd3ykjz8kqnl9g77 556573 556572 2026-05-20T13:27:32Z శ్రీరామమూర్తి 1517 556573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|60|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}</noinclude>నమువలన చలిగొని శుక్రము ఘనీభవించి యున్నవానికి సూర్యకిరణప్రసారము గలిగినగాని కౌశలము గలుగనేరదు. కావున సూర్యకిరణము లెప్పుడు వచ్చునాయని నిరీక్షింపఁబడుచున్నవి. అప్పు డింకొకపని చేయవీలులేదు. నిద్రించునెడ శరీరమునకు తిరుగ మలసంబంధము కలుగును. కావున నిద్రింపగూడదు. ఊరకున్నయెడ మాంద్యము కలుగు. కావున నూరకుండఁగూడదు. ఈకారణముననే సూర్యుం డుదయించునప్పుడు ముందుగా మందేహు లనురాక్షసులుసూర్యు నడ్డగింతు రనుశ్రుతియీ యర్థమును గూడ బోధించుచున్నది. ఇందు మందేహశబ్దము విమర్శించునెడ బుద్ధి మాంద్యమునె చెప్పును. (మంద†ఈహా = బుద్ధి, మందబుద్ధి. ఇదియే బుద్ధిమాంద్యము) దీనివలన లౌకిక వ్యవహారము నపుడు నిర్వహించుకొనుటకు శక్తి యుండదు. అట్టిశక్తి నార్జించు టకొఱకును, చిత్తమునకు, శరీరమునకును కర్మముచేయు శక్తి గలుగుకొఱకును వ్యర్థముగాఁబోవుచున్న కాల మును భగవంతునియుపాసనమునందు వినియోగించుట న్యాయము. ఇదిగాక, నిర్వ్యాపారముగానుండుట మాంద్య హేతువుగాన నప్పుడింద్రియములు భగవంతునిధ్యానమున వినియోగపరచఁబడియెడిని. సమస్తకర్మములు సఫల మగుటకై మొదట పరమేశ్వరునిధ్యాన మావశ్యకము. ఈశ్వరానుగ్రహముననె కర్మము ఫలప్రద మగుగాని కేవలము పురుషప్రయత్నమువలన<noinclude><references/></noinclude> k59b8lwqbxwvhsg4fiks785l492s480 104 213238 556576 2026-05-20T14:04:15Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>తినా వీని యొక పంటి క్రిందికి నూఱుఁగాయఁగాను. వీఁడు గామరూపుండును, వియద్గామియు. వీనికింజిక్కినదాన. మఱి యెక్కడికిం బోరాదు. ఇపుడు వీని యీప్సితంబున కియ్య కొనినట్లయుండి యేదేనియొక పన్నుగడ యొనర్చితినా బ్రతుకుగలదు. ముందెటులుండునో! 'నందోరాజాభవిష్యతి' యని మనంబుఁ గుదురుపఱచి, “ఓరాక్షసేశ్వరా, నే నీకుందక్కినదాన; నెక్కడికిఁ బోనేర్తు? నీయెడ నాకుఁ దమకంబు లేకపోలేదు. పిన్ననాఁడు నే నొక తపసి కపకారంబుసేసి శాపంబునొందితి. ఎవ్వడు నాకు భర్తయై మదన కేళిందేలు వానిశిరంబు తక్షణంబ సహస్రశకలంబులై నేలంగూలు. ఈ శాపంబున కొక విముక్తిసాధనం బాతపసియ కలుగఁజేసె. చదియని శవము, చదివినశుకము, ఇవి రెండును నెప్పుడు నా కనులంబడు నప్పుడు నాకా శాపదోషంబు వాయు. ఆ రెండు వస్తువులును మదక్ష్మిగోచరంబులు కానినాఁడు నీవు వరించితివేని మృతుండ వగుదువు. ఇట్లని దుఃఖించుచుంటిని. అవి నీకు సాధ్యంబౌనేని తెచ్చితివా నంత తానంద సుఖపరవశుండవైచనవే? నా కొఁగిలి యెన్నఁడబ్బు నపుడే నీకు రంభ కౌఁగిలి యబ్బినట్లు నీ దేహంబుబ్బిపోదె. నా మోవియాన నెపుడు గలుగు నపుడు నీ కిహము దెలియునే? యమృతపానంబుఁ జేసినట్లని మేము భావంబు నొందవే? భళిర! నాతోఁడికలయిక వలయు నాఁడు నీ యొడ లిట్టుల నెయుండునా ? పోతవిగ్రహమువలె నలరుచున్న నినుం జూచి నరులందరు నానందింపరే! అపుడు నీవొకరితో మాటలాడి యొకరి మనవులు విని యొకపని చేతువా? అవును గాని దానవేశ్వరా, నీ దీర్ఘదంష్ట్రలకు నరశరీరంబులు వడియములా, విడియములా ? మేలు మేలు<noinclude><references/></noinclude> 2flhnkuzm9aipwpfetrlj921aiyigy4 104 213239 556577 2026-05-20T14:05:28Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నీ బాహుదండంబుల యండ నుండగల్గిన వేదండయాన కిఁక భూలోకంబేల? కావుననే పుణ్యజనో త్తముండ వై తివి." అని తెగడుచున్న రాక్షసాధముం డవి పొగడ్తల కాఁ దలఁచి యంది నెంతపని భూమ్యాద్యూర్ధ్వలో...' 556577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Brjswiki" /></noinclude>నీ బాహుదండంబుల యండ నుండగల్గిన వేదండయాన కిఁక భూలోకంబేల? కావుననే పుణ్యజనో త్తముండ వై తివి." అని తెగడుచున్న రాక్షసాధముం డవి పొగడ్తల కాఁ దలఁచి యంది నెంతపని భూమ్యాద్యూర్ధ్వలోకంబులేడును నతలా ద్యనోలోకంబు లేడును వెదకి యా రెండు వస్తువులు దెచ్చి నీ కట్టెదుటఁ బెట్టనే ”యని తలపంకించి మీసంబుదువ్వి మక్కు సుమగంధి వసియింప నొక చారుసౌధంబు నిర్ణయించి మనుజ యోగ్యంబులైన హారంబు లమర్ప సకలోపచారంబులు సేయ రాక్షసాంగనల నియమించి యాముద్దియపై యీఁగ వ్రాలకుండ: గట్టుదిట్టంబులు చేసి శవశుకాస్వేషణపరుండై సర్వలోక సర్వదేశంబులు శోధించుచుండె. అంతనా రాత్రి ప్రొద్దుబోయిన దని కాంతిమతి యూఁకోలు సాలింపఁ గలవాణియుఁ బవ్వళించె. ఆమఱునాఁడు పుడమిజేఁడు హజారంబున నొడ్డలగంబుండి మతిమంతుండు చీటికి దెచ్చియిచ్చిం దివికొని తనలోన నవ్వుకొని యతండుపన్నిన పన్నుఁగడకు సంతసించి యా ప్రొద్దు కొలువు నిలకడనేసి వనంబునకుఁజని యెప్పటియట్లయున్నఁ జొన్న కొమ్మపైనున్న దివ్యదృష్టి కాలజ్ఞాున కిట్లనియె. “జీవితే శ్వరా,యీకువలయేంద్రునింగం ఒక వాడిన మోముదమ్మితో, కూడి చిం తాభరంబుతో, నీ వేదియేని దయచేసి వాక్రుత్తువని యాశించి వచ్చియున్న వాఁడు. నీ వెల్లయర్ధంబు లుపదేశింప సమర్థుండవు కావుటంబట్టి నీకు విన్న వించితి. నన్ను మన్నించి యీ మన్నీనికిం బుత్రోత్పత్తిసాధనం బుపదేశించి రక్షిం పుమీ” యనినఁ గాలజ్ఞుండు “నా యనుంగా, యది 'నే<noinclude><references/></noinclude> 09h094bf3iyhivg24aqtnnod7p8ad8q 556662 556577 2026-05-21T10:35:28Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>నీ బాహుదండంబుల యండ నుండగల్గిన వేదండయాన కిఁక భూలోకంబేల? కావుననే పుణ్యజనోత్తముండవైతివి." అని తెగడుచున్న రాక్షసాధముండవి పొగడ్తలకాఁదలఁచి యంది యన నెంతపని భూమ్యాద్యూర్ధ్వలోకంబులేడును నతలాద్యధోలోకంబులేడును వెదకి యా రెండు వస్తువులుదెచ్చి నీ కట్టెదుటఁ బెట్టనే ”యని తలపంకించి మీసంబుదువ్వి యక్కు సుమగంధి వసియింప నొక చారుసౌధంబు నిర్ణయించి మనుజ యోగ్యంబులైన హారంబు లమర్ప సకలోపచారంబులు సేయ రాక్షసాంగనల నియమించి యాముద్దియపై యీఁగ వ్రాలకుండ: గట్టుదిట్టంబులు చేసి శవశుకాస్వేషణపరుండై సర్వలోక సర్వదేశంబులు శోధించుచుండె. అంతనా రాత్రి ప్రొద్దుబోయిన దని కాంతిమతి యూఁకోలు సాలింపఁ గలవాణియుఁ బవ్వళించె. ఆమఱునాఁడు పుడమిజేఁడు హజారంబున నొడ్డలగంబుండి మతిమంతుండు చీటికి దెచ్చియిచ్చిం జదివికొని తనలోన నవ్వుకొని యతండుపన్నిన పన్నుఁగడకు సంతసించి యా ప్రొద్దు కొలువు నిలకడనేసి వనంబునకుఁజని యెప్పటియట్లయున్నఁ బొన్న కొమ్మపైనున్న దివ్యదృష్టి కాలజ్ఞాున కిట్లనియె. “జీవితేశ్వరా,యీకువలయేంద్రునింగంటె? వాడిన మోముదమ్మితో, కూడిసచింతాభరంబుతో, నీ వేదియేని దయచేసి వాక్రుత్తువని యాశించి వచ్చియున్నవాఁడు. నీ వెల్లయర్ధంబు లుపదేశింప సమర్థుండవు కావుటంబట్టి నీకు విన్నవించితి. నన్ను మన్నించి యీ మన్నీనికిం బుత్రోత్పత్తిసాధనం బుపదేశించి రక్షింపుమీ” యనినఁ గాలజ్ఞుండు “నా యనుంగా, యది 'నే<noinclude><references/></noinclude> ronz4r7jta1osd0e7yu3bpbk4ntggbx 104 213240 556582 2026-05-20T16:17:27Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs200|ac}}యస్వీ సాహితీ ప్రతిభకు అమూల్య నీరాజనం</p> ఆచార్య యస్వీ జోగారావు విద్వత్కవి, విమర్వకులు, నిత్యజీవన భావనలో, సారస్వత సేవలో, సర్వకళాలాపనలో స్నిగ్ధులుగా పండితలోకం వారిని సంభావించింది. హృదయులు, రసైక జీవి అయిన యస్వీ చేపట్టని సాహిత్య ప్రక్రియలేదు. మహాసారస్వతోపాసకులైన జాతీయాచార్యులు జోగారావు గారి సాహితీ వరివస్యను విపులంగా సమీక్షిస్తూ బృహత్ గ్రంథం వెలయించారు నిత్యసాహిత్య కృషీవలులు ఆచార్య వెలమల సిమ్మన్న ఆచార్య సిమ్మన్న ప్రాచీనాధునిక సాహిత్యాలపై వందలాది వ్యాసాలు రచించారు. వర్దమాన తెలుగు సాహిత్య రంగంలో విమర్శకుడుగా తనదైన ప్రతిభను ఆవిష్కరించుకున్నారు. భాష, భాషాశాస్త్రం, సాహిత్యం, విమర్శ, వ్యాకరణం, మొదలైన అంశాలపై ప్రామాణిక గ్రంథాలు రచించారు. వీరి పుస్తకాలు వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల్లో విద్యార్థులు, అధ్యాపకులు పాఠ్య గ్రంథాలుగా ఆదరిస్తున్నారు. కందుకూరి, గురజాడ, గిడుగు, చిన్నయసూరి, శ్రీశ్రీ, తిలక్ మొదలైన వారి జీవిత సాహిత్యాలపై ఇప్పటికే అనేక గ్రంథాలు వెలువరించిన ఆచార్య సిమ్మన్న ఆంధ్ర కళాపరిషత్‌లో తమకు పాఠాలుబోధించిన గురువు ఆచార్య యస్వీ జోగారావు గారి జీవిత, సాహిత్యాలను వైమర్శికంగా సమీక్షస్తూ "ఆచార్య యస్వీ జోగారావు సాహితీ వరివస్య" అనే గ్రంథాన్ని వెలువరించడం ముదావహం. సమీక్షకుడుగా, విమర్శకుడుగా, పరిశోధన పర్యవేక్షకుడుగా, సిద్ధాంత గ్రంథాల న్యాయనిర్ణేతగా, తనకు గల విశేషమైన అనుభవంతో యస్వీ గారి సారస్వత ప్రతిభను విశ్లేషించారు. సిమ్మన్న. తొమ్మిది అధ్యాయాల ఈ గ్రంథంలో జోగారావుగారి సాహిత్య కృషిని ప్రక్రియపరంగా పరిశీలించారు. తొలి అధ్యాయంలో వారి జీవిత విశేషాలను సమగ్రంగా పరిచయం చేశారు. "వీరి ఆలోచన విలక్షణమైంది. భావ ప్రకటన అంతకంటే విశిష్టమైంది. చెప్పదలచుకున్నది నిర్భయంగా చెప్పడం వారి ప్రత్యేకత అంటూ యస్వీ గారి వ్యక్తిత్వాన్ని పాఠకుల ముందు నిలిపారు. ప్రతి అధ్యాయానికి ప్రారంభంలో ఆ అధ్యాయంలోని విషయం పై సాహితీ ప్రముఖుల విలువైన అభిప్రాయాన్ని సిమ్మన్న పొందు పరచడం పుస్తకానికి వన్నె చేకూర్చింది. జోగారావు కవిత్వపరంగా హృదయవాది. వారి అమృత లేఖిని నుండి స్రవించిన భావధారల సంగమ స్థానంగా “పంచకళ్యాణి" ఖండకావ్య సంపుటి అవతరించింది. వారి "ఉపనిషత్తు" సహృదయ<noinclude><references/> {{c|xiii}}</noinclude> ch2jl1mdle68ky6dyvhvsbzdmvw7a46 104 213241 556583 2026-05-20T16:28:27Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>రసోపనిషత్తు. శ్రీనాథుడు ఒక చాటువులో చెప్పిన “అడిగొప్పుల హోరు గాలి నడిగితి ననుమా" అనే పద్యపాదం అధారంగా కల్పిత ఇతివృత్తంగా మధుర పద్య కావ్యం రచించారు. జోగారావుగారి ప్రౌఢ భావుకముద్ర, యస్వీ అనల్ప కల్పనా ప్రతిభారామణీయకం సహృదయ హృదయైక వేద్యంగా గౌరవించే మహాకావ్యం 'ప్రసన్న కుసుమాయుధం' ఆచార్య సిమ్మన్న ఆయా కావ్యాలను, జోగారావు గారి ఇతర కవితా సంపుటాలను, సూక్ష్మదృష్టితో అధ్యయనం చేసి, ఆయా రచనలపై పండిత, విమర్శకులు ప్రకటించిన అభిప్రాయాలను ఉటంకిస్తూ, సంప్రదాయ విమర్శ విధానాలను అనుసరిస్తూ, విలువైన సమీక్ష నందించారు. యస్వీ గారి పద్యశిల్పాన్ని, మనోజ్ఞ కల్పనల్ని హృద్యంగా వివరించారు. జోగారావుగారికి విమర్శకుడుగా తెలుగునాట సముచిత స్థానం ఉంది. వారి 'మణి ప్రవాళం' వ్యాస సంపుటి కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందింది. అ వ్యాససంపుటిలోని 21 వ్యాసాల సారాన్ని ఆచార్య సిమ్మన్న వివరించి, యస్వీ గారి విమర్శక ప్రతిభను నిగ్గుతేల్చారు. జోగారావుగారి పరిశోధన గ్రంథం. 'ఆంధ్ర యక్షగాన వాఙ్మయ చరిత్ర' ఒక అపురూప దేశి సారస్వతి కళాప్రక్రియకు జోగారావుగారు సంతరించిన గౌరవాన్ని సిమ్మన్న ప్రస్తుతించారు. కథారచనలోనూ, నవలా రచనలోనూ జోగారావుగారి ప్రతిభపై గతంలో ప్రసిద్ధంగా ప్రస్తావనలు లేవు. ఆచార్య సిమ్మన్న ఈ గ్రంథంలో ఆలోటు తీర్చారు. చివరి అధ్యాయంలో జోగారావుగారి సాహితీమూర్తిమత్వంపై వారి వివిధ రచనలపై దాదాపు 30 మంది పండిత విమర్శకుల అభిప్రాయాలను పొందుపరచడం ఈ పుస్తకానికి అమూల్యాభరణం. ఆచార్య యస్వీ గారి రచనల్లోని వైలక్షణ్యాన్ని, వైశిష్ట్యాన్ని, ప్రతిభావంతగా నిరూపించి వారి సమగ్ర సాహిత్య స్వరూపాన్ని ఈ గ్రంథంలో దర్శింపజేశారు సిమ్మన్న. వెనుకటి ఆచార్యులు, విద్వాంసులగురించి, ఈతరం వారు ప్రత్యేకంగా తెలుగు సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేసే వారు. వర్తమాన కవులు, రచయితలు తెలుసుకోవలసిన అవసరం ఉంది. సిమ్మన్న గారి ఈ గ్రంథం సాహిత్యప్రపంచంలోని యస్వీ గారి అభిమానుల ఆదరణ పొందగలదని విశ్వసిస్తున్నాను. {{rh|||డాక్టర్ <big>దామెర వెంకట సూర్యా రావు</big>}} {{rh|||విశ్రాంత ఆచార్యులు,}} {{rh|||బి.వి.కె. కాలేజి, విశాఖపట్నం}}<noinclude><references/> {{c|xiv}}</noinclude> aanulslyhf76egaypemhmxwk0v45x01 104 213242 556592 2026-05-20T22:31:54Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|61}}</noinclude>కానేరదు. . కావున ప్రాతఃకాలమున నవశ్యముగా నర్ఘ్య మియ్యవలయు. అర్ఘ్య మిచ్చునెడ బుద్ధిమాంద్య మెట్లు పోవు నందురేని వినుఁడు. సమదోషములు కలవానికి బుద్ధిమాంద్య ముండనేరదు. అంజలిముద్రచే మూడుమార్లు జలమును విడుచునెడ సమదోషత్వము కలుగును. దైవతీర్థ మెప్పుడును త్రిదోషములను సామ్యము నొందించునదియే. శ్లో॥ అంగుళ్యగ్రే స్మృతం వైవం అనువచనమువలన చేతి వ్రేళ్ళకొనలయందు దైవతీర్థ ముండును. స్నానాదులచే శోధింపఁబడినమలము లావిరిరూపమున నాడులద్వారా బైలువెడలి నాడులకొనల నాశ్రయించి యుండును. అందు క్షణముసేపు నిర్మల మగుజలమును ధరించి ముమ్మారు విడుచునెడ నాడ్యగ్రముల కాశ్రయములగు వ్రేలికొనలయం దావిరిగా నున్నమలములు జలమున గలిసి వెడలిపోవును. దీనింబట్టి యప్పుడు జలము విడుచుట లాభకరమె యగును. అట్లేని, కేవలము జలమును బట్టి విడిచినమాత్రముచేతనె నైర్మల్యము గలుగునెడ అర్ఘ్యదానము హస్తప్రక్షాళనముతో సమాన మగుగదా యందురేని వినుడు. అప్పు డిట్లు స్నానముచేసి, శుద్ధవస్త్రమును ధరించి, పుండ్రము పెట్టికొని, కార్యాంతరమున ప్రవర్తింపక, ప్రాణముల నియమించి, యాచమనము చేసి, కుశాగ్రములచే జలము<noinclude><references/></noinclude> ogl8d72l49yg6puw9vtvdnqgmiq6va4 104 213243 556593 2026-05-20T22:41:01Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|62|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}</noinclude>ప్రోక్షించుకొని, పవిత్రుండై, సూర్యకిరణములు లేనందున నింద్రియముల నిరోధించి, యేకాగ్రచిత్తముతో నర్ఘ్యదానమున హస్తయుగమును వినియోగించునెడ నియ్యది హస్తప్రక్షాళనముతోసమ మగునా? కానేరదు. మఱియు, బ్రాహ్మముహూర్తమున జాగరణము సేయుటవలన నేత్రములయందు నైర్మల్యము గలిగెను. పరమేశ్వరుని ధ్యానించుటవలన చిత్తమునకు నైర్మల్యము సంభవించెను. మలవిసర్గమున కుచిత మగుదిశను గూర్చిపోవుటచే నాడీసంధులకు నిర్మలత్వము వచ్చెను. మలవిసర్జమునచేతను, శౌచముచేతను బాహ్యశౌచము సంఘటించెను. గండూషములచేతను, స్నానముచేతను సర్వాంగశుద్ధి యేర్పడెను. వస్త్రధారణముచే బాహ్యమలములు నివర్తించెను. ఆచమనముచే శ్వాసప్రణాడి శుద్ధి నొందెను. ప్రాణాయామముచే నంతశ్శుద్ధియు, మనస్సునకు వైశ్చల్యంబును కలిగెను. రేచకముచేత లోనిమలములు వెడలిపోవుటయు, పూరకముచేత రక్తశుద్ధియు కుంభకముచేత నాడులయందు వాయువు ప్రవేశించుటచే దార్ఢ్యంబును సంభవించెను. అనంతరము కుశప్రోక్షణవిధిచే కేశములు మొదలుకొని పాదములదనుక తేజము ప్రసరించెను. అంతట దోయిలితోనర్ఘ్యమును విడుచునెడ నిది హస్తప్రక్షాళనముతో సమ మెట్లగును? అప్పుడు జలముమాత్రము చల్లఁబడుచున్నదా? చూడుడు. సూర్యున కభిముఖముగా నుండు<noinclude><references/></noinclude> pdkt4vkd4kk2ed7plt0fyyegzvrvmh4 104 213244 556594 2026-05-20T22:49:31Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|63}}</noinclude>టయు, ఆత్మప్రదక్షిణంబును, దేవుని ధ్యానించుటయు, మొదలుగా నర్ఘ్యాంగములు గలిగియున్నవి. ఇవి సఫలము లని క్రమముగా నిరూపింపఁబడును. శ్లో॥ అప్రవాహోదకస్నానం విప్రపాదావనేజనం। గాయత్రీజప మర్ఘ్యంచ ఆదిత్యాభిముఖం చరేత్ ॥ అనువచనమువలన సూర్యున కభిముఖముగా నర్ఘ్యము నియ్యవలయునని తెలియుచున్నది. అటులేని సూర్యోదయముకంటె ముందుగా నర్ఘ్య మిచ్చు నప్పుడు సూర్యాభిముఖ్య మెట్లు సంభవించునని యడుగుదురా? అందునకై స్మృతి శో॥ ఈష న్నమన్ ప్రభాతేతు మధ్యాహ్నే ఋజుసంస్థితః। గాయత్ర్యా ప్రక్షి పేదర్ఘ్యం సాయంతూపవిశ న్భువి॥ కొంచెము వంగినవాఁడై ప్రాతఃకాలమునందును, సమముగా నిలుచుండినవాఁడై మధ్యాహ్నమునందును, కూర్చుండినవాఁడై సాయంకాలమునను నర్ఘ్య మియ్యవలయునని చెప్పుచున్నది. ఇది యుక్తమే. ప్రాతఃకాలమున సూర్యుఁ డుదయింపఁబోవుచు భూమియం దున్నమనకు కొంచెము దిగువన నున్నవాఁడు. అయినను ఆసూర్యునికిరణశక్తి భూమిని వేధించుచు మనుజునియందు సంక్రమించుచున్నది. కావున నప్పుడు కొంచెము వంగినవాఁడై అర్ఘ్యము నియ్యవలయు నని యున్నది. మధ్యాహ్నమున నైననో సూర్యుఁడు స్పష్టముగా కనపడుచున్నాఁడు. కావున నప్పుడు ప్రత్యక్షముగా శిరముచే సూర్యకిణములసారము గ్రహించుటకొఱకు నిలుచుండి యర్ఘ్యము<noinclude><references/></noinclude> llp13d1ume1lrs1rslsjlvxab8boycr 104 213245 556595 2026-05-20T22:58:39Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|64|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}</noinclude>నొసగవలయు నని చెప్పఁబడెను. సాయంకాలమునందు. సూర్యుఁడు కనఁబడుచుండగనె ఆర్ఘ్యము నియ్యవలయు. అప్పుడాసూర్యునిశక్తి తగ్గిపోవుచున్నది. గాన గూర్చుండి యర్ఘ్యము నియ్యవలయు నని యున్నది. సూర్యాభిముఖ్యము ముఖ్యము గావున ప్రాతఃకాలమునందు సర్వరోగహరంబును, పిత్త ప్రధానంబును నగు సూర్యకిరణములసారము అప్పుడు భూమి నిరుపార్శ్వముల వేధించుకిరణములద్వారా జలములయందుఁ బ్రవేశించియున్నది. .కావున వానిద్వారా శరీరమునఁ బ్రవేశించి శరీరమును మిగుల పరిశుద్ధి నొందించుచున్నది. ఇట్లు సూర్యకిరణశక్తిచే శోధింపఁబడినవ్రేళ్లు గలహస్తముచే జలము నిం కొకజలమందుగాని, దర్భతో గూడిననేలయందుగాని విడుచునెడ నప్పుడె యచ్చటినుండి యొకానొకశక్తి బైలువెడలి మనుష్యునిశరీరమున బ్రవేశించును. దానిచే శరీరముకు పారిశుధ్యము ప్రబలమగును. కావున నీయర్ఘ్యదానము జలము చల్లుటతో సమానముగాని, నిష్ప్రయోజనముగాని కానేరదు. ఇఁక ధ్యానము విశేషింపఁబడును. {{c|ధ్యానము.}} ధ్యానమున కపేక్షిత మగునంగజాత మంతయు మేల్కాంచినది మొదలు సంపూర్ణ మయ్యెను. కావున సూర్యుం డుదయించుటకంటె ముందు భగవద్ధ్యానముతో గూడ నర్ఘ్య మొసంగుట యావశ్యకము. ఏలన జాగరణాదులచే<noinclude><references/></noinclude> q3wj0dignkblmimfx6ukucthyf1sv1s 104 213246 556596 2026-05-20T23:06:04Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|65}}</noinclude>శుద్ధములగు నింద్రియప్రణాడులకు అదివఱకు లౌకికవ్యాపారమునప్రవేశము లేదు. ఇంద్రియములను పనులయందు ప్రవేశపెట్టుటకు ము౦దు భగవంతునియందర్పించి యద్దేవునిచే ననుగ్రహింపఁబడి నపదంపడి వానిని తగినపనులయందు వినియోగించుట కార్యసాధనము. సూర్యకిరణములు వెడలగనె యింద్రియములు స్వభావముననె లౌకిక కార్యములయందు ప్రవర్తించుచుండును. కావున నాయింద్రియములు ముందుగ ధ్యానమున వినియోగింపఁబడుచున్నవి. ఈధ్యాన మప్పుడు కేవల మార్యులచేతనే చేయఁబడుట లేదు. ఇఁక మ్లేచ్ఛులును ధ్యానమునకై యాఱుకాలముల నియమించికొని ప్రాతఃకాలమున ధ్యానము చేయుచునె యున్నారు. బౌద్ధులును నప్పుడే చేయుచున్నారు. జైనులును సూర్యకిరణములు రాకముందే భగవంతుని ధ్యానింపవలయు నని నియమించుకొనిరి. ఇట్లు నియమము చేసికొనిన వీరల కందఱకు నొక్క యభిప్రాయ ముండితీరవలయు. అది యే దందురేని, పనులయందు ప్రవర్తింపఁబోవు నింద్రియముల ముందుగా భగవంతునియందుఁ బ్రవేశపెట్టుట న్యాయ్య మనునదియే. కావున నర్ఘ్యంబును, ధ్యానంబును సఫలంబు లని యేర్పడినది. ఇఁక నందు వినియోగింపఁబడుమంత్రంబును సకలజీవులయొక్క బుద్ధిని ప్రేరణచేయు, బ్రహ్మమునే బోధించుచున్నదిగాన నామంత్రమున కందు నుపయోగము లేకపోదు. ఆమంత్రము కర్తవ్య<noinclude><references/></noinclude> tuv1881mzpvdklebl1ex6c8gp9kcg2v 104 213247 556607 2026-05-21T06:28:02Z ~2026-30422-91 7329 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '' 556607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="2409:408C:1E06:7C9C:1313:248E:1544:6DA" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> k816dkquutaxxcvczlwmni2d98ddm4h 0 213248 556608 2026-05-21T07:21:22Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556608 wikitext text/x-wiki భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా ఊరినిండ జనులు ఒక వర్ణమెంచరాదు ఊరినిండ జనులు ఒక వర్ణమెంచరాదు చాలా వేడితి వైకుంఠదాసుని రంగా చాలా వేడితి వైకుంఠదాసుని రంగా భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా మల్లెపూవుల దండ మన రామయ్య మెడ నిండా మల్లెపూవుల దండ మన రామయ్య మెడ నిండా సన్నజాజుల దండ మన సీతమ్మ జడనిండా సన్నజాజుల దండ మన సీతమ్మ జడనిండా భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా కుడిన లక్ష్మణుండు వింజామరంబు వీయగా కుడిన లక్ష్మణుండు వింజామరంబు వీయగా ఎడమ భరత శతృజ్ఞులు గొడుగు బట్టిరీ రంగా ఎడమ భరత శతృజ్ఞులు గొడుగు బట్టిరీ రంగా భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా చైత్రశుద్ధ నవమి పగలు రెండు జాములప్పుడే చైత్రశుద్ధ నవమి పగలు రెండు జాములప్పుడే తలంబ్రాలు బోసిరి శ్రీరామచంద్రులకూ తలంబ్రాలు బోసిరి శ్రీరామచంద్రులకూ భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా వచ్చిపోయే వారలకే వరములొసగే రాముని అండ వచ్చిపోయే వారలకే వరములొసగే రాముని అండ మాగ్రామం నిండ శ్రీరాముల కృపయుండ మాగ్రామం నిండ శ్రీరాముల కృపయుండ భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా 958ht2o1npkmt1awwm9r7oi8jxo0yyp 556609 556608 2026-05-21T07:21:54Z రవిచంద్ర 146 formating 556609 wikitext text/x-wiki <poem> భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా ఊరినిండ జనులు ఒక వర్ణమెంచరాదు ఊరినిండ జనులు ఒక వర్ణమెంచరాదు చాలా వేడితి వైకుంఠదాసుని రంగా చాలా వేడితి వైకుంఠదాసుని రంగా భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా మల్లెపూవుల దండ మన రామయ్య మెడ నిండా మల్లెపూవుల దండ మన రామయ్య మెడ నిండా సన్నజాజుల దండ మన సీతమ్మ జడనిండా సన్నజాజుల దండ మన సీతమ్మ జడనిండా భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా కుడిన లక్ష్మణుండు వింజామరంబు వీయగా కుడిన లక్ష్మణుండు వింజామరంబు వీయగా ఎడమ భరత శతృజ్ఞులు గొడుగు బట్టిరీ రంగా ఎడమ భరత శతృజ్ఞులు గొడుగు బట్టిరీ రంగా భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా చైత్రశుద్ధ నవమి పగలు రెండు జాములప్పుడే చైత్రశుద్ధ నవమి పగలు రెండు జాములప్పుడే తలంబ్రాలు బోసిరి శ్రీరామచంద్రులకూ తలంబ్రాలు బోసిరి శ్రీరామచంద్రులకూ భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా వచ్చిపోయే వారలకే వరములొసగే రాముని అండ వచ్చిపోయే వారలకే వరములొసగే రాముని అండ మాగ్రామం నిండ శ్రీరాముల కృపయుండ మాగ్రామం నిండ శ్రీరాముల కృపయుండ భద్రాచలములో గోదావరందున రంగా జలకమాడిరి రాములు సేదదీరిరి రంగా </poem> 368gr96qcki7rw11xt90wef1t96856y 0 213249 556610 2026-05-21T07:24:34Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556610 wikitext text/x-wiki <poem> శ్రీరంగ జయరంగ జయజయ రంగ శ్రీరంగ జయరంగ జయజయ రంగ ఓ రంగ మా రంగ ఓంకార రంగ చారుసుందరరంగ చారిత్ర రంగ చారుసుందరరంగ చారిత్ర రంగ దీనుల నేలెడి దయాంతరంగ శ్రీరంగ జయరంగ జయజయ రంగ ఓ రంగ మా రంగ ఓంకార రంగ భవభయానాశన భద్రాద్రి రంగ భవభయానాశన భద్రాద్రి రంగ పాలించరా తండ్రి పావనరంగా పాలించరా తండ్రి పావనరంగా శ్రీరంగ జయరంగ జయజయ రంగ ఓ రంగ మా రంగ ఓంకార రంగ పాలించు మమ్మేలు పండరి రంగ పాలించు మమ్మేలు పండరి రంగ రాధా మనోహరా రమణీయరంగ రాధా మనోహరా రమణీయరంగ శ్రీరంగ జయరంగ జయజయ రంగ ఓ రంగ మా రంగ ఓంకార రంగ కోరితిరా నిన్ను కూర్మావతారా కోరితిరా నిన్ను కూర్మావతారా దశావతారుడా రమణీయరంగా దశావతారుడా రమణీయరంగా శ్రీరంగ జయరంగ జయజయ రంగ ఓ రంగ మా రంగ ఓంకార రంగ దాసులపాలిటి దయాంతరంగ దాసులపాలిటి దయాంతరంగ భాలభక్తానుత భద్రాద్రి రంగ భాలభక్తానుత భద్రాద్రి రంగ శ్రీరంగ జయరంగ జయజయ రంగ ఓ రంగ మా రంగ ఓంకార రంగ ఓ రంగ మా రంగ ఓంకార రంగ ఓ రంగ మా రంగ ఓంకార రంగ </poem> mtxe16ilfgqhseox8n1uh06to2eyxsx 0 213250 556611 2026-05-21T07:26:04Z రవిచంద్ర 146 Collected traditional bhajan 556611 wikitext text/x-wiki <poem> గోపెమ్మ మేమోర్వలేము చిన్ని కృష్ణుని పోరింక పడజాలనోయమ్మా గోపెమ్మ మేమోర్వలేము నిన్ను జూసిన దాది నిదుర కంటికి రాదు నిన్ను జూసిన దాది నిదుర కంటికి రాదు నిద్రాహారము లేనే లేదు గోపెమ్మ మేమోర్వలేము చిన్ని కృష్ణుని పోరింక పడజాలనోయమ్మా గోపెమ్మ మేమోర్వలేము ఎన్నాళ్ళు మాకీ కన్నీరు ఎన్నాళ్ళు మాకీ కన్నీరు చాలించు మమ్మింక కరుణించమన్నారు గోపెమ్మ మేమోర్వలేము చిన్ని కృష్ణుని పోరింక పడజాలనోయమ్మా గోపెమ్మ మేమోర్వలేము ఉట్టి మీద పాలకుండ అట్టే రంధరమేసి ఉట్టి మీద పాలకుండ అట్టే రంధరమేసి పొట్టనిండా పాలు తాగినాడు గోపెమ్మ మేమోర్వలేము చిన్ని కృష్ణుని పోరింక పడజాలనోయమ్మా గోపెమ్మ మేమోర్వలేము నా మగని వేషముతో నా ఇంటికి యిటవచ్చి నా మగని వేషముతో నా ఇంటికి యిటవచ్చి రేయల్లా పవళించినాడు నను వేధించినాడమ్మా బాధించినాడమ్మా బాధించినాడమ్మా పారిపోయినాడమ్మా గోపెమ్మ మేమోర్వలేము చిన్ని కృష్ణుని పోరింక పడజాలనోయమ్మా గోపెమ్మ మేమోర్వలేము గోపెమ్మ మేమోర్వలేము </poem> t6og9k18omis5fhy9140tyire4xrbfo 0 213251 556612 2026-05-21T07:27:25Z రవిచంద్ర 146 Collected traditional bhajan 556612 wikitext text/x-wiki <poem> పాలించరా పాండురంగా విఠల పాలించరా పాండురంగా విఠల చాలించు కోపమేల స్వామి శుభాంగా చాలించు కోపమేల స్వామి శుభాంగా కాపాడరా గోపాలా విఠల కాపాడరా గోపాలా విఠల కరుణించరావే మురళీధరా కరుణించరావే మురళీధరా భక్తవత్సలుడవని ప్రబలిన దేవా భక్తవత్సలుడవని ప్రబలిన దేవా మోక్షదాయక మా మొర వినరారా మోక్షదాయక మా మొర వినరారా పాలించరా పాండురంగా విఠల చాలించు కోపమేల స్వామి శుభాంగా నలుగురిలో నను నగయజేయకురా నలుగురిలో నను నగయజేయకురా జలజనయనా మా జన్మమాదుకోరా జలజనయనా మా జన్మమాదుకోరా పాలించరా పాండురంగా విఠల చాలించు కోపమేల స్వామి శుభాంగా నిందలు జేయకురా నీరజ నయనా నిందలు జేయకురా నీరజ నయనా సమయమిదేరా సప్తకులేంద్రా మంచి సమయమిదేరా సప్తకులేంద్రా పాలించరా పాండురంగా విఠల చాలించు కోపమేల స్వామి శుభాంగా కఠిన శిక్షయ నీదు కారాదు స్వామీ కఠిన శిక్షయ నీదు కారాదు స్వామీ భటుడా మమ్మేలుకో పరిశోధించకు స్వామీ భటుడా మమ్మేలుకో పరిశోధించకు స్వామీ పాలించరా పాండురంగా విఠల చాలించు కోపమేల స్వామి శుభాంగా శేషపుష్పాల రామదాస శ్రీనివాస శేషపుష్పాల రామదాస శ్రీనివాస మోక్షదాయక మా మొర వినరావా మోక్షదాయక మా మొర వినరావా పాలించరా పాండురంగా విఠల చాలించు కోపమేల స్వామి శుభాంగా ధరణి కాంచినవాడా కన్నతండ్రిరారా ధరణి కాంచినవాడా కన్నతండ్రిరారా కలుషహరణా మా కోర్కెలు తీర్చవేర కలుషహరణా మా కోర్కెలు తీర్చవేర పాలించరా పాండురంగా విఠల చాలించు కోపమేల స్వామి శుభాంగా పండరీపురములో ప్రబలిన దేవా పండరీపురములో ప్రబలిన దేవా పుండరీకా మా మొర వినరావా పుండరీకా మా మొర వినరావా పాలించరా పాండురంగా విఠల చాలించు కోపమేల స్వామి శుభాంగా చాలించు కోపమేల స్వామి శుభాంగా చాలించు కోపమేల స్వామి శుభాంగా </poem> mqs61kisbcm9siwem3aa84wurwxigfj 0 213252 556613 2026-05-21T07:29:51Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556613 wikitext text/x-wiki <poem> పాట పాడుతాను రంగయ్యో పాడితే వింటావా పాట పాడుతాను రంగయ్యో పాడితే వింటావా మళ్ళీ పాడుతాను నా రంగా మదిలో ఉంటావా మళ్ళీ పాడుతాను నా రంగా మదిలో ఉంటావా సాంబ్రాణి కడ్డీలు రంగయ్యో సాలుగ వెలిగించి సాంబ్రాణి కడ్డీలు రంగయ్యో సాలుగ వెలిగించి కాయ కర్పూరములు రంగయ్యో హారతులిచ్చెదము పాట పాడుతాను రంగయ్యో పాడితే వింటావా మళ్ళీ పాడుతాను నా రంగా మదిలో ఉంటావా ఊరికి ఉత్తరాన రంగయ్యో ఊడలమర్రొకటి ఊరికి ఉత్తరాన రంగయ్యో ఊడలమర్రొకటి ఊడలమర్రిలో రంగయ్యో తామరకొలనొకటి ఊడలమర్రిలో రంగయ్యో తామరకొలనొకటి తామరకొలనులో రంగయ్యో స్నానము చేసితిమి తామరకొలనులో రంగయ్యో స్నానము చేసితిమి పసుపుకుంకుమతో రంగయ్యో పూజలు జేసితిమి పసుపుకుంకుమతో రంగయ్యో పూజలు జేసితిమి పాట పాడుతాను రంగయ్యో పాడితే వింటావా మళ్ళీ పాడుతాను నా రంగా మదిలో ఉంటావా తూరుపు సంద్రాన రంగయ్యో మర్రి చెట్టు ఒకటి తూరుపు సంద్రాన రంగయ్యో మర్రి చెట్టు ఒకటి మర్రిచెట్టుకింద రంగయ్యో వేణువూదినావా మర్రిచెట్టుకింద రంగయ్యో వేణువూదినావా పాట పాడుతాను రంగయ్యో పాడితే వింటావా మళ్ళీ పాడుతాను నా రంగా మదిలో ఉంటావా ఏడు కొండలపైన రంగయ్యో శేషపానుపొకటి ఏడు కొండలపైన రంగయ్యో శేషపానుపొకటి శేషపాన్పుపైన రంగయ్యో పవ్వళించినావా శేషపాన్పుపైన రంగయ్యో పవ్వళించినావా పాట పాడుతాను రంగయ్యో పాడితే వింటావా మళ్ళీ పాడుతాను నా రంగా మదిలో ఉంటావా </poem> ootatg2cc3d9ggnl3jmx6rj5ekv9oz7 0 213253 556616 2026-05-21T07:34:08Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556616 wikitext text/x-wiki <poem> మంగళ హారతిదే మన పాండురంగనికీ మంగళ హారతిదే మన పాండురంగనికీ మన పాండురంగనికీ మన రుక్మిణి దేవికినీ మన పాండురంగనికీ మన రుక్మిణి దేవికినీ మంగళ హారతిదే మన పాండురంగనికీ రాక్షసుల వధజేసిన శ్రీ నారసింహులకు రాక్షసుల వధజేసిన శ్రీ నారసింహులకు శ్రీ నారసింహులకూ శ్రీలక్ష్మిదేవికినీ మంగళ హారతిదే మన పాండురంగనికీ రావణుని వధ జేసిన మన రామచంద్రునకూ రావణుని వధ జేసిన మన రామచంద్రునకూ మన రామచంద్రునకూ సీతమ్మతల్లికినీ మంగళ హారతిదే మన పాండురంగనికీ ఆ లంక హతము జేసిన మన ఆంజనేయునకూ ఆ లంక హతము జేసిన మన ఆంజనేయునకూ మన ఆంజనేయునకూ సంజీవరాయునకూ మంగళ హారతిదే మన పాండురంగనికీ గోవుల మందగాచిన గోపాలకృష్ణునకు గోవుల మందగాచిన గోపాలకృష్ణునకు గోపాలకృష్ణునకు గోవిందరాయునకూ మంగళ హారతిదే మన పాండురంగనికీ ఏడుకొండలవాసునకూ శ్రీ వేంకటేశునకూ ఏడుకొండలవాసునకూ శ్రీ వేంకటేశునకూ శ్రీ వేంకటేశునకూ అలివేలు మంగకునూ మంగళ హారతిదే మన పాండురంగనికీ మన పాండురంగనికీ మన రుక్మిణి దేవికినీ మంగళ హారతిదే మన పాండురంగనికీ మంగళ హారతిదే మన పాండురంగనికీ </poem> 1t2j2wctsj2tvo3hxk9exs88pa30gw7 0 213254 556618 2026-05-21T07:37:41Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556618 wikitext text/x-wiki <poem> పాహిమురారే పండరీరంగ మురారే పాహిమురారే పండరీరంగ మురారే పుండరీకుని కొరకు పాండురంగడవైనావు పుండరీకుని కొరకు పాండురంగడవైనావు భూమండలమంతా జెండా భజన ప్రేరేపణ జేసినావు పాహిమురారే పండరీరంగ మురారే ఇంద్రుని శాపము దీర్ప ఇటుకపైన నిలిచినావు ఇంద్రుని శాపము దీర్ప ఇటుకపైన నిలిచినావు ఇలభక్తులనేలుటకై విఠలుండవైనావు పాహిమురారే పండరీరంగ మురారే రాక్షసుల వధకు వేగ నారసింహుడవైనావు రాక్షసుల వధకు వేగ నారసింహుడవైనావు రావణుని వధకు వేగ రామచంద్రుడవైనావు పాహిమురారే పండరీరంగ మురారే కంసునివధకు వేగ కృష్ణుండవైనావు కంసునివధకు వేగ కృష్ణుండవైనావు కల్క్యావతారమున వేంకటేశుడైనావు పాహిమురారే పండరీరంగ మురారే గోవులమంద గాచి గోపాలుడవైనావు గోవులమంద గాచి గోపాలుడవైనావు గోవర్ధన గిరిని మీటి గోవిందుడవైనావు పాహిమురారే పండరీరంగ మురారే ఆ లంక హతము జేయ ఆంజనేయుడవైనావు ఆ లంక హతము జేయ ఆంజనేయుడవైనావు షోళంగి క్షేత్రమందు గాలిదయ్యాల గొట్టినావు పాహిమురారే పండరీరంగ మురారే పాహిమురారే పండరీరంగ మురారే </poem> 7f02i7c37gbigobyekz8wcqm3of7kyb 0 213255 556621 2026-05-21T07:44:25Z రవిచంద్ర 146 [[WP:AES|←]]Created page with '<poem> భక్తి పండరి నాథా విఠలా రావేమయా రంగా భక్తి పండరి నాథా విఠలా రావేమయా రంగా పండరినాథా పాండవదూతా పండరినాథా పాండవదూతా భూలోకనాథ పద్మిని నాథ భూలోకనాథ పద్మిని నాథ గీతా బోధా రా...' 556621 wikitext text/x-wiki <poem> భక్తి పండరి నాథా విఠలా రావేమయా రంగా భక్తి పండరి నాథా విఠలా రావేమయా రంగా పండరినాథా పాండవదూతా పండరినాథా పాండవదూతా భూలోకనాథ పద్మిని నాథ భూలోకనాథ పద్మిని నాథ గీతా బోధా రాధాసమేత రావేమయా రంగా భక్తి పండరి నాథా విఠలా రావేమయా రంగా గోపాల హరి పాహిమురారే గోపాల హరి పాహిమురారే గోకులనందన రంగమురారే గోకులనందన రంగమురారే గోవింద భజ గోపాలహరి రావేమయా రంగా భక్తి పండరి నాథా విఠలా రావేమయా రంగా కనక కిరీట పీతాంబరధారి కనక కిరీట పీతాంబరధారి మురళీధర గోవర్థనధారి మురళీధర గోవర్థనధారి శంఖుచక్ర కోదండదారి మునిజన వందిత హరే మురారి రావేమయా రంగా భక్తి పండరి నాథా విఠలా రావేమయా రంగా భక్తివైకుంఠవాసా రంగా భక్తి వైకుంఠవాసా రంగా కడప పతంగా పావనాంగా కడప పతంగా పావనాంగా పుడమి నారాయణ దాసా పోష రావేమయా రంగా భక్తి పండరి నాథా విఠలా రావేమయా రంగా రావేమయా రంగా </poem> hm5r1mxh2t30bs33xilgiroc3alsd7p 0 213256 556622 2026-05-21T07:47:02Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556622 wikitext text/x-wiki <poem> పండరీపురవాస వేగరా మము పాలించి వేగ బ్రోవరావేరా పండరీపురవాస వేగరా మము పాలించి వేగ బ్రోవరావేరా పరమ పురుష పాడితిరా పంకజాక్ష బ్రోవుమురా పరమ పురుష పాడితిరా పంకజాక్ష బ్రోవుమురా పండరీపురవాస వేగరా మము పాలించి వేగ బ్రోవరావేరా పాపాకూపములో బడితి నేను నన్ను పాపరహితు చేయమని వేడితిరా పాపాకూపములో బడితి నేను నన్ను పాపరహితు చేయమని వేడితిరా ఏలా ఈ లీల జాగేల జేసితివి రంగా ఏలా ఈ లీల జాగేల జేసితివి రంగా పండరీపురవాస వేగరా మము పాలించి వేగ బ్రోవరావేరా వేగ మమ్ము బ్రోవు పాండురంగా హరే వేణు విలోల శుభాంగ వేగ మమ్ము బ్రోవు పాండురంగా హరే వేణు విలోల శుభాంగ పాప విమోచనా భక్తా పరిపాలనా పాప విమోచనా భక్తా పరిపాలనా పండరీపురవాస వేగరా మము పాలించి వేగ బ్రోవరావేరా బాల భక్తులను బ్రోవరారా మము దరి జేర్చబ్రోవుమా శుభాంగ బాల భక్తులను బ్రోవరారా మము దరి జేర్చబ్రోవుమా శుభాంగ కాపాడర కరుణాకర కరుణించి బ్రోవుమురా కాపాడర కరుణాకర కరుణించి బ్రోవుమురా పండరీపురవాస వేగరా మము పాలించి వేగ బ్రోవరావేరా పండరీపురవాస వేగరా మము పాలించి వేగ బ్రోవరావేరా </poem> tatil8exfhxhutc5g4gzp735nixkfjb 0 213257 556624 2026-05-21T07:48:46Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556624 wikitext text/x-wiki <poem> భక్తుల పాలిదేవుడా పండరిలోన దేవుడవై వెలసినావయా భక్తుల పాలిదేవుడా పండరిలోన దేవుడవై వెలసినావయా విఠల రాయుడని విఠోబా దేవుడని విఠల రాయుడని విఠోబా దేవుడని వేణుగానలోలుడని వన్నెకెక్కిన దేవుడా భక్తుల పాలిదేవుడా పండరిలోన దేవుడవై వెలసినావయా భక్తపాపను గాచినావయా భక్తుల పాలి బాంధవుడై వెలసినావయా భక్తపాపను గాచినావయా భక్తుల పాలి బాంధవుడై వెలసినావయా అల్లరి బాలుడవై గొల్లబాలుండవై అల్లరి బాలుడవై గొల్లబాలుండవై గోకుల వాసుడైన గోపాలరాయుడా భక్తుల పాలిదేవుడా పండరిలోన దేవుడవై వెలసినావయా రంగ రంగ నిన్నే నమ్మితి ఏనాటికైన రంగా నీ పాదమే గతి రంగ రంగ నిన్నే నమ్మితి ఏనాటికైన రంగా నీ పాదమే గతి సారసాక్ష నిన్ను నేను సన్నుతింప వశము గాదు సారసాక్ష నిన్ను నేను సన్నుతింప వశము గాదు సమయమిదే బ్రోవుమయా సాధుజన పోషకా భక్తుల పాలిదేవుడా పండరిలోన దేవుడవై వెలసినావయా రంగదేవ రక్షింపరా ఈ పురమున మాకెల్లరకును దారి చూపరా రంగదేవ రక్షింపరా ఈ పురమున మాకెల్లరకును దారి చూపరా కడప పురంబులోన కరుణించి వెలసిన గోకుల వాసుడైన గోపాలరాయుడా భక్తుల పాలిదేవుడా పండరిలోన దేవుడవై వెలసినావయా పండరిలోన దేవుడివై వెలసినావయా పండరిలోన దేవుడివై వెలసినావయా </poem> j6917dcf7ex9kq5jvle0w6awv9i7l82 0 213258 556625 2026-05-21T07:53:58Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556625 wikitext text/x-wiki <poem> రంగైన రంగని భజన రంగూజెండాల భజన రంగైన రంగని భజన రంగూజెండాల భజన శృంగారముగా పోవుచున్నాదే శ్రీరంగని జూడ పండరికి పోవుచున్నాదే జై రంగా రంగా యనుచు శ్రీ రామా రామా యనుచు జై రంగా రంగా యనుచు శ్రీ రామా రామా యనుచు రంగమాడ బోవుచున్నాదే శ్రీరంగని జూడ పండరీకి బోవుచున్నాదే రంగైన రంగని భజన రంగూజెండాల భజన శృంగారముగా పోవుచున్నాదే శ్రీరంగని జూడ పండరీకి బోవుచున్నాదే ధర నుండి భ్రాంతిరోసి దారాపుత్రుల బాసి ధర నుండి భ్రాంతిరోసి దారాపుత్రుల బాసి దాసుల గూడి పోవుచున్నాదే ద్వారకకు దాపుజేరి పోవుచున్నాదే రంగైన రంగని భజన రంగూజెండాల భజన శృంగారముగా పోవుచున్నాదే శ్రీరంగని జూడ పండరీకి బోవుచున్నాదే కాడికి రెండెడ్లను గట్టి కామక్రోధములను గొట్టి కాడికి రెండెడ్లను గట్టి కామక్రోధములను గొట్టి వడివడిగా పోవుచున్నాదే కుడిఎడమల నుండి ఏరుదాటి పోవుచున్నాదే రంగైన రంగని భజన రంగూజెండాల భజన శృంగారముగా పోవుచున్నాదే శ్రీరంగని జూడ పండరీకి బోవుచున్నాదే </poem> bi9geiwhpj1t21qv6814h6smu8yj43i 0 213259 556626 2026-05-21T07:56:01Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556626 wikitext text/x-wiki <poem> ధ్వజము పట్టండీ పండరీ ధ్వజము నెత్తండీ ధ్వజము పట్టండీ పండరీ ధ్వజము నెత్తండీ నిజమైన శ్రీరంగని భజన చేయండి నిజమైన శ్రీరంగని భజన చేయండి భక్తియనే పడవనెక్కీ భజనచేయండీ ఆ పండరి నుండే పుండరీకుని అండజేరండీ ధ్వజము పట్టండీ పండరీ ధ్వజము నెత్తండీ నిజమైన శ్రీరంగని భజన చేయండి గోవిందా మురళీయనీ కోరి వెడలండి ఓ భక్తులార రంగడొకడే మరిచిపోకండీ ధ్వజము పట్టండీ పండరీ ధ్వజము నెత్తండీ నిజమైన శ్రీరంగని భజన చేయండి ఆలుబిడ్డల అన్నదమ్ముల ఆశించబోకండి శాశ్వతమైన సక్కుబాయిని చేరికొలవండి ధ్వజము పట్టండీ పండరీ ధ్వజము నెత్తండీ నిజమైన శ్రీరంగని భజన చేయండి యవ్వనప్రాయమని యెగిసి పడకండి యమకింకరులకుజిక్కి ఏడ్వబోకండి ధ్వజము పట్టండీ పండరీ ధ్వజము నెత్తండీ నిజమైన శ్రీరంగని భజన చేయండి </poem> dq2pk6ad7ks02zdmzcrxj4wncql137q 0 213260 556627 2026-05-21T07:58:41Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556627 wikitext text/x-wiki <poem> పుండరీక వరద విఠలా పాండురంగా హరేహరే పుండరీక వరద విఠలా పాండురంగా హరేహరే చండ భానుతేజ రంగా చంద్రభాగ తీర రంగా చెంతజేర రావా దేవర పాండురంగా హరేహరే పుండరీక వరద విఠలా పాండురంగా హరేహరే భాగ్యమేమి ఇవ్వలేము భావము అర్పించెదము వైభోగ రంగా విఠలా దాపుజూపరా హరేహరే పుండరీక వరద విఠలా పాండురంగా హరేహరే అక్కరతో సక్కుబాయిని మక్కువతో గావలేదా చక్కనయ్యా గ్రక్కున మము గావరావయా హరేహరే పుండరీక వరద విఠలా పాండురంగా హరేహరే మందరోద్ధార దేవ బృందావన వాసుదేవా వందనమిదిగో నందనందనా నారాయణా హరేహరే పుండరీక వరద విఠలా పాండురంగా హరేహరే పుండరీక వరద విఠలా పాండురంగా హరేహరే </poem> 8f98ufa6wdxf4jhvferraw0t36db6xj 0 213261 556628 2026-05-21T08:01:04Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556628 wikitext text/x-wiki <poem> ఘోరకుంబరుడు కుమ్మరి కులములో కుండలు జేసెర ఓరన్నా కుండలు జేసేర ఓరన్నా మరి పండరి జూసెర ఓరన్నా ఘోరకుంబరుడు కుమ్మరి కులములో కుండలు జేసెర ఓరన్నా కుండలు జేసేర ఓరన్నా మరి పండరి జూసెర ఓరన్నా ఘోరమైన కలి కల్మషభ్రమలు గడియలో వీడెరా ఓరన్నా గడియలో వీడెరా ఓరన్నా ఘనభక్తుడే మరి ఓరన్నా కుమ్మర సానను త్రిప్పుచు విఠలుని కమ్మగ పాడెర ఓరన్నా కమ్మగా పాడెరా ఓరన్నా ఘన శోధన జేసెర ఓరన్నా కాళ్ళకు గజ్జెలు గట్టి మట్టిని ఘనముగ త్రొక్కెర ఓరన్నా బాలశిశువు యా నాదము బట్టుక కాళ్ళను పట్టెర ఓరన్నా విఠల శబ్దముతో తాండవమాడుచు గట్టిగ దొక్కెర ఓరన్నా పొట్ట బగిలి ఆ శిశువును చూసి పత్ని ఏడ్చెను ఓరన్నా గొల్లున ఏడ్చిన కాంతను జూచి ఘోరకుంబరుడు ఓరన్నా గాలి గొట్టముల ఘటము పగిలితే ఘోరమేలయనే ఓరన్నా కాంతతో జేరెను పండరి క్షేత్రము కార్తీకములో ఓరన్నా చిత్తశుద్ధితో రంగని వేడి శిశువును దెచ్చెర ఓరన్నా ఘోరకుంబరుడు కుమ్మరి కులములో కుండలు జేసెర ఓరన్నా కుండలు జేసేర ఓరన్నా మరి పండరి జూసెర ఓరన్నా </poem> lzb2odo4y68nw9brmnp8n5o98aioayh 0 213262 556629 2026-05-21T08:03:38Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556629 wikitext text/x-wiki <poem> నీకే తగురా రంగా నీకే తగురా నీకే తగురా రంగా నీకే తగురా దీనుల రక్షింప బిరుదు దీనదయా దేవదేవ నీకే తగురా రంగా నీకే తగురా నీదు మాయ తెలియలేక నిన్ను గొల్ల బాలుడనుచు నీదు మాయ తెలియలేక నిన్ను గొల్ల బాలుడనుచు క్రమముగ నక్రూరు బంప కంసుని మదమణచలేదా నీకే తగురా రంగా నీకే తగురా గొల్లవేషధారి వాళ్ళ యుల్లమందు ఎల్లప్పుడు గొల్లవేషధారి వాళ్ళ యుల్లమందు ఎల్లప్పుడు సల్లగాను నిండియుండు పల్లెటూరి నల్లని స్వామి నీకే తగురా రంగా నీకే తగురా తాటకను సంహరించి మునియాగమును గాచినావు తాటకను సంహరించి మునియాగమును గాచినావు సకలలోకనాయక శుభదాయక రంగనాయక నీకే తగురా రంగా నీకే తగురా ఆ భారతయుద్ధమందు అర్జునుండు సందేహంగ ఆ భారతయుద్ధమందు అర్జునుండు సందేహంగ సంశయంబు దేర్పనెంచి విశ్వరూపము దాల్చలేద నీకే తగురా రంగా నీకే తగురా దీనుల రక్షింప బిరుదు దీనదయా దేవదేవ నీకే తగురా రంగా నీకే తగురా </poem> kotvv99dykieej3447lfmoqb10z4ee1 0 213263 556630 2026-05-21T08:06:29Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556630 wikitext text/x-wiki <poem> పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా కరుణతోడ గావుమయా కరుణించి బ్రోవుమయా కరుణతోడ గావుమయా కరుణించి బ్రోవుమయా పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా అలనాడు నీ కొరకు గాసీలి చెందలేదా అలనాడు నీ కొరకు గాసీలి చెందలేదా గాసీలి చెందితిమని సుంతైనా దయలేదా పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా కరుణతోడ గావుమయా కరుణించి బ్రోవుమయా పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా దీనులమై వేడితిమి దిక్కులేని వారలము దీనులమై వేడితిమి దిక్కులేని వారలము దీనులనూ బ్రోచుటకు దయలేదా నీకు పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా కరుణతోడ గావుమయా కరుణించి బ్రోవుమయా పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా సక్కుబాయి కొరకు నీవు కట్టు స్తంభమునందు సక్కుబాయి కొరకు నీవు కట్టు స్తంభమునందు కట్టుబడి నిలువలేదా లీలావతార వేగ పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా కరుణతోడ గావుమయా కరుణించి బ్రోవుమయా పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా పాంచాలి సభలోన భంగమొందిననాడు పాంచాలి సభలోన భంగమొందిననాడు వంచన చేయక వలువలిచ్చిన తండ్రీ పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా కరుణతోడ గావుమయా కరుణించి బ్రోవుమయా పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా </poem> np1e1zs279k1l1pd4so8qq84cjty952 0 213264 556632 2026-05-21T08:08:47Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556632 wikitext text/x-wiki <poem> వేగరారా పాండురంగా వేగరారా పాండురంగా పాండురంగా పండరినాథా పాండురంగా పండరినాథా తల్లి దండ్రి గురువు నీవే తల్లి దండ్రి గురువు నీవే నీ తనయులను రక్షింపరావా నీ తనయులను రక్షింపరావా వేగరారా పాండురంగా పాండురంగా పండరినాథా భీమాతీరే చంద్రభాగ భీమాతీరే చంద్రభాగ పుండరీక వరదరారా పుండరీక వరదరారా వేగరారా పాండురంగా పాండురంగా పండరినాథా మాయవలలో చిక్కితి మేము మాయవలలో చిక్కితి మేము మందభాగ్యులమై మరిచినాము మందభాగ్యులమై మరిచినాము వేగరారా పాండురంగా పాండురంగా పండరినాథా సక్కుబాయి కొరకు నీవు సక్కుబాయి కొరకు నీవు స్థంబమున నువు నిలవలేదా స్థంబమున నువు నిలవలేదా వేగరారా పాండురంగా పాండురంగా పండరినాథా దేవ దేవ హృదయ వాసా దేవ దేవ హృదయ వాసా చక్రపాణీ ఓ పాండురంగా చక్రపాణీ ఓ పాండురంగా వేగరారా పాండురంగా పాండురంగా పండరినాథా ఎన్నో విధముల వేడినాము ఎన్నో విధముల వేడినాము ఇకనైనా మము బ్రోవరావా ఇకనైనా మము బ్రోవరావా వేగరారా పాండురంగా పాండురంగా పండరినాథా పాండురంగా పండరినాథా </poem> 0fu816u41qf8ul5ktpz574239mgteon 0 213265 556633 2026-05-21T08:11:34Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 556633 wikitext text/x-wiki <poem> భక్తి కలిగి మీరూ రండి భక్తాదులారా పాండురంగని వేడారండి భక్తి కలిగి మీరూ రండి భక్తాదులారా పాండురంగని వేడారండి పాండురంగని మరువనేల ఇడుములు పడుచుండనేల పాండురంగని మరువనేల ఇడుములు పడుచుండనేల అండజూపు దండిదేవుడు పండరిలో నిండియుండ భక్తి కలిగి మీరూ రండి భక్తాదులారా పాండురంగని వేడారండి పాపములు జేయనేల పాడు గుంటలు మునగనేల పాపములు జేయనేల పాడు గుంటలు మునగనేల రేపే యమదూతలొచ్చి పట్టుకుపోయేరుగాని భక్తి కలిగి మీరూ రండి భక్తాదులారా పాండురంగని వేడారండి ఆ రంగథామునిజూడ మరల జన్మమునెత్తనేల ఆ రంగథామునిజూడ మరల జన్మమునెత్తనేల గురునాథుడు దెల్పినట్టి గురతుపై యారంగనిజూడ భక్తి కలిగి మీరూ రండి భక్తాదులారా పాండురంగని వేడారండి మాయలో ఉన్నట్టి మర్మములు దెలిసికొని మాయలో ఉన్నట్టి మర్మములు దెలిసికొని మటుమాయ కర్మములును గడియలో తుడుచుటకు భక్తి కలిగి మీరూ రండి భక్తాదులారా పాండురంగని వేడారండి సంసారములో ఉండి సాధించవలెను గాని సంసారములో ఉండి సాధించవలెను గాని అంశోహ భావముతో ఆనంద పదవి చెందా భక్తి కలిగి మీరూ రండి భక్తాదులారా పాండురంగని వేడారండి భక్తాదులారా పాండురంగని వేడారండి </poem> o9s9wfnv4a7dwqm7kjs8cc5ux7vlf8r 0 213266 556634 2026-05-21T08:22:42Z రవిచంద్ర 146 [[WP:AES|←]]Created page with '= పండరి భజన పాటలు = == తాండవ నృత్యహరే == {{:తాండవనృత్యహరే గజానన}} == పగ నీకేలరా ఓ గణనాయకా == {{:పగ నీకేలరా ఓ గణనాయకా}}' 556634 wikitext text/x-wiki = పండరి భజన పాటలు = == తాండవ నృత్యహరే == {{:తాండవనృత్యహరే గజానన}} == పగ నీకేలరా ఓ గణనాయకా == {{:పగ నీకేలరా ఓ గణనాయకా}} kssjv2chwm7q14lrqx5odbit64g232c 556660 556634 2026-05-21T10:24:59Z రవిచంద్ర 146 556660 wikitext text/x-wiki = పండరి భజన పాటలు = == తాండవ నృత్యహరే == {{:తాండవనృత్యహరే గజానన}} == పగ నీకేలరా ఓ గణనాయకా == {{:పగ నీకేలరా ఓ గణనాయకా}} == పాండురంగ వందనం ప్రత్యక్షదేవ వందనం == {{:పాండురంగ వందనం ప్రత్యక్షదేవ వందనం}} == కాపాడరా మమ్ము కరిరాజవరదా == {{:కాపాడరా మమ్ము కరిరాజవరదా}} == శ్రీపాండురంగా ప్రత్యక్షదేవా == {{:శ్రీపాండురంగా ప్రత్యక్షదేవా}} == విఠల విఠల బ్రోవరార == {{:విఠల విఠల బ్రోవరార}} == ప్రణయచింతుమయా నిన్ను రంగనాథా == {{:ప్రణయచింతుమయా నిన్ను రంగనాథా}} == పుండరీకుడు పట్టి ఆడిన పండరి జెండా == {{:పుండరీకుడు పట్టి ఆడిన పండరి జెండా}} == కోటి ఎంత రుషీచంద్రమా ఓ రంగా == {{:కోటి ఎంత రుషీచంద్రమా ఓ రంగా}} == రేపల్లె వాడలోనా గోవర్ధన గిరిలోనా == {{:రేపల్లె వాడలోనా గోవర్ధన గిరిలోనా }} == ఓ ఆంజనేయ ఆదరింప సమయమిదేరా == {{:ఓ ఆంజనేయ ఆదరింప సమయమిదేరా}} == ఓ పరమ భక్తులారా మనమందరమునగూడి == {{:ఓ పరమ భక్తులారా మనమందరమునగూడి}} == కృష్ణానంద మురళి హరి మురళీ == {{:కృష్ణానంద మురళి హరి మురళీ}} == వేంకటేశ్వరా తిరుమల వేంకటేశ్వరా == {{:వేంకటేశ్వరా తిరుమల వేంకటేశ్వరా}} == శివుని మెడలో నాగరాజా == {{:శివుని మెడలో నాగరాజా}} == గురునాథుడవే గురు నిల్పితివే == {{:గురునాథుడవే గురు నిల్పితివే}} == సుందరకార గోవిందా == {{:సుందరకార గోవిందా }} == భక్తుల పాలిదేవుడా == {{:భక్తుల పాలిదేవుడా}} == వేగ రారా పాండురంగా == {{:వేగ రారా పాండురంగా}} == పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా == {{:పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా}} == నీకే తగురా రంగా నీకే తగురా == {{:నీకే తగురా రంగా నీకే తగురా}} == పుండరీక వరద విఠల == {{:పుండరీక వరద విఠల}} == ధ్వజము పట్టండీ == {{:ధ్వజము పట్టండీ }} == రంగైన రంగని భజన == {{:రంగైన రంగని భజన}} == పండరీపుర వాస వేగరారా == {{:పండరీపుర వాస వేగరారా}} == భక్తి పండరినాథా విఠల రావేమయా రంగా == {{:భక్తి పండరినాథా విఠల రావేమయా రంగా}} == పాహి మురారే పండరి రంగ మురారే == {{:పాహి మురారే పండరి రంగ మురారే}} == ఘోర కుంబరుడు కుమ్మరి కులములో == {{:ఘోర కుంబరుడు కుమ్మరి కులములో}} == పాట పాడుతాను రంగయ్యో == {{:పాట పాడుతాను రంగయ్యో}} == పాలించరా పాండురంగా విఠల == {{:పాలించరా పాండురంగా విఠల}} == గోపెమ్మ మేమోర్వలేము == {{:గోపెమ్మ మేమోర్వలేము}} == భద్రాచలములో గోదావరందున == {{:భద్రాచలములో గోదావరందున }} == శ్రీ బాల త్రిపుర సుందరీ == {{:శ్రీ బాల త్రిపుర సుందరీ }} == నరసింహ దేవ నరసింహ దేవా == {{:నరసింహ దేవ నరసింహ దేవా}} == సర్వమంగళ నామా సీతారామా == {{:సర్వమంగళ నామా సీతారామా}} == శ్రీరంగ జయరంగ జయ జయ రంగ == {{:శ్రీరంగ జయరంగ జయ జయ రంగ}} 6r865k5ybl7yo1sdzxphxcxzac6rr7r 104 213267 556649 2026-05-21T09:23:34Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|66|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}</noinclude>మగునర్థమునే తెలుపుచున్నది గాన సార్థకమే యగు. {{c|ఆత్మప్రదక్షిణము.}} ఇట్లు సూర్యాభిముఖ్యముచే పరిశుద్ధి నొందిన చేతివ్రేళ్లకొనలచే జలమును విడువఁగా నాజలమునుండి వెడలుశక్తి సాగము శరీర మంతట వ్యాపించుటకై యాత్మప్రదక్షిణము (చుట్టుతిరుగుట. ) విధింపఁబడియె. అర్ఘ్యోదకమునందు పుష్పములు, దర్భలు నుంచవలయు నని కాత్యాయనుఁడు, హారీతుఁడు, భరద్వాజుఁడును చెప్పియుండిరి. ఒక చోట దర్భలేని సంధ్యోపాసనమే నిష్ఫల మని నిందింపఁబడియె. అందు దర్భల గుణము తెలిసినదే కదా. పుష్పములయందును సౌగంధ్యముచేత నతినూక్ష్మమగు ప్రాణవాయువునకు దార్ఢ్యము గలిగించుగుణము కలదు. కావుననే భోజుఁడు పుష్పములచేతను, దర్భాగ్రములచేతను మిశ్రిత మగునర్ఘ్యమును ఇయ్యవలయునని యారోగ్యలాభప్రధాన మగుచారుచర్యయందుఁ జెప్పియున్నాఁడు. ఇందు అర్ఘ్యదానమె ముఖ్యము. అందును పరమేశ్వరధ్యానము ముఖ్యము. కావుననె యొకప్పుడు సంకటమున జలము దొరకనియెడ మంత్రముమాత్రము చదివినను కర్మము చెడనేర దని స్మృతులయందుఁ గలదు. కాబట్టి యర్ఘ్యదానము హస్తప్రక్షాళనముతో సమము కానేరదు. ఆ కారణముననే కాలము తప్పకుండ నర్ఘ్య మిచ్చుచున్న వానికి బుద్ధి విపులముగా నుండుచున్నది. అందువలన మందేహు ల<noinclude><references/></noinclude> 04ji57156ji9tsx9sqwgwkaf8ggeb3v 104 213268 556654 2026-05-21T09:33:36Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|67}}</noinclude>నురాక్షసులను సంహరించుటకొఱ కీయర్ఘ్య ముపయోగించునని వచించువేదవాక్య మర్థవాద మనియు, ఈవాక్యమును శోధింప మందేహశబ్దము మందబుద్ధినే బోధించు ననియు కొందఱు చెప్పుచున్నారు. పరోక్షమున నిజముగా మందేహు లనురాక్షసు లున్నను, వారల నీయర్ఘ్యము సంహరించుచున్నను, ప్రత్యక్షమున మందబుద్ధిని తొలగించుచుండుటంజేసి మనకీ యర్థము గ్రాహ్యముగనే తోచుచున్నది. ఇచ్చోట సూర్యునే ధ్యానముచేయవలయు నని స్మృతులు చెప్పుచున్నవి. శ్రుతు లైననో సూర్యునియం దున్నపరమేశ్వరుని ధ్యానము చేయవలయు నని నిర్ణయించుచున్నవి. అం దగురహస్య మేమనిన, అనేకబ్రహ్మాండములను ధరించున ఖండిత మైనయొక ఈశ్వరశక్తి కలదు. అదియే శ్రు॥ యే వేదం భ్రామ్యతే బ్రహ్మచక్రంII అను శ్రుతిచే చెప్పఁబడుచున్నది. ఈశక్తియే సూర్యమండలమునుండి వెడలి భూమిని, భూమియం దగుజీవకోటిని సర్వమును వ్యాపించి భ్రమింపఁజేయుచున్నది. ఆశక్తియే మాకుపాస్య మైనది. అద్దానికి చైతన్యంబును గలదు. ఈయంశ మీశ్వరనిరూపణమున నిరూపింపఁబడును. అటులేని అర్ఘ్యదానము సూర్యు నుద్దేశించియా? లేక సూర్యమండలాన్తర్వర్తి యగునీశ్వరు నుద్దేశించియా యని యడుగుదురేని వినుఁడు వేదము బ్రహ్మాండముల కన్నిటిని సాధారణ మైనది<noinclude><references/></noinclude> 5hrprddheo7jcal1gmncbsugdlsrybd 104 213269 556656 2026-05-21T09:42:52Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|68|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}</noinclude>గాని యొక్కలోకమునకే సంబంధించినది గాదు. కావున సర్వసమ మైనకర్మమునే విధించును. అట్టియెడ మనకు సూర్యమండలమే యుపాస్య మగునేని ఆసూర్యమండలమున నున్నవారు వేఱొకసూర్యు నుపాసింపవలయు. ఇంకొకసూర్యుఁడు లేడనుటకు వలనుపడదు. శ్రు॥ యస్మిన్ సూర్యా అర్పితా స్సప్త సాకం॥ అనుశ్రుతియే యేడ్గురు సూర్యులు కలరని చెప్పుచున్నది. కొందఱుశోధకులు బృహస్పతిని నాల్గవచంద్రునిగా ఁగనిపెట్టిరి అట్లే పూర్వపురుషులును కశ్యపుని ఏడవసూర్యునిగా నిర్ణయించిరి. అందు సూర్యునకేవి యుషగ్రహములో వానికాంతి నూర్యునియధీన మనియు, తక్కు సూర్యులకాంతి కశ్యపుఁడగు మహాసూర్యు నధీన మనియు శ్రు॥ తే అస్మై సర్వే కశ్యపా జ్జ్యోతిర్లభన్తే॥ అనుశ్రుతి చెప్పుచున్నది. ఇట్లు మనపూర్వపురుషులతపోరాశి యైనవేదమువలననే కశ్యపుఁడు మొదలుగా నేడ్గురు సూర్యులు కలరని తెలియుచున్నది. కాబట్టి సూర్యమండలముగాని, సూర్యుఁడుగాని యుపాస్య మని చెప్పునెడ ఉపాస్యవస్తువు వ్యవస్థితము గాదు. సూర్యున కంతర్యామి యగుపరమేశ్వరుఁడె యుపాస్యవస్తు వని యంగీకరించునెడ నిశ్చితమగు చున్నది. తైత్తిరీయమున మహెూపనిషత్తునందు గాయత్రీరహస్యము బాగుగ నిర్ణయిపఁబడియున్నది. అందు మొదట సూర్యమండలము ప్రస్తావింపఁబడుచున్నది. అయ్యది తేజోమయ<noinclude><references/></noinclude> er2ztx2de77gycopebvh16sjw525km8 104 213270 556657 2026-05-21T09:53:00Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|69}}</noinclude>మైనది. మనజీవనము సూర్యమండలప్రభాధీన మైనదిగావున నామండలము అపరిచ్ఛిన్న మగుపరమేశ్వరశక్తి నుపాసించుటకు స్థాన మని చెప్పఁబడియె. ఆమండలమే యుపాస్యము కాదు. ఇఁక మండలమున కాధిపత్యము వహించినసూర్యుఁ డనుదేవుఁడుపాస్యుఁ డగు. ఈయుపాసన సూర్యునందె పర్యవసానము నొందదు. ఇఁక నాసూర్యున కంతర్యామియు, సర్వధీచోదకుండు నగుపరమేశ్వరునందు పర్యవసానము నొందును. అని యీ యర్థమును శ్రు|| ఆదిత్యోవా, ఏష ఏత న్మండలం తపతి॥ అని ఉపాసనాస్థాన మగుమండలమును, దాని కధిపతి యగు నాదిత్యుని మొదట ప్రస్తావించి, పిదప శ్రు॥ య ఏషోన్త రాదిత్యేహిరణ్మయః పురుషః॥ అనువచముచే సూర్యున కన్తర్యామి యగుహిరణ్మయపురుషుని నిరూపించి, పిమ్మట శ్ర॥ నమోహిరణ్యరూపాయ హిరణ్యపతయే అంబికాపతయ ఉమాపతయే పశుపతయే నమోనమః|| అని తదంతర్యామిస్వరూపమును స్పష్టీకరించెను. ఈనిర్ణయమెఱుఁగక కొందఱు, ఆర్యు లచేతన మగు సూర్యమండలము నుపాసించుచుందురని యాక్షేపించుచున్నారు. ఆర్యులు సూర్యమండలమునుగాని తదధిపతినిగాని యుపాసింపరు. ఇఁక నామండలాధిపతి కంతర్యామి యైనపరమేశ్వరునే యుపాసించుచున్నా రని నిర్ణయింపఁబడియెగదా? మీశాస్త్రము సూర్యమండలమున కధిపతి యగుసూర్యునిహృదయమున నున్న అంతర్యామిని ఆర్యుల కుపాస్యునిగాఁ<noinclude><references/></noinclude> hvug22hzgdcp3dyvscfcvrcdp36wylm 104 213271 556658 2026-05-21T10:02:08Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|70|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}</noinclude>జెప్పునేని? ఆసూర్యమండమున కేమి లక్షణము? ఆమండలమున కధిపతి యగుసూర్యున కేమి లక్షణము? ఆయధిపతి కంతర్యామి యగుపరమేశ్వరున కేమి లక్షణము? ఆయనయుపాసన కేమిలక్షణము? అని యడుగుదురేని వారల కిది సమాధానము. మాశాస్త్రము సూర్యమండలము తేజోమయ మనియు అది సోమాదిసర్వగ్రహములను ప్రకాశింపఁజేయునది యనియు అందు నయోనిజు లగు వాలఖిల్యాదు లుందురనియుఁ అదిసంవత్సర మను కాలము నిర్ణయించుటకై మూడుకాలము లనునాభులు గలచక్రమందు సంచరించు ననియు సర్వభూతముల యారోగ్యము. అంకురముల పుట్టుక వర్ణము మొదలగువానికి కారణమనియు మనుష్యాదు లుండుటకు నుపయోగించు తనయుపగ్రహములయందు వసించుచున్న వివేకు లగుజనుల యుపాసనకొఱకు స్థానం బనియు, అనేకము లగునుపగ్రహములతో గూడిన దనియు, క్రమముగా జ్ఞానోదయమునకు కారణ మగుటచే వేదరూప మనియు చెప్పెను. ఇఁక మండలాధిపతి యగుసూర్యుని, ఆదిత్యుఁ డనియు, కాశ్యపి యనియు, వాలఖిల్యముఖసేవితు డనియు, పుణ్యవంతులచే పొందదగినవాఁ డనియు చెప్పెను. ఇఁక నాయాదిత్యాంతర్యామి సర్వోపాస్యు డనియు, సర్వధీ ప్రేరకుఁ డనియు. సర్వసాక్షి యనియు, పరమేశ్వరుఁ డనియు, పశుపతి యనియు, ఉమాపతి యనియు, నీలగ్రీవుఁ డనియు చె<noinclude><references/></noinclude> 44aij4s6y3cgdl8ymfy7f3ahnjz4owj 104 213272 556659 2026-05-21T10:13:01Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|71}}</noinclude>ప్పెను. ఇక నేమి చెప్పవలయు? ఫలప్రదుఁ డనియే ఆదిత్యాంతర్యామి యగుపరమేశ్వరుఁ డుపాసింపఁ బడుచున్నాఁడు. సూర్యుఁడు తానంతన ప్రకాశించువాఁడు గావునను, మనదృష్టిచే గొప్పవాఁడు గావునను అందు ఉపాసన పండితులుమొదలుకొని పామరులవఱకు విధింపఁబడినది. ప్రాతఃకాలముమొదలగునియత కాలములయం దుపాసన ఆర్యుల కందఱకు సాధారణ మైనది. కావున నితరులచే కనిపెట్టఁబడనిసర్వరక్షక మగు మార్గము ఆర్యులచేతనే కనిపెట్టఁబడియె. అం దాదిత్యోపాసన చెప్పంబడినను అది తదంతర్యామిని గూర్చి చెప్పఁబడినదియే గాన బాధకము కా నేరదు. ఇట్లు సూర్యోపాసనతోఁ గూడినయర్ఘ్యదానాదికముయొక్క మహిమనిరూపింపఁబడియె ఇట్టు లర్ఘ్యదానముచేతను ధ్యానముచేతను సకలపాపనివృత్తుండై పరిశుద్ధి నొందినవాఁడు సూర్యాదిగ్రహజాతము నకు తర్పణము చేయవలయు. ఈప్రక్రియతో జపమనునొక యంగముతప్ప సంధ్యోపాసన ముగియును. ఇఁక జపము అందఱకు సుఖప్రద మనియు పరమాత్మను పొందించుననియు ప్రతిపాదింపఁబడును. {{c|జపము.}} జప మనుకర్మము పాశ్చాత్యులకు, మ్లేచ్ఛులకును గలదు. కాని వారు కాలతత్త్వము నెఱుంగరు. జప మైననో కాలనియతమైనది. అయినను వారు జపమునకు కాలనియమ<noinclude><references/></noinclude> btqzl13g6az88vspjjinnykbsu5ccke 104 213273 556663 2026-05-21T10:52:29Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>నెఱుంగదు; నేఁడు మూఁడామడ పయసంబు పఱచితిమి; ఱెక్కలు నొచ్చుచున్నయవి, యీరేయి కూఱుకున నవయవశ్రాంతి శాంతిల్లు. ఱెపు తప్పక చెప్పువాఁడ” నసిన విని వసుధాకాంతుం డొకింత సంతసించి యహస్పతి యపర గిరి కరిగిన గృహంబున సహివేణులంగూడి యెప్పటియట్లు వర్తింపఁ గాంతిమతి యానతిఁ గలవాణీ కథ ముగియింతుననుచు నిట్లనియె. అంత నచ్చటఁ భోగవతీపురంబున రత్నపణుండు తన కుమరితె తా నునిచివచ్చిన కళేబరంబు గొనివత్తునని పుడమి కరిగి తడవాయె; రాదాయె నేమి చిత్రమోయని కాఁచి కాఁచి యెంతకు రాకున్న శోకాకులుండై మనుజ రూపంబున సర్వంసహాలోకంబు సన్వేషణంబు సేయుచు వచ్చుచోఁ గపిల దేశంబునఁ గబళాపత్తనంబుఁ బ్రవేశింపనందుఁ బ్రభాకపుండు నిజపుత్రకళేబరంబు సంరక్షించు విధంబు విని తన కూతువలన నభిమంత్రితంబైన వట్టియెడ లదియకా నిశ్చయించి వెజ్జువేషంబుదాల్చి యాభూసురసింహు భవనంబు నకుం బోయి యయ్యచేతనంబైన మానిసి బొమ్మంజూచి కరపాదకంఠస్పర్శంబుచేసే యూర్థ్వదృష్టి నొక నిమిషం బాలోచించి “భూసురాగ్రేసరా, నా కీగుణంబు దెలిసె; నిఱులుబది దినంబులు దీని కూపిఱిసంధింతు; నావిడిదినిడుం" డనిన నేతీరున జైన సుతుండు ప్రాణసమేతుండు గాఁగోరినకతాన" పుడమివేల్పు దానికోడఁబడి యన్వెజ్లు నాయూర నొక్కుచో విడియించి యానిర్జీవగాత్రంబు వానికై వసంబు చేసిన సతండు పవల్లే విడిది విడువక రేయిం గామరూపుండై యాయొడలు మోచ్చికొనుచు నాయైదేశంజులు దిఱుగుచుండె. ఇట్లుండ నుజ్జ<noinclude><references/></noinclude> ih8a8nor7ph4ffrurzua82b2y2nylyh 104 213274 556664 2026-05-21T11:08:43Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>యినీ నగరంబున నమ్మహాతుకకవి యనుదినము నొకజాము భూమిళునకు నీతులుపన్యసించుచుండ నొకనాఁడు మందాకుండను నొక చార్వాకుండు రాచరచ్చకువచ్చి యీశ్వరుఁడు లేఁడనియుఁ బదార్దసమితికిఁ బరిణామాదులు స్వతస్సిద్ధంబులనియు శ్రుత్యర్థంబు లయధార్థంబులనియుఁ బురుషునకిహముదప్ప వేఱొండు లేదనియు వాదింప వాని పొగరడపఁ జిలుకంబురికొల్పిన వారిరువురు నీ రీతి సంభాషణకుం దొరకొనిరి. {{Center|{{p|fs125}}శుక చార్వాక సంవాదము</p>}} చా౹౹ ఈశ్వరుం డన నేమి? శు౹౹ ఈ ప్రపంచ సృష్టిస్థితిలయంబులకుఁ గారణంబైన వ్యక్తి. చా౹౹ భూమ్యాదులే కారణంబులై యున్నవిగాన వేఱక వ్యక్తిఁ జెప్పనేల? శు జడంబులైన కేవల భూమ్యాదులు చేతనంబు గల్గించు ననుట ప్రమాణరహితంబు గాన భూమ్యాదులును గౌరణాంతరంబు నపేక్షించు. చా౹౹ ఆవ్యక్తి యెచ్చటఁ గానంబడు ? శు౹౹ : మనయంద. చా౹౹ అది యెట్లు? శు౹౹ భూమ్యాదిభూత సమిష్టి మృతజీవచ్ఛరీరంబులఁ దుల్యంబుగా వ్యాపించియుండ భిన్న లక్షణలక్షితంబు లగుట మనము చూచుచున్నారము. చా౹౹ జీవంబు లేమింజేసి భేదంబు మృతశరీరంబునం గాన వచ్చెడిని.<noinclude><references/></noinclude> mip1x8sjg8aw4w875n6hktzb1gzs7cz 104 213275 556665 2026-05-21T11:24:59Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>శు౹౹ జీవం బన భూమ్యాదుల నెద్ది ? చా॥ భూమ్యాదులలోనిది కాదు. శు౹౹ అటులైన భూమ్యాదులకు సర్వసృష్టిస్థితిలయ హేతుత్వం బెట్లు గలుగు? చా౹౹ అటులైన జీవుండే యీశ్వరుండు గావలసివచ్చును. శు౹౹ ఔను! జీవసమిష్టికే యీశ్వరుం డని పేరు. చా౹౹ అటులైన నచేతనంబుల కీశ్వరుం డెట్లు కారణంబగు? శు౹౹ జీవునకు శక్తులు రెండు. గంధాదిగుణవతి యగు శక్తి యొకటి. అది యచేతనంబుల సర్వత్ర వ్యాపించియుండు. అందువలననే బ్రహ్మాండగోళంబు లన్నియుఁ బరస్పరాకర్షణ సమర్థంబులయ్యె. బుద్ధిసుఖదుఃఖేచ్ఛాది రూప గుణవతి యగు శక్తియొకటి. అది చేతనంబుల నంతట వ్యాపించి యుండు. అందువలననే మనుష్యుండు మాటలాడుట, నవ్వుట,నిదురబోవుట, యేడ్చుట, భయంపడుట, మొదలగునవి కలుగుచున్నవి. ఈద్వివిధశక్తులు మనకు బ్రత్యక్షంబులు, కావున ద్వివిధ శక్తియుక్తంబైన జీవసమిష్టి ఈశ్వరుండునాఁ బరగు. అనిపల్కిన చిల్కతో మాఱుపల్కలేక సిగ్గుపడి మందాకుండు దన తొంటివాదంబులు మాని చిల్కకు కం నమస్కరించి యీశ్వరభక్తి యుక్తుండై చనియె. అపుడొక విప్రవేషంబునఁ దత్సభాంతరంబున వినుచుండి యుగ్రదంష్ట్రుండు మిగుల నాశ్చర్యంబు నొంది నా కార్యంబు నేఁడు సఫలంబయ్యెనని తఱివేచి యా రేయి నడిజామునఁ జిలుకతోడం బంజరంబు దక్కించుకోని యుప్పరం బెగసి పాఱిపాఱి ప్రాక్సము సముద్ర తీరీరంబున నొక యరణ్యంబుఁ జేరి యందొక శాఖక్రింద<noinclude><references/></noinclude> 1i4l2lzsikwjd8pbjzy7svn11ijihju 104 213276 556666 2026-05-21T11:37:32Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>నా పంజరంబు వెట్టి నలుదిక్కుల గనుంగొనిన చూపుమేర నొకమానిసి పోవు సవ్వడిగట్టి యాదిట్ట పంజరంబు గైకొని వడివడిఁ గదియఁజని మెల్ల మెల్లన వెనువెన్నఁ బొరసిపొరసి వానివీపుపైఁ జానిదానివలెఁ గానిపించు పీనుంగుఁ జూచి “యేకక్రియాద్వ్యర్థకరీ” యని సంతసించి కికురించి గట్టిగాఁ బట్టి నెత్తి నెత్తుకొనియె. అంత నిక్కడ చిలుకలేమి బాలకుల వలన విని మిగులు పగదట్టి యేదియుం దోచక సృపాలచూడామణి రాజ్యంబు గోలు పోయినవాఁడునుంబోలే నిదురలేక దన కాపద్బంధుండైన కపిలు మదిఁదలఁచిన నా నిముసముననే యమ్మహాముని ప్రసన్నుండై నా వలనఁ గావలయునది యెద్ది యనిన నాఁడు దేవర ప్రసాదించిన మంచిచిలుక యేడఁబోయెనో బడిలోఁ బంజరంబుతోడ లేదనిన నత్తపసి తన యోగదృష్టి నంధుమానసమీపంబున రక్కసుని చేఁజిక్కియుంటఁ గాంచి యాఱేని వెఱవుగుమని యూఱడించి పక్షి రూపుండై గగనమార్గంబునంబోయి పొగబ్ధి దరిసి యా దారిన ఱెక్కదారియై రక్కసు వెన్నంటిపోవు రత్నఫణుఁ జూచి యాతనివలన రక్కసు మొక్కలంబు కొంత యెఱింగి యిఱువురుఁ గలసిపోవుచుఁ రంగత్తరంగ దుర్వారంబైన ప్రాక్పారావారంబుఁ జూచి యాతాయాతపోతవ్రాతసమేతంబై పక్షిచ్ఛేదభయంబున నిజగర్భంబునం డాగిన భూభృత్సముదయంబునకు నింద్రారి యదే తూర్పు దేసకు దండుబోవుచున్నాఁడు లెండు లెండు. బాసటపొండని వెలువరించెనో యన తండోపతండ డిండీరఖండమండితంబై యండజేంద్రుఁ డాఖండలపురినుండి యమృతభాండంబు గొని తెచ్చునాఁడు శతకోటితోటి దీటింపఁ బోవుతఱి వీటిపాటై<noinclude><references/></noinclude> dqzkrswv4hbckjlr6nwntw1aunys4bs 104 213277 556667 2026-05-21T11:55:24Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 556667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>యేపాటియేని యీ నీటంబడియెనో యన విశాలశైవాలజాల వినీలంబై నీలకంధరుండు త్రివురాసురులు జయించి మఱలఁదన యంపదొన నారాయణశరమ్ము దాచెనోయన నుత్తుంగ రంగత్తరంగసంగంబై నింగినున్న బలాహకంబులకు నీరుబెట్టు చున్నదోయని యభివర్ణింపఁదగియున్నదని యొకరికొకరు చెప్పుకొనుచుఁ బోయిపోయి రక్కసుడాసియున్న తఱిఁగపిలుండిట్లనియె “ఓరీ, సురవైరీ! నీ వీరీతి చిలుకం దస్కరించి పందవై పఱన నీతిగాదు. ఇష్టమ్మయేని సామమ్మున కీకొమ్ము. సొమ్ము వలతే జంబూనగనదమ్ము నీ వశంబు జేతు, నీవు కడిఁధి మగండవేని పగఱ నాలంబుననోర్చి జయభేరి మొఱయ శుకమ్ము గొంపొమ్ము. ఈ పిట్ట నీకేమి కట్టిపెట్టు? కావరమ్మున కనుఁగానక పట్టరాని పట్టుపట్టి పట్టికోలు మేలుకాదు. వినరా రేద్రిమ్మరీ ! నిష్కారణమ్మ మైథిలిం జెఱనట్టి దశకంధరుండు సపుత్రమిత్రబాంధవుండై సమసె. 'ధర్మోజయతి’ నా వినవె? బాపనపోటును, కప్పకాటును లేదనుకొనకుము. సాదురేఁగిన సహదేవుఁడుఁ గట్టలేఁడు, పోకుపోరుమని వెన్నంటి తఱుమ, నా మొఱకు రక్కసుందు వడిఁబాఱి నిజసౌధాంతరమ్మున సుందరీ సముఖమ్మున శుకశవమ్ములను డించియిదె నాకెఱదొరకెఁ జలిదిఁ గుడిచి శీఘ్రంబ వత్తుననుచు పక్షులై పఱతెంచు కపిల రత్నఫణుల కెదురువచ్చి జెబ్బగఱచి పెదవి గఱచి బొమలుముడివడ రోషభీషణంబులైన భాషణంబుల నిట్లనియె. 'ఏరా! యింతదనుక నేవో కాఱుకూఁత లఱచు చున్నాఁడవు. కోడెక్రొవ్వి యాఁబోతుపై అంకెలు వైచినట్లు హనుమంతునిముందటగా కుప్పిగంతులు? నన్నోరున నీత్తరమా ? ఇంత పోతరమా? ఎలుక వచ్చిపిల్లిని వెక్కిరించె<noinclude><references/></noinclude> a6nqyoooenasa751n01e4kqmtzaww5q