పుట:TeluguVariJanapadaKalarupalu.djvu/163

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>పుట:TeluguVariJanapadaKalarupalu.djvu/163</title>
    <ns>104</ns>
    <id>12295</id>
    <revision>
      <id>557171</id>
      <parentid>209913</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bodhisattwa</username>
        <id>2178</id>
      </contributor>
      <origin>557171</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2242" sha1="tsk0m0qrty47opicoqmbol4xplu75dx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Nrgullapalli&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{left margin|5em}}{{larger block|&lt;poem&gt;మంగళం సీతాకుమారి లోకమాతకూ మంగళం
ఇందిరా వరపుత్రికి, జయ మంగళం నిత్య శుభమంగళం&lt;/poem&gt; }}&lt;/div&gt;

;త్రిపుటలు ...  కురుజంపెలు&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;

{{left margin|5em}}{{larger block|&lt;poem&gt;మగని నీవని పల్క కూడదు
మహిత భక్తిని మీరటంచును
తగును బల్కగ నెట్టి యాటలు
దసరి యున్నన్.&lt;/poem&gt; }}&lt;/div&gt;

;కురుజంపె&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;

{{left margin|5em}}{{larger block|&lt;poem&gt;పతిని నరుడనుచునే
మతిహీనమైన దేవ
తలి గొలిగి ఈ నరక
తతిలోన బడితిన్.
కుమత గురువుల మాటకోరి విని పతిని
దైవమని కొల్వక నరక వనధిలో బడితిన్॥&lt;/poem&gt;
 }}&lt;/div&gt;
;లాలి పాటలు&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
{{left margin|5em}}{{larger block|&lt;poem&gt;
లాలీ పాడుచు నూచారమ్మా
కృష్ణ లీలామృతమూ గ్రోలరమ్మా
లాలీ బాడి లాలించారే బాలకృష్ణుని
భక్తిలోలుడై వర్తింపగదరే శీల కృష్ణునీ.
&lt;/poem&gt; }}&lt;/div&gt;

;జంపె&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;


{{left margin|5em}}{{larger block|&lt;poem&gt;శ్రీ రమేస పురారి తిథులను - చేరి కొలుతున్
ముదమున శ్రీరమాసాతి గౌరివాణుల సేవజేతున్.&lt;/poem&gt; }}&lt;/div&gt;

;కందార్థం&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;

{{left margin|5em}}{{larger block|&lt;poem&gt;గురుపరమేశుల భక్తిని
పరగగ మది నిల్పి తత్వ పరాయణులై&lt;/poem&gt; }}&lt;/div&gt;
{{Css image crop
|Image = TeluguVariJanapadaKalarupalu.djvu
|Page = 163
|bSize = 396
|cWidth = 80
|cHeight = 141
|oTop = 456
|oLeft = 311
|Location = right
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tsk0m0qrty47opicoqmbol4xplu75dx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి</title>
    <ns>2</ns>
    <id>20449</id>
    <revision>
      <id>557127</id>
      <parentid>555466</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T21:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యంకూర్పు వివరాలు */</comment>
      <origin>557127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25889" sha1="f6kjb7cc7k2h6a43ol0brmswxwcc95u" xml:space="preserve">నా పేరు శ్రీరామమూర్తి
[[దస్త్రం:Srirama murthy.jpg|thumb|శ్రీరామమూర్తి]]


==ఆర్కీవులోని మొత్తం తెలుగు పుస్తకాలు==
* [https://archive.org/details/digitallibraryindia?and%5B%5D=collection%3A%22digitallibraryindia%22&amp;and%5B%5D=languageSorter%3A%22Telugu%22 22,945 తెలుగు పుస్తకాలు వీక్షణల ప్రకారంగా.]


==వికీసోర్స్ గణాంకాలు==
* [https://tools.wmflabs.org/phetools/statistics.php అన్ని వికీసోర్సులలో తెలుగు వికీసోర్స్ స్థానం యొక్క విశ్లేషణ.]

¼ - ¾ 

½

== పాఠ్యంకూర్పు వివరాలు==
* మొత్తం పుటలు=39530
* మొత్తం పుస్తకాలు=163

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!క్రమ సంఖ్య
!పుస్తకం పేరు
!పుటలు
!ఈ బుక్ 
|-
|1
|[[సూచిక:AndhraRachaitaluVol1.djvu|ఆంధ్రరచయితలు]]
|407
|ఉంది 
|-
|2
|[[సూచిక:Naajeevitayatrat021599mbp.pdf|నాజీవితయాత్ర]] 
|830
|ఉంది
|-
|3
|[[సూచిక:AndhraKavulaCharitamuVol2.pdf|ఆంధ్ర కవులచరిత్రము]]
|268
|ఉంది
|-
|4
|[[సూచిక:DivyaDesaPrakasika.djvu|దివ్యదేశ ప్రకాశిక]]
|398
|ఉంది
|-
|5
|[[సూచిక:Kankanamu020631mbp.pdf|కంకణం]]
|26
|ఉంది
|-
|6
|[[సూచిక:SampurnaNeetiChandrikaPart1.pdf|సంపూర్ణ నీతిచంద్రిక]]
|104
|ఉంది
|-
|7
|[[సూచిక:Pranayamamu.pdf|ప్రాణాయామము]]
|134
|ఉంది
|-
|8
|[[సూచిక:GanapathiMuniCharitraSamgraham.djvu|గణపతిముని చరిత్ర]]
|135
|ఉంది
|-
|9
|[[సూచిక:Womeninthesmrtis026349mbp.pdf|స్మృతికాలపు స్త్రీలు]]
|220
|లేదు
|-
|10
|[[సూచిక:Abalaa sachcharitra ratnamaala.pdf|అబలా సచ్చరిత్ర రత్నమాల]]
|276
|లేదు
|-
|11
|[[సూచిక:SamardaRamadasu.djvu|సమర్థ రామదాసు]]
|68
|ఉంది
|-
|12
|[[సూచిక:Nanakucharitra021651mbp.pdf|నానకు చరిత్ర]]
|131
|ఉంది
|-
|13
|[[సూచిక:Abraham Lincoln (Telugu).pdf|ఆబ్రహాము లింకను]]
|238
|ఉంది
|-
|14
|[[సూచిక:Andhraveerulupar025903mbp.pdf|ఆంధ్ర వీరులు]]
|137
|-
|15
|[[సూచిక:Andhraveerulupar025958mbp.pdf|ఆంధ్ర వీరులు-రెండవభాగము]]
|177
|-
|16
|[[సూచిక:Andrulasangikach025988mbp.pdf|ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర]]
|423
|ఉంది
|-
|17
|[[సూచిక:Srivemanayogijiv00unknsher.pdf|శ్రీవేమనయోగి జీవితము]]
|35
|ఉంది
|-
|18
|[[సూచిక:Vedhamu Venkataraya Shastrula Vari Jeevitha Charitra Sangrahamu.pdf|వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రులవారి జీవితచరిత్ర సంగ్రహము]]
|224
|ఉంది
|-
|19
|[[సూచిక:Chandamama 1947 07.pdf|చందమామ పిల్లల మాసపత్రిక/సంపుటము 1/జూలై 1947]]
|52
|-
|20
|[[సూచిక:Aandhra deishamu videisha yaatrikulu.pdf|ఆంధ్రదేశము విదేశయాత్రికులు]]
|175
|-
|21
|[[సూచిక:Konda venkatappayya pantulu prathama bhaagamu.pdf|దేశభక్త కొండ వేంకటప్పయ్య పంతులు]]
|235
|ఉంది
|-
|22
|[[సూచిక:Andhra bhasha charitramu part 1.pdf|ఆంధ్ర భాషా చరిత్రము 1. వ భాగము]]
|450
|-
|23
|[[సూచిక:Aliya Rama Rayalu.pdf|అళియరామరాయలు]]
|245
|-
|24
|[[సూచిక:Bhaarata arthashaastramu (1958).pdf| భారత అర్థశాస్త్రము]]
| 453
|ఉంది
|-
|25
|[[సూచిక:Bharatiyanagarik018597mbp.pdf|భారతీయ నాగరికతా విస్తరణము]]
|87
|-
|26
|[[సూచిక:Adhunikarajyanga025633mbp.pdf|ఆధునిక రాజ్యాంగ సంస్థలు]]
|332
|-
|27
|[[సూచిక:ఆంధ్రులపుట్టుపూర్వోత్తరములు.pdf|ఆంధ్రులపుట్టుపూర్వోత్తరములు]]
|83
|-
|28
|[[  సూచిక:Ben'jaminu phraan'klinu jiivita charitramu.pdf|బెంజమిను ఫ్రాంక్లిను జీవితచరిత్రము]]
|145
|-
|29
|[[సూచిక:Aandruu kaarnegii, Telugu (1955).pdf|ఆండ్రూ కార్నెగీ (జీవితచరిత్ర)]]
|242
|-
|30
|[[సూచిక:Jeevasastra Samgrahamu.pdf|జీవశాస్త్ర సంగ్రహము]]
|370
|-
|31
|[[సూచిక:The Verses Of Vemana (1911).pdf|వేమన పద్యములు (సి. పి. బ్రౌన్)]]
|190
|-
|32
| [[సూచిక:2015.372412.Taataa-Charitramu.pdf|తాతాచరిత్రము]]
|180
|-
|33
|[[సూచిక:Sumitra Charitram Kandukuri Veeresalingam.pdf|సుమిత్ర చరిత్రమ్]]
|27
|ఉంది
|-
|34
|[[సూచిక:Bobbili yuddam natakam.pdf|బొబ్బిలియుద్ధనాటకము]]
|113
|-
|35
|[[సూచిక:PadabhamdhaParijathamu.djvu|పదబంధ పారిజాతము]]
|875
|-
|36
|[[సూచిక:2015.497290.chinnayasuuri-jiivitamu.pdf|చిన్నయసూరి జీవితము]]
|110
|-
|37
|[[సూచిక:Anandam Manishainavadu.pdf|ఆనందం మనిషైనవాడు]]
|71
|-
|38
|[[సూచిక:Apoorva Brahmacharya Prahasanamu - Kandukuri Veeresalingam.pdf|అపూర్వ బ్రహ్మచర్య ప్రహసనము]]
|29
|-
|39
|[[సూచిక:2015.373190.Athma-Charitramu.pdf|ఆత్మచరిత్రము]]
|660
|-
|40
|[[సూచిక:Kumbharaana020881mbp.pdf|కుంభరాణా(మీరాబాయి)]]
|88
|-
|41
|[[సూచిక:2015.392383.Kavi-Kokila.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి - 3 : నాటకములు]]
|330
|లేదు
|-
|42
|[[సూచిక:Bilva Mangala, Sri Pada Kameswara Rao.pdf|బిల్వమంగళ]]
|122
|-
|43
|[[సూచిక:Sahitya Memamsa, Sripada Kameshwar Rao.pdf|సాహిత్య మీమాంస]]
|225
|-
|44
|[[సూచిక:Abalaa sachcharitra ratnamaala Dvitiiya Sanputa.pdf|అబలాసచిత్ర రత్నమాల, ద్వితీయ సంపుటము]]
|295
|-
|45
|[[సూచిక:Mana-Jeevithalu.pdf|మన జీవితాలు]]
|325
|-
|46
|[[సూచిక:2015.328360.Andhra-Mahaniyulu.pdf|ఆంధ్ర మహనీయులు]]
|80
|-
|47
|[[సూచిక:2015.329863.Vallabaipatel.pdf|వల్లభాయి పటేల్]]
|155
|-
|48
|[[సూచిక:Little Masters Sulabha Vyakaranamu.pdf|లిటిల్ మాస్టర్స్ సులభ వ్యాకరణము]]
|145
|ఉంది
|-
|49
|[[సూచిక:Jagattu-Jiivamu.pdf|జగత్తు - జీవము]]
|60
|-
|50
|[[సూచిక:Indrani-Saptasathi-in-Telugu-By-Vasishtha-T-Ganapati-Muni.pdf|ఇంద్రాణీ సప్తశతీ]]
|260
|-
|51
|[[సూచిక:Sweeya Charitramu VOLUME 01 Kandukuri Veeresalingam 1911 414 P 2020010023927.pdf|స్వీయ చరిత్రము-ప్రథమ భాగము]]
|380
|ఉంది
|-
|52
|[[సూచిక:Mahaapurushhula-jiivitamulu.pdf|మహాపురుషుల జీవితములు]]
|385
|-
|53
|[[సూచిక:Bhagira Loya.djvu|భోగీరలోయ, ఇతరకథలు]]
|115
|-
|54
|[[సూచిక:Kavijeevithamulu.pdf|కవి జీవితములు]]
|690
|-
|55
|[[సూచిక:Sasi Kala, Adavi Bapiraju.pdf|శశికళ]]
|110
|-
|56
|[[సూచిక:2015.393685.Umar-Kayyam.pdf|ఉమర్ ఖయ్యామ్]]
|220
|లేదు
|-
|57
|[[సూచిక:Gona gannareddy, Adavi Bapiraju.pdf|గోన గన్నారెడ్డి]]
|320
|లేదు
|-
|58
|[[సూచిక:Kashi-Majili-Kathalu.pdf|కాశీ మజిలీ కథలు]]
|175
|లేదు
|-
|59
|[[సూచిక:సత్యశోధన.pdf|సత్యశోధన]]
|425
|లేదు
|-
|60
|[[సూచిక:Chandragupta-Chakravarti.pdf|చంద్రగుప్త చక్రవర్తి]]
|165
|లేదు
|-
|61
|[[సూచిక:English Journalismlo Toli Telugu Velugu Dampuru Narasayya.pdf|ఇంగ్లీషు జర్నలిజంలో తొలి తెలుగు వెలుగు - దంపూరి నరసయ్య]]
|190
|లేదు
|-
|62
|[[సూచిక:Maha-Purushula-Jeevitacaritramulu.pdf|మహాపురుషుల జీవితచరిత్రములు (ప్రథమ సంపుటము)]]
|180
|లేదు
|-
|63
|[[సూచిక:MaharshulaCharitraluVol6.djvu|మహర్షుల చరిత్రలు, ఆరవ సంపుటము]]
|100
|లేదు
|-
|64
|[[సూచిక:నారాయణీయము.pdf|నారాయణీయము]]
|64
|లేదు
|-
|65
|[[సూచిక:Maharshula-Charitralu.firstpart.pdf|మహర్షుల చరిత్రలు (మొదటి భాగము)]]
|166
|లేదు
|-
|66
|[[సూచిక:మాటా మన్నన.pdf|మాటా మన్నన]]
|65
|లేదు
|-
|67
|[[సూచిక:దక్షిణాఫ్రికా సత్యాగ్రహ చరిత్ర.pdf|దక్షిణాఫ్రికా సత్యాగ్రహ చరిత్ర]]
|390
|లేదు
|-
|68
|[[సూచిక:ప్రపంచ చరిత్ర - మొదటి భాగము.pdf|ప్రపంచచరిత్ర మొదటి భాగము, 1]]
|108
|లేదు
|-
|69
|[[సూచిక:బ్రిటిష్ రాజ్యతంత్రయుగము అను బ్రిటిష్ ఇండియా చరిత్ర దిగవల్లి వేంకటశివరావు.pdf|భారతదేశమున బ్రిటీష్ రాజతంత్ర యుగము అను బ్రిటీష్ ఇండియా చరిత్ర]]
|762
|లేదు
|-
|70
|[[సూచిక:Tikkana-Somayaji.pdf|తిక్కన సోమయాజి]]
|130
|లేదు
|-
|71
|[[సూచిక:Thimmarusumantri.pdf|తిమ్మరుసు మంత్రి]]
|160
|లేదు
|-
|72
|[[సూచిక:Parama yaugi vilaasamu (1928).pdf|పరమయోగి విలాసము]]
|685
|లేదు
|-
|73
|[[సూచిక:Venoba-Bhudanavudyamamu.pdf|వినోబా బూదాన వుద్యమము]]
|49
|లేదు
|-
|74
|[[సూచిక:Sri-Srinivasa-Ayengar.pdf|శ్రీమా౯ ఎస్. శ్రీనివాస అయ్యంగారి జీవితము]]
|160
|లేదు
|-
|75
|[[సూచిక:Jajimalli by Adivi Bapiraju.pdf|నరుడు మరియు జాజిమల్లి]]
|73
|లేదు
|-
|76
|[[సూచిక:హంసవింశతి.pdf|హంసవింశతి]]
|70
|లేదు
|-
|77
|[[సూచిక:హాస్యవల్లరి.pdf|హాస్యవల్లరి]]
|170
|లేదు
|-
|78
|[[సూచిక:సింహాసన ద్వాత్రింశిక (కొరవి గోపరాజు).pdf|సింహాసన ద్వాత్రింశిక]]
|53
|లేదు
|-
|79
|[[సూచిక:Saundarya-Lahari.pdf|సౌందర్యలహరి (వావిళ్ల 1929)]]
|75
|లేదు
|-
|80
|[[సూచిక:Andhra-Bhashabhushanamu.pdf|ఆంధ్రభాషాభూషణము]]
|63
|లేదు
|-
|81
|[[సూచిక:Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf|కొప్పరపు సోదర కవుల కవిత్వము]]
|322
|లేదు
|-
|82
|[[సూచిక:Tenaali-Raamakrishnakavi-Charitramu.pdf|తెనాలి రామకృష్ణకవి చరిత్రము]]
|70
|లేదు
|-
|83
|[[సూచిక:Kavikokila-Granthamala3-Khandakavya.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి, ఖండకావ్యములు]]
|310
|లేదు
|-
|84
|[[సూచిక:Kavikokila-Granthavali-4 Vyasamulu.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి, వ్యాసములు]]
|270
|లేదు
|-
|85
|[[సూచిక:శ్రీ రామాయణము - బాలకాండము.pdf|శ్రీరామాయణము, మొదటిసంపుటము]]
|570
|లేదు
|-
|86
|[[సూచిక:బసవపురాణము (పాల్కురికి సోమనాథుఁడు).pdf|బసవపురాణము]]
|350
|లేదు
|-
|87
|[[సూచిక:Dvipada-basavapuraanamu.pdf|ద్విపద బసవపురాణము]]
|300
|లేదు
|-
|88
|[[సూచిక:Oka-Yogi-Atmakatha.pdf|ఒక యోగి ఆత్మకథ]]
|850
|లేదు
|-
|89
|[[సూచిక:తెలుగు వాక్యం.pdf|తెలుగు వాక్యం]]
|112
|లేదు
|-
|90
|[[సూచిక:Navanadhacharitra.pdf|నవనాథచరిత్ర]]
|308
|లేదు
|-
|91
|[[సూచిక:Kavijanaashrayamu-Chandashastramu.pdf|కవిజనాశ్రయము]]
|120
|లేదు
|-
|92
|[[సూచిక:Shrii-raamakrxshhna-suuktimuktaavali.pdf|శ్రీ రామకృష్ణ సూక్తిముక్తావళి]]
|400
|లేదు
|-
|93
|[[సూచిక:Naayakuraalu.Play.pdf|నాయకురాలు (పల్నాటి వీరచరిత్ర)]]
|130
|లేదు
|-
|94
|[[సూచిక:Rangun Rowdy Drama.pdf|రంగూన్‌ రౌడీ]]
|110
|లేదు
|-
|95
|[[సూచిక:Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf|శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామయణ విమర్శము]]
|200
|లేదు
|-
|96
|[[సూచిక:Tenugutota.pdf|తెనుగు తోట]]
|40
|లేదు
|-
|97
|[[సూచిక:Prabhutvamu.pdf|ప్రభుత్వము]]
|110
|లేదు
|-
|98
|[[సూచిక:Manooshakti.pdf|మనోశక్తి]]
|55
|లేదు
|-
|99
|[[సూచిక:Ambati Venkanna Patalu -2015.pdf|అంబటి వెంకన్న పాటలు]]
|400
|లేదు
|-
|100
|[[సూచిక:Kaashii-Majilee-Kathalu-V10.pdf|కాశీమజిలీకథలు, పదవభాగము]]
|420
|లేదు
|-
|101
|[[సూచిక:Kaseemajilee Kathalu 8 Part Madhira Subbanna Deekshitulu 1937 415 P.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఎనిమిదవభాగము]]
|395
|లేదు
|-
|102
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -01.pdf|కాశీమజిలీకథలు, మొదటిభాగము]]
|305
|లేదు
|-
|103
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -02.pdf|కాశీమజిలీకథలు, రెండవభాగము]]
|245
|లేదు
|-
|104
|[[సూచిక:Kaseemajilee Kathalu 3 Part Madhira Subbanna Deekshitulu.pdf|కాశీమజిలీకథలు, మూఁడవ భాగము]]
|300
|లేదు
|-
|105
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -09.pdf|కాశీమజిలీకథలు, తొమ్మిదవ భాగము]]
|299
|లేదు
|-
|106
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -04.pdf|కాశీమజిలీకథలు, 4వ భాగము]]
|321
|లేదు
|-
|107
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-05.pdf|కాశీమజిలీకథలు, అయిదవ భాగము]]
|330
|లేదు
|-
|108
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-06.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఆఱవ భాగము]]
|325
|లేదు
|-
|109
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -07.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఏడవ భాగము]]
|290
|లేదు
|-
|110
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-12.pdf|కాశీమజిలీకథలు, పండ్రెండవ భాగము]]
|290
|లేదు
|-
|111
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - రెండవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - రెండవ సంపుటం]]
|132
|-
|112
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - మూడవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - మూడవ సంపుటం]]
|385
|-
|113
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - నాలుగవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - నాలుగవ సంపుటం]]
|311
|-
|114
|[[సూచిక:Srikrishnudu-Choopina-Maargamu.pdf|శ్రీకృష్ణుడు చూపిన మార్గము]]
|150
|-
|115
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఐదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఐదవ సంపుటం]]
|380
|-
|116
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఆరవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఆరవ సంపుటం]]
|180
|-
|117
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఎనిమిదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఎనిమిదవ సంపుటం]]
|300
|-
|118
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - తొమ్మిదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - తొమ్మిదవ సంపుటం]]
|300
|-
|119
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదవ సంపుటం]]
|179
|-
|120
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదకొండవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదకొండవ సంపుటం]]
|600
|-
|121
|[[సూచిక:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf|బ్రహ్మోత్తరఖండము]]
|348
|-
|122
|[[సూచిక:పద్మపురాణము (మడికి సింగన).pdf|పద్మపురాణము]]
|300
|-
|123
|[[సూచిక:అనుభవసారము (పాల్కుఱికి సోమనాథుడు).PDF|అనుభవసారము]]
|53
|-
|124
|[[సూచిక:చతుర్వేదసారము (పాల్కుఱికి సోమనాథుడు).pdf|చతుర్వేదసారము]]
|150
|-
|125
|[[సూచిక:Indrani-Saptasathi-in-Telugu-By-Vasishtha-T-Ganapati-Muni.pdf|ఇంద్రాణీ సప్తశతీ]]
|260
|-
|126
|[[సూచిక:నారదీయపురాణము (అల్లాడు నృసింహకవి).pdf|నారదీయపురాణము]]
|192
|-
|127
|[[సూచిక:ఆంధ్రకామందకము (జక్కరాజు వేంకటకవి).pdf|ఆంధ్రకామందకము]]
|254
|-
|128
|[[సూచిక:Vavilala Somayajulu Sahityam-2 Natakalu.pdf|వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం - 2]]
|550
|-
|129
|[[సూచిక:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Three.pdf|సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము మూడవ సంపుటము]]
|700
|-
|130
|[[సూచిక:రామాయణ విశేషములు.pdf|రామాయణ విశేషములు]]
|241
|-
|131
|[[సూచిక:Bala Neethi.pdf|బాలనీతి]]
|150
|-
|132
|[[సూచిక:Andhra Nataka Padya Pathanam Bhamidipati Kameswararao.pdf|ఆంధ్రనాటక పద్యపఠనం]]
|160
|-
|133
|[[సూచిక:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu|సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]]
|390
|-
|134
|[[సూచిక:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf|నా జీవిత కథ - నవ్యాంధ్రము]]
|500
|-
|135
|[[సూచిక:Bharatiya Chitrakala (Telugu) By T.Rama Rao, 1930.pdf|భారతీయ చిత్రకళ]]
|230
|-
|136
|[[సూచిక:Garimellavyasalu019809mbp.pdf|గరిమెళ్ళ వ్యాసాలు]]
|185
|-
|137
|[[సూచిక:Golakonda patrika sampadakeeyalu.pdf|గోలకొండ పత్రిక సంపాదకీయాలు]]
|235
|-
|138
|[[సూచిక:దొంగాటకం.djvu|దొంగాటకం]]
|80
|-
|139
|[[సూచిక:Arya Katha Nidhi.pdf|ఆర్యకథానిధి]]
|330
|-
|140
|[[సూచిక:Kabir (TeluguBook).pdf|కబీరు]]
|24
|-
|141
|[[సూచిక:కృష్ణరాయ విజయము (1981).pdf|కృష్ణరాయ విజయము]]
|150
|-
|142
|[[సూచిక:ఓయూ సాహితి.pdf|ఓయూ సాహితి (వార్షిక సంచిక-2023)]]
|76
|-
|143
|[[సూచిక:వేటూరివారి పీఠికలు, మొదటిభాగము.pdf|వేటూరివారి పీఠికలు, మొదటిభాగము.]]
|341
|-
|144
|[[సూచిక:వేటూరివారి పీఠికలు, రెండవభాగము.pdf|వేటూరివారి పీఠికలు, రెండవభాగము.]]
|485
|-
|145
|[[సూచిక:సూత పురాణము ద్వితీయాశ్వాసము.pdf|సూత పురాణము ద్వితీయాశ్వాసమ]]
|89
|-
|146
|[[సూచిక:Anubhavalu Jnapakalunu by Sripada Subrahmanya Sastri.pdf|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను]]
|586
|-
|147
|[[సూచిక:Pillalu Bhasha Yela Nerchukontaru VBS JVV.pdf|పిల్లలు భాష ఎలా నేర్చుకొంటారు?]]
|113
|-
|148
|[[సూచిక:Srungaramaruka Kavyam By Veturi Prabhakara Sastry In Telugu.pdf|శృంగారామరుకావ్యము]]
|18
|-
|149
|[[సూచిక:Science Ela Putti Perigindhi VBS JVV.pdf|సైన్సు ఎలా పుట్టి పెరిగింది?]]
|60
|-
|150
|[[సూచిక:కథాసరిత్సాగరము తృతీయ భాగము వేదంవారి వచన రచన.pdf|కథాసరిత్సాగరము (వేదంవారి వచన రచన)/తృతీయభాగము]]
| 296
|-
|151
|[[సూచిక:కథాసరిత్సాగరము నాలుగవ భాగము వేదంవారి వచన రచన.pdf|కథాసరిత్సాగరము (వేదంవారి వచన రచన)/నాలుగవభాగము]]
|390
|-
|152
|[[సూచిక:Upanyaasapayoonidhi (1911).pdf|ఉపన్యాస పయోనిధి]]
|-
|153
|[[సూచిక:ఆత్మవిచారము (పూర్వ భాగము).pdf|ఆత్మవిచారము (పూర్వ భాగము)]]
|345
|-
|154
|[[సూచిక:Atma Vicharamu by Addanki Sitarama Sastri (1924).djvu|ఆత్మవిచారము, ఆత్మవిచారము (ఉత్తరభాగము)]]
|438
|-
|155
|[[సూచిక:అగస్త్యలింగశతకము తాడికొండ పూర్ణమల్లికార్జునఅయ్యవార్లంగారు 1935 110 P Ask01q124 హ్హు.pdf|అగస్త్యలింగ శతకము]]
|100
|-
|156
|[[సూచిక:VedantaRatnakaramu1919.pdf|వేదాంత రత్నాకరము]]
|28
|-
|157
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Rachanalu-8 Kathalu, Visalandhra.pdf|అడివి బాపిరాజు రచనలు–8; కథలు]]
|230
|-
|158
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Samagra Kavita Sankalanam Vol-1, Kinnera Art Theatrees.pdf|అడివి బాపిరాజు సమగ్ర కవితా సంకలనం]]
|170
|-
|159
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Samagra Kavita Sankalanam Volume-2.pdf|అడివి బాపిరాజు సమగ్ర కవితా సంకలనం, సంపుటి-2]]
|100
|-
|160
|[[సూచిక:Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf|ధమ్మపదము]]
|150
|-
|161
|[[సూచిక:Sarada Lekhalu Vol 1.pdf|శారద లేఖలు, మొదటి సంపుటము]]
|222
|-
|162
|[[సూచిక:Cheppulu Kudutu Kudutu....pdf|చెప్పులు కుడుతూ కుడుతూ]]
|40
|-
|163
|[[సూచిక:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf|ఆర్యధర్మ ప్రత్యక్ష ఫలబోధిని]]
|190
|}

== చిత్రం ==
{{Css image crop
|Image = DivyaDesaPrakasika.djvu
|Page = 30
|bSize = 378
|cWidth = 311
|cHeight = 477
|oTop = 45
|oLeft = 66
|Location = center
|Description = 
}}</text>
      <sha1>f6kjb7cc7k2h6a43ol0brmswxwcc95u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557129</id>
      <parentid>557127</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T21:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యంకూర్పు వివరాలు */</comment>
      <origin>557129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25385" sha1="k923in870xr56rf6sqo7sr48yiim1l3" xml:space="preserve">నా పేరు శ్రీరామమూర్తి
[[దస్త్రం:Srirama murthy.jpg|thumb|శ్రీరామమూర్తి]]


==ఆర్కీవులోని మొత్తం తెలుగు పుస్తకాలు==
* [https://archive.org/details/digitallibraryindia?and%5B%5D=collection%3A%22digitallibraryindia%22&amp;and%5B%5D=languageSorter%3A%22Telugu%22 22,945 తెలుగు పుస్తకాలు వీక్షణల ప్రకారంగా.]


==వికీసోర్స్ గణాంకాలు==
* [https://tools.wmflabs.org/phetools/statistics.php అన్ని వికీసోర్సులలో తెలుగు వికీసోర్స్ స్థానం యొక్క విశ్లేషణ.]

¼ - ¾ 

½

== పాఠ్యంకూర్పు వివరాలు==
* మొత్తం పుటలు=39530
* మొత్తం పుస్తకాలు=163

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!క్రమ సంఖ్య
!పుస్తకం పేరు
!పుటలు
!ఈ బుక్ 
|-
|1
|[[సూచిక:AndhraRachaitaluVol1.djvu|ఆంధ్రరచయితలు]]
|407
|ఉంది 
|-
|2
|[[సూచిక:Naajeevitayatrat021599mbp.pdf|నాజీవితయాత్ర]] 
|830
|ఉంది
|-
|3
|[[సూచిక:AndhraKavulaCharitamuVol2.pdf|ఆంధ్ర కవులచరిత్రము]]
|268
|ఉంది
|-
|4
|[[సూచిక:DivyaDesaPrakasika.djvu|దివ్యదేశ ప్రకాశిక]]
|398
|ఉంది
|-
|5
|[[సూచిక:Kankanamu020631mbp.pdf|కంకణం]]
|26
|ఉంది
|-
|6
|[[సూచిక:SampurnaNeetiChandrikaPart1.pdf|సంపూర్ణ నీతిచంద్రిక]]
|104
|ఉంది
|-
|7
|[[సూచిక:Pranayamamu.pdf|ప్రాణాయామము]]
|134
|ఉంది
|-
|8
|[[సూచిక:GanapathiMuniCharitraSamgraham.djvu|గణపతిముని చరిత్ర]]
|135
|ఉంది
|-
|9
|[[సూచిక:Womeninthesmrtis026349mbp.pdf|స్మృతికాలపు స్త్రీలు]]
|220
|-
|10
|[[సూచిక:Abalaa sachcharitra ratnamaala.pdf|అబలా సచ్చరిత్ర రత్నమాల]]
|276
|-
|11
|[[సూచిక:SamardaRamadasu.djvu|సమర్థ రామదాసు]]
|68
|ఉంది
|-
|12
|[[సూచిక:Nanakucharitra021651mbp.pdf|నానకు చరిత్ర]]
|131
|ఉంది
|-
|13
|[[సూచిక:Abraham Lincoln (Telugu).pdf|ఆబ్రహాము లింకను]]
|238
|ఉంది
|-
|14
|[[సూచిక:Andhraveerulupar025903mbp.pdf|ఆంధ్ర వీరులు]]
|137
|-
|15
|[[సూచిక:Andhraveerulupar025958mbp.pdf|ఆంధ్ర వీరులు-రెండవభాగము]]
|177
|-
|16
|[[సూచిక:Andrulasangikach025988mbp.pdf|ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర]]
|423
|ఉంది
|-
|17
|[[సూచిక:Srivemanayogijiv00unknsher.pdf|శ్రీవేమనయోగి జీవితము]]
|35
|ఉంది
|-
|18
|[[సూచిక:Vedhamu Venkataraya Shastrula Vari Jeevitha Charitra Sangrahamu.pdf|వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రులవారి జీవితచరిత్ర సంగ్రహము]]
|224
|ఉంది
|-
|19
|[[సూచిక:Chandamama 1947 07.pdf|చందమామ పిల్లల మాసపత్రిక/సంపుటము 1/జూలై 1947]]
|52
|-
|20
|[[సూచిక:Aandhra deishamu videisha yaatrikulu.pdf|ఆంధ్రదేశము విదేశయాత్రికులు]]
|175
|-
|21
|[[సూచిక:Konda venkatappayya pantulu prathama bhaagamu.pdf|దేశభక్త కొండ వేంకటప్పయ్య పంతులు]]
|235
|ఉంది
|-
|22
|[[సూచిక:Andhra bhasha charitramu part 1.pdf|ఆంధ్ర భాషా చరిత్రము 1. వ భాగము]]
|450
|-
|23
|[[సూచిక:Aliya Rama Rayalu.pdf|అళియరామరాయలు]]
|245
|-
|24
|[[సూచిక:Bhaarata arthashaastramu (1958).pdf| భారత అర్థశాస్త్రము]]
| 453
|ఉంది
|-
|25
|[[సూచిక:Bharatiyanagarik018597mbp.pdf|భారతీయ నాగరికతా విస్తరణము]]
|87
|-
|26
|[[సూచిక:Adhunikarajyanga025633mbp.pdf|ఆధునిక రాజ్యాంగ సంస్థలు]]
|332
|-
|27
|[[సూచిక:ఆంధ్రులపుట్టుపూర్వోత్తరములు.pdf|ఆంధ్రులపుట్టుపూర్వోత్తరములు]]
|83
|-
|28
|[[  సూచిక:Ben'jaminu phraan'klinu jiivita charitramu.pdf|బెంజమిను ఫ్రాంక్లిను జీవితచరిత్రము]]
|145
|-
|29
|[[సూచిక:Aandruu kaarnegii, Telugu (1955).pdf|ఆండ్రూ కార్నెగీ (జీవితచరిత్ర)]]
|242
|-
|30
|[[సూచిక:Jeevasastra Samgrahamu.pdf|జీవశాస్త్ర సంగ్రహము]]
|370
|-
|31
|[[సూచిక:The Verses Of Vemana (1911).pdf|వేమన పద్యములు (సి. పి. బ్రౌన్)]]
|190
|-
|32
| [[సూచిక:2015.372412.Taataa-Charitramu.pdf|తాతాచరిత్రము]]
|180
|-
|33
|[[సూచిక:Sumitra Charitram Kandukuri Veeresalingam.pdf|సుమిత్ర చరిత్రమ్]]
|27
|ఉంది
|-
|34
|[[సూచిక:Bobbili yuddam natakam.pdf|బొబ్బిలియుద్ధనాటకము]]
|113
|-
|35
|[[సూచిక:PadabhamdhaParijathamu.djvu|పదబంధ పారిజాతము]]
|875
|-
|36
|[[సూచిక:2015.497290.chinnayasuuri-jiivitamu.pdf|చిన్నయసూరి జీవితము]]
|110
|-
|37
|[[సూచిక:Anandam Manishainavadu.pdf|ఆనందం మనిషైనవాడు]]
|71
|-
|38
|[[సూచిక:Apoorva Brahmacharya Prahasanamu - Kandukuri Veeresalingam.pdf|అపూర్వ బ్రహ్మచర్య ప్రహసనము]]
|29
|-
|39
|[[సూచిక:2015.373190.Athma-Charitramu.pdf|ఆత్మచరిత్రము]]
|660
|-
|40
|[[సూచిక:Kumbharaana020881mbp.pdf|కుంభరాణా(మీరాబాయి)]]
|88
|-
|41
|[[సూచిక:2015.392383.Kavi-Kokila.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి - 3 : నాటకములు]]
|330
|-
|42
|[[సూచిక:Bilva Mangala, Sri Pada Kameswara Rao.pdf|బిల్వమంగళ]]
|122
|-
|43
|[[సూచిక:Sahitya Memamsa, Sripada Kameshwar Rao.pdf|సాహిత్య మీమాంస]]
|225
|-
|44
|[[సూచిక:Abalaa sachcharitra ratnamaala Dvitiiya Sanputa.pdf|అబలాసచిత్ర రత్నమాల, ద్వితీయ సంపుటము]]
|295
|-
|45
|[[సూచిక:Mana-Jeevithalu.pdf|మన జీవితాలు]]
|325
|-
|46
|[[సూచిక:2015.328360.Andhra-Mahaniyulu.pdf|ఆంధ్ర మహనీయులు]]
|80
|-
|47
|[[సూచిక:2015.329863.Vallabaipatel.pdf|వల్లభాయి పటేల్]]
|155
|-
|48
|[[సూచిక:Little Masters Sulabha Vyakaranamu.pdf|లిటిల్ మాస్టర్స్ సులభ వ్యాకరణము]]
|145
|ఉంది
|-
|49
|[[సూచిక:Jagattu-Jiivamu.pdf|జగత్తు - జీవము]]
|60
|-
|50
|[[సూచిక:Indrani-Saptasathi-in-Telugu-By-Vasishtha-T-Ganapati-Muni.pdf|ఇంద్రాణీ సప్తశతీ]]
|260
|-
|51
|[[సూచిక:Sweeya Charitramu VOLUME 01 Kandukuri Veeresalingam 1911 414 P 2020010023927.pdf|స్వీయ చరిత్రము-ప్రథమ భాగము]]
|380
|ఉంది
|-
|52
|[[సూచిక:Mahaapurushhula-jiivitamulu.pdf|మహాపురుషుల జీవితములు]]
|385
|-
|53
|[[సూచిక:Bhagira Loya.djvu|భోగీరలోయ, ఇతరకథలు]]
|115
|-
|54
|[[సూచిక:Kavijeevithamulu.pdf|కవి జీవితములు]]
|690
|-
|55
|[[సూచిక:Sasi Kala, Adavi Bapiraju.pdf|శశికళ]]
|110
|-
|56
|[[సూచిక:2015.393685.Umar-Kayyam.pdf|ఉమర్ ఖయ్యామ్]]
|220
|-
|57
|[[సూచిక:Gona gannareddy, Adavi Bapiraju.pdf|గోన గన్నారెడ్డి]]
|320
|-
|58
|[[సూచిక:Kashi-Majili-Kathalu.pdf|కాశీ మజిలీ కథలు]]
|175
|-
|59
|[[సూచిక:సత్యశోధన.pdf|సత్యశోధన]]
|425
|-
|60
|[[సూచిక:Chandragupta-Chakravarti.pdf|చంద్రగుప్త చక్రవర్తి]]
|165
|-
|61
|[[సూచిక:English Journalismlo Toli Telugu Velugu Dampuru Narasayya.pdf|ఇంగ్లీషు జర్నలిజంలో తొలి తెలుగు వెలుగు - దంపూరి నరసయ్య]]
|190
|-
|62
|[[సూచిక:Maha-Purushula-Jeevitacaritramulu.pdf|మహాపురుషుల జీవితచరిత్రములు (ప్రథమ సంపుటము)]]
|180
|-
|63
|[[సూచిక:MaharshulaCharitraluVol6.djvu|మహర్షుల చరిత్రలు, ఆరవ సంపుటము]]
|100
|-
|64
|[[సూచిక:నారాయణీయము.pdf|నారాయణీయము]]
|64
|-
|65
|[[సూచిక:Maharshula-Charitralu.firstpart.pdf|మహర్షుల చరిత్రలు (మొదటి భాగము)]]
|166
|-
|66
|[[సూచిక:మాటా మన్నన.pdf|మాటా మన్నన]]
|65
|-
|67
|[[సూచిక:దక్షిణాఫ్రికా సత్యాగ్రహ చరిత్ర.pdf|దక్షిణాఫ్రికా సత్యాగ్రహ చరిత్ర]]
|390
|-
|68
|[[సూచిక:ప్రపంచ చరిత్ర - మొదటి భాగము.pdf|ప్రపంచచరిత్ర మొదటి భాగము, 1]]
|108
|-
|69
|[[సూచిక:బ్రిటిష్ రాజ్యతంత్రయుగము అను బ్రిటిష్ ఇండియా చరిత్ర దిగవల్లి వేంకటశివరావు.pdf|భారతదేశమున బ్రిటీష్ రాజతంత్ర యుగము అను బ్రిటీష్ ఇండియా చరిత్ర]]
|762
|-
|70
|[[సూచిక:Tikkana-Somayaji.pdf|తిక్కన సోమయాజి]]
|130
|-
|71
|[[సూచిక:Thimmarusumantri.pdf|తిమ్మరుసు మంత్రి]]
|160
|-
|72
|[[సూచిక:Parama yaugi vilaasamu (1928).pdf|పరమయోగి విలాసము]]
|685
|-
|73
|[[సూచిక:Venoba-Bhudanavudyamamu.pdf|వినోబా బూదాన వుద్యమము]]
|49
|-
|74
|[[సూచిక:Sri-Srinivasa-Ayengar.pdf|శ్రీమా౯ ఎస్. శ్రీనివాస అయ్యంగారి జీవితము]]
|160
|-
|75
|[[సూచిక:Jajimalli by Adivi Bapiraju.pdf|నరుడు మరియు జాజిమల్లి]]
|73
|-
|76
|[[సూచిక:హంసవింశతి.pdf|హంసవింశతి]]
|70
|-
|77
|[[సూచిక:హాస్యవల్లరి.pdf|హాస్యవల్లరి]]
|170
|-
|78
|[[సూచిక:సింహాసన ద్వాత్రింశిక (కొరవి గోపరాజు).pdf|సింహాసన ద్వాత్రింశిక]]
|53
|-
|79
|[[సూచిక:Saundarya-Lahari.pdf|సౌందర్యలహరి (వావిళ్ల 1929)]]
|75
|-
|80
|[[సూచిక:Andhra-Bhashabhushanamu.pdf|ఆంధ్రభాషాభూషణము]]
|63
|-
|81
|[[సూచిక:Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf|కొప్పరపు సోదర కవుల కవిత్వము]]
|322
|-
|82
|[[సూచిక:Tenaali-Raamakrishnakavi-Charitramu.pdf|తెనాలి రామకృష్ణకవి చరిత్రము]]
|70
|-
|83
|[[సూచిక:Kavikokila-Granthamala3-Khandakavya.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి, ఖండకావ్యములు]]
|310
|-
|84
|[[సూచిక:Kavikokila-Granthavali-4 Vyasamulu.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి, వ్యాసములు]]
|270
|-
|85
|[[సూచిక:శ్రీ రామాయణము - బాలకాండము.pdf|శ్రీరామాయణము, మొదటిసంపుటము]]
|570
|-
|86
|[[సూచిక:బసవపురాణము (పాల్కురికి సోమనాథుఁడు).pdf|బసవపురాణము]]
|350
|-
|87
|[[సూచిక:Dvipada-basavapuraanamu.pdf|ద్విపద బసవపురాణము]]
|300
|-
|88
|[[సూచిక:Oka-Yogi-Atmakatha.pdf|ఒక యోగి ఆత్మకథ]]
|850
|-
|89
|[[సూచిక:తెలుగు వాక్యం.pdf|తెలుగు వాక్యం]]
|112
|లేదు
|-
|90
|[[సూచిక:Navanadhacharitra.pdf|నవనాథచరిత్ర]]
|308
|లేదు
|-
|91
|[[సూచిక:Kavijanaashrayamu-Chandashastramu.pdf|కవిజనాశ్రయము]]
|120
|లేదు
|-
|92
|[[సూచిక:Shrii-raamakrxshhna-suuktimuktaavali.pdf|శ్రీ రామకృష్ణ సూక్తిముక్తావళి]]
|400
|లేదు
|-
|93
|[[సూచిక:Naayakuraalu.Play.pdf|నాయకురాలు (పల్నాటి వీరచరిత్ర)]]
|130
|లేదు
|-
|94
|[[సూచిక:Rangun Rowdy Drama.pdf|రంగూన్‌ రౌడీ]]
|110
|లేదు
|-
|95
|[[సూచిక:Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf|శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామయణ విమర్శము]]
|200
|లేదు
|-
|96
|[[సూచిక:Tenugutota.pdf|తెనుగు తోట]]
|40
|లేదు
|-
|97
|[[సూచిక:Prabhutvamu.pdf|ప్రభుత్వము]]
|110
|లేదు
|-
|98
|[[సూచిక:Manooshakti.pdf|మనోశక్తి]]
|55
|లేదు
|-
|99
|[[సూచిక:Ambati Venkanna Patalu -2015.pdf|అంబటి వెంకన్న పాటలు]]
|400
|లేదు
|-
|100
|[[సూచిక:Kaashii-Majilee-Kathalu-V10.pdf|కాశీమజిలీకథలు, పదవభాగము]]
|420
|లేదు
|-
|101
|[[సూచిక:Kaseemajilee Kathalu 8 Part Madhira Subbanna Deekshitulu 1937 415 P.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఎనిమిదవభాగము]]
|395
|లేదు
|-
|102
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -01.pdf|కాశీమజిలీకథలు, మొదటిభాగము]]
|305
|లేదు
|-
|103
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -02.pdf|కాశీమజిలీకథలు, రెండవభాగము]]
|245
|లేదు
|-
|104
|[[సూచిక:Kaseemajilee Kathalu 3 Part Madhira Subbanna Deekshitulu.pdf|కాశీమజిలీకథలు, మూఁడవ భాగము]]
|300
|లేదు
|-
|105
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -09.pdf|కాశీమజిలీకథలు, తొమ్మిదవ భాగము]]
|299
|లేదు
|-
|106
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -04.pdf|కాశీమజిలీకథలు, 4వ భాగము]]
|321
|లేదు
|-
|107
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-05.pdf|కాశీమజిలీకథలు, అయిదవ భాగము]]
|330
|లేదు
|-
|108
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-06.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఆఱవ భాగము]]
|325
|లేదు
|-
|109
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -07.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఏడవ భాగము]]
|290
|లేదు
|-
|110
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-12.pdf|కాశీమజిలీకథలు, పండ్రెండవ భాగము]]
|290
|లేదు
|-
|111
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - రెండవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - రెండవ సంపుటం]]
|132
|-
|112
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - మూడవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - మూడవ సంపుటం]]
|385
|-
|113
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - నాలుగవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - నాలుగవ సంపుటం]]
|311
|-
|114
|[[సూచిక:Srikrishnudu-Choopina-Maargamu.pdf|శ్రీకృష్ణుడు చూపిన మార్గము]]
|150
|-
|115
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఐదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఐదవ సంపుటం]]
|380
|-
|116
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఆరవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఆరవ సంపుటం]]
|180
|-
|117
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఎనిమిదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఎనిమిదవ సంపుటం]]
|300
|-
|118
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - తొమ్మిదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - తొమ్మిదవ సంపుటం]]
|300
|-
|119
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదవ సంపుటం]]
|179
|-
|120
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదకొండవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదకొండవ సంపుటం]]
|600
|-
|121
|[[సూచిక:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf|బ్రహ్మోత్తరఖండము]]
|348
|-
|122
|[[సూచిక:పద్మపురాణము (మడికి సింగన).pdf|పద్మపురాణము]]
|300
|-
|123
|[[సూచిక:అనుభవసారము (పాల్కుఱికి సోమనాథుడు).PDF|అనుభవసారము]]
|53
|-
|124
|[[సూచిక:చతుర్వేదసారము (పాల్కుఱికి సోమనాథుడు).pdf|చతుర్వేదసారము]]
|150
|-
|125
|[[సూచిక:Indrani-Saptasathi-in-Telugu-By-Vasishtha-T-Ganapati-Muni.pdf|ఇంద్రాణీ సప్తశతీ]]
|260
|-
|126
|[[సూచిక:నారదీయపురాణము (అల్లాడు నృసింహకవి).pdf|నారదీయపురాణము]]
|192
|-
|127
|[[సూచిక:ఆంధ్రకామందకము (జక్కరాజు వేంకటకవి).pdf|ఆంధ్రకామందకము]]
|254
|-
|128
|[[సూచిక:Vavilala Somayajulu Sahityam-2 Natakalu.pdf|వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం - 2]]
|550
|-
|129
|[[సూచిక:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Three.pdf|సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము మూడవ సంపుటము]]
|700
|-
|130
|[[సూచిక:రామాయణ విశేషములు.pdf|రామాయణ విశేషములు]]
|241
|-
|131
|[[సూచిక:Bala Neethi.pdf|బాలనీతి]]
|150
|-
|132
|[[సూచిక:Andhra Nataka Padya Pathanam Bhamidipati Kameswararao.pdf|ఆంధ్రనాటక పద్యపఠనం]]
|160
|-
|133
|[[సూచిక:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu|సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]]
|390
|-
|134
|[[సూచిక:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf|నా జీవిత కథ - నవ్యాంధ్రము]]
|500
|-
|135
|[[సూచిక:Bharatiya Chitrakala (Telugu) By T.Rama Rao, 1930.pdf|భారతీయ చిత్రకళ]]
|230
|-
|136
|[[సూచిక:Garimellavyasalu019809mbp.pdf|గరిమెళ్ళ వ్యాసాలు]]
|185
|-
|137
|[[సూచిక:Golakonda patrika sampadakeeyalu.pdf|గోలకొండ పత్రిక సంపాదకీయాలు]]
|235
|-
|138
|[[సూచిక:దొంగాటకం.djvu|దొంగాటకం]]
|80
|-
|139
|[[సూచిక:Arya Katha Nidhi.pdf|ఆర్యకథానిధి]]
|330
|-
|140
|[[సూచిక:Kabir (TeluguBook).pdf|కబీరు]]
|24
|-
|141
|[[సూచిక:కృష్ణరాయ విజయము (1981).pdf|కృష్ణరాయ విజయము]]
|150
|-
|142
|[[సూచిక:ఓయూ సాహితి.pdf|ఓయూ సాహితి (వార్షిక సంచిక-2023)]]
|76
|-
|143
|[[సూచిక:వేటూరివారి పీఠికలు, మొదటిభాగము.pdf|వేటూరివారి పీఠికలు, మొదటిభాగము.]]
|341
|-
|144
|[[సూచిక:వేటూరివారి పీఠికలు, రెండవభాగము.pdf|వేటూరివారి పీఠికలు, రెండవభాగము.]]
|485
|-
|145
|[[సూచిక:సూత పురాణము ద్వితీయాశ్వాసము.pdf|సూత పురాణము ద్వితీయాశ్వాసమ]]
|89
|-
|146
|[[సూచిక:Anubhavalu Jnapakalunu by Sripada Subrahmanya Sastri.pdf|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను]]
|586
|-
|147
|[[సూచిక:Pillalu Bhasha Yela Nerchukontaru VBS JVV.pdf|పిల్లలు భాష ఎలా నేర్చుకొంటారు?]]
|113
|-
|148
|[[సూచిక:Srungaramaruka Kavyam By Veturi Prabhakara Sastry In Telugu.pdf|శృంగారామరుకావ్యము]]
|18
|-
|149
|[[సూచిక:Science Ela Putti Perigindhi VBS JVV.pdf|సైన్సు ఎలా పుట్టి పెరిగింది?]]
|60
|-
|150
|[[సూచిక:కథాసరిత్సాగరము తృతీయ భాగము వేదంవారి వచన రచన.pdf|కథాసరిత్సాగరము (వేదంవారి వచన రచన)/తృతీయభాగము]]
| 296
|-
|151
|[[సూచిక:కథాసరిత్సాగరము నాలుగవ భాగము వేదంవారి వచన రచన.pdf|కథాసరిత్సాగరము (వేదంవారి వచన రచన)/నాలుగవభాగము]]
|390
|-
|152
|[[సూచిక:Upanyaasapayoonidhi (1911).pdf|ఉపన్యాస పయోనిధి]]
|-
|153
|[[సూచిక:ఆత్మవిచారము (పూర్వ భాగము).pdf|ఆత్మవిచారము (పూర్వ భాగము)]]
|345
|-
|154
|[[సూచిక:Atma Vicharamu by Addanki Sitarama Sastri (1924).djvu|ఆత్మవిచారము, ఆత్మవిచారము (ఉత్తరభాగము)]]
|438
|-
|155
|[[సూచిక:అగస్త్యలింగశతకము తాడికొండ పూర్ణమల్లికార్జునఅయ్యవార్లంగారు 1935 110 P Ask01q124 హ్హు.pdf|అగస్త్యలింగ శతకము]]
|100
|-
|156
|[[సూచిక:VedantaRatnakaramu1919.pdf|వేదాంత రత్నాకరము]]
|28
|-
|157
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Rachanalu-8 Kathalu, Visalandhra.pdf|అడివి బాపిరాజు రచనలు–8; కథలు]]
|230
|-
|158
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Samagra Kavita Sankalanam Vol-1, Kinnera Art Theatrees.pdf|అడివి బాపిరాజు సమగ్ర కవితా సంకలనం]]
|170
|-
|159
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Samagra Kavita Sankalanam Volume-2.pdf|అడివి బాపిరాజు సమగ్ర కవితా సంకలనం, సంపుటి-2]]
|100
|-
|160
|[[సూచిక:Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf|ధమ్మపదము]]
|150
|-
|161
|[[సూచిక:Sarada Lekhalu Vol 1.pdf|శారద లేఖలు, మొదటి సంపుటము]]
|222
|-
|162
|[[సూచిక:Cheppulu Kudutu Kudutu....pdf|చెప్పులు కుడుతూ కుడుతూ]]
|40
|-
|163
|[[సూచిక:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf|ఆర్యధర్మ ప్రత్యక్ష ఫలబోధిని]]
|190
|}

== చిత్రం ==
{{Css image crop
|Image = DivyaDesaPrakasika.djvu
|Page = 30
|bSize = 378
|cWidth = 311
|cHeight = 477
|oTop = 45
|oLeft = 66
|Location = center
|Description = 
}}</text>
      <sha1>k923in870xr56rf6sqo7sr48yiim1l3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557131</id>
      <parentid>557129</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T21:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యంకూర్పు వివరాలు */</comment>
      <origin>557131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25077" sha1="tfme6q0giubhcau3byhtimgk7j9gydi" xml:space="preserve">నా పేరు శ్రీరామమూర్తి
[[దస్త్రం:Srirama murthy.jpg|thumb|శ్రీరామమూర్తి]]


==ఆర్కీవులోని మొత్తం తెలుగు పుస్తకాలు==
* [https://archive.org/details/digitallibraryindia?and%5B%5D=collection%3A%22digitallibraryindia%22&amp;and%5B%5D=languageSorter%3A%22Telugu%22 22,945 తెలుగు పుస్తకాలు వీక్షణల ప్రకారంగా.]


==వికీసోర్స్ గణాంకాలు==
* [https://tools.wmflabs.org/phetools/statistics.php అన్ని వికీసోర్సులలో తెలుగు వికీసోర్స్ స్థానం యొక్క విశ్లేషణ.]

¼ - ¾ 

½

== పాఠ్యంకూర్పు వివరాలు==
* మొత్తం పుటలు=39530
* మొత్తం పుస్తకాలు=163

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!క్రమ సంఖ్య
!పుస్తకం పేరు
!పుటలు
!ఈ బుక్ 
|-
|1
|[[సూచిక:AndhraRachaitaluVol1.djvu|ఆంధ్రరచయితలు]]
|407
|ఉంది 
|-
|2
|[[సూచిక:Naajeevitayatrat021599mbp.pdf|నాజీవితయాత్ర]] 
|830
|ఉంది
|-
|3
|[[సూచిక:AndhraKavulaCharitamuVol2.pdf|ఆంధ్ర కవులచరిత్రము]]
|268
|ఉంది
|-
|4
|[[సూచిక:DivyaDesaPrakasika.djvu|దివ్యదేశ ప్రకాశిక]]
|398
|ఉంది
|-
|5
|[[సూచిక:Kankanamu020631mbp.pdf|కంకణం]]
|26
|ఉంది
|-
|6
|[[సూచిక:SampurnaNeetiChandrikaPart1.pdf|సంపూర్ణ నీతిచంద్రిక]]
|104
|ఉంది
|-
|7
|[[సూచిక:Pranayamamu.pdf|ప్రాణాయామము]]
|134
|ఉంది
|-
|8
|[[సూచిక:GanapathiMuniCharitraSamgraham.djvu|గణపతిముని చరిత్ర]]
|135
|ఉంది
|-
|9
|[[సూచిక:Womeninthesmrtis026349mbp.pdf|స్మృతికాలపు స్త్రీలు]]
|220
|-
|10
|[[సూచిక:Abalaa sachcharitra ratnamaala.pdf|అబలా సచ్చరిత్ర రత్నమాల]]
|276
|-
|11
|[[సూచిక:SamardaRamadasu.djvu|సమర్థ రామదాసు]]
|68
|ఉంది
|-
|12
|[[సూచిక:Nanakucharitra021651mbp.pdf|నానకు చరిత్ర]]
|131
|ఉంది
|-
|13
|[[సూచిక:Abraham Lincoln (Telugu).pdf|ఆబ్రహాము లింకను]]
|238
|ఉంది
|-
|14
|[[సూచిక:Andhraveerulupar025903mbp.pdf|ఆంధ్ర వీరులు]]
|137
|-
|15
|[[సూచిక:Andhraveerulupar025958mbp.pdf|ఆంధ్ర వీరులు-రెండవభాగము]]
|177
|-
|16
|[[సూచిక:Andrulasangikach025988mbp.pdf|ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర]]
|423
|ఉంది
|-
|17
|[[సూచిక:Srivemanayogijiv00unknsher.pdf|శ్రీవేమనయోగి జీవితము]]
|35
|ఉంది
|-
|18
|[[సూచిక:Vedhamu Venkataraya Shastrula Vari Jeevitha Charitra Sangrahamu.pdf|వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రులవారి జీవితచరిత్ర సంగ్రహము]]
|224
|ఉంది
|-
|19
|[[సూచిక:Chandamama 1947 07.pdf|చందమామ పిల్లల మాసపత్రిక/సంపుటము 1/జూలై 1947]]
|52
|-
|20
|[[సూచిక:Aandhra deishamu videisha yaatrikulu.pdf|ఆంధ్రదేశము విదేశయాత్రికులు]]
|175
|-
|21
|[[సూచిక:Konda venkatappayya pantulu prathama bhaagamu.pdf|దేశభక్త కొండ వేంకటప్పయ్య పంతులు]]
|235
|ఉంది
|-
|22
|[[సూచిక:Andhra bhasha charitramu part 1.pdf|ఆంధ్ర భాషా చరిత్రము 1. వ భాగము]]
|450
|-
|23
|[[సూచిక:Aliya Rama Rayalu.pdf|అళియరామరాయలు]]
|245
|-
|24
|[[సూచిక:Bhaarata arthashaastramu (1958).pdf| భారత అర్థశాస్త్రము]]
| 453
|ఉంది
|-
|25
|[[సూచిక:Bharatiyanagarik018597mbp.pdf|భారతీయ నాగరికతా విస్తరణము]]
|87
|-
|26
|[[సూచిక:Adhunikarajyanga025633mbp.pdf|ఆధునిక రాజ్యాంగ సంస్థలు]]
|332
|-
|27
|[[సూచిక:ఆంధ్రులపుట్టుపూర్వోత్తరములు.pdf|ఆంధ్రులపుట్టుపూర్వోత్తరములు]]
|83
|-
|28
|[[  సూచిక:Ben'jaminu phraan'klinu jiivita charitramu.pdf|బెంజమిను ఫ్రాంక్లిను జీవితచరిత్రము]]
|145
|-
|29
|[[సూచిక:Aandruu kaarnegii, Telugu (1955).pdf|ఆండ్రూ కార్నెగీ (జీవితచరిత్ర)]]
|242
|-
|30
|[[సూచిక:Jeevasastra Samgrahamu.pdf|జీవశాస్త్ర సంగ్రహము]]
|370
|-
|31
|[[సూచిక:The Verses Of Vemana (1911).pdf|వేమన పద్యములు (సి. పి. బ్రౌన్)]]
|190
|-
|32
| [[సూచిక:2015.372412.Taataa-Charitramu.pdf|తాతాచరిత్రము]]
|180
|-
|33
|[[సూచిక:Sumitra Charitram Kandukuri Veeresalingam.pdf|సుమిత్ర చరిత్రమ్]]
|27
|ఉంది
|-
|34
|[[సూచిక:Bobbili yuddam natakam.pdf|బొబ్బిలియుద్ధనాటకము]]
|113
|-
|35
|[[సూచిక:PadabhamdhaParijathamu.djvu|పదబంధ పారిజాతము]]
|875
|-
|36
|[[సూచిక:2015.497290.chinnayasuuri-jiivitamu.pdf|చిన్నయసూరి జీవితము]]
|110
|-
|37
|[[సూచిక:Anandam Manishainavadu.pdf|ఆనందం మనిషైనవాడు]]
|71
|-
|38
|[[సూచిక:Apoorva Brahmacharya Prahasanamu - Kandukuri Veeresalingam.pdf|అపూర్వ బ్రహ్మచర్య ప్రహసనము]]
|29
|-
|39
|[[సూచిక:2015.373190.Athma-Charitramu.pdf|ఆత్మచరిత్రము]]
|660
|-
|40
|[[సూచిక:Kumbharaana020881mbp.pdf|కుంభరాణా(మీరాబాయి)]]
|88
|-
|41
|[[సూచిక:2015.392383.Kavi-Kokila.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి - 3 : నాటకములు]]
|330
|-
|42
|[[సూచిక:Bilva Mangala, Sri Pada Kameswara Rao.pdf|బిల్వమంగళ]]
|122
|-
|43
|[[సూచిక:Sahitya Memamsa, Sripada Kameshwar Rao.pdf|సాహిత్య మీమాంస]]
|225
|-
|44
|[[సూచిక:Abalaa sachcharitra ratnamaala Dvitiiya Sanputa.pdf|అబలాసచిత్ర రత్నమాల, ద్వితీయ సంపుటము]]
|295
|-
|45
|[[సూచిక:Mana-Jeevithalu.pdf|మన జీవితాలు]]
|325
|-
|46
|[[సూచిక:2015.328360.Andhra-Mahaniyulu.pdf|ఆంధ్ర మహనీయులు]]
|80
|-
|47
|[[సూచిక:2015.329863.Vallabaipatel.pdf|వల్లభాయి పటేల్]]
|155
|-
|48
|[[సూచిక:Little Masters Sulabha Vyakaranamu.pdf|లిటిల్ మాస్టర్స్ సులభ వ్యాకరణము]]
|145
|ఉంది
|-
|49
|[[సూచిక:Jagattu-Jiivamu.pdf|జగత్తు - జీవము]]
|60
|-
|50
|[[సూచిక:Indrani-Saptasathi-in-Telugu-By-Vasishtha-T-Ganapati-Muni.pdf|ఇంద్రాణీ సప్తశతీ]]
|260
|-
|51
|[[సూచిక:Sweeya Charitramu VOLUME 01 Kandukuri Veeresalingam 1911 414 P 2020010023927.pdf|స్వీయ చరిత్రము-ప్రథమ భాగము]]
|380
|ఉంది
|-
|52
|[[సూచిక:Mahaapurushhula-jiivitamulu.pdf|మహాపురుషుల జీవితములు]]
|385
|-
|53
|[[సూచిక:Bhagira Loya.djvu|భోగీరలోయ, ఇతరకథలు]]
|115
|-
|54
|[[సూచిక:Kavijeevithamulu.pdf|కవి జీవితములు]]
|690
|-
|55
|[[సూచిక:Sasi Kala, Adavi Bapiraju.pdf|శశికళ]]
|110
|-
|56
|[[సూచిక:2015.393685.Umar-Kayyam.pdf|ఉమర్ ఖయ్యామ్]]
|220
|-
|57
|[[సూచిక:Gona gannareddy, Adavi Bapiraju.pdf|గోన గన్నారెడ్డి]]
|320
|-
|58
|[[సూచిక:Kashi-Majili-Kathalu.pdf|కాశీ మజిలీ కథలు]]
|175
|-
|59
|[[సూచిక:సత్యశోధన.pdf|సత్యశోధన]]
|425
|-
|60
|[[సూచిక:Chandragupta-Chakravarti.pdf|చంద్రగుప్త చక్రవర్తి]]
|165
|-
|61
|[[సూచిక:English Journalismlo Toli Telugu Velugu Dampuru Narasayya.pdf|ఇంగ్లీషు జర్నలిజంలో తొలి తెలుగు వెలుగు - దంపూరి నరసయ్య]]
|190
|-
|62
|[[సూచిక:Maha-Purushula-Jeevitacaritramulu.pdf|మహాపురుషుల జీవితచరిత్రములు (ప్రథమ సంపుటము)]]
|180
|-
|63
|[[సూచిక:MaharshulaCharitraluVol6.djvu|మహర్షుల చరిత్రలు, ఆరవ సంపుటము]]
|100
|-
|64
|[[సూచిక:నారాయణీయము.pdf|నారాయణీయము]]
|64
|-
|65
|[[సూచిక:Maharshula-Charitralu.firstpart.pdf|మహర్షుల చరిత్రలు (మొదటి భాగము)]]
|166
|-
|66
|[[సూచిక:మాటా మన్నన.pdf|మాటా మన్నన]]
|65
|-
|67
|[[సూచిక:దక్షిణాఫ్రికా సత్యాగ్రహ చరిత్ర.pdf|దక్షిణాఫ్రికా సత్యాగ్రహ చరిత్ర]]
|390
|-
|68
|[[సూచిక:ప్రపంచ చరిత్ర - మొదటి భాగము.pdf|ప్రపంచచరిత్ర మొదటి భాగము, 1]]
|108
|-
|69
|[[సూచిక:బ్రిటిష్ రాజ్యతంత్రయుగము అను బ్రిటిష్ ఇండియా చరిత్ర దిగవల్లి వేంకటశివరావు.pdf|భారతదేశమున బ్రిటీష్ రాజతంత్ర యుగము అను బ్రిటీష్ ఇండియా చరిత్ర]]
|762
|-
|70
|[[సూచిక:Tikkana-Somayaji.pdf|తిక్కన సోమయాజి]]
|130
|-
|71
|[[సూచిక:Thimmarusumantri.pdf|తిమ్మరుసు మంత్రి]]
|160
|-
|72
|[[సూచిక:Parama yaugi vilaasamu (1928).pdf|పరమయోగి విలాసము]]
|685
|-
|73
|[[సూచిక:Venoba-Bhudanavudyamamu.pdf|వినోబా బూదాన వుద్యమము]]
|49
|-
|74
|[[సూచిక:Sri-Srinivasa-Ayengar.pdf|శ్రీమా౯ ఎస్. శ్రీనివాస అయ్యంగారి జీవితము]]
|160
|-
|75
|[[సూచిక:Jajimalli by Adivi Bapiraju.pdf|నరుడు మరియు జాజిమల్లి]]
|73
|-
|76
|[[సూచిక:హంసవింశతి.pdf|హంసవింశతి]]
|70
|-
|77
|[[సూచిక:హాస్యవల్లరి.pdf|హాస్యవల్లరి]]
|170
|-
|78
|[[సూచిక:సింహాసన ద్వాత్రింశిక (కొరవి గోపరాజు).pdf|సింహాసన ద్వాత్రింశిక]]
|53
|-
|79
|[[సూచిక:Saundarya-Lahari.pdf|సౌందర్యలహరి (వావిళ్ల 1929)]]
|75
|-
|80
|[[సూచిక:Andhra-Bhashabhushanamu.pdf|ఆంధ్రభాషాభూషణము]]
|63
|-
|81
|[[సూచిక:Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf|కొప్పరపు సోదర కవుల కవిత్వము]]
|322
|-
|82
|[[సూచిక:Tenaali-Raamakrishnakavi-Charitramu.pdf|తెనాలి రామకృష్ణకవి చరిత్రము]]
|70
|-
|83
|[[సూచిక:Kavikokila-Granthamala3-Khandakavya.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి, ఖండకావ్యములు]]
|310
|-
|84
|[[సూచిక:Kavikokila-Granthavali-4 Vyasamulu.pdf|కవికోకిల గ్రంథావళి, వ్యాసములు]]
|270
|-
|85
|[[సూచిక:శ్రీ రామాయణము - బాలకాండము.pdf|శ్రీరామాయణము, మొదటిసంపుటము]]
|570
|-
|86
|[[సూచిక:బసవపురాణము (పాల్కురికి సోమనాథుఁడు).pdf|బసవపురాణము]]
|350
|-
|87
|[[సూచిక:Dvipada-basavapuraanamu.pdf|ద్విపద బసవపురాణము]]
|300
|-
|88
|[[సూచిక:Oka-Yogi-Atmakatha.pdf|ఒక యోగి ఆత్మకథ]]
|850
|-
|89
|[[సూచిక:తెలుగు వాక్యం.pdf|తెలుగు వాక్యం]]
|112
|-
|90
|[[సూచిక:Navanadhacharitra.pdf|నవనాథచరిత్ర]]
|308
|-
|91
|[[సూచిక:Kavijanaashrayamu-Chandashastramu.pdf|కవిజనాశ్రయము]]
|120
|-
|92
|[[సూచిక:Shrii-raamakrxshhna-suuktimuktaavali.pdf|శ్రీ రామకృష్ణ సూక్తిముక్తావళి]]
|400
|-
|93
|[[సూచిక:Naayakuraalu.Play.pdf|నాయకురాలు (పల్నాటి వీరచరిత్ర)]]
|130
|-
|94
|[[సూచిక:Rangun Rowdy Drama.pdf|రంగూన్‌ రౌడీ]]
|110
|-
|95
|[[సూచిక:Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf|శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామయణ విమర్శము]]
|200
|-
|96
|[[సూచిక:Tenugutota.pdf|తెనుగు తోట]]
|40
|-
|97
|[[సూచిక:Prabhutvamu.pdf|ప్రభుత్వము]]
|110
|-
|98
|[[సూచిక:Manooshakti.pdf|మనోశక్తి]]
|55
|-
|99
|[[సూచిక:Ambati Venkanna Patalu -2015.pdf|అంబటి వెంకన్న పాటలు]]
|400
|-
|100
|[[సూచిక:Kaashii-Majilee-Kathalu-V10.pdf|కాశీమజిలీకథలు, పదవభాగము]]
|420
|-
|101
|[[సూచిక:Kaseemajilee Kathalu 8 Part Madhira Subbanna Deekshitulu 1937 415 P.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఎనిమిదవభాగము]]
|395
|-
|102
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -01.pdf|కాశీమజిలీకథలు, మొదటిభాగము]]
|305
|-
|103
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -02.pdf|కాశీమజిలీకథలు, రెండవభాగము]]
|245
|-
|104
|[[సూచిక:Kaseemajilee Kathalu 3 Part Madhira Subbanna Deekshitulu.pdf|కాశీమజిలీకథలు, మూఁడవ భాగము]]
|300
|-
|105
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -09.pdf|కాశీమజిలీకథలు, తొమ్మిదవ భాగము]]
|299
|-
|106
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -04.pdf|కాశీమజిలీకథలు, 4వ భాగము]]
|321
|-
|107
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-05.pdf|కాశీమజిలీకథలు, అయిదవ భాగము]]
|330
|-
|108
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-06.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఆఱవ భాగము]]
|325
|-
|109
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు -07.pdf|కాశీమజిలీకథలు, ఏడవ భాగము]]
|290
|-
|110
|[[సూచిక:కాశీమజిలీకథలు-12.pdf|కాశీమజిలీకథలు, పండ్రెండవ భాగము]]
|290
|-
|111
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - రెండవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - రెండవ సంపుటం]]
|132
|-
|112
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - మూడవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - మూడవ సంపుటం]]
|385
|-
|113
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - నాలుగవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - నాలుగవ సంపుటం]]
|311
|-
|114
|[[సూచిక:Srikrishnudu-Choopina-Maargamu.pdf|శ్రీకృష్ణుడు చూపిన మార్గము]]
|150
|-
|115
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఐదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఐదవ సంపుటం]]
|380
|-
|116
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఆరవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఆరవ సంపుటం]]
|180
|-
|117
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఎనిమిదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - ఎనిమిదవ సంపుటం]]
|300
|-
|118
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - తొమ్మిదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - తొమ్మిదవ సంపుటం]]
|300
|-
|119
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదవ సంపుటం]]
|179
|-
|120
|[[సూచిక:తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదకొండవ భాగం.pdf|తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం - పదకొండవ సంపుటం]]
|600
|-
|121
|[[సూచిక:బ్రహ్మోత్తరఖండము (శ్రీధరమల్లె వేంకటరామార్యుఁడు).pdf|బ్రహ్మోత్తరఖండము]]
|348
|-
|122
|[[సూచిక:పద్మపురాణము (మడికి సింగన).pdf|పద్మపురాణము]]
|300
|-
|123
|[[సూచిక:అనుభవసారము (పాల్కుఱికి సోమనాథుడు).PDF|అనుభవసారము]]
|53
|-
|124
|[[సూచిక:చతుర్వేదసారము (పాల్కుఱికి సోమనాథుడు).pdf|చతుర్వేదసారము]]
|150
|-
|125
|[[సూచిక:Indrani-Saptasathi-in-Telugu-By-Vasishtha-T-Ganapati-Muni.pdf|ఇంద్రాణీ సప్తశతీ]]
|260
|-
|126
|[[సూచిక:నారదీయపురాణము (అల్లాడు నృసింహకవి).pdf|నారదీయపురాణము]]
|192
|-
|127
|[[సూచిక:ఆంధ్రకామందకము (జక్కరాజు వేంకటకవి).pdf|ఆంధ్రకామందకము]]
|254
|-
|128
|[[సూచిక:Vavilala Somayajulu Sahityam-2 Natakalu.pdf|వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం - 2]]
|550
|-
|129
|[[సూచిక:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Three.pdf|సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము మూడవ సంపుటము]]
|700
|-
|130
|[[సూచిక:రామాయణ విశేషములు.pdf|రామాయణ విశేషములు]]
|241
|-
|131
|[[సూచిక:Bala Neethi.pdf|బాలనీతి]]
|150
|-
|132
|[[సూచిక:Andhra Nataka Padya Pathanam Bhamidipati Kameswararao.pdf|ఆంధ్రనాటక పద్యపఠనం]]
|160
|-
|133
|[[సూచిక:సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు.djvu|సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు]]
|390
|-
|134
|[[సూచిక:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf|నా జీవిత కథ - నవ్యాంధ్రము]]
|500
|-
|135
|[[సూచిక:Bharatiya Chitrakala (Telugu) By T.Rama Rao, 1930.pdf|భారతీయ చిత్రకళ]]
|230
|-
|136
|[[సూచిక:Garimellavyasalu019809mbp.pdf|గరిమెళ్ళ వ్యాసాలు]]
|185
|-
|137
|[[సూచిక:Golakonda patrika sampadakeeyalu.pdf|గోలకొండ పత్రిక సంపాదకీయాలు]]
|235
|-
|138
|[[సూచిక:దొంగాటకం.djvu|దొంగాటకం]]
|80
|-
|139
|[[సూచిక:Arya Katha Nidhi.pdf|ఆర్యకథానిధి]]
|330
|-
|140
|[[సూచిక:Kabir (TeluguBook).pdf|కబీరు]]
|24
|-
|141
|[[సూచిక:కృష్ణరాయ విజయము (1981).pdf|కృష్ణరాయ విజయము]]
|150
|-
|142
|[[సూచిక:ఓయూ సాహితి.pdf|ఓయూ సాహితి (వార్షిక సంచిక-2023)]]
|76
|-
|143
|[[సూచిక:వేటూరివారి పీఠికలు, మొదటిభాగము.pdf|వేటూరివారి పీఠికలు, మొదటిభాగము.]]
|341
|-
|144
|[[సూచిక:వేటూరివారి పీఠికలు, రెండవభాగము.pdf|వేటూరివారి పీఠికలు, రెండవభాగము.]]
|485
|-
|145
|[[సూచిక:సూత పురాణము ద్వితీయాశ్వాసము.pdf|సూత పురాణము ద్వితీయాశ్వాసమ]]
|89
|-
|146
|[[సూచిక:Anubhavalu Jnapakalunu by Sripada Subrahmanya Sastri.pdf|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను]]
|586
|-
|147
|[[సూచిక:Pillalu Bhasha Yela Nerchukontaru VBS JVV.pdf|పిల్లలు భాష ఎలా నేర్చుకొంటారు?]]
|113
|-
|148
|[[సూచిక:Srungaramaruka Kavyam By Veturi Prabhakara Sastry In Telugu.pdf|శృంగారామరుకావ్యము]]
|18
|-
|149
|[[సూచిక:Science Ela Putti Perigindhi VBS JVV.pdf|సైన్సు ఎలా పుట్టి పెరిగింది?]]
|60
|-
|150
|[[సూచిక:కథాసరిత్సాగరము తృతీయ భాగము వేదంవారి వచన రచన.pdf|కథాసరిత్సాగరము (వేదంవారి వచన రచన)/తృతీయభాగము]]
| 296
|-
|151
|[[సూచిక:కథాసరిత్సాగరము నాలుగవ భాగము వేదంవారి వచన రచన.pdf|కథాసరిత్సాగరము (వేదంవారి వచన రచన)/నాలుగవభాగము]]
|390
|-
|152
|[[సూచిక:Upanyaasapayoonidhi (1911).pdf|ఉపన్యాస పయోనిధి]]
|-
|153
|[[సూచిక:ఆత్మవిచారము (పూర్వ భాగము).pdf|ఆత్మవిచారము (పూర్వ భాగము)]]
|345
|-
|154
|[[సూచిక:Atma Vicharamu by Addanki Sitarama Sastri (1924).djvu|ఆత్మవిచారము, ఆత్మవిచారము (ఉత్తరభాగము)]]
|438
|-
|155
|[[సూచిక:అగస్త్యలింగశతకము తాడికొండ పూర్ణమల్లికార్జునఅయ్యవార్లంగారు 1935 110 P Ask01q124 హ్హు.pdf|అగస్త్యలింగ శతకము]]
|100
|-
|156
|[[సూచిక:VedantaRatnakaramu1919.pdf|వేదాంత రత్నాకరము]]
|28
|-
|157
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Rachanalu-8 Kathalu, Visalandhra.pdf|అడివి బాపిరాజు రచనలు–8; కథలు]]
|230
|-
|158
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Samagra Kavita Sankalanam Vol-1, Kinnera Art Theatrees.pdf|అడివి బాపిరాజు సమగ్ర కవితా సంకలనం]]
|170
|-
|159
|[[సూచిక:Adavi Bapiraju Samagra Kavita Sankalanam Volume-2.pdf|అడివి బాపిరాజు సమగ్ర కవితా సంకలనం, సంపుటి-2]]
|100
|-
|160
|[[సూచిక:Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf|ధమ్మపదము]]
|150
|-
|161
|[[సూచిక:Sarada Lekhalu Vol 1.pdf|శారద లేఖలు, మొదటి సంపుటము]]
|222
|-
|162
|[[సూచిక:Cheppulu Kudutu Kudutu....pdf|చెప్పులు కుడుతూ కుడుతూ]]
|40
|-
|163
|[[సూచిక:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf|ఆర్యధర్మ ప్రత్యక్ష ఫలబోధిని]]
|190
|}

== చిత్రం ==
{{Css image crop
|Image = DivyaDesaPrakasika.djvu
|Page = 30
|bSize = 378
|cWidth = 311
|cHeight = 477
|oTop = 45
|oLeft = 66
|Location = center
|Description = 
}}</text>
      <sha1>tfme6q0giubhcau3byhtimgk7j9gydi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/470</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212175</id>
    <revision>
      <id>557107</id>
      <parentid>557100</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T15:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557107</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5548" sha1="7cqipbwh5mfx5ao89rm7iet1aa0opy6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|{{p|fs150}}'''129. సిరికొండ వెంకటరావు '''&lt;/poem&gt;}}
{{right|- డా॥ వెల్చాల కొండలరావు}}

సిరికొండ వెంకట్రావు గారు కరీంనగర్ జిల్లా సిరికొండ గ్రామంలో జన్మించి ఉస్మానియా యూనివర్సిటీలో ఎం.ఎ., ఎల్.ఎల్.బి. వరకు చదివి, న్యాయవాదిగా సిద్ధిపేటలో స్థిరపడ్డారు. జులై నెల 13, 1933నాడు జన్మించిన వెంకట్రావు గారు మార్చి నెల 10, 2010 సంవత్సరంలో పరమపదించారు. మెదక్ జిల్లాకు చెందిన సిద్ధిపేటలో బహు ప్రతిభా వంతునిగా, సాహిత్య ప్రియునిగా, సాహిత్య ప్రోత్సాహకునిగా, సంఘసేవకునిగా, పుట్టపర్తి సాయిబాబా ప్రియభక్తునిగా, మెదక్ కరీంనగర్ జిల్లాల్లోనే కాక తెలంగాణా ప్రాంతంలో, హైదరాబాదు నగరంలో చాలామంది మేధావులకు, సాహిత్య వేత్తలకు, సంఘసేవకులకు తెలిసినవారు.

విమర్శకుల్లో ఎంతో చక్కని విమర్శనాత్మక, పరిశోధనాత్మక దృష్టి దృక్పథమున్న వారుంటారు. వారు గ్రంథకర్తలు
కాకపోవచ్చు. వ్రాత రూపేణా వారి అభిప్రాయాలను అట్టే వెలిబుచ్చక పోవచ్చు. అయినా వారు బహు గ్రంథాలు
చదివినవారు కావచ్చు. సాహిత్య చర్చల్లో పాల్గొని వారి ప్రతిభా పాటవాలతో ఎంతో మందిని ప్రభావితం చేసి పలువురి ప్రశంసలందు కున్నవారు కావచ్చు.

సాహిత్య సభలకు, సదస్సులకు రచయితలెంత ముఖ్యమో, బాగా తెలిసిన శ్రోతలు, విమర్శకులు కూడా అంతే ముఖ్యం. వీరు లేకపోతే వారు లేరు, వారు లేకపోతే వీరు లేరు. రచయితలను ప్రొవోక్ చేసెడివారే సద్విమర్చకులు. విశ్వనాథ వారిని బాగా ఇన్స్పైర్న్ మాట్లాడించా లంటే వారికి వాక్ చేసే విమర్శకుడైనా, శ్రోతైనా కావాలని వారిని విన్నవారు అప్పట్లో అంటుండే వారు, అలా వారిని ప్రొవోక్ చేసేవారు కూడా.

ఒకప్పుడు తెలంగాణలో కొందరి ఇళ్ళల్లో కావ్య పఠనాలు జరిగేవి. వాటిని వినడానికి చాలామంది మంచి సాహిత్యాభి రుచి కలవారు వచ్చేవారు. రచనలపై, రచయితలపై చర్చా గోష్టులు జరిగేవి. అచటికి మేధావులు, కవులు, విమర్శకులు, సాహిత్య ప్రియులు మాత్రమే ఎక్కువ వచ్చేవారు. రచనలపై, రచయితలపై చర్చాగోష్టులు జరిగేవి. అచటికి మేధావులు, కవులు, విమర్శకులు, సాహిత్య ప్రియులు మాత్రమే ఎక్కువ వచ్చేవారు. అవి మేధో ప్రేరణకు, హృదయ స్పందనకు, ఆలోచనా అవలోకనలకు ఎంతో నిండుగా, మెండుగా, సరదాగా నడిచేవి. అలాంటి కొద్ది మంది మేధావులు పాల్గొనే మితమైన ఇంటలెక్చువల్ మీట్స్ ఇపుడు బహు అరుదైపోయాయి. ఇపుడన్నీ పెద్ద వేదికల పాలై ఎక్కువ ఆవిష్కరణ, అభినందన సభల్లాంటివై పోయాయి.

అలాంటివి కరీంనగర్లో జువ్వాడి గౌతంరావు గారింట్లో, సిద్ధిపేటలో సిరికొండ వెంకటరావు గారింట్లో ఎంతో ఇంపుగా, సొంపుగా జరిగేవి. అవి తెలంగాణలోని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rh|తెలంగాణ |449 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7cqipbwh5mfx5ao89rm7iet1aa0opy6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557108</id>
      <parentid>557107</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T15:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>557108</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5545" sha1="4hq7t696vbhgw86efl6lc6p7e1jopo2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|{{p|fs150}}'''129. సిరికొండ వెంకటరావు '''&lt;/p&gt;}}
{{right|- డా॥ వెల్చాల కొండలరావు}}

సిరికొండ వెంకట్రావు గారు కరీంనగర్ జిల్లా సిరికొండ గ్రామంలో జన్మించి ఉస్మానియా యూనివర్సిటీలో ఎం.ఎ., ఎల్.ఎల్.బి. వరకు చదివి, న్యాయవాదిగా సిద్ధిపేటలో స్థిరపడ్డారు. జులై నెల 13, 1933నాడు జన్మించిన వెంకట్రావు గారు మార్చి నెల 10, 2010 సంవత్సరంలో పరమపదించారు. మెదక్ జిల్లాకు చెందిన సిద్ధిపేటలో బహు ప్రతిభా వంతునిగా, సాహిత్య ప్రియునిగా, సాహిత్య ప్రోత్సాహకునిగా, సంఘసేవకునిగా, పుట్టపర్తి సాయిబాబా ప్రియభక్తునిగా, మెదక్ కరీంనగర్ జిల్లాల్లోనే కాక తెలంగాణా ప్రాంతంలో, హైదరాబాదు నగరంలో చాలామంది మేధావులకు, సాహిత్య వేత్తలకు, సంఘసేవకులకు తెలిసినవారు.

విమర్శకుల్లో ఎంతో చక్కని విమర్శనాత్మక, పరిశోధనాత్మక దృష్టి దృక్పథమున్న వారుంటారు. వారు గ్రంథకర్తలు
కాకపోవచ్చు. వ్రాత రూపేణా వారి అభిప్రాయాలను అట్టే వెలిబుచ్చక పోవచ్చు. అయినా వారు బహు గ్రంథాలు
చదివినవారు కావచ్చు. సాహిత్య చర్చల్లో పాల్గొని వారి ప్రతిభా పాటవాలతో ఎంతో మందిని ప్రభావితం చేసి పలువురి ప్రశంసలందు కున్నవారు కావచ్చు.

సాహిత్య సభలకు, సదస్సులకు రచయితలెంత ముఖ్యమో, బాగా తెలిసిన శ్రోతలు, విమర్శకులు కూడా అంతే ముఖ్యం. వీరు లేకపోతే వారు లేరు, వారు లేకపోతే వీరు లేరు. రచయితలను ప్రొవోక్ చేసెడివారే సద్విమర్చకులు. విశ్వనాథ వారిని బాగా ఇన్స్పైర్న్ మాట్లాడించా లంటే వారికి వాక్ చేసే విమర్శకుడైనా, శ్రోతైనా కావాలని వారిని విన్నవారు అప్పట్లో అంటుండే వారు, అలా వారిని ప్రొవోక్ చేసేవారు కూడా.

ఒకప్పుడు తెలంగాణలో కొందరి ఇళ్ళల్లో కావ్య పఠనాలు జరిగేవి. వాటిని వినడానికి చాలామంది మంచి సాహిత్యాభి రుచి కలవారు వచ్చేవారు. రచనలపై, రచయితలపై చర్చా గోష్టులు జరిగేవి. అచటికి మేధావులు, కవులు, విమర్శకులు, సాహిత్య ప్రియులు మాత్రమే ఎక్కువ వచ్చేవారు. రచనలపై, రచయితలపై చర్చాగోష్టులు జరిగేవి. అచటికి మేధావులు, కవులు, విమర్శకులు, సాహిత్య ప్రియులు మాత్రమే ఎక్కువ వచ్చేవారు. అవి మేధో ప్రేరణకు, హృదయ స్పందనకు, ఆలోచనా అవలోకనలకు ఎంతో నిండుగా, మెండుగా, సరదాగా నడిచేవి. అలాంటి కొద్ది మంది మేధావులు పాల్గొనే మితమైన ఇంటలెక్చువల్ మీట్స్ ఇపుడు బహు అరుదైపోయాయి. ఇపుడన్నీ పెద్ద వేదికల పాలై ఎక్కువ ఆవిష్కరణ, అభినందన సభల్లాంటివై పోయాయి.

అలాంటివి కరీంనగర్లో జువ్వాడి గౌతంరావు గారింట్లో, సిద్ధిపేటలో సిరికొండ వెంకటరావు గారింట్లో ఎంతో ఇంపుగా, సొంపుగా జరిగేవి. అవి తెలంగాణలోని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rh|తెలంగాణ |449 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4hq7t696vbhgw86efl6lc6p7e1jopo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/471</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212176</id>
    <revision>
      <id>557109</id>
      <parentid>553085</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T15:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557109</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7943" sha1="3c27ht6rfued1cq4sx2vg8jp9xmnuz8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
సాహిత్య కృషీవలులను ఎంతో ప్రోత్సహించి, వారం సరిపోయే శ్రోతలను, విమర్శకులను, విశ్లేషకులను సమకూర్చేవి. అవి వికాసవంతమైన చర్చాగోష్టులు. అందరూ ఖులాసాగా కూర్చొని సాహిత్య కబుర్లు చెప్పుకుంటూ, సాహిత్య రచనల గురించి వినుకుంటూ మధ్య మధ్య 'అబ్బా ఎంత బాగున్నాయండీ'యని ఆనుకుంటూ చప్పట్ల, పహ్వాల మధ్య ఎంతసేపు విన్నా విసుగు రాకుండా ఉర్దూ ముషాయిరాలలా సాగేవి.

ఇదంతా ఎందుకు చెప్పవలసి వస్తుందంటే ఆ రోజుల్లో అలాంటి ఇంటర్చువల్ గ్యాదరింగ్స్ లేకపోతే, వాటిద్వారా
చక్కని సాహిత్య వాతావరణాన్నే అవి సృష్టించకపోతే ఈనాటి తెలంగాణా ప్రముఖ కవులెందరో వారి సృజనాత్మక రచనలు చేయడానికి ఆస్కారముండేది కాదు. ఒకనాడు రాజులు, ప్రభుత్వాలు, సాహిత్య సంస్థలు చేసినంత పనిని జువ్వాడ గౌతమరావు గారిలాంటి, సిరికొండ వెంకటరావుగారి లాంటివారు వారి ఇళ్ళల్లో చేసేవారు. అలాంటివేవీ ఈనాడు? ఈనాటివన్నీ ఫార్మల్ సమావేశాలే కాని, ఇన్ఫార్మల్, ఇంటలెక్చువల్ సమావేశాలు కావు? ఆనాటివి చిన్నవైనా ఒక వ్యక్తియొక్క రచన యొక్క సాహిత్య విశిష్ఠతను అంచనా వేయడానికి ఎంతో అక్కరకొచ్చేవి? ఎవరు ఔనన్నా కాదన్నా ఆనాటి వాటికి రాసెక్కువ, ఈనాటి వాటికి వాసెక్కువ అని అనవలసి వస్తుంది.

వెంకట్రావు గారు రచనలు అట్టే ఎక్కువ చేయక పోవచ్చు కాని వాటికన్నా ఎక్కువ సాహిత్య విస్తరణకు కావలసినవన్నీ చేస్తూ, పండితులచే, మేధావులచే, కవులచే కొనియాడబడ్డారు. విమర్శకులచే సద్విమర్శకుడనిపించుకున్నారు. పరిశోధకులచే, విద్యార్థులచే వారంతటి పుస్తక ప్రియులు, సాహిత్యప్రియులు, పరిశోధనా ప్రియులు, సాహిత్య ప్రోత్సాహకులు అరుదంటే అరుదని అనిపించు కున్నారు. వారి ఇల్లే ఒక గ్రంథాలయం. అది ఎప్పుడూ పదిమంది కవులచే, రచయితలచే కళకళలాడే ప్రతిభా పరిమళ ప్రాంగణం. వారి చిరునవ్వుతో ఆహ్వానించే ఆహ్వానమే అచటికొచ్చేవారికి పాయసం. వారి వినయితే, వినమ్రతే వారు వారందరికందించే పరమాన్నం. వారి స్వాగత సుస్వాగత పలుకులు, మర్యాదలు, వినయ విధేయతలే వారింటికి వచ్చే వారందరికీ ఆనందం, బ్రహ్మానందం. ఆయన ఒకరికి జ్ఞానిగా కనబడితే ఒకరికి ధ్యానిగా కనబడేవారు. ఒకరికి మేధావిగా కనబడితే మరొకరికి పుస్తకారాధకుడిగా, ఒకరికి వారు సృజనకు వారు స్ఫూర్తి ప్రదాతగా, స్వరవరంగా వినబడితే, మరొకరికి సద్విమర్క దృష్టి దృక్పథం గల పటవృక్షంగా కనబడేవారు. ఒకరికి దాతగా కనబడితే మరొకరికి సాహిత్య సారస్వత విధాతగా కనబడేవారు.

వారు ఎంతోమందిని ప్రభావితం చేశారు, ఎంతో మందిని సాహిత్య పఠనంవైపు, సాహిత్య రచనవైపు ప్రోత్సహించారు. ఎంతోమందిలో సాహిత్యాభిరుచిని పెంచి, వారి స్వీయ సాహిత్యాభి రుచిని వారికి పంచి, ఎన్నో పుస్తకాలు స్వయానా చదివి, ఇతరులకు 'ఇవిగో ఇవి బాగున్నాయి చదవండని అందించేవారు. వాటిలో నుండి మచ్చుకు కొన్ని వినిపించేవారు కూడా. ఇక ఇంతకన్నా సాహిత్యసేవ మరేముంటుంది? మన విశ్వవిద్యాలయాలు, అకామీలు, వివిధ విద్యా సాహిత్య సాంస్కృతిక సంస్థలు చేయవలసిన ముఖ్యమైన పనులు ఇవేకదా మరి? ఇలా చేసిన, చేస్తోన్న వారికి కూడా మనం మన తెలంగాణా సాహిత్య చరిత్రలో తగిన స్థానం కల్పించాలి కదా మరో అదే కదా మరి మనం వారికి అర్చించగల సరియైన కృతజ్ఞతాంజలులు, నివాళులు....

'''అతడు '''
&lt;poem&gt;
అతడెంతో తెలివైన వాడు, తెలిసినవాడు కూడా
వృత్తిరీత్యా న్యాయ- వాది,
ప్రవృత్తిరీత్యా న్యాయ- నిధి.
ఆదర్శరీత్యానే కాదు, ఆచరణరీత్యా కూడా
నిత్య సత్యవాది, ధర్మవాది.
చల్లని మెల్లని గొంతు,
సుతిమెత్తని మనస్సు,
చిగురులాంటి చిరునవ్వు
అగరులాంటి చుట్టుముట్టు
అన్నిటా ఒక సంస్కార సహృదయ పడికట్టు.
అతనితో గడపడమదొక శాంతి,
ఆత్మిక, ఆధ్యాత్మిక ప్రశాంతి
అతని ఒక్కమాట చాలు,&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rh|తెలంగాణ |450 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3c27ht6rfued1cq4sx2vg8jp9xmnuz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/472</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212177</id>
    <revision>
      <id>557110</id>
      <parentid>553086</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T15:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557110</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5204" sha1="e9rok8x5egylxlzf0w255jdybz5x9qh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
ఒక్క పరామర్శ,
ఒక్క సద్విమర్శ
ఒక్క శుభాకాంక్ష
ఒక్క అభినందన
ఒక్క కంటితళుకు
ఒక్క కంటి మెళుకు,
ఒక్క కరచాలన
ఒక్క “వెన్నుతట్టు”, “మునివ్రేళ్లతో ముట్టు”,
అదొక అనిర్వచనీయ అనుభవం.
అతడందరి బంధువు
దయా సింధువు
ప్రేమ విందువు
అమృత బిందువు
అజాత శతృవు.
సాంప్రదాయ వాదే కాని
వలువలకు చెందిన సాంప్రదాయ వాది కాదు.
విలువలకు చెందిన సాంప్రదాయ వాది,
సవ్యతతూ కూడిన నవ్యతావాది.
విశాలత, గాఢత, గాంభీర్యత, భారసామ్యత,
తులనాత్మకత
తెలిసినవాడు.
బెణకని నీతి, తొణకని రీతి కలవాడు,
స్థిర సుస్థిరతలు ఆశించేవాడు,
స్మిత వర్చస్సుడు, &quot;స్థితప్రజ్ఞుడు”.
జీవితమంతా ఒక త్యాగంగా, యాగంగా గడిపినవాడు,
కుల మత భేదాలకతీతుడని అందరిచే కొనియాడ
బడినవాడు.
అంతిమ యాత్రలో అందరిచే కన్నీటి వీడ్కోళ్ళు
అందుకున్నవాడు.
నీతి నిజాయితీల్లో నిప్పులాంటివాడు,
విద్యావంతుడు, వికాసవంతుడు,
వినయవంతుడు, వివేకి,
అనేకానేక భావాలు, విలువలు,
సంస్కృతులు, సాంప్రదాయాలు,
సాహిత్యాలు, విశ్వాసాలెరిగినవాడు.
తన భావాలను ఇతరులపై రుద్దక
ఇతరులవి సావధానంగా వినేవాడు,
క్రమశిక్షణ, నియమపాలన, కృతజ్ఞతాశీలన
మాట, మర్యాద, మన్ననలు తూ.చ. పాటించేవాడు.
మనుష్యులను, వారి మనసులను, మమతలను
వ్యక్తిత్వాలను, మంచితనాలన, ప్రతిభలను
సహృదయాలను అట్టే పరికించి పట్టుకునేవాడు.
వాదనలో వేదంలా చిక్కని చక్కని వాక్వాడి కలవాడు.
ఎంతో లోతైన భావకుడు,
నిరంతర అధ్యయిని, సద్విమర్శకుడు
నవ్యత, సవ్యత, భావ్యత, తెలిసినవాడు.
క్రొత్తందనాన్ని, స్వచ్చందనాన్ని అట్టే పట్టుకునేవాడు.
సృజనాత్మకతను నచ్చేవాడు, మెచ్చేవాడు.
వ్యక్తిని వ్యక్తిత్వంతో కొలిచేవాడు,
అతిశయోక్తికి వెనుకాడేవాడే కాని
వలసిన చోట అభినందించుటకు
వెనుకంజవేసేవాడు కాదు.
ఎంత రూపపొడుగరో అంత గుణపొడగరి,
ఎంత ఆకర్షణీయుడో అంత ఆత్మీయుడు,
ఎంత బంధువులకు బంధువో,
స్నేహితులకు సింధువో
అంత అందరికీ ఆమోదమైన అందరివాడు.
ఎంతో ఆత్మీయంగా, సాత్మీయంగా, ఆదరంగా
సాదరంగా, అన్యోన్యంగా మనసిచ్చి మాట్లాడేవాడు.
'సత్యసాయి' సత్యాలు, విలువలు, ప్రేమలు
పెంచి పంచిన పరమ భక్తుడు.
అందరి మనసులు, మమతలు
మర్యాదలు చూరగొన్నవాడు.
తీర్ధంలాంటి, సార్ధంలాంటి, సారంలాంటివాడు.
అందరి గుండెల్లో గుడి ఘంటల్లా మ్రోగినవాడు.
అందరి మనస్సుల్లో ఆమనిలా నిలిచిపోయినవాడు.
అతడిక లేడు.
ఉన్నట్టుండి కలలా మాయమయాడు,
కాలగర్భంలో కలిసిపోయాడు.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rh|తెలంగాణ |451 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e9rok8x5egylxlzf0w255jdybz5x9qh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/473</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212178</id>
    <revision>
      <id>557112</id>
      <parentid>553087</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T16:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557112</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5547" sha1="oi4l3knxndsjho1gdzok6ti3bzoiama" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|{{p|fs150}}'''130. సిరిప్రెగడ భార్గవరావు '''&lt;/p&gt;}}
{{right|- డా॥ తిరునగరి}}

&lt;poem&gt;
పల్లెలు మా నివాసములు పచ్చని పంట పొలాలు
మా మనః
పుల్లత గూర్చు చైత్రములు, బోదెల పైని రసాల శాఖికా
పల్లవముల్ గ్రసించు చిరుపాటలదియాని తేనెతేటలు
జిల్లు పికంబు మా యనుగుచెల్లెలు గానమె మాదు
ప్రాణమౌ &lt;/poem&gt;

అని కంఠమెత్తి పాడిన కవికోకిల సిరిప్రెగడ భార్గవరావు.

ఎక్కడో నల్లగొండజిల్లాలోని చండూరు సమీపముగల చిరుపల్లె గూడెపల్లిలో సిరిప్రెగడ జన్మించారు. ఆయన జనన
తేది కూడా సాహితీలోకానికి తెలియదు. చాలా పిన్న వయస్సులోనే 1963లో ఆయన అస్తమించారు.

1934లో గుంటూరు జిల్లా 'ఏదుబాడు' నుండి 'కవిరత్న' అంబటిపూడి వేంకటరత్నంగారు నల్లగొండ జిల్లాలోని చండూరుకు వచ్చి అక్కడే స్థిరనివాస మేర్పరచుకున్నారు. కృష్ణభక్తులైన అంబటిపూడివారు సంస్కృతాంధ్ర భాషా విశారదులు,విద్వత్కవులు. చండూరు పరిసరప్రాంతాల ప్రజల ఆదరాభిమానాలు అనతికాలంలో ఆయనకు దండిగా
లభించాయి. ప్రజల సహకారంతో తమ ఆశ్రమంలో కృష్ణభక్త సమాజాన్ని స్థాపించారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల ప్రజలతో
కృష్ణసంకీర్తన సభలు నిర్వహించారు. సహజంగా కవులైన అంబటిపూడి 'సాహితీ మేఖల' అనే సంస్థను స్థాపించారు.
అనేకమంది శిష్యులను కూడగట్టుకున్నారు. వారితో సంస్కృత కావ్యాలు పూర్వాంధ్ర కావ్యాలు, నవ్యాంధ్ర కావ్యాలు
చదివించారు. సాహిత్య దేశికులుగా వారికి భాష పట్ల, సాహిత్యం పట్ల అభిమానం కలిగించడంలో కృతకృత్యు లయ్యారు. వారి శిష్యులలో సిరిప్రెగడ భార్గవరావు, పులిజాల హనుమంతరావు, ధవళ శ్రీనివాసరావు, పులిజాల గోపాల
రావు, మద్దోడు సత్యనారాయణ, తాడిశెట్టి నరసింహగుప్త, మంచుకొండ శివలింగయ్య వంటి ప్రముఖులు ఉన్నారు.
వారిలో భార్గవరావు సంస్కృతాంధ్ర భాషా వ్యవసాయం ఎక్కువగా చేసినవారు. ఆయనది కవితారూప తపస్సు,
పద్యరచనలో తనదైన శైలీ రమ్యతను సాధించారు. గంగాఝరీ ప్రవాహ సదృశం అయన కవితాధార. ఆయన
జీవించి ఉండగా రచనలేవీ ముద్రింపబడలేదు. భార్గవరావు మరణానంతరం 1967లో ఆయన పద్య రచనలన్నీ
'భార్గవానందలహరి' పేరుతో గ్రంథంగా వెలువడింది. అది సాహితీ జగత్తును ఓ కుదుపు కుదిపింది. ఆకృతిని చదివి
ప్రశంసించని సాహితీపరుడు, సహృదయుడు లేడు.

సిరిప్రెగడ భార్గవరావు నవ్యభావకవి. కవితా తపస్వి, రససిద్ధుడు. తెలంగాణపు ముద్దుబిడ్డ. భార్గవరావు శోకమే
పద్యమై పొంగివచ్చింది. భావకవుల కవిత్వం వలెనే సిరిప్రెగడ కవిత్వమంతా ఆత్మాశ్రయమే. సంద్రాయ మూల్యాలను పరిరక్షించి, అద్భుతమైన పద్యాలను రచించిన భార్గవరావును, నవ్యభావకవి అని విమర్శకులు పేర్కొన్నారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rh|తెలంగాణ |452 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oi4l3knxndsjho1gdzok6ti3bzoiama</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/474</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212179</id>
    <revision>
      <id>557115</id>
      <parentid>553088</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T16:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557115</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7022" sha1="1ys4qirlgchbvh30c8s73re9rjr84oo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ఆనాటి కవి ప్రవరకందరికీ నీడనిచ్చిన కవితా మాకందం సాహితీమేఖల, భార్గవానందలహరిలో
&lt;poem&gt;
'వీణానిక్వణనమ్ముతోడ, కబరివిన్యస్తపుష్పానన
ధ్యానమ్ముక శ్రుతిగూర్చియున్ గళమునెత్తంబాపు ఆ
వేళనీ
సానందద్యుతి చంద్రికా లలితలాస్యన్యాస మైసర్గిక
శ్రీ నైర్మల్యముఖంబు జూపగదె తల్లీ సాహితీ మేఖలా'&lt;/poem&gt;

అంటూ ఆ సంస్థ గొప్పతనాన్ని సిరిప్రెగడ ప్రస్తుతించారు. వృత్తరచనలో, శిల్పతో శబ్దాలంకార ప్రయోగము
ఆరితేరిన కవి సిరిప్రెగడ. భార్గవానందలహరిలో

పన్నీరు, కన్నీరు మున్నీరు, భక్త్యాంజలి అనేవి ప్రధాన శీర్షికలు.

పన్నీరులో - ప్రాంజలి, గానేందిర, ఏకాంతగోష్ఠి, నెలబాలుడు, మధురయామిని, తెలుగుతల్లి, మధులక్ష్మి,
ఓదార్పు ఆవేదన అన్న ఖండకావ్యాలున్నై.

కన్నీరు, సతీవియోగంతో రచించిన శోకకావ్యం.

మున్నీరులో- యశోద పిలుపు, వేణుగానం, ఏకాంత గోష్ఠి, రాధికా విరహగీతి, అందాల కలము, భావమైత్రి వంటి
పదమూడు ఖండికలున్నై.

భక్త్యంజలిలోని నాలుగు ఖండకావ్యాలు ఆయన గురుదేవులైన అంబటిపూడి వేంకటరత్నంగారిని ప్రస్తుతిస్తూ
రచించినవే.
&lt;poem&gt;
'కోతలు వడ్డె నాయెడ దక్కునే నవనీతము
భిక్షపెట్టి ప్ర
స్థిత మనోజ్ఞగానరస సిధువుచే నుపశాంతి గూర్చి లీ
లాతత పాదనూపుర ఝళంఝళ రమ్యరమమున్ స్ఫుర
ద్గీతికలందజేసి జగతిన్ నను నిల్పెడి వాణి మ్రొక్కెదన్
అని (ప్రాంజలి)
వాణిని కవి ప్రశంసించిన తీరు మనోజ్ఞం.
కన్నలరమోడ్చి కమ్మని కంఠమెత్తి
సుందరోహకరంబితానందగగన
యానములలోన మోహనగార ఝుల
నాలపింతుమురమ్ము నాయందునీవా వంటి పద్యాలు
(ఏకాన్త గోష్ఠి)&lt;/poem&gt;

సిరిప్రెగడ భావకవితా సౌందర్యాన్ని ఎత్తి చూపుతాయి. కృష్ణశాస్త్రిని తలపుకు తెస్తాయి.
&lt;poem&gt;
'నాలోన వందబృందానమ్ములు లేచి
       దిగ్దిగంత నల్లనిమ్ము
నాలోన వేయిరత్నాకరంబులు పొంగి
       శంపాలతత గౌగిలింపనిమ్ము
నాలోన లక్షఘంటానాదములు మించి
       నినదించి జగమెల్ల నిండనిమ్ము
నాలోన గోటి చందన సౌరభములూరి
       ఆసీమ ఈ సీమ నలమనిమ్ము
నీ యశోవైభవ ప్రవాహయామాన
       గౌతమీకృష్ణవేణి ప్రపూతశీత
నవ పయోధార నాహృదానందవిధి
       కావ్య కమనీయసారై కదలనిమ్ము (తెలుగుతల్లి).&lt;/poem&gt;

సిరిప్రెగడ పోతన్నలాగా పోతపోసిన సీసపద్యాల రచన ఆయన కవితా ప్రౌఢిమకు శైలీరమ్యతకు పరమోదహరణాలు.

సిరిప్రెగడ 'కన్నీరు' పద్యాలు వింటే శిలలు ద్రవించి ఏడుస్తాయి. భార్యవియోగంతో క్రుంగిపోయి ఆయనలోని
శోకం ఏరై పారింది. తెలుగు సాహిత్యంలో భార్యా వియోగం వస్తువుగా దువ్వూరి, విశ్వనాథ వంటి ప్రముఖులు రచించిన అందరికీ తెలిసినవే. నేనెరిగినంతవరకు 'కన్నీరు' వంటి శోకకావ్యం తెలుగుసాహిత్యంలో రాలేదు.

శోకబంధురమైన జీవితం గడుపుతూ ఉండగా భార్గవుడికి వివాహమయింది. తన జీవితం సుఖప్రదమైందని ఆనందించాడు. కొద్దికాలం అర్ధాంగిలో స్వర్గాన్ని దర్శించాడు, అనుభవించాడు. తాను సర్వస్వంగా భావించిన ఆమె
అకస్మాత్తుగా కన్ను మూసింది. భార్గవరావు భూనభోంత రాళాలు ద్రవించి పోయేలా విలపించాడు. ఆయన జీవితపు
సొంపుల మేడలు కూలిపోయినాయి. కన్నీటి కణాలే మిగిలినాయి.
&lt;poem&gt;
'నా యానందయవై దరస్మితమవైన వెల్లువై చూడ్కివై
నా యుత్సాహమలై సుధారంజని నాశయ్యపై సుప్తివై
నా యిష్టంబుల ప్రోవువైమానసువై నా సర్వమై నేనయై
మాయంబైతివి నీవు నీవులేని జగతీ మధ్యన నే
మిధ్యగాన్.' (కన్నీరు)&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rh|తెలంగాణ |453 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ys4qirlgchbvh30c8s73re9rjr84oo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/475</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212180</id>
    <revision>
      <id>557116</id>
      <parentid>553089</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T16:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557116</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5007" sha1="74v0y7wh3qjmvyrxmojbel4d70gqd4p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
అన్న ఒక్క పద్యం చాలు సిరిప్రెగడ హృదయం దుఃఖార్ణవమైందని చెప్పడానికి.

కన్నీరులోని ప్రతిపద్యం ఘోషించిన కవినేత్రాల నుండి రాలిన అశ్రుకణం..
&lt;poem&gt;
'కనుదోయిన్ ముకుళించినన్ దెరచినన్
మస్మితంబొప్పమో
హనధావళ్య సుచేతవై
నూసితవర్ణాన్వీత సచ్చోళవై
కనువిందై త్రిజగన్మనోజ్ఞ
లలనాకల్యాణ ఖండంబ! నిన్
క్షణమైనన్ మరువంగ జాలన సుతుల్ జ్వాలారు
నందాకనున్ (కన్నీరు)&lt;/poem&gt;

కన్నీరులో అసలైన కవి హృదయము పొంగి పొరలి ప్రవహించినది అన్నారు కరుణశ్రీ జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి.

సిరిప్రెగడ భార్గవరావు అంబటిపూడి వేంకటరత్నకుల అంతే వాసితంలో ఎదిగిన కవి కుమారుడు. ఆ గురుదేవులకు శిష్యుడు భుక్తితో సమర్పించుకొన్న సంజలి భక్త్యంజలి.
&lt;poem&gt;
'బ్రతుకెల్లన్ వడగట్టి సత్కళకుధారస్వాసి యుద్రద్రసాం
చిత సత్కావ్యములన్ రచించి కవులన్ సృష్టించి
నిద్రాణమై
న తెలంగాణమునందు నింపె కవితానంద
ప్రవాహెూర్మిలా
లితరజ్యన్నవనాద సద్గళ కళాలీలా విభూతుల్ వేసన్
(ముగ్గురుదేవులు)&lt;/poem&gt;

అని తెలంగాణలో అంబటిపూడి చేసి సాహితీసేవను ప్రస్తుతించారు.

జీవితంలో దెబ్బలు తిన్నవాడు భార్గవరావు. ఆ బాధలోంచి అద్భుత కవిత్వం పలికినవాడు. భార్గవుడు వాఙ్మయ తపస్వి అన్నారు రాయప్రోలు.

ఈ కవి చక్కగా నిర్దుష్టముగా పద్యములు వ్రాయగల వాడని, భావసంగ్రహణ బుద్ధియని తోచినది ఈ చిన్నికావ్య
మాతని యశఃపతాకగా నిలుచుగాక, ఇది విశ్వనాధ ప్రశంస.

'తెలంగాణము తెలుగుతల్లి అందాలకోరె. ఆ తల్లి తన కొప్పులో ముద్దుగా ముడుచుకొన్న ఒక మల్లెమొగ్గ మన
భార్గవుడు' అన్నారు మహాకవి శేషేంద్ర.

జీవనగాధను కవితామయం చేసి పిన్న వయసులోనే అస్తమించిన సిరిప్రెగడ భార్గవరావు. తెలుగు వారు గర్వించే
తెలంగాణ మహాకవి. ఒకే ఒక వేదనామయ కావ్యం 'భార్గవానందలహరి ద్వారా సాహిత్య ప్రపంచంలో దేదీప్యమానంగా వెలిగే కవిద్యుమణి.

తెలుగువారికి పోతనలా ప్రాతఃస్మరణీయుడైన మధురకవి. సిరిప్రెగడ భార్గవరావు వేలకలంబుగైకొని చిగిరిన
భావపరంపరా విమద్దాలల నాలలాడుచు రపోదయసిద్ధి గడించుకొన్న రాగాలసమైన సత్కవిభావము సిరిప్రెగడది.

తెలుగు కవితా సామ్రాజ్యంలో కలకాలం నిలిచే కవిచక్రవర్తి, ఆరని తెలంగాణ కవితాజ్యోతి సిరిప్రెగడ.
&lt;poem&gt;
'జయన్తితే సుకృతినో
రస సిద్ధాః కవీశ్వరాః
నాస్తితేషాయశః కాయే
జరామరణ జంభయమ్'.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rh|తెలంగాణ |454 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>74v0y7wh3qjmvyrxmojbel4d70gqd4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/476</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212181</id>
    <revision>
      <id>557117</id>
      <parentid>553090</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T16:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>557117</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5401" sha1="1ky6lnd9p55e7pta8u67r354sposr5h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;131
ప ల్లెటూరి పిల్లగాడా
పసులుగాసే మొనగాడా
పాలు మరిచి యెన్నాళ్ళయ్యిందో ఓ పాలబుగ్గల
జీతగాడా
కాలువు రుదిరి ఎన్నాళ్ళయ్యిందో
తెలంగాణలో ఈపాట పాడని పల్లె లేదు. పట్నం లేదు.
జనుల నాలుకల మీదికెక్కిన ఈ అర్ద్ర మానవతాగీతం
రాసింది తెలంగాణా సాయుధపోరాటంలో పెన్నూ, గన్నూ
ధరించి పోరాడిన ప్రజాగెరిల్లాకవి సుద్దాల హనుమంతు.
సాయుద పోరాటకాలంలో ప్రజల్ని యోధులుగా మార్చిన
పాటలెన్నో ఆయన రాసాడు. ఆమరణాంతం నమ్మిన
సిద్ధాంతాలను ఆచరించినవాడు. ఆచరణకు అడ్డుపడ్డ
అన్నింటినీ తృణప్రాయంగా త్యాగం చేసిన ధన్యజీవి. కాలం
కడుపుతో వుండి కన్న తెలంగాణ సాయుధ విప్లవకవి సుద్దాల
హనుమంతు.
సుద్దాల హనుమంతు నేటి యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా
ఆత్మకూరు (ఎం) మండలంలోని పాలడుగులో పుట్టాడు.
నిజానికి వీరి తాతలవూరు ఇడుకుడ. హనుమంతు తాత
పేరు కృష్ణహరి, వెంకటరావమ్మ నాయనమ్మ పేరు. తాతగారు
హరికథ కళాకారుడు. హనుమంతు తండ్రి బుచ్చిరాములు.
తల్లి లక్ష్మీనరసమ్మ. బుచ్చిరాములు, ఆయన సోదరులైదుగురు
కళాకారులే. 30 సంవత్సరాల పాటలు వీధినాటకాలు
సుద్దాల హనుమంతు
-
* శ్రీరామోజు హరగోపాల్
ప్రదర్శించినవారు. పాలడుగు గ్రామానికి వచ్చి స్థిరపడిన
బుచ్చిరాములు మంచి పేరున్న ఆయుర్వేద వైద్యుడు.
హనుమంతుకు చిన్నపుడు బాగా చదువుకోవాలని
ఉన్నా కనిగిబళ్ళల్లో వేసే శిక్షలకు భయపడి సరిగా బడికి
వెళ్ళేవాడు కాదు. తనకిష్టమైన ఆటలు, పాటలు, ఈత,
గుర్రపుస్వారీలలో ఆరితేరాదు. పాలడుగుకు వచ్చిన
లక్ష్మీనారాయణ అనే ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయుని కారణంగా
తిరిగి బళ్ళో చేరి రెండో తరగతి పూర్తిచేశాడు. గొప్ప మానవ
తావాదియైన ఆ గురువు నుంచి ఎంతో స్ఫూర్తిని పొందా
నన్నాడు సుద్దాల. హరికథ చెప్పడానికి పాలడుగు వచ్చిన
ఆధ్యాత్మిక గురువు ఆత్మకూరి అంజనాసుగారికి
శిష్యుడైపోయి, ఆయన వెంట డ్రామా కంపెనీ సభ్యుడిగా
రెండేండ్లు వూళ్ళెన్నో తిరిగాడు. హనుమంతుగారిది కోకిల
గొంతు. పద్నాలుగేండ్ల వయసొచ్చేసరికి గొప్ప గాయకుడు,
నటుడయ్యాడు.
ఆరోజుల్లో గ్రామాల్లో వెట్టిచాకిరి విధానముండేది. ఆ
పనిచేసేవాళ్ళని వెట్టివాళ్ళని పిలిచేవారు. ఒక్కపైసా కూలీ
అడుగకుండా దొరలు, నిజాం ఉద్యోగులకు అడిగిన పనులన్నీ
చెయ్యాలి. వంతుకొచ్చిన బరువులను మోసేవాండ్లను
బరువొంతు లోండ్లు అనేవారు. ఒకరోజు పదిరోజుల్నుంచి
జ్వరంతో వుండి తిండిలేక వున్న పాపయ్యది బరువొంతుల
డ్యూటి. ఉద్యోగి అయింది. బరువులు మొయ్యలేనని
చేతులు తెలంగాణ 455 తేజోమూర్తులు విడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rh|తెలంగాణ |455 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ky6lnd9p55e7pta8u67r354sposr5h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557139</id>
      <parentid>557117</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T04:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557139</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5366" sha1="n1e11zbk3145tlneltcil89d6t39tiy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|{{p|fs150}}'''131. సుద్దాల హనుమంతు '''&lt;/p&gt;}}
{{right|-శ్రీరామోజు హరగోపాల్}}
&lt;poem&gt;
పల్లెటూరి పిల్లగాడా
పసులుగాసే మొనగాడా
పాలు మరిచి యెన్నాళ్ళయ్యిందో ఓ పాలబుగ్గల
జీతగాడా
కొలువు కుదిరి ఎన్నాళ్ళయ్యిందో&lt;/poem&gt;

తెలంగాణలో ఈపాట పాడని పల్లె లేదు. పట్నం లేదు. జనుల నాలుకల మీదికెక్కిన ఈ అర్ద్ర మానవతాగీతం
రాసింది తెలంగాణా సాయుధపోరాటంలో పెన్నూ, గన్నూ ధరించి పోరాడిన ప్రజాగెరిల్లాకవి సుద్దాల హనుమంతు.
సాయుద పోరాటకాలంలో ప్రజల్ని యోధులుగా మార్చిన పాటలెన్నో ఆయన రాసాడు. ఆమరణాంతం నమ్మిన
సిద్ధాంతాలను ఆచరించినవాడు. ఆచరణకు అడ్డుపడ్డ అన్నింటినీ తృణప్రాయంగా త్యాగం చేసిన ధన్యజీవి. కాలం
కడుపుతో వుండి కన్న తెలంగాణ సాయుధ విప్లవకవి సుద్దాల హనుమంతు.

సుద్దాల హనుమంతు నేటి యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా ఆత్మకూరు (ఎం) మండలంలోని పాలడుగులో పుట్టాడు.
నిజానికి వీరి తాతలవూరు ఇడుకుడ. హనుమంతు తాత పేరు కృష్ణహరి, వెంకటరావమ్మ నాయనమ్మ పేరు. తాతగారు
హరికథ కళాకారుడు. హనుమంతు తండ్రి బుచ్చిరాములు. తల్లి లక్ష్మీనరసమ్మ. బుచ్చిరాములు, ఆయన సోదరు లైదుగురు కళాకారులే. 30 సంవత్సరాల పాటలు వీధినాటకాలు ప్రదర్శించినవారు. పాలడుగు గ్రామానికి వచ్చి స్థిరపడిన బుచ్చిరాములు మంచి పేరున్న ఆయుర్వేద వైద్యుడు.

హనుమంతుకు చిన్నపుడు బాగా చదువుకోవాలని ఉన్నా కనిగిబళ్ళల్లో వేసే శిక్షలకు భయపడి సరిగా బడికి
వెళ్ళేవాడు కాదు. తనకిష్టమైన ఆటలు, పాటలు, ఈత, గుర్రపుస్వారీలలో ఆరితేరాదు. పాలడుగుకు వచ్చిన
లక్ష్మీనారాయణ అనే ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయుని కారణంగా తిరిగి బళ్ళో చేరి రెండో తరగతి పూర్తిచేశాడు. గొప్ప మానవ
తావాదియైన ఆ గురువు నుంచి ఎంతో స్ఫూర్తిని పొందా నన్నాడు సుద్దాల. హరికథ చెప్పడానికి పాలడుగు వచ్చిన
ఆధ్యాత్మిక గురువు ఆత్మకూరి అంజనాసుగారికి శిష్యుడైపోయి, ఆయన వెంట డ్రామా కంపెనీ సభ్యుడిగా రెండేండ్లు వూళ్ళెన్నో తిరిగాడు. హనుమంతుగారిది కోకిల గొంతు. పద్నాలుగేండ్ల వయసొచ్చేసరికి గొప్ప గాయకుడు, నటుడయ్యాడు.

ఆరోజుల్లో గ్రామాల్లో వెట్టిచాకిరి విధానముండేది. ఆ పనిచేసేవాళ్ళని వెట్టివాళ్ళని పిలిచేవారు. ఒక్కపైసా కూలీ
అడుగకుండా దొరలు, నిజాం ఉద్యోగులకు అడిగిన పనులన్నీ చెయ్యాలి. వంతుకొచ్చిన బరువులను మోసేవాండ్లను
బరువొంతు లోండ్లు అనేవారు. ఒకరోజు పదిరోజుల్నుంచి జ్వరంతో వుండి తిండిలేక వున్న పాపయ్యది బరువొంతుల
డ్యూటి. ఉద్యోగి అయింది. బరువులు మొయ్యలేనని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rh|తెలంగాణ |455 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n1e11zbk3145tlneltcil89d6t39tiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/477</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212182</id>
    <revision>
      <id>557140</id>
      <parentid>553091</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T04:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557140</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7840" sha1="tjy7ipceubbeb56rk8301d6ew9du7ku" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
కనికరించమని వేడుకున్న పాపయ్యను ఆ ఉద్యోగి తన్ని ఈడ్చుకపోవడం చూసి హనుమంతు మనసు కలతపడ్డది.
ఆ సన్నివేశం మనసులో వుండిపోయింది. తర్వాతికాలంలో ఆ సంఘటనే 'వెట్టిచాకిరి విధానమో రైతన్న, ఎంత చెప్పిన తీరదో కూలన్న' అనే పాటగా రచించబడ్డది.
:
ఊరు విడిచి హైదరాబాద్ పట్నం చేరి వ్యవసాయశాఖలో గుమస్తాగా పనిచేసాడు సుద్దాల హనుమంతు ఆకాలంలో బుద్వేలులో వుండేవాడు. నైజాంపాలనను వ్యతిరేకించే ఆర్యసమాజంలో చేరి, కార్యకర్తగా పనిచేసాడు. అప్పుడే 'యదార్థ భజనమాల' అనే పాటలపుస్తకం రాసాడు. ఆర్య సమాజంలో చేరి, విద్యాలంకార్ వినాయకరావ్, రుద్రదేవ్, మాడపాటి హనుమంతరావు, సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వంటి వారితో పరిచయాలుండేవి. ఆర్యసమాజంతో సంబంధా లున్నాయని వ్యవసాయశాఖ అధికారి హనుమంతును పరుషంగా మందలించడంతో రోషంతో ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసాడు. బుద్వేలులోనే వుంటూ బతుకుతెరువు కొరకు దర్జీపనిని చేపట్టాడు.

ఆ తర్వాత 1944లో భువనగిరిలో జరిగిన ఆంధ్ర మహాసభలో రావినారాయణరెడ్డి ఉపన్యాసం విని కమ్యూనిస్టుగా మారాడు. జీవితాంతం కమ్యూనిస్టుగానే వుండిపోయాడు సుద్దాల.

తెలంగాణ సాయుద ఉద్యమంలో భాగంగానే ఇప్పటి జనగామ జిల్లాలోని సుద్దాలకు చేరుకుని స్థిరపడ్డాడు. అపుడు
సుద్దాల గ్రామం దొరలపాలన కిందనే నలుగుతూవుండేది. సుద్దాలలో పొరుగు గ్రామాలలో 1946 ప్రాంతంలో తొలిసారిగా ఎర్రజెండాను, జాతీయజెండాను ఎగరేసాడు. హనుమంతు. అప్పటినుండి పార్టీ అప్పగించిన 'కళారంగం' బాధ్యుడిగా, ప్రజలను పోరాటానికి సిద్ధపరిచే కర్తవ్యదీక్షతో రచనలు చేసాడు. జానపద కళారూపాలైన బుర్రకథ, గొల్లసుద్దులు, బుడబుక్కలపాట, పిట్టలదొర పడం, పరీక్ష పదాలను ప్రక్రియలుగా ఎన్నుకొని పాటలు, పదాలు ఏన్నో రాసాడు.

హనుమంతు జీవితం తెలంగాణ సాయుధపోరాటంతో మమేకమైంది. ప్రజలమద్య పాటై ప్రవహించిన సాంస్కృతిక
జీవనది సుద్దాల. 'బాంచెన్ దొరా నీ కాల్మొక్తునన్న బడుగులతో బడితెలు, తుపాకులు పట్టించి పోరుబాటలో నడిపించిన సాహసస్ఫూర్తి, సాంస్కృతిక సేనాని సుద్దాల హనుమంతు. బతుకంతా నమ్మిన కమ్యూనిజానికి, నిజానికి అంకితం చేసినవాడు. కడదాక పోరుబాట వొదలకుండ నడిచిన కామ్రేడ్ ఆయన. పెన్నూ, గన్నూ చేతపట్టి ఉద్యమంలోకి దూకిన సుద్దాల హనుమంతు తన జీవితంలో నిజాయితీని, పోరాటతత్వాన్ని ఎప్పుడు ఎక్కడ ఎన్నడు విడిచి పెట్టలేదు. తను నమ్మిన విలువల కొరకు బతుకంతా త్యాగాలు చేస్తూనే వున్నాడు. ఏ ఆశలకు, ప్రలోభాలకు లొంగలేదు. ఆఖరికి మృత్యువై వచ్చిన కాన్సర్కు కూడా.

ఆయన స్వప్నం సమసమాజం. ప్రజాస్వామ్య కరించబడిన ప్రజాజీవనం. మానవత్వం నిండిన మరోలోకం. ఆ ఆశావహమైన దృక్పథంతోనే
&lt;poem&gt;
'ప్రజా ప్రభుత్వం ప్రజా ప్రభుత్వం
ప్రజా ప్రభుత్వం సాదిస్తాం
నిజాములో ప్రతిబజారులో మా
ధ్వజం ఎర్రనిది ఎగురేస్తాం
చేయెత్తి ప్రతిన చేసాము దేశ
క్షేమంబు కొరకు పోరాద్దాం' అని రాసాడు.&lt;/poem&gt;

ఒకసారి ఓగ్రామంలో సభలో సుద్దాల హనుమంతు పాట పాడుతుండగా రజాకార్ల దాడి మొదలైంది. భయపడి
పారిపోతున్న ప్రజల్ని చూసి అక్కడున ఓ ముసలమ్మ 'ఎందుకు బయపడి చస్తారు. వచ్చినోల్లు వందమందిలేరు.
మనం వెయ్యిమందిమున్నం. వెయ్యిర దెబ్బ వెయ్యెహె' అనడం విన్న సుద్దాల అప్పటికప్పుడే ఆశువుగా అల్లినపాట
&lt;poem&gt;
&quot;వెయి దెబ్బ వెయ్
దెబ్బకు దెబ్బ వెయ్ రా వెయ్
దయ్యపు గుండా గొయ్యలు రాజాకారులు
కయ్యానికి మనపైబడి పచ్చిరి
ఇయ్యర మొయ్యర దంచర బడిశతో
కుయ్యో మొర్రన కోయర చురికతో అని ఆవేశంతో&lt;/poem&gt;

పాడుతుంటే ప్రజలు తిరుగబడి, రజాకార్లను ఎదిరించి తరిమికొట్టారట. అది నుద్ధాల పాటబలం ప్రజలకు
సాహసమిచ్చిన ఉద్యమగళం. 

పోరాటకాలంలో దిన దిన గండాల నెదుర్కుంటూ,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{rh|తెలంగాణ |456 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tjy7ipceubbeb56rk8301d6ew9du7ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/478</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212183</id>
    <revision>
      <id>557145</id>
      <parentid>553092</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T04:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557145</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8172" sha1="8jlhipzqtgz8k10g423cf7p7q9a7sx2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
అజ్ఞాతంగా సంచరిస్తూ, సాయుధంగా దళంతో రాత్రింబవళ్ళు అడవుల్లో, గుట్టల్లో తిరుగుతూ, దొరల, భూస్వాముల
ప్రైవేటు సైన్యాలను, రజాకార్లను ఎదుర్కొంటూ గెరిల్లా సైనికుడై పోరు సాగించాడు సుద్దాల హనుమంతు.

రజాకార్ల నాయకుడు గడ్డం అమీన్, గంటా పాపిరెడ్డిని కాల్చివేసిన సమయంలో వెంట్రుకవానిలో చావును తప్పించు కున్నాడు. ముళ్ళకంపలు కప్పుకుని కందకంలో దాగి శత్రువుల కంటపడకుండ దాడినుండి బయటపడ్డాడు.
దళంతో తిరుగుతూ గ్రామాల్లో పంచాయితీ కమిటీలను ఏర్పర్చడం, ప్రజల భూముల్ని తాకట్టుపెట్టుకున్న దొరల
దస్తావేజులను తగులబెట్టడం, పేదలకు దాన్యం పంచడం. స్వాదీనం చేసుకున్న భూముల పంపకాల్లో పాల్గొన్నాడు
సుద్దాల..

1947లో ఏదో పురుగు ముట్టడం వల్ల తీవ్ర అనారోగ్యం పాలైన హనుమంతుని అజ్ఞాతవాసానికి వెళ్ళమని పార్టీ ఆదేశించింది. మారువేషాలతో బొంబాయికి చేరుకున్న సుద్దాల హనుమంతు, జానకమ్మ దంపతుల్ని వరంగల్
రవివర్మ ఫోటో స్టూడియో అధినేత బిట్ల నారాయణ ఆదరించి, ఆశ్రయమిచ్చాడు. హనుమంతు అజ్ఞాతంలో వున్నా ఆయన పాటలు ప్రజలకు కంఠొ పాఠమైనాయి. పోరాట గీతాలైనాయి. ప్రజలను పోరాటయోధులుగా మారడానికి స్పూర్తినిస్తూనే వున్నాయి.

నైజాం పాలన అంతమైనాక తిరిగి సుద్దాలకు చేరాడు హనుమంతు, గ్రామపార్టీ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలను నెరవేర్చాడు. ఇంటి బాధ్యతల కొరకు ఆర్.ఎం.పి. వైద్యుడిగా జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. ఆయుర్వేద వైద్యవర అన్నది
ఆయన వైద్యసేవలకు దక్కిన గౌరవం.

తెలంగాణా సాయుధపోరులో అమరులైన యోధులను కీర్తిస్తూ

:'జోహార్లు జోహార్లు జోహార్లు
:అమరవీరులార మీకు జోహార్లు' 

అన్నపాట తెలంగాణ సాయుధపోరాటం అనే గొల్లసుద్దులు రాసాడు సుద్దాల. వేలాది వీరులు ప్రాణాలను దారవోసి సాధించిన తెలంగాణ సాయుధపోరాట ఫలాలను దండుకున్నది మళ్ళీ దొరలు, భూస్వాములే. భూస్వామ్యమూలాలు తుదముట్టలేదు. స్వప్నించిన ప్రజారాజ్యం రానేలేదు. ఉద్యమవీరునిగా గెలిచాడు. ప్రజగా ఓడిపోయాడు సుద్దాల హనుమంతు.

హనుమంతు ఒకరోజు సుద్దాల పొరుగు గ్రామం తేరాలకు వెళ్ళి వస్తూ తొవ్వతో పసులను అధమాయించలేక, కాళ్ళకు గుచ్చుకున్న ముండ్లను తీసుకోలేక రాతిగుండుమీద కూర్చుని ఏడుస్తున్న పనులకాపరి పిల్లగాడు బత్తుల అబ్బయ్య
కాలిముండ్లు తీసి, ఓదార్చాడు. వాని బదులు తనే పసులను అదమాయించాడు. వాని రూపమే కండ్లల్లో మెదులుతుంటే సుద్దాల గుండెలో పాట గూడు కట్టుకుంది. ఇంటికి వస్తూ దారిలో అల్లుకున్న పాటే
&lt;poem&gt;
'పల్లెటూరి పిల్లగాడా
పసులుగాసే మొనగాడా
పాలుమరిచి ఎన్నాళ్ళయిందో ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడా
కొలువు కుదిరి ఎన్నాళ్ళయిందో...'&lt;?poem&gt; 

ఈ పాటను 'మా భూమి' సినిమా టైటిల్ సాంగ్గా తీసుకున్నారు బి. నరసింగరావు. కాని, అప్పటికి కవి ఎవరో తెలియదు. ప్రజాకవుల సంప్రదాయమది. రాసిన పాటలను తమ పాటలుగా ఎప్పుడూ చెప్పుకోరు. కాని, వాళ్ళని గౌరవించడం సామాజికుల బాధ్యత.

సుద్దాల హనుమంతు వ్యక్తిగతంగా కరుణాకాతరుడు. కళ్ళముందు ఎవరన్నా కష్టాల్లో వుంటే తట్టుకునేవాడు కాదు.
ఏదో ఒక సాయం చెయ్యందే మనసున పట్టనివాడు. మంచిమాట విన్నా, మంచిపాట విన్నా ఆయన కళ్ళు జలజలా వర్షించేవి. కూతురు భారతి 'పల్లెటూరి పిల్లగాడా' పాటను పాడుతుంటే తాను హార్మోనియం వాయిస్తూనే వలవలా ఏడ్చేసేవాడు. ఇంత మార్దవం, కోమలమైన మనసున్న మనిషి అంత కర్కశమైన సాయుధపోరాటంలో ఎట్లు పాల్గొన్నాడు. తుపాకీ పట్టి యుద్ధమెట్టా చేసాడు. అంత మెత్తటి మనసున్నోడిబి ఎల్ల తుపాకి పట్టి పోరుచేసి
శత్రువులను మట్టుపెట్టినవని అడిగితే.

'ప్రజలబాధల పట్ల కూడా అంత తీవ్రంగానే స్పందించగలిగాను కాబట్టి ఎంత కర్కశమైన తుపాకీనైనా చేతపట్టి యుద్ధం చేసాను. కలంపట్టి అంతే తీవ్రతతో ప్రజలకొరకు పాటలు రాసాను' అన్నాడు సుద్దాల హన్మంతు.

ఆయన పాటల్లో 'రణభేరి మ్రోగింది, సంఘం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{rh|తెలంగాణ |457 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8jlhipzqtgz8k10g423cf7p7q9a7sx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/479</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212184</id>
    <revision>
      <id>557146</id>
      <parentid>553093</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T04:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557146</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2070" sha1="032yy8a1fimizgmszjc5i9ue9qx4v0t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
వచ్చింది, ఔనంటావా ఇది కాదంటావా, చిందొర పెద్దార, వా వారెవా వహ్వారెవా, దొరలు - భూస్వాములు, మంటలు
మంటలు మంటలు, ఇంకెన్నడు సోషలిజం, వ్యవసాయ కూలి, శివగోవింద పదం, నందామయా గురుడ పదం
ప్రసిద్ధమైనవి. సుద్దాల అసంపూర్ణంగా రాసిన 'వీర తెలంగాణ యక్షగానాన్ని ఆయన పెద్దకొడుకు సుద్దాల అశోక్ తేజ
పూర్తి చేసి పుస్తకంగా అచ్చువేయించాడు.

తెలంగాణ సాయుధపోరాటం ప్రపంచ ప్రజోద్యమాలలోనే మకుటాయమానమైంది. ఆ ఉద్యమంలో అసమాన వీరగాయక పరంపరలో తలనెత్తుకోతగిన మనిషి సుద్దాల హనుమంతు.

హనుమంతు జీవితం తెలంగాణ సాయుధపోరు వేరు వేరు కావు ఒక్కటే. ఆయన పాటలన్నీ ఉద్యమ ప్రేరణనిచ్చే
అగ్నిగీతాలే. మానవత్వం పరిమళించే సౌమ్యగీతాలూ వున్నాయి. బతుకే పాటైనవాడు. పాటను పోరుబాటగా వేసినవాడు బతుకంతా సమసమాజ స్వప్నాన్ని శ్వాసించిన సుద్దాల హనుమంతు తెలంగాణకే కాదు సమస్త ఉద్యమ ప్రపంచానికి వైతాళికుడే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{rh|తెలంగాణ |458 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>032yy8a1fimizgmszjc5i9ue9qx4v0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/480</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212185</id>
    <revision>
      <id>557147</id>
      <parentid>553094</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T05:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557147</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5665" sha1="arolgyn7tzil1x74tucz4o8lbhtibz0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|{{p|f150}}'''132. సుమిత్రాదేవి '''&lt;/p&gt;}}
- డా॥ ముక్తేవి భారతి

సాంఘిక సేవా రంగంలో కృషి చేసిన మహిళలెందరో ఉన్నారు. సమాజంలో వున్న దురాచాలను రూపుమాపటానికి వారంతా దీక్ష పూనినవారే. అనాధలు, పతితలు, భ్రష్టులు లాంటి వారెవరైనా సరే, వారందరికీ తమవంతు సేవలందించటానికి వెనుకాడక ముందుకొచ్చే సాంఘిక సేవా తత్పరులైన మహిళామణులకు సమాజం ఎప్పుడూ కృతజ్ఞతలు చెప్పుకోవలసిందే.

సాంఘిక సేవారంగంలో ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానాన్ని పొంది, తెలంగాణా ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన గొప్ప నాయకురాలు
సుమిత్రాదేవి. దళితవాడలో పుట్టి, మహోన్నత వ్యక్తిత్వంతో అలరారిన సుమిత్రాదేవి విశిష్టమైన సేవలందించిన
సంఘసేవిక, సంస్కారహృదయం మానవీయ విలువలకు పట్టం కట్టిన ఆదర్శమహిళ దళితురాలై, సాంఘిక
సేవాతత్పరురాలై విశేషమైన కీర్తి నార్జించిన వ్యక్తి సుమిత్రా దేవి.

ఈమె వివాహమాడిన వ్యక్తి క్షత్రియవంశీయుడైన దేవీప్రసాద్. సుమిత్రాదేవి, దేవిప్రసాద్ ది ఆదర్శదాంపత్యం. భర్తను గురువుగా భావించి వారి అడుగుజాడలలో నడిచి, వారి ఆశయాలకు అనుసరించింది సుమిత్రాదేవి. సంఘసేవ,
దేశసేవ లక్ష్యంగా జీవితాన్ని సార్థకం చేసుకుంది సమిత్రాదేవి. తన భార్య కూడా తనతోబాటు రాజకీయల్లోకి రావాలని,
తోటి మానవులకు సేవలందించాలని కోరుకున్నారు దేవీప్రసాద్ గారు. భార్య సుమిత్రాదేవిని గాంధీయవాదిగా
తీర్చిదిద్దారు. గాంధీ సిద్ధాంతాలు ప్రచారం చేస్తూ, గాంధీ శిష్యురాలయింది సుమిత్రాదేవి. సత్యాహింసలు గాంధీగారి
ఆయుధాలైతే, అవే తనూ స్వీకరించాలని త్రికరణశుద్ధిగా విశ్వసించింది సుమిత్రాదేవి. గాంధీగారి వార్థా ఆశ్రమం
ఆమెను చాలా ఆకర్షించింది. వార్ధా ఆశ్రమంలో గాంధీ గారితోపాటు సేవాకార్యక్రమాలు చేస్తూ మూడు సంవత్సరాలున్నా
రక్కడ. అక్కడనుంచి శ్రమసేవిక శిక్షను పొందటం సుమిత్రాదేవి జీవితంలో గొప్ప మలుపు.

సుమిత్రాదేవి కులమతాలకు అతీతంగా ఎదిగిపోయారు. గొప్ప కవయిత్రి అయిన సరోజినీ నాయుడుతోను, గడ్డిమోపు నెత్తినపెట్టుకు అమ్ముకునే ఆడవాళ్ళతోను సమంగా సమరస భావంతో మెలిగి అందరి మన్ననలను పొందారు.
సుమిత్రాదేవిని అందరూ కూడా అక్క అని ఆత్మీయంగా పిలిచేవారు. అలాగే భావించి గౌరవించేవారు.

సుమిత్రాదేవి ఎన్ని పదవుల్లో వున్నా, అపదవులు ప్రజాసంక్షేమం కోసమే ఉపయోగించారు. 

సుమిత్రాదేవి రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ సభ్యురాలయ్యారు నగరపురపాలక సంఘం ప్రతినిధిగా ఎన్నుకోబడ్డారు. గృహపరిశ్రమల సలహా సంఘ సభ్యురాలు. జిల్లా డెవలప్మెంటు బోర్డు సభ్యురాలు. వెనుకబడిన తరగతుల సంస్థకు ఇండియన్ కాన్ఫరెన్స్ ఆఫ్ సోషల్ సర్వీసుకు సభ్యురాలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{rh|తెలంగాణ |459 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>arolgyn7tzil1x74tucz4o8lbhtibz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557148</id>
      <parentid>557147</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T05:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>557148</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5675" sha1="fan9r67nwugvit6761qtl9r511agaiq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|{{p|f150}}'''132. సుమిత్రాదేవి '''&lt;/p&gt;}}
{{right|- డా॥ ముక్తేవి భారతి}}

సాంఘిక సేవా రంగంలో కృషి చేసిన మహిళలెందరో ఉన్నారు. సమాజంలో వున్న దురాచాలను రూపుమాపటానికి వారంతా దీక్ష పూనినవారే. అనాధలు, పతితలు, భ్రష్టులు లాంటి వారెవరైనా సరే, వారందరికీ తమవంతు సేవలందించటానికి వెనుకాడక ముందుకొచ్చే సాంఘిక సేవా తత్పరులైన మహిళామణులకు సమాజం ఎప్పుడూ కృతజ్ఞతలు చెప్పుకోవలసిందే.

సాంఘిక సేవారంగంలో ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానాన్ని పొంది, తెలంగాణా ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన గొప్ప నాయకురాలు
సుమిత్రాదేవి. దళితవాడలో పుట్టి, మహోన్నత వ్యక్తిత్వంతో అలరారిన సుమిత్రాదేవి విశిష్టమైన సేవలందించిన
సంఘసేవిక, సంస్కారహృదయం మానవీయ విలువలకు పట్టం కట్టిన ఆదర్శమహిళ దళితురాలై, సాంఘిక
సేవాతత్పరురాలై విశేషమైన కీర్తి నార్జించిన వ్యక్తి సుమిత్రా దేవి.

ఈమె వివాహమాడిన వ్యక్తి క్షత్రియవంశీయుడైన దేవీప్రసాద్. సుమిత్రాదేవి, దేవిప్రసాద్ ది ఆదర్శదాంపత్యం. భర్తను గురువుగా భావించి వారి అడుగుజాడలలో నడిచి, వారి ఆశయాలకు అనుసరించింది సుమిత్రాదేవి. సంఘసేవ,
దేశసేవ లక్ష్యంగా జీవితాన్ని సార్థకం చేసుకుంది సమిత్రాదేవి. తన భార్య కూడా తనతోబాటు రాజకీయల్లోకి రావాలని,
తోటి మానవులకు సేవలందించాలని కోరుకున్నారు దేవీప్రసాద్ గారు. భార్య సుమిత్రాదేవిని గాంధీయవాదిగా
తీర్చిదిద్దారు. గాంధీ సిద్ధాంతాలు ప్రచారం చేస్తూ, గాంధీ శిష్యురాలయింది సుమిత్రాదేవి. సత్యాహింసలు గాంధీగారి
ఆయుధాలైతే, అవే తనూ స్వీకరించాలని త్రికరణశుద్ధిగా విశ్వసించింది సుమిత్రాదేవి. గాంధీగారి వార్థా ఆశ్రమం
ఆమెను చాలా ఆకర్షించింది. వార్ధా ఆశ్రమంలో గాంధీ గారితోపాటు సేవాకార్యక్రమాలు చేస్తూ మూడు సంవత్సరాలున్నా
రక్కడ. అక్కడనుంచి శ్రమసేవిక శిక్షను పొందటం సుమిత్రాదేవి జీవితంలో గొప్ప మలుపు.

సుమిత్రాదేవి కులమతాలకు అతీతంగా ఎదిగిపోయారు. గొప్ప కవయిత్రి అయిన సరోజినీ నాయుడుతోను, గడ్డిమోపు నెత్తినపెట్టుకు అమ్ముకునే ఆడవాళ్ళతోను సమంగా సమరస భావంతో మెలిగి అందరి మన్ననలను పొందారు.
సుమిత్రాదేవిని అందరూ కూడా అక్క అని ఆత్మీయంగా పిలిచేవారు. అలాగే భావించి గౌరవించేవారు.

సుమిత్రాదేవి ఎన్ని పదవుల్లో వున్నా, అపదవులు ప్రజాసంక్షేమం కోసమే ఉపయోగించారు. 

సుమిత్రాదేవి రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ సభ్యురాలయ్యారు నగరపురపాలక సంఘం ప్రతినిధిగా ఎన్నుకోబడ్డారు. గృహపరిశ్రమల సలహా సంఘ సభ్యురాలు. జిల్లా డెవలప్మెంటు బోర్డు సభ్యురాలు. వెనుకబడిన తరగతుల సంస్థకు ఇండియన్ కాన్ఫరెన్స్ ఆఫ్ సోషల్ సర్వీసుకు సభ్యురాలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{rh|తెలంగాణ |459 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fan9r67nwugvit6761qtl9r511agaiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/481</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212186</id>
    <revision>
      <id>557149</id>
      <parentid>553095</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T05:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557149</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8667" sha1="372j4jw3itn284zjcmmatmtg5v7bi6a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
గౌరవ మెజిస్ట్రీటు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ సిండికేట్ సభ్యురాలు. ఈ పదవులేవీ ఆమెకి అధికారాన్ని, అహంకారాన్ని అందియలేదు. ఈ పదవులు బాధ్యతలు ఆమెను సంఘ సంస్కర్తగా, దళిత వర్గాల సేవలె దోహదం చేస్తాయి. శాసన సభ్యులు ఆమె మాటను గౌరవించి సుమిత్రక్కా అని పిలిచేవారు.

సుమిత్రాదేవి చేసిన మంచి పనులెన్నెన్నో. తన డబ్బు ఖర్చు చేసి ఓ మంచి పనికి అంకురార్పణ చేసారు. అదే
చిక్కడపల్లి (హైదరాబాద్) లోని ఆర్య యువజన పాఠశాల. ఈ పాఠశాలను ఎంతో విజయవంతంగా నడిపి, విద్యార్థులు జీవితాలలో వెలుగు నింపారు.

గాంధీ మార్గానుయాయి అయిన సుమిత్రాదేవి, ఖాదీ, చెరఖా ప్రచార కేంద్రాలు నెలకొల్పారు. అంతేకాక, సుమిత్రా
రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ సభ్యురాలయినప్పుడు జగ్జీవన్ పాఠశాల నడిపారు. కొన్ని సందర్భాలలో ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా
సత్యాగ్రహం చేసి అరెస్టయ్యారు.

సుమిత్రాదేవి గారి సంఘిక సేవాకార్యక్రమాలు ఎన్నో మార్గాలలో సాగేవి. నిజాం ప్రభువు, కోడలు దుర్రెషనబేగమ్
గారి ఆధ్వర్యంలో నడుపబడే ఆహార ధాన్యాల చౌక దుకాణాలలో సభ్యురాలిగా చేసారు.

సుమిత్రాదేవి గారు సంఘంలో సభ్యురాలిగా వుంటూ కార్యనిర్వహణ దక్షురాలిగా పేరు పొందారు. అంధ్రయువతీ
మండలి కార్య నిర్వాహక సభ్యురాలిగా పనిచేసారు. నిజాం రాష్ట్రంలో నిమ్నజాతి మహా సభకు అధ్యక్షురాలిగా ఎన్నికై,
చాలా సేవలందించారు దళిత సంఘాలకు చేయూతనిచ్చారు.

స్త్రీలకై సేవచేయుట ఆమె లక్ష్యమైంది. పోలీసు చర్య తర్వాత, రెస్క్యూ వర్క్ ఆర్గనైజేషన్లో సభ్యురాలిగా చేరి స్త్రీలను
ఎన్నోవిధాలు రక్షించారు. దళితులకై ఐదువందల యిళ్ళ కట్టించి, ఆ ఇళ్ళలో వారిని ప్రవేశపెట్టడం కోసం చాలా
శ్రమించారు. శాసన సభ్యురాలిగా ప్రజలమధ్యకెళ్ళి వారి అవసరాలు కనుగొనేవారు సుమిత్రాదేవిగారు. ఆవిధంగా
రాజేంద్రనగర్, హయతనగర్, మేడ్చల్లకు ఎంతో మేలు జరిగింది.

దళిత వాడలో మంచినీటి కరువును గుర్తించిన సుమిత్రాదేవి చాలా ఆవేదన చెందారు. ఆమె బాధ్యతగా అరవై మంచినీటి బావులు చెరువులు తవ్వించటం, మరపురాని మహోపకారం, విద్యుత్ దీపాలు పెట్టించారు. ఆమె
చేసే సేవా కార్యక్రమాలు చాలామందికి జీవనోపాధి కల్పించాయి.

సుమిత్రాదేవి గారి మనసు సహకార వ్యవసాయ పద్ధతిపై నిల్చింది. రెండువేలకు పైగా సహకార వ్యవసాయాన్ని
ప్రవేశపెట్టి గొప్ప ఉపకారం చేసారు. ఉప్పల అన్నోజీగూడ గ్రామంలో దళితులకు భూమి మాత్రమే కాకుండా, భూమి
దున్నటానికి వారికి ఎద్దులను కూడా పంచిపెట్టడం ఎంత ప్రత్యేకమైన పనో తల్చుకుంటే సుమిత్రాదేవి గారి సమర్థతకి
ఆశ్చర్యపోక తప్పదు.

సమాజంలో జరిగే అక్రమాలను, అన్యాయాలను చూసి సహించలేకపోయేవారు. భార్య ఉండగా ద్వితీయ వివాహం చేసుకోరాదనే చట్టం వచ్చింది. ప్రభుత్వోద్యోగులు చేస్తే వారి ఉద్యోగాలు పోతాయి. ఇతరులు శిక్షార్హులే. ఈ చట్టం స్త్రీలకు న్యాయం చేస్తుందనిపించింది సుమిత్రాదేవికి. కాని ఒక విషయం ఆమె దృష్టికొచ్చింది. ఇద్దరు ప్రభుత్వ
డాక్టర్లు భార్యలుండగా మళ్ళీ వివాహం చేసుకున్న విషయం ఆమెకు తెలిసింది. సుమిత్రాదేవి మనసు రగిలిపోయింది.
ఆ ఇద్దరినీ ఉద్యోగాల నుంచి తొలగించాలని ఆమె రాష్ట్ర శాసనసభ వద్ద ఆ సంఘటనను పలువిధాల విమర్శించి,
స్త్రీకి జరిగే అన్యాయాన్ని సాటి స్త్రీగా తను క్షమించనని, అందరి మనసులు కరిగేట్టుగా ప్రసంగించింది సుమిత్రాదేవి.

&quot;ఆ ప్రసంగం చాలా చారిత్రాత్మకమైంది. ఇప్పటి సభ్యుల హృదయాల్లో ఇంకా ఆ ప్రసంగం నిలిచేవున్నదిప్పటికి” అని 'తేజోమూర్తులు' గ్రంథంలో ఇల్లిందల సరస్వతీదేవిగారన్నారు.

సుమిత్రాదేవి దళిత జాతుల సంక్షేమానికే ఆమె జీవితాన్ని అంకితం చేసిందంటే అతిశయోక్తికాదు. ఆమె చదువు కోకపోయినా, దళిత పిల్లలుగూడ చదువుకోవాలని ఆమె కాంక్షించింది. దళిత స్త్రీ జనాభ్యుదయ లక్ష్యంతో ఉప్పుల గ్రామాలలో బాపుజ్ సేవా సదనాన్ని నిర్మించింది. ముప్పయి మందిదాకా దళిత స్త్రీలు ఆ సమాజంలో చేరి
చేతిపనులలో శిక్షణ పొంది జీవనోపాధిని పొందారు. బాలబాలికలు దగ్గర పాఠశాలల్లో చదువుకున్నారు. ఆర్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{rh|తెలంగాణ |460 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>372j4jw3itn284zjcmmatmtg5v7bi6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/482</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212187</id>
    <revision>
      <id>557150</id>
      <parentid>553097</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T05:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557150</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5796" sha1="0pv8qxrgnsddbbdxeuhe8e8vyb5pa45" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
సమాజ పద్ధతులు ఆ సేవాసదనంలో ప్రవేశపెట్టారు. ప్రార్థన చేయుటం, కవాతు చేయటం, కర్రసాము నేర్వటం
మొదలైనవి నిత్య కార్యక్రమాలు.

నిస్వార్ధ సేవాపరాయమురాలైన సుమిత్రాదేవి రాజకీయ బాధితుల కోసం ప్రభుత్వం యిచ్చిన పదెకరాల భూమిని ఈ సంస్థకు విరాళంగా యిచ్చేసారు. ఆమెకు మంత్రి పదవి ఇస్తామంటే తిరస్కరించారన్న విషయం వింటే ఆమె
వ్యక్తిత్వం ఎంత గొప్పదో తెలుస్తుంది.

సుమిత్రాదేవి విశిష్ఠ వ్యక్తిత్వం గురించి ఎన్నో కోణాలలో ఆవిష్కరించారు. ఇన్మందుల సరస్వతీదేవిగారు. “మా
తల్లి సల్లగుంటే మాకు బుక్కెడు బువ్వ దొరుకుద్ది” “మాయమ్మ సల్లగుంటె తల దాచుకోటానికి గుడిసెయిస్తది” “ఆ
తల్లి సల్లగుంటే దున్నుకోటానికి చేరడు భూమియిస్తుంది” చల్లటివేళ ఇలా దళిత వర్గాలు ఆమె దొడ్డ మనసునూ శక్తి
సామర్ధ్యాలను తలుచుకుని ఆశలను వెలిబుచ్చుకుంటూ వుంటారు” అన్నారు. దీన జన బంధువుగా, కరుణామయిగా,
బీదలపాలిట పెన్నిధిగా సుమిత్రాదేవి అందించిన సేవలు చిరస్మరణీయాలు.

సుమిత్రాదేవి గొప్ప సాహసవంతురాలు. చాలాసార్లు రజాకార్లను ఎదిరించారు. చాలాసార్లు ఏదో వంకతో నేరం మోపి, అరెస్టు చేసి వ్యానులో ఎక్కిస్తే సుమిత్రాదేవి వారందరితో పోట్లాడి, వాదించి, వారిని బెదరగొట్టినపుడు, రజకార్లు వ్యానులో ఆమెను ఊరంతా తిప్పి, ఆమెముందు నిలువలేక, చివరకు, ఆ వ్యాన్ ఎక్కించిన స్త్రీలందర్నీ
హుస్సేన్ సాగర్ కట్టమీద వదలి వెళ్ళిపోవటం సుమిత్రాదేవి ధైర్యసాహసాలకి, స్త్రీల విజయానికి ఉదాహరణలు.

రాజబహదూర్ వెంకటరామరెడ్డి కళాశాల భవనానికి శంఖుస్థాపన జరగాలి. ఆ స్థలంలో దళితుల గుడిసెలున్నాయి. ఆ గుడిసెలు తియ్యాలి. నాయకురాలు సుమిత్రాదేవి ఆ గుడిసెలు తీయడానికి వీల్లేదంది. మేమండగ వున్న మాడపాటి హనుమంతరావుగారు సుమిత్రాదేవిని బతిమాలాడారు. ఎన్నోవిధాల నచ్చచెప్పారు. సుమిత్రాదేవి పట్టువీడలేదు. గుడిసెల సంగతి తేల్చకుండా కళాశాల శంఖస్థాపన చేయనీయనంది. మరొకచోట స్థలం చూపించండి. గుడిసెలు అక్కడ వేసుకోటానికి తగిన డబ్బు ఇయ్యండి అని హనుమంతరావుగారితో మాట్లాడింది. ఆమె మాట నెగ్గింది. వేరొకచోట గుడిసెల నిర్మాణం పూర్తయింది. సుమిత్రాదేవి కళ్ళలో ఆనందభాష్పాలు. హనుమంతరావు గారితో వాగ్వాదానికి దిగినా, ఆయనపై తనకున్న గౌరవంతో, ఆ కాలనీకి హనుమంతరావు కాలని అని పేరు పెట్టడం
సుమిత్రాదేవి సహృదయం.

దళిత వర్గాలు అందరితో సమంగా హక్కులు పొందాలనీ, వారిని ఉన్నతస్థాయిలో చూడాలని సుమిత్రాదేవి కోరిక. దళిత వర్గాలు ఆమెను దేవతలా సేవిస్తారు. ఆమె వారిపాలిట కల్పతరువని విశ్వసిస్తారు. ఆమె దళిత స్పృహతో
వారి జీవితాలలో వెలుగులు ప్రసరింపజేసిన తేజోమయి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{rh|తెలంగాణ |461 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0pv8qxrgnsddbbdxeuhe8e8vyb5pa45</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557151</id>
      <parentid>557150</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T05:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>557151</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5797" sha1="kl06vcn8536tdyoiv5byi87emro5hsm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
సమాజ పద్ధతులు ఆ సేవాసదనంలో ప్రవేశపెట్టారు. ప్రార్థన చేయుటం, కవాతు చేయటం, కర్రసాము నేర్వటం
మొదలైనవి నిత్య కార్యక్రమాలు.

నిస్వార్ధ సేవాపరాయమురాలైన సుమిత్రాదేవి రాజకీయ బాధితుల కోసం ప్రభుత్వం యిచ్చిన పదెకరాల భూమిని ఈ సంస్థకు విరాళంగా యిచ్చేసారు. ఆమెకు మంత్రి పదవి ఇస్తామంటే తిరస్కరించారన్న విషయం వింటే ఆమె
వ్యక్తిత్వం ఎంత గొప్పదో తెలుస్తుంది.

సుమిత్రాదేవి విశిష్ఠ వ్యక్తిత్వం గురించి ఎన్నో కోణాలలో ఆవిష్కరించారు. ఇన్మందుల సరస్వతీదేవిగారు. “మా
తల్లి సల్లగుంటే మాకు బుక్కెడు బువ్వ దొరుకుద్ది” “మాయమ్మ సల్లగుంటె తల దాచుకోటానికి గుడిసెయిస్తది” “ఆ
తల్లి సల్లగుంటే దున్నుకోటానికి చేరడు భూమియిస్తుంది” చల్లటివేళ ఇలా దళిత వర్గాలు ఆమె దొడ్డ మనసునూ శక్తి
సామర్ధ్యాలను తలుచుకుని ఆశలను వెలిబుచ్చుకుంటూ వుంటారు” అన్నారు. దీన జన బంధువుగా, కరుణామయిగా,
బీదలపాలిట పెన్నిధిగా సుమిత్రాదేవి అందించిన సేవలు చిరస్మరణీయాలు.

సుమిత్రాదేవి గొప్ప సాహసవంతురాలు. చాలాసార్లు రజాకార్లను ఎదిరించారు. చాలాసార్లు ఏదో వంకతో నేరం మోపి, అరెస్టు చేసి వ్యానులో ఎక్కిస్తే సుమిత్రాదేవి వారందరితో పోట్లాడి, వాదించి, వారిని బెదరగొట్టినపుడు, రజకార్లు వ్యానులో ఆమెను ఊరంతా తిప్పి, ఆమెముందు నిలువలేక, చివరకు, ఆ వ్యాన్ ఎక్కించిన స్త్రీలందర్నీ
హుస్సేన్ సాగర్ కట్టమీద వదలి వెళ్ళిపోవటం సుమిత్రాదేవి ధైర్యసాహసాలకి, స్త్రీల విజయానికి ఉదాహరణలు.

రాజబహదూర్ వెంకటరామరెడ్డి కళాశాల భవనానికి శంఖుస్థాపన జరగాలి. ఆ స్థలంలో దళితుల గుడిసెలున్నాయి. ఆ గుడిసెలు తియ్యాలి. నాయకురాలు సుమిత్రాదేవి ఆ గుడిసెలు తీయడానికి వీల్లేదంది. మేమండగ వున్న మాడపాటి హనుమంతరావుగారు సుమిత్రాదేవిని బతిమాలాడారు. ఎన్నోవిధాల నచ్చచెప్పారు. సుమిత్రాదేవి పట్టువీడలేదు. గుడిసెల సంగతి తేల్చకుండా కళాశాల శంఖస్థాపన చేయనీయనంది. మరొకచోట స్థలం చూపించండి. గుడిసెలు అక్కడ వేసుకోటానికి తగిన డబ్బు ఇయ్యండి అని హనుమంతరావుగారితో మాట్లాడింది. ఆమె మాట నెగ్గింది. వేరొకచోట గుడిసెల నిర్మాణం పూర్తయింది. సుమిత్రాదేవి కళ్ళలో ఆనందభాష్పాలు. హనుమంతరావు గారితో వాగ్వాదానికి దిగినా, ఆయనపై తనకున్న గౌరవంతో, ఆ కాలనీకి హనుమంతరావు కాలని అని పేరు పెట్టడం
సుమిత్రాదేవి సహృదయం.

దళిత వర్గాలు అందరితో సమంగా హక్కులు పొందాలనీ, వారిని ఉన్నతస్థాయిలో చూడాలని సుమిత్రాదేవి కోరిక. దళిత వర్గాలు ఆమెను దేవతలా సేవిస్తారు. ఆమె వారిపాలిట కల్పతరువని విశ్వసిస్తారు. ఆమె దళిత స్పృహతో
వారి జీవితాలలో వెలుగులు ప్రసరింపజేసిన తేజోమయి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rh|తెలంగాణ |461 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kl06vcn8536tdyoiv5byi87emro5hsm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/483</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212188</id>
    <revision>
      <id>557152</id>
      <parentid>553098</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557152</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6230" sha1="3g8zbgm629498z1qe6mscfx4qr6xu5b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|{{p|fs150}}'''133. సురవరం ప్రతాపరెడ్డి '''&lt;/p&gt;}}
{{right|- డా॥ ఎల్లూరి శివారెడ్డి}}

చరిత్ర గిరుల్ని చీల్చుకుంటూ సంస్కృతి సరితుల్ని గవేషించే నిశితమైన చూపు, గంభీరగళంతో స్వచ్ఛందమైన అభిప్రాయాల్ని ధీరంగా వెల్లడించే వాక్కు ఆత్మగౌరవాన్ని ప్రతిపదంలో విరజిమ్మేగమనం, ఇతిహాస పురాణ శాస్త్ర ప్రబంధాల ఆంతర్యాన్ని ఆకళించు కొన్న జ్ఞానపిపాసి, సురవరం వారి ఆత్మీయగుణాలు. గోలకొండ పత్రిక ఫిరంగి మోతలతో నిజాం గుండెలో దడ పుట్టించి తెలంగాణ జనావళిని జాగృతం చేసిన ధీరుడాయన. రాజకీయాలలోని కాలుష్యానికి దూరంగా స్వాతంత్య్ర సమయసంజనితమైన ఉత్తమాభి రుచితో జీవితం సాగించిన సంస్కార సంపన్నుడు శ్రీ సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు.

విద్యార్థి దశలో వేదం వేంకటరాయశాస్త్రి, వీరేశలింగం పంతులు, మానవల్లి రామకృష్ణకవిగారి జీవితాల నుంచి 
ఉత్తేజం పొంది రచనా వ్యాసంగాన్ని చేపట్టారు. విద్యార్థి దశలో ఎన్నో వైఫల్యాలను రుచిచూసి మేథాస్థాయిని పెంచుకున్నారు. పరాజయాలను విజయసోపానాలుగా మలచుకోవడం విద్యార్థి దశలోనే అలవరించు కున్నారు. వకీలు వృత్తిని చేపట్టినా అది ఆయనకు రుచించలేదు. చిన్నప్పుడే వారి పితృవ్యులు రామకృష్ణారెడ్డి ప్రోత్సాహంతో హైదరబాదులో కొత్వాలు వెంకటరామారెడ్డి గారి సహకారంతో తరువాత హైదరాబాదును కార్యరంగంగా చేసుకున్నారు. విద్యార్థి దశలోనే 'దేశబంధు' అనే పత్రికను స్థాపించాలని దినచర్య పుస్తకంలో రాసుకున్నారు. హైదరాబాదు వాతావరణం రానురాను ఆయనకు నచ్చలేదు. తిరిగి వెళదామనుకున్నారు. రాజా బహద్దరు వెంకటరామారెడ్డిగారు హైదరాబాదులోనే ఆయనను ఉంచాలనే భావించి ప్రతాపరెడ్డికి ఇష్టమైన పత్రికాస్థాపనకు అంగీకరించి ఆర్థికంగా సహకరించారు. ఆ విధంగా 10-5-1026 నాడు గోలకొండ పత్రికను ద్వైవార పత్రికగా వెలువరించారు. ఉర్దూ పత్రికలే తప్ప తెలుగు పత్రికల ముఖం చూడని ఆనాటి పాఠకుల్లో ప్రతాపరెడ్డిగారు తెలుగుభాషపట్ల భాషాభిమానాన్ని పెంచారు.
గోలకొండ పత్రికలో నిర్వహణలో ఆయన ఎన్నో చేదు అనుభవాల్ని ఎదుర్కొన్నారు. ప్రతి చేదు అనుభవం ఆయనలో
కార్యదీక్ష పెంచింది. గోలకొండ పత్రిక సంపాదకత్వాన్ని తరువాతి కాలంలో వదలుకోవలసి వచ్చినపుడు మిత్రుల
కోరిక మీద 'ప్రజావాణి' పత్రికకి కొన్నాళ్లు సంపాదకులుగా వ్యవహరించారు. తెలుగుదేశం ఆ రోజుల్లో ఉద్దండపండితులై పత్రికా సంపాదకత్వాన్ని స్వీకరించిన వారిలో కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు, ముట్నూరి కృష్ణారావుగారు, సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు ప్రముఖులు.

సురవరం వారు గ్రంథాలయోద్యమానికి గణనీయసేవ చేశారు. గాడిచర్ల హరి సర్వోత్తమరావుగారు గ్రంథాలయోద్యమానికి వారు చేసిన కృషి విశిష్టమైనదని ప్రశంసించారు. 1930 మార్చినెలలో నిజాం రాష్ట్రాంధ్ర ప్రధమ మహాసభ జోగిపేటలో వైభవంగా జరిగింది. ఆ సభకు ప్రతాపరెడ్డిగారు అధ్యక్షులు. 'ఆంధ్రదేశపు మట్టి అది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rh|తెలంగాణ |462 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3g8zbgm629498z1qe6mscfx4qr6xu5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/484</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212189</id>
    <revision>
      <id>557157</id>
      <parentid>553099</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557157</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8643" sha1="t1pc8dkndr1l2awr66vxkin5x62cdnv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
మాకు కనకము' అని గీతావళితో మారుమ్రోగిన ఆ సభలో రెడ్డిగారు భాషాసంస్కృతుల పరిరక్షణకు జనం నడుంకట్టాలని ప్రబోధించారు. ఆ రోజుల్లో హైదరాబాదులో ఏ సమావేశం. జరిగినా అందులో సురవరం వారిది ప్రముఖపాత్ర. నిజాం పరిపాలనలో అన్నివిధాలా మగ్గుతున్న తెలంగాణ జనావళిని ఉద్బోధించటానికి ఎంతగా కృషిచేశారో గోలకొండ పత్రికలోని రాతలు, రచనలు ఉదాహరణలు.

ప్రతాపరెడ్డిగారి రచనల్లో అన్నీ విశిష్టమైనవే. అయినా ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర, రామాయణ విశేషములు,
హిందువుల పండుగలు జాతి చెప్పుకోదగిన గొప్ప రచనలు. కచకుచ వర్ణనలతో నిండిన ప్రబంధ రచనల్ని, సూక్ష్మేక్షికతో పరిశీలించి అందులో జనసామాన్య జీవితాన్ని దర్శించారు. ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్రలో తూర్పు చాళుక్యయుగం నుంచి పందొమ్మిదవ శతాబ్ది పర్యంతం ఆంధ్ర సంస్కృతిలోని ప్రధాన విషయాల్ని తేటతెల్లం తెలిపి తెలుగువారికి సాంఘిక చరిత్ర తత్త్వాన్ని చాటారు. 1949లో వెలువడ్డ ఆ గ్రంథం ఈనాటికి అద్వితీయం. మర్యోగంథం తత్తుల్యమైనది. ఈనాటికి వెలువడలేదు. అదే ఈనాటికి పరిశోధకులకు కరదీపిక. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ నుంచి కేంద్రసాహిత్య బహుమతి పొందిన తొలిగ్రంథం. ఈ బహుమతిని వారు అప్పటికి కీర్తిశేషులు కావడం వల్ల వారి శ్రీమతి స్వీకరించారు. 'హిందువుల పండుగలు' భారతీయుల - ముఖ్యంగా తెలుగువారి పర్వాల్ని, వ్రతాల్ని గురించి విశదపరుస్తుంది. పండుగల వెనుక ఉన్న పరమార్థాన్ని చారిత్రక దృష్టితో సమీక్షించారు. ఆయన సత్యదృష్టి ముందు ఏ మతమౌడ్యాల అడ్డుగోడలు నిలువవు. శాస్త్రీయ దృక్పథంతో విషయ విశ్లేషణ చేయడం వారికి వెన్నతో పెట్టిన విద్య 'రామాయణ విశేషములు' ఆయన గ్రంథావలోకన దక్షతకూ, విచక్షణ శీలానికి నిదర్శనం. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆధ్యాత్మిక కోణం నుంచి భావించడం వేరు, శాస్త్రీయ దృక్పథంతో అనుశీలించడం వేరు. ఒక్కొక్క
శీర్షిక క్రింద చర్చించిన విషయం ఆయన విషయ పరిజ్ఞానానికి మచ్చుతునక. మనకు తెలియని ఎన్నో విశేషాల్ని
రాసులుగా పోసి రచనలు చేశారు. ఈనాడూ అది చాలా విలువైన గ్రంథం.

సురవరం వారు మంచి కవితలు సృజించారు. మహబూబునగరు భాషలో సీసాలు దండకాలు రచించారు.
అవి బాలిగ! నీవు అట్టుడు సోని కిష్కింత సేపు కాళ్ళాత్తి పోసే కసేపు, ఫైటాలదుకునంలో పది సేర్లనంజర ఇవ్చిచ్క రారోరి ఎల్లపోడు' అని రచించడం మాండలికం మీద ఆయన కున్న అభిమానానికి నిదర్శనం. ప్రబంధరచనల్ని పుసిలించిన సురవరంవారు ఆ స్థాయిలోనే గొప్ప పద్యాలు నిర్మించారు. చూడండి.
&lt;poem&gt;
పరిపూర్ణాభావనాంభస్తరంగోద్వేగ
గౌతమీ గంభీర గమనమునకు
ఆలంపురీ నందనారామ విభ్రాజి
మల్లోబ ఫలరాజి మధురరుచికి
ఇంద్రకుమారీ సమాయుక్త పరిపూత తుంగాపయస్సు
మాధుర్యటనకు
ఖండశర్కర జాజఖర్జూదగోక్షీర ద్రౌక్షాదియుత
రామరసమునకును
అమృతనిష్యంద వల్లకాహ్లాదమునకు, రాగిణీ
దివ్యనమ్మోహరాగమునకు
తేనెతేటంపు నవకంపుసోనలకును, సాటియగును మా
తెనుగు భాషామతల్లి&lt;/poem&gt;

ప్రాంతీయాభిమానం ఇందులో ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తున్నది. జాతీయాభిమానం, రాష్ట్రీయాభిమానం, ప్రాంతీయాభి
మానం ఆయన మనసులో ముప్పేటలుగా అల్లుకున్నాయి. మద్యపానం గురించి దానివల్ల సంక్రమించే అవలక్షణాలను గురించి సరళంగా, సరసంగా చెప్పారు. &quot;ధనమా వ్యయమైపోవును, మనమా చురుకుందనమును మానును, యశమా దినదినమును క్షీణించును. తనువా చెడిపోవు కల్లు ద్రావుట చేతన్” అన్నారు. ప్రతాపరెడ్డిగారి పద్యాలను సేకరించి ప్రచురించగలిగితే ఒక చక్కని కవితా సంపుటి సిద్ధమవుతుంది. సురవరం వారు తెలంగాణా గ్రామీణ జీవితాన్ని చిత్రిస్తూ ప్రముఖంగా పదమూడు కథలు రచించారు. ఆ కథల్లో నిజాం ప్రభుత్వ దౌర్జన్యాన్ని ప్రతిఘటిస్తు వస్తున్న యువకుల్లోని ఆవేశాన్ని చిత్రించారు. ఇక ఆయన కథారచన శిల్పానికి తలమానికం 'నిరీక్షణ' కథ. ఇది అనేక భారతీయ భాషల్లోకి అనూదితమైంది. 'నా కథల్లో ఉర్దూపదాలు కొంచెం ఎక్కువే అని ఆయనే చెప్పుకున్నారు. అవి ఒక సంపుటంగా వెలువడ్డాయి. ముఖ్యంగా 'వింత విడాకులు' కథ చదివితే నాటి తెలంగాణ సామాజిక వాతావరణం కళ్లముందు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rh|తెలంగాణ |463 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t1pc8dkndr1l2awr66vxkin5x62cdnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf/485</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212190</id>
    <revision>
      <id>557158</id>
      <parentid>553100</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557158</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7204" sha1="may5brmv5pdz55buj5bfy7bgh60l3ll" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
కదలాడుతుంది. వారు అణాగ్రంథమాల పక్షాన రెండు చిన్నకథా సంపుటులు 'మొగలాయి కథలు' అనే పేరుతో
వెలువయించారు. అవి చక్కని అధిక్షేప రచనలు. నిజాం కాలం నాటి అధికారుల దౌర్జన్యాన్ని అధిక్షేపించిన ఈ కథల్లోని వ్యంగ్యధోరణి ఎంతో సరసంగా ఉంది.

'హైందవ ధర్మవీరులు'లో ప్రతాపరెడ్డిగారి దేశాభిమానం నిలువెత్తుగా నిలిచింది. సోమనాద్రి, తానాజీమాలు సురే
లాంటి కథలు కణకణలాడే నిప్పుకణికలు. ఇది ఆనాడూ ఈనాడూ పఠనీయగ్రంథం. రాజతరంగిణిలోని వస్తువును
ఆధారంగా తీసుకొని ''ఉచ్ఛల విషాదం' నాటకాన్ని రచించారు. ఇది విషాదాంత నాటకం. 'మనసువాసనలిచ్చి గాలికి తలయూచి మరునాడువాడునే మల్లెపువువ' లాంటి మనోజ్ఞమైన పద్యాలు ఇందులో ఉన్నాయి. ఇక మరొక
నాటకం 'భక్త తుకారాం'. భక్తతుకారాం నాటకాన్ని భక్తి అనురాగాల భావసంగమంగా, రసతీర్థంగా తీర్చిదిద్దారు.
చక్కని నుడికారంతో వ్యావహారిక భాషలో రచించింది ఈ నాటకం. భక్త చరిత్రలో మహిమల జోలికి పోకుండా
జీవితంలోని ఉదాత్తతను ప్రకటించడం సురవరంవారి మానవతాదృష్టికి ఎత్తిన మణిదీపం. ఆయన వందలకొలది
వ్యాసాలు రచించారు. ఎవరూ ఊహించని అంశాలపై వారు వ్యాసాలు రచించారు. మామిడిపండు, తాంబూల సేవనం
లాంటివి నాటికి సరికొత్త అంశాలు. లిపి సంస్కరణ గురించి లఘుపుస్తకం వెలువరించారు. అందులో కన్నడ తెలుగులకు ఏకలిపి ఎలా ఉండవచ్చో సూచనలు చేశారు. 

ప్రపంచభాషలకు ఏకలిపిని ప్రతిపాదిస్తూ జార్జ్ బెర్నాడ్ షాకు లేఖరాశారు. వయోజనవిద్య కోసమని 'యుమున విజ్ఞానము' అనే గ్రంథాన్ని సంతరించారు. సామాన్యజనానికి రాజ్యంగ విధానాన్ని తెలియపరచటానికి ప్రణాధికారములు ప్రాథమిక స్వత్వములు' అనే గ్రంథాలను రచించి ప్రకటించారు. ఆయన సంఘసంస్కరణ వాంఛ ఎంత ప్రగాఢమైందో ' సంఘోద్ధరణం' గ్రంథం చెబుతుంది. పల్లెపట్టుల వన తెలిసినవారు గనుకనే 'గ్రామజన దర్పణం గ్రంథం రచించారు. అనేక జానపద గాధలు సేకరించి అనాదృతాలైన ఆ పాటల విశిష్టతను లోకానికి చాటి చెప్పారు. గోలకొండ పత్రికలో అనేక జానపద గేయాలు ప్రకటించి వాటి ప్రాముఖ్యతను స్పష్టీకరించారు. తాళపత్ర గ్రంథాలు సంపాదించి పండిత పరిషత్తులకు అందించారు. సురవరం వారి గ్రంథ పరిష్కరణకు, పీరికారచనకు వావిళ్లవారు ప్రకటించిన 'శుకసప్తతి' ఒక నిదర్శం. ఎవరో తెలంగాణలో కవులు లేరు అని చులకనగా మాట్లాడితే అలాంటి వారి నోరు మూయించడానికి తెలంగాణలోని ప్రముఖులైన 354 మంది కవులతో 'గోలకొండ కవుల సంచిక' వెలయించి తెలంగాణ సాహిత్యవేత్తల ఆత్మగౌరవాన్ని నిలబెట్టారు. 'విజ్ఞాన వర్ధినీ పరిషత్తు స్థాపించి ఎందరో రచయితల్ని పరిశోధకులను తీర్చిదిద్దారు. ప్రతాపరెడ్డిగారు వ్యక్తికాదు ఒక సంస్థ అన్నది అక్షరాలా యథార్థమే.

ప్రతాపరెడ్డిగారు రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించినాపులు గడిగిన ముత్యంలా ప్రకాశించారు. వనపర్తి నుండి 1952లో శాసనసభా సభ్యులుగా ఎన్నికయ్యారు. తెలుగు వారందరూ ఆయన విద్యామంత్రి అవుతారని ఆశించారు. జరిగిన పరిణామాలను చూసి సురవరం వారు 'నేనూ నా వంటివారు రాజకీయాల చీకటి బజారులో పనికిరామని' స్నేహితునికి లేఖ రాశారు. ఆయనవి ఎప్పుడూ తెలుగువారి అలసత్వానికి పరితపించే పెదవులు. తెలుగువారిలో రవీంద్రనాథులు, బంకిం చంద్రులు, జగదీశచంద్ర బోసులు, తిలర్లు, భండార్కర్లు మృగ్యమైపోయారని ఆయన ఆవేదన. ఆయన తెలుగువారికి వెలుగులు చూపిన దీపస్తంభం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rh|తెలంగాణ |464 | తేజోమూర్తులు}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>may5brmv5pdz55buj5bfy7bgh60l3ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212532</id>
    <revision>
      <id>557101</id>
      <parentid>554750</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T12:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557101</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7131" sha1="g27pc96d3fky934br7qa9u1m588at1g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. గగనచరవాహినిన్ = దేవసేనను; తత్కుధర...హృదయన్ = ఆకొండచుట్టుప్రక్కలఁ గల వనములందు విహరించు వేడుకలతోడి మనస్సులు కలదానిని; ఉల్లంబు = మనస్సు; అలరన్ = సంతోషించఁగా.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఆ రవి వాలఖిల్యయుతుఁడై విధుగర్భముఁ దూఱెనో యనన్
దారకవైరి సంయమికదంబయుతంబుగ నేఁగుదెంచి ము
క్తారుచి&lt;ref&gt;చ. రంధ్ర&lt;/ref&gt;రుంద్రమైన వసుధారథుగేహముఁ జొచ్చునప్డు మా
రారియు నిష్కుటాంతరవిహార ముమాన్వితుఁడై యొనర్పఁగన్.&lt;/poem&gt;|ref=179}}
'''టీక'''. రవి = సూర్యుఁడు; వాలఖిల్యయుతుఁడై = వాలఖిల్యులను మునులతోఁ గూఁడి; విధుగర్భమున్ = చంద్రునిగర్భమును; తారకవైరి = కుమారస్వామి; సంయమికదంబయుతంబుగన్ = మునులసమూహముతోఁ గూడ; ముక్తారుచిరుంద్రమైన = (స్వచ్ఛమైన) ముత్యములకుకాంతిచే (అతిశయించిన); వసుధారథగేహమున్ = శివుని యిల్లయిన కైలాసమును; మారారియున్ = శివుఁడును; ఉమాన్వితుఁడై = పార్వతితోఁ గూడి; నిష్కుటాంతరవిహారము = ఇంటినంటియున్న తోఁట (గృహారామ)మధ్యమున విహరించుటను; ఒనర్పఁగన్.
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;మందిరోద్యానఖేలనానందవిభవ
&lt;ref&gt;చ. నవధరింపగ&lt;/ref&gt;మవధరించెడు తారావిటార్ధమౌళిఁ
&lt;ref&gt;చ. జిగురు&lt;/ref&gt;జివురుగుత్తులవిరుఁల బూజించుటకునొ
యాఱుఋతువులు సన్నిధి యయ్యె నచట.&lt;/poem&gt;|ref=180}}
 మండి రోద్యాన ఖేలనానందవిభవ, శిమనధరించెడు
శిజివురుగుత్తులవిరులఁ బూజించుటకుకొ, యాఱు ఋతువులు సన్నిధియ్యవచట.
రావిటార్ధ మాళిఁ
'''టీక'''. మంది...విభవము = ఇంటిపూఁదోటలో విహరించుటవలని ఎక్కువ ఆనందమును; అవధరించెడు = చిత్తగించునట్టి - పొందునట్టి; తారావిటార్ధమౌళిన్ = అర్ధచంద్రునిఁ దలపై ధరించిన శివుని; విరులన్ = పూవులతో; పూజించుటకునొ = పూజించుటకో యనునట్లు. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మరువంపువలపుఁ బల్మఱు క్రోలిక్రోలి కన్
              &lt;ref&gt;చ. మ్రాల్చి&lt;/ref&gt;మ్రాన్చి యూరక మేను మఱచు కొన్ని
యరవిచ్చు తెలిమొల్లవిరులమూతులు సాచి
              పొదిగూడి ఱెక్కల బొదువుఁ గొన్ని
గురువిందపూఁదేనె&lt;ref&gt;చ. తెరల&lt;/ref&gt;పెరలకై తమలోనఁ
              బొత్తువోవక సారెఁ బోరుఁ గొన్ని
పక్వంబు లగుదాఁకఁ బాటించి మల్లికా
              కలికానికాయంబుఁ గాచుఁ గొన్ని&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;భోగివశమైన గేదంగిపూవునకును
వగచు మది గొన్ని బంధుజీవకలతాంత
గుచ్ఛములలోన నొకకొన్ని కొలువు సేయు
దేఁటు లఖిలర్తుమయవనీవాటిఁ గమిచి.&lt;/poem&gt;|ref=181}}
'''టీక'''. తేఁటులు; (1) మరువంపువలపున్ = మరువముయొక్క పరిమళమును; క్రోలి = త్రాగి - అనుభవించి, కన్ మ్రాన్చి = కన్ను లఱమూసి [ఇందు వసంతర్తువు గోచరము] (2) అరవిచ్చు = సగము వికసించిన; తెలిమొల్లవిరులన్ = తెల్లనిమల్లిపువ్వులను; పొదిగూడి = గుమికూడి; ఱెక్కలన్ పొదువు = ఱెక్కలతో కప్పును. [ఇందు శిశిరర్తువు వ్యక్తము] (3) గురు...పెరలకై = గురువిందపూలతేనెతెట్టెకయి; పొత్తువోవక = వంతు కుదురక; సారెన్ = మాటిమాటికి. [ఇందు హేమంతఋతువు సూచితము] (4) పాటించి = ప్రతీక్షించి - ఎదురుచూచి - కనిపెట్టియుండి; [పాటించి = పొంది - చేరియుండి అని పూర్వటీక.] మల్లికా...నికాయంబున్ = మల్లెమొగ్గలగుంపును; కాంచున్ = కాపాడును. [ఇందు గ్రీష్మర్తువు సూచితము] (5) భోగివశమైన = పామునకు స్వాధీనమైన - అనుభవించు వేరొకనికి స్వాధీనమైన; గేదంగిపూవునకును = మొగలిపువ్వునకయి; వగచున్ = విచారించును. [ఇందు వర్షర్తువు గ్రాహ్యము] (6) బంధు...గుచ్ఛములలోనన్ - మంకెనపూవుగుత్తులలో; అఖల...వాటిన్ = సమస్తర్తువులతోఁ గూడిన వనమున. [ఇందు శరదృతువు జ్యోతితము] కమిచి = ఆక్రమించి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g27pc96d3fky934br7qa9u1m588at1g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557102</id>
      <parentid>557101</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T12:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557102</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6802" sha1="hod9uu16cg1y30y425jti7ougrqjjg3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. గగనచరవాహినిన్ = దేవసేనను; తత్కుధర...హృదయన్ = ఆకొండచుట్టుప్రక్కలఁ గల వనములందు విహరించు వేడుకలతోడి మనస్సులు కలదానిని; ఉల్లంబు = మనస్సు; అలరన్ = సంతోషించఁగా.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఆ రవి వాలఖిల్యయుతుఁడై విధుగర్భముఁ దూఱెనో యనన్
దారకవైరి సంయమికదంబయుతంబుగ నేఁగుదెంచి ము
క్తారుచి&lt;ref&gt;చ. రంధ్ర&lt;/ref&gt;రుంద్రమైన వసుధారథుగేహముఁ జొచ్చునప్డు మా
రారియు నిష్కుటాంతరవిహార ముమాన్వితుఁడై యొనర్పఁగన్.&lt;/poem&gt;|ref=179}}
'''టీక'''. రవి = సూర్యుఁడు; వాలఖిల్యయుతుఁడై = వాలఖిల్యులను మునులతోఁ గూఁడి; విధుగర్భమున్ = చంద్రునిగర్భమును; తారకవైరి = కుమారస్వామి; సంయమికదంబయుతంబుగన్ = మునులసమూహముతోఁ గూడ; ముక్తారుచిరుంద్రమైన = (స్వచ్ఛమైన) ముత్యములకాంతిచే (అతిశయించిన); వసుధారథుగేహమున్ = శివుని యిల్లయిన కైలాసమును; మారారియున్ = శివుఁడును; ఉమాన్వితుఁడై = పార్వతితోఁ గూడి; నిష్కుటాంతరవిహారము = ఇంటినంటియున్న తోఁట (గృహారామ)మధ్యమున విహరించుటను; ఒనర్పఁగన్.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మందిరోద్యానఖేలనానందవిభవ
&lt;ref&gt;చ. నవధరింపగ&lt;/ref&gt;మవధరించెడు తారావిటార్ధమౌళిఁ
&lt;ref&gt;చ. జిగురు&lt;/ref&gt;జివురుగుత్తులవిరుఁల బూజించుటకునొ
యాఱుఋతువులు సన్నిధి యయ్యె నచట.&lt;/poem&gt;|ref=180}}
'''టీక'''. మంది...విభవము = ఇంటిపూఁదోటలో విహరించుటవలని ఎక్కువ ఆనందమును; అవధరించెడు = చిత్తగించునట్టి - పొందునట్టి; తారావిటార్ధమౌళిన్ = అర్ధచంద్రునిఁ దలపై ధరించిన శివుని; విరులన్ = పూవులతో; పూజించుటకునొ = పూజించుటకో యనునట్లు. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మరువంపువలపుఁ బల్మఱు క్రోలిక్రోలి కన్
              &lt;ref&gt;చ. మ్రాల్చి&lt;/ref&gt;మ్రాన్చి యూరక మేను మఱచు కొన్ని
యరవిచ్చు తెలిమొల్లవిరులమూతులు సాచి
              పొదిగూడి ఱెక్కల బొదువుఁ గొన్ని
గురువిందపూఁదేనె&lt;ref&gt;చ. తెరల&lt;/ref&gt;పెరలకై తమలోనఁ
              బొత్తువోవక సారెఁ బోరుఁ గొన్ని
పక్వంబు లగుదాఁకఁ బాటించి మల్లికా
              కలికానికాయంబుఁ గాచుఁ గొన్ని&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;భోగివశమైన గేదంగిపూవునకును
వగచు మది గొన్ని బంధుజీవకలతాంత
గుచ్ఛములలోన నొకకొన్ని కొలువు సేయు
దేఁటు లఖిలర్తుమయవనీవాటిఁ గమిచి.&lt;/poem&gt;|ref=181}}
'''టీక'''. తేఁటులు; (1) మరువంపువలపున్ = మరువముయొక్క పరిమళమును; క్రోలి = త్రాగి - అనుభవించి, కన్ మ్రాన్చి = కన్ను లఱమూసి [ఇందు వసంతర్తువు గోచరము] (2) అరవిచ్చు = సగము వికసించిన; తెలిమొల్లవిరులన్ = తెల్లనిమల్లిపువ్వులను; పొదిగూడి = గుమికూడి; ఱెక్కలన్ పొదువు = ఱెక్కలతో కప్పును. [ఇందు శిశిరర్తువు వ్యక్తము] (3) గురు...పెరలకై = గురువిందపూలతేనెతెట్టెకయి; పొత్తువోవక = వంతు కుదురక; సారెన్ = మాటిమాటికి. [ఇందు హేమంతఋతువు సూచితము] (4) పాటించి = ప్రతీక్షించి - ఎదురుచూచి - కనిపెట్టియుండి; [పాటించి = పొంది - చేరియుండి అని పూర్వటీక.] మల్లికా...నికాయంబున్ = మల్లెమొగ్గలగుంపును; కాంచున్ = కాపాడును. [ఇందు గ్రీష్మర్తువు సూచితము] (5) భోగివశమైన = పామునకు స్వాధీనమైన - అనుభవించు వేరొకనికి స్వాధీనమైన; గేదంగిపూవునకును = మొగలిపువ్వునకయి; వగచున్ = విచారించును. [ఇందు వర్షర్తువు గ్రాహ్యము] (6) బంధు...గుచ్ఛములలోనన్ - మంకెనపూవుగుత్తులలో; అఖల...వాటిన్ = సమస్తర్తువులతోఁ గూడిన వనమున. [ఇందు శరదృతువు జ్యోతితము] కమిచి = ఆక్రమించి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hod9uu16cg1y30y425jti7ougrqjjg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212533</id>
    <revision>
      <id>557121</id>
      <parentid>554751</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T20:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557121</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6260" sha1="ctadjvzmm88i7pyix9pwz9mul6u1xml" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;పూవుఁదేనియఁ &lt;ref&gt;శ.ర. వడిసిన&lt;/ref&gt;దడిసిన మావిచిగురు
మీఁద నంటి చరించు తుమ్మెద దలిర్చు
సమయ &lt;ref&gt;శ.ర. మగుటను, క. మౌటయు, చ. మగుటయు&lt;/ref&gt;మగుటయు &lt;ref&gt;క. మసి, చ. నసి, శ.ర. నసి&lt;/ref&gt;నసి నెయ్యి సమరి మరుఁడు
త్రుప్పువోఁ దోము &lt;ref&gt;ఖడ్గంబుతునుక&lt;/ref&gt;నీలంపుఁదునుక యనఁగ.&lt;/poem&gt;|ref=182}}
'''టీక'''. పూవుఁదేనియన్ = పూఁదేనెతో; అంటి = అనుసరించి; అసిన్ = కత్తిపయి; నేయి చమరి = నేయి రాచి; త్రుప్పువోన్ - త్రుప్పు - ఇనుముమీఁది ముఱికి (పింపిరి) పోవునట్లు; నీలంపుఁదునుక యనఁగన్ = నల్లఱాతిముక్కయో యనునట్లు; తలిర్చున్ = ప్రకాశించును.

మామిడిచిగురు మన్మథునికి ఆయుధము (కత్తి) వంటిది. అది పూవుఁదేనెతో తడియఁగా,
తేనెపై నాసగల తుమ్మెద ఆకుఁమీఁది తేనెను గ్రహింపలేకను, దానిని విడువను మనసురాకను ఆ చిగురుపైనే యిటునటు తిరుగుచుండెను; అప్పుడు ఆ మన్మథుఁడు విరహులపై దాడి వెడలఁదలఁచి, తనకత్తికి నేయి రాచి, నల్లఱాతిముక్కతో దానికి పదునుపట్టుచున్నట్లుగా వర్ణింపఁబడినది. ఇచట చిగురు కత్తితోను, తేనె నేతితోను, తుమ్మెద సానఱాతిముక్కతోను పోల్చఁబడినవి. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;గంధవిరహిత మను బుద్ధిఁ గనక తేఁటి
మూతి విచ్చిన మోదుగుమొగ్గఁ దగిలి
సౌరభాకాంక్షఁ &lt;ref&gt;చ. బొంచి&lt;/ref&gt;జొచ్చి చెన్నారెఁ గీర
తుండవశమైన నేరేడుపండుపోలె.&lt;/poem&gt;|ref=183}}
'''టీక'''. గంధవిరహితము = పరిమళము లేనిది; అను బుద్ధిఁ గనక = అను జ్ఞానమును పొందక - అను జ్ఞానము లేక; తేఁటి = తుమ్మెద; మూతి విచ్చిన = చివరిభాగము విడిన; తగిలి = లగ్నమయి; సౌరభాకాంక్షఁ జొచ్చి = పరిమళము నాస్వాదించు కోరికను పొంది; కీరతుండవశమైన = చిలుకముక్కునకు స్వాధీనమయిన.

కొంచెము వికసించిన మోదుగుపూవు చిలుకవలె నున్నదనియు, దానిచివఱి వంటి నిలిచిన
తుమ్మెద నేరేడుపండువలె నున్నదనియును భావము. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఖరకరకరహతి సలసలఁ
దెరలెడు&lt;ref&gt;చ. మల్లిమకరంద&lt;/ref&gt;మల్లీమరందదీర్ఘికచుట్టున్
దిరుగునళి యనుభవమునకుఁ
జొర &lt;ref&gt;దళి&lt;/ref&gt;దతిలోభాంధబుద్ధి సొ మ్మరయుక్రియన్.&lt;/poem&gt;|ref=184}}
'''టీక'''. ఖరకరకరహతిన్ = వేఁడికిరణములు గల సూర్యుని కరణములు సోఁకుటవలన; సలసలఁ దెరలెడు = సలసల క్రాఁగుచున్న; మల్లీమరందదీర్ఘికచుట్టున్ = మల్లెపూఁదేనె గల దిగుడుబావిచుట్టును; తిరుగునళి = తిరుగుచున్న తుమ్మెద; అతిలోభాంధబుద్ధి = గొప్పపిసినిగొట్టు; సొమ్ము అరయుక్రియన్ = (తన) ధనము చూచుకొనునట్లు; అనుభవమునకున్ చొరదు = అనుభవించుటకు సిద్ధపడదు - సాహసింపదు. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;&lt;ref&gt;చ. నలుపది&lt;/ref&gt;నలువదితొమ్మిదిరూపం
బులు గొనియుం బుష్పగంధములు మోపఁగ లే
కలసియుఁ &lt;ref&gt;చ. తుమ్మెద&lt;/ref&gt;దెమ్మెరలానుం
బలుమఱు యువజనముమేని పలుచనిచెమటల్.&lt;/poem&gt;|ref=185}}
'''టీక'''. తెమ్మెరలు = గాలులు; నలువదితొమ్మిది రూపములు గొనియున్ = 49 రూపములు ధరించినను; [ఆవహము - ప్రవహము - సంవహము - ఉద్వహము - వివహము - పరివహము - పరావహము అని వాయువులు ఏడు; ప్రళయకాలమున నీ యొక్కొక్కటియు ఏడేసివిధము లగుచున్నవి.] పుష్పగంధములు = పూలవాసనలను; ఆనున్ = త్రాగును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ctadjvzmm88i7pyix9pwz9mul6u1xml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212534</id>
    <revision>
      <id>557123</id>
      <parentid>554752</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T21:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557123</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6939" sha1="plan84uevz5l1du6wpvvj160cju9gun" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
పుష్పపరిమళములు మోవఁగ లేనంత అధికములగుటచే, నలువదితొమ్మిది విధములుగా నున్న వాయువులును వానిని మోయలేక అలసి - డప్పిగొని, యువజనుల మేని పలుచని చెమటలను త్రాగుచున్నవని భావము.
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;విమలమయూఖరేఖయు నవీనతరోత్పలపత్రమున్ బ్రవా
ళమణియు నొక్క&lt;ref&gt;క. తీవి, చ. తీవ&lt;/ref&gt;తీవ &lt;ref&gt;క. యబలాదృతి. చ. యబలాప్రబలాధృతి దాల్చెనన్న, ట. యలలాప్రబలాధృతి దాల్చెనన్న&lt;/ref&gt;యబలాప్రతిఁ దాల్చెనటన్న వించు వి
భ్రమశిథిలాంగి యయ్యుఁ గుచభారనితంబకపోలగోపన
క్రమకలనాకులాత్మ యయి కన్నుల నీశు నదల్చె గౌరియున్.&lt;/poem&gt;|ref=186}} 
'''టీక'''. విమలమయూఖరేఖయున్ = చంద్రవంకయును, అర్ధచంద్రమను పేరుగల నఖక్షతమును; నవీనతరోత్పలపత్రమున్ = క్రొత్తదగు నల్లకలువకును, కుముదపత్రమను నఖక్షతమును; ప్రవాళమణియున్ = పగడమును, ప్రవాళమణి యను దంతక్షతభేదమును; ఒక్కతీవ = ఒక్కతీగ - (ఇవన్నియును చేరి); అబలాప్రతిఁ దాల్చెనటన్నన్ = ఒక్కస్త్రీయొక్క సామ్యము ధరించెనని పలుకఁగా; విభ్రమశిథిలాంగి యయ్యున్ = విలాసముగా శిథిలములగు అవయవములు కలదైనను; గౌరియున్ = పార్వతియు; కుచ...లాత్మయయి = స్తనములను, పిరుదులను, చెక్కిళ్ళను కప్పిపుచ్చుటయందు తొందరపాటుగల మనస్సుకలదయి; ఈశున్ = భర్తయైన శివుని; అదల్చెన్ = బెదరించెను.

ఉద్యానవిహారమున నుండుటచేతను, తనమగఁడు తప్ప వేఱువ్యక్తు లచట లేకుండుటను పార్వతి విలాసముగ - తన యవయవములను అఱచాటుగఁ జేసి ఠీవిగ కూర్చుండి యుండెను. అపుడు శివుఁడు ఆమె కపోలములందలి ప్రవాళమణిదంతక్షతమును, స్తనముపైఁ గల అర్ధచంద్రనఖక్షతమును, నితంబమునఁ గల కుముదపత్రనఖక్షతమును జూచి యన్యాపదేశముగ (లత యొకటి ప్రవాళమణిని, చంద్రరేఖను, ఉత్పలపత్రమును ధరించి స్త్రీవలె నున్నదని) పలుకగా విని, పార్వతి సంగతి గ్రహించి, వెంటనే తనచెక్కిళ్ళకు, ఉరమును, పిరుదులను దాఁచుచు, దానిని చూచినందులకు శివుని వాఁడిచూపులతో బెదరించెనని భావము. '''అలం'''. ప్రస్తుతాంకురము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ప్రావృషేణ్యపయోధరపటలిచేత
గాడ్పు నీహారకరరేఖఁ గప్పుకరణి
ధరణిధరకార్ముకుఁడు శైలతనయఁ బొదివెఁ
బచ్చడంబునఁ బొల్చుపూఁబచ్చడమున.&lt;/poem&gt;|ref=187}}
'''టీక'''. గాడ్పు = గాలి; ప్రావృషేణ్యపయోధరపటలిచేతన్ = వర్షాకాలపు మబ్బులగుంపుచేత; నీహారకరరేఖన్ = చంద్రవంకను; కప్పుకరణిన్ = కప్పినరీతి; ధరణిధరకార్ముకుఁడు = కొండ (మేరుపర్వతము) విల్లుగాఁ గల శివుఁడు; పచ్చడంబునన్ = పచ్చనికాంతిచే; పొల్చు = ప్రకాశించు; పూఁబచ్చడమునన్ = పూవులపచ్చడముచేత; శైలతనయన్ = పార్వతిని; పొదివెన్ = కప్పెను. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;పొదుపు పరాగఘృష్టి మొగమున్, శ్రమవారిని మేను, భానుదీ
ప్తి దవుల హెచ్చు చన్గడలుఁ, దేజముఁ &lt;ref&gt;చ. దాల్చెన&lt;/ref&gt;దాల్చెనె కాని యొప్పుగుం
దదు నగపుత్రి కప్డు భసితంబున వర్షముచేత నగ్ని పైఁ
గదురుట నద్దమున్ లతయు గాంచనకుంభములున్ &lt;ref&gt;చ. బెడంగులై&lt;/ref&gt;బెడంకునే?&lt;/poem&gt;|ref=188}}
'''టీక'''. పొదుపు = ఆక్రమించిన; పరాగఘృష్టిన్ = పుప్పొడికాంతిచేత; శ్రమవారిని = చెమటనీటిచే; భానుదీప్తి దవులన్ = సూర్యునికాంతి తగులఁగా; హెచ్చుచన్గడలన్ = ఉన్నతస్తనసన్నివేశములును; తేజము దాల్చెనె కాని = ప్రకాశించెనే కాని; ఒప్పు = బాగు; కుందదు = తగ్గదు; నగపుత్రికిన్ = పార్వతికి; భసితంబునన్ =భస్మముచే; అగ్ని; పైఁగదురుటన్ = వ్యాపించుటచేత; బెడంకునే = చలించునా?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>plan84uevz5l1du6wpvvj160cju9gun</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557124</id>
      <parentid>557123</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T21:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557124</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6939" sha1="qrrcncl53959hwowdzwq5mo1gimjqav" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
పుష్పపరిమళములు మోవఁగ లేనంత అధికములగుటచే, నలువదితొమ్మిది విధములుగా నున్న వాయువులును వానిని మోయలేక అలసి - డప్పిగొని, యువజనుల మేని పలుచని చెమటలను త్రాగుచున్నవని భావము.
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;విమలమయూఖరేఖయు నవీనతరోత్పలపత్రమున్ బ్రవా
ళమణియు నొక్క&lt;ref&gt;క. తీవి, చ. తీవ&lt;/ref&gt;తీవ &lt;ref&gt;క. యబలాదృతి. చ. యబలాప్రబలాధృతి దాల్చెనన్న, ట. యలలాప్రబలాధృతి దాల్చెనన్న&lt;/ref&gt;యబలాప్రతిఁ దాల్చెనటన్న వించు వి
భ్రమశిథిలాంగి యయ్యుఁ గుచభారనితంబకపోలగోపన
క్రమకలనాకులాత్మ యయి కన్నుల నీశు నదల్చె గౌరియున్.&lt;/poem&gt;|ref=186}} 
'''టీక'''. విమలమయూఖరేఖయున్ = చంద్రవంకయును, అర్ధచంద్రమను పేరుగల నఖక్షతమును; నవీనతరోత్పలపత్రమున్ = క్రొత్తదగు నల్లకలువకును, కుముదపత్రమను నఖక్షతమును; ప్రవాళమణియున్ = పగడమును, ప్రవాళమణి యను దంతక్షతభేదమును; ఒక్కతీవ = ఒక్కతీగ - (ఇవన్నియును చేరి); అబలాప్రతిఁ దాల్చెనటన్నన్ = ఒక్కస్త్రీయొక్క సామ్యము ధరించెనని పలుకఁగా; విభ్రమశిథిలాంగి యయ్యున్ = విలాసముగా శిథిలములగు అవయవములు కలదైనను; గౌరియున్ = పార్వతియు; కుచ...లాత్మయయి = స్తనములను, పిరుదులను, చెక్కిళ్ళను కప్పిపుచ్చుటయందు తొందరపాటుగల మనస్సుకలదయి; ఈశున్ = భర్తయైన శివుని; అదల్చెన్ = బెదరించెను.

ఉద్యానవిహారమున నుండుటచేతను, తనమగఁడు తప్ప వేఱువ్యక్తు లచట లేకుండుటను పార్వతి విలాసముగ - తన యవయవములను అఱచాటుగఁ జేసి ఠీవిగ కూర్చుండి యుండెను. అపుడు శివుఁడు ఆమె కపోలములందలి ప్రవాళమణిదంతక్షతమును, స్తనముపైఁ గల అర్ధచంద్రనఖక్షతమును, నితంబమునఁ గల కుముదపత్రనఖక్షతమును జూచి యన్యాపదేశముగ (లత యొకటి ప్రవాళమణిని, చంద్రరేఖను, ఉత్పలపత్రమును ధరించి స్త్రీవలె నున్నదని) పలుకగా విని, పార్వతి సంగతి గ్రహించి, వెంటనే తనచెక్కిళ్ళను, ఉరమును, పిరుదులను దాఁచుచు, దానిని చూచినందులకు శివుని వాఁడిచూపులతో బెదరించెనని భావము. '''అలం'''. ప్రస్తుతాంకురము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ప్రావృషేణ్యపయోధరపటలిచేత
గాడ్పు నీహారకరరేఖఁ గప్పుకరణి
ధరణిధరకార్ముకుఁడు శైలతనయఁ బొదివెఁ
బచ్చడంబునఁ బొల్చుపూఁబచ్చడమున.&lt;/poem&gt;|ref=187}}
'''టీక'''. గాడ్పు = గాలి; ప్రావృషేణ్యపయోధరపటలిచేతన్ = వర్షాకాలపు మబ్బులగుంపుచేత; నీహారకరరేఖన్ = చంద్రవంకను; కప్పుకరణిన్ = కప్పినరీతి; ధరణిధరకార్ముకుఁడు = కొండ (మేరుపర్వతము) విల్లుగాఁ గల శివుఁడు; పచ్చడంబునన్ = పచ్చనికాంతిచే; పొల్చు = ప్రకాశించు; పూఁబచ్చడమునన్ = పూవులపచ్చడముచేత; శైలతనయన్ = పార్వతిని; పొదివెన్ = కప్పెను. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;పొదుపు పరాగఘృష్టి మొగమున్, శ్రమవారిని మేను, భానుదీ
ప్తి దవుల హెచ్చు చన్గడలుఁ, దేజముఁ &lt;ref&gt;చ. దాల్చెన&lt;/ref&gt;దాల్చెనె కాని యొప్పుగుం
దదు నగపుత్రి కప్డు భసితంబున వర్షముచేత నగ్ని పైఁ
గదురుట నద్దమున్ లతయు గాంచనకుంభములున్ &lt;ref&gt;చ. బెడంగులై&lt;/ref&gt;బెడంకునే?&lt;/poem&gt;|ref=188}}
'''టీక'''. పొదుపు = ఆక్రమించిన; పరాగఘృష్టిన్ = పుప్పొడికాంతిచేత; శ్రమవారిని = చెమటనీటిచే; భానుదీప్తి దవులన్ = సూర్యునికాంతి తగులఁగా; హెచ్చుచన్గడలన్ = ఉన్నతస్తనసన్నివేశములును; తేజము దాల్చెనె కాని = ప్రకాశించెనే కాని; ఒప్పు = బాగు; కుందదు = తగ్గదు; నగపుత్రికిన్ = పార్వతికి; భసితంబునన్ =భస్మముచే; అగ్ని; పైఁగదురుటన్ = వ్యాపించుటచేత; బెడంకునే = చలించునా?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qrrcncl53959hwowdzwq5mo1gimjqav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212535</id>
    <revision>
      <id>557128</id>
      <parentid>554753</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T21:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557128</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6871" sha1="k5jo6uvh9j712s4p2n8vrx4vggmriy2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
ఇందు పార్వతీదేవి ముఖము, శరీరము, స్తనములు ఉపమేయములు; అద్దము, లత, బంగరుకుండలు నుపమానములు. బూడిదవంటి పుప్పొడి పార్వతి ముఖమునఁ బడినది; విహారమువలని స్వేదజలము శరీరమున వ్యాపించినది; వేడియైన సూర్యకాంతి యామె స్తనములపయిఁ బడినది; అట్లయినను ఆమె చక్కఁదనము హెచ్చెనే కాని తగ్గలేదు. ఏలయన ఆద్దముపై బూడిద పూసిన (పూసి, తోమిన) అది తళుకెక్కును; వర్షమున మేను తడిసిన పరిశుభ్రమయి అది రాణించును; కాంచనకుంభముల నగ్నిపయి నుంచి (మెరుగు పెట్టి)న నవి తళతళమని ప్రకాశించును. '''అలం'''. శ్రమము, రూపకము.
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;బొమ లెక్కించిన విల్లు వంచు నునుఁజూపుల్ చంచలాచంచల
క్రమరేఖ న్నిగిడింప శాతవిశిఖౌఘంబుల్ మెయిన్నించు నె
య్యములం బల్కఁగ నల్కమీఱి చటులజ్యాఘోషముం జేయు న
య్యుమప్రా పొంది రతీశ్వరుండు హరు బిట్టోడింప &lt;ref&gt;చ. నూటాడుచున్&lt;/ref&gt;నుట్టాడుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=189}}
'''టీక'''. రతీశ్వరుండు = మన్మథుఁడు; హరున్ = శివుని; బిట్టు = శీఘ్రముగా; ఓడింప నుట్టాడుచున్ = ఓడింప సంభ్రమించుచు; ఉమప్రాపు, ఒంది = పార్వతి నాశ్రయించి; బొమ, లెక్కించినన్ = ఆమె కనుబొమలను పైకి ఎత్తఁగా - నిక్కించఁగా; విల్లు వంచున్ = తన చెఱకువింటిని వంచును; నునుఁజూపుల్ = కటాక్షములను; చంచలాచంచలక్రమరేఖన్ = మెఱుపు మెఱసినట్లు; నిగిడింపన్ = వ్యాపింపఁజేయఁగా; శాతవిశిఖౌఘంబుల్ = వాఁడిబాణముల మొత్తములకు; మెయిన్ నించున్ = శివునిదేహముపై పడునట్లు చేయును; నెయ్యములం బల్కఁగన్ = ఆమె సరసపుఁబల్కులను పలుకఁగా; అల్కమీటీఱి = (తాను) శివునిపైఁ గోపించి; చటులజ్యాఘోషమున్ చేయున్ = చలించుచున్న అల్లెత్రాటిధ్వనిని చేయును.

పార్వతి తనపక్షమున కనుకూల యయి, శివునిపై వలపులను ప్రసరింపఁజేయుటచేత మన్మథుఁడు ధైర్యమును పొంది తన వెనుకటి పగ సాధించి, శివు నోడించుటకు మన్మథుఁడు తొందరపడుచున్నాఁడని భావము. పార్వతి కనుబొమలు మన్మథుని విండ్లవలెను, ఆమెచూపులు బాణములవలెను, పలుకులు శింజినీధ్వనివలెను ఉన్నవని గ్రహింపఁదగును. '''అలం'''. వ్యంగ్యోపమ.
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చిగురులు దేరఁజేసి విరిచిక్కనిచక్కనిపువ్వుగుత్తులన్
బిగువుచనుంగవం &lt;ref&gt;చ. బొదలి&lt;/ref&gt;బొదివి వ్రేలెడుచిల్కలఁ &lt;ref&gt;చ. జోప&lt;/ref&gt;జోపి తేనియన్
బొగపినపల్కులం బొగడి భూతపతిన్ బతి మెచ్చఁజేసె న
య్యగజ తదుద్యమార్హవినయానునయాభినయానుకూలతన్.&lt;/poem&gt;|ref=190}}
'''టీక'''. 'తేరఁజేసి = కలుగఁజేసి - తెచ్చి; విరిచిక్కనిచక్కనిపూవుగుత్తులన్ = పూలు దట్టముగాఁ గల చక్కని పూగుత్తులను; పొదివి = కప్పి; వ్రేలెడు = వ్రేలాడు - అంటిపెట్టుకొనియున్న; చోపి = తఱిమి; తేనియం బొగపిన = తేనెతో పక్వము చేసిన, తేనెవంటి మధురములైన; పల్కులన్ = మాటలతోను, గింజలలోని విత్తులతోను; అయ్యగజ = ఆపార్వతి; తదుద్య ..కూలతన్ = ఆయన ప్రయత్నమునకు (కోరికకు) దగిన విషయము, ఊరట, అభినయము లనుకూలపడునట్లు; భూతపతిన్ = ప్రాణులకు ప్రభువైనవానిని, భూతములకు ప్రభువైనవానిని; పతిన్ = భర్తయైన శివుని; మెచ్చఁజేసెన్ = మెప్పించెను.

పార్వతి చిగుళ్లను, పూగుత్తులను కోసి తెచ్చి అలంకరించుకొని, చిలుకలవలె తేనెలొలుకు పలుకులు పలుకుచు, వినయానునయాదులఁ జూపుచు తన భర్తను మెప్పించెను. భూతములవలని చెడుగు రాకుండుటకయి భూతపతికి బలియన్నముల నిచ్చుట సంప్రదాయము; ఇచట పూగుత్తులు అన్నము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k5jo6uvh9j712s4p2n8vrx4vggmriy2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557130</id>
      <parentid>557128</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T21:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557130</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6869" sha1="31t4nbsd0q085mvxhfzkeaza2ogjwlx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
ఇందు పార్వతీదేవి ముఖము, శరీరము, స్తనములు ఉపమేయములు; అద్దము, లత, బంగరుకుండలు నుపమానములు. బూడిదవంటి పుప్పొడి పార్వతిముఖమునఁ బడినది; విహారమువలని స్వేదజలము శరీరమున వ్యాపించినది; వేడియైన సూర్యకాంతి యామె స్తనములపయిఁ బడినది; అట్లయినను ఆమె చక్కఁదనము హెచ్చెనే కాని తగ్గలేదు. ఏలయన ఆద్దముపై బూడిద పూసిన (పూసి, తోమిన) అది తళుకెక్కును; వర్షమున మేను తడిసిన పరిశుభ్రమయి అది రాణించును; కాంచనకుంభముల నగ్నిపయి నుంచి (మెరుగు పెట్టి)న నవి తళతళమని ప్రకాశించును. '''అలం'''. శ్రమము, రూపకము.
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;బొమ లెక్కించిన విల్లు వంచు నునుఁజూపుల్ చంచలాచంచల
క్రమరేఖ న్నిగిడింప శాతవిశిఖౌఘంబుల్ మెయిన్నించు నె
య్యములం బల్కఁగ నల్కమీఱి చటులజ్యాఘోషముం జేయు న
య్యుమప్రా పొంది రతీశ్వరుండు హరు బిట్టోడింప &lt;ref&gt;చ. నూటాడుచున్&lt;/ref&gt;నుట్టాడుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=189}}
'''టీక'''. రతీశ్వరుండు = మన్మథుఁడు; హరున్ = శివుని; బిట్టు = శీఘ్రముగా; ఓడింప నుట్టాడుచున్ = ఓడింప సంభ్రమించుచు; ఉమప్రాపు, ఒంది = పార్వతి నాశ్రయించి; బొమ, లెక్కించినన్ = ఆమె కనుబొమలను పైకి ఎత్తఁగా - నిక్కించఁగా; విల్లు వంచున్ = తన చెఱకువింటిని వంచును; నునుఁజూపుల్ = కటాక్షములను; చంచలాచంచలక్రమరేఖన్ = మెఱుపు మెఱసినట్లు; నిగిడింపన్ = వ్యాపింపఁజేయఁగా; శాతవిశిఖౌఘంబుల్ = వాఁడిబాణముల మొత్తములకు; మెయిన్ నించున్ = శివునిదేహముపై పడునట్లు చేయును; నెయ్యములం బల్కఁగన్ = ఆమె సరసపుఁబల్కులను పలుకఁగా; అల్కమీటీఱి = (తాను) శివునిపైఁ గోపించి; చటులజ్యాఘోషమున్ చేయున్ = చలించుచున్న అల్లెత్రాటిధ్వనిని చేయును.

పార్వతి తనపక్షమున కనుకూల యయి, శివునిపై వలపులను ప్రసరింపఁజేయుటచేత మన్మథుఁడు ధైర్యమును పొంది తన వెనుకటి పగ సాధించి, శివు నోడించుటకు మన్మథుఁడు తొందరపడుచున్నాఁడని భావము. పార్వతి కనుబొమలు మన్మథుని విండ్లవలెను, ఆమెచూపులు బాణములవలెను, పలుకులు శింజినీధ్వనివలెను ఉన్నవని గ్రహింపఁదగును. '''అలం'''. వ్యంగ్యోపమ.
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చిగురులు దేరఁజేసి విరిచిక్కనిచక్కనిపువ్వుగుత్తులన్
బిగువుచనుంగవం &lt;ref&gt;చ. బొదలి&lt;/ref&gt;బొదివి వ్రేలెడుచిల్కలఁ &lt;ref&gt;చ. జోప&lt;/ref&gt;జోపి తేనియన్
బొగపినపల్కులం బొగడి భూతపతిన్ బతి మెచ్చఁజేసె న
య్యగజ తదుద్యమార్హవినయానునయాభినయానుకూలతన్.&lt;/poem&gt;|ref=190}}
'''టీక'''. తేరఁజేసి = కలుగఁజేసి - తెచ్చి; విరిచిక్కనిచక్కనిపూవుగుత్తులన్ = పూలు దట్టముగాఁ గల చక్కని పూగుత్తులను; పొదివి = కప్పి; వ్రేలెడు = వ్రేలాడు - అంటిపెట్టుకొనియున్న; చోపి = తఱిమి; తేనియం బొగపిన = తేనెతో పక్వము చేసిన, తేనెవంటి మధురములైన; పల్కులన్ = మాటలతోను, గింజలలోని విత్తులతోను; అయ్యగజ = ఆపార్వతి; తదుద్య ..కూలతన్ = ఆయన ప్రయత్నమునకు (కోరికకు) దగిన విషయము, ఊరట, అభినయము లనుకూలపడునట్లు; భూతపతిన్ = ప్రాణులకు ప్రభువైనవానిని, భూతములకు ప్రభువైనవానిని; పతిన్ = భర్తయైన శివుని; మెచ్చఁజేసెన్ = మెప్పించెను.

పార్వతి చిగుళ్లను, పూగుత్తులను కోసి తెచ్చి అలంకరించుకొని, చిలుకలవలె తేనెలొలుకు పలుకులు పలుకుచు, వినయానునయాదులఁ జూపుచు తన భర్తను మెప్పించెను. భూతములవలని చెడుగు రాకుండుటకయి భూతపతికి బలియన్నముల నిచ్చుట సంప్రదాయము; ఇచట పూగుత్తులు అన్నము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>31t4nbsd0q085mvxhfzkeaza2ogjwlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212536</id>
    <revision>
      <id>557134</id>
      <parentid>554754</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T01:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557134</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6339" sha1="s7k3rqyig4kdvh57igdmld27hlnx5ks" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చిగుళ్లు వ్యంజనములు, చిలుకలను తఱిమి తెచ్చిన - తేనియం బొగపిన పలుకులు మధురపదార్థములు అని తాత్పర్యము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఈరీతి ప్రమదవిపినవి
హారం బొనరించి హిమనగాత్మజయుం గం
జారిరవిశిఖినయనుఁ డుప
చారంబులు సమదయువతిజన మొనరింపన్.&lt;/poem&gt;|ref=191}}
'''టీక'''. ప్రమదవిపినవిహారంబు = ఉద్యానవనవిహారమును; కంజారిరవిశిఖనయనుఁడు = చంద్రసూర్యాగ్నులు కన్నులుగాఁ గల శివుఁడును; [ఇచట సముచ్చయముండవలెను; అది మూలమున లేదు.] సమదయువతిజనము = యౌవనముతోఁ గూడిన యువతులు; ఉపచారంబులు; ఒనరింపన్ = సేవింపఁగా.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;నాకవిభూపలోత్కరకనచ్చిఖరావృతమైన యొక్కప
ద్మాకరతీరకేళికనకాద్రి సుఖస్ధితి నుండునంత బుం
జీకృతతారహారముగ శేషవిభూషణు నంఘ్రికిన్ నమో
వాక మొనర్చి యిట్లను శివాకలకంఠి సమంజసోక్తులన్.&lt;/poem&gt;|ref=192}}
 '''టీక'''. నాక...వృత్తము = ఇంద్రనీలమాణిక్యసముదాయముచేఁ బ్రకాశించు నగ్ర(శిఖర)ములతోఁ (గూడినది) నావరింపబడినది; ['నాక...వృతము = ఇంద్రనీలమణుల సముదాయముచేత ఆవరించబడినది' అని పూర్వటీక] పద్మాకరతీరకేళికనకాద్రిన్ = సరస్సుయొక్క యొడ్డున నున్న బంగారుక్రీడాపర్వతముపైని; సుఖస్థితిన్ = సుఖముగా; శివాకలకంఠి = పార్వతి; పుంజీకృతతారహారముగన్ = రాశిగాఁ జేయఁబడిన ముత్యాలపేరులు కలుగునట్లుగా; [పార్వతి పరమేశ్వరుని పాదములకు వంగి నమస్కారము చేయునపుడు ఆమె మెడలో నున్న ముత్యాలహారములు ముత్యాలపోక పోసినట్టు రాశిగాఁ నేలఁబడినవని భావము.] శేషవిభూషణం నంఘ్రికిన్ = శివుని పాదములకు; నమోవాకము = నమస్కారమును; ఒనర్చి = చేసి; సమంజసోక్తులన్ = ఉచితములైన మాటలతో; ఇట్లనున్.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;విజ్ఞానమయ! మహాప్రాజ్ఞ! యో సర్వజ్ఞ!
              ప్రార్థింతు &lt;ref&gt;చ. నిన్నొక&lt;/ref&gt;ని న్నొక్కయర్ధమేను
నిర్వాణఫలదమై నీ కున్కిపట్టైన
              క్షేత్రంబు దేవతాసింధుముఖ్య
తీర్ధంబుల జయించు తీర్థంబు నత్యుత్క
              టప్రభావంబుల దీప్రమైన
దైవతంబును గూడి దర్శనస్నానపూ
              జనములఁ &lt;ref&gt;క. కలుష&lt;/ref&gt;గలుషభంజన మొనర్పఁ&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;జాలు నిమ్మూఁడు నొకచోట మేళవించి
యుండునో? కాక &lt;ref&gt;శ.ర. ఏర్పడి&lt;/ref&gt;వేర్పడియుండునొక్కొ?
దీనిచందంబు సకలంబుఁ దేటపడఁగ
హృదయగమ్యంబు చేసి న న్నేలుమనుడు.&lt;/poem&gt;|ref=193}}
'''టీక'''. విజ్ఞానమయ! = విశేషమగు జ్ఞానము స్వరూపముగాఁ గలవాఁడా! మహాప్రాజ్ఞ! = గొప్పపండితుఁడా! సర్వజ్ఞ! = అన్నియు నెఱిఁగినవాఁడా! ఏను = నేను; అర్థము = విషయమును; నిర్వాణఫలదమై = మోక్షఫలము నిచ్చునదయి; నీకు ఉన్కిపట్టైన = నీకు నివాసమైన; క్షేత్రంబు = పుణ్యస్థలము; దేవతా...తీర్థంబులన్ = గంగానది మొదలగు పవిత్రతీర్థములను; జయించు = అతిక్రమించునట్టి; అత్యుత్కటప్రభావంబులన్ = మిక్కిలి గొప్పమాహాత్మ్యములచేత; దీప్రము = ప్రకాశించునది; దర్శన, స్నాన, పూజనములన్ = (క్షేత్రముయొక్క) దర్శనమునను, (తీర్థమున) స్నానముచేతను, (దేవతయొక్క) పూజచేతను; కలుషభంజనము = పాపములను నశింపఁజేయుటను; మేళవించి = కలిసి; వేర్పడి = వేర్వేఱుగా; దీనిచందంబు = దీనిరీతి; హృదయగమ్యంబు = మనస్సున కెఱుకపడునది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s7k3rqyig4kdvh57igdmld27hlnx5ks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557135</id>
      <parentid>557134</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T01:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557135</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6338" sha1="3o33urtxjsf4jaya64xv97s8ig1nxa2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చిగుళ్లు వ్యంజనములు, చిలుకలను తఱిమి తెచ్చిన - తేనియం బొగపిన పలుకులు మధురపదార్థములు అని తాత్పర్యము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఈరీతి ప్రమదవిపినవి
హారం బొనరించి హిమనగాత్మజయుం గం
జారిరవిశిఖినయనుఁ డుప
చారంబులు సమదయువతిజన మొనరింపన్.&lt;/poem&gt;|ref=191}}
'''టీక'''. ప్రమదవిపినవిహారంబు = ఉద్యానవనవిహారమును; కంజారిరవిశిఖనయనుఁడు = చంద్రసూర్యాగ్నులు కన్నులుగాఁ గల శివుఁడును; [ఇచట సముచ్చయముండవలెను; అది మూలమున లేదు.] సమదయువతిజనము = యౌవనముతోఁ గూడిన యువతులు; ఉపచారంబులు; ఒనరింపన్ = సేవింపఁగా.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;నాకవిభూపలోత్కరకనచ్చిఖరావృతమైన యొక్కప
ద్మాకరతీరకేళికనకాద్రి సుఖస్ధితి నుండునంత బుం
జీకృతతారహారముగ శేషవిభూషణు నంఘ్రికిన్ నమో
వాక మొనర్చి యిట్లను శివాకలకంఠి సమంజసోక్తులన్.&lt;/poem&gt;|ref=192}}
'''టీక'''. నాక...వృత్తము = ఇంద్రనీలమాణిక్యసముదాయముచేఁ బ్రకాశించు నగ్ర(శిఖర)ములతోఁ (గూడినది) నావరింపబడినది; ['నాక...వృతము = ఇంద్రనీలమణుల సముదాయముచేత ఆవరించబడినది' అని పూర్వటీక] పద్మాకరతీరకేళికనకాద్రిన్ = సరస్సుయొక్క యొడ్డున నున్న బంగారుక్రీడాపర్వతముపైని; సుఖస్థితిన్ = సుఖముగా; శివాకలకంఠి = పార్వతి; పుంజీకృతతారహారముగన్ = రాశిగాఁ జేయఁబడిన ముత్యాలపేరులు కలుగునట్లుగా; [పార్వతి పరమేశ్వరుని పాదములకు వంగి నమస్కారము చేయునపుడు ఆమె మెడలో నున్న ముత్యాలహారములు ముత్యాలపోక పోసినట్టు రాశిగాఁ నేలఁబడినవని భావము.] శేషవిభూషణం నంఘ్రికిన్ = శివుని పాదములకు; నమోవాకము = నమస్కారమును; ఒనర్చి = చేసి; సమంజసోక్తులన్ = ఉచితములైన మాటలతో; ఇట్లనున్.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;విజ్ఞానమయ! మహాప్రాజ్ఞ! యో సర్వజ్ఞ!
              ప్రార్థింతు &lt;ref&gt;చ. నిన్నొక&lt;/ref&gt;ని న్నొక్కయర్ధమేను
నిర్వాణఫలదమై నీ కున్కిపట్టైన
              క్షేత్రంబు దేవతాసింధుముఖ్య
తీర్ధంబుల జయించు తీర్థంబు నత్యుత్క
              టప్రభావంబుల దీప్రమైన
దైవతంబును గూడి దర్శనస్నానపూ
              జనములఁ &lt;ref&gt;క. కలుష&lt;/ref&gt;గలుషభంజన మొనర్పఁ&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;జాలు నిమ్మూఁడు నొకచోట మేళవించి
యుండునో? కాక &lt;ref&gt;శ.ర. ఏర్పడి&lt;/ref&gt;వేర్పడియుండునొక్కొ?
దీనిచందంబు సకలంబుఁ దేటపడఁగ
హృదయగమ్యంబు చేసి న న్నేలుమనుడు.&lt;/poem&gt;|ref=193}}
'''టీక'''. విజ్ఞానమయ! = విశేషమగు జ్ఞానము స్వరూపముగాఁ గలవాఁడా! మహాప్రాజ్ఞ! = గొప్పపండితుఁడా! సర్వజ్ఞ! = అన్నియు నెఱిఁగినవాఁడా! ఏను = నేను; అర్థము = విషయమును; నిర్వాణఫలదమై = మోక్షఫలము నిచ్చునదయి; నీకు ఉన్కిపట్టైన = నీకు నివాసమైన; క్షేత్రంబు = పుణ్యస్థలము; దేవతా...తీర్థంబులన్ = గంగానది మొదలగు పవిత్రతీర్థములను; జయించు = అతిక్రమించునట్టి; అత్యుత్కటప్రభావంబులన్ = మిక్కిలి గొప్పమాహాత్మ్యములచేత; దీప్రము = ప్రకాశించునది; దర్శన, స్నాన, పూజనములన్ = (క్షేత్రముయొక్క) దర్శనమునను, (తీర్థమున) స్నానముచేతను, (దేవతయొక్క) పూజచేతను; కలుషభంజనము = పాపములను నశింపఁజేయుటను; మేళవించి = కలిసి; వేర్పడి = వేర్వేఱుగా; దీనిచందంబు = దీనిరీతి; హృదయగమ్యంబు = మనస్సున కెఱుకపడునది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3o33urtxjsf4jaya64xv97s8ig1nxa2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212537</id>
    <revision>
      <id>557136</id>
      <parentid>554755</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T03:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557136</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6698" sha1="icyv6fdncz1t2pnhspylfctk2qiyucp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;లవలీపల్లవపాండురంబు లగు గల్లక్షోణులం జంద్రికా
లవలీలం దరహాస మింపెసఁగఁ &lt;ref&gt;చ. నేలన్ వేళ&lt;/ref&gt;గేలన్ వైళ మ&lt;ref&gt;క. గోలచే, చ. గోలబే&lt;/ref&gt;గ్గోలఁ బే
లవలీలం గొనితెచ్చి యంకకదళాలంకారముం జేసి బా
లవిధూత్తంసుఁడు పల్కు మాధవకథాశ్లాఘాసుఖాసక్తుఁడై.&lt;/poem&gt;|ref=194}}
'''టీక'''. లవలీపల్లవపాండురంబులగు = వెన్నెలతీగల చిగుళ్లవలెఁ దెల్లనివైన; గల్లక్షోణులన్ = చెక్కిలిప్రదేశములందు - చెక్కిళ్లపయి; చంద్రికాలవలీలన్ = లేఁతనెన్నెలరీతిని; దరహాసము = చిఱునవ్వు; ఇంపెసఁగన్ = సొగసుఁ గూర్పఁగా; అగ్గోలన్ = ముగ్ధురాలైన ఆపార్వతిని; [ˈఅగ్గోల = ఆముగ్ధస్త్రీయొక్కˈ అని పూర్వటీక.] కేలన్ = చేతితో
(పట్టుకొని); వైళము = శీఘ్రముగా; పేలవరీతిన్ = మృదువుగా; [ˈలవరీతిన్ = లేశమువిధమునˈ అని పూర్వటీక.] కొనితెచ్చి = తీసికొనివచ్చి; అంకకదళాలంకారముం జేసి = అరఁటిబోదెవంటి తొడపైఁ గూర్చుండఁబెట్టుకొని; బాలవిధూత్తంసుఁడు = చంద్రుఁడు తలమానికముగాఁగల శివుఁడు (కర్త); మాధవ...సక్తుఁడై = విష్ణుదేవునియొక్క కథలను కొనియాడుటనలనఁ గలుగు సుఖమునం దిష్టము కలవాఁడై - విష్ణుకథలఁ జెప్పుటయం దిష్టము కలవాఁడై; పల్కున్.

శివుఁడు చిఱునవ్వు నవ్వుచు పార్వతిని మెల్లగాఁ దనతొడపైఁ గూర్చుండఁబెట్టుకొని యామె
కోరిన సంగతిని చెప్పఁదలచెనని భావము. [గల్లశబ్దము గ్రామ్యమని అలంకారికులు. 'కదళీ'శబ్ద మకారాంతముగా ఇందు ప్రయోగింపఁబడినది. ఇది కవి సమ్మతము.]
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కించిద్వలగ్న! మిక్కిలి
మంచిది నీపశ్న మిది సమర్మముగా వి
న్పించెద నను నాలోనన
కంచుకు లరుదెంచి ఘటితకరకిసలయు లై.&lt;/poem&gt;|ref=195}}
'''టీక'''. కించిద్వలగ్న! = సన్ననినడుము కల పార్వతీ! మంచిది = బాగున్నది; సమర్మముగాన్ = రహస్యములతోఁ కూడ; విన్పించెదన్ = చెప్పెదను; అను నాలోనన = అనునంతలోనే; కంచుకులు = సేవకులైన బెత్తాలవారు - అంతఃపురసేవకులు; అరుదెంచి = వచ్చి; ఘటితకరకిసలయులై = జోడించిన చిగుళ్లవంటి చేతులు కలవారై; నమస్కరించి.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;దేవ! యగస్త్యాదికముని
సేవితుఁడై వచ్చినాఁడు సేనాని భవ
త్సేవార్ధి యగుచు నతఁ డిట
రావచ్చునొ యనుడు రాగరసభరితమతిన్.&lt;/poem&gt;|ref=196}}
'''టీక'''. సేనాని = దేవసేనాధిపతి కుమారస్వామి; భవత్సేవార్థి = మీసేవను కోరినవాఁడు; రాగరసభరితమతిన్ = (శివుఁడు) ఎక్కువ ప్రేమతో నిండిన మనస్సుతో.
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;దేవీసహితుండై యద్దేవదేవుండు తదాగమనం బనుమతించుటయు వల్లె యని
&lt;ref&gt;వ. సౌవదల్ల&lt;/ref&gt;సౌవిదల్లనికరంబు నిజకరంబులఁ బుత్తడిబెత్తంబు లంబురుహచుంబిత&lt;ref&gt;చ. (తరుణ, లేదు)&lt;/ref&gt;తరుణతరణి
కిరణంబులం బురణింప మరల పఱచి శరవణప్రభవునకు భవానీపతి &lt;ref&gt;చ. యనుగ్రహం బెఱిగించుటయు&lt;/ref&gt;యనుగ్రహిం
చుట తెలియ విన్నవించుటయు నతండు.&lt;/poem&gt;|ref=197}}
'''టీక'''. అనుమతించుటయున్ = అంగీకరింపఁగా; వల్లె = సరియే; సౌవిదల్లనికరంబు = కంచుకులగుంపు; పుత్తడిబెత్తంబులు = బంగారుబెత్తములు. అంబు...కిరణంబులన్ = పద్మములను ముద్దుగొనుచున్న (తాఁకుచున్న) లేఁతసూర్యుని కిరణములను; పురణింపన్ = అనుకరింపఁగా; [అనఁగా కంచుకుల కరములు పద్మములవలెను, చేతులందున్న
బెత్తములు లేఁతసూర్యునికిరణములవలెను ఉన్నవనుట.] పఱచి = పరుగెత్తి; శరవణప్రభవునకున్ = కుమారస్వామికి; భవానీపతి = శివుఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>icyv6fdncz1t2pnhspylfctk2qiyucp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557137</id>
      <parentid>557136</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T03:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557137</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6698" sha1="24q2jamh2rxu73jpb51eji9fra2xb07" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;లవలీపల్లవపాండురంబు లగు గల్లక్షోణులం జంద్రికా
లవలీలం దరహాస మింపెసఁగఁ &lt;ref&gt;చ. నేలన్ వేళ&lt;/ref&gt;గేలన్ వైళ మ&lt;ref&gt;క. గోలచే, చ. గోలబే&lt;/ref&gt;గ్గోలఁ బే
లవలీలం గొనితెచ్చి యంకకదళాలంకారముం జేసి బా
లవిధూత్తంసుఁడు పల్కు మాధవకథాశ్లాఘాసుఖాసక్తుఁడై.&lt;/poem&gt;|ref=194}}
'''టీక'''. లవలీపల్లవపాండురంబులగు = వెన్నెలతీగల చిగుళ్లవలెఁ దెల్లనివైన; గల్లక్షోణులన్ = చెక్కిలిప్రదేశములందు - చెక్కిళ్లపయి; చంద్రికాలవలీలన్ = లేఁతనెన్నెలరీతిని; దరహాసము = చిఱునవ్వు; ఇంపెసఁగన్ = సొగసుఁ గూర్పఁగా; అగ్గోలన్ = ముగ్ధురాలైన ఆపార్వతిని; [ˈఅగ్గోల = ఆముగ్ధస్త్రీయొక్కˈ అని పూర్వటీక.] కేలన్ = చేతితో
(పట్టుకొని); వైళము = శీఘ్రముగా; పేలవరీతిన్ = మృదువుగా; [ˈలవరీతిన్ = లేశమువిధమునˈ అని పూర్వటీక.] కొనితెచ్చి = తీసికొనివచ్చి; అంకకదళాలంకారముం జేసి = అరఁటిబోదెవంటి తొడపైఁ గూర్చుండఁబెట్టుకొని; బాలవిధూత్తంసుఁడు = చంద్రుఁడు తలమానికముగాఁగల శివుఁడు (కర్త); మాధవ...సక్తుఁడై = విష్ణుదేవునియొక్క కథలను కొనియాడుటనలనఁ గలుగు సుఖమునం దిష్టము కలవాఁడై - విష్ణుకథలఁ జెప్పుటయం దిష్టము కలవాఁడై; పల్కున్.

శివుఁడు చిఱునవ్వు నవ్వుచు పార్వతిని మెల్లగాఁ దనతొడపైఁ గూర్చుండఁబెట్టుకొని యామె
కోరిన సంగతిని చెప్పఁదలచెనని భావము. [గల్లశబ్దము గ్రామ్యమని అలంకారికులు. 'కదళీ'శబ్ద మకారాంతముగా ఇందు ప్రయోగింపఁబడినది. ఇది కవి సమ్మతము.]
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కించిద్వలగ్న! మిక్కిలి
మంచిది నీపశ్న మిది సమర్మముగా వి
న్పించెద నను నాలోనన
కంచుకు లరుదెంచి ఘటితకరకిసలయు లై.&lt;/poem&gt;|ref=195}}
'''టీక'''. కించిద్వలగ్న! = సన్ననినడుము కల పార్వతీ! మంచిది = బాగున్నది; సమర్మముగాన్ = రహస్యములతోఁ కూడ; విన్పించెదన్ = చెప్పెదను; అను నాలోనన = అనునంతలోనే; కంచుకులు = సేవకులైన బెత్తాలవారు - అంతఃపురసేవకులు; అరుదెంచి = వచ్చి; ఘటితకరకిసలయులై = జోడించిన చిగుళ్లవంటి చేతులు కలవారై; నమస్కరించి.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;దేవ! యగస్త్యాదికముని
సేవితుఁడై వచ్చినాఁడు సేనాని భవ
త్సేవార్ధి యగుచు నతఁ డిట
రావచ్చునొ యనుడు రాగరసభరితమతిన్.&lt;/poem&gt;|ref=196}}
'''టీక'''. సేనాని = దేవసేనాధిపతి కుమారస్వామి; భవత్సేవార్థి = మీసేవను కోరినవాఁడు; రాగరసభరితమతిన్ = (శివుఁడు) ఎక్కువ ప్రేమతో నిండిన మనస్సుతో.
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;దేవీసహితుండై యద్దేవదేవుండు తదాగమనం బనుమతించుటయు వల్లె యని
&lt;ref&gt;వ. సౌవదల్ల&lt;/ref&gt;సౌవిదల్లనికరంబు నిజకరంబులఁ బుత్తడిబెత్తంబు లంబురుహచుంబిత&lt;ref&gt;చ. (తరుణ, లేదు)&lt;/ref&gt;తరుణతరణి
కిరణంబులం బురణింప మరల పఱచి శరవణప్రభవునకు భవానీపతి &lt;ref&gt;చ. యనుగ్రహం బెఱిగించుటయు&lt;/ref&gt;యనుగ్రహిం
చుట తెలియ విన్నవించుటయు నతండు.&lt;/poem&gt;|ref=197}}
'''టీక'''. అనుమతించుటయున్ = అంగీకరింపఁగా; వల్లె = సరియే; సౌవిదల్లనికరంబు = కంచుకులగుంపు; పుత్తడిబెత్తంబులు = బంగారుబెత్తములు. అంబు...కిరణంబులన్ = పద్మములను ముద్దుగొనుచున్న (తాఁకుచున్న) లేఁతసూర్యుని కిరణములను; పురణింపన్ = అనుకరింపఁగా; [అనఁగా కంచుకుల కరములు పద్మములవలెను, చేతులందున్న బెత్తములు లేఁతసూర్యునికిరణములవలెను ఉన్నవనుట.] పఱచి = పరుగెత్తి; శరవణప్రభవునకున్ = కుమారస్వామికి; భవానీపతి = శివుఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>24q2jamh2rxu73jpb51eji9fra2xb07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557138</id>
      <parentid>557137</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T03:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557138</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6698" sha1="l3tsecv62ky3lg9m25akpg364mqz9zi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;లవలీపల్లవపాండురంబు లగు గల్లక్షోణులం జంద్రికా
లవలీలం దరహాస మింపెసఁగఁ &lt;ref&gt;చ. నేలన్ వేళ&lt;/ref&gt;గేలన్ వైళ మ&lt;ref&gt;క. గోలచే, చ. గోలబే&lt;/ref&gt;గ్గోలఁ బే
లవలీలం గొనితెచ్చి యంకకదళాలంకారముం జేసి బా
లవిధూత్తంసుఁడు పల్కు మాధవకథాశ్లాఘాసుఖాసక్తుఁడై.&lt;/poem&gt;|ref=194}}
'''టీక'''. లవలీపల్లవపాండురంబులగు = వెన్నెలతీగల చిగుళ్లవలెఁ దెల్లనివైన; గల్లక్షోణులన్ = చెక్కిలిప్రదేశములందు - చెక్కిళ్లపయి; చంద్రికాలవలీలన్ = లేఁతవెన్నెలరీతిని; దరహాసము = చిఱునవ్వు; ఇంపెసఁగన్ = సొగసుఁ గూర్పఁగా; అగ్గోలన్ = ముగ్ధురాలైన ఆపార్వతిని; [ˈఅగ్గోల = ఆముగ్ధస్త్రీయొక్కˈ అని పూర్వటీక.] కేలన్ = చేతితో
(పట్టుకొని); వైళము = శీఘ్రముగా; పేలవరీతిన్ = మృదువుగా; [ˈలవరీతిన్ = లేశమువిధమునˈ అని పూర్వటీక.] కొనితెచ్చి = తీసికొనివచ్చి; అంకకదళాలంకారముం జేసి = అరఁటిబోదెవంటి తొడపైఁ గూర్చుండఁబెట్టుకొని; బాలవిధూత్తంసుఁడు = చంద్రుఁడు తలమానికముగాఁగల శివుఁడు (కర్త); మాధవ...సక్తుఁడై = విష్ణుదేవునియొక్క కథలను కొనియాడుటనలనఁ గలుగు సుఖమునం దిష్టము కలవాఁడై - విష్ణుకథలఁ జెప్పుటయం దిష్టము కలవాఁడై; పల్కున్.

శివుఁడు చిఱునవ్వు నవ్వుచు పార్వతిని మెల్లగాఁ దనతొడపైఁ గూర్చుండఁబెట్టుకొని యామె
కోరిన సంగతిని చెప్పఁదలచెనని భావము. [గల్లశబ్దము గ్రామ్యమని అలంకారికులు. 'కదళీ'శబ్ద మకారాంతముగా ఇందు ప్రయోగింపఁబడినది. ఇది కవి సమ్మతము.]
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కించిద్వలగ్న! మిక్కిలి
మంచిది నీపశ్న మిది సమర్మముగా వి
న్పించెద నను నాలోనన
కంచుకు లరుదెంచి ఘటితకరకిసలయు లై.&lt;/poem&gt;|ref=195}}
'''టీక'''. కించిద్వలగ్న! = సన్ననినడుము కల పార్వతీ! మంచిది = బాగున్నది; సమర్మముగాన్ = రహస్యములతోఁ కూడ; విన్పించెదన్ = చెప్పెదను; అను నాలోనన = అనునంతలోనే; కంచుకులు = సేవకులైన బెత్తాలవారు - అంతఃపురసేవకులు; అరుదెంచి = వచ్చి; ఘటితకరకిసలయులై = జోడించిన చిగుళ్లవంటి చేతులు కలవారై; నమస్కరించి.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;దేవ! యగస్త్యాదికముని
సేవితుఁడై వచ్చినాఁడు సేనాని భవ
త్సేవార్ధి యగుచు నతఁ డిట
రావచ్చునొ యనుడు రాగరసభరితమతిన్.&lt;/poem&gt;|ref=196}}
'''టీక'''. సేనాని = దేవసేనాధిపతి కుమారస్వామి; భవత్సేవార్థి = మీసేవను కోరినవాఁడు; రాగరసభరితమతిన్ = (శివుఁడు) ఎక్కువ ప్రేమతో నిండిన మనస్సుతో.
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;దేవీసహితుండై యద్దేవదేవుండు తదాగమనం బనుమతించుటయు వల్లె యని
&lt;ref&gt;వ. సౌవదల్ల&lt;/ref&gt;సౌవిదల్లనికరంబు నిజకరంబులఁ బుత్తడిబెత్తంబు లంబురుహచుంబిత&lt;ref&gt;చ. (తరుణ, లేదు)&lt;/ref&gt;తరుణతరణి
కిరణంబులం బురణింప మరల పఱచి శరవణప్రభవునకు భవానీపతి &lt;ref&gt;చ. యనుగ్రహం బెఱిగించుటయు&lt;/ref&gt;యనుగ్రహిం
చుట తెలియ విన్నవించుటయు నతండు.&lt;/poem&gt;|ref=197}}
'''టీక'''. అనుమతించుటయున్ = అంగీకరింపఁగా; వల్లె = సరియే; సౌవిదల్లనికరంబు = కంచుకులగుంపు; పుత్తడిబెత్తంబులు = బంగారుబెత్తములు. అంబు...కిరణంబులన్ = పద్మములను ముద్దుగొనుచున్న (తాఁకుచున్న) లేఁతసూర్యుని కిరణములను; పురణింపన్ = అనుకరింపఁగా; [అనఁగా కంచుకుల కరములు పద్మములవలెను, చేతులందున్న బెత్తములు లేఁతసూర్యునికిరణములవలెను ఉన్నవనుట.] పఱచి = పరుగెత్తి; శరవణప్రభవునకున్ = కుమారస్వామికి; భవానీపతి = శివుఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l3tsecv62ky3lg9m25akpg364mqz9zi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212538</id>
    <revision>
      <id>557141</id>
      <parentid>554756</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T04:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557141</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7237" sha1="swyi1uibsqcax9xi2en5fh1tf54nhod" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;వీడియం బెడలించి విధురత్నకనకాలు
              కాంచితాంబువు పుక్కిలించి యుమిసి
యుదిరిబంగరువ్రాఁత హొంబట్టువలెవాటు
              సడలించి వెసఁ గటిస్థలిని జుట్టి
యనుయాయి పృథుకహస్తాంతరన్యస్తోప
              దోచితార్థము తానె యుద్వహించి
యంగుళీసంజ్ఞసంయములఁ బ్రత్యేకంబు
              మునుమున్ను లోనికిఁ జన నొనర్చి&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ద్వారపార్శ్వస్థవేదికావలులజరఠ
రక్షివర్ణంబు టంక్రియారభటి &lt;ref&gt;చ. పఠర&lt;/ref&gt;వరల
వలయమకుటాదికంబుగ నిలిచి మ్రొక్క
నగవుఁ జూపులఁ జూచుచు నగరు సొచ్చి.&lt;/poem&gt;|ref=}}
'''టీక'''. వీడియంబు ఎడలించి = నోటనున్న తాంబూలము నుమ్మివైచి; విధు...బువు = చంద్రకాంతమణులతోఁ జేయఁబడిన గిండియందలి నీటిని; ఉదిరి...వలెవాటు = మేలిమిబంగారుపనితనము గల పచ్చపట్టు పైవస్త్రమును; సడలించి = తీసి; వెసన్ = వేగముగా, కటిస్థలిని జుట్టి = మొలను బిగించి; అనుయాయి...తార్థము = తన్ననుసరించి వెనుక వచ్చుచున్న పిల్లవానిచేతియందున్న బహుమానోచితవస్తువును; ఉద్వహించి = పట్టుకొని; అంగుళీసంజ్ఞన్ = చేతివ్రేలిసైఁగచే; ప్రత్యేకంబు = వేఱుగా; మునుమున్న = మొట్టమొదట; లోనికిఁ జననొనర్చి = లోనికి పంపి; ద్వారపార్శ్వస్థవేదికావలులన్ = ద్వారములకు రెండుప్రక్కల నుండు తిన్నిలయందు; జరఠరక్షివర్గంబు = ముసలికావలివాండ్రగుంపు; టంక్రియారభటిన్, వఱలు = ధనుష్టంకారధ్వనిరీతిని, ఒప్పునట్టి; వలయమకుటాదికంబుగన్ = కడియములు, కిరీటములు (తలపాగలు) కలుగునట్లు, [తాను లోనికి వెళ్లునపుడు ద్వారములకు ప్రక్కనున్న ముసలిసిపాయీలు అరుగులనుండి తొందరగా లేవఁగా, వారిచేతి కడియములు నమస్కరించునపుడు కిరీటములకుఁ దగిలి ధ్వనించినవనుట.] నగవుఁజూపులన్ = నవ్వు లొలుకు చూపులతో.

[పెద్దల దర్శనమునకుఁ బోవునపుడు అవలంబింపవలసిన పద్ధతు లిందు వర్ణింపఁబడినవి.] కుమారస్వామి అంతవఱకు నోటనున్న తాంబూలము నుమ్మివేసి, పుక్కిలించి యుమ్మివైచెను; పైమీఁదివస్త్రమును తీసి మొలకు చుట్టుకొనెను; తాను తండ్రి కీయఁదలఁచిన బహుమానము నింతవఱకు మోసికొనివచ్చుచున్న పిల్లవానిచేతినుండి తీసికొని, తానే పట్టుకొనెను. ముందుగా పెద్దలగు మునులను లోనికిఁ బంపి, తాను వారివెనుక నేఁగెను. తన్ను జూచి ద్వారములప్రక్క నున్న వేదికలనుండి లేచి నిలిచిన ముసలిపారావాండ్రకు నవ్వు గుల్కు చూపులతో గౌరవించి నగరికిఁ బోయెను. '''అలం'''. స్వభావోక్తి.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;వచ్చి పయోజపత్రముల వ్రాలెడు తుమ్మెదదొమ్మిమూఁకలన్
దచ్చెన సేయుచున్ బితృపదంబులఁ గూకటు లంట దర్శనం
బిచ్చుట మున్నుగాఁగ నుతి&lt;ref&gt;చ. యింపుచు&lt;/ref&gt;యించుచు మ్రొక్కుఁడుఁ గేలు సాచి వే
గ్రుచ్చి కవుంగలించి వలిగుబ్బలిపట్టియు &lt;ref&gt;శ.ర. వాఁకతాలుపున్&lt;/ref&gt;వాఁకదాల్పుఁడున్.&lt;/poem&gt;|ref=199}}
'''టీక'''. పయోజ...కలన్ = తామరపూవుఱేకులపయి సందడి చేయు తుమ్మెదగుంపులను; తచ్చన సేయుచున్ = ఎగతాళి చేయుచు; పితృపదంబులన్ = తండ్రిగారిపాదములపయి; కూఁకటులు అంటన్ = పిల్లజుట్లు తాకునట్లు; దర్శనంబిచ్చుట = కన్పించుట - (చూడ ననుమతించుట); మున్ను గాగన్ = మొదలుకొని; [దర్శనంబు = కానుక అని పూర్వటీక.] మ్రొక్కుడున్ = నమస్కరింపఁగా; కేలు సాఁచి = చేయి చాచి; వలిగుబ్బలిపట్టియున్ = హిమవత్పర్వతము కూఁతురు - పార్వతియును; వాఁకదాల్పుడున్ = గంగానదిని (తలపై) ధరించిన శివుఁడును; గ్రుచ్చి = గట్టిగా అదిమి; శివునిపాదములు తామరపూవురేకులవలెను, కుమారుని పిల్లజుట్లు తుమ్మెదలవలెను ఉన్నవని భావము. '''అలం'''. ఉపమ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>swyi1uibsqcax9xi2en5fh1tf54nhod</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557142</id>
      <parentid>557141</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T04:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557142</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7240" sha1="1rclgcior9x4wt13p39zfp4o427g91d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;వీడియం బెడలించి విధురత్నకనకాలు
              కాంచితాంబువు పుక్కిలించి యుమిసి
యుదిరిబంగరువ్రాఁత హొంబట్టువలెవాటు
              సడలించి వెసఁ గటిస్థలిని జుట్టి
యనుయాయి పృథుకహస్తాంతరన్యస్తోప
              దోచితార్థము తానె యుద్వహించి
యంగుళీసంజ్ఞసంయములఁ బ్రత్యేకంబు
              మునుమున్ను లోనికిఁ జన నొనర్చి&lt;/poem&gt;|ref=198}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ద్వారపార్శ్వస్థవేదికావలులజరఠ
రక్షివర్ణంబు టంక్రియారభటి &lt;ref&gt;చ. పఠర&lt;/ref&gt;వరల
వలయమకుటాదికంబుగ నిలిచి మ్రొక్క
నగవుఁ జూపులఁ జూచుచు నగరు సొచ్చి.&lt;/poem&gt;|ref=}}
'''టీక'''. వీడియంబు ఎడలించి = నోటనున్న తాంబూలము నుమ్మివైచి; విధు...బువు = చంద్రకాంతమణులతోఁ జేయఁబడిన గిండియందలి నీటిని; ఉదిరి...వలెవాటు = మేలిమిబంగారుపనితనము గల పచ్చపట్టు పైవస్త్రమును; సడలించి = తీసి; వెసన్ = వేగముగా, కటిస్థలిని జుట్టి = మొలను బిగించి; అనుయాయి...తార్థము = తన్ననుసరించి వెనుక వచ్చుచున్న పిల్లవానిచేతియందున్న బహుమానోచితవస్తువును; ఉద్వహించి = పట్టుకొని; అంగుళీసంజ్ఞన్ = చేతివ్రేలిసైఁగచే; ప్రత్యేకంబు = వేఱుగా; మునుమున్న = మొట్టమొదట; లోనికిఁ జననొనర్చి = లోనికి పంపి; ద్వారపార్శ్వస్థవేదికావలులన్ = ద్వారములకు రెండుప్రక్కల నుండు తిన్నిలయందు; జరఠరక్షివర్గంబు = ముసలికావలివాండ్రగుంపు; టంక్రియారభటిన్, వఱలు = ధనుష్టంకారధ్వనిరీతిని, ఒప్పునట్టి; వలయమకుటాదికంబుగన్ = కడియములు, కిరీటములు (తలపాగలు) కలుగునట్లు, [తాను లోనికి వెళ్లునపుడు ద్వారములకు ప్రక్కనున్న ముసలిసిపాయీలు అరుగులనుండి తొందరగా లేవఁగా, వారిచేతి కడియములు నమస్కరించునపుడు కిరీటములకుఁ దగిలి ధ్వనించినవనుట.] నగవుఁజూపులన్ = నవ్వు లొలుకు చూపులతో.

[పెద్దల దర్శనమునకుఁ బోవునపుడు అవలంబింపవలసిన పద్ధతు లిందు వర్ణింపఁబడినవి.] కుమారస్వామి అంతవఱకు నోటనున్న తాంబూలము నుమ్మివేసి, పుక్కిలించి యుమ్మివైచెను; పైమీఁదివస్త్రమును తీసి మొలకు చుట్టుకొనెను; తాను తండ్రి కీయఁదలఁచిన బహుమానము నింతవఱకు మోసికొనివచ్చుచున్న పిల్లవానిచేతినుండి తీసికొని, తానే పట్టుకొనెను. ముందుగా పెద్దలగు మునులను లోనికిఁ బంపి, తాను వారివెనుక నేఁగెను. తన్ను జూచి ద్వారములప్రక్క నున్న వేదికలనుండి లేచి నిలిచిన ముసలిపారావాండ్రకు నవ్వు గుల్కు చూపులతో గౌరవించి నగరికిఁ బోయెను. '''అలం'''. స్వభావోక్తి.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;వచ్చి పయోజపత్రముల వ్రాలెడు తుమ్మెదదొమ్మిమూఁకలన్
దచ్చెన సేయుచున్ బితృపదంబులఁ గూకటు లంట దర్శనం
బిచ్చుట మున్నుగాఁగ నుతి&lt;ref&gt;చ. యింపుచు&lt;/ref&gt;యించుచు మ్రొక్కుఁడుఁ గేలు సాచి వే
గ్రుచ్చి కవుంగలించి వలిగుబ్బలిపట్టియు &lt;ref&gt;శ.ర. వాఁకతాలుపున్&lt;/ref&gt;వాఁకదాల్పుఁడున్.&lt;/poem&gt;|ref=199}}
'''టీక'''. పయోజ...కలన్ = తామరపూవుఱేకులపయి సందడి చేయు తుమ్మెదగుంపులను; తచ్చన సేయుచున్ = ఎగతాళి చేయుచు; పితృపదంబులన్ = తండ్రిగారిపాదములపయి; కూఁకటులు అంటన్ = పిల్లజుట్లు తాకునట్లు; దర్శనంబిచ్చుట = కన్పించుట - (చూడ ననుమతించుట); మున్ను గాగన్ = మొదలుకొని; [దర్శనంబు = కానుక అని పూర్వటీక.] మ్రొక్కుడున్ = నమస్కరింపఁగా; కేలు సాఁచి = చేయి చాచి; వలిగుబ్బలిపట్టియున్ = హిమవత్పర్వతము కూఁతురు - పార్వతియును; వాఁకదాల్పుడున్ = గంగానదిని (తలపై) ధరించిన శివుఁడును; గ్రుచ్చి = గట్టిగా అదిమి; శివునిపాదములు తామరపూవురేకులవలెను, కుమారుని పిల్లజుట్లు తుమ్మెదలవలెను ఉన్నవని భావము. '''అలం'''. ఉపమ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1rclgcior9x4wt13p39zfp4o427g91d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557143</id>
      <parentid>557142</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T04:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557143</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7240" sha1="8pzleujz5ys4lqy732xrpuci8ow8e9d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;వీడియం బెడలించి విధురత్నకనకాలు
              కాంచితాంబువు పుక్కిలించి యుమిసి
యుదిరిబంగరువ్రాఁత హొంబట్టువలెవాటు
              సడలించి వెసఁ గటిస్థలిని జుట్టి
యనుయాయి పృథుకహస్తాంతరన్యస్తోప
              దోచితార్థము తానె యుద్వహించి
యంగుళీసంజ్ఞసంయములఁ బ్రత్యేకంబు
              మునుమున్ను లోనికిఁ జన నొనర్చి&lt;/poem&gt;|ref=198}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ద్వారపార్శ్వస్థవేదికావలులజరఠ
రక్షివర్ణంబు టంక్రియారభటి &lt;ref&gt;చ. పఠర&lt;/ref&gt;వరల
వలయమకుటాదికంబుగ నిలిచి మ్రొక్క
నగవుఁ జూపులఁ జూచుచు నగరు సొచ్చి.&lt;/poem&gt;|ref=}}
'''టీక'''. వీడియంబు ఎడలించి = నోటనున్న తాంబూలము నుమ్మివైచి; విధు...బువు = చంద్రకాంతమణులతోఁ జేయఁబడిన గిండియందలి నీటిని; ఉదిరి...వలెవాటు = మేలిమిబంగారుపనితనము గల పచ్చపట్టు పైవస్త్రమును; సడలించి = తీసి; వెసన్ = వేగముగా, కటిస్థలిని జుట్టి = మొలను బిగించి; అనుయాయి...తార్థము = తన్ననుసరించి వెనుక వచ్చుచున్న పిల్లవానిచేతియందున్న బహుమానోచితవస్తువును; ఉద్వహించి = పట్టుకొని; అంగుళీసంజ్ఞన్ = చేతివ్రేలిసైఁగచే; ప్రత్యేకంబు = వేఱుగా; మునుమున్న = మొట్టమొదట; లోనికిఁ జననొనర్చి = లోనికి పంపి; ద్వారపార్శ్వస్థవేదికావలులన్ = ద్వారములకు రెండుప్రక్కల నుండు తిన్నెలయందు; జరఠరక్షివర్గంబు = ముసలికావలివాండ్రగుంపు; టంక్రియారభటిన్, వఱలు = ధనుష్టంకారధ్వనిరీతిని, ఒప్పునట్టి; వలయమకుటాదికంబుగన్ = కడియములు, కిరీటములు (తలపాగలు) కలుగునట్లు, [తాను లోనికి వెళ్లునపుడు ద్వారములకు ప్రక్కనున్న ముసలిసిపాయీలు అరుగులనుండి తొందరగా లేవఁగా, వారిచేతి కడియములు నమస్కరించునపుడు కిరీటములకుఁ దగిలి ధ్వనించినవనుట.] నగవుఁజూపులన్ = నవ్వు లొలుకు చూపులతో.

[పెద్దల దర్శనమునకుఁ బోవునపుడు అవలంబింపవలసిన పద్ధతు లిందు వర్ణింపఁబడినవి.] కుమారస్వామి అంతవఱకు నోటనున్న తాంబూలము నుమ్మివేసి, పుక్కిలించి యుమ్మివైచెను; పైమీఁదివస్త్రమును తీసి మొలకు చుట్టుకొనెను; తాను తండ్రి కీయఁదలఁచిన బహుమానము నింతవఱకు మోసికొనివచ్చుచున్న పిల్లవానిచేతినుండి తీసికొని, తానే పట్టుకొనెను. ముందుగా పెద్దలగు మునులను లోనికిఁ బంపి, తాను వారివెనుక నేఁగెను. తన్ను జూచి ద్వారములప్రక్క నున్న వేదికలనుండి లేచి నిలిచిన ముసలిపారావాండ్రకు నవ్వు గుల్కు చూపులతో గౌరవించి నగరికిఁ బోయెను. '''అలం'''. స్వభావోక్తి.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;వచ్చి పయోజపత్రముల వ్రాలెడు తుమ్మెదదొమ్మిమూఁకలన్
దచ్చెన సేయుచున్ బితృపదంబులఁ గూకటు లంట దర్శనం
బిచ్చుట మున్నుగాఁగ నుతి&lt;ref&gt;చ. యింపుచు&lt;/ref&gt;యించుచు మ్రొక్కుఁడుఁ గేలు సాచి వే
గ్రుచ్చి కవుంగలించి వలిగుబ్బలిపట్టియు &lt;ref&gt;శ.ర. వాఁకతాలుపున్&lt;/ref&gt;వాఁకదాల్పుఁడున్.&lt;/poem&gt;|ref=199}}
'''టీక'''. పయోజ...కలన్ = తామరపూవుఱేకులపయి సందడి చేయు తుమ్మెదగుంపులను; తచ్చన సేయుచున్ = ఎగతాళి చేయుచు; పితృపదంబులన్ = తండ్రిగారిపాదములపయి; కూఁకటులు అంటన్ = పిల్లజుట్లు తాకునట్లు; దర్శనంబిచ్చుట = కన్పించుట - (చూడ ననుమతించుట); మున్ను గాగన్ = మొదలుకొని; [దర్శనంబు = కానుక అని పూర్వటీక.] మ్రొక్కుడున్ = నమస్కరింపఁగా; కేలు సాఁచి = చేయి చాచి; వలిగుబ్బలిపట్టియున్ = హిమవత్పర్వతము కూఁతురు - పార్వతియును; వాఁకదాల్పుడున్ = గంగానదిని (తలపై) ధరించిన శివుఁడును; గ్రుచ్చి = గట్టిగా అదిమి; శివునిపాదములు తామరపూవురేకులవలెను, కుమారుని పిల్లజుట్లు తుమ్మెదలవలెను ఉన్నవని భావము. '''అలం'''. ఉపమ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8pzleujz5ys4lqy732xrpuci8ow8e9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557144</id>
      <parentid>557143</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T04:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557144</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7240" sha1="rdii6dqebksjz9dmn8wbdfp6fonvwc5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;వీడియం బెడలించి విధురత్నకనకాలు
              కాంచితాంబువు పుక్కిలించి యుమిసి
యుదిరిబంగరువ్రాఁత హొంబట్టువలెవాటు
              సడలించి వెసఁ గటిస్థలిని జుట్టి
యనుయాయి పృథుకహస్తాంతరన్యస్తోప
              దోచితార్థము తానె యుద్వహించి
యంగుళీసంజ్ఞసంయములఁ బ్రత్యేకంబు
              మునుమున్ను లోనికిఁ జన నొనర్చి&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ద్వారపార్శ్వస్థవేదికావలులజరఠ
రక్షివర్ణంబు టంక్రియారభటి &lt;ref&gt;చ. పఠర&lt;/ref&gt;వరల
వలయమకుటాదికంబుగ నిలిచి మ్రొక్క
నగవుఁ జూపులఁ జూచుచు నగరు సొచ్చి.&lt;/poem&gt;|ref=198}}
'''టీక'''. వీడియంబు ఎడలించి = నోటనున్న తాంబూలము నుమ్మివైచి; విధు...బువు = చంద్రకాంతమణులతోఁ జేయఁబడిన గిండియందలి నీటిని; ఉదిరి...వలెవాటు = మేలిమిబంగారుపనితనము గల పచ్చపట్టు పైవస్త్రమును; సడలించి = తీసి; వెసన్ = వేగముగా, కటిస్థలిని జుట్టి = మొలను బిగించి; అనుయాయి...తార్థము = తన్ననుసరించి వెనుక వచ్చుచున్న పిల్లవానిచేతియందున్న బహుమానోచితవస్తువును; ఉద్వహించి = పట్టుకొని; అంగుళీసంజ్ఞన్ = చేతివ్రేలిసైఁగచే; ప్రత్యేకంబు = వేఱుగా; మునుమున్న = మొట్టమొదట; లోనికిఁ జననొనర్చి = లోనికి పంపి; ద్వారపార్శ్వస్థవేదికావలులన్ = ద్వారములకు రెండుప్రక్కల నుండు తిన్నెలయందు; జరఠరక్షివర్గంబు = ముసలికావలివాండ్రగుంపు; టంక్రియారభటిన్, వఱలు = ధనుష్టంకారధ్వనిరీతిని, ఒప్పునట్టి; వలయమకుటాదికంబుగన్ = కడియములు, కిరీటములు (తలపాగలు) కలుగునట్లు, [తాను లోనికి వెళ్లునపుడు ద్వారములకు ప్రక్కనున్న ముసలిసిపాయీలు అరుగులనుండి తొందరగా లేవఁగా, వారిచేతి కడియములు నమస్కరించునపుడు కిరీటములకుఁ దగిలి ధ్వనించినవనుట.] నగవుఁజూపులన్ = నవ్వు లొలుకు చూపులతో.

[పెద్దల దర్శనమునకుఁ బోవునపుడు అవలంబింపవలసిన పద్ధతు లిందు వర్ణింపఁబడినవి.] కుమారస్వామి అంతవఱకు నోటనున్న తాంబూలము నుమ్మివేసి, పుక్కిలించి యుమ్మివైచెను; పైమీఁదివస్త్రమును తీసి మొలకు చుట్టుకొనెను; తాను తండ్రి కీయఁదలఁచిన బహుమానము నింతవఱకు మోసికొనివచ్చుచున్న పిల్లవానిచేతినుండి తీసికొని, తానే పట్టుకొనెను. ముందుగా పెద్దలగు మునులను లోనికిఁ బంపి, తాను వారివెనుక నేఁగెను. తన్ను జూచి ద్వారములప్రక్క నున్న వేదికలనుండి లేచి నిలిచిన ముసలిపారావాండ్రకు నవ్వు గుల్కు చూపులతో గౌరవించి నగరికిఁ బోయెను. '''అలం'''. స్వభావోక్తి.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;వచ్చి పయోజపత్రముల వ్రాలెడు తుమ్మెదదొమ్మిమూఁకలన్
దచ్చెన సేయుచున్ బితృపదంబులఁ గూకటు లంట దర్శనం
బిచ్చుట మున్నుగాఁగ నుతి&lt;ref&gt;చ. యింపుచు&lt;/ref&gt;యించుచు మ్రొక్కుఁడుఁ గేలు సాచి వే
గ్రుచ్చి కవుంగలించి వలిగుబ్బలిపట్టియు &lt;ref&gt;శ.ర. వాఁకతాలుపున్&lt;/ref&gt;వాఁకదాల్పుఁడున్.&lt;/poem&gt;|ref=199}}
'''టీక'''. పయోజ...కలన్ = తామరపూవుఱేకులపయి సందడి చేయు తుమ్మెదగుంపులను; తచ్చన సేయుచున్ = ఎగతాళి చేయుచు; పితృపదంబులన్ = తండ్రిగారిపాదములపయి; కూఁకటులు అంటన్ = పిల్లజుట్లు తాకునట్లు; దర్శనంబిచ్చుట = కన్పించుట - (చూడ ననుమతించుట); మున్ను గాగన్ = మొదలుకొని; [దర్శనంబు = కానుక అని పూర్వటీక.] మ్రొక్కుడున్ = నమస్కరింపఁగా; కేలు సాఁచి = చేయి చాచి; వలిగుబ్బలిపట్టియున్ = హిమవత్పర్వతము కూఁతురు - పార్వతియును; వాఁకదాల్పుడున్ = గంగానదిని (తలపై) ధరించిన శివుఁడును; గ్రుచ్చి = గట్టిగా అదిమి; శివునిపాదములు తామరపూవురేకులవలెను, కుమారుని పిల్లజుట్లు తుమ్మెదలవలెను ఉన్నవని భావము. '''అలం'''. ఉపమ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rdii6dqebksjz9dmn8wbdfp6fonvwc5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557153</id>
      <parentid>557144</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557153</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7240" sha1="np9eu1phys84jy5380izejb6p47o7z3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;వీడియం బెడలించి విధురత్నకనకాలు
              కాంచితాంబువు పుక్కిలించి యుమిసి
యుదిరిబంగరువ్రాఁత హొంబట్టువలెవాటు
              సడలించి వెసఁ గటిస్థలిని జుట్టి
యనుయాయి పృథుకహస్తాంతరన్యస్తోప
              దోచితార్థము తానె యుద్వహించి
యంగుళీసంజ్ఞసంయములఁ బ్రత్యేకంబు
              మునుమున్ను లోనికిఁ జన నొనర్చి&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ద్వారపార్శ్వస్థవేదికావలులజరఠ
రక్షివర్గంబు టంక్రియారభటి &lt;ref&gt;చ. పఠర&lt;/ref&gt;వరల
వలయమకుటాదికంబుగ నిలిచి మ్రొక్క
నగవుఁ జూపులఁ జూచుచు నగరు సొచ్చి.&lt;/poem&gt;|ref=198}}
'''టీక'''. వీడియంబు ఎడలించి = నోటనున్న తాంబూలము నుమ్మివైచి; విధు...బువు = చంద్రకాంతమణులతోఁ జేయఁబడిన గిండియందలి నీటిని; ఉదిరి...వలెవాటు = మేలిమిబంగారుపనితనము గల పచ్చపట్టు పైవస్త్రమును; సడలించి = తీసి; వెసన్ = వేగముగా, కటిస్థలిని జుట్టి = మొలను బిగించి; అనుయాయి...తార్థము = తన్ననుసరించి వెనుక వచ్చుచున్న పిల్లవానిచేతియందున్న బహుమానోచితవస్తువును; ఉద్వహించి = పట్టుకొని; అంగుళీసంజ్ఞన్ = చేతివ్రేలిసైఁగచే; ప్రత్యేకంబు = వేఱుగా; మునుమున్న = మొట్టమొదట; లోనికిఁ జననొనర్చి = లోనికి పంపి; ద్వారపార్శ్వస్థవేదికావలులన్ = ద్వారములకు రెండుప్రక్కల నుండు తిన్నెలయందు; జరఠరక్షివర్గంబు = ముసలికావలివాండ్రగుంపు; టంక్రియారభటిన్, వఱలు = ధనుష్టంకారధ్వనిరీతిని, ఒప్పునట్టి; వలయమకుటాదికంబుగన్ = కడియములు, కిరీటములు (తలపాగలు) కలుగునట్లు, [తాను లోనికి వెళ్లునపుడు ద్వారములకు ప్రక్కనున్న ముసలిసిపాయీలు అరుగులనుండి తొందరగా లేవఁగా, వారిచేతి కడియములు నమస్కరించునపుడు కిరీటములకుఁ దగిలి ధ్వనించినవనుట.] నగవుఁజూపులన్ = నవ్వు లొలుకు చూపులతో.

[పెద్దల దర్శనమునకుఁ బోవునపుడు అవలంబింపవలసిన పద్ధతు లిందు వర్ణింపఁబడినవి.] కుమారస్వామి అంతవఱకు నోటనున్న తాంబూలము నుమ్మివేసి, పుక్కిలించి యుమ్మివైచెను; పైమీఁదివస్త్రమును తీసి మొలకు చుట్టుకొనెను; తాను తండ్రి కీయఁదలఁచిన బహుమానము నింతవఱకు మోసికొనివచ్చుచున్న పిల్లవానిచేతినుండి తీసికొని, తానే పట్టుకొనెను. ముందుగా పెద్దలగు మునులను లోనికిఁ బంపి, తాను వారివెనుక నేఁగెను. తన్ను జూచి ద్వారములప్రక్క నున్న వేదికలనుండి లేచి నిలిచిన ముసలిపారావాండ్రకు నవ్వు గుల్కు చూపులతో గౌరవించి నగరికిఁ బోయెను. '''అలం'''. స్వభావోక్తి.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;వచ్చి పయోజపత్రముల వ్రాలెడు తుమ్మెదదొమ్మిమూఁకలన్
దచ్చెన సేయుచున్ బితృపదంబులఁ గూకటు లంట దర్శనం
బిచ్చుట మున్నుగాఁగ నుతి&lt;ref&gt;చ. యింపుచు&lt;/ref&gt;యించుచు మ్రొక్కుఁడుఁ గేలు సాచి వే
గ్రుచ్చి కవుంగలించి వలిగుబ్బలిపట్టియు &lt;ref&gt;శ.ర. వాఁకతాలుపున్&lt;/ref&gt;వాఁకదాల్పుఁడున్.&lt;/poem&gt;|ref=199}}
'''టీక'''. పయోజ...కలన్ = తామరపూవుఱేకులపయి సందడి చేయు తుమ్మెదగుంపులను; తచ్చన సేయుచున్ = ఎగతాళి చేయుచు; పితృపదంబులన్ = తండ్రిగారిపాదములపయి; కూఁకటులు అంటన్ = పిల్లజుట్లు తాకునట్లు; దర్శనంబిచ్చుట = కన్పించుట - (చూడ ననుమతించుట); మున్ను గాగన్ = మొదలుకొని; [దర్శనంబు = కానుక అని పూర్వటీక.] మ్రొక్కుడున్ = నమస్కరింపఁగా; కేలు సాఁచి = చేయి చాచి; వలిగుబ్బలిపట్టియున్ = హిమవత్పర్వతము కూఁతురు - పార్వతియును; వాఁకదాల్పుడున్ = గంగానదిని (తలపై) ధరించిన శివుఁడును; గ్రుచ్చి = గట్టిగా అదిమి; శివునిపాదములు తామరపూవురేకులవలెను, కుమారుని పిల్లజుట్లు తుమ్మెదలవలెను ఉన్నవని భావము. '''అలం'''. ఉపమ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>np9eu1phys84jy5380izejb6p47o7z3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212539</id>
    <revision>
      <id>557154</id>
      <parentid>554757</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557154</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6985" sha1="0ay7hvjmkv98kvigqeya7j716qanria" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;సమ్మదాశ్రులు కనుఁగవఁ గ్రమ్ముదేర
నాఱుమోములబాలు నిజాంతరమున
నిలుప నతఁ డొఁప్పె రోహిణీజలజవిమత
మధ్యమున నున్న తారాకుమారుఁ &lt;ref&gt;చ. బోలి, క. బోలె&lt;/ref&gt;బోలి.&lt;/poem&gt;|ref=200}}
'''టీక'''. సమ్మదాశ్రులు = ఆనందబాష్పములు; కనుగవ = రెండుకన్నులయందును; క్రమ్ముదేరన్ = వ్యాపింపఁగా; ఆఱుమోములసామిన్ = కుమారస్వామిని; నిజాంతరమునన్ నిలుపన్ = తమయిరువురమధ్యను నిలుపఁగా; రోహిణీజలజవిమతమధ్యమునన్ = రోహిణీచంద్రులనడుమ; తారాకుమారుఁ బోలి = బుధునివలె; ఒప్పెన్ = ప్రకాశించెను. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నిటలాక్షువలన నప్పుడు
ఘటసంభవముఖ్యమునులు గని రెంతయు ము
చ్చటఁ బిలిచి పీఁట యిడి యు
త్కటకృపతో నొసఁగు పరమగౌరవ &lt;ref&gt;ట. మొప్పన్&lt;/ref&gt;మంతన్.&lt;/poem&gt;|ref=201}}
 నిటలాక్షువలన నప్పుడు, ఘటసంభవముఖ్యమునులు గని రెంతయు ము
చ్చటఁ బిలిచి పీఁట యిడి యు,త్కటకృపతో నొసఃగు పరమగౌరవ మంతన్.
'''టీక'''. ఘటసంభవముఖ్యమునులు = అగస్త్యుఁ డాదిగాఁ గల మహర్షులు; నిటలాక్షువలనన్ = శివునివలన; ముచ్చటన్ = మక్కువతో; ఉత్కటకృపతోన్ = ఎక్కువదయతో; ఒసఁగు = ఇచ్చునట్టి; పరమగౌరవము = గొప్పమర్యాదను; కనిరి = పొందిరి; అంతన్ = ఆపిదప; [ముందుపద్యమున కన్వయము.]
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;అలవోకఁ &lt;ref&gt;క. కనకాద్రి&lt;/ref&gt;గనకాద్రి సెలయుచో విరిగిన
              హరివరాహముదంష్ట్ర నవతరించె
నెద్ది ము న్నపరంజియిసుకరానేలల
              జరియించు గంధర్వపరివృఢునకుఁ
జిత్రాశ్వునకు నెద్ది చేకూరె నెద్ది త
              చ్చుద్దాంతకామినీసురతఖేద
మపనయింపఁగజాలెఁ దపవాసరంబుల
              నంచయై గరుదంచలానిలముల&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నెద్ది ప్రాపించె నాఖేచరేంద్రుగెలుపు
గొన్నతారకునకు వాని గుహుఁడు దునిమి
తెచ్చిఁ దా నెద్ది &lt;ref&gt;యమ్ముత్తె&lt;/ref&gt;యమ్ముత్య మిచ్చె నచల
సుతకు శితికంధరునకు నిచ్చుటయు నలరి.&lt;/poem&gt;|ref=202}}
'''టీక''', అలవోకన్ = అవలీలగా; కనకాద్రిన్ = మేరుపర్వతమును; సెలయుచోన్ = (ఎగఁ)చిమ్మునపుడు; హరివరాహముదంష్ట్రన్ = వరాహావతారమూర్తియొక్క కోరనుండి; ఎద్ది యవతరించెన్ = ఏది పుట్టెనో; మున్ను = పూర్వము; అపరంజియిసుకరానేలలన్ = బంగారపుటిసుకఱాతినేలలయందు; గంధర్వపరివృఢునకున్ = గంధర్వరాజైనవానికి; తచ్ఛుద్ధాంతకామినీసురతఖేదము = చిత్రాశ్వుని యంతఃపురస్త్రీలయొక్క సురతక్రీడయందలి యాయాసమును; అపనయింపఁగఁజాలెన్ = పోగొట్టఁగలిగెనో; తపవాసరంబులన్ = వేసవిదినములందు; అంచయై = హంసయయి; గరుదంచలానిలములన్ = రెక్కలచివఱలవలన పుట్టిన వాయువులచే; అపనయింపఁగఁజాలెన్ = పోగొట్టఁగలిగెనో; ప్రాపించెన్ = లభించినో; ఖేచరేంద్రున్ = గంధర్వుని; గెలుపుగొన్న = గెలిచిన; గుహుఁడు = కుమారస్వామి; తునిమి = చంపి; ఆముత్తెము = ఆముత్యమును; అచలసుతకున్ = పార్వతీదేవికిని; శితికంధరునకున్ = శివునికిని; [వీరిరువురికిని]. అలరి = సంతోషించి.
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;హరుఁడు శిరంబునం జెవిఁ గరాంబురుహంబునఁ దాల్పఁ జంద్రికాం
కురపరభాగమై యురగకుండలమై స్పటికాక్షసూత్రమై
గిరిజకరాళిఁ గర్ణమునఁ గేల వహింపఁ బ్రసూనమాలికా
కరిరదపత్రవిభ్రమశుకంబులు నై మణి యుల్లసిల్లుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=203}}
'''టీక'''. కరాంబురుహంబునన్ = పద్మమువంటి చేతియందును; తాల్చన్ = ధరింపఁగా;
చంద్రికాంకురపరభాగమై = వెన్నెలయంకురమువలె ఉత్కృష్ణగుణములు కలదై; ఉరగకుండలమై = పాముచేఁ జేయఁబడిన కుండలమువలె నున్నదై; స్ఫటికాక్షసూత్రమై = స్ఫటికజపమాలికయయి; గిరిజ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ay7hvjmkv98kvigqeya7j716qanria</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557155</id>
      <parentid>557154</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557155</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6682" sha1="b10fuh2m51i8igejd50ii99tr884wfu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;సమ్మదాశ్రులు కనుఁగవఁ గ్రమ్ముదేర
నాఱుమోములబాలు నిజాంతరమున
నిలుప నతఁ డొఁప్పె రోహిణీజలజవిమత
మధ్యమున నున్న తారాకుమారుఁ &lt;ref&gt;చ. బోలి, క. బోలె&lt;/ref&gt;బోలి.&lt;/poem&gt;|ref=200}}
'''టీక'''. సమ్మదాశ్రులు = ఆనందబాష్పములు; కనుగవ = రెండుకన్నులయందును; క్రమ్ముదేరన్ = వ్యాపింపఁగా; ఆఱుమోములసామిన్ = కుమారస్వామిని; నిజాంతరమునన్ నిలుపన్ = తమయిరువురమధ్యను నిలుపఁగా; రోహిణీజలజవిమతమధ్యమునన్ = రోహిణీచంద్రులనడుమ; తారాకుమారుఁ బోలి = బుధునివలె; ఒప్పెన్ = ప్రకాశించెను. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నిటలాక్షువలన నప్పుడు
ఘటసంభవముఖ్యమునులు గని రెంతయు ము
చ్చటఁ బిలిచి పీఁట యిడి యు
త్కటకృపతో నొసఁగు పరమగౌరవ &lt;ref&gt;ట. మొప్పన్&lt;/ref&gt;మంతన్.&lt;/poem&gt;|ref=201}}
'''టీక'''. ఘటసంభవముఖ్యమునులు = అగస్త్యుఁ డాదిగాఁ గల మహర్షులు; నిటలాక్షువలనన్ = శివునివలన; ముచ్చటన్ = మక్కువతో; ఉత్కటకృపతోన్ = ఎక్కువదయతో; ఒసఁగు = ఇచ్చునట్టి; పరమగౌరవము = గొప్పమర్యాదను; కనిరి = పొందిరి; అంతన్ = ఆపిదప; [ముందుపద్యమున కన్వయము.]
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;అలవోకఁ &lt;ref&gt;క. కనకాద్రి&lt;/ref&gt;గనకాద్రి సెలయుచో విరిగిన
              హరివరాహముదంష్ట్ర నవతరించె
నెద్ది ము న్నపరంజియిసుకరానేలల
              జరియించు గంధర్వపరివృఢునకుఁ
జిత్రాశ్వునకు నెద్ది చేకూరె నెద్ది త
              చ్చుద్దాంతకామినీసురతఖేద
మపనయింపఁగజాలెఁ దపవాసరంబుల
              నంచయై గరుదంచలానిలముల&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నెద్ది ప్రాపించె నాఖేచరేంద్రుగెలుపు
గొన్నతారకునకు వాని గుహుఁడు దునిమి
తెచ్చిఁ దా నెద్ది &lt;ref&gt;యమ్ముత్తె&lt;/ref&gt;యమ్ముత్య మిచ్చె నచల
సుతకు శితికంధరునకు నిచ్చుటయు నలరి.&lt;/poem&gt;|ref=202}}
'''టీక''', అలవోకన్ = అవలీలగా; కనకాద్రిన్ = మేరుపర్వతమును; సెలయుచోన్ = (ఎగఁ)చిమ్మునపుడు; హరివరాహముదంష్ట్రన్ = వరాహావతారమూర్తియొక్క కోరనుండి; ఎద్ది యవతరించెన్ = ఏది పుట్టెనో; మున్ను = పూర్వము; అపరంజియిసుకరానేలలన్ = బంగారపుటిసుకఱాతినేలలయందు; గంధర్వపరివృఢునకున్ = గంధర్వరాజైనవానికి; తచ్ఛుద్ధాంతకామినీసురతఖేదము = చిత్రాశ్వుని యంతఃపురస్త్రీలయొక్క సురతక్రీడయందలి యాయాసమును; అపనయింపఁగఁజాలెన్ = పోగొట్టఁగలిగెనో; తపవాసరంబులన్ = వేసవిదినములందు; అంచయై = హంసయయి; గరుదంచలానిలములన్ = రెక్కలచివఱలవలన పుట్టిన వాయువులచే; అపనయింపఁగఁజాలెన్ = పోగొట్టఁగలిగెనో; ప్రాపించెన్ = లభించినో; ఖేచరేంద్రున్ = గంధర్వుని; గెలుపుగొన్న = గెలిచిన; గుహుఁడు = కుమారస్వామి; తునిమి = చంపి; ఆముత్తెము = ఆముత్యమును; అచలసుతకున్ = పార్వతీదేవికిని; శితికంధరునకున్ = శివునికిని; [వీరిరువురికిని]. అలరి = సంతోషించి.
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;హరుఁడు శిరంబునం జెవిఁ గరాంబురుహంబునఁ దాల్పఁ జంద్రికాం
కురపరభాగమై యురగకుండలమై స్పటికాక్షసూత్రమై
గిరిజకరాళిఁ గర్ణమునఁ గేల వహింపఁ బ్రసూనమాలికా
కరిరదపత్రవిభ్రమశుకంబులు నై మణి యుల్లసిల్లుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=203}}
'''టీక'''. కరాంబురుహంబునన్ = పద్మమువంటి చేతియందును; తాల్చన్ = ధరింపఁగా;
చంద్రికాంకురపరభాగమై = వెన్నెలయంకురమువలె ఉత్కృష్ణగుణములు కలదై; ఉరగకుండలమై = పాముచేఁ జేయఁబడిన కుండలమువలె నున్నదై; స్ఫటికాక్షసూత్రమై = స్ఫటికజపమాలికయయి; గిరిజ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b10fuh2m51i8igejd50ii99tr884wfu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557156</id>
      <parentid>557155</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557156</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6682" sha1="qcdwospmk7tg2p4cc5hqk6w2zs5jx4n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;సమ్మదాశ్రులు కనుఁగవఁ గ్రమ్ముదేర
నాఱుమోములబాలు నిజాంతరమున
నిలుప నతఁ డొఁప్పె రోహిణీజలజవిమత
మధ్యమున నున్న తారాకుమారుఁ &lt;ref&gt;చ. బోలి, క. బోలె&lt;/ref&gt;బోలి.&lt;/poem&gt;|ref=200}}
'''టీక'''. సమ్మదాశ్రులు = ఆనందబాష్పములు; కనుగవ = రెండుకన్నులయందును; క్రమ్ముదేరన్ = వ్యాపింపఁగా; ఆఱుమోములసామిన్ = కుమారస్వామిని; నిజాంతరమునన్ నిలుపన్ = తమయిరువురమధ్యను నిలుపఁగా; రోహిణీజలజవిమతమధ్యమునన్ = రోహిణీచంద్రులనడుమ; తారాకుమారుఁ బోలి = బుధునివలె; ఒప్పెన్ = ప్రకాశించెను. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నిటలాక్షువలన నప్పుడు
ఘటసంభవముఖ్యమునులు గని రెంతయు ము
చ్చటఁ బిలిచి పీఁట యిడి యు
త్కటకృపతో నొసఁగు పరమగౌరవ &lt;ref&gt;ట. మొప్పన్&lt;/ref&gt;మంతన్.&lt;/poem&gt;|ref=201}}
'''టీక'''. ఘటసంభవముఖ్యమునులు = అగస్త్యుఁ డాదిగాఁ గల మహర్షులు; నిటలాక్షువలనన్ = శివునివలన; ముచ్చటన్ = మక్కువతో; ఉత్కటకృపతోన్ = ఎక్కువదయతో; ఒసఁగు = ఇచ్చునట్టి; పరమగౌరవము = గొప్పమర్యాదను; కనిరి = పొందిరి; అంతన్ = ఆపిదప; [ముందుపద్యమున కన్వయము.]
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;అలవోకఁ &lt;ref&gt;క. కనకాద్రి&lt;/ref&gt;గనకాద్రి సెలయుచో విరిగిన
              హరివరాహముదంష్ట్ర నవతరించె
నెద్ది ము న్నపరంజియిసుకరానేలల
              జరియించు గంధర్వపరివృఢునకుఁ
జిత్రాశ్వునకు నెద్ది చేకూరె నెద్ది త
              చ్చుద్దాంతకామినీసురతఖేద
మపనయింపఁగజాలెఁ దపవాసరంబుల
              నంచయై గరుదంచలానిలముల&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నెద్ది ప్రాపించె నాఖేచరేంద్రుగెలుపు
గొన్నతారకునకు వాని గుహుఁడు దునిమి
తెచ్చిఁ దా నెద్ది &lt;ref&gt;యమ్ముత్తె&lt;/ref&gt;యమ్ముత్య మిచ్చె నచల
సుతకు శితికంధరునకు నిచ్చుటయు నలరి.&lt;/poem&gt;|ref=202}}
'''టీక''', అలవోకన్ = అవలీలగా; కనకాద్రిన్ = మేరుపర్వతమును; సెలయుచోన్ = (ఎగఁ)చిమ్మునపుడు; హరివరాహముదంష్ట్రన్ = వరాహావతారమూర్తియొక్క కోరనుండి; ఎద్ది యవతరించెన్ = ఏది పుట్టెనో; మున్ను = పూర్వము; అపరంజియిసుకరానేలలన్ = బంగారపుటిసుకఱాతినేలలయందు; గంధర్వపరివృఢునకున్ = గంధర్వరాజైనవానికి; తచ్ఛుద్ధాంతకామినీసురతఖేదము = చిత్రాశ్వుని యంతఃపురస్త్రీలయొక్క సురతక్రీడయందలి యాయాసమును; అపనయింపఁగఁజాలెన్ = పోగొట్టఁగలిగెనో; తపవాసరంబులన్ = వేసవిదినములందు; అంచయై = హంసయయి; గరుదంచలానిలములన్ = రెక్కలచివఱలవలన పుట్టిన వాయువులచే; అపనయింపఁగఁజాలెన్ = పోగొట్టఁగలిగెనో; ప్రాపించెన్ = లభించినో; ఖేచరేంద్రున్ = గంధర్వుని; గెలుపుగొన్న = గెలిచిన; గుహుఁడు = కుమారస్వామి; తునిమి = చంపి; ఆముత్తెము = ఆముత్యమును; అచలసుతకున్ = పార్వతీదేవికిని; శితికంధరునకున్ = శివునికిని; [వీరిరువురికిని]. అలరి = సంతోషించి.
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;హరుఁడు శిరంబునం జెవిఁ గరాంబురుహంబునఁ దాల్పఁ జంద్రికాం
కురపరభాగమై యురగకుండలమై స్పటికాక్షసూత్రమై
గిరిజకరాళిఁ గర్ణమునఁ గేల వహింపఁ బ్రసూనమాలికా
కరిరదపత్రవిభ్రమశుకంబులు నై మణి యుల్లసిల్లుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=203}}
'''టీక'''. కరాంబురుహంబునన్ = పద్మమువంటి చేతియందును; తాల్చన్ = ధరింపఁగా; చంద్రికాంకురపరభాగమై = వెన్నెలయంకురమువలె ఉత్కృష్ణగుణములు కలదై; ఉరగకుండలమై = పాముచేఁ జేయఁబడిన కుండలమువలె నున్నదై; స్ఫటికాక్షసూత్రమై = స్ఫటికజపమాలికయయి; గిరిజ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qcdwospmk7tg2p4cc5hqk6w2zs5jx4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212540</id>
    <revision>
      <id>557169</id>
      <parentid>554758</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557169</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6755" sha1="4gctwlm8jjkzs26t155z1xfvc6852a8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కచాళిన్ = పార్వతికొప్పుపయి; ప్రసూన...శుకంబులుపై = పూలమాలిక, దంతపత్రము, విలాసార్థమయిన చిలుకయు నయి; మణి; ఉల్లసిల్లుచున్ = ప్రకాశించుచు.

శివుఁ డామణిని తలపై ధరింపఁగా చంద్రవంకవలెను, చెవిని పెట్టుకొనఁగా కుండలమువలెను,
చేతిలో నుంచుకొనఁగా జపమాలవలెను ప్రకాశించెను; పార్వతి దానిని తలపై ధరింపఁగా పూలమాలవలెను, చెవిని పెట్టుకొనఁగా చెవికమ్మవలెను, చేతిపై నుంచుకొనఁగా చిలుకవలెను ప్రకాశించెను. '''అలం'''.  శ్రమము, ఉపమ.
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;వెండియు నక్కొండరాచూలియు ఖండపరశుండునుం డెందంబుల నెద్ది యభి
లషించి రయ్యైరూపంబు లా పరమరత్నంబు ధరియించి &lt;ref&gt;చ. సదాచరణ&lt;/ref&gt;తదాదరణచరితార్ధం
బయ్యె నంత.&lt;/poem&gt;|ref=204}}
'''టీక'''. కొండరాచూలి = హిమవంతునికూఁతురు - పార్వతి; ఖండపరశుండు = శివుఁడు; అయ్యైరూపంబులు = ఆయారూపములను; ధరియించి = పొంది; తదాదరణచరితార్థంబు = వారు (తన్ను) గౌరవించుటచే సార్ధమైన పుట్టుక కలది.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మత్సామీప్యమునకు నీ
సత్సంయమివరులు నీవుఁ జనుదెంచుటకో
వత్సా! యెయ్యది కత మని
వాత్సల్యము గదురఁ బంచవదనుఁడు పలుకన్.&lt;/poem&gt;|ref=205}}
'''టీక'''. మత్సామీప్యమునకున్ = నావద్దకు; ఈ సత్సంయమివరులున్ = ఈ గొప్పమహర్షులును; చనుదెంచుటకు = వచ్చుటకు; ఓవత్సా! = ఓకుమారా! కతము = కారణము; వాత్సల్యము కదురన్ = ప్రీతి కలుగునట్లుగా; పంచవదనుఁడు = ఐదుముఖములు కల శివుఁడు. [శివుని పంచవదనములును 173-వ పద్యవివృతిలోఁ జెప్పఁబడి యున్నది.]
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;తనతండ్రి బలుకుఁ గ్రౌంచనిషూదనుఁడు చంద్ర
              పరిషన్నిరుద్ధనీరరుహముకుళ
భాతి మోడుపుఁగేలు ఫాలాగ్రవీథికి
              విలసిల్లి యలర నో వృషభగమన!
నాపేర స్కాందంబు నాఁ దగు నొకపురా
              ణము &lt;ref&gt;చ. నీకరుణకల్మినయ&lt;/ref&gt;నీదు కరుణకలిమి రచించి
యిమ్మునీంద్రుల కెల్ల నెఱిఁగింప నందు వీ
              రలు సురక్షేత్రతీర్థములకథలు&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;చాల విని విని సర్వాతిశాయి యైన
దేవుఁ డేనియు నటువంటి తీర్థ మేని
నట్టిసుక్షేత్ర మేని భోగాపవర్గ
దాయి కలదేని యెఱిఁగింపు తడయ కనిన.&lt;/poem&gt;|ref=206}}
'''టీక'''. క్రౌంచనిషూదనుఁడు = కుమారస్వామి; చంద్ర...భాతిన్ = చంద్రులసమూహముచే అరికట్టఁబడిన (ఆక్రమింపఁబడిన) తామరమొగ్గలవిధమున; [అతఁడు రెండుచేతులను జోడించి నమస్కరించఁగా - ఆమోడ్పుఁజేతులు తామరమొగ్గవలెను, వ్రేళ్ళగోళ్లు (10) చంద్రులగుంపువలెను ఉన్నవనుట. తామర చంద్రునికి దాయ యగుటవలన అది వికసింపకుండ చంద్రు లరికట్టినట్లున్నదని భావము.] మోడుపుఁగేలు = ముకుళించిన హస్తములు; ఫాలాగ్రవీథికి విలసిల్లి యలరన్ = నొసటిపైనుండి ప్రకాశింపఁగా; తనతండ్రిన్ = తనతండ్రినిగుఱించి; పలుకున్; ఓ వృషభగమన! = ఓ నందివాహనుఁడా! స్కాందంబునాఁ దగు = స్కాందమను పేరు కల; సర్వాతిశాయియైన = అన్నింటిని మించిన; దేవుఁడేనియున్ = దేవుఁడును; [ఇచట 'ఏని ' సముచ్చయార్థకముగా ప్రయోగింపఁబడినది.] తీర్థమేని = తీర్థమును; సుక్షేత్రమేని = గొప్పక్షేత్రమును; భోగాపవర్గదాయి = భుక్తిముక్తులను రెండింటిని ఒసఁగునది; కలదేని = ఉన్నయెడల; తడయక = ఆలస్యము చేయక; ఎఱిఁగింపు = తెలుపుము. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;సర్వోత్కృష్టంబు లగు తీర్థక్షేత్రదైవతంబుల మహాప్రభావంబు మదీయభావ
దర్పణంబునం బ్రతిఫలింపమిం జేసి.&lt;/poem&gt;|ref=207}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4gctwlm8jjkzs26t155z1xfvc6852a8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557170</id>
      <parentid>557169</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557170</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6753" sha1="bd1s43v1hvyuk4c0mr7sczs5xojszbg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కచాళిన్ = పార్వతికొప్పుపయి; ప్రసూన...శుకంబులునై = పూలమాలిక, దంతపత్రము, విలాసార్థమయిన చిలుకయు నయి; మణి; ఉల్లసిల్లుచున్ = ప్రకాశించుచు.

శివుఁ డామణిని తలపై ధరింపఁగా చంద్రవంకవలెను, చెవిని పెట్టుకొనఁగా కుండలమువలెను,
చేతిలో నుంచుకొనఁగా జపమాలవలెను ప్రకాశించెను; పార్వతి దానిని తలపై ధరింపఁగా పూలమాలవలెను, చెవిని పెట్టుకొనఁగా చెవికమ్మవలెను, చేతిపై నుంచుకొనఁగా చిలుకవలెను ప్రకాశించెను. '''అలం'''.  శ్రమము, ఉపమ.
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;వెండియు నక్కొండరాచూలియు ఖండపరశుండునుం డెందంబుల నెద్ది యభి
లషించి రయ్యైరూపంబు లాపరమరత్నంబు ధరియించి &lt;ref&gt;చ. సదాచరణ&lt;/ref&gt;తదాదరణచరితార్ధం
బయ్యె నంత.&lt;/poem&gt;|ref=204}}
'''టీక'''. కొండరాచూలి = హిమవంతునికూఁతురు - పార్వతి; ఖండపరశుండు = శివుఁడు; అయ్యైరూపంబులు = ఆయారూపములను; ధరియించి = పొంది; తదాదరణచరితార్థంబు = వారు (తన్ను) గౌరవించుటచే సార్ధమైన పుట్టుక కలది.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మత్సామీప్యమునకు నీ
సత్సంయమివరులు నీవుఁ జనుదెంచుటకో
వత్సా! యెయ్యది కత మని
వాత్సల్యము గదురఁ బంచవదనుఁడు పలుకన్.&lt;/poem&gt;|ref=205}}
'''టీక'''. మత్సామీప్యమునకున్ = నావద్దకు; ఈ సత్సంయమివరులున్ = ఈ గొప్పమహర్షులును; చనుదెంచుటకు = వచ్చుటకు; ఓవత్సా! = ఓకుమారా! కతము = కారణము; వాత్సల్యము కదురన్ = ప్రీతి కలుగునట్లుగా; పంచవదనుఁడు = ఐదుముఖములు కల శివుఁడు. [శివుని పంచవదనములును 173-వ పద్యవివృతిలోఁ జెప్పఁబడి యున్నది.]
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;తనతండ్రి బలుకుఁ గ్రౌంచనిషూదనుఁడు చంద్ర
              పరిషన్నిరుద్ధనీరరుహముకుళ
భాతి మోడుపుఁగేలు ఫాలాగ్రవీథికి
              విలసిల్లి యలర నో వృషభగమన!
నాపేర స్కాందంబునాఁ దగు నొకపురా
              ణము &lt;ref&gt;చ. నీకరుణకల్మినయ&lt;/ref&gt;నీదు కరుణకలిమి రచించి
యిమ్మునీంద్రుల కెల్ల నెఱిఁగింప నందు వీ
              రలు సురక్షేత్రతీర్థములకథలు&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;చాల విని విని సర్వాతిశాయి యైన
దేవుఁ డేనియు నటువంటి తీర్థ మేని
నట్టిసుక్షేత్ర మేని భోగాపవర్గ
దాయి కలదేని యెఱిఁగింపు తడయ కనిన.&lt;/poem&gt;|ref=206}}
'''టీక'''. క్రౌంచనిషూదనుఁడు = కుమారస్వామి; చంద్ర...భాతిన్ = చంద్రులసమూహముచే అరికట్టఁబడిన (ఆక్రమింపఁబడిన) తామరమొగ్గలవిధమున; [అతఁడు రెండుచేతులను జోడించి నమస్కరించఁగా - ఆమోడ్పుఁజేతులు తామరమొగ్గవలెను, వ్రేళ్ళగోళ్లు (10) చంద్రులగుంపువలెను ఉన్నవనుట. తామర చంద్రునికి దాయ యగుటవలన అది వికసింపకుండ చంద్రు లరికట్టినట్లున్నదని భావము.] మోడుపుఁగేలు = ముకుళించిన హస్తములు; ఫాలాగ్రవీథికి విలసిల్లి యలరన్ = నొసటిపైనుండి ప్రకాశింపఁగా; తనతండ్రిన్ = తనతండ్రినిగుఱించి; పలుకున్; ఓ వృషభగమన! = ఓ నందివాహనుఁడా! స్కాందంబునాఁ దగు = స్కాందమను పేరు కల; సర్వాతిశాయియైన = అన్నింటిని మించిన; దేవుఁడేనియున్ = దేవుఁడును; [ఇచట 'ఏని ' సముచ్చయార్థకముగా ప్రయోగింపఁబడినది.] తీర్థమేని = తీర్థమును; సుక్షేత్రమేని = గొప్పక్షేత్రమును; భోగాపవర్గదాయి = భుక్తిముక్తులను రెండింటిని ఒసఁగునది; కలదేని = ఉన్నయెడల; తడయక = ఆలస్యము చేయక; ఎఱిఁగింపు = తెలుపుము. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;సర్వోత్కృష్టంబు లగు తీర్థక్షేత్రదైవతంబుల మహాప్రభావంబు మదీయభావ
దర్పణంబునం బ్రతిఫలింపమిం జేసి.&lt;/poem&gt;|ref=207}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bd1s43v1hvyuk4c0mr7sczs5xojszbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213443</id>
    <revision>
      <id>557132</id>
      <parentid>557047</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T23:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557132</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4812" sha1="1unt6l8fxelfcqy4km3empfn2y2qa1g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రావుగారు సంస్కృతాంధ్ర, ఆంగ్ల భాషల్లో నిష్ణాతులు, జోగారావు గారి గురువులు శిష్టా కలియుగం, వడ్లమాని సుబ్బావధాని, కర్రి కామేశం, రాంభట్ల లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రి, తణికెళ్ళ ప్రకాశశాస్త్రి, అంగర సోమశేఖరరావు ఈయుణ్ని వెంకటవీర రాఘవాచార్యులు, చెళ్లపిళ్ళ సీతారామ మూర్తి, గంటి జోగి సోమయాజి, దువ్వూరి వేంకటరమణ శాస్త్రి, అప్పల సోమేశ్వరశర్మ, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ, శ్రీమదజ్జాడ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మొదలైన వారు.

1954 జనవరిలో ఆంధ్ర విశ్వ కళాపరిషత్, తెలుగు శాఖలో లెక్చరర్‌గా చేరారు. 1967లో గుంటూరులో ఏర్పాటు చేసిన పి.జి. సెంటర్, తెలుగుశాఖలో కొంత కాలం పనిచేశారు. మరల ఆంధ్ర విశ్వకాళాపరిషత్‌కు వచ్చారు. 1965-67లో రష్యాలో “లెనిన్ గ్రాడ్” విశ్వవిద్యాలయంలో తెలుగు ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు. 1976 నుంచి 1979 వరకు ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్, తెలుగు శాఖలో అధ్యక్షులుగా పనిచేశారు. 1980లో ఉత్తమ అధ్యాపక అవార్డు ఇచ్చి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం గౌరవించింది. 1980-83 వరకు అర్ట్సు , కామర్సు, లా కాలేజికి ప్రిన్సిపాల్‌గా బాధ్యతలను నిర్వర్తించారు. విశ్వవిద్యాలయంలో అనేక కీలక పదవులు చేపట్టి, విద్యార్థుల ఆదరాభిమానాల్ని పొందారు. వీరి ప్రతిభకు గుర్తింపుగా 1984లో యు.జి.సి. వారు వీరిని జాతీయ ఆచార్యునిగా పరిగణించారు. జాతీయ స్థాయికి ఎదిగిన అధ్యాపక ప్రముఖుల్లో రావుగారు అగ్రగణ్యులు. రావుగారి దగ్గర ముప్పైకి పైగా పిహెచ్.డిలు. నలుగురికి ఎంఫిల్‌లు వచ్చాయి. 1984లో ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్ వీరికి గౌరవ డి.లిట్ ఇచ్చి ఘనంగా గౌరవించింది. వీరు జీవితంలో ఎన్నో సభల్లో పాల్గొని, గొప్పగా ఉపన్యసించడం మరుపురాని అంశం. వీరి ఉపన్యాసకళ మహా పండితుల ప్రశంసల్ని అందుకుంది.

1970లో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సంగీత నాటక అకాడమీ వారు వీరిని ఘనంగా సన్మానించారు. 1981 ఏప్రిల్ లో మలేషియాలో జరిగిన ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలకు ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్ ప్రతినిధిగా వెళ్ళారు. 1987లో మదరాసు తెలుగు అకాడమి వారిచే “గురజాడ అప్పారావు మెమోరియల్ అవార్డు&quot; అందుకున్నారు. 1989లో (మణిప్రవాళం) కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం అందుకున్నారు.

వీరు రష్యా, ఫ్రాన్సు, ఇంగ్లాండు, ఇటలీ, చెకోస్లోవేకియా, డెన్మార్కు, అమెరికా,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|2}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1unt6l8fxelfcqy4km3empfn2y2qa1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213444</id>
    <revision>
      <id>557133</id>
      <parentid>557048</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T23:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557133</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4612" sha1="hcfgwm50mi6q72tma8n92h1hy0kca8g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కెనడా, మలేషియా, సింగపూర్ లాంటి ఎన్నో దేశాలు పర్యటించారు. “వరల్డ్ యూనియర్సిటీ&quot; అమెరికా వారు సాంస్కృతిక, సారస్వత రంగాల్లో జోగారావు గారు చేసిన గొప్ప కృషిని గుర్తించి వీరిని అత్యున్నత అవార్డు డి.లిట్ గౌరవ పట్టాతో ఘనంగా సత్కరించింది.

జోగారావుగారు తన ప్రతిభాపాటవాలతో అనేక వినూత్న సాహితీ సభలకు రూపకల్పన చేసి ప్రముఖుల ప్రశంసల్ని అందుకున్నారు. ఇందిరామందిరం, ఇంద్రసభ, చంద్రసభ, యమసభ, బ్రహ్మసభ, సరస్వతీ సామ్రాజ్యం, మన్మథ సామ్రాజ్యం, శృంగార ధర్మాసనం, త్రైలోక్యవిజయం, కనకాభిషేకం, అష్టకష్టావధానం,
నవరసతరంగిణి, మొదలైన సభల్ని ఏర్పాటు చేసి సహృదయ ప్రేక్షకుల్ని రసమయ జగత్తులో ఓలలాడించిన రసిక రాజశేఖరుడు రావుగారు. అంతేకాదు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, రఘునాథరాయలు, ఇంద్రుడు, మున్నగు పాత్రలు పోషిస్తూ సభను రంజింపచేశారు జోగారావుగారు.

వీరికి ఎన్నో బిరుదులు, బహుమానాలు, పురస్కారాలు లభించాయి. వీరి కవిత్వాన్ని మెచ్చుకొని విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు “మధుర సరస్వతి” అనే బిరుదును ఇచ్చారు. 1974లో తణుకు పండిత పరిషత్తు వారు &quot;మహాకవి&quot; అనే బిరుదును ఇచ్చారు. భీమవరం జాషువా సాహితీ సమితివారు “సాహితీ రత్నాకర”
బిరుదును ఇచ్చారు. వీరికి &quot;అభినవ కృష్ణ రాయ”, “పరిశోధన పరమేశ్వర”, “తెలుగు తానీషా&quot; లాంటి బిరుదులున్నాయి.

22-5-1982 గుంటూరులో జరిగిన జోగారావు గారి &quot;శృంగార సర్వజ్ఞ&quot; కృతి సమర్పణ సభలో రావుగారికి &quot;శృంగార సర్వజ్ఞ” బిరుదు ఇచ్చారు. ఆ బిరుదు పత్రంలో ఇలావుంది. “ప్రాచార్య శ్రీ యస్వీ జోగారావు మహోదయులకు &quot;శృంగార సర్వజ్ఞ&quot; కావ్య సమర్పణ సభలో గుంటూరుమండల రచయితల సహకార సంఘం, శ్రీ నాథ పీఠం, కవి పండిత పరిషత్తు, ప్రజాప్రతినిధుల సమక్షంలో వారి నాన్యతోదర్శనీయము, అపూర్వము అసాధారణము అయిన కవితా ప్రతిభకు ఆశ్చర్య చకితులు, ఆనందతుందిల హృదయులు అయిన సహృదయులు వారికి &quot;శృంగార సర్వజ్ఞ&quot; బిరుదును సప్రశ్రయముగా సమర్పించుచున్నారు&quot;.

ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్‌లో సిండికేట్ సెనేట్ ఎకడమిక్ కౌన్సిలులో సభ్యుడుగా పనిచేశారు. ప్రాచ్య విద్యాపరిషత్ అధ్యక్షుడుగా, తెలుగు బోర్డు ఆఫ్ స్టడీస్ అధ్యక్షుడుగా,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|3}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hcfgwm50mi6q72tma8n92h1hy0kca8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213445</id>
    <revision>
      <id>557159</id>
      <parentid>557049</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T09:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557159</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3981" sha1="qp59gw78o9dwp4zp4c90n7pi7yng3bu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పదవులు నిర్వహించారు. ఉస్మానియా, శ్రీవేంకటేశ్వర, బెనారసు, బెంగుళూరు, మొదలైన విశ్వవిద్యాలయాల్లో &quot;తెలుగు బోర్డు ఆఫ్ స్టడీస్&quot;లో సభ్యుడుగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. కాకతీయ, అన్నామలై, మద్రాసు, మైసూరు, ధార్వాడ, గుల్బర్గా, మొదలైన విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఎమ్, ఫిల్, పిహెచ్.డి పట్టా పరీక్షల కమిటీల్లో సభ్యులుగా, అధ్యక్షులుగా వ్యవహరించారు. ఢిల్లీ, వారణాసి మొదలైన కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఉద్యోగ నిర్ణయ విధాన సమితుల్లో సభ్యత్వం వహించారు.

భారతప్రభుత్వ విద్యా శాఖ, యు.జి.సి. సాహిత్య అకాడమి, ఆలహాబాదు, జ్ఞానపీఠం మొదలైన వాటికి సలహా దారుడుగా పనిచేశారు. యు.పి.యస్.సి ఉద్యోగ నిర్ణయ విధాన సమితిలో సభ్యత్వం వహించారు. ఆలిండియా ఓరియంటల్ రైటర్స్, ఫోక్‌లోర్, ప్లేస్‌వేమ్సు, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి మొదలైన సంస్థల్లో సభ్యత్వం, వయోజన విద్య, ఎన్.పి.సి శిక్షణ శిబిరాల్లో సభత్వం వహించారు. గుంటూరు జిల్లా రచయితల సహకార సంఘానికి వీరు వ్యవస్థాపకాధ్యక్షులుగా పనిచేశారు. ఒక సంవత్సరకాలం గుంటూరు రోటరీ క్లబ్బుల్లో “డైరెక్టర్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ సర్వీసు&quot;లో సేవలందించారు. స్వయం కృషితో, నిరంతర నిర్విరామ సాధనతో, ఒక్కొక్క మెట్టు దాటుకుంటూ, తెలుగు సాహిత్య శిఖరాలను అధిరోహించిన ఘనత
జోగారావుగారిది 21 సెప్టెంబర్ 1992లో విశాఖపట్నంలో వీరు పరమపదించారు.

'''రచనలు''' :

'''I. కవిత్వం''':

1. పంచకళ్యాణి (1958), 2. ఉపనిషత్తు (1961), 3. ప్రసన్న కుసుమాయుధం (1973), 4. అడిగొప్పుల హోరు గాలి (1979), 5. శృంగార సర్వజ్ఞం (1981), 6. శృంగార భృంగారువు (1987), 7. గంధర్వనగరం (1988)

'''II. ఊహాప్రహేళికలు''' :

1. అవతారం (1958), 2. మన్వంతరం (1958)

'''III. కథలు : సువర్ణ శృంఖల (కథా సంపుటి 1961)'''

1. సువర్ణశృంఖల, 2. విషాదాంతం, 3. ఉత్తిష్ఠన్తు భూతపిశాచా, 4. రసాభాసం, 5. అసలుసంగతి, 6. డాక్టర్ సుదర్శనం, 7. సుబ్బారాయుడి షష్ఠి

కథా సంకలనంలో లేని కథలు- 3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|4}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qp59gw78o9dwp4zp4c90n7pi7yng3bu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213446</id>
    <revision>
      <id>557160</id>
      <parentid>557050</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T09:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557160</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3229" sha1="f3bnxbs2tckoc09vjf90kabnyneimnq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1. మహాకవి శివయ్య గారి జీవిత చరిత్ర, 2. శభాష్ శేషయ్య కటకటా కాంతమ్మ, 3. ధ

'''IV. నవల :'''

మేరు శిఖరం (చోమోలుంగ్మా (1988)

'''V. నాటకాలు'''

(అ). అప్సరస (గేయనాటికలు-1961)

1. అప్పరస, 2. సుమభాణం, 3. సాక్షాత్కారం, 4. అవిముక్తం

(ఆ). మధుర మాధవం (వచనవాటికలు - 1963)

1. మధుర మాధవం, 2. పాచికలు, 3. దూతవాక్యం, 4. అఘాయిత్వం, 5. కథానాయకులు, 6. విచిత్రచిత్ర గుప్తం, 7. పాపారాయుడు, 8. మదనకామేశ్వరి, 9. చిత్రపతి

'''VI. పరిశోధన''' యక్షగాన వాఙ్మయచరిత్ర (1957)

'''VII. విమర్శ'''

1. సప్త తంతువు (1959), 2. సారస్వతనీరాజనం (1965), 3. మహాకవి మార్గం (1965), 4. తెలుగు జీవుడు (1968), 5. అభిజ్ఞాన శాకుంతలం కాళిదాసు ఆంతర్యం (1987), 6. కాదంబరీ స్వాదం (1988), 7. మణిప్రవాళం (1988), 8. శ్రీనాథ శ్రీ (1989), 9. సాహిత్య భావలహరి (1989), 10. సాహిత్య వల్లి (1990), 11. ఆదిభట్ల నారాయణదాన సారస్వతా స్వాదం (1992)

జోగారావుగారు ఏడు కవితా సంపుటాలు, రెండు ఊహా ప్రహేళికలు, ఒక కథా సంపుటి, ఒక నవల, పదమూడు వాటికలు, పదకొండు విమర్శ గ్రంథాలు, ఒక పరిశోధన గ్రంథం రాశారు. రోటరీ చరిత్రను రాశారు. ఒక గ్రంథాన్ని అనువాదం చేశారు. ఒక ఆంగ్ల గ్రంథాన్ని ప్రకటించారు. అనేక సాహిత్య ప్రక్రియలను చేపట్టి, అందులో విజయం సాధించిన బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతులు జోగారావు గారు. వీరి రచనలన్నీ ఏదో ఒక ప్రత్యేకతను సంతరించుకున్నవే. అనేక సమీక్షలు, లెక్కలేనన్ని గ్రంథాలకు ముందుమాటలు రాశారు. ఎన్నో ఉత్తమ గ్రంథాల్ని పరిష్కరించారు. మరెన్నో గ్రంథాలకు సంపాదకత్వం వహించారు.

ఇలా ఎన్నో గ్రంథాలు రాసి, తెలుగు సాహిత్యంలో మంచిపేరు ప్రఖ్యాతులు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|5}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f3bnxbs2tckoc09vjf90kabnyneimnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213447</id>
    <revision>
      <id>557161</id>
      <parentid>557051</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T09:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557161</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1784" sha1="hbjlviwxvo7gwzp29w0gdke2oh8vmhi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సంపాదించారు జోగారావు గారు. వీరి రచనలన్నీ ప్రామాణికమైనవే. వీరి రచనా శైలి మధురాతి మధురమైంది. వీరి వచనం కమనీయమైన కవిత్వంలావుంటుంది. సంప్రదాయ కవిత్వంలోనూ, ఆధునిక కవిత్వంలోనూ, రెండింటిలోనూ వీరు అందెవేసిన చేయి.

వీరి ఆలోచన విలక్షణమైంది. భావప్రకటన అంతకంటే విశిష్టమైంది. తాను చెప్పదలచుకున్నది నిర్భయంగా చెప్పడం వారి ప్రత్యేకత. రావుగారి సాహితీ సేవ అపూర్వం. అందుకే సాహిత్యలోకంలో జోగారావుగారు “సాహితీబంధు&quot;గా సహృదయ పాఠకుల హృదయాల్లో స్థిర స్థాయిగా నిలిచిపోయారు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;ప్రాచీన మార్గముల గౌరవించుచు క్రొత్త
త్రోవలకు మోజువడుట పిన్న నాటినుండి జోగారావు 
తత్త్వము. అనుకరణముల నభిలషింపడు. ఉపజ్ఞకు
బలాటపడును. రచనము నూతనము. బాణీకొత్తది&quot;
{{right|- దువ్వూరి వేంకటరమణ శాస్త్రి}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hbjlviwxvo7gwzp29w0gdke2oh8vmhi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557162</id>
      <parentid>557161</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T09:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>557162</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1792" sha1="i1cux875ciyl0p5moiy3d9q62dze318" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సంపాదించారు జోగారావు గారు. వీరి రచనలన్నీ ప్రామాణికమైనవే. వీరి రచనా శైలి మధురాతి మధురమైంది. వీరి వచనం కమనీయమైన కవిత్వంలావుంటుంది. సంప్రదాయ కవిత్వంలోనూ, ఆధునిక కవిత్వంలోనూ, రెండింటిలోనూ వీరు అందెవేసిన చేయి.

వీరి ఆలోచన విలక్షణమైంది. భావప్రకటన అంతకంటే విశిష్టమైంది. తాను చెప్పదలచుకున్నది నిర్భయంగా చెప్పడం వారి ప్రత్యేకత. రావుగారి సాహితీ సేవ అపూర్వం. అందుకే సాహిత్యలోకంలో జోగారావుగారు “సాహితీబంధు&quot;గా సహృదయ పాఠకుల హృదయాల్లో స్థిర స్థాయిగా నిలిచిపోయారు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;ప్రాచీన మార్గముల గౌరవించుచు క్రొత్త
త్రోవలకు మోజువడుట పిన్న నాటినుండి జోగారావు 
తత్త్వము. అనుకరణముల నభిలషింపడు. ఉపజ్ఞకు
బలాటపడును. రచనము నూతనము. బాణీకొత్తది&quot;
{{right|- దువ్వూరి వేంకటరమణ శాస్త్రి}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|6}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1cux875ciyl0p5moiy3d9q62dze318</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213448</id>
    <revision>
      <id>557163</id>
      <parentid>557052</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T10:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557163</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="7810spexx25fec7o9foqjbryj4jcrtt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs200|ac}}'''II. కవిత్వం - పరిశీలన'''&lt;/p&gt;

&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;ఎవరు ఏమనుకున్నా నాకు పరవాలేదు. నా
మార్గంనాది. అదే శృంగార రసరాజమార్గం. ఆశృంగారమే నా
కవిత్వానికి సహృదయ నైవేద్యం&quot;.
{{right|- యస్వీ జోగారావు}}
&lt;/poem&gt;


జోగారావుగారు 1) పంచ కళ్యాణి (1958), -2) ఉపనిషత్తు (1961), 3) ప్రసన్న కుసుమాయుధం (1973), 4) అడిగొప్పుల హెూరుగాలి (1979), 5) శృంగార సర్వజ్ఞం (1981), 6) శృంగార భృంగారువు (1987), 7) గంధర్వ నగరం (1988) అనే ఏడు కవితా సంపుటాల్ని వీరు రాశారు.

'''1. పంచకళ్యాణి:'''

&quot;శ్రీ డాక్టరు యస్వీ జోగారావుగారు రంచించిన &quot;పంచ కళ్యాణి&quot; అన్న కావ్య సంపుటిని చూచితిని, గ్రంథకర్త గారు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయములో బండితులు, పరిశోధన చేసినవారు. మంచి భావుకులు. వీరి కలము పూర్వాధునికములయిన రెండు సంప్రదాయ మార్గములలోను నిరాఘాటముగ నడచినది. వీరి కవితా శక్తి
ప్రశంసనీయముగ నున్నది. ఎక్కువ భాగము వీరి అభిరుచి యాధునిక కవుల మార్గమునందె యున్నట్లు తోచును. కాని పద్య రచన పూర్వకవి మార్గమునందు మేలిమి తెలిసినవానిదిగాని యితరముకాదు. మరియు నీనాడు ప్రసిద్ధులయిన కొందఱు కవుల రచనలయందు వీరికిఁగల యభిమానము వీరి కొన్ని పద్యచరణ పద్య రచనలయందు కనిపించుచున్నది. వీరు విమర్శకులు, పరిశోధకులేగాక చక్కని కవులు కూడ నగుట ప్రశంసనీయము. వీరికి బరమేశ్వరుఁడు ఇతోధిక రచనయందవకాశములు కలిగించి యాంధ్ర సరస్వతీవికాసము కలిగించుగాతమని ప్రార్ధించుచున్నాను.”
{{right|- విశ్వనాథ సత్యనారాయణ}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|7}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7810spexx25fec7o9foqjbryj4jcrtt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557164</id>
      <parentid>557163</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T10:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>557164</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3071" sha1="pswq93os8grnrgysvlhceh96oczoi3g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs200|ac}}'''II. కవిత్వం - పరిశీలన'''&lt;/p&gt;

&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;ఎవరు ఏమనుకున్నా నాకు పరవాలేదు. నా
మార్గంనాది. అదే శృంగార రసరాజమార్గం. ఆశృంగారమే నా
కవిత్వానికి సహృదయ నైవేద్యం&quot;.
{{right|- యస్వీ జోగారావు}}
&lt;/poem&gt;


జోగారావుగారు 1) పంచ కళ్యాణి (1958), -2) ఉపనిషత్తు (1961), 3) ప్రసన్న కుసుమాయుధం (1973), 4) అడిగొప్పుల హెూరుగాలి (1979), 5) శృంగార సర్వజ్ఞం (1981), 6) శృంగార భృంగారువు (1987), 7) గంధర్వ నగరం (1988) అనే ఏడు కవితా సంపుటాల్ని వీరు రాశారు.


'''1. పంచకళ్యాణి:'''


&quot;శ్రీ డాక్టరు యస్వీ జోగారావుగారు రంచించిన &quot;పంచ కళ్యాణి&quot; అన్న కావ్య సంపుటిని చూచితిని, గ్రంథకర్త గారు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయములో బండితులు, పరిశోధన చేసినవారు. మంచి భావుకులు. వీరి కలము పూర్వాధునికములయిన రెండు సంప్రదాయ మార్గములలోను నిరాఘాటముగ నడచినది. వీరి కవితా శక్తి
ప్రశంసనీయముగ నున్నది. ఎక్కువ భాగము వీరి అభిరుచి యాధునిక కవుల మార్గమునందె యున్నట్లు తోచును. కాని పద్య రచన పూర్వకవి మార్గమునందు మేలిమి తెలిసినవానిదిగాని యితరముకాదు. మరియు నీనాడు ప్రసిద్ధులయిన కొందఱు కవుల రచనలయందు వీరికిఁగల యభిమానము వీరి కొన్ని పద్యచరణ పద్య రచనలయందు కనిపించుచున్నది. వీరు విమర్శకులు, పరిశోధకులేగాక చక్కని కవులు కూడ నగుట ప్రశంసనీయము. వీరికి బరమేశ్వరుఁడు ఇతోధిక రచనయందవకాశములు కలిగించి యాంధ్ర సరస్వతీవికాసము కలిగించుగాతమని ప్రార్ధించుచున్నాను.”
{{right|- విశ్వనాథ సత్యనారాయణ}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|7}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pswq93os8grnrgysvlhceh96oczoi3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213449</id>
    <revision>
      <id>557165</id>
      <parentid>557053</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T10:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557165</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4529" sha1="057qhylpr884podu8lrbklmw5bdkumy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;“పంచకళ్యాణి” గ్రంథం 1958లో వెలువడింది. ఇది ఖండకావ్య సంపుటి. “ముందు మాట&quot; బిరుదు రాజు రామరాజు గారు రాశారు. భారతి, ఆంధ్రపత్రిక ఉగాది సంచిక, తెలుగు, స్వతంత్ర, సమీక్ష మొదలైన పత్రికల్లో ఈ కవితలు వెలువడ్డాయి. జోగారావుగారి రచనల్లో శృంగార రసం ఎక్కువుగా చోటు చేసుకుంది. ఆయన రస ప్రపూర్ణుడు, రసరాజు. ఆంధ్ర రచయితల సంఘం, హైదరాబాదు వారు దీన్ని
ప్రచురించారు.

కవికైవారం, కావ్య సూక్తం, పొలిమేరలు, వసంతశ్రుతి, ఊహాకలాపం, రమణీ ప్రియదూతిక, మధుర లాలస, మనసులోని మాధవితో, ఉపశ్రుతి, కాంక్ష, సహవాసం, ధ్రువతార, ముత్తైదువ, నవోఢ, పరామర్శ, దృష్టి భేదం, సమన్వయం, తత్త్వమసి, శారదరాత్రి, శుభలేఖ, అక్షత, బొమ్మరిల్లు, బాలారిష్ట, బహువ్రీహి, దీపావళి, స్వగతం, తృప్తి, సినీవాలి, ఆరిందా, సువర్ణ శృంఖల, అనుభవశాలి, ఎందరో మహాను భావులు, చక్షుశ్శావాలు, నష్టజాతకాలు, గడియారాలు, ధర్మ సందేహం, పరమపదసోపాన పటం, హెూయాంగు హెూ, నిజం, కాళ రాత్రి, ప్రాయోపవేశము, మరణ వాఙ్మూలం,
ప్రళయలయ సిద్ధిర్భవతుమేసదా, ఫలశ్రుతి, పంచకళ్యాణి మొదలైన శీర్షికలు ఇందులో వున్నాయి.

ఇందులోని కవిత్వం పంచకళ్యాణి వలె అనేక విధాలైన ఛందస్సులతో, భావశిల్ప సమ్మేళనంగా నడిచింది. ఈ సంపుటిని బొప్పరాజు రామకృష్ణం రాజుగారికి అంకితం ఇచ్చారు. కృతి సమర్పణోత్సవం, హైదరాబాద్ &quot;శ్రీకృష్ణ రాయాంధ్ర భాషా నిలయం&quot;లో 1958 అక్టోబర్‌లో జరిగింది. సభాధ్యక్షులుగా ఖండవల్లి లక్ష్మీ రంజనం వ్యవహరించారు. ఈ సభలో అతిరథ మహారథులు విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, మాడపాటి హనుమంతరావు, తాపీ ధర్మారావు, దివాకర్ల వెంకటావధాని, కాళోజీ నారాయణ రావు, సి. నారాయణరెడ్డి, దాశరధి మొదలైన వారు పాల్గొన్నారు.

ఇందులోని కవిత్వాన్ని విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, కాళోజీ నారాయణ రావు, దువ్వూరి వేంకటరమణ శాస్త్రి, గంటిజోగి సోమయాజి, కె.వి.ఆర్. నరసింహం, ఖండవల్లి లక్ష్మీ రంజనం, పి.వి. రాజమన్నారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ మొదలైన వారు ప్రశంసించారు.

గ్రంథప్రారంభంలో &quot;కవి కైవారం&quot; ఖండికలో నన్నయ తిక్కన మొదలైన పూర్వ కవులవే కాక నవయుగ వైతాళికుడు కందుకూరి వీరేశలింగం, ఆధునిక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|8}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>057qhylpr884podu8lrbklmw5bdkumy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213450</id>
    <revision>
      <id>557166</id>
      <parentid>557069</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T10:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557166</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2224" sha1="0vmma9msawro8s3206b1ljaop7cku7s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తెలుగు సాహిత్య యుగ కర్త గురజాడ అప్పారావు మొదలైన వారిని గూర్చి కూడా తలచుకున్నారు రావుగారు. తర్వాత
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;అస్తవ్యస్త వర్తమాన కాలవ్యవస్థలో
ఆశలు పరికిస్తూ పరిక్రమిస్తూ
కవితా చరిత్రలో
కడచిన కాలం
కరాళకంకాళం
కాదని వాదిస్తూ
నివేదిస్తా
భావికాల భవ్యకవితా
భారతదేవతా
పునఃప్రావిర్భూతికి
పురోహితులైన మహితాత్ములందరికీ
నా నమస్సుమనస్సులు
................
తరతరాల దేశ దేశ
సారస్వత సత్య వ్రతు
లెందరో మహానుభావు
లందరికీ వందనములు&quot;
&lt;/poem&gt;


వర్తమాన కాలంలోని కవితా వ్యవస్థ అస్త వ్యస్తంగా వుందని ఆవేదన చెందారు. గత కవితా చరిత్ర చాలా గొప్పదని కొనియాడారు. త్వరలో మంచి కవిత్వం వస్తుందని తెలియజేశారు రావుగారు. ఈ కవితలో మంచి కవితకు ఎల్లలు వుండవని చెప్పారు.

ఇదే ఖండిలో జోగారావు గారు ప్రతిభను గూర్చి ఇలా అన్నారు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;ప్రతిభ యన్నది నిత్య నూత్నము
ప్రతిభ కవితకు ప్రాణ సారము
ప్రతిభ ప్రకటితమైన చోటను
ప్రాత క్రొత్తలు లేవు కవితకు
క్రాంతదర్శనమున్న చోటను
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|9}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0vmma9msawro8s3206b1ljaop7cku7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557167</id>
      <parentid>557166</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T10:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>557167</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2225" sha1="rsw2sk5kotoo7chnalkxsxlh2a9sptw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తెలుగు సాహిత్య యుగ కర్త గురజాడ అప్పారావు మొదలైన వారిని గూర్చి కూడా తలచుకున్నారు రావుగారు. తర్వాత
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;అస్తవ్యస్త వర్తమాన కాలవ్యవస్థలో
ఆశలు పరికిస్తూ పరిక్రమిస్తూ
కవితా చరిత్రలో
కడచిన కాలం
కరాళకంకాళం
కాదని వాదిస్తూ
నివేదిస్తా
భావికాల భవ్యకవితా
భారతదేవతా
పునఃప్రావిర్భూతికి
పురోహితులైన మహితాత్ములందరికీ
నా నమస్సుమనస్సులు
................
తరతరాల దేశ దేశ
సారస్వత సత్య వ్రతు
లెందరో మహానుభావు
లందరికీ వందనములు&quot;
&lt;/poem&gt;


వర్తమాన కాలంలోని కవితా వ్యవస్థ అస్త వ్యస్తంగా వుందని ఆవేదన చెందారు. గత కవితా చరిత్ర చాలా గొప్పదని కొనియాడారు. త్వరలో మంచి కవిత్వం వస్తుందని తెలియజేశారు రావుగారు. ఈ కవితలో మంచి కవితకు ఎల్లలు వుండవని చెప్పారు.

ఇదే ఖండిలో జోగారావు గారు ప్రతిభను గూర్చి ఇలా అన్నారు.

&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;ప్రతిభ యన్నది నిత్య నూత్నము
ప్రతిభ కవితకు ప్రాణ సారము
ప్రతిభ ప్రకటితమైన చోటను
ప్రాత క్రొత్తలు లేవు కవితకు
క్రాంతదర్శనమున్న చోటను
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|9}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rsw2sk5kotoo7chnalkxsxlh2a9sptw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557168</id>
      <parentid>557167</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T10:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>557168</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2226" sha1="bl61142dzbbjfxybrdzpber9ba9ihob" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తెలుగు సాహిత్య యుగ కర్త గురజాడ అప్పారావు మొదలైన వారిని గూర్చి కూడా తలచుకున్నారు రావుగారు. తర్వాత
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;అస్తవ్యస్త వర్తమాన కాలవ్యవస్థలో
ఆశలు పరికిస్తూ పరిక్రమిస్తూ
కవితా చరిత్రలో
కడచిన కాలం
కరాళకంకాళం
కాదని వాదిస్తూ
నివేదిస్తా
భావికాల భవ్యకవితా
భారతదేవతా
పునఃప్రావిర్భూతికి
పురోహితులైన మహితాత్ములందరికీ
నా నమస్సుమనస్సులు
................
తరతరాల దేశ దేశ
సారస్వత సత్య వ్రతు
లెందరో మహానుభావు
లందరికీ వందనములు&quot;
&lt;/poem&gt;


వర్తమాన కాలంలోని కవితా వ్యవస్థ అస్త వ్యస్తంగా వుందని ఆవేదన చెందారు. గత కవితా చరిత్ర చాలా గొప్పదని కొనియాడారు. త్వరలో మంచి కవిత్వం వస్తుందని తెలియజేశారు రావుగారు. ఈ కవితలో మంచి కవితకు ఎల్లలు వుండవని చెప్పారు.


ఇదే ఖండిలో జోగారావు గారు ప్రతిభను గూర్చి ఇలా అన్నారు.

&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;ప్రతిభ యన్నది నిత్య నూత్నము
ప్రతిభ కవితకు ప్రాణ సారము
ప్రతిభ ప్రకటితమైన చోటను
ప్రాత క్రొత్తలు లేవు కవితకు
క్రాంతదర్శనమున్న చోటను
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|9}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bl61142dzbbjfxybrdzpber9ba9ihob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఇచ్చోటనే పద్యం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213460</id>
    <revision>
      <id>557111</id>
      <parentid>557083</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T15:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>రవిచంద్ర</username>
        <id>146</id>
      </contributor>
      <comment>అక్షర దోష సవరణ</comment>
      <origin>557111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1412" sha1="dxn23l1v2cre4oe86t47c9byd5w06qo" xml:space="preserve">సత్యహరిశ్చంద్ర పద్యనాటకంలో ప్రజాదరణ పొందిన, గుర్రం జాషువా రాసిన కాటి సీను పద్యం.
&lt;poem&gt;
ఈ భూమిని ఏమని వర్ణింతును?
ఎంతని వర్ణింతును?
ఎందరెందరో మహానుభావులు ఈ భూమిలోనే...

ఇచ్చోటనే సత్కవీంద్రుని కమ్మని 
     కలము, నిప్పులలోనఁ గఱఁగిపోయె
యిచ్చోటనే భూములేలు రాజన్యుల
     యధికారముద్రిక లంతరించె
యిచ్చోటనే లేఁత యిల్లాలి 
    నల్లపూసల సౌరు గంగలోఁ కరగిపోయె
యిచ్చోటనే ఎట్టి పేరెన్నికల్ గన్న
     చిత్రలేఖకుని కుంచియె నశించె
ఇది పిశాచులతో నిటలేక్షణుండు
గజ్జె గదలించి యాడు రంగస్థలంబు
ఇది మరణదూత తీక్షణమౌ దృష్టు లొలయ
అవనిఁ బాలించు భస్మసింహాసనంబు
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>dxn23l1v2cre4oe86t47c9byd5w06qo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/178</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213466</id>
    <revision>
      <id>557103</id>
      <timestamp>2026-05-26T13:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557103</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2541" sha1="pakgrr08kjpgz9g4tebvwbp5oyirgoh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|172|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}&lt;/noinclude&gt;దుఁ జెప్పఁబడియెను.

ఇక పూర్వరాత్రియందు అగ్న్యుపాసనము, దేవతార్చనము, వైశ్వదేవము, అభ్యహారము ననినాలుగు కర్మములు కలవు.

వీనిలో వైశ్వదేవ మన్నసంస్కారమున కావశ్యకమైనది. అతిథిసత్కారంబు నావశ్యకమె శ్లో॥ దివాతిథౌతు విముఖే గతేయత్పాతకం నృప। తదేవాష్టగుణం పుంసాం సూర్యేస్తేవిముఖే కృతే॥ పగలువచ్చినయతిథి యాదరింపఁబడక విముఖుఁడై పోయినకారణంబునఁ గలుగుపాతకముకంటె నెనిమిదిమడుంగులు పాతకంబు
రాత్రివచ్చినయతిథి విముఖుఁడగునెడఁ గలుగునని బుధస్మృతి యందు గలదు. ఏలనిన, పగలు వచ్చినయతిథి నాదరింపకున్న నతఁడప్పు డింకొకచోటికి పోవ వీలుగలదుగాని రాత్రివచ్చినవాని కట్టివీలు లేదు. కావున రాత్రియం దతిథిసత్కార మత్యావశ్యకము.

శ్లో॥ నిశాయాః ప్రథమే యామే జపయజ్ఞార్చనాదికం॥ రాత్రియొక్క ప్రథమయామముననె జపయజ్ఞము, దేవతార్చనముమొదలగువానిఁ జేయవలయునని శౌనకుఁడు వచించెను. కావున నీకర్మములను ప్రథమయామముననె చేయవలయు

ఈకాలమునందు మధ్యాహ్నమునంబలె భోజనము చేయఁగూడదు. కావుననె, ధన్వన్తరి, శ్లో॥ రాత్రౌహి భోజనం కుర్యా త్ప్రథమప్రహరాన్తరే కించిదూనం సమశ్నీయా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pakgrr08kjpgz9g4tebvwbp5oyirgoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/179</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213467</id>
    <revision>
      <id>557104</id>
      <timestamp>2026-05-26T13:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557104</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2810" sha1="6mkc3pog5e99wztn6cdaa0zb1gpccsx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|173}}&lt;/noinclude&gt;ద్దుర్జరం పరివర్జయేత్॥ రాత్రికాలమున మొదటిజాములోపల తేలికగా భుజింపవలయు. సులభముగా జీర్ణముగాని వస్తువులను భుజింపఁగూడదు. అని వచించెను. ఇందుఁగారణమేమనిన, సూర్యోదయము మొదలుకొని సూర్యకిరణములచే క్రాగుచుండినరక్త మన్నినాడులయందు ప్రవహించుచుండును. సూర్యుం డస్తమింప క్రమముగా శీత మభివృద్ధి నొందుటచే రక్తము గట్టిపడును. శైత్యమువలననే నాడులచర్మంబును కొంత ముడుచుకొనును. దానంజేసి శరీరము పగటియందుంబలె తేలికగా సంచరింపనేరదు.

ఇట్లు, రక్తప్రచారము కొంతతగ్గి, అవసర మగుపిత్తంబును న్యూనమై యున్నప్పుడు వాతకఫములు ప్రకోపించుచుండుటంజేసి జీర్ణశక్తి తగ్గిపోవుచుండును. కావున ధన్వన్తరియె.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
శ్లో॥ రక్తానా మప్రచారాచ్చ జాఠరాగ్నే రదీపనాత్ ।
   జ్యోత్స్నాతమోహిమై ర్భూయ శ్శైత్య స్యా ప్యభివర్ధనాత్ ॥
   కించిదూనం సమశ్నీయా ద్గుర్జరం తత్ర వర్జయేత్ ॥
&lt;/poem&gt;


రాత్రికాలమున, రక్తమునకు ప్రచారము తగ్గుటను, జఠరాగ్ని మంద మగుటను, వెన్నెల, తమస్సు, మంచు వీనిచే శైత్యము వృద్ధిగాంచుటను కొంచెము లఘువుగా భుజింపవలయు. సులభముగా జీర్ణింపనిపస్తువును విడువవలయునని వచించెను. సులభముగా జీర్ణింపనివస్తువు లనఁగా, పెరుగు మొదలైనవి. 
ఆకారణముననె రాత్రిచర్యయందు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6mkc3pog5e99wztn6cdaa0zb1gpccsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/180</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213468</id>
    <revision>
      <id>557105</id>
      <timestamp>2026-05-26T13:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557105</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="kxv1wuqe9liygk8wsl87rc07tb2vu2s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|174|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
శ్లో॥ సద్యోమాంసం నవం చాన్నం బాలాస్త్రీ క్షీరభోజనం।
   ఘృత ముష్ణోదకస్నానం సద్యః ప్రాణకరాణి షట్॥

శ్లో॥ పూతిమాంసం స్త్రీయో వృద్ధా బాలార్క స్తరుణం దధి।
   ప్రభాతే మైధునం నిద్రా సద్యః ప్రాణహరాణి షట్ ॥
&lt;/poem&gt;


అపుడు వండినమాంసము, వేడియన్నము, పదునాఱేండ్లప్రాయముగలవనిత, పాలు, నెయ్యి, ఉష్ణోదకస్నానము ఈయాఱును నప్పుడే బలము నొసంగును. చల్లారిపోయినమాంసము తినుట, ముదుసలికాంతతో సమాగమము, ప్రొద్దుటియెండను సేవించుట, తోడితోడనిపెరుగు ద్రావుట, వేకువను స్త్రీసమాగము, అప్పుడు నింద్రించుట ఈయాఱును నప్పుడె ఆయువును క్షీణింపఁజేయునని ధన్వన్తరియే వచించెను. కావుననే ధర్మశాస్త్రవిదులును, శ్లో॥ రాత్రౌ దధ్యన్నభుక్తేశ్చ ఆయుః క్షీణం  దినేదినె।  రాత్రికాలమున పెరుగన్నము దినునెడ నానాటికి నాయువు క్షీణించునని వచించుచున్నారు. రాత్రికాలమున
జలపానమునుగూర్చి భోజుఁడు చారుచర్యయందు,
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
శ్లో॥ పిబే ద్ఘటసహస్రాణి యావ దస్తంగతే రనౌ।
   అస్తంగతే దివానాథే ఏకంబిందు ర్ఘటోసమః॥

   ని శ్యభోజనవేళాయాం స్వల్పమ ప్యుదకం విషం।
   గండూష మాచరే ద్రాత్రౌ తృష్ణావాన్ శీతలైర్జలైః॥

   రాత్రౌ వ్యవాయశ్రాన్తానాం సంభోగవ్యవసాయినాం।
   తత్తు సంతర్పణం సద్యో ధాత్వింద్రియబలప్రదం॥
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kxv1wuqe9liygk8wsl87rc07tb2vu2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/181</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213469</id>
    <revision>
      <id>557106</id>
      <timestamp>2026-05-26T14:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557106</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="rl0p65zkoheukq9ql3ywfj0lraxhojp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|175}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
తృప్తితస్తు విదగ్ధేన్నే యః పిబే ద్వారిశీతలం।
విదాహం ప్రశమం యాతి శేష మన్నంచ జీర్యతి॥
అజీర్ణే భేషజం వారి జీర్ణే వారి బలప్రదం।
అమృతం భోజనే వారి భుక్తస్యోపరి త ద్విషం॥
&lt;/poem&gt;


సూర్యుం డస్తమింపకపూర్వము పెక్కుకడవల నీరుద్రావినను బాధ కలుగదుగాని సూర్యుం డస్తమించినపిదప ద్రావినయొ కన్నీటిబొట్టైనను కడవెడునీటితో సమానమై బాధ కలిగించును. రాత్రిపూట భుజించునపుడు ద్రావిననీరు బాధింపదుగాని భుజింపనప్పుడు కొంచెమునీరు ద్రావిననునది విషప్రాయ మగును. కావున నప్పుడు చన్నీరు పుక్కిలించివిడువవలయు. రాత్రికాలమున సంభోగాదులచే శ్రమ మొందినవారికి జలపానము బల ప్రదమే యగును. అన్నము కొంత జీర్ణమైనవెనుక నీరుద్రావునెడ విదాహము శమించుటయెగాక మిగిలినయన్నంబును జీర్ణమగును. అన్నముజీర్ణముకాని యప్పుడు జల మౌషధప్రాయమై జీర్ణశక్తి నొసగును. అన్నము జీర్ణమైనపిదప జలపానము సేయునెడ బలము నొసఁగును. భుజించునప్పుడైననో, జలపానము అమృతముతో తుల్య మైనది. కాని భుజింపగనె నీరుద్రావునెడ నది విషమే యగునని వచించెను.

ఇట్లు పూర్వరాత్ర కార్యమును నెరవేర్చుకొని యప్పుడు వేరొకకార్యము లేకున్నను వెంటనే నిద్రింపఁగూడదు. భుజించి, సుఖముగాఁ గూర్చుండి, తాంబూలము గ్రహించి, పురాణే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rl0p65zkoheukq9ql3ywfj0lraxhojp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/182</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213470</id>
    <revision>
      <id>557113</id>
      <timestamp>2026-05-26T16:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557113</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1994" sha1="6h50cs0wqfuxsv4ggpn4nua1pttp6yd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|176|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}&lt;/noinclude&gt;తిహాసాదులచేగాని, చిత్తోల్లాసకరము లగుకృత్యములతోగాని యొకయర్థయామము గడపవలయు.

{{c|ఇది}}

{{c|పూర్వనిశాప్రకరణము.}}
{{rule|2cm}}

{{c|మధ్యనిశాప్రకరణము.}}

ఇఁక, మధ్యనిశాప్రకరణము ప్రకృతము. ఈకాలమున సుఖనిద్ర నొందుట, లేక, ధర్మపత్నీసమాగమము వీనిని తగునటు లనుభవింపవలయు.

ఈకాలమున సుఖనిద్రకై స్మృతికర్తలు పెక్కునియమములఁ జెప్పిరి. ఎట్లనిన,

సూ॥ నిద్రాస్థానం గచ్ఛన్ పాణిపాదం ప్రక్షాళయేత్ । నాన్యచింత స్స్వపేత్ ! నావాతే నాతివాతేవా నాత్యంతానావృతేథవా॥ నదం శమశకాక్రాంతే నచ భూయిష్ఠమత్కుణే నాన్యదీయేచ శయనే నసంమర్దే  నవాపరైః। కటాదా వౌషధావాపి క్షామాదౌ ప్రాణిజేథవా। స్వపేత్ సర్వార్థసిద్ధ్యర్ధం వామభాగ మధోదధత్ । సోపధానః స్వపే త్ప్రాజ్ఞ మంచాదౌ భూతలేనహి॥ ళూకకీటాదిమైః కీటైః యథా భూతలసర్పిభిః। నోపహన్యుః యథా పక్షికీటాద్యావా స్వకాం తనూం। యథాకా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6h50cs0wqfuxsv4ggpn4nua1pttp6yd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/183</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213471</id>
    <revision>
      <id>557114</id>
      <timestamp>2026-05-26T16:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557114</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2676" sha1="mvnf0pe3nd4xgvt1ud2jkv3oj20wjcp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|177}}&lt;/noinclude&gt;లం కంబళాదిప్రావృతీరపి చాంచయేత్ ॥

కాలుసేతులు కడిగికొని నిద్రాస్థానమున కేగి యితర చింత విడిచి నిద్రింపవలయు. గాలి బొత్తిగ లేనిచోటగాని, ఆరుబైటనుగాని, ఈగలు, దోమలు, నల్లులు, గలచోటగాని, ఒరునిపక్కమీదగాని, సమ్మర్దమునందుగాని, పండుకొనఁగూడదు. చాపమీదగాని, ఓషధినిర్మితము, పట్టువస్త్రము, మొదలగు ప్రాణిజమునందుగాని, మంచము మొదలగువానియందుగాని తలగడతో గూడినదానియందు ఎడమపార్శ్వమున పండుకొనవలయు, నేలమీద పండుకొనఁగూడదు. నేలమీద తిరుగు పురువులు కుట్టకుండునట్లు, ఆకసమునఁదిరుగు పక్షులు మొదలగునవి బాధింపకుండునట్లును నాచ్ఛాదనముగలచోట
మంచము మొదలగువానిమీద పండుకొనవలయు, అవసరమగునేని కంబళము మొదలగువానిఁ గప్పుకొనవలయు నని మొదలుగాఁ జూడనగును.

వైద్యకమున, ప్రాణిజము. ఔషధము, నైసర్గికము నని శయనము గృహస్థులకు మూడువిధములుగాఁ జెప్పఁబడినది. యతులకు ప్రాణిజముగాని నైసర్గికముగాని యుపయోగించును. ఇందు, పట్టుచర్మము మొదలగునది ప్రాణిజము. పొదరిండ్లు, శిల స్థండిలము మొదలైనది నైసర్గికము. ఔషధము, సశిల్పము, నశిల్పము నని రెండువిధములు. ఇందు చివురుటాకులు, పూవులు మొదలైనవి యశిల్పములు. చాప మొదలగునవి సశిల్పములు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mvnf0pe3nd4xgvt1ud2jkv3oj20wjcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/184</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213472</id>
    <revision>
      <id>557118</id>
      <timestamp>2026-05-26T16:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557118</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2517" sha1="p8tn17ppkjls1etu9nldqjr2adk70x3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|178|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}&lt;/noinclude&gt;వీనిలో ప్రాణిజంబులును కాలానుసారముగా గృహస్థునకు నియతములే యగుచున్నవి. శుక్రమును శోధించుస్వభావముగలవియు, రక్తమును వృద్ధి నొందించునవియు, అతిశీతోష్ణములు కానివియు దోషసామ్యము గలిగించునవియు, నగుశయనములు గృహస్థునకు నియతము లైనవి.

ఉష్ణవీర్యములు, వాతహరములు, పిత్తశోధకములు, లాఘనప్రదములు మదహరములు నగుశయనము లితరాశ్రమస్థులకు నియతములు. కావున, స్థండిలాదులు యత్యాదులకును మంచము మొదలగునవి గృహస్థులకును విధింపఁబడియెను.

ఒరునిశయ్యయం దాపురుషునిస్వేదాదిసంబంధ ముండుటను, అది యితరునకు రోగజనకం బగుటను వేరొకనిశయ్యయందు పండుకొనఁగూడదు.

కావుననె స్తన్య మిడుసమయమునందు గాక తక్కు సమయమున తల్లిపిల్లలకును, సమాగమసమయము నందగాక తక్కు సమయమున దంపతులకును పృథక్శయ్య విధింపఁబడియెను. కొందఱు కొంతసేపునిలుచుండి పోయినపదంపడియు వారు నిలుచున్నచోట నైదాఱునిమిషములదాఁక తాపము కలిగి
యుంట యనుభవసిద్ధమై యున్నది. కావున నితరునిశయ్య కూడదనుట నిర్వివాదము.

మఱియు, మలభూయిష్ఠ మైనది, సూతిక కుపయోగించినది, రజస్వల కుపయోగించినది, శవమునకు వేసినది, నీచో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p8tn17ppkjls1etu9nldqjr2adk70x3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/185</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213473</id>
    <revision>
      <id>557119</id>
      <timestamp>2026-05-26T16:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557119</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2552" sha1="sgthgbvk8v8fslbhtl2pk555bi90dqx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|179}}&lt;/noinclude&gt;పయుక్త మైనది, రోగిగృహీతమైనది, బొత్తుగా కూడవు. ఆచారసారమునందు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
శ్లో॥ శుచిం దేశం వివిక్తంతు గోమయే నోపలేపయేత్।
   ప్రాగుదక్ప్రవణేచైవ సంవిశేత్తు తథా బుధః॥

   ప్రాక్శిరాస్తు స్వపే న్నిత్యం తథావై దక్షిణాశిరాః।
   ఉదక్శిరా నస్వ పేత్తు తథా ప్రత్యక్శిరానచ।
   మహాదేవగృహేవాపి మాతృవేశ్మని నస్వపేత్॥

   నయక్ష నాగాయతనే స్కందస్యాయతనే తథా।
   తరుచ్ఛాయాసుచ తథా శర్కరాస్థిషు పాంసుషు॥

   నస్వపేచ్చ తథాదర్భే వినాదీక్షాం కథంచన!
   ధాన్యగోదేవవిప్రాణాం గురూణాంచతథోపరి॥

   నచాపిభిన్నశయనే నాశుచౌ నాశుచిస్తథా।
   నార్ద్రవాసా ననగ్నశ్చ నోత్తరాశ్రితమస్తకః॥
   నాకాశే పర్వతే శూన్యే నచచైత్యద్రుమే తథా॥
&lt;/poem&gt;


గృహంబున తూర్పుదెసనుగాని, ఉత్తరపుదెసనుగాని పవిత్రమగువిజనప్రదేశంబును గోమయముతో నలికించి యచట శయ్యనేర్పరుచుకొని, తూర్పుతలగాగాని, దక్షిణపుతలగాగాని పండుకొనవలయు. పడమరతలగాఁగాని, ఉత్తరపుతలగాఁగాని పండుకొనఁగూడదు. ఈశ్వరాలయము నందును, మాతృకాలయమునందు, యక్షాలయమునందును, నాగాలయమునందును, స్కందాలయమునందును, చెట్లనీడలయందును, రాళ్లు, నస్థులు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sgthgbvk8v8fslbhtl2pk555bi90dqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/186</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213474</id>
    <revision>
      <id>557120</id>
      <timestamp>2026-05-26T17:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557120</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2718" sha1="cvaiuwe1pteelbhgesaje1urm93mz0g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|180|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}&lt;/noinclude&gt;దుమ్ము మొదలగువానియందును పండుకొనఁగూడదు. దీక్షాసమయమునగాక దర్భయందు పండుకొనఁగూడదు. ధాన్యము మీదను, గోవులమీదను, విప్రులు, గురువులుమొదలగువారి కంటె నెత్తగుప్రదేశమందును, పగిలినదానియందును, అపవిత్రమగుశయనమందును పండుకొనఁగూడదు. అపవిత్రుఁడును, తడిగుడ్డ గట్టుకొనియు, దిగంబరు డయ్యు పండుకొనఁ గూడదు, ఆచ్ఛాదనములేనిచోటను, పర్వతమునందును, చైత్యవృక్షము క్రిందను పండుకొనఁ గూడదు.

విషవాయువు, విషక్రిములు మొదలగువానిదోషము హరించుటకై శయనగృహమును గోమయముచే శుద్ధి గావింప వలయునని చెప్పఁబడియెను. వృక్షములమీద గూబలుమొదలగుపక్షు లుండుగాన వానిమలములు పైనఁబడునని యెంచిచెట్లక్రింద శయనము నిషేధింపఁ బడియెను. కాల్పబడుశవముల పొగ చైత్యవృక్షముపై పారుచుండుటంజేసి ఆపొగపారిన ప్రదేశము రాత్రికాలమున మంచునీరితోగూడ మలరేణువులను గ్రక్కుచుండుగాన చైత్యవృక్షముక్రిందఁ బండుకొనఁగూడదని వచింపఁబడియె. గురువిప్రాదులకంటె నున్నతస్థలమున శయనించుట పాపహేతు వగుటంజేసి యది నిషేధింపఁబడియెను.

దేవాలయములయందుఁ బండుకొనునెడ నిద్రాసమయమున మనుజునిశరీరమునుండి చెమటమొదలగు మలములు స్రవించుచుండుగాన దానివలన దేవతాకోపము సంభావితము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cvaiuwe1pteelbhgesaje1urm93mz0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/187</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213475</id>
    <revision>
      <id>557122</id>
      <timestamp>2026-05-26T21:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557122</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2502" sha1="jzaksl1tycqsr2ois3qlip5f55n6gba" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|181}}&lt;/noinclude&gt;గావున నచట శయనము నిషేధింపఁబడియెను. ఇట్లే కడమ నియమములకును ఫల మూహించుకొనునది.

పండుకొనునప్పుడు దేవతాస్మరణము, మంత్రరక్ష మొదలగునవి యాస్తికచిహ్నములుగాన ఆర్యులకు నియతము లగుచున్నవి.

గృహస్థులకు కర్మాధిక్యంబుచే నింద్రియ క్లేశ మధికముగాన నిద్రాకాలంబు నధికమే యగు. బ్రహ్మచారికి, గురుశుశ్రూషకంటె నింద్రియక్లేశ మెక్కువగా లేదుగాన, సూ॥ పూర్వోత్థాయీ జఘన్యసంవేశీ॥ అనుసూత్రమున గృహస్థునికంటెనిద్రతక్కువగనె విధింపఁబడియె.అట్లే స్త్రీలకును భర్తృశుశ్రూషకంటెనింద్రియగ్లాని యధికముగా లేనందున భర్తకంటె ముందు మేల్కాంచుట, భర్త నిద్రించినపిదప నిద్రించుట నియమింపఁబడియెను.

ఇట్లీ నియమము లన్నియు కేవలము నాముష్మికసుఖమునకేగాక శరీరారోగ్యరూప మగునైహికసుఖమునకు నుపయోగించునట్లు శోధకులచే నియమింపఁబడియెను. అయినను అశోధకులకుఁ బధ్యభోజనంబుంబలె నివి కష్టజనకములుగాఁ దోచెడిని.

{{c|స్త్రీ సంపర్కము.}}

ఇందు, గమ్యయగుస్త్రీలక్షణ మిట్లు చెప్పఁబడియె. వ్యాసుఁడు,
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
శ్లో॥ నాస్నాతాంతు స్త్రియం గచ్చేత్ నాతురాం నరజస్వలాం
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jzaksl1tycqsr2ois3qlip5f55n6gba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/188</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213476</id>
    <revision>
      <id>557125</id>
      <timestamp>2026-05-26T21:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557125</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="svw28q9300d499qqzd8ozlscbed4dfu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|182|ఆర్యధర్మప్రత్యక్షఫలబోధిని|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
నోపేయా ద్గర్భిణీం నారీం దీర్ఘ మాయుర్జిజీవిషుః॥
నానిష్టాం నప్రకుపితాం నాప్రశస్తాం నరోగిణీం।
నాదక్షీణాం నాన్యకామాం నాకామాం నాన్యయోషితం॥
క్షుత్ క్షామాం నాతిభుక్తాంచ స్వయంచైతై ర్గుణై ర్యుతః!
స్నాతః స్రగ్గంధధృక్పీతః వ్యవాయం పురుషో వ్రజేత్ ॥
&lt;/poem&gt;


దీర్ఘ మగునాయువు నపేక్షించువాఁడు స్నానముచేయనిదానిని, రోగవతిని, రజస్వలను, గర్భవతిని, పొందఁగూడదు. అట్లు, ఇష్టము లేనిదానిని, కోపించినదానిని, అపవిత్రురాలిని అసమర్థురాలిని, ఇతరునియందు కామముకలదానిని, కామములేనిదానిని, పరనారిని, ఆకలిగొన్నదానిని, భుక్తాయాసము గలదానిని, తాను నిట్టిగుణములు గలవాఁడయ్యను పొందఁగూడదు. స్నానముచేసి, స్రగ్గంధాదుల ధరించి భోగింపవలయు. చారుచర్యయందు భోజుఁడును,
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
శ్లో॥ రతికాలైక శయన మన్యకాలే పృధక్శయీ!
   స్త్రీణాం శ్వాసానిలైః పుంసాం దుర్భగత్వం ప్రజాయతే!

శ్లో॥ ఏకశాయీ ద్విభోజీఛ షణ్మూత్రద్విపురీషకః।
   స్వల్పసంగమకారీచ శతవర్షాణి జీవతి॥
&lt;/poem&gt;


స్త్రీల నిట్టూర్పులు సోకునెడ పురుషులకు దౌర్భాగ్యము సంభవించును. కావున రతికాలమునఁగాక తక్కు కాలమున వేరుగా పండుకొనవలయు. ఒక్కఁడే పండుకొనువాఁడును, రెండుమార్లు భుజించువాఁడును, ఆఱుమార్లు మూత్ర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>svw28q9300d499qqzd8ozlscbed4dfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini (1923, Telugu).pdf/189</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213477</id>
    <revision>
      <id>557126</id>
      <timestamp>2026-05-26T21:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557126</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2411" sha1="q2wypr8dyr0oyite5d43qksaaygtdw0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||నిత్యకాండము - ఉషఃప్రకరణము|183}}&lt;/noinclude&gt;మును, రెండుమార్లు మలమును విడుచువాఁడును, మితముగ స్త్రీసంపర్కము నొందువాఁడును నూరువర్షములు జీవించునని వచించెను.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
శ్లో॥ ధాతుక్షయో రోగవృద్ధి రశ్రీ స్సత్కర్మవిప్లవః।
   సౌభాగ్యా యుర్యశోనాశః పుంసాం స్త్రీ ష్వతిసంగినాం॥
&lt;/poem&gt;


స్త్రీలయం దత్యాసంగముగలపురుషులకు ధాతుక్షయము, రోగవృద్ధియు, వైవర్ణ్యము, సత్కర్మనాశము, సౌభాగ్యము, కీర్తి నశించుటయు సంభవించును. అని చెప్పఁబడియెను. ఇందు పూర్వపూర్వము, ఉత్తరోత్తరమునకు హేతు వగును. ఎట్లనిన,

దేశకాలవ్యవస్థలేక స్త్రీసంపర్కము నొందుటచే శుక్రము క్షయ మొందును. శుక్రము క్షయింప దౌర్బల్యమువలన
ననేకరోగములు వచ్చును. వానివలన శరీరకాంతి తరుగును. ఇట్టియశక్తిచే స్నానాది సత్కర్మములు విడువంబడును. దానంజేసి యిహపరసుఖములకు దూర మగునని యాశయము.

ఆర్యులకు స్త్రీసమాగమము కేవలము కామపూర్తికి నుపయోగించునది కాదు. ఇంకేమనిన, సత్సంతానావాప్తి
యే ఫలముగాఁగలది. కాఁబట్టి, నిషిద్ధదినములలోఁ జేరని ఋతుకాలమున సమాగమము విహితము.

{{c|ఇది}}
{{c|మధ్యనిశాప్రకరణము.}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q2wypr8dyr0oyite5d43qksaaygtdw0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>