సాంఖ్య యోగము

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>సాంఖ్య యోగము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2238</id>
    <revision>
      <id>557799</id>
      <parentid>557786</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . */</comment>
      <origin>557799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43816" sha1="birvgs66qxm1i8f6mival131rig6dsg" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>birvgs66qxm1i8f6mival131rig6dsg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557800</id>
      <parentid>557799</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . */</comment>
      <origin>557800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44026" sha1="6m5xud787sm2u9z7qjf4bgwatoo6rdi" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>6m5xud787sm2u9z7qjf4bgwatoo6rdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557801</id>
      <parentid>557800</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . */</comment>
      <origin>557801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44258" sha1="8hvtqtlh2ssmbi7xvqqc91ei90534ly" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>8hvtqtlh2ssmbi7xvqqc91ei90534ly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557802</id>
      <parentid>557801</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . */</comment>
      <origin>557802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44514" sha1="656vlhi4cx209fqvbxkped5tka0v0mx" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>656vlhi4cx209fqvbxkped5tka0v0mx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557805</id>
      <parentid>557802</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* యదా తే మోహకలిలం. . . */</comment>
      <origin>557805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44753" sha1="qnavrx1o8swkv9f7wly5az9yzhm48vt" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>qnavrx1o8swkv9f7wly5az9yzhm48vt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557806</id>
      <parentid>557805</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . */</comment>
      <origin>557806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44990" sha1="na1i99rinz33uwy62qr0t3jnwbomrl6" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>na1i99rinz33uwy62qr0t3jnwbomrl6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557807</id>
      <parentid>557806</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . */</comment>
      <origin>557807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45261" sha1="0ncaiilisiiiifcrk2wt6c9cng1y8ff" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>0ncaiilisiiiifcrk2wt6c9cng1y8ff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557808</id>
      <parentid>557807</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . */</comment>
      <origin>557808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45560" sha1="19h7zd5pkvgbtmc8hl7orsw8i253aq3" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>19h7zd5pkvgbtmc8hl7orsw8i253aq3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557809</id>
      <parentid>557808</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . */</comment>
      <origin>557809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45791" sha1="7dx51s8x2allr7s7klsrpw9nvqe7ydh" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>7dx51s8x2allr7s7klsrpw9nvqe7ydh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557810</id>
      <parentid>557809</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . */</comment>
      <origin>557810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46062" sha1="imwy33t6g1dcagjz7daddl0a8tz8my8" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>imwy33t6g1dcagjz7daddl0a8tz8my8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557811</id>
      <parentid>557810</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* యదా సంహరతే చాయం. . . */</comment>
      <origin>557811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46332" sha1="987qtf4lp1kr77dtacuyc48f46zx5j9" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>987qtf4lp1kr77dtacuyc48f46zx5j9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557812</id>
      <parentid>557811</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* విషయా వినివర్తన్తే. . . */</comment>
      <origin>557812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46561" sha1="9nb64puy8ewemd0h5eqb6t5ysgnoc2m" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>9nb64puy8ewemd0h5eqb6t5ysgnoc2m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557820</id>
      <parentid>557812</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . */</comment>
      <origin>557820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46788" sha1="0j2kus4dbh5lr6dvt91tw2jzpbsg9aa" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>0j2kus4dbh5lr6dvt91tw2jzpbsg9aa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557821</id>
      <parentid>557820</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . */</comment>
      <origin>557821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47035" sha1="01pfzlzeukm4fe26pslhv41wi55uyb2" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-61 ||

వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>01pfzlzeukm4fe26pslhv41wi55uyb2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557822</id>
      <parentid>557821</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . */</comment>
      <origin>557822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47276" sha1="o0wvi22nz8hqz1s2ni0l38ut3dzwagz" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-61 ||

వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే|

సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోऽభిజాయతే|| 2-62 ||

విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధం  వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>o0wvi22nz8hqz1s2ni0l38ut3dzwagz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557865</id>
      <parentid>557822</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T05:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . */</comment>
      <origin>557865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47551" sha1="qmgzr8kl1mboggeoa63qubtt6tpw0z3" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-61 ||

వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే|

సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోऽభిజాయతే|| 2-62 ||

విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః|

స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి|| 2-63 ||

క్రోధం వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>qmgzr8kl1mboggeoa63qubtt6tpw0z3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557866</id>
      <parentid>557865</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T05:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . */</comment>
      <origin>557866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47799" sha1="9y72oc3f3p3k69ff9uuwlgtdq76lyt5" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-61 ||

వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే|

సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోऽభిజాయతే|| 2-62 ||

విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః|

స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి|| 2-63 ||

క్రోధం వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషవిముక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్|

ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి|| 2-64 ||

రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>9y72oc3f3p3k69ff9uuwlgtdq76lyt5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557867</id>
      <parentid>557866</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T05:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . */</comment>
      <origin>557867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48032" sha1="olgmhkuj0gquexfrbmkc629syc8kwuo" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-61 ||

వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే|

సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోऽభిజాయతే|| 2-62 ||

విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః|

స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి|| 2-63 ||

క్రోధం వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషవిముక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్|

ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి|| 2-64 ||

రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే|

ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే|| 2-65 ||

మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>olgmhkuj0gquexfrbmkc629syc8kwuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557868</id>
      <parentid>557867</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T05:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . */</comment>
      <origin>557868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48265" sha1="9f6eri6tbdg3j27l4kjwsuynnj9l1wu" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-61 ||

వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే|

సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోऽభిజాయతే|| 2-62 ||

విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః|

స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి|| 2-63 ||

క్రోధం వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషవిముక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్|

ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి|| 2-64 ||

రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే|

ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే|| 2-65 ||

మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా|

న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్|| 2-66 ||

నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>9f6eri6tbdg3j27l4kjwsuynnj9l1wu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557869</id>
      <parentid>557868</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T05:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . */</comment>
      <origin>557869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48496" sha1="ldfx8w3rjkw35hg0o6ozt06sqlwt1dc" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-61 ||

వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే|

సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోऽభిజాయతే|| 2-62 ||

విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః|

స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి|| 2-63 ||

క్రోధం వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషవిముక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్|

ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి|| 2-64 ||

రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే|

ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే|| 2-65 ||

మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా|

న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్|| 2-66 ||

నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనోऽనువిధీయతే|

తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివామ్భసి|| 2-67 ||

ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>ldfx8w3rjkw35hg0o6ozt06sqlwt1dc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557870</id>
      <parentid>557869</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T05:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . */</comment>
      <origin>557870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48768" sha1="1btschur991yjx6qz0b6962q6c4rcvk" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-61 ||

వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే|

సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోऽభిజాయతే|| 2-62 ||

విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః|

స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి|| 2-63 ||

క్రోధం వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషవిముక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్|

ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి|| 2-64 ||

రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే|

ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే|| 2-65 ||

మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా|

న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్|| 2-66 ||

నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనోऽనువిధీయతే|

తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివామ్భసి|| 2-67 ||

ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-68 ||

అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>1btschur991yjx6qz0b6962q6c4rcvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557871</id>
      <parentid>557870</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T05:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* యా నిశా సర్వభూతానాం. . . */</comment>
      <origin>557871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49007" sha1="8uis23369ebhem2ny8dhcclddce8udk" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-61 ||

వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే|

సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోऽభిజాయతే|| 2-62 ||

విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః|

స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి|| 2-63 ||

క్రోధం వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషవిముక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్|

ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి|| 2-64 ||

రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే|

ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే|| 2-65 ||

మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా|

న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్|| 2-66 ||

నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనోऽనువిధీయతే|

తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివామ్భసి|| 2-67 ||

ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-68 ||

అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ|

యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః|| 2-69 ||

అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>8uis23369ebhem2ny8dhcclddce8udk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557872</id>
      <parentid>557871</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T05:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . */</comment>
      <origin>557872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49325" sha1="p9ry0skbh1i6gfdevhtfqk1p0iyqz0x" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-61 ||

వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే|

సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోऽభిజాయతే|| 2-62 ||

విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః|

స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి|| 2-63 ||

క్రోధం వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషవిముక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్|

ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి|| 2-64 ||

రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే|

ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే|| 2-65 ||

మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా|

న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్|| 2-66 ||

నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనోऽనువిధీయతే|

తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివామ్భసి|| 2-67 ||

ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-68 ||

అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ|

యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః|| 2-69 ||

అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం

సముద్రమాపః ప్రవిశన్తి యద్వత్|

తద్వత్కామా యం ప్రవిశన్తి సర్వే

స శాన్తిమాప్నోతి న కామకామీ|| 2-70 ||

పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>p9ry0skbh1i6gfdevhtfqk1p0iyqz0x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557873</id>
      <parentid>557872</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* విహాయ కామాన్యః సర్వాన్ */</comment>
      <origin>557873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49565" sha1="lphpe6fz5s8s9to9734vthw7t2alcrl" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-61 ||

వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే|

సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోऽభిజాయతే|| 2-62 ||

విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః|

స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి|| 2-63 ||

క్రోధం వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషవిముక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్|

ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి|| 2-64 ||

రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే|

ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే|| 2-65 ||

మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా|

న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్|| 2-66 ||

నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనోऽనువిధీయతే|

తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివామ్భసి|| 2-67 ||

ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-68 ||

అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ|

యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః|| 2-69 ||

అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం

సముద్రమాపః ప్రవిశన్తి యద్వత్|

తద్వత్కామా యం ప్రవిశన్తి సర్వే

స శాన్తిమాప్నోతి న కామకామీ|| 2-70 ||

పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
విహాయ కామాన్యః సర్వాన్పుమాంశ్చరతి నిఃస్పృహః|

నిర్మమో నిరహఙ్కారః స శాన్తిమధిగచ్ఛతి|| 2-71 ||

అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>lphpe6fz5s8s9to9734vthw7t2alcrl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557874</id>
      <parentid>557873</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ */</comment>
      <origin>557874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49848" sha1="paq84usvuipzmwa8v7mbm694cwnzm1j" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-61 ||

వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే|

సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోऽభిజాయతే|| 2-62 ||

విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః|

స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి|| 2-63 ||

క్రోధం వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషవిముక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్|

ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి|| 2-64 ||

రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే|

ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే|| 2-65 ||

మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా|

న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్|| 2-66 ||

నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనోऽనువిధీయతే|

తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివామ్భసి|| 2-67 ||

ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-68 ||

అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ|

యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః|| 2-69 ||

అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం

సముద్రమాపః ప్రవిశన్తి యద్వత్|

తద్వత్కామా యం ప్రవిశన్తి సర్వే

స శాన్తిమాప్నోతి న కామకామీ|| 2-70 ||

పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
విహాయ కామాన్యః సర్వాన్పుమాంశ్చరతి నిఃస్పృహః|

నిర్మమో నిరహఙ్కారః స శాన్తిమధిగచ్ఛతి|| 2-71 ||

అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ నైనాం ప్రాప్య విముహ్యతి|

స్థిత్వాస్యామన్తకాలేऽపి బ్రహ్మనిర్వాణమృచ్ఛతి|| 2-72 ||

ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.


{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>paq84usvuipzmwa8v7mbm694cwnzm1j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557875</id>
      <parentid>557874</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ */</comment>
      <origin>557875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50200" sha1="5de0v3vqy0xy4887vqkviucpbybo95v" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
__NOTOC__ 
===తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్===
సఞ్జయ ఉవాచ|

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్|

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః|| 2-1 ||

సంజయుడన్నాడు:

ఆ ప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి, కన్నీటితో నిండి కలత పడుతున్న చూపుతో, విషాదంలోఉన్న అర్జునుని చూసి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

===కుతస్త్వా కశ్మలమిదం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్|

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున|| 2-2 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు:

ఈ విషమ సమయంలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు. స్వర్గాన్ని కీర్తినీ రెండింటిని చెడగొట్టుతుంది.

===క్లైబ్యం మా స్మ గమః. . . ===
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే|

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప|| 2-3 ||

అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోభించదు. శత్రుసంహారకుడా. క్షుద్రమైన హృదయ దౌబల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు. 
===కథం భీష్మమహం . . . ===
అర్జున ఉవాచ|

కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన|

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన|| 2-4 ||

అర్జునుడన్నాడు:

మధుసూదనా! -పూజలకి అర్హులైనభీష్మ ద్రోణులకు ఎదురుగా యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా వదలగలను? 

===గురూనహత్వా హి. . . ===
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్

శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే|

హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ

భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్|| 2-5 ||

మహానుభావులైన గురువులను వధించకుండా ఈ లోకంలో బిచ్చం ఎత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధించి ఆ నెత్తుటితో తడిసిన సంపదలు, భోగాలు ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. 

===న చైతద్విద్మః . . . ===
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో

యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః|

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్-

తేऽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః|| 2-6 ||

ఈ రెండింటిలో ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధం చేసినా మేము గెలుస్తామో వాళ్ళే గెలుస్తారో, ఎవరిని చంపాక జీవించడానికి ఇష్ట పడమో, ఆధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు. 

===కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః===
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః

పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః|

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే

శిష్యస్తేऽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్|| 2-7 ||

కార్పణ్య దోషం చేత నా బుద్ధి దెబ్బ తిన్నది. ధర్మమేదో తెలియని వాడినై నిన్ను అడుగు తున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా శ్రేయస్కరమో అది తెలియ చెయ్యి. నీ శిష్యుడిని, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. 

===న హి ప్రపశ్యామి . . . ===
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్

యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్|

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం

రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్|| 2-8 ||

ఇంద్రియాలను దహింపచేసే నాయీశోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుడా ఉన్నాను. భూమిలో ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కాని, దేవలోకాధిపత్యం కాని దీనిని తొలగించ లేదు. 

===ఏవముక్త్వా హృషీకేశం. . . ===
సఞ్జయ ఉవాచ|

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప|

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ|| 2-9 ||

ఓ రాజా. అర్జునుడు శ్రీ కృష్ణునితో ఈ ప్రకారంగా చెప్పి, యుద్ధం చేయనని గోవిందునితో పలికి మాట్లాడకుండా ఊరకున్నాడు. 

===తమువాచ హృషీకేశః. . . ===
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత|

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః|| 2-10 ||

భారతా! రెండుసేనల మధ్య విషాదంలో పడిన  అతణ్ణి చూసి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు. 

===అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే|

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః|| 2-11 ||

భగవంతుడన్నాడు :-

శోకింపతగని వాటిని గూర్చి నీవు శోకించుచున్నావు. మరియు నీ ప్రజ్ఞ (బుద్ధి ) నెల్లను ఉపయోగించి మాట్లాడుచున్నావు.  పండితులు గతులు కల్గిన మరియు గతులు లేని వాటిని గూర్చి బాధపడరు .

===న త్వేవాహం జాతు . . . ===
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః|

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్|| 2-12 ||

నేను లేకుంటిననుట ఎప్పటికీ లేదు. నీవు ఎప్పటికీ ఉందువు. ఈ ధరణి ని పాలించు రాజులు కూడా ఎప్పటికీ ఉందురు. ఇక ముందు కూడా మనమందరము లేకపోవుట అనునదే లేదు.

===దేహినోऽస్మిన్యథా. . . ===
దేహినోऽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా|

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి|| 2-13 ||

ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఎలాకలుగుతాయో, అలాగే మరోదేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈవిషయంలో భ్రమపడడు. 

===మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ. . . ===
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః|

ఆగమాపాయినోऽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత|| 2-14 ||

కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్ణ, సుఖదః ఖాలను కలిగిస్తాయి అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడలేనివి. అర్జునా వాటిని సహించాలి. 

===యం హి న వ్యథయన్త్యేతే. . . ===
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోऽమృతత్వాయ కల్పతే|| 2-15 ||

పురుషశ్రేష్టుడా! సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ఏ ధీరుణ్ణి ద్వందాలు భాదించవో అతడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు. 

===నాసతో విద్యతే భావో. . . ===
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః|

ఉభయోరపి దృష్టోऽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః|| 2-16 ||

అసత్యానికి శక్తి లేదు. సత్యానికి శక్తి లేకపోవడం అంటూ లేదు. ఈరెండింటి అసలు స్వరూపం తత్వ జ్ఞానులచేత దర్శింప బడినది. 

===అవినాశి తు తద్విద్ధి. . . ===
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్|

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి|| 2-17 ||

దేని చేత ఈప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి ఉన్నదో ఆ సత్తు నాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. 

===అన్తవన్త ఇమే దేహా. . . ===
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః|

అనాశినోऽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత|| 2-18 ||

నిత్యమైన నాశరహితమైన పరిణామాలులేని శారీరా ధారి అయిన ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా యుద్ధం చేయి. 

===య ఏనం వేత్తి హన్తారం ===
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్|

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే|| 2-19 ||

ఆత్మ చంపుతుంది అని కానీ, చంప బడుతుంది అనికానీ, ఎవరనుకుంటారో వారు అందరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. 

===న జాయతే మ్రియతే. . . ===
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్

నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః|

అజో నిత్యః శాశ్వతోऽయం పురాణో

న హన్యతే హన్యమానే శరీరే|| 2-20 ||

అతడు ఎన్నడూ పుట్టేవాడు, గిట్టేవాడూ కాదు. నిన్న ఉండి రేపు లేనివాడూ కాదు. పుట్టుకలేని వాడు, నిత్యమైన వాడు, మార్పులేని వాడు, అతడు పురాతన మైన వాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు. 

===వేదావినాశినం నిత్యం. . . ===
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్|

కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్|| 2-21 ||

జన్మరహితము, నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని ఎవరు ఎరుగునో ఆపురుషుడ ఎలా  ఎవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుతాడు? 

===వాసాంసి జీర్ణాని. . . ===
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్ణాతి నరోऽపరాణి|

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ|| 2-22 ||

మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలను విసర్జించి క్రొత్త వాటిని ఎలా ధరిస్తాడో అలాగే దేహధారి జీర్ణమైన శరీరాలను విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు. 

===నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి. . . ===
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః|

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః|| 2-23 ||

దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించలేవు

===అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యో. . . ===
అచ్ఛేద్యోऽయమదాహ్యోऽయమక్లేద్యోऽశోష్య ఏవ చ|

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోऽయం సనాతనః|| 2-24 ||

ఇది ఛేధించ రానిది, కాల్చ రానిది, తడప రానిది, ఎండించ  రానిది. నిత్యము, సర్వవ్యాపకము, స్థిరము, అచలమైనది. 

===అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యో. . . ===
అవ్యక్తోऽయమచిన్త్యోऽయమవికార్యోऽయముచ్యతే|

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి|| 2-25 ||

ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలు లేనిది, వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. దీనిని నీవు అర్ధం చేసుకుని విచారంచడం విడిచి పెట్టు. 

===అథ చైనం నిత్యజాతం. . . ===
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్|

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి|| 2-26 ||

ఇక దీనిని నిత్యం పుట్టేది, నిత్యం గిట్టేదిగా భావించినా మహానుభావుడా|అప్పుడు కూడా ఇలా విచారించ తగదు. 

===జాతస్య హి ధ్రువో. . . ===
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ|

తస్మాదపరిహార్యేऽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-27 ||

పుట్టిన వానికి మరణం ఎలా తప్పదో, అలాగే చనిపోయిన వారికి జన్మ తప్పదు. అందుచేత శోకింపనవసరం లేని దాని కోసం నీవు శోకింప తగదు. 

===అవ్యక్తాదీని భూతాని. . . ===
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత|

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా|| 2-28 ||

అర్జునా జీవుని మొదలెక్కడో తెలియదు, మధ్య ఎమిటో తెలియదు, తుది ఎప్పుడో తెలియదు. తెలియని దాని కొరకు విచారించ పనిలేదు. 

===ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి. . . ===
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన-

మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః|

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి

శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్|| 2-29 ||

దీనిని ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు, ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు. అయినప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. 

===దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం===
దేహీ నిత్యమవధ్యోऽయం దేహే సర్వస్య భారత|

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి|| 2-30 ||

అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉన్న దేహి నిత్యమైన వాడు కనుక చంపబడడు. అందుచేత ఎవరిని గురించీ నీవు విచారించతగదు. 

===స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న. . . ===
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి|

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోऽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే|| 2-31 ||

స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించ తగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మ యుద్ధంకన్నామేలైనది లేదు. 

===యదృచ్ఛయా చోపపన్నం. . . ===
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్|| 2-32 ||

అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లభించినదీ స్వర్గద్వారాన్ని తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు. 

===అథ చేత్త్వమిమం. . . ===
అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి|

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి|| 2-33 ||

ధార్మికమైన ఈ యుద్ధాన్ని చేయకపోయ్యావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని వదిలినవాడవై పాపం పొందుతావు. 

===అకీర్తిం చాపి భూతాని. . . ===
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేऽవ్యయామ్|

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే|| 2-34 ||

ప్రజలు నిన్ను అప్రతిష్టకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అపకీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం. 

===భయాద్రణాదుపరతం. . . ===
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః|

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్|| 2-35 ||

ఈ మహారధులందరూ భయం వలన నీవు యుద్ధం నుండి పారిపోయావని అనుకుంటారు. నీ వీరత్వాన్ని గౌరవించిన వారే నిన్ను చులకనగా చూస్తారు. 

===అవాచ్యవాదాంశ్చ. . . ===
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః|

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్|| 2-36 ||

నీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్ధతని నిందిస్తారు. అంతకన్నా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా? 

===హతో వా ప్రాప్స్యసి. . . ===
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః|| 2-37 ||

చనిపోయావా, స్వర్గాన్ని పోందుతావు. గెలిచావా, రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తావు. అందు చేత లే కౌంతేయ; యుద్ధం చేయడానికి కృతనిశ్చయుడువై లేచి నిలబడు. 

===సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా. . . ===
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ|

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి|| 2-38 ||

సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా ఉంటావు. 

===ఏషా తేऽభిహితా సాంఖ్యే. . . ===
ఏషా తేऽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు|

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి|| 2-39 ||

ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని భోదించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి వినుము. పార్ధుడా; ఈ జ్ఞానం తోడూ ఉంటే కర్మ బంధాన్ని ఛేదిస్తావు. 

===నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి. . . ===
నేహాభిక్రమనాశోऽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే|

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్|| 2-40 ||

ఇందులో ఆరంభం నిష్ఫలం కావడం కానీ విపరీత ఫలితాలు కానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏకొంచం ఆచరించినా భయం నుండి రక్షిస్తుంది. 

===వ్యవసాయాత్మికా . . . ===
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన|

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోऽవ్యవసాయినామ్|| 2-41 ||

కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. 

===యామిమాం పుష్పితాం. . . ===
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః|

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః|| 2-42 ||

అర్జునా; అజ్ఞానులు వేద వాక్యాలలో ఆసక్తి ఉన్న వాళ్ళు స్వర్గం కంటే వేరేది లేదని పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ మాటని చెప్తారు. 

===కామాత్మానః స్వర్గపరా. . . ===
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్|

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి|| 2-43 ||

కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వాళ్ళూ, జన్మలనూ, స్వర్గాదులను ఇచ్చేవి, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైస్వర్యాలను కలిగించేవి అయిన పువ్వుల్లాంటి మధురమైన వచనాలను చెప్తారు. 

===భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం. . . ===
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్|

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే|| 2-44 ||

భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని ఆ మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణలో నిశ్ఛయ జ్ఞానం ఏర్పడదు

===త్రైగుణ్యవిషయా వేదా. . . ===
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున|

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్|| 2-45 ||

అర్జునా! వేదాలు త్రిగుణాత్మకమైన సంసార విషయాలకు చెందినవి నీవు వాటికి  అతీతుడైనై, సుఖదుఃఖాది ద్వందాలని వదిలి, నిత్యముశుద్ధ సత్వములో నిలిచి, యోగక్షేమాలను నర్జించి(వదిలి), ఆత్మజ్ఞానివి కా. 

===యావానర్థ ఉదపానే. . . ===
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే|

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః|| 2-46 ||

అంతటా జలం పొంగుతున్నప్పుడు జలకాల శాల ఉపయోగం ఎంతవరకో అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞానికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. 

===కర్మణ్యేవాధికారస్తే. . . ===
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన|

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోऽస్త్వకర్మణి|| 2-47 ||

కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలపైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మ ఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చెయ్యడము మానవద్దు. 

===యోగస్థః కురు కర్మాణి. . . ===
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ|

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే|| 2-48 ||

ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి, సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సిద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా  భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది.

===దూరేణ హ్యవరం కర్మ. . . ===
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ|

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః|| 2-49 ||

ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మ కంటే కామ్యకర్మ చాలా అల్ప మైనది. కాబట్టి ఆసమ బుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు పిసిని గొట్టులు. 

===బుద్ధియుక్తో జహాతీహ. . . ===
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే|

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్|| 2-50 ||

సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్య పాపాలని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగంకోసం ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. 

===కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి. . . ===
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః|

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్|| 2-51 ||

సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు ఆసక్తి త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు.

===యదా తే మోహకలిలం. . . ===
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి|

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ|| 2-52 ||

ఎప్పుడు నీబుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుందో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాలనుండి విముక్తుడివి అవుతావు. 

===శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే . . . ===
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా|

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి|| 2-53 ||

విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీబుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. 

===స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా. . . ===
అర్జున ఉవాచ|

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ|

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్|| 2-54 ||

అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: కేశవా సమాధి కలిగిన స్తితప్రజ్ఞుడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి కలిగినవాడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా కూర్చుంటాడు? ఎలా నడుచుకుంటాడు? 

===ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ. . . ===
శ్రీభగవానువాచ|

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్|

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే|| 2-55 ||

భగవానుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలని ఎప్పుడు విసర్జిస్తాడొ, ఎప్పుడు తనలో తాను తుస్టిని(ఆత్మానందాన్ని) పొందుతాడో, అప్పుడు స్తితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడుఇక్కడమనస్సు ఆలోచనలకు తావులేదు. స్థితి అయిన సమాధి స్థితిలో ఆలోచనలు వుండవు; స్పృహ వుండదు; మనస్సు నిశ్చలమై వుంటుంది; సమయం తెలియదు. ఇక్కడే సత్యాన్ని లేదా సత్య-స్థితిని పొందవచ్చు,మనస్సు ఆలోచనల స్థితిని దాటినప్పుడే బ్రహ్మo సత్యం తెలుస్తుంది ఈ సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిన తరువాతే సత్యాన్ని తెలుసుకోవటం జరుగవచ్చుసమాధి స్థితి సత్యాన్ని గురించి ఎవరూ, ఎవరికీ బోధించలేరు.మనస్సు నిశ్చలంగా, స్థిరంగా మనస్సునిలుకడ తెలియర గురువు అనుగ్రహంవల్ల సూక్ష్మత తత్త్వాన్ని… సాధనల యొక్క అత్యున్నత లక్ష్యం దైవ ( ఆత్మ )సాక్షాత్కారం అని ..గురువు ద్వారానే అతి సులభముగా పొందగలం.

===దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. . . ===
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః|

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే|| 2-56 ||

ధుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహ పడనివాడు, రాగ భయ, క్రోదాలని విడిచినవాడు మననశీలుడు, స్థితప్రజ్ఞుడు అనిపించుకుంటాడు. 

===యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య. . . ===
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్|

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-57 ||

ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలను పొందినప్పుడు ఆనందించక, ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. 

===యదా సంహరతే చాయం. . . ===
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోऽఙ్గానీవ సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-58 ||

తాబేలు తన అంగాలను ఉప సంహరించు కున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉప సంహరించు కుంటాడో అప్పుడు అప్పుడు ప్రజ్ఞ నిలకడగా ఉంటుంది. 

===విషయా వినివర్తన్తే. . . ===
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః|

రసవర్జం రసోऽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే|| 2-59 ||

కోరికలను విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, వాటిపైన అభిరుచి అలాగే ఉంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

===యతతో హ్యపి కౌన్తేయ. . . ===
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః|

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః|| 2-60 ||

అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలు కూడా ఎంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగి వేస్తాయి కదా; 

===తాని సర్వాణి సంయమ్య. . . ===
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-61 ||

వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి, యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఉండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో ఉంటాయో అతడి ప్రజ్ఞే నిలకడగా ఉంటుంది. 

===ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః. . . ===
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే|

సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోऽభిజాయతే|| 2-62 ||

విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగమం ఏర్పడుతుంది. సంగమం వలన కామము, కామం వలన క్రోధం జనిస్తాయి. 

===క్రోధాద్భవతి సంమోహః . . . ===
క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః|

స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి|| 2-63 ||

క్రోధం వలన విభ్రాంతి కలగుతుంది. విభ్రాంతితో మతిమరపు, దానితో బుద్ధి నాశనం కలిగి, బుద్ధి నాశనంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం అవుతాడు. 

===రాగద్వేషవియుక్తైస్తు . . . ===
రాగద్వేషవిముక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్|

ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి|| 2-64 ||

రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. 

===ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం. . . ===
ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే|

ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే|| 2-65 ||

మనస్సు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నచిత్తుడికి బుద్ధి త్వరలో పూర్తిగా స్థిరత్వం చెందుతుంది. 

===నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న. . . ===
నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా|

న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్|| 2-66 ||

నిగ్రహం లేనివాడికి వివేకం ఉండదు. యుక్తుడుకానివానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివాడికి సుఖమెక్కడ?

===ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం. . . ===
ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనోऽనువిధీయతే|

తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివామ్భసి|| 2-67 ||

ఏమనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకు లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలో పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగి వేస్తుంది. 

===తస్మాద్యస్య మహాబాహో. . . ===
తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః|

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా|| 2-68 ||

అందు వలన ఓ మహానుభావుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయ వస్తువుల నుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి ఉంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరంగా ఉంటుంది. 

===యా నిశా సర్వభూతానాం. . . ===
యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ|

యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః|| 2-69 ||

అందరికి ఏది రాత్రియో, సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో మేల్కొని ఉంటాడు. ఏ స్థితిలో ప్రాణులు ప్రాణులు మేల్కొని ఉంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి. 

===ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం. . . ===
ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం

సముద్రమాపః ప్రవిశన్తి యద్వత్|

తద్వత్కామా యం ప్రవిశన్తి సర్వే

స శాన్తిమాప్నోతి న కామకామీ|| 2-70 ||

పరిపూర్ణంగా స్థిరంగా నిలిచి ఉండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలాచేరుకుంటాయో, ఎవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో,అతడే శాంతిని పొందుతాడు. కోరికలకు దాసుడైనవాడు పొందలేడు.

===విహాయ కామాన్యః సర్వాన్===
విహాయ కామాన్యః సర్వాన్పుమాంశ్చరతి నిఃస్పృహః|

నిర్మమో నిరహఙ్కారః స శాన్తిమధిగచ్ఛతి|| 2-71 ||

అన్ని కోరికలను వదిలి, అహంకార మమకారాలు వీడి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు. 

===ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ===
ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ నైనాం ప్రాప్య విముహ్యతి|

స్థిత్వాస్యామన్తకాలేऽపి బ్రహ్మనిర్వాణమృచ్ఛతి|| 2-72 ||

ఆర్జునా ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి, దీనిని పొందాక ఇక భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకు నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.

ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు

బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే

సాఙ్ఖ్యయోగో నామ ద్వితీయోऽధ్యాయః|| 2 ||{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ ద్వితీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>5de0v3vqy0xy4887vqkviucpbybo95v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కర్మ యోగము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2239</id>
    <revision>
      <id>557876</id>
      <parentid>557015</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః */</comment>
      <origin>557876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24852" sha1="6zzguyeqquw8wyhp3fgqkp9h9pw9y83" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}

===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా ===
అర్జున ఉవాచ

జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన|

తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 ||

అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు;
జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు?

===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన ===
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే|

తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 ||

అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు.

===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా ===
శ్రీభగవానువాచ|

లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|

జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 ||

భగవంతుడు ఇలాపలికాడు;
పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది.

===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం===
కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు.

===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి.

===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ===
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్|

ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 ||

ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు.

===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా===
యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున|

కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 ||

అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు.

===నియతం కురు కర్మ త్వం===
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః|

శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 ||

నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు.

===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర===
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః|

తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 ||

కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి.

===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా===
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః|

అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 ||

యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు.

===దేవాన్భావయతానేన===
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః|

పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 ||

దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు.

===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా===
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః|

తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 ||

యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు .

===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో===
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః|

భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 ||

యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు.

===అన్నాద్భవన్తి భూతాని===
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః|

యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 ||

అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము.

===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం===
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్|

తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 ||

కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో.

=== ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం ===
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః|

అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 ||

ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం.

===యస్త్వాత్మరతిరేవ===
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః|

ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 ||

ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

===నైవ తస్య కృతేనార్థో===
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన|

న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 ||

అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు.

===తస్మాదసక్తః సతతం===
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|

అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః|| 3-19 ||

అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును.

===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా===
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|

లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి|| 3-20 ||

జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును.

===యద్యదాచరతి===
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః|

స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే|| 3-21 ||

శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది.

===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం===
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన|

నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి|| 3-22 ||

అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను.

===యది హ్యహం న వర్తేయం===
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 3-23 ||

అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు.

===ఉత్సీదేయురిమే లోకా===
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్|

సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః|| 3-24 ||

నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను.

===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో===
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత|

కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్|| 3-25 ||

అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి.

===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం===
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్|

జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్|| 3-26 ||

కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి.

===ప్రకృతేః క్రియమాణాని===
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః|

అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే|| 3-27 ||

ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో===
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః|

గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే|| 3-28 ||

మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు.

===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః ===
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు|

తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్|| 3-29 ||

ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు.

===మయి సర్వాణి కర్మాణి ===
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా|

నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః|| 3-30 ||

సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి.

===యే మే మతమిదం ===
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః|

శ్రద్ధావన్తోऽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేऽపి కర్మభిః|| 3-31 ||

నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు.

===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో===
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్|

సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః|| 3-32 ||

ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో.

===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః===
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి|

ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి|| 3-33 ||

జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు  తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే ===
ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు.

===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః===
బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది.

===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం===
అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు;
కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు?

===కామ ఏష క్రోధ ఏష ===
శ్రీ భగవానుడన్నాడు;
ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో.

===ధూమేనావ్రియతే===
అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది.

===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన===
కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.

===ఇన్ద్రియాణి మనో===
ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది.

===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ===
అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు.

===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః===
ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ.

===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా===
మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు.

{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>6zzguyeqquw8wyhp3fgqkp9h9pw9y83</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557877</id>
      <parentid>557876</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే */</comment>
      <origin>557877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25115" sha1="cne6519kkwmuhjvy2v85fjqwlvv5lbn" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}

===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా ===
అర్జున ఉవాచ

జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన|

తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 ||

అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు;
జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు?

===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన ===
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే|

తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 ||

అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు.

===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా ===
శ్రీభగవానువాచ|

లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|

జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 ||

భగవంతుడు ఇలాపలికాడు;
పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది.

===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం===
కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు.

===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి.

===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ===
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్|

ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 ||

ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు.

===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా===
యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున|

కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 ||

అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు.

===నియతం కురు కర్మ త్వం===
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః|

శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 ||

నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు.

===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర===
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః|

తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 ||

కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి.

===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా===
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః|

అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 ||

యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు.

===దేవాన్భావయతానేన===
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః|

పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 ||

దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు.

===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా===
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః|

తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 ||

యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు .

===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో===
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః|

భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 ||

యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు.

===అన్నాద్భవన్తి భూతాని===
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః|

యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 ||

అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము.

===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం===
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్|

తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 ||

కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో.

=== ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం ===
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః|

అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 ||

ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం.

===యస్త్వాత్మరతిరేవ===
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః|

ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 ||

ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

===నైవ తస్య కృతేనార్థో===
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన|

న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 ||

అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు.

===తస్మాదసక్తః సతతం===
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|

అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః|| 3-19 ||

అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును.

===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా===
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|

లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి|| 3-20 ||

జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును.

===యద్యదాచరతి===
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః|

స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే|| 3-21 ||

శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది.

===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం===
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన|

నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి|| 3-22 ||

అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను.

===యది హ్యహం న వర్తేయం===
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 3-23 ||

అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు.

===ఉత్సీదేయురిమే లోకా===
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్|

సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః|| 3-24 ||

నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను.

===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో===
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత|

కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్|| 3-25 ||

అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి.

===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం===
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్|

జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్|| 3-26 ||

కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి.

===ప్రకృతేః క్రియమాణాని===
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః|

అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే|| 3-27 ||

ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో===
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః|

గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే|| 3-28 ||

మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు.

===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః ===
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు|

తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్|| 3-29 ||

ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు.

===మయి సర్వాణి కర్మాణి ===
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా|

నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః|| 3-30 ||

సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి.

===యే మే మతమిదం ===
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః|

శ్రద్ధావన్తోऽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేऽపి కర్మభిః|| 3-31 ||

నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు.

===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో===
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్|

సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః|| 3-32 ||

ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో.

===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః===
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి|

ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి|| 3-33 ||

జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు  తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే ===
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ|

తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ|| 3-34 ||

ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు.

===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః===
బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది.

===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం===
అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు;
కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు?

===కామ ఏష క్రోధ ఏష ===
శ్రీ భగవానుడన్నాడు;
ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో.

===ధూమేనావ్రియతే===
అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది.

===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన===
కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.

===ఇన్ద్రియాణి మనో===
ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది.

===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ===
అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు.

===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః===
ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ.

===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా===
మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు.

{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>cne6519kkwmuhjvy2v85fjqwlvv5lbn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557878</id>
      <parentid>557877</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః */</comment>
      <origin>557878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25364" sha1="m5jenes99na22mq5axww2o64u7khkwy" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}

===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా ===
అర్జున ఉవాచ

జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన|

తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 ||

అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు;
జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు?

===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన ===
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే|

తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 ||

అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు.

===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా ===
శ్రీభగవానువాచ|

లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|

జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 ||

భగవంతుడు ఇలాపలికాడు;
పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది.

===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం===
కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు.

===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి.

===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ===
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్|

ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 ||

ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు.

===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా===
యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున|

కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 ||

అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు.

===నియతం కురు కర్మ త్వం===
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః|

శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 ||

నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు.

===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర===
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః|

తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 ||

కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి.

===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా===
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః|

అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 ||

యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు.

===దేవాన్భావయతానేన===
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః|

పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 ||

దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు.

===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా===
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః|

తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 ||

యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు .

===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో===
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః|

భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 ||

యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు.

===అన్నాద్భవన్తి భూతాని===
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః|

యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 ||

అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము.

===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం===
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్|

తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 ||

కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో.

=== ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం ===
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః|

అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 ||

ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం.

===యస్త్వాత్మరతిరేవ===
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః|

ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 ||

ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

===నైవ తస్య కృతేనార్థో===
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన|

న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 ||

అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు.

===తస్మాదసక్తః సతతం===
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|

అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః|| 3-19 ||

అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును.

===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా===
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|

లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి|| 3-20 ||

జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును.

===యద్యదాచరతి===
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః|

స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే|| 3-21 ||

శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది.

===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం===
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన|

నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి|| 3-22 ||

అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను.

===యది హ్యహం న వర్తేయం===
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 3-23 ||

అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు.

===ఉత్సీదేయురిమే లోకా===
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్|

సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః|| 3-24 ||

నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను.

===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో===
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత|

కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్|| 3-25 ||

అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి.

===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం===
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్|

జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్|| 3-26 ||

కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి.

===ప్రకృతేః క్రియమాణాని===
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః|

అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే|| 3-27 ||

ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో===
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః|

గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే|| 3-28 ||

మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు.

===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః ===
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు|

తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్|| 3-29 ||

ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు.

===మయి సర్వాణి కర్మాణి ===
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా|

నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః|| 3-30 ||

సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి.

===యే మే మతమిదం ===
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః|

శ్రద్ధావన్తోऽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేऽపి కర్మభిః|| 3-31 ||

నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు.

===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో===
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్|

సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః|| 3-32 ||

ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో.

===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః===
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి|

ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి|| 3-33 ||

జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు  తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే ===
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ|

తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ|| 3-34 ||

ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు.

===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః===
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్|

స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః|| 3-35 ||

బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది.

===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం===
అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు;
కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు?

===కామ ఏష క్రోధ ఏష ===
శ్రీ భగవానుడన్నాడు;
ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో.

===ధూమేనావ్రియతే===
అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది.

===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన===
కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.

===ఇన్ద్రియాణి మనో===
ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది.

===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ===
అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు.

===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః===
ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ.

===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా===
మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు.

{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>m5jenes99na22mq5axww2o64u7khkwy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557879</id>
      <parentid>557878</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:07:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం */</comment>
      <origin>557879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25616" sha1="5yu9byls8nxj8qhdvz6ybsfmbs3itqk" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}

===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా ===
అర్జున ఉవాచ

జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన|

తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 ||

అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు;
జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు?

===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన ===
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే|

తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 ||

అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు.

===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా ===
శ్రీభగవానువాచ|

లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|

జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 ||

భగవంతుడు ఇలాపలికాడు;
పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది.

===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం===
కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు.

===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి.

===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ===
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్|

ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 ||

ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు.

===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా===
యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున|

కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 ||

అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు.

===నియతం కురు కర్మ త్వం===
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః|

శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 ||

నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు.

===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర===
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః|

తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 ||

కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి.

===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా===
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః|

అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 ||

యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు.

===దేవాన్భావయతానేన===
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః|

పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 ||

దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు.

===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా===
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః|

తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 ||

యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు .

===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో===
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః|

భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 ||

యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు.

===అన్నాద్భవన్తి భూతాని===
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః|

యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 ||

అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము.

===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం===
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్|

తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 ||

కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో.

=== ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం ===
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః|

అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 ||

ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం.

===యస్త్వాత్మరతిరేవ===
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః|

ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 ||

ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

===నైవ తస్య కృతేనార్థో===
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన|

న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 ||

అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు.

===తస్మాదసక్తః సతతం===
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|

అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః|| 3-19 ||

అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును.

===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా===
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|

లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి|| 3-20 ||

జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును.

===యద్యదాచరతి===
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః|

స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే|| 3-21 ||

శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది.

===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం===
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన|

నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి|| 3-22 ||

అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను.

===యది హ్యహం న వర్తేయం===
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 3-23 ||

అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు.

===ఉత్సీదేయురిమే లోకా===
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్|

సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః|| 3-24 ||

నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను.

===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో===
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత|

కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్|| 3-25 ||

అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి.

===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం===
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్|

జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్|| 3-26 ||

కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి.

===ప్రకృతేః క్రియమాణాని===
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః|

అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే|| 3-27 ||

ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో===
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః|

గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే|| 3-28 ||

మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు.

===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః ===
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు|

తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్|| 3-29 ||

ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు.

===మయి సర్వాణి కర్మాణి ===
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా|

నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః|| 3-30 ||

సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి.

===యే మే మతమిదం ===
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః|

శ్రద్ధావన్తోऽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేऽపి కర్మభిః|| 3-31 ||

నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు.

===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో===
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్|

సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః|| 3-32 ||

ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో.

===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః===
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి|

ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి|| 3-33 ||

జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు  తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే ===
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ|

తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ|| 3-34 ||

ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు.

===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః===
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్|

స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః|| 3-35 ||

బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది.

===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం===
అర్జున ఉవాచ|

అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం పాపం చరతి పూరుషః|

అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః|| 3-36 ||

అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు;
కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు?

===కామ ఏష క్రోధ ఏష ===
శ్రీ భగవానుడన్నాడు;
ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో.

===ధూమేనావ్రియతే===
అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది.

===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన===
కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.

===ఇన్ద్రియాణి మనో===
ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది.

===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ===
అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు.

===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః===
ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ.

===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా===
మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు.

{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>5yu9byls8nxj8qhdvz6ybsfmbs3itqk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557880</id>
      <parentid>557879</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* కామ ఏష క్రోధ ఏష */</comment>
      <origin>557880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25860" sha1="ekqkzr370lfo870gze5z89d2rlbsgtj" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}

===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా ===
అర్జున ఉవాచ

జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన|

తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 ||

అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు;
జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు?

===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన ===
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే|

తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 ||

అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు.

===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా ===
శ్రీభగవానువాచ|

లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|

జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 ||

భగవంతుడు ఇలాపలికాడు;
పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది.

===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం===
కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు.

===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి.

===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ===
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్|

ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 ||

ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు.

===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా===
యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున|

కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 ||

అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు.

===నియతం కురు కర్మ త్వం===
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః|

శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 ||

నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు.

===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర===
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః|

తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 ||

కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి.

===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా===
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః|

అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 ||

యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు.

===దేవాన్భావయతానేన===
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః|

పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 ||

దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు.

===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా===
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః|

తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 ||

యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు .

===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో===
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః|

భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 ||

యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు.

===అన్నాద్భవన్తి భూతాని===
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః|

యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 ||

అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము.

===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం===
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్|

తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 ||

కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో.

=== ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం ===
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః|

అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 ||

ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం.

===యస్త్వాత్మరతిరేవ===
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః|

ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 ||

ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

===నైవ తస్య కృతేనార్థో===
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన|

న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 ||

అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు.

===తస్మాదసక్తః సతతం===
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|

అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః|| 3-19 ||

అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును.

===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా===
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|

లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి|| 3-20 ||

జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును.

===యద్యదాచరతి===
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః|

స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే|| 3-21 ||

శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది.

===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం===
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన|

నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి|| 3-22 ||

అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను.

===యది హ్యహం న వర్తేయం===
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 3-23 ||

అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు.

===ఉత్సీదేయురిమే లోకా===
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్|

సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః|| 3-24 ||

నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను.

===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో===
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత|

కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్|| 3-25 ||

అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి.

===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం===
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్|

జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్|| 3-26 ||

కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి.

===ప్రకృతేః క్రియమాణాని===
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః|

అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే|| 3-27 ||

ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో===
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః|

గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే|| 3-28 ||

మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు.

===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః ===
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు|

తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్|| 3-29 ||

ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు.

===మయి సర్వాణి కర్మాణి ===
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా|

నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః|| 3-30 ||

సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి.

===యే మే మతమిదం ===
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః|

శ్రద్ధావన్తోऽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేऽపి కర్మభిః|| 3-31 ||

నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు.

===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో===
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్|

సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః|| 3-32 ||

ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో.

===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః===
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి|

ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి|| 3-33 ||

జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు  తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే ===
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ|

తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ|| 3-34 ||

ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు.

===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః===
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్|

స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః|| 3-35 ||

బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది.

===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం===
అర్జున ఉవాచ|

అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం పాపం చరతి పూరుషః|

అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః|| 3-36 ||

అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు;
కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు?

===కామ ఏష క్రోధ ఏష ===
శ్రీభగవానువాచ|

కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః|

మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్|| 3-37 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు;
ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో.

===ధూమేనావ్రియతే===
అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది.

===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన===
కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.

===ఇన్ద్రియాణి మనో===
ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది.

===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ===
అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు.

===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః===
ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ.

===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా===
మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు.

{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>ekqkzr370lfo870gze5z89d2rlbsgtj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557881</id>
      <parentid>557880</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ధూమేనావ్రియతే */</comment>
      <origin>557881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26081" sha1="cxtsxgivjy47ewt0ef3fwkf1hj4w13e" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}

===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా ===
అర్జున ఉవాచ

జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన|

తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 ||

అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు;
జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు?

===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన ===
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే|

తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 ||

అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు.

===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా ===
శ్రీభగవానువాచ|

లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|

జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 ||

భగవంతుడు ఇలాపలికాడు;
పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది.

===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం===
కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు.

===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి.

===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ===
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్|

ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 ||

ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు.

===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా===
యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున|

కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 ||

అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు.

===నియతం కురు కర్మ త్వం===
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః|

శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 ||

నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు.

===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర===
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః|

తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 ||

కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి.

===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా===
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః|

అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 ||

యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు.

===దేవాన్భావయతానేన===
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః|

పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 ||

దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు.

===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా===
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః|

తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 ||

యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు .

===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో===
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః|

భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 ||

యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు.

===అన్నాద్భవన్తి భూతాని===
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః|

యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 ||

అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము.

===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం===
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్|

తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 ||

కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో.

=== ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం ===
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః|

అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 ||

ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం.

===యస్త్వాత్మరతిరేవ===
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః|

ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 ||

ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

===నైవ తస్య కృతేనార్థో===
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన|

న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 ||

అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు.

===తస్మాదసక్తః సతతం===
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|

అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః|| 3-19 ||

అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును.

===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా===
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|

లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి|| 3-20 ||

జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును.

===యద్యదాచరతి===
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః|

స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే|| 3-21 ||

శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది.

===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం===
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన|

నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి|| 3-22 ||

అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను.

===యది హ్యహం న వర్తేయం===
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 3-23 ||

అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు.

===ఉత్సీదేయురిమే లోకా===
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్|

సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః|| 3-24 ||

నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను.

===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో===
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత|

కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్|| 3-25 ||

అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి.

===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం===
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్|

జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్|| 3-26 ||

కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి.

===ప్రకృతేః క్రియమాణాని===
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః|

అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే|| 3-27 ||

ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో===
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః|

గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే|| 3-28 ||

మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు.

===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః ===
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు|

తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్|| 3-29 ||

ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు.

===మయి సర్వాణి కర్మాణి ===
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా|

నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః|| 3-30 ||

సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి.

===యే మే మతమిదం ===
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః|

శ్రద్ధావన్తోऽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేऽపి కర్మభిః|| 3-31 ||

నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు.

===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో===
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్|

సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః|| 3-32 ||

ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో.

===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః===
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి|

ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి|| 3-33 ||

జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు  తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే ===
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ|

తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ|| 3-34 ||

ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు.

===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః===
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్|

స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః|| 3-35 ||

బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది.

===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం===
అర్జున ఉవాచ|

అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం పాపం చరతి పూరుషః|

అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః|| 3-36 ||

అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు;
కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు?

===కామ ఏష క్రోధ ఏష ===
శ్రీభగవానువాచ|

కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః|

మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్|| 3-37 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు;
ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో.

===ధూమేనావ్రియతే===
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాదర్శో మలేన చ|

యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్|| 3-38 ||

అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది.

===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన===
కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.

===ఇన్ద్రియాణి మనో===
ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది.

===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ===
అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు.

===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః===
ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ.

===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా===
మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు.

{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>cxtsxgivjy47ewt0ef3fwkf1hj4w13e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557882</id>
      <parentid>557881</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఆవృతం జ్ఞానమేతేన */</comment>
      <origin>557882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26294" sha1="c1rr9zkmp7wdwlzx39a9vtj9rx2gzvh" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}

===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా ===
అర్జున ఉవాచ

జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన|

తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 ||

అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు;
జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు?

===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన ===
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే|

తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 ||

అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు.

===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా ===
శ్రీభగవానువాచ|

లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|

జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 ||

భగవంతుడు ఇలాపలికాడు;
పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది.

===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం===
కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు.

===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి.

===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ===
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్|

ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 ||

ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు.

===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా===
యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున|

కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 ||

అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు.

===నియతం కురు కర్మ త్వం===
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః|

శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 ||

నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు.

===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర===
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః|

తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 ||

కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి.

===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా===
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః|

అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 ||

యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు.

===దేవాన్భావయతానేన===
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః|

పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 ||

దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు.

===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా===
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః|

తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 ||

యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు .

===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో===
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః|

భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 ||

యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు.

===అన్నాద్భవన్తి భూతాని===
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః|

యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 ||

అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము.

===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం===
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్|

తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 ||

కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో.

=== ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం ===
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః|

అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 ||

ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం.

===యస్త్వాత్మరతిరేవ===
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః|

ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 ||

ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

===నైవ తస్య కృతేనార్థో===
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన|

న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 ||

అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు.

===తస్మాదసక్తః సతతం===
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|

అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః|| 3-19 ||

అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును.

===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా===
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|

లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి|| 3-20 ||

జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును.

===యద్యదాచరతి===
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః|

స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే|| 3-21 ||

శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది.

===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం===
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన|

నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి|| 3-22 ||

అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను.

===యది హ్యహం న వర్తేయం===
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 3-23 ||

అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు.

===ఉత్సీదేయురిమే లోకా===
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్|

సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః|| 3-24 ||

నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను.

===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో===
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత|

కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్|| 3-25 ||

అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి.

===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం===
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్|

జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్|| 3-26 ||

కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి.

===ప్రకృతేః క్రియమాణాని===
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః|

అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే|| 3-27 ||

ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో===
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః|

గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే|| 3-28 ||

మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు.

===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః ===
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు|

తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్|| 3-29 ||

ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు.

===మయి సర్వాణి కర్మాణి ===
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా|

నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః|| 3-30 ||

సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి.

===యే మే మతమిదం ===
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః|

శ్రద్ధావన్తోऽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేऽపి కర్మభిః|| 3-31 ||

నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు.

===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో===
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్|

సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః|| 3-32 ||

ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో.

===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః===
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి|

ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి|| 3-33 ||

జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు  తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే ===
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ|

తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ|| 3-34 ||

ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు.

===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః===
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్|

స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః|| 3-35 ||

బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది.

===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం===
అర్జున ఉవాచ|

అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం పాపం చరతి పూరుషః|

అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః|| 3-36 ||

అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు;
కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు?

===కామ ఏష క్రోధ ఏష ===
శ్రీభగవానువాచ|

కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః|

మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్|| 3-37 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు;
ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో.

===ధూమేనావ్రియతే===
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాదర్శో మలేన చ|

యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్|| 3-38 ||

అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది.

===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన===
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా|

కామరూపేణ కౌన్తేయ దుష్పూరేణానలేన చ|| 3-39 ||

కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.

===ఇన్ద్రియాణి మనో===
ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది.

===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ===
అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు.

===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః===
ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ.

===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా===
మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు.

{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>c1rr9zkmp7wdwlzx39a9vtj9rx2gzvh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557884</id>
      <parentid>557882</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఇన్ద్రియాణి మనో */</comment>
      <origin>557884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26535" sha1="ch8j4wz5mlncaqqiawgsnh7c0cdjbix" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}

===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా ===
అర్జున ఉవాచ

జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన|

తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 ||

అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు;
జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు?

===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన ===
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే|

తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 ||

అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు.

===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా ===
శ్రీభగవానువాచ|

లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|

జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 ||

భగవంతుడు ఇలాపలికాడు;
పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది.

===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం===
కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు.

===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి.

===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ===
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్|

ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 ||

ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు.

===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా===
యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున|

కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 ||

అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు.

===నియతం కురు కర్మ త్వం===
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః|

శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 ||

నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు.

===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర===
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః|

తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 ||

కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి.

===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా===
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః|

అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 ||

యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు.

===దేవాన్భావయతానేన===
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః|

పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 ||

దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు.

===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా===
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః|

తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 ||

యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు .

===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో===
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః|

భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 ||

యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు.

===అన్నాద్భవన్తి భూతాని===
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః|

యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 ||

అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము.

===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం===
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్|

తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 ||

కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో.

=== ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం ===
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః|

అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 ||

ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం.

===యస్త్వాత్మరతిరేవ===
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః|

ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 ||

ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

===నైవ తస్య కృతేనార్థో===
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన|

న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 ||

అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు.

===తస్మాదసక్తః సతతం===
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|

అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః|| 3-19 ||

అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును.

===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా===
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|

లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి|| 3-20 ||

జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును.

===యద్యదాచరతి===
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః|

స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే|| 3-21 ||

శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది.

===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం===
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన|

నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి|| 3-22 ||

అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను.

===యది హ్యహం న వర్తేయం===
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 3-23 ||

అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు.

===ఉత్సీదేయురిమే లోకా===
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్|

సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః|| 3-24 ||

నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను.

===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో===
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత|

కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్|| 3-25 ||

అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి.

===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం===
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్|

జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్|| 3-26 ||

కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి.

===ప్రకృతేః క్రియమాణాని===
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః|

అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే|| 3-27 ||

ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో===
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః|

గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే|| 3-28 ||

మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు.

===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః ===
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు|

తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్|| 3-29 ||

ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు.

===మయి సర్వాణి కర్మాణి ===
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా|

నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః|| 3-30 ||

సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి.

===యే మే మతమిదం ===
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః|

శ్రద్ధావన్తోऽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేऽపి కర్మభిః|| 3-31 ||

నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు.

===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో===
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్|

సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః|| 3-32 ||

ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో.

===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః===
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి|

ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి|| 3-33 ||

జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు  తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే ===
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ|

తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ|| 3-34 ||

ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు.

===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః===
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్|

స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః|| 3-35 ||

బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది.

===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం===
అర్జున ఉవాచ|

అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం పాపం చరతి పూరుషః|

అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః|| 3-36 ||

అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు;
కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు?

===కామ ఏష క్రోధ ఏష ===
శ్రీభగవానువాచ|

కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః|

మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్|| 3-37 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు;
ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో.

===ధూమేనావ్రియతే===
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాదర్శో మలేన చ|

యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్|| 3-38 ||

అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది.

===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన===
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా|

కామరూపేణ కౌన్తేయ దుష్పూరేణానలేన చ|| 3-39 ||

కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.

===ఇన్ద్రియాణి మనో===
ఇన్ద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే|

ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్|| 3-40 ||

ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది.

===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ===
అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు.

===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః===
ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ.

===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా===
మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు.

{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>ch8j4wz5mlncaqqiawgsnh7c0cdjbix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557885</id>
      <parentid>557884</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ */</comment>
      <origin>557885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26786" sha1="scvqooh56i4g2k0yl8p6sx98r4j5xe5" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}

===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా ===
అర్జున ఉవాచ

జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన|

తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 ||

అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు;
జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు?

===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన ===
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే|

తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 ||

అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు.

===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా ===
శ్రీభగవానువాచ|

లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|

జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 ||

భగవంతుడు ఇలాపలికాడు;
పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది.

===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం===
కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు.

===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి.

===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ===
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్|

ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 ||

ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు.

===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా===
యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున|

కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 ||

అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు.

===నియతం కురు కర్మ త్వం===
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః|

శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 ||

నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు.

===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర===
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః|

తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 ||

కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి.

===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా===
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః|

అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 ||

యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు.

===దేవాన్భావయతానేన===
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః|

పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 ||

దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు.

===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా===
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః|

తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 ||

యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు .

===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో===
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః|

భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 ||

యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు.

===అన్నాద్భవన్తి భూతాని===
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః|

యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 ||

అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము.

===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం===
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్|

తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 ||

కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో.

=== ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం ===
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః|

అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 ||

ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం.

===యస్త్వాత్మరతిరేవ===
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః|

ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 ||

ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

===నైవ తస్య కృతేనార్థో===
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన|

న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 ||

అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు.

===తస్మాదసక్తః సతతం===
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|

అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః|| 3-19 ||

అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును.

===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా===
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|

లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి|| 3-20 ||

జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును.

===యద్యదాచరతి===
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః|

స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే|| 3-21 ||

శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది.

===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం===
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన|

నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి|| 3-22 ||

అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను.

===యది హ్యహం న వర్తేయం===
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 3-23 ||

అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు.

===ఉత్సీదేయురిమే లోకా===
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్|

సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః|| 3-24 ||

నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను.

===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో===
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత|

కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్|| 3-25 ||

అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి.

===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం===
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్|

జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్|| 3-26 ||

కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి.

===ప్రకృతేః క్రియమాణాని===
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః|

అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే|| 3-27 ||

ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో===
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః|

గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే|| 3-28 ||

మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు.

===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః ===
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు|

తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్|| 3-29 ||

ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు.

===మయి సర్వాణి కర్మాణి ===
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా|

నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః|| 3-30 ||

సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి.

===యే మే మతమిదం ===
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః|

శ్రద్ధావన్తోऽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేऽపి కర్మభిః|| 3-31 ||

నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు.

===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో===
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్|

సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః|| 3-32 ||

ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో.

===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః===
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి|

ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి|| 3-33 ||

జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు  తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే ===
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ|

తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ|| 3-34 ||

ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు.

===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః===
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్|

స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః|| 3-35 ||

బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది.

===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం===
అర్జున ఉవాచ|

అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం పాపం చరతి పూరుషః|

అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః|| 3-36 ||

అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు;
కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు?

===కామ ఏష క్రోధ ఏష ===
శ్రీభగవానువాచ|

కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః|

మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్|| 3-37 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు;
ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో.

===ధూమేనావ్రియతే===
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాదర్శో మలేన చ|

యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్|| 3-38 ||

అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది.

===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన===
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా|

కామరూపేణ కౌన్తేయ దుష్పూరేణానలేన చ|| 3-39 ||

కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.

===ఇన్ద్రియాణి మనో===
ఇన్ద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే|

ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్|| 3-40 ||

ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది.

===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ===
తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ|

పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్|| 3-41 ||

అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు.

===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః===
ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ.

===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా===
మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు.

{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>scvqooh56i4g2k0yl8p6sx98r4j5xe5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557886</id>
      <parentid>557885</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః */</comment>
      <origin>557886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27037" sha1="3zgvcbdngiz1fw2b4kiaj093ed54w7p" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}

===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా ===
అర్జున ఉవాచ

జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన|

తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 ||

అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు;
జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు?

===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన ===
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే|

తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 ||

అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు.

===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా ===
శ్రీభగవానువాచ|

లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|

జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 ||

భగవంతుడు ఇలాపలికాడు;
పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది.

===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం===
కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు.

===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి.

===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ===
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్|

ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 ||

ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు.

===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా===
యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున|

కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 ||

అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు.

===నియతం కురు కర్మ త్వం===
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః|

శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 ||

నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు.

===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర===
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః|

తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 ||

కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి.

===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా===
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః|

అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 ||

యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు.

===దేవాన్భావయతానేన===
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః|

పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 ||

దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు.

===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా===
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః|

తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 ||

యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు .

===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో===
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః|

భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 ||

యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు.

===అన్నాద్భవన్తి భూతాని===
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః|

యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 ||

అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము.

===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం===
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్|

తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 ||

కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో.

=== ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం ===
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః|

అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 ||

ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం.

===యస్త్వాత్మరతిరేవ===
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః|

ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 ||

ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

===నైవ తస్య కృతేనార్థో===
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన|

న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 ||

అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు.

===తస్మాదసక్తః సతతం===
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|

అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః|| 3-19 ||

అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును.

===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా===
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|

లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి|| 3-20 ||

జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును.

===యద్యదాచరతి===
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః|

స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే|| 3-21 ||

శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది.

===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం===
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన|

నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి|| 3-22 ||

అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను.

===యది హ్యహం న వర్తేయం===
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 3-23 ||

అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు.

===ఉత్సీదేయురిమే లోకా===
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్|

సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః|| 3-24 ||

నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను.

===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో===
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత|

కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్|| 3-25 ||

అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి.

===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం===
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్|

జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్|| 3-26 ||

కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి.

===ప్రకృతేః క్రియమాణాని===
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః|

అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే|| 3-27 ||

ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో===
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః|

గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే|| 3-28 ||

మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు.

===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః ===
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు|

తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్|| 3-29 ||

ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు.

===మయి సర్వాణి కర్మాణి ===
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా|

నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః|| 3-30 ||

సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి.

===యే మే మతమిదం ===
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః|

శ్రద్ధావన్తోऽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేऽపి కర్మభిః|| 3-31 ||

నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు.

===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో===
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్|

సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః|| 3-32 ||

ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో.

===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః===
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి|

ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి|| 3-33 ||

జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు  తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే ===
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ|

తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ|| 3-34 ||

ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు.

===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః===
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్|

స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః|| 3-35 ||

బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది.

===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం===
అర్జున ఉవాచ|

అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం పాపం చరతి పూరుషః|

అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః|| 3-36 ||

అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు;
కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు?

===కామ ఏష క్రోధ ఏష ===
శ్రీభగవానువాచ|

కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః|

మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్|| 3-37 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు;
ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో.

===ధూమేనావ్రియతే===
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాదర్శో మలేన చ|

యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్|| 3-38 ||

అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది.

===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన===
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా|

కామరూపేణ కౌన్తేయ దుష్పూరేణానలేన చ|| 3-39 ||

కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.

===ఇన్ద్రియాణి మనో===
ఇన్ద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే|

ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్|| 3-40 ||

ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది.

===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ===
తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ|

పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్|| 3-41 ||

అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు.

===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః===
ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః పరం మనః|

మనసస్తు పరా బుద్ధిర్యో బుద్ధేః పరతస్తు సః|| 3-42 ||

ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ.

===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా===
మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు.

{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>3zgvcbdngiz1fw2b4kiaj093ed54w7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557887</id>
      <parentid>557886</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా */</comment>
      <origin>557887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27279" sha1="6f51lv17cpiuohbauqwmskaqy195fro" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}

===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా ===
అర్జున ఉవాచ

జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన|

తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 ||

అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు;
జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు?

===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన ===
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే|

తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 ||

అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు.

===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా ===
శ్రీభగవానువాచ|

లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|

జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 ||

భగవంతుడు ఇలాపలికాడు;
పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది.

===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం===
కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు.

===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి.

===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ===
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్|

ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 ||

ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు.

===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా===
యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున|

కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 ||

అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు.

===నియతం కురు కర్మ త్వం===
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః|

శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 ||

నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు.

===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర===
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః|

తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 ||

కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి.

===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా===
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః|

అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 ||

యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు.

===దేవాన్భావయతానేన===
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః|

పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 ||

దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు.

===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా===
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః|

తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 ||

యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు .

===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో===
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః|

భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 ||

యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు.

===అన్నాద్భవన్తి భూతాని===
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః|

యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 ||

అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము.

===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం===
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్|

తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 ||

కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో.

=== ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం ===
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః|

అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 ||

ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం.

===యస్త్వాత్మరతిరేవ===
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః|

ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 ||

ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

===నైవ తస్య కృతేనార్థో===
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన|

న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 ||

అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు.

===తస్మాదసక్తః సతతం===
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|

అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః|| 3-19 ||

అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును.

===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా===
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|

లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి|| 3-20 ||

జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును.

===యద్యదాచరతి===
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః|

స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే|| 3-21 ||

శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది.

===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం===
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన|

నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి|| 3-22 ||

అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను.

===యది హ్యహం న వర్తేయం===
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 3-23 ||

అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు.

===ఉత్సీదేయురిమే లోకా===
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్|

సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః|| 3-24 ||

నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను.

===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో===
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత|

కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్|| 3-25 ||

అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి.

===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం===
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్|

జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్|| 3-26 ||

కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి.

===ప్రకృతేః క్రియమాణాని===
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః|

అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే|| 3-27 ||

ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో===
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః|

గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే|| 3-28 ||

మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు.

===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః ===
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు|

తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్|| 3-29 ||

ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు.

===మయి సర్వాణి కర్మాణి ===
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా|

నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః|| 3-30 ||

సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి.

===యే మే మతమిదం ===
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః|

శ్రద్ధావన్తోऽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేऽపి కర్మభిః|| 3-31 ||

నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు.

===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో===
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్|

సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః|| 3-32 ||

ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో.

===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః===
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి|

ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి|| 3-33 ||

జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు  తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే ===
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ|

తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ|| 3-34 ||

ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు.

===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః===
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్|

స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః|| 3-35 ||

బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది.

===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం===
అర్జున ఉవాచ|

అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం పాపం చరతి పూరుషః|

అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః|| 3-36 ||

అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు;
కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు?

===కామ ఏష క్రోధ ఏష ===
శ్రీభగవానువాచ|

కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః|

మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్|| 3-37 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు;
ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో.

===ధూమేనావ్రియతే===
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాదర్శో మలేన చ|

యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్|| 3-38 ||

అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది.

===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన===
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా|

కామరూపేణ కౌన్తేయ దుష్పూరేణానలేన చ|| 3-39 ||

కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.

===ఇన్ద్రియాణి మనో===
ఇన్ద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే|

ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్|| 3-40 ||

ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది.

===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ===
తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ|

పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్|| 3-41 ||

అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు.

===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః===
ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః పరం మనః|

మనసస్తు పరా బుద్ధిర్యో బుద్ధేః పరతస్తు సః|| 3-42 ||

ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ.

===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా===
ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా|

జహి శత్రుం మహాబాహో కామరూపం దురాసదమ్|| 3-43 ||

మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు.

{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>6f51lv17cpiuohbauqwmskaqy195fro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557888</id>
      <parentid>557887</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా */</comment>
      <origin>557888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27617" sha1="bfdwrcfxtqn04ibih27ph3s8118h8fs" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}

===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా ===
అర్జున ఉవాచ

జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన|

తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 ||

అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు;
జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు?

===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన ===
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే|

తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 ||

అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు.

===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా ===
శ్రీభగవానువాచ|

లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|

జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 ||

భగవంతుడు ఇలాపలికాడు;
పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది.

===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం===
కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు.

===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి.

===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ===
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్|

ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 ||

ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు.

===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా===
యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున|

కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 ||

అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు.

===నియతం కురు కర్మ త్వం===
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః|

శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 ||

నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు.

===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర===
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః|

తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 ||

కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి.

===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా===
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః|

అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 ||

యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు.

===దేవాన్భావయతానేన===
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః|

పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 ||

దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు.

===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా===
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః|

తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 ||

యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు .

===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో===
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః|

భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 ||

యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు.

===అన్నాద్భవన్తి భూతాని===
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః|

యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 ||

అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము.

===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం===
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్|

తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 ||

కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో.

=== ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం ===
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః|

అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 ||

ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం.

===యస్త్వాత్మరతిరేవ===
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః|

ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 ||

ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

===నైవ తస్య కృతేనార్థో===
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన|

న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 ||

అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు.

===తస్మాదసక్తః సతతం===
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|

అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః|| 3-19 ||

అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును.

===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా===
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|

లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి|| 3-20 ||

జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును.

===యద్యదాచరతి===
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః|

స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే|| 3-21 ||

శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది.

===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం===
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన|

నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి|| 3-22 ||

అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను.

===యది హ్యహం న వర్తేయం===
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 3-23 ||

అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు.

===ఉత్సీదేయురిమే లోకా===
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్|

సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః|| 3-24 ||

నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను.

===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో===
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత|

కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్|| 3-25 ||

అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి.

===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం===
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్|

జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్|| 3-26 ||

కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి.

===ప్రకృతేః క్రియమాణాని===
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః|

అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే|| 3-27 ||

ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో===
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః|

గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే|| 3-28 ||

మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు.

===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః ===
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు|

తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్|| 3-29 ||

ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు.

===మయి సర్వాణి కర్మాణి ===
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా|

నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః|| 3-30 ||

సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి.

===యే మే మతమిదం ===
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః|

శ్రద్ధావన్తోऽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేऽపి కర్మభిః|| 3-31 ||

నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు.

===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో===
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్|

సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః|| 3-32 ||

ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో.

===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః===
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి|

ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి|| 3-33 ||

జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు  తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే ===
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ|

తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ|| 3-34 ||

ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు.

===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః===
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్|

స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః|| 3-35 ||

బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది.

===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం===
అర్జున ఉవాచ|

అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం పాపం చరతి పూరుషః|

అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః|| 3-36 ||

అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు;
కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు?

===కామ ఏష క్రోధ ఏష ===
శ్రీభగవానువాచ|

కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః|

మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్|| 3-37 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు;
ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో.

===ధూమేనావ్రియతే===
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాదర్శో మలేన చ|

యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్|| 3-38 ||

అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది.

===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన===
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా|

కామరూపేణ కౌన్తేయ దుష్పూరేణానలేన చ|| 3-39 ||

కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.

===ఇన్ద్రియాణి మనో===
ఇన్ద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే|

ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్|| 3-40 ||

ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది.

===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ===
తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ|

పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్|| 3-41 ||

అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు.

===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః===
ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః పరం మనః|

మనసస్తు పరా బుద్ధిర్యో బుద్ధేః పరతస్తు సః|| 3-42 ||

ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ.

===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా===
ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా|

జహి శత్రుం మహాబాహో కామరూపం దురాసదమ్|| 3-43 ||

మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు.

ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు

బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే

కర్మయోగో నామ తృతీయోऽధ్యాయః|| 3 ||{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>bfdwrcfxtqn04ibih27ph3s8118h8fs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557889</id>
      <parentid>557888</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీనివాస్ బందరు</username>
        <id>7291</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం */</comment>
      <origin>557889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27850" sha1="hw31zhw59qanb72ebuxlssez9ybfhy7" xml:space="preserve">{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = {{PAGENAME}}
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}

===జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా ===
అర్జున ఉవాచ

జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన|

తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ|| 3-1 ||

అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు;
జనార్ధనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే ఎక్కువైతే కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను ఎందుకు నియోగించుతావు?

===వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన ===
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే|

తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోऽహమాప్నుయామ్|| 3-2 ||

అయోమయమైన మాటలతో నా బుద్ధికి భ్రాంతిని కలిగిస్తున్నావు.ఏది నాకు శ్రేయమో దానిని నిశ్చయముగా చెప్పు.

===లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా ===
శ్రీభగవానువాచ|

లోకేऽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|

జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్|| 3-3 ||

భగవంతుడు ఇలాపలికాడు;
పాప రహితుడా ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం చేతను యోగులకు కర్మయోగం చేతను సాధన, సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడినది.

===న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

కర్మలను చేయనంత మాత్రాన నిష్కర్మ సిద్ధి కలగదు.కేవలం సన్యసించడం వలన సరైన సిద్ధి కలగదు.

===న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్|===
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోऽశ్నుతే|

న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి|| 3-4 ||

ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు.ప్రకృతి జన్యమైన గుణాల వలన అన్ని కర్మలు అవశ్యంగానే చేయబడుతున్నాయి.

===కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ===
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్|

ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే|| 3-6 ||

ఎవరైతే కర్మేంద్రియాలను నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో,అతడు పరమ మూర్ఖుడు,కపటాచారి అని పిలవ బడతాడు.

===యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా===
యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేऽర్జున|

కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే|| 3-7 ||

అర్జునా;జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి,కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ఎవరు ప్రారంభిస్తాడో అతడు విశిష్టుడు అవుతాడు.

===నియతం కురు కర్మ త్వం===
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః|

శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః|| 3-8 ||

నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి;కర్మ మానడం కంటే కర్మ చేయడం మేలు.కర్మ చేయకపోతే శరీర యాత్ర జరగదు.

===యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర===
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోऽన్యత్ర లోకోऽయం కర్మబన్ధనః|

తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర|| 3-9 ||

కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతర కర్మలతో ఈ లోకం బంధింప బడి ఉన్నది.కుంతీకుమారా యజ్ఞ కర్మలనే సంగమము వదిలి కర్మలను చక్కగా చెయ్యి.

===సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా===
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః|

అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోऽస్త్విష్టకామధుక్|| 3-10 ||

యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలను శృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలాచెప్పాడు.యజ్ఞం వలన మీరు వృద్ధి పొందండి.అది మీ ఇష్ట కామధేనువు.

===దేవాన్భావయతానేన===
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయన్తు వః|

పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ|| 3-11 ||

దేవతలను ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి.ఆదేవతలు మిమ్మలను అనుగ్రహిస్తారు.

===ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా===
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః|

తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః|| 3-12 ||

యజ్ఞం చేత ఆరాధించబడిన దేవతలు మీకు ఇష్ట భోగాలను ఇస్తారు.వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు ఇచ్చిన వాటిని అనిభవించేవాడు చోరుడే అవుతాడు .

===యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో===
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః|

భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్|| 3-13 ||

యజ్ఞంలో దేవతలకు ఇవ్వగా మిగిలినది తినేసజ్జనుడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడు అవుతాడు.తమ కోసం మాత్రం ఎవరు వండు కునే పాపాత్ములు వాళ్ళు పాపాన్నే తింటారు.

===అన్నాద్భవన్తి భూతాని===
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః|

యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః|| 3-14 ||

అన్నము వలన జీవులు పుట్టును,అన్నము మేఘము వలన పుట్టును,మేఘము యజ్ఞము వలన పుట్టును,యజ్ఞము కర్మ వలననే సంబవము.

===కర్మ బ్రహ్మోద్భవం===
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్|

తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్|| 3-15 ||

కర్మ బ్రహ్మదేవుని వలన జనించినది ఆ బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ వలన ఉద్భవించాడు.కాబట్టి సర్వ వ్యాపకమగు పర బ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ప్రతిష్టితమై ఉంటుందని తెలుసుకో.

=== ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం ===
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః|

అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి|| 3-16 ||

ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి,ఇంద్రియలోలుడు,అర్జునా;అతడు జీవించడం వ్యర్ధం.

===యస్త్వాత్మరతిరేవ===
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః|

ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే|| 3-17 ||

ఆత్మలోనే రమిస్తూ,ఆత్మలో తృప్తి పడుతూ,ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తృప్తిని పొందే వాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

===నైవ తస్య కృతేనార్థో===
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన|

న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః|| 3-18 ||

అతడికి పని చేయడం వలన ప్రయోజనం కాని ,మానడంవలన దోషం ఏమీ ఉండదు.తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త ప్రాణులలోనూ దేనిపైనా ఆధారపడడు.

===తస్మాదసక్తః సతతం===
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|

అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః|| 3-19 ||

అందుచే కర్మఫలములందు ఆసక్తి లేనివాడై తన ధర్మముగా భావించి మానవుడు కర్మ నాచరింపవలెను. ఆసక్తి లేకుండ పనిచేయుటచే మానవుడు పరమసత్యమును పొందును.

===కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా===
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|

లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి|| 3-20 ||

జనకుడు మొదలైన వారు(నిస్కామ)కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు.లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అయినా కర్మ చేయడమే నీకు తగును.

===యద్యదాచరతి===
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః|

స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే|| 3-21 ||

శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు.అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దానినే లోకం అనుసరిస్తుంది.

===న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం===
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన|

నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి|| 3-22 ||

అర్జునా నాకు ఈ మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని లేదు.ఇంతకు ముందు పొందకుండా ఉన్నది ముందు పొందవలసినది ఏమీలేదు.అయిననూ కర్మలలో వర్తిస్తాను.

===యది హ్యహం న వర్తేయం===
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 3-23 ||

అర్జునా;నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పని చేయకపోతే,మనుష్యులు అన్ని విధాల నామార్గమే అనుసరిస్తారు.

===ఉత్సీదేయురిమే లోకా===
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్|

సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః|| 3-24 ||

నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈలోకాలన్నీ నశించి పోతాయి.వర్ణ సంకరానికి కారకుడనౌతాను.ఈ ప్రజలను నాశనం చేసిన వాడనౌతాను.

===సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో===
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత|

కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్|| 3-25 ||

అర్జునా;అజ్ఞానులు కర్మతో మునిగి తేలుతూ ఎలా పని చేస్తారో వివేకి లోక శ్రేయస్సు కోరుతూ అలాగే పని చేయాలి.

===న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం===
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్|

జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్|| 3-26 ||

కర్మలలో ఇరుక్కు పోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదర కొట్టరాదు.తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పని చేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో నడుస్తూ కర్మలాచరించేలా ప్రోత్సహించాలి.

===ప్రకృతేః క్రియమాణాని===
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః|

అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే|| 3-27 ||

ప్రకృతి గుణాల వలన అన్ని కర్మలు నిర్వహింప బడతాయి.అహంకార వలన భ్రమించిన మూఢుడూ తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

===తత్త్వవిత్తు మహాబాహో===
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః|

గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే|| 3-28 ||

మహాబలుడా;గుణకర్మ విభాగాల తత్వం తెలిసిన వాడుగుణాలు గూణాలలో వర్తిస్తాయని తెలిసి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు.

===ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః ===
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు|

తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్|| 3-29 ||

ప్రకృతి యొక్క గుణాల వలన మోహంలో పడిన వారు గుణ కర్మలలో మునుగుతుంటారు.సరిగా తెలియని మంద బుద్ధులను సర్వం తెలిసిన జ్ఞాని చెదర కొట్టరాదు.

===మయి సర్వాణి కర్మాణి ===
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా|

నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః|| 3-30 ||

సర్వ కర్మలను నాయందు సమర్పించి,చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి,ఆశా మమకారాలను వదిలి,ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి.

===యే మే మతమిదం ===
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః|

శ్రద్ధావన్తోऽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేऽపి కర్మభిః|| 3-31 ||

నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మల నుండి విడుదల పొందుతారు.

===యే త్వేతదభ్యసూయన్తో===
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్|

సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః|| 3-32 ||

ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వ జ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో.

===సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః===
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి|

ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి|| 3-33 ||

జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు.ప్రాణులు  తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి.నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

===ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే ===
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ|

తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ|| 3-34 ||

ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోను రాగాద్వేషాలు ఉంటాయి కర్మయోగి వాటికి లోబడ రాదు.అవే అతనికి శత్రువులు.

===శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః===
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్|

స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః|| 3-35 ||

బాగా ఆచరించిన పర ధర్మం కన్నా లోపభూయిష్టమైనది ఐనా స్వధర్మం మేలు.పర ధర్మం భయంకర మైనది.

===అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం===
అర్జున ఉవాచ|

అథ కేన ప్రయుక్తోऽయం పాపం చరతి పూరుషః|

అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః|| 3-36 ||

అర్జునుడు ఇలాఅడిగాడు;
కృష్ణా ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంత పెడుతున్నట్లు మానవుడు పాపం ఎందుకు చేస్తున్నాడు?ఆ ప్రేరణశక్తి ఎవరిది?ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు?

===కామ ఏష క్రోధ ఏష ===
శ్రీభగవానువాచ|

కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః|

మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్|| 3-37 ||

శ్రీ భగవానుడన్నాడు;
ఇవి కామము,క్రోధము,రజోగుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.దానికి మహా ఆకలి.అది పాపిష్టిది.ఈలోకంలో అందరికి అదేశత్రువని తెలుసుకో.

===ధూమేనావ్రియతే===
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాదర్శో మలేన చ|

యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్|| 3-38 ||

అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు,అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పినట్లు,గర్భస్త శిశువుని మావి కప్పినట్లు జ్ఞానాన్ని కామం కప్పి వేస్తుంది.

===ఆవృతం జ్ఞానమేతేన===
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా|

కామరూపేణ కౌన్తేయ దుష్పూరేణానలేన చ|| 3-39 ||

కామం తృప్తి పరచడానికి వీలులేని అగ్ని వంటిది.ఇది జ్ఞానానికి నిత్య శత్రువు.దీనితోజ్ఞాని జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.

===ఇన్ద్రియాణి మనో===
ఇన్ద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే|

ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్|| 3-40 ||

ఇంద్రియాలు మనస్సు,భుద్ధి,కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్వారా దేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది.

===తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ===
తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ|

పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్|| 3-41 ||

అందువలన భరత కుల శ్రేష్టుడా;ముందుగానీవు ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి,జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు.

===ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః===
ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః పరం మనః|

మనసస్తు పరా బుద్ధిర్యో బుద్ధేః పరతస్తు సః|| 3-42 ||

ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు.ఇంద్రియాలకన్నా అధికమైనది మనస్సు.మనస్సు కన్నాగొప్పది బుద్ధి,బుద్ధి కంటే శ్రేష్టమైనది ఆత్మ.

===ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా===
ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా|

జహి శత్రుం మహాబాహో కామరూపం దురాసదమ్|| 3-43 ||

మహాబాహుడా ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని,కామరూపి అయిన శత్రువుని జయించు.

ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు

బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే

కర్మయోగో నామ తృతీయోऽధ్యాయః|| 3 ||{{header3
 | title    = [[భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము]]
 | author   = 
 | section  = 
 | translation = [[అథ తృతీయోऽధ్యాయః |సంస్కృత శ్లోకములు]]
}}
{{భగవద్గీత}}</text>
      <sha1>hw31zhw59qanb72ebuxlssez9ybfhy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>33718</id>
    <revision>
      <id>557832</id>
      <parentid>523560</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T17:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>557832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3991" sha1="rwp777jrrm7d9i0nj44qwrvm2gp0caz" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = వేదము
 |అసలుపేరు = వేంకటరాయ శాస్త్రి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ
 |పుట్టిన_యేడు = 1853
 |గిట్టిన_యేడు = 1929
 |వివరణ = సుప్రసిద్ధ పండితుడు, కవి, విమర్శకుడు మరియు నాటకకర్త 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

===రచనలు===
* [[వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రులవారి జీవితచరిత్ర సంగ్రహము]]
*[[నాగానందము]] (1891)
*శాకుంతలము (1896)
*[[ప్రతాపరుద్రీయం]] (1897)
*[[ఆంధ్ర ప్రసన్నరాఘవవిమర్శనము]] (1898)
*స్త్రీ పునర్వివాహ దుర్వాద నిర్వాపణము (1899) 
*గ్రామ్య భాషా ప్రయోగ నిబంధనము (1899) [https://archive.org/details/gramyabhashapray00venksher/mode/1up External link]
*[[విక్రమోర్వశీయము]] (1901) 
*మేఘసందేశ వ్యాఖ్య (1901)
*[[ఉషా పరిణయము]] (1901)
*ప్రియదర్శిక (1910)
*విసంధి వివేకము (1912)
*శృంగార నైషధ సర్వంకష వ్యాఖ్య (1913)
*[[బొబ్బిలియుద్ధనాటకము]] (1916) {{small scan link|Bobbili yuddam natakam.pdf}}
*మాళవికాగ్నివిత్రము (1919)
*తిక్కన సోమయాజి విజయము (1919)
*ఉత్తర రామచరిత్ర (1920)
*విమర్శ వినోదము (1920)
*ఆంధ్ర హితోపదేశ చంపువు (1947) {{small scan link|ఆంధ్ర హితోపదేశ చంపువు.pdf}}
*ఆంధ్ర సాహిత్య దర్పణము
*ఆముక్తమాల్యదా సంజీవినీ వ్యాఖ్య (1921)
*[[రత్నావళి]] (1921)
*అమరుకావ్యము(ఆంధ్రవ్యాఖ్య)(1950)
*ఆంధ్ర దశకుమార చరిత్రము- దండి రాసిన సంస్కృత మూలానికి ఆంధ్ర గద్యానువాదం (1912) {{small scan link|ఆంధ్ర దశకుమార చరిత్రము by దండి.pdf}}
*[[అక్కన్న మాదన్నల చరిత్ర]] (1951, 1962) {{small scan link|Akkanna Maadannala Charitra Vedamu Venkataraya Sastri.pdf}}
* [[శ్రీ ప్రబంధరాజ వేంకటేశ్వర విజయ విలాసము/ఉపోద్ఘాతము]] (1976)
* [[రసమఞ్జరీ]] (19) {{small scan link|రసమఞ్జరీ.pdf}}

==వ్యాసాలు==
# [[భారతి మాసపత్రిక]] (1931) లో [[భారతి మాసపత్రిక/సంపుటము 8/జనవరి 1931/ఆంధ్ర ముద్రారాక్షస విమర్శనము|ఆంధ్ర ముద్రారాక్షస విమర్శనము]]
# [[నాట్యకళ మాసపత్రిక/సంపుటము 1/సంచిక 2/సారంగధర 'శకలము']] (1935)

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర రచయితలు/వేదము వేంకటరాయశాస్త్రి]]
* [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వ్యాసాలు/వేదము వేంకటరాయశాస్తిగారు]]

==మూలాలు==</text>
      <sha1>rwp777jrrm7d9i0nj44qwrvm2gp0caz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212581</id>
    <revision>
      <id>557815</id>
      <parentid>554804</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T14:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557815</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6571" sha1="ndp5xr6wai8x21qbnq2darmocawx3gm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;చేడియ! తీర్ధమూర్తికడఁ జేయఁదగున్ మనుజుండు సేచనా
క్రీడనముల్ మహీదివిజకేసరులన్ బరమాన్నశర్కరా
షాడబగోఘృతేక్షురసశాకములన్ ఫలపానకాదులన్
వీడెములన్ బ్రమోదపదవీమదలిప్సఁ జెలంగఁజేయుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=105}}
'''టీక'''. చేడియ! = పార్వతీ! తీర్థమూర్తియగు పాండురంగనియొద్ద - భైమియను తీర్థముదగ్గఱ; మనుజుండు = మనుష్యుఁడు; మహీదివిజకేసరులన్ = బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులను; పరమాన్న...శాకములన్ = క్షీరాన్నము, చక్కెఱ, పులుసులు, ఆవునేయి, చెఱకురసము, కూరలు అనువానితోను; ఫలపానకాదులన్ = ఫలములు, పానకములు మొదలగువానితోను; వీడెములన్ = తాంబూలములతోను; ప్రమోదపదవీమదలిప్సన్ = సంతోషమార్గమున కైపు ఎక్కిన కోరికను; చెలంగఁజేయుచున్ = పొందఁజేయుచు; [అనఁగా - వారిని మీఁదివానిచే కైపెక్కునట్లు చేయుచు] సేచనాక్రీడనముల్ చేయఁదగున్ = స్నానవిధులు ఒనర్పవలయును.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ప్రణుతమతి నర్హపూజా
ర్పణమునఁ దత్తీర్థమూర్తి భజియించు సుధీ
మణులకు నభిముఖమతి బ
ర్హిణబర్హాకల్పుఁ డొసఁగు నిహముం బరమున్.&lt;/poem&gt;|ref=106}}
'''టీక'''. ప్రణుతమతిన్ = ఉత్తమబుద్ధితో; తత్తీర్థమూర్తిన్ = తీర్థస్వరూపుఁడగు విష్ణుని; ఆర్హపూజార్పణమునన్ = తగినపూజ అర్పించుటచే; భజియించు = సేవించునట్టి; సుధీమణులకున్ = బుద్ధిమంతులకు - విద్వాంసులకు; బర్హిణబర్హాకల్పుఁడు = నెమిలిపింఛము ఆభరణముగాఁగల కృష్ణుడు; అభిముఖమతిన్ = అనుకూలబుద్ధితో; ఇహమున్ = భుక్తిని; పరమున్ = ముక్తిని; ఒసఁగున్ = ఇచ్చును.
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;అని మూర్త్యర్చనవిధానకథనోన్ముఖుండై పంచముఖుండు శిఖరినందనతో నిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=107}}
'''టీక'''. పంచముఖుండు = ఐదుముఖములు (1-173) కల శివుఁడు; శిఖరినందనతోన్ = పార్వతితో.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మంత్రపూతము గాఁగ మజ్జనం బొనరించి
              ప్రన్నని శుభ్రాంబరములు గట్టి
ఘనసారమిశ్రితగ్రంధసార మలంది
              పరిమళం బుడివోని విరులు ముడిచి
&lt;ref&gt;చ. శిఖర&lt;/ref&gt;సిగరలతోడ గోక్షీరపూరముతోడ
              బహువిధంబగు ఫలప్రతతితోడఁ
బిండివంటలతోడఁ &lt;ref&gt;క. ఖండశర్కర, చ. కండచక్కెర&lt;/ref&gt;గండచక్కెఱతోడ
              నేతులతోడఁ దేనియలతోడ&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;దధుల&lt;ref&gt;చ. తొడ&lt;/ref&gt;తోఁ గూడ దగునివేద్య&lt;ref&gt;చ. ములు&lt;/ref&gt;ములఁ జూపి
వనధివనధాముఁ బీతాంబరుని రమాకు
&lt;ref&gt;చ. చరని&lt;/ref&gt;చరజవినిలిప్తు శిఖిబర్హధరు మఖాంశ
భోక్తఁ బూజింపఁదగుఁ జైత్రమున శుభాంగి!&lt;/poem&gt;|ref=108}}
'''టీక'''. మంత్రపూతముగాఁగన్ = మంత్రములచేఁ బవిత్రమగునట్లుగా - సమంత్రకముగ; మజ్జనం బొనరించి = స్నానము చేసి; ప్రన్నని = మనోజ్ఞమైన; శుభ్రాంబరములు = తెల్లనివస్త్రములను; ఘన...సారము = కర్పూరము కలిపిన మంచిగంధమును; అలంది = పూసికొని; పరిమళంబుడివోని = సువాసన తగ్గని - మంచిపరిమళము కల; విరులు = పూవులను; సిగరలతోడన్ = తాలింపు చేసిన తియ్యమజ్జిగలతోను; ఫలప్రతతితోడన్ = పండ్లసమూహముతోను; దధులతోఁగూడన్ = పెరుగులతోఁ గూడ; నివేద్యములన్ = ఆరగింపువస్తువులను; చూపి = ఇచ్చి; చైత్రమునన్ = వసంతర్తుసంబద్ధమగు చైత్రమాసమునందు; [ఈపద్యము మొదలు క్రమముగా ఆఱుపద్యములందును ఆయా ఋతువులందు పాండురంగని మూర్త్యర్చనము చేయు విధానము చెప్పఁబడుచున్నది.] వనధివనధామున్ = సముద్రమందలి జలము నివాస&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ndp5xr6wai8x21qbnq2darmocawx3gm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557816</id>
      <parentid>557815</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T14:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557816</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6575" sha1="taes12bxfizhz9il084n8rsh5mjc4lc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;చేడియ! తీర్ధమూర్తికడఁ జేయఁదగున్ మనుజుండు సేచనా
క్రీడనముల్ మహీదివిజకేసరులన్ బరమాన్నశర్కరా
షాడబగోఘృతేక్షురసశాకములన్ ఫలపానకాదులన్
వీడెములన్ బ్రమోదపదవీమదలిప్సఁ జెలంగఁజేయుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=105}}
'''టీక'''. చేడియ! = పార్వతీ! తీర్థమూర్తియగు పాండురంగనియొద్ద - భైమియను తీర్థముదగ్గఱ; మనుజుండు = మనుష్యుఁడు; మహీదివిజకేసరులన్ = బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులను; పరమాన్న...శాకములన్ = క్షీరాన్నము, చక్కెఱ, పులుసులు, ఆవునేయి, చెఱకురసము, కూరలు అనువానితోను; ఫలపానకాదులన్ = ఫలములు, పానకములు మొదలగువానితోను; వీడెములన్ = తాంబూలములతోను; ప్రమోదపదవీమదలిప్సన్ = సంతోషమార్గమున కైపు ఎక్కిన కోరికను; చెలంగఁజేయుచున్ = పొందఁజేయుచు; [అనఁగా - వారిని మీఁదివానిచే కైపెక్కునట్లు చేయుచు] సేచనాక్రీడనముల్ చేయఁదగున్ = స్నానవిధులు ఒనర్పవలయును.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ప్రణుతమతి నర్హపూజా
ర్పణమునఁ దత్తీర్థమూర్తి భజియించు సుధీ
మణులకు నభిముఖమతి బ
ర్హిణబర్హాకల్పుఁ డొసఁగు నిహముం బరమున్.&lt;/poem&gt;|ref=106}}
'''టీక'''. ప్రణుతమతిన్ = ఉత్తమబుద్ధితో; తత్తీర్థమూర్తిన్ = తీర్థస్వరూపుఁడగు విష్ణుని; ఆర్హపూజార్పణమునన్ = తగినపూజ అర్పించుటచే; భజియించు = సేవించునట్టి; సుధీమణులకున్ = బుద్ధిమంతులకు - విద్వాంసులకు; బర్హిణబర్హాకల్పుఁడు = నెమిలిపింఛము ఆభరణముగాఁగల కృష్ణుడు; అభిముఖమతిన్ = అనుకూలబుద్ధితో; ఇహమున్ = భుక్తిని; పరమున్ = ముక్తిని; ఒసఁగున్ = ఇచ్చును.
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని మూర్త్యర్చనవిధానకథనోన్ముఖుండై పంచముఖుండు శిఖరినందనతో నిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=107}}
'''టీక'''. పంచముఖుండు = ఐదుముఖములు (1-173) కల శివుఁడు; శిఖరినందనతోన్ = పార్వతితో.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మంత్రపూతము గాఁగ మజ్జనం బొనరించి
              ప్రన్నని శుభ్రాంబరములు గట్టి
ఘనసారమిశ్రితగ్రంధసార మలంది
              పరిమళం బుడివోని విరులు ముడిచి
&lt;ref&gt;చ. శిఖర&lt;/ref&gt;సిగరలతోడ గోక్షీరపూరముతోడ
              బహువిధంబగు ఫలప్రతతితోడఁ
బిండివంటలతోడఁ &lt;ref&gt;క. ఖండశర్కర, చ. కండచక్కెర&lt;/ref&gt;గండచక్కెఱతోడ
              నేతులతోడఁ దేనియలతోడ&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;దధుల&lt;ref&gt;చ. తొడ&lt;/ref&gt;తోఁ గూడ దగునివేద్య&lt;ref&gt;చ. ములు&lt;/ref&gt;ములఁ జూపి
వనధివనధాముఁ బీతాంబరుని రమాకు
&lt;ref&gt;చ. చరని&lt;/ref&gt;చరజవినిలిప్తు శిఖిబర్హధరు మఖాంశ
భోక్తఁ బూజింపఁదగుఁ జైత్రమున శుభాంగి!&lt;/poem&gt;|ref=108}}
'''టీక'''. మంత్రపూతముగాఁగన్ = మంత్రములచేఁ బవిత్రమగునట్లుగా - సమంత్రకముగ; మజ్జనం బొనరించి = స్నానము చేసి; ప్రన్నని = మనోజ్ఞమైన; శుభ్రాంబరములు = తెల్లనివస్త్రములను; ఘన...సారము = కర్పూరము కలిపిన మంచిగంధమును; అలంది = పూసికొని; పరిమళంబుడివోని = సువాసన తగ్గని - మంచిపరిమళము కల; విరులు = పూవులను; సిగరలతోడన్ = తాలింపు చేసిన తియ్యమజ్జిగలతోను; ఫలప్రతతితోడన్ = పండ్లసమూహముతోను; దధులతోఁగూడన్ = పెరుగులతోఁ గూడ; నివేద్యములన్ = ఆరగింపువస్తువులను; చూపి = ఇచ్చి; చైత్రమునన్ = వసంతర్తుసంబద్ధమగు చైత్రమాసమునందు; [ఈపద్యము మొదలు క్రమముగా ఆఱుపద్యములందును ఆయా ఋతువులందు పాండురంగని మూర్త్యర్చనము చేయు విధానము చెప్పఁబడుచున్నది.] వనధివనధామున్ = సముద్రమందలి జలము నివాస&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>taes12bxfizhz9il084n8rsh5mjc4lc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/137</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212582</id>
    <revision>
      <id>557854</id>
      <parentid>554805</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7643" sha1="q0q8jx7fehdzf964po5ww5zhbu7eplr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ముగాఁ గలవానిని; పీతాంబరునిన్ = పచ్చపట్టుబట్ట ధరించువానిని; రమా...వినిలిప్తున్ = లక్ష్మీదేవిస్తనములమీఁది గందపురేణువులచేత పూయఁబడినవానిని; [ఇచట 'రజస్' శబ్దమునకు 'రజ' అని స్వతంత్రప్రయోగము.] శిఖిబర్హధరున్ = నెమిలిపించెము ధరించువానిని; మఖాంశభోక్తన్ = యజ్ఞభాగమును భుజించువానిని - విష్ణువును; పూజింపఁదగున్.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;గంగఁ గాటుకకొండఁ గప్పు నొప్పిదము ద
              &lt;ref&gt;చ. ళ్కొత్తు&lt;/ref&gt;ళ్కొత్త నావులపాల నోలలార్చి
బలితంపునురువుజొంపము ధార్తరాష్ట్రంబు
              జుట్టినక్రియఁ దెల్లపట్టు గట్టి
ముదురువెన్నెల యొప్పు మున్నీటిఁ గమిచి ప
              ట్టినలీలఁ &lt;ref&gt;చ. గాఁగ&lt;/ref&gt;గ్రాలఁ జందనముఁ బూసి
వడగండ్లుపొదువు శాద్వలమహిఁ బొల్చు పొ
              ల్పుగ మల్లెపువ్వులఁ బూజ చేసి&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మండువేసవి వాసవి మనుపుకాఁపు
విబుధతతిపాలి &lt;ref&gt;చ. వీదర&lt;/ref&gt;వీడర వెల్లమ్రాఁకు
భక్తసులభుని దెలచి పూర్వోక్తభూరి
భక్ష్యభోజ్యాదు లర్పింప భద్ర మొదవు.&lt;/poem&gt;|ref=109}}
'''టీక'''. గంగన్ = గంగచే; కాటుకకొండన్ = అంజనాద్రిని; కప్పు నొప్పిదము = కప్పినరీతి; తల్కొత్తన్ = ప్రకాశించఁగా; ఓలలార్చి = అభిషేకము చేసి; [నల్లని శ్రీకృష్ణునికి తెల్లని ఆవులపాలతో అభిషేకము చేయఁగా - స్వచ్ఛమైన గంగాప్రవాహముచే నల్లని యంజనాద్రిని కప్పినట్లున్నదని భావము.] బలితంపునురుపు = కొంచము పెద్దనురుగుమొత్తము; ధార్తరాష్ట్రంబుఁ జుట్టిన క్రియన్ = నల్లనికాలు, ముక్కులుగల హంసను చుట్టుకొన్నట్లు; [కృష్ణుఁడు ధార్తరాష్ట్రమువలెను, అతనికిఁ గట్టిన తెల్లపట్టువస్త్రము నురుగుజొంపమువలెను ఉన్నవనుట.] ముదురు వెన్నెలయొప్పు = పండువెన్నెలతేట; మున్నీటిన్ = సముద్రమును; కమిచి = ఆక్రమించి; చందనమున్ = మంచిగంధమును; [పాండురంగఁడు సముద్రమువలె నల్లఁగను, అతనికిఁ బూసిన చందనము సముద్రముపై వ్యాపించిన పండువెన్నెలవలెను ఉన్నవని భావము.] వడగండ్లు పొదువు = వడగండ్లు వ్యాపించిన - పడిన; శాద్వలమహిన్ = పచ్చికనేలను; పొల్చుపొల్పుగన్ = అనుకరించురీతిని; [కృష్ణుఁడు పచ్చికబయటివలెను, మల్లెపూలు వడగండ్లవలెను ఉన్నవని భావము.] వాసవిమనుపుకాఁపున్ = అర్జునరక్షణము సేయువానిని - అర్జునుని కాపాడువానిని; విబుధతతిపాలి వీడరతెల్లమ్రాఁకున్ = దేవతలపాలిటి ముంగిటికల్పవృక్షమును; తెలచి = తృప్తి పొందించి; పూర్వోక్తభూరిభక్ష్యభోజ్యదులు = వెనుకఁ జెప్పఁబడిన ఆరగింపులను; అర్పింపన్ = ఈయఁగా - నివేదన చేయఁగా; భద్రము = శుభము; ఒదవున్ = కల్గును. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;వృష్టిగా శుద్ధాంబువేణి మజ్జన మార్చి
              శిఖరిమేఘముగ &lt;ref&gt;క. మంజిడి, చ. మంజిటి&lt;/ref&gt;మంజిటి ఘటించి
కరకపాతంబుగ విరిగొజ్జెఁగలఁ బూన్చి
              క్షమపంకిలతగఁ గుంకుమముఁ బూసి
&lt;ref&gt;చ. మఖవ&lt;/ref&gt;మఘవగోపములుగా మణిహార మర్పించి
              పలుమెఱుంగులుగ &lt;ref&gt;చ. దీపకము&lt;/ref&gt;దీపమ్ము లెత్తి
గర్జితంబులుగ శంఖక్వాణములు చూపి
              పచ్చికగా ధూపపటలిఁ బెనిచి&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;యుత్పిబంబులు భుక్తిగా నుష్ణతైల
పక్వగుడమిశ్రపిష్టసూపపరమాన్న
రాసు లొసఁగంగదగు గారు రాక హరికి
నట్టి ఋతుధర్మములు చూపు నంద మొంద.&lt;/poem&gt;|ref=110}}
'''టీక'''. వృష్టిగాన్ = వర్షముగా; శుద్ధాంబువేణిన్ = తేటనీటిధారచే; మజ్జన మార్చి = స్నానము చేయించి; శిఖరిమేఘముగన్ = కొండపైనున్న మేఘముగ - మేఘమట్లు; మంజిటిన్ ఘటించి = నీలవస్త్రమును కట్టి; [ఇచట 'మంజిడి = పీతాంబరము' అని పూర్వటీశయందు అర్థ మీయఁబడినది; ఈయర్థము నిఘంటువులలో లేదు; ప్రకృతమునకును సరిపడదు.] కరకపాతంబుగన్ = వడగండ్లు పడుటగా; విరిగొజ్జెఁగలన్ పూన్చి = వికసించిన పన్నీటిపువ్వులను ధరింపఁజేసి; క్షమపంకిలతన్ = నేల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q0q8jx7fehdzf964po5ww5zhbu7eplr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557855</id>
      <parentid>557854</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557855</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7643" sha1="t1tdvn4f6xmzuo6itgt8bsz5w56r2qq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ముగాఁ గలవానిని; పీతాంబరునిన్ = పచ్చపట్టుబట్ట ధరించువానిని; రమా...వినిలిప్తున్ = లక్ష్మీదేవిస్తనములమీఁది గందపురేణువులచేత పూయఁబడినవానిని; [ఇచట 'రజస్' శబ్దమునకు 'రజ' అని స్వతంత్రప్రయోగము.] శిఖిబర్హధరున్ = నెమిలిపించెము ధరించువానిని; మఖాంశభోక్తన్ = యజ్ఞభాగమును భుజించువానిని - విష్ణువును; పూజింపఁదగున్.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;గంగఁ గాటుకకొండఁ గప్పు నొప్పిదము ద
              &lt;ref&gt;చ. ళ్కొత్తు&lt;/ref&gt;ళ్కొత్త నావులపాల నోలలార్చి
బలితంపునురువుజొంపము ధార్తరాష్ట్రంబు
              జుట్టినక్రియఁ దెల్లపట్టు గట్టి
ముదురువెన్నెల యొప్పు మున్నీటిఁ గమిచి ప
              ట్టినలీలఁ &lt;ref&gt;చ. గాఁగ&lt;/ref&gt;గ్రాలఁ జందనముఁ బూసి
వడగండ్లుపొదువు శాద్వలమహిఁ బొల్చు పొ
              ల్పుగ మల్లెపువ్వులఁ బూజ చేసి&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మండువేసవి వాసవి మనుపుకాఁపు
విబుధతతిపాలి &lt;ref&gt;చ. వీదర&lt;/ref&gt;వీడర వెల్లమ్రాఁకు
భక్తసులభుని దెలచి పూర్వోక్తభూరి
భక్ష్యభోజ్యాదు లర్పింప భద్ర మొదవు.&lt;/poem&gt;|ref=109}}
'''టీక'''. గంగన్ = గంగచే; కాటుకకొండన్ = అంజనాద్రిని; కప్పు నొప్పిదము = కప్పినరీతి; తల్కొత్తన్ = ప్రకాశించఁగా; ఓలలార్చి = అభిషేకము చేసి; [నల్లని శ్రీకృష్ణునికి తెల్లని ఆవులపాలతో అభిషేకము చేయఁగా - స్వచ్ఛమైన గంగాప్రవాహముచే నల్లని యంజనాద్రిని కప్పినట్లున్నదని భావము.] బలితంపునురుపు = కొంచము పెద్దనురుగుమొత్తము; ధార్తరాష్ట్రంబుఁ జుట్టిన క్రియన్ = నల్లనికాలు, ముక్కులుగల హంసను చుట్టుకొన్నట్లు; [కృష్ణుఁడు ధార్తరాష్ట్రమువలెను, అతనికిఁ గట్టిన తెల్లపట్టువస్త్రము నురుగుజొంపమువలెను ఉన్నవనుట.] ముదురు వెన్నెలయొప్పు = పండువెన్నెలతేట; మున్నీటిన్ = సముద్రమును; కమిచి = ఆక్రమించి; చందనమున్ = మంచిగంధమును; [పాండురంగఁడు సముద్రమువలె నల్లఁగను, అతనికిఁ బూసిన చందనము సముద్రముపై వ్యాపించిన పండువెన్నెలవలెను ఉన్నవని భావము.] వడగండ్లు పొదువు = వడగండ్లు వ్యాపించిన - పడిన; శాద్వలమహిన్ = పచ్చికనేలను; పొల్చుపొల్పుగన్ = అనుకరించురీతిని; [కృష్ణుఁడు పచ్చికబయటివలెను, మల్లెపూలు వడగండ్లవలెను ఉన్నవని భావము.] వాసవిమనుపుకాఁపున్ = అర్జునరక్షణము సేయువానిని - అర్జునుని కాపాడువానిని; విబుధతతిపాలి వీడరతెల్లమ్రాఁకున్ = దేవతలపాలిటి ముంగిటికల్పవృక్షమును; తెలచి = తృప్తి పొందించి; పూర్వోక్తభూరిభక్ష్యభోజ్యదులు = వెనుకఁ జెప్పఁబడిన ఆరగింపులను; అర్పింపన్ = ఈయఁగా - నివేదన చేయఁగా; భద్రము = శుభము; ఒదవున్ = కల్గును. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;వృష్టిగా శుద్ధాంబువేణి మజ్జన మార్చి
              శిఖరిమేఘముగ &lt;ref&gt;క. మంజిడి, చ. మంజిటి&lt;/ref&gt;మంజిటి ఘటించి
కరకపాతంబుగ విరిగొజ్జెఁగలఁ బూన్చి
              క్షమపంకిలతగఁ గుంకుమముఁ బూసి
&lt;ref&gt;చ. మఖవ&lt;/ref&gt;మఘవగోపములుగా మణిహార మర్పించి
              పలుమెఱుంగులుగ &lt;ref&gt;చ. దీపకము&lt;/ref&gt;దీపమ్ము లెత్తి
గర్జితంబులుగ శంఖక్వాణములు చూపి
              పచ్చికగా ధూపపటలిఁ బెనిచి&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;యుత్పిబంబులు భుక్తిగా నుష్ణతైల
పక్వగుడమిశ్రపిష్టసూపపరమాన్న
రాసు లొసఁగంగదగు గారు రాక హరికి
నట్టి ఋతుధర్మములు చూపు నంద మొంద.&lt;/poem&gt;|ref=110}}
'''టీక'''. వృష్టిగాన్ = వర్షముగా; శుద్ధాంబువేణిన్ = తేటనీటిధారచే; మజ్జన మార్చి = స్నానము చేయించి; శిఖరిమేఘముగన్ = కొండపైనున్న మేఘముగ - మేఘమట్లు; మంజిటిన్ ఘటించి = నీలవస్త్రమును కట్టి; [ఇచట 'మంజిడి = పీతాంబరము' అని పూర్వటీకయందు అర్థ మీయఁబడినది; ఈయర్థము నిఘంటువులలో లేదు; ప్రకృతమునకును సరిపడదు.] కరకపాతంబుగన్ = వడగండ్లు పడుటగా; విరిగొజ్జెఁగలన్ పూన్చి = వికసించిన పన్నీటిపువ్వులను ధరింపఁజేసి; క్షమపంకిలతన్ = నేల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t1tdvn4f6xmzuo6itgt8bsz5w56r2qq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/138</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212583</id>
    <revision>
      <id>557860</id>
      <parentid>554806</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T01:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7852" sha1="ayfwzufw70y5tf7v22atgicpj0xl42m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;బురదగా; మఘవగోపములుగాన్ = ఇంద్రగోపములుగా - ఆరుద్రపురుగులుగా; [ఇచట 'పట్టుపురుగులు' అని పూర్వటీక.] పలుమెఱుంగులుగన్ = పెక్కుమెఱుపులుగా; దీపమ్ములు ఎత్తి = దీపము లుంచి; గర్జితంబులుగన్ = ఉఱుములుగా; శంఖక్వాణములు చూపి = శంఖములను ధ్వనింపఁజేసి - పూరించి; ధూమపటలిన్ = ధూపములగుంపును; పెనిచి = వృద్ధి పొందించి; ఉత్పిబంబులభుక్తిగాన్ = చాతకముల కాహారమగు వాననీటిగా; ఉష్ణరాసులు = కాచిన నూనెయందు వండఁబడిన బెల్లము కలిపిన పిండివంటలు, పప్పు, పరమాన్నముల సమూహములను; హరికిన్ = విష్ణువునకు, కారురాకన్ = వర్షాకాలము వచ్చునపుడు; చూపునందము, ఒందన్ = కన్నులుపండువు కలిగింపఁగా; ఒనఁగంగదగున్ = ఈయఁదగును. '''అలం'''. రూపకము.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మహి నాలపాఁడి ముమ్మరముగాఁ బ్రభవింప
              నవనవోజ్జ్వలదధిస్నానవిధేయు
శుభ్రాభ్రపట్టంబు లభ్రంబుపైఁ బర్వ
              లఘుధౌతవిమలచేలములకప్పు
సితకుశేశయకాశసితకరద్యుతి హెచ్చ
              దొరికిన యుచితంపువిరులపూజ
శాలిపాకస్ఫూర్తి గ్రాల గోరోచనా
              సమ్మిశ్రచర్చిక్యసంఘటనము&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ప్రజ భుజాభోజనములు క్రొంబంటవంట
కములు గావింప గోధూమఖండఖండ
శర్కరాఢ్యసుపక్వభోజ్యములు నెరపి
విష్ణుఁ బూజింపఁదగు శరద్వేళయందు.&lt;/poem&gt;|ref=111}}
'''టీక'''. ముమ్మరముగాన్ = సమృద్ధిగా; ప్రభవించన్ = కలుగఁగా; నవ...విధియున్ = మిక్కిలి క్రొత్తదై (అప్పుడే చేసి) ప్రకాశించు పెరుగుతో స్నానము చేయించుటయు; శుభాభ్రపటలంబులు = తెల్లనిమేఘములగుంపులు; అగ్రంబుపైన్ = ఆకాశముపయిని; పర్వన్ = వ్యాపించఁగా; లఘు...కప్పు = తేలికయై తెల్లనైన మడుగుబట్టలచేఁ గప్పుటయును; సిత...ద్యుతి = తెల్లతామరపూవు, రెల్లు, చంద్రులయొక్క కాంతివంటి కాంతి; హెచ్చన్ = ఎక్కువకాఁగా; దొరకిన = లభించిన; ఉచితంపువిరులపూజ = తగినపూవులతో పూజించుటయు; శాలిపాకస్ఫూర్తి = వరిపంటయొక్క ప్రకాశము; క్రాలన్ = ప్రకాశింపఁగా; గోరోచనా...సంఘటనము = గోరోచనముతోఁ గూడిన మైపూఁత పూయుటయును; ప్రజ = జనము; భుజాభోజనములు = మృష్టాన్నభోజనములు - బువ్వపుబంతిభోజనములు; గ్రొంబంటవంటకములు = క్రొత్తగా వండిన పంటలతోఁ దయారుచేసిన వంటలు; కావింపన్ = చేయఁగా; గోధూమ...భోజ్యములు = గోధుమనూక, కండచక్కెఱలు కలిపి బాగుగా వండిన పిండివంటలు; నెరపి = అధికముగా అర్పించి; శరద్వేళయందున్ = శరదృతువున; విష్ణుఁ బూజింపఁదగున్.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;పాథోధివిహృతిసంభవతనూజాడ్యంబు
              సంతప్తగోఘృతస్నపనరచన
దులసి దండయ కాని కలుగనితక్కువ
              మరువకకుందకుట్మలసమృద్ధి
కఠినకచ్చర&lt;ref&gt;శత&lt;/ref&gt;పీతకౌశేయనిర్బంధ
              మభిరామచిత్రాంబరార్పణమున
ముదురువెన్నెలఁ జేయు నుదరపోషణవృత్త
              నవ్యదివ్యాన్నపానప్రశస్తి&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నుజ్జగింపించి డెందాన కుబ్బొనర్చి
నిశలఁ గుంకుమ&lt;ref&gt;చ. శశధర&lt;/ref&gt;మగులు మైనిండ నలఁది
గేహమున ధూపధూమ మెక్కించి కుధర
ధరుని హేమంతమునఁ &lt;ref&gt;చ. గ్రాలు&lt;/ref&gt;గొల్వదొరకు ముక్తి.&lt;/poem&gt;|ref=112}}
, పాథోధివిహృతిసంధ రతనూజాడ్యంబు సంతప్తగోఘృతస్న పనరచన
దులనీ దండయకాని కలుగనితక్కు రమరువక కుందకుట ల 
కఠినకచ్చర పీతళా శ్రేయనిర్బంధ మభిరామచి బ్రాంబరార్పణమున
ముదురు వెన్నెలఁ జేయు సుదరపోషణవృత్తి నవ్యదివ్యాన్న పాన ప్రశస్తి
 సుజ్జగింపించి డెందాన కుబ్బొనర్చి, నీళ్లలఁ గుంకుమ మగులు మైనిండ నలఁది
గేహమునధూపధూమమెక్కించికుధర, ధరుని హేమంతమునఁగొల్వదొరకుముక్తి,
'''టీక'''. పాథోధి...జాడ్యంబున్ = సముద్రమున విహరించుటవలన పుట్టిన దేహముయొక్క మందత్వమును, నీటిస్వభావమును (శైత్యమును); సంతప్త...రచనన్ = కాఁచిన ఆవునేతితో స్నానము చేయించుటచేతను; కలుగని = ఎక్కువ దొరకని; తక్కువన్ = లేమిని; మరువక...సమృద్ధిన్ = మరువము, మల్లెమొగ్గలు అనువానిసంపదచేతను; కఠిన...నిర్బంధము = ముదుకయై&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ayfwzufw70y5tf7v22atgicpj0xl42m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557861</id>
      <parentid>557860</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T01:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6903" sha1="rc5eit62ku0udmd8mby8m7iy1vq9dt3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;బురదగా; మఘవగోపములుగాన్ = ఇంద్రగోపములుగా - ఆరుద్రపురుగులుగా; [ఇచట 'పట్టుపురుగులు' అని పూర్వటీక.] పలుమెఱుంగులుగన్ = పెక్కుమెఱుపులుగా; దీపమ్ములు ఎత్తి = దీపము లుంచి; గర్జితంబులుగన్ = ఉఱుములుగా; శంఖక్వాణములు చూపి = శంఖములను ధ్వనింపఁజేసి - పూరించి; ధూమపటలిన్ = ధూపములగుంపును; పెనిచి = వృద్ధి పొందించి; ఉత్పిబంబులభుక్తిగాన్ = చాతకముల కాహారమగు వాననీటిగా; ఉష్ణరాసులు = కాచిన నూనెయందు వండఁబడిన బెల్లము కలిపిన పిండివంటలు, పప్పు, పరమాన్నముల సమూహములను; హరికిన్ = విష్ణువునకు, కారురాకన్ = వర్షాకాలము వచ్చునపుడు; చూపునందము, ఒందన్ = కన్నులుపండువు కలిగింపఁగా; ఒనఁగంగదగున్ = ఈయఁదగును. '''అలం'''. రూపకము.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మహి నాలపాఁడి ముమ్మరముగాఁ బ్రభవింప
              నవనవోజ్జ్వలదధిస్నానవిధేయు
శుభ్రాభ్రపట్టంబు లభ్రంబుపైఁ బర్వ
              లఘుధౌతవిమలచేలములకప్పు
సితకుశేశయకాశసితకరద్యుతి హెచ్చ
              దొరికిన యుచితంపువిరులపూజ
శాలిపాకస్ఫూర్తి గ్రాల గోరోచనా
              సమ్మిశ్రచర్చిక్యసంఘటనము&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ప్రజ భుజాభోజనములు క్రొంబంటవంట
కములు గావింప గోధూమఖండఖండ
శర్కరాఢ్యసుపక్వభోజ్యములు నెరపి
విష్ణుఁ బూజింపఁదగు శరద్వేళయందు.&lt;/poem&gt;|ref=111}}
'''టీక'''. ముమ్మరముగాన్ = సమృద్ధిగా; ప్రభవించన్ = కలుగఁగా; నవ...విధియున్ = మిక్కిలి క్రొత్తదై (అప్పుడే చేసి) ప్రకాశించు పెరుగుతో స్నానము చేయించుటయు; శుభాభ్రపటలంబులు = తెల్లనిమేఘములగుంపులు; అగ్రంబుపైన్ = ఆకాశముపయిని; పర్వన్ = వ్యాపించఁగా; లఘు...కప్పు = తేలికయై తెల్లనైన మడుగుబట్టలచేఁ గప్పుటయును; సిత...ద్యుతి = తెల్లతామరపూవు, రెల్లు, చంద్రులయొక్క కాంతివంటి కాంతి; హెచ్చన్ = ఎక్కువకాఁగా; దొరకిన = లభించిన; ఉచితంపువిరులపూజ = తగినపూవులతో పూజించుటయు; శాలిపాకస్ఫూర్తి = వరిపంటయొక్క ప్రకాశము; క్రాలన్ = ప్రకాశింపఁగా; గోరోచనా...సంఘటనము = గోరోచనముతోఁ గూడిన మైపూఁత పూయుటయును; ప్రజ = జనము; భుజాభోజనములు = మృష్టాన్నభోజనములు - బువ్వపుబంతిభోజనములు; గ్రొంబంటవంటకములు = క్రొత్తగా వండిన పంటలతోఁ దయారుచేసిన వంటలు; కావింపన్ = చేయఁగా; గోధూమ...భోజ్యములు = గోధుమనూక, కండచక్కెఱలు కలిపి బాగుగా వండిన పిండివంటలు; నెరపి = అధికముగా అర్పించి; శరద్వేళయందున్ = శరదృతువున; విష్ణుఁ బూజింపఁదగున్.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;పాథోధివిహృతిసంభవతనూజాడ్యంబు
              సంతప్తగోఘృతస్నపనరచన
దులసి దండయ కాని కలుగనితక్కువ
              మరువకకుందకుట్మలసమృద్ధి
కఠినకచ్చర&lt;ref&gt;శత&lt;/ref&gt;పీతకౌశేయనిర్బంధ
              మభిరామచిత్రాంబరార్పణమున
ముదురువెన్నెలఁ జేయు నుదరపోషణవృత్త
              నవ్యదివ్యాన్నపానప్రశస్తి&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నుజ్జగింపించి డెందాన కుబ్బొనర్చి
నిశలఁ గుంకుమ&lt;ref&gt;చ. శశధర&lt;/ref&gt;మగులు మైనిండ నలఁది
గేహమున ధూపధూమ మెక్కించి కుధర
ధరుని హేమంతమునఁ &lt;ref&gt;చ. గ్రాలు&lt;/ref&gt;గొల్వదొరకు ముక్తి.&lt;/poem&gt;|ref=112}}
'''టీక'''. పాథోధి...జాడ్యంబున్ = సముద్రమున విహరించుటవలన పుట్టిన దేహముయొక్క మందత్వమును, నీటిస్వభావమును (శైత్యమును); సంతప్త...రచనన్ = కాఁచిన ఆవునేతితో స్నానము చేయించుటచేతను; కలుగని = ఎక్కువ దొరకని; తక్కువన్ = లేమిని; మరువక...సమృద్ధిన్ = మరువము, మల్లెమొగ్గలు అనువానిసంపదచేతను; కఠిన...నిర్బంధము = ముదుకయై&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rc5eit62ku0udmd8mby8m7iy1vq9dt3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557862</id>
      <parentid>557861</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T01:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6909" sha1="1di53f5qjl3fz8uhlxpd3mvi989upqd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;బురదగా; మఘవగోపములుగాన్ = ఇంద్రగోపములుగా - ఆరుద్రపురుగులుగా; [ఇచట 'పట్టుపురుగులు' అని పూర్వటీక.] పలుమెఱుంగులుగన్ = పెక్కుమెఱుపులుగా; దీపమ్ములు ఎత్తి = దీపము లుంచి; గర్జితంబులుగన్ = ఉఱుములుగా; శంఖక్వాణములు చూపి = శంఖములను ధ్వనింపఁజేసి - పూరించి; ధూమపటలిన్ = ధూపములగుంపును; పెనిచి = వృద్ధి పొందించి; ఉత్పిబంబులభుక్తిగాన్ = చాతకముల కాహారమగు వాననీటిగా; ఉష్ణరాసులు = కాచిన నూనెయందు వండఁబడిన బెల్లము కలిపిన పిండివంటలు, పప్పు, పరమాన్నముల సమూహములను; హరికిన్ = విష్ణువునకు, కారురాకన్ = వర్షాకాలము వచ్చునపుడు; చూపునందము, ఒందన్ = కన్నులుపండువు కలిగింపఁగా; ఒనఁగంగదగున్ = ఈయఁదగును. '''అలం'''. రూపకము.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మహి నాలపాఁడి ముమ్మరముగాఁ బ్రభవింప
              నవనవోజ్జ్వలదధిస్నానవిధేయు
శుభ్రాభ్రపట్టంబు లభ్రంబుపైఁ బర్వ
              లఘుధౌతవిమలచేలములకప్పు
సితకుశేశయకాశసితకరద్యుతి హెచ్చ
              దొరికిన యుచితంపువిరులపూజ
శాలిపాకస్ఫూర్తి గ్రాల గోరోచనా
              సమ్మిశ్రచర్చిక్యసంఘటనము&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ప్రజ భుజాభోజనములు క్రొంబంటవంట
కములు గావింప గోధూమఖండఖండ
శర్కరాఢ్యసుపక్వభోజ్యములు నెరపి
విష్ణుఁ బూజింపఁదగు శరద్వేళయందు.&lt;/poem&gt;|ref=111}}
'''టీక'''. ముమ్మరముగాన్ = సమృద్ధిగా; ప్రభవించన్ = కలుగఁగా; నవ...విధియున్ = మిక్కిలి క్రొత్తదై (అప్పుడే చేసి) ప్రకాశించు పెరుగుతో స్నానము చేయించుటయు; శుభ్రాభ్రపటలంబులు = తెల్లనిమేఘములగుంపులు; అగ్రంబుపైన్ = ఆకాశముపయిని; పర్వన్ = వ్యాపించఁగా; లఘు...కప్పు = తేలికయై తెల్లనైన మడుగుబట్టలచేఁ గప్పుటయును; సిత...ద్యుతి = తెల్లతామరపూవు, రెల్లు, చంద్రులయొక్క కాంతివంటి కాంతి; హెచ్చన్ = ఎక్కువకాఁగా; దొరకిన = లభించిన; ఉచితంపువిరులపూజ = తగినపూవులతో పూజించుటయు; శాలిపాకస్ఫూర్తి = వరిపంటయొక్క ప్రకాశము; క్రాలన్ = ప్రకాశింపఁగా; గోరోచనా...సంఘటనము = గోరోచనముతోఁ గూడిన మైపూఁత పూయుటయును; ప్రజ = జనము; భుజాభోజనములు = మృష్టాన్నభోజనములు - బువ్వపుబంతిభోజనములు; గ్రొంబంటవంటకములు = క్రొత్తగా వండిన పంటలతోఁ దయారుచేసిన వంటలు; కావింపన్ = చేయఁగా; గోధూమ...భోజ్యములు = గోధుమనూక, కండచక్కెఱలు కలిపి బాగుగా వండిన పిండివంటలు; నెరపి = అధికముగా అర్పించి; శరద్వేళయందున్ = శరదృతువున; విష్ణుఁ బూజింపఁదగున్.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;పాథోధివిహృతిసంభవతనూజాడ్యంబు
              సంతప్తగోఘృతస్నపనరచన
దులసి దండయ కాని కలుగనితక్కువ
              మరువకకుందకుట్మలసమృద్ధి
కఠినకచ్చర&lt;ref&gt;శత&lt;/ref&gt;పీతకౌశేయనిర్బంధ
              మభిరామచిత్రాంబరార్పణమున
ముదురువెన్నెలఁ జేయు నుదరపోషణవృత్త
              నవ్యదివ్యాన్నపానప్రశస్తి&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నుజ్జగింపించి డెందాన కుబ్బొనర్చి
నిశలఁ గుంకుమ&lt;ref&gt;చ. శశధర&lt;/ref&gt;మగులు మైనిండ నలఁది
గేహమున ధూపధూమ మెక్కించి కుధర
ధరుని హేమంతమునఁ &lt;ref&gt;చ. గ్రాలు&lt;/ref&gt;గొల్వదొరకు ముక్తి.&lt;/poem&gt;|ref=112}}
'''టీక'''. పాథోధి...జాడ్యంబున్ = సముద్రమున విహరించుటవలన పుట్టిన దేహముయొక్క మందత్వమును, నీటిస్వభావమును (శైత్యమును); సంతప్త...రచనన్ = కాఁచిన ఆవునేతితో స్నానము చేయించుటచేతను; కలుగని = ఎక్కువ దొరకని; తక్కువన్ = లేమిని; మరువక...సమృద్ధిన్ = మరువము, మల్లెమొగ్గలు అనువానిసంపదచేతను; కఠిన...నిర్బంధము = ముదుకయై&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1di53f5qjl3fz8uhlxpd3mvi989upqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557863</id>
      <parentid>557862</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T05:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6979" sha1="touu2532djqtdamssj11l2adchq50fl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;బురదగా; మఘవగోపములుగాన్ = ఇంద్రగోపములుగా - ఆరుద్రపురుగులుగా; [ఇచట 'పట్టుపురుగులు' అని పూర్వటీక.] పలుమెఱుంగులుగన్ = పెక్కుమెఱుపులుగా; దీపమ్ములు ఎత్తి = దీపము లుంచి; గర్జితంబులుగన్ = ఉఱుములుగా; శంఖక్వాణములు చూపి = శంఖములను ధ్వనింపఁజేసి - పూరించి; ధూమపటలిన్ = ధూపములగుంపును; పెనిచి = వృద్ధి పొందించి; ఉత్పిబంబులభుక్తిగాన్ = చాతకముల కాహారమగు వాననీటిగా; ఉష్ణరాసులు = కాచిన నూనెయందు వండఁబడిన బెల్లము కలిపిన పిండివంటలు, పప్పు, పరమాన్నముల సమూహములను; హరికిన్ = విష్ణువునకు, కారురాకన్ = వర్షాకాలము వచ్చునపుడు; చూపునందము, ఒందన్ = కన్నులుపండువు కలిగింపఁగా; ఒసఁగంగదగున్ = ఈయఁదగును. '''అలం'''. రూపకము.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మహి నాలపాఁడి ముమ్మరముగాఁ బ్రభవింప
              నవనవోజ్జ్వలదధిస్నానవిధేయు
శుభ్రాభ్రపట్టంబు లభ్రంబుపైఁ బర్వ
              లఘుధౌతవిమలచేలములకప్పు
&lt;ref&gt;శత&lt;/ref&gt;సితకుశేశయకాశ&lt;ref&gt;చ. శశధర&lt;/ref&gt;సితకరద్యుతి హెచ్చ
              దొరికిన యుచితంపువిరులపూజ
శాలిపాకస్ఫూర్తి &lt;ref&gt;చ. గ్రాలు&lt;/ref&gt;గ్రాల గోరోచనా
              సమ్మిశ్రచర్చిక్యసంఘటనము&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ప్రజ భుజాభోజనములు క్రొంబంటవంట
కములు గావింప గోధూమఖండఖండ
శర్కరాఢ్యసుపక్వభోజ్యములు నెరపి
విష్ణుఁ బూజింపఁదగు శరద్వేళయందు.&lt;/poem&gt;|ref=111}}
'''టీక'''. ముమ్మరముగాన్ = సమృద్ధిగా; ప్రభవించన్ = కలుగఁగా; నవ...విధియున్ = మిక్కిలి క్రొత్తదై (అప్పుడే చేసి) ప్రకాశించు పెరుగుతో స్నానము చేయించుటయు; శుభ్రాభ్రపటలంబులు = తెల్లనిమేఘములగుంపులు; అగ్రంబుపైన్ = ఆకాశముపయిని; పర్వన్ = వ్యాపించఁగా; లఘు...కప్పు = తేలికయై తెల్లనైన మడుగుబట్టలచేఁ గప్పుటయును; సిత...ద్యుతి = తెల్లతామరపూవు, రెల్లు, చంద్రులయొక్క కాంతివంటి కాంతి; హెచ్చన్ = ఎక్కువకాఁగా; దొరకిన = లభించిన; ఉచితంపువిరులపూజ = తగినపూవులతో పూజించుటయు; శాలిపాకస్ఫూర్తి = వరిపంటయొక్క ప్రకాశము; క్రాలన్ = ప్రకాశింపఁగా; గోరోచనా...సంఘటనము = గోరోచనముతోఁ గూడిన మైపూఁత పూయుటయును; ప్రజ = జనము; భుజాభోజనములు = మృష్టాన్నభోజనములు - బువ్వపుబంతిభోజనములు; గ్రొంబంటవంటకములు = క్రొత్తగా వండిన పంటలతోఁ దయారుచేసిన వంటలు; కావింపన్ = చేయఁగా; గోధూమ...భోజ్యములు = గోధుమనూక, కండచక్కెఱలు కలిపి బాగుగా వండిన పిండివంటలు; నెరపి = అధికముగా అర్పించి; శరద్వేళయందున్ = శరదృతువున; విష్ణుఁ బూజింపఁదగున్.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;పాథోధివిహృతిసంభవతనూజాడ్యంబు
              సంతప్తగోఘృతస్నపనరచన
దులసి దండయ కాని కలుగనితక్కువ
              మరువకకుందకుట్మలసమృద్ధి
కఠినకచ్చర&lt;ref&gt;సీత&lt;/ref&gt;పీతకౌశేయనిర్బంధ
              మభిరామచిత్రాంబరార్పణమున
ముదురువెన్నెలఁ జేయు నుదరపోషణవృత్త
              నవ్యదివ్యాన్నపానప్రశస్తి&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నుజ్జగింపించి డెందాన కుబ్బొనర్చి
నిశలఁ గుంకుమ&lt;ref&gt;క. మగలు, చ. మగులు&lt;/ref&gt;మగులు మైనిండ నలఁది
గేహమున ధూపధూమ మెక్కించి కుధర
ధరుని హేమంతమునఁ గొల్వదొరకు ముక్తి.&lt;/poem&gt;|ref=112}}
'''టీక'''. పాథోధి...జాడ్యంబున్ = సముద్రమున విహరించుటవలన పుట్టిన దేహముయొక్క మందత్వమును, నీటిస్వభావమును (శైత్యమును); సంతప్త...రచనన్ = కాఁచిన ఆవునేతితో స్నానము చేయించుటచేతను; కలుగని = ఎక్కువ దొరకని; తక్కువన్ = లేమిని; మరువక...సమృద్ధిన్ = మరువము, మల్లెమొగ్గలు అనువానిసంపదచేతను; కఠిన...నిర్బంధము = ముదుకయై&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>touu2532djqtdamssj11l2adchq50fl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212584</id>
    <revision>
      <id>557864</id>
      <parentid>554807</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T05:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7041" sha1="opndrak7i413fzm2hq0jilrvkh1mtq4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ముఱికియైన పచ్చపట్టుబట్ట కట్టుటను; అభిరామచిత్తాంతరార్పణమునన్ = మనోహరమైన చిత్రవర్ణవస్త్రముల నిచ్చుటచేతను; ముదురువెన్నెలన్ = ముదిరిన వెన్నెలతో - అమృతముతో; ఉదరపోషణవృత్తిన్ = పొట్టనింపుకొనుట; నవ్య ...ప్రశస్తిన్ = క్రొత్తవై మనోజ్ఞములైన అన్నపానముల అర్పణమునకు; ఉజ్జగింపించి = విడుచునట్లు చేసి; డెందానకు = మనస్సునకు; ఉబ్బు = సంతోషమును; ఒనర్చి = కల్గించి; నిశలన్ = రాత్రులందు; అగలు = అగరుగందమును; మైనిండన్ = శరీరమంతటను; అలఁది = పూసి; గేహమునన్ = దేవాలయమును; ఎక్కించి = వ్యాపింపఁజేసి; కుధరధరునిన్ = గోవర్ధనపర్వతము నెత్తిన విష్ణుని; ముక్తి = మోక్షము; దొరకున్ = లభించును.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;శిశిరాగమవాసరముల
యశోద గారాబుపట్టి నర్చింపఁదగున్
శశిముఖి! తత్కాలోచిత
కుశకుసుమపటాంగరాగకూర్పాసాదిన్.&lt;/poem&gt;|ref=113}}
'''టీక'''. శిశిరా...రములన్ = శిశిరర్తుదినములందు; తర్కా...సాదిన్ = ఆకాలమునకు తగిన కుశలు, పూలు, వస్త్రములు, గంధము, చొక్కాయి మొదలగువానిచే.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఋతువుల నాఱిట నీక్రియఁ
బ్రతిదినము భజింపఁ బరమపదనాథుఁడు వాం
ఛితశతము లొసఁగి భక్త
ప్రతతుల మన్నించు భక్తపరితంత్రుండై.&lt;/poem&gt;|ref=114}}
'''టీక'''. ఈక్రియన్ = ఈరీతిని; పరమపదనాథుఁడు = విష్ణువు; వాంఛితశతములు = నూరులకొలఁది కోరికలను; ఒసఁగి = నెరవేర్పి; భక్తపరతంత్రుండై = భక్తులయెడ ప్రేమ కలవాఁడయి; భక్తప్రతతులన్ = భక్తులసమూహములను; మన్నించున్ = గౌరవించును.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మురవిభంజను శ్రీక్షేత్రమూర్తి తీర్థ
మూర్తి మూర్తులకడ నేమమున నొనర్చు
సర్పభాగవిశేషంబు లానుపూర్వి
వినుము వినుపింతుఁ బరమాణువిభవమధ్య!&lt;/poem&gt;|ref=115}}
'''టీక'''. మురవిభంజను = మురాసురుని సంహరించిన శ్రీవిష్ణునియొక్క; శ్రీక్షేత్ర...కడన్ = క్షేత్ర, తీర్థ, మూర్తిరూపములయొద్ద; నేమమునన్ = నియమముతో; ఒనర్చు = చేయునట్టి; అర్చభాగవిశేషంబులు = పూజాభాగవిశేషములను; [అర్చా అనుటకు అర్చ యనునది స్వతంత్రప్రయోగము]; ఆనుపూర్విన్ = క్రమముగా; పరమాణువిభవమధ్య! = పరమాణువువంటి నడుము - సన్ననినడుము గల పార్వతీ!
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;పరమపదనాథు దిరిగిరా నిరువదేను
చేతులప్రమాణమునఁ గల్గు &lt;ref&gt;చ. శ్రీజలంబు&lt;/ref&gt;భూతలంబు
ముక్తికరి యైన శ్రీక్షేతమూర్తియందు
నర్చభాగమ్ము సుమ్ము చంద్రార్ధనిటల.&lt;/poem&gt;|ref=116}}
'''టీక'''. చంద్రార్ధనిటల! = అర్ధచంద్రునివంటి నుదురు కల పార్వతీ! పరమపదనాథున్ = విష్ణుని; తిరిగిరాన్ = చుట్టి తిరిగి - ప్రదక్షిణము చేసి వచ్చుటకయిన; ఇరువదేనుచేతుల = ఇరువదియైదుమూరల; ప్రమాణమునఁ గల్గు = వెడల్పు గల; భూతలంబు = ప్రదేశము - అనఁగా విష్ణువునకుఁ బ్రదక్షిణము చేయుట కనువైన యిరువదియైదుమూరల వెడల్పు గలస్థలము అంతయును; ముక్తికరి = మోక్ష మిచ్చునది; అర్చభాగంబు సుమ్ము! = పూజింపఁదగినభాగ మగునుసుమీ! పాండురంగనియాలయముచుట్టును గల 25 మూరల ప్రదేశమునం దెచట పూజించినను అది అతనిక్షేత్రమూర్తిని పూజించినట్లే యగును·
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సకలోత్కృష్టోన్నతిఁ బా
యక యెయ్యది కీర్తివడయు నత్తీర్థము పొ
ల్తుక! యర్చాభాగంబై
యకుటిలమతిఁ దీర్థమూర్తియందు వెలుంగున్.&lt;/poem&gt;|ref=117}}
'''టీక'''. సకలోత్కృష్టోన్నతిన్ = తీర్థములన్నిటియందును మిక్కిలిగొప్పతనమును; పాయక = విడువక; కీర్తి వడయున్ = పేరు పొందునో; అకుటిలగతిన్ = వక్రము కాని - ఋజువైనపద్ధతిని; పొల్తుక! = పార్వతీ! [పొలఁతుక యనుట కిది స్వేచ్ఛాప్రయోగము.]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>opndrak7i413fzm2hq0jilrvkh1mtq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557883</id>
      <parentid>557864</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557883</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7040" sha1="fbimwuaof5mpzwpor2gd7oz8kyhj6av" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ముఱికియైన పచ్చపట్టుబట్ట కట్టుటను; అభిరామచిత్తాంతరార్పణమునన్ = మనోహరమైన చిత్రవర్ణవస్త్రముల నిచ్చుటచేతను; ముదురువెన్నెలన్ = ముదిరిన వెన్నెలతో - అమృతముతో; ఉదరపోషణవృత్తిన్ = పొట్టనింపుకొనుట; నవ్య...ప్రశస్తిన్ = క్రొత్తవై మనోజ్ఞములైన అన్నపానముల అర్పణమునను; ఉజ్జగింపించి = విడుచునట్లు చేసి; డెందానకు = మనస్సునకు; ఉబ్బు = సంతోషమును; ఒనర్చి = కల్గించి; నిశలన్ = రాత్రులందు; అగలు = అగరుగందమును; మైనిండన్ = శరీరమంతటను; అలఁది = పూసి; గేహమునన్ = దేవాలయమును; ఎక్కించి = వ్యాపింపఁజేసి; కుధరధరునిన్ = గోవర్ధనపర్వతము నెత్తిన విష్ణుని; ముక్తి = మోక్షము; దొరకున్ = లభించును.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;శిశిరాగమవాసరముల
యశోద గారాబుపట్టి నర్చింపఁదగున్
శశిముఖి! తత్కాలోచిత
కుశకుసుమపటాంగరాగకూర్పాసాదిన్.&lt;/poem&gt;|ref=113}}
'''టీక'''. శిశిరా...రములన్ = శిశిరర్తుదినములందు; తర్కా...సాదిన్ = ఆకాలమునకు తగిన కుశలు, పూలు, వస్త్రములు, గంధము, చొక్కాయి మొదలగువానిచే.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఋతువుల నాఱిట నీక్రియఁ
బ్రతిదినము భజింపఁ బరమపదనాథుఁడు వాం
ఛితశతము లొసఁగి భక్త
ప్రతతుల మన్నించు భక్తపరితంత్రుండై.&lt;/poem&gt;|ref=114}}
'''టీక'''. ఈక్రియన్ = ఈరీతిని; పరమపదనాథుఁడు = విష్ణువు; వాంఛితశతములు = నూరులకొలఁది కోరికలను; ఒసఁగి = నెరవేర్పి; భక్తపరతంత్రుండై = భక్తులయెడ ప్రేమ కలవాఁడయి; భక్తప్రతతులన్ = భక్తులసమూహములను; మన్నించున్ = గౌరవించును.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మురవిభంజను శ్రీక్షేత్రమూర్తి తీర్థ
మూర్తి మూర్తులకడ నేమమున నొనర్చు
సర్పభాగవిశేషంబు లానుపూర్వి
వినుము వినుపింతుఁ బరమాణువిభవమధ్య!&lt;/poem&gt;|ref=115}}
'''టీక'''. మురవిభంజను = మురాసురుని సంహరించిన శ్రీవిష్ణునియొక్క; శ్రీక్షేత్ర...కడన్ = క్షేత్ర, తీర్థ, మూర్తిరూపములయొద్ద; నేమమునన్ = నియమముతో; ఒనర్చు = చేయునట్టి; అర్చభాగవిశేషంబులు = పూజాభాగవిశేషములను; [అర్చా అనుటకు అర్చ యనునది స్వతంత్రప్రయోగము]; ఆనుపూర్విన్ = క్రమముగా; పరమాణువిభవమధ్య! = పరమాణువువంటి నడుము - సన్ననినడుము గల పార్వతీ!
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;పరమపదనాథు దిరిగిరా నిరువదేను
చేతులప్రమాణమునఁ గల్గు &lt;ref&gt;చ. శ్రీజలంబు&lt;/ref&gt;భూతలంబు
ముక్తికరి యైన శ్రీక్షేతమూర్తియందు
నర్చభాగమ్ము సుమ్ము చంద్రార్ధనిటల.&lt;/poem&gt;|ref=116}}
'''టీక'''. చంద్రార్ధనిటల! = అర్ధచంద్రునివంటి నుదురు కల పార్వతీ! పరమపదనాథున్ = విష్ణుని; తిరిగిరాన్ = చుట్టి తిరిగి - ప్రదక్షిణము చేసి వచ్చుటకయిన; ఇరువదేనుచేతుల = ఇరువదియైదుమూరల; ప్రమాణమునఁ గల్గు = వెడల్పు గల; భూతలంబు = ప్రదేశము - అనఁగా విష్ణువునకుఁ బ్రదక్షిణము చేయుట కనువైన యిరువదియైదుమూరల వెడల్పు గలస్థలము అంతయును; ముక్తికరి = మోక్ష మిచ్చునది; అర్చభాగంబు సుమ్ము! = పూజింపఁదగినభాగ మగునుసుమీ! పాండురంగనియాలయముచుట్టును గల 25 మూరల ప్రదేశమునం దెచట పూజించినను అది అతనిక్షేత్రమూర్తిని పూజించినట్లే యగును·
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సకలోత్కృష్టోన్నతిఁ బా
యక యెయ్యది కీర్తివడయు నత్తీర్థము పొ
ల్తుక! యర్చాభాగంబై
యకుటిలమతిఁ దీర్థమూర్తియందు వెలుంగున్.&lt;/poem&gt;|ref=117}}
'''టీక'''. సకలోత్కృష్టోన్నతిన్ = తీర్థములన్నిటియందును మిక్కిలిగొప్పతనమును; పాయక = విడువక; కీర్తి వడయున్ = పేరు పొందునో; అకుటిలగతిన్ = వక్రము కాని - ఋజువైనపద్ధతిని; పొల్తుక! = పార్వతీ! [పొలఁతుక యనుట కిది స్వేచ్ఛాప్రయోగము.]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fbimwuaof5mpzwpor2gd7oz8kyhj6av</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/140</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212585</id>
    <revision>
      <id>557893</id>
      <parentid>554808</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T07:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557893</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6498" sha1="3fxzamtywqzo80slqck1dedtc7lqsra" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఏ నేల మూర్తియం ద
ర్చానియమవిభాగమునఁ బ్రశస్తంబగు నా
స్థానము నర్చింపక యె
వ్వానికిఁ దాఁ జేయు పూజ వమ్మఁగు జుమ్మీ!&lt;/poem&gt;|ref=118}}
'''టీక'''. ఏనేల = ఏచోటు; మూర్తియందున్ = పాండురంగనిస్వరూపమున; ఆస్థానమున్ = ఆప్రదేశమును — పాండురంగని నివాసస్థలమును; వమ్ము = వ్యర్థము.
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;కావున క్షేత్రమూర్తి, తీర్ధమూర్తి, మూర్తిమూర్తులయందలి యర్చాభాగంబు
లెఱింగి &lt;ref&gt;చ. యర్చింపుచు&lt;/ref&gt;యర్చించుచు ననుచితా&lt;ref&gt;క. చరణవిముఖుండగు, చ. చరణంబునకు విముఖుండగు&lt;/ref&gt;చరణంబులకు విముఖుం డగుపుణ్యనిధికి సుము
ఖుండై &lt;ref&gt;పాండురాంగుం&lt;/ref&gt;పాండురంగం డఖండానందం బాపాదించునని యాపరమేశ్వరుండు
పార్వతితో వెండియు నిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=119}}
'''టీక'''. అనుచితాచారములకున్ విముఖుండగు = తగని - దురాచారములపొంత పోని; పుణ్యనిధికిన్ = పుణ్యాత్మునకు సుముఖుండై - అనుకూలుఁడై; ఆపాదించును = కలుగఁజేయును.
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;హరిపశ్చాద్దిశ నూఱువిండులప్రమాణాసక్తికల్మిన్ శుభో
&lt;ref&gt;క. తర్కపద్మం, చ. త్కరపద్మం&lt;/ref&gt;త్కరసద్మంబగు పద్మతీర్థమను తీర్ధం బొప్పు నచ్చోన సు
స్థిరతన్ శంఖము పద్మమన్నిధులు వర్తించుం దపోదీపితుల్
నరనారాయణు లున్నవా రచట బాలా! పిప్పలాకారులై.&lt;/poem&gt;|ref=120}}
'''టీక'''. హరిపశ్చాద్దిశన్ = పాండురంగనికి పడమటిదిక్కున; నూఱువిండుల ప్రమాణాసక్తి కల్మిన్ = నూఱువిండ్లలోతు కలిగి; శుభోత్కరసద్మంబగు = శుభములకు స్థానమైన; ['శుభోత్కర
= శుభసమూహములనెడి పద్మములు కలది' అని పూర్వటీక.] సుస్థిరతన్ = స్థిరముగా; శంఖము పద్మమన్ నిధులు = నవనిధులలోనివైన శంఖము, పద్మము అనునవి. [మహాపద్మము, మకరము, కచ్చపము, ముకుందము, కుందము, నీలము, వరము అనునవి తక్కిన నిధులు.] తపోదీపితుల్ = తపస్సుచే ప్రశాశించుచున్నవారై; పిప్పలాకారులై = రావిచెట్టురూపు ధరించినవారై.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;సమధికజ్ఞానవిభ్రమముతోఁ గూడంగ
              హరిమేన నవతారమైనవారు
మదము &lt;ref&gt;క. వోవగ, చ. బోవగ, ట. మోపని&lt;/ref&gt;మోపని నిండుమనసుతో గూడంగ
              బ్రహ్మచర్యము చిక్కఁబట్టువారు
పరపురుషార్ధసంపదతోడఁ గూడంగ
              ధనురాదిశస్త్రముల్ దాల్చువారు
దుష్టనిగ్రహవిధాధురతోడఁ గూడంగ
              బుధరక్ష &lt;ref&gt;శ.ర.సూర్య. తిన్నగా. క. ణోన్నతి&lt;/ref&gt;తిన్నఁగాఁ బూనువారు&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మహితగాంభీర్యధైర్యసామగ్రితోడఁ
గూడ సౌజన్యరమఁ గూడి యాడువారు
ఘస్రప్రతిబింబనిభులు సహస్రకవచ
కవచనిర్భేదనులు వారు ధవళనయన!&lt;/poem&gt;|ref=121}}
'''టీక'''. నరనారాయణులను మునీశ్వరు లీపద్యమున వర్ణింపఁబడుచున్నారు. సమధికజ్ఞానవిభ్రమముతోన్ = మిక్కిలి యెక్కువైన జ్ఞానముయొక్క విలాసముతో; హరిమేనన్ = విష్ణువుదేహమునుండి; అవతారమైనవారు = అవతారపురుషులుగా వచ్చినవారు; [నరనారాయణులు కృష్ణార్జునులనియు, వారు భగవంతుని అవతారములనియు పురాణగాథ.] చిక్కబట్టువారు = పూర్తిగా పరిగ్రహించినవారు; పరపురుషార్థసంపదతోన్ = ఉత్తమపురుషార్థమగు మోక్షపునంపదతో; దుష్ట...తోడన్ = దుష్టులను శిక్షించుటయను (బాధ్యత) బరువుతో; కూడంగన్ = కలిపి; బుధరక; తిన్నఁగాన్ = యుక్తముగా; పూనువారు = వహించువారు; సౌజన్యరమన్ = మంచితనపుకలిమిని ఘస్ర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3fxzamtywqzo80slqck1dedtc7lqsra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212586</id>
    <revision>
      <id>557905</id>
      <parentid>554809</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T11:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557905</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6204" sha1="0kgyn4g6xzjz1h4kijwjdkpym8cdmio" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రతిబింబనిధులు = సూర్యబింబమును బోలినవారు; సహస్రకవచకవచనిర్భేదనులు = కర్ణునికవచమును భేదించినవారు - కర్ణునికి శత్రువులు; '''అలం'''. సహోక్తి, ఉపమ.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఏపట్టునఁ జూపట్టుదు
రాపట్టున మూఁడుకోటు లమరాంగన ల
ష్టాపదపాత్రనిహితమణి
దీపకళిక లగుచు శ్రీపతి భజించుటకై.&lt;/poem&gt;|ref=122}}
'''టీక'''. ఆపట్టునన్ = అక్కడ; ఏపట్టునన్ = ఏవైపు చూచినను; అమరాంగనలు = దేవతాస్త్రీలు; అష్టాపద...కళికలు = బంగారుపళ్లెరములయం దుంచఁబడిన మణిదీపములు కలవారు; చూపట్టుదురు - కన్పించుదురు.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;దోశ్శమితారి శౌరి తనతొడ్వినకుండలముల్ నిజక్షమాం
తశ్శిలలోన దాఁపఁ బ్రమదా! యొకతీర్ధము కుండలాఖ్యమై
దుశ్శకునాదిసంజనితదోషశతంబు నుతంబు సేయు నం
భశ్శుచితన్ బ్రసిద్ధమగుఁ బన్నగశాయికి నీశుదిక్కునన్.&lt;/poem&gt;|ref=123}}
'''టీక'''. ప్రమదా! = పార్వతీ! దోశ్శమితారి = భుజశక్తిచే నశింపఁజేయఁబడిన శత్రువులు
కలవాఁడైన; తనతొడ్విన = తాను ధరించిన; ['తొడవిన' అనుటకు 'తొడ్విన' స్వతంత్రప్రయోగము.] నిజ...లోనన్ = తననివాసభూమిలోని రాతినడుమ; రుండలాఖ్యమై = రుండలతీర్థమను పేరు కలదై; దుశ్శకు...శతంబున్ = చెడ్డశకునము మొదలగుదానివలనఁ గలుగు నూరులకొలఁది దోషములను; అంభశ్శుచితన్ = తీర్థజలపరిశుద్ధిచేత; ఈశుదిక్కునన్ = ఈశాన్యభాగమున.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;&lt;నరసింహమధ్య! యచ్చో
నరసింహుఁడు కుంజరాశనతఁ దాల్చుట &lt;ref&gt;క. నచ్చెరువ, చ. యచ్చెరువద్దే&lt;/ref&gt;య
చ్చెరు వద్దేవుఁడు నిజమం
త్రరాజపూజైకతానతాయుతుఁ బ్రోచున్./poem&gt;|ref=124}}
'''టీక'''. నరసింహమధ్య! = సింహరాజముయొక్క మధ్యమువంటి మధ్యముకల పార్వతీ! కుంజరాశనతఁ దాల్చుట = రావిచెట్టురూపు ధరించుటయు, ఏనుఁగును భుక్తిగా గ్రహించు రూపమును (సింహరూపమును) ధరించుటయు; [ఇచట 'కుంజరాశనతన్ = అశ్వత్థముచేత' అని పూర్వటీక; అది సరి కాదు.] అచ్చెరువు = ఆశ్చర్యము; [నరసింహుఁడు సింహస్వరూపుఁ డగుటచే గజభోక్తృత్వమును పొందుట సహజమే కాని యాశ్చర్యము కాదు; ఇచట విరోధము; అయినను 'కుంజరాశనతఁ దాల్చుట = రావిచెట్టురూపు దాల్చుట' అను శ్లేషమూలకార్థాంతరమును గ్రహించుటవలన ఆ విరోధము పోవును.] అద్దేవుఁడు = ఆనరసింహుఁడు; నిజ...తాయుతున్ = తనమంత్రమును పూజించుటయందు ఏకాగ్రత (పట్టుదల) కలవానిని; ప్రోచున్ = కాపాడును. '''అలం'''. విరోధాభాసము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఓరాజవదన! యచట
నీరాజన &lt;ref&gt;శ.ర. మబ్జ, క. లబ్జ&lt;/ref&gt;మబ్జనాభునికి నీమన్నా
రేరాళము హరివల్లభ
లారామలఁ గొల్వవలయు నయకాములకున్.&lt;/poem&gt;|ref=125}}
'''టీక'''. ఓరాజవదన! = చంద్రునిఁ బోలు ముఖము కల పార్వతీ! నీరాజనాలు = హారతులు; ఏరాళము =  లెక్కకు మిక్కిలిగా; హరివల్లభలు = విష్ణుప్రియలు; ఈనున్నారు = ఈయ సిద్ధముగ నున్నారు. ఆరామలన్ = ఆస్త్రీలను; అయకాములకున్ = శుభములు కోరువారికి; [కోరువారని యభిప్రాయము.] కొల్వవలయున్.
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;అంశేందూద్వహదేవి! హ్రీంకృతిధుృవంబై యున్న &lt;ref&gt;క. నచ్చో, ట. యచ్చో&lt;/ref&gt;యచ్చోటికిన్
ద్రింశచ్చాప&lt;ref&gt;ట. యుతోర్వి&lt;/ref&gt;మితోర్వి నుత్తరమునం దీపించు తీర్ధంబు మున్&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0kgyn4g6xzjz1h4kijwjdkpym8cdmio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557906</id>
      <parentid>557905</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T11:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557906</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6204" sha1="l2rk63nz5qjkfn8v57wbia7coze20n3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రతిబింబనిధులు = సూర్యబింబమును బోలినవారు; సహస్రకవచకవచనిర్భేదనులు = కర్ణునికవచమును భేదించినవారు - కర్ణునికి శత్రువులు; '''అలం'''. సహోక్తి, ఉపమ.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఏపట్టునఁ జూపట్టుదు
రాపట్టున మూఁడుకోటు లమరాంగన ల
ష్టాపదపాత్రనిహితమణి
దీపకళిక లగుచు శ్రీపతి భజించుటకై.&lt;/poem&gt;|ref=122}}
'''టీక'''. ఆపట్టునన్ = అక్కడ; ఏపట్టునన్ = ఏవైపు చూచినను; అమరాంగనలు = దేవతాస్త్రీలు; అష్టాపద...కళికలు = బంగారుపళ్లెరములయం దుంచఁబడిన మణిదీపములు కలవారు; చూపట్టుదురు - కన్పించుదురు.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;దోశ్శమితారి శౌరి తనతొడ్వినకుండలముల్ నిజక్షమాం
తశ్శిలలోన దాఁపఁ బ్రమదా! యొకతీర్ధము కుండలాఖ్యమై
దుశ్శకునాదిసంజనితదోషశతంబు నుతంబు సేయు నం
భశ్శుచితన్ బ్రసిద్ధమగుఁ బన్నగశాయికి నీశుదిక్కునన్.&lt;/poem&gt;|ref=123}}
'''టీక'''. ప్రమదా! = పార్వతీ! దోశ్శమితారి = భుజశక్తిచే నశింపఁజేయఁబడిన శత్రువులు
కలవాఁడైన; తనతొడ్విన = తాను ధరించిన; ['తొడవిన' అనుటకు 'తొడ్విన' స్వతంత్రప్రయోగము.] నిజ...లోనన్ = తననివాసభూమిలోని రాతినడుమ; రుండలాఖ్యమై = రుండలతీర్థమను పేరు కలదై; దుశ్శకు...శతంబున్ = చెడ్డశకునము మొదలగుదానివలనఁ గలుగు నూరులకొలఁది దోషములను; అంభశ్శుచితన్ = తీర్థజలపరిశుద్ధిచేత; ఈశుదిక్కునన్ = ఈశాన్యభాగమున.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నరసింహమధ్య! యచ్చో
నరసింహుఁడు కుంజరాశనతఁ దాల్చుట &lt;ref&gt;క. నచ్చెరువ, చ. యచ్చెరువద్దే&lt;/ref&gt;య
చ్చెరు వద్దేవుఁడు నిజమం
త్రరాజపూజైకతానతాయుతుఁ బ్రోచున్.&lt;/poem&gt;|ref=124}}
'''టీక'''. నరసింహమధ్య! = సింహరాజముయొక్క మధ్యమువంటి మధ్యముకల పార్వతీ! కుంజరాశనతఁ దాల్చుట = రావిచెట్టురూపు ధరించుటయు, ఏనుఁగును భుక్తిగా గ్రహించు రూపమును (సింహరూపమును) ధరించుటయు; [ఇచట 'కుంజరాశనతన్ = అశ్వత్థముచేత' అని పూర్వటీక; అది సరి కాదు.] అచ్చెరువు = ఆశ్చర్యము; [నరసింహుఁడు సింహస్వరూపుఁ డగుటచే గజభోక్తృత్వమును పొందుట సహజమే కాని యాశ్చర్యము కాదు; ఇచట విరోధము; అయినను 'కుంజరాశనతఁ దాల్చుట = రావిచెట్టురూపు దాల్చుట' అను శ్లేషమూలకార్థాంతరమును గ్రహించుటవలన ఆ విరోధము పోవును.] అద్దేవుఁడు = ఆనరసింహుఁడు; నిజ...తాయుతున్ = తనమంత్రమును పూజించుటయందు ఏకాగ్రత (పట్టుదల) కలవానిని; ప్రోచున్ = కాపాడును. '''అలం'''. విరోధాభాసము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఓరాజవదన! యచట
నీరాజన &lt;ref&gt;శ.ర. మబ్జ, క. లబ్జ&lt;/ref&gt;మబ్జనాభునికి నీమన్నా
రేరాళము హరివల్లభ
లారామలఁ గొల్వవలయు నయకాములకున్.&lt;/poem&gt;|ref=125}}
'''టీక'''. ఓరాజవదన! = చంద్రునిఁ బోలు ముఖము కల పార్వతీ! నీరాజనాలు = హారతులు; ఏరాళము =  లెక్కకు మిక్కిలిగా; హరివల్లభలు = విష్ణుప్రియలు; ఈనున్నారు = ఈయ సిద్ధముగ నున్నారు. ఆరామలన్ = ఆస్త్రీలను; అయకాములకున్ = శుభములు కోరువారికి; [కోరువారని యభిప్రాయము.] కొల్వవలయున్.
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;అంశేందూద్వహదేవి! హ్రీంకృతిధుృవంబై యున్న &lt;ref&gt;క. నచ్చో, ట. యచ్చో&lt;/ref&gt;యచ్చోటికిన్
ద్రింశచ్చాప&lt;ref&gt;ట. యుతోర్వి&lt;/ref&gt;మితోర్వి నుత్తరమునం దీపించు తీర్ధంబు మున్&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l2rk63nz5qjkfn8v57wbia7coze20n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213567</id>
    <revision>
      <id>557795</id>
      <parentid>557287</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T12:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557795</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3485" sha1="2ahfgdj5dz4kddpke0ccxg2ioz6c337" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs200|ac}}'''VI.పరిశోధన-సమీక్ష'''&lt;/p&gt;
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;న్యాయమూర్తిగా తాను తీర్పు ఇచ్చేటప్పుడు
బహువారాలు సందిగ్ధావస్థలో పడవలసి
వచ్చేది. జోగారావు డిగ్రీ సిఫారుసు విషయంలో
తీర్పు అతిసులభమైనది”
{{right|'''- రాజమన్నారు''' (మద్రాసు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి)}}

“ఈ పరిశోధనకు రెండు డాక్టరు డిగ్రీలు
ఇవ్వవలసిన అవసరం వుంది. ఇందులో
రెండు భాగాలు వున్నాయి. ఒక్కొక్క దానికి
ఒక్కొక్క డాక్టరేటు ఇవ్వవచ్చు&quot;.
{{right|'''- నేలటూరి వేంకట రమణయ్య'''}}

&quot;ఇలాంటి పరిశోధనను నేను
నా జీవితంలో చూడలేదు&quot;.
{{right|'''- రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ'''}}


జోగారావు గారి పరిశోధన గ్రంథం &quot;ఆంధ్ర యక్షగాన వాఙ్మయ చరిత్ర&quot;. ఈ గ్రంథం రావుగారికి మంచి పేరు తెచ్చిపెట్టింది. “యక్షగానం” అంటే జోగారావు, &quot;జోగారావు” అంటే యక్షగానం అనే స్థాయికి వెళ్ళింది. ఎంతోమంది పరిశోధకులకు ఈ గ్రంథం మార్గదర్శకమైంది. ఈ గ్రంథాన్ని డాక్టర్ వాసిరెడ్డి కృష్ణగారికి అంకితం,
ఇచ్చారు. ఈ గ్రంథానికి 1959లో ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్ వారు “రఘపతి వేంకట రత్నంనాయుడు&quot; అవార్డు ఇచ్చారు. 1975లో ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సంగీత నాటక అకాడమి దీన్ని ప్రచురించింది. ఇందులో &quot;యక్షగానం&quot; యొక్క పుట్టు పూర్వోత్తరాలు, పరిణామ వికాసాన్ని గూర్చి
విపులీకరించారు. వీరి యక్షగాన పరిశోధన ఫలితాలు, తెలుగు సాహిత్య చరిత్రను సుసంపన్నం చేశాయి. పరిశోధనలో జోగారావుగారు లబ్ధ ప్రతిష్ఠులు, ఈ గ్రంథానికి పరీక్షకులుగా జస్టిస్ పి.వి. రాజమన్నార్, నేలటూరి వేంకటరమణయ్య, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మగార్లు వ్యవహరించారు. ఈ పరిశోధన గ్రంథంలో రెండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|103}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ahfgdj5dz4kddpke0ccxg2ioz6c337</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557796</id>
      <parentid>557795</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T12:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>557796</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3491" sha1="36ttk3q4gr32pfpyic8ulvxn85g4n8v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs200|ac}}'''VI.పరిశోధన-సమీక్ష'''&lt;/p&gt;
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;న్యాయమూర్తిగా తాను తీర్పు ఇచ్చేటప్పుడు
బహువారాలు సందిగ్ధావస్థలో పడవలసి
వచ్చేది. జోగారావు డిగ్రీ సిఫారుసు విషయంలో
తీర్పు అతిసులభమైనది”
{{right|'''- రాజమన్నారు''' (మద్రాసు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి)}}

“ఈ పరిశోధనకు రెండు డాక్టరు డిగ్రీలు
ఇవ్వవలసిన అవసరం వుంది. ఇందులో
రెండు భాగాలు వున్నాయి. ఒక్కొక్క దానికి
ఒక్కొక్క డాక్టరేటు ఇవ్వవచ్చు&quot;.
{{right|'''- నేలటూరి వేంకట రమణయ్య'''}}

&quot;ఇలాంటి పరిశోధనను నేను
నా జీవితంలో చూడలేదు&quot;.
{{right|'''- రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ'''}}
&lt;/poem&gt;


జోగారావు గారి పరిశోధన గ్రంథం &quot;ఆంధ్ర యక్షగాన వాఙ్మయ చరిత్ర&quot;. ఈ గ్రంథం రావుగారికి మంచి పేరు తెచ్చిపెట్టింది. “యక్షగానం” అంటే జోగారావు, &quot;జోగారావు” అంటే యక్షగానం అనే స్థాయికి వెళ్ళింది. ఎంతోమంది పరిశోధకులకు ఈ గ్రంథం మార్గదర్శకమైంది. ఈ గ్రంథాన్ని డాక్టర్ వాసిరెడ్డి కృష్ణగారికి అంకితం,
ఇచ్చారు. ఈ గ్రంథానికి 1959లో ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్ వారు “రఘపతి వేంకట రత్నంనాయుడు&quot; అవార్డు ఇచ్చారు. 1975లో ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సంగీత నాటక అకాడమి దీన్ని ప్రచురించింది. ఇందులో &quot;యక్షగానం&quot; యొక్క పుట్టు పూర్వోత్తరాలు, పరిణామ వికాసాన్ని గూర్చి
విపులీకరించారు. వీరి యక్షగాన పరిశోధన ఫలితాలు, తెలుగు సాహిత్య చరిత్రను సుసంపన్నం చేశాయి. పరిశోధనలో జోగారావుగారు లబ్ధ ప్రతిష్ఠులు, ఈ గ్రంథానికి పరీక్షకులుగా జస్టిస్ పి.వి. రాజమన్నార్, నేలటూరి వేంకటరమణయ్య, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మగార్లు వ్యవహరించారు. ఈ పరిశోధన గ్రంథంలో రెండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|103}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>36ttk3q4gr32pfpyic8ulvxn85g4n8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213568</id>
    <revision>
      <id>557797</id>
      <parentid>557288</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557797</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4693" sha1="k8oi5d1maf07rkudlmzfjohvtm82l8o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భాగాలువున్నాయి. మొదటి భాగంలో యక్షగానం యొక్క ఉత్పత్తి విచారం, పరిణామ వికాసాలున్నాయి. రెండో భాగంలో ఆంధ్ర, దక్షిణాంధ్ర, తెలంగాణాల్లో వెలసిన యక్షగానాలను క్రమానుసారంగా వర్గీకరించి వివరించారు.

యక్షగానం మధురకవితా శాఖకు చెందుతుంది. ఇది ఒక రకమైన ఉపరూపకం. అనేక విధాలైన దేశీయ రచనలు ఇందులో చేరాయి. ఉదా॥ కందుకూరి రుద్రకవి - సుగ్రీవ విజయం, రంగాజమ్మ - మన్నారుదాస విలాసం మొ॥. మన సాహిత్య ప్రక్రియలన్నింటిలోనూ యక్షగాన ప్రక్రియ చాలా విశిష్టమైంది. యక్షగానానికి
పుట్టినిల్లు తెలుగుదేశం, యక్షగాన వాజ్మయంపై యస్వీ జోగారావు అపారమైన పరిశోధన చేసి ప్రముఖుల మన్నలల్ని, ప్రశంసల్ని పొందారు. వీరు యక్షగానం గొప్పతనాన్ని వివరించారు. 1. యక్షగానం సర్వోపభోగ్యమైన సమాహార కళాస్వరూపం 2. వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియలతో సన్నిహిత సంబంధం 3. బహువిధ పదకవితా
ప్రభేద సమీకరణ 4. వస్తు వైవిధ్యం 5. రస విషయక వైశిష్ట్యం 6. ఛందోవైవిధ్యం, 7. భాషా వైవిధ్యం 8. లోక వృత్త ప్రదర్శనం 9. దేశి నాటక కళా ప్రాతినిధ్యం 10. విశిష్టతల్లో విశిష్టత

'''1. యక్షగానం సర్వోపభోగ్యమైన సమాహార కళాస్వరూపం :''' మన పూర్వ వాజ్మయం అంతా పండితులకు, మేధావులకు, విజ్ఞులకు మాత్రమే పరిమితమైంది. దేశి వాఙ్మయం పామరోపజ్ఞమైంది. ఈ యక్షగానం పండిత పామర సామరస్యం సాధించింది. ఆ పండితులు ఎక్కువగా బ్రాహ్మణులు, నాగరికులు, రాజాస్థానాశ్రితులు. దేశికవులు ఎక్కువగా శూద్రులు, జానపదులు, రాజాశ్రయం అపేక్షింపనివారు.
యక్షగానం అన్ని కులాలకు అన్ని మతాలకు, అన్ని వర్గాలకు ఆశ్రయం ఇచ్చింది. యక్షగానం కోటలోని రాజాగారిని, పేటలోని ప్రజల్ని సమానంగా ఆదరించింది. మన పండిత వాఙ్మయం ఎక్కువగా పాఠ్య ప్రయోజనాత్మకమైంది. యక్షగానం పాఠ్యగేయ నాట్యాది బహుప్రయోజనం కలది.

'''2. వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియలతో సన్నిహిత సంబంధం :''' ప్రబంధం, కలాపం, కొరవంజి, వీధి నాటకం, బొమ్మలాట, జంగం కథ, హరికథ, ఆధునిక రంగస్థల నాటకం మొదలైన ప్రక్రియలతో యక్షగానానికి గల సంబంధం సమగ్రంగా మన వాజ్మయపరిణామ చరిత్రను సమీక్షించటానికి, వుపయోగపడుతుంది. ఈ విధంగా అన్ని ప్రక్రియలతో సంబంధం గల సాహిత్య ప్రక్రియలు మిక్కిలి అరుదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|104}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k8oi5d1maf07rkudlmzfjohvtm82l8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213569</id>
    <revision>
      <id>557798</id>
      <parentid>557289</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557798</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4383" sha1="m4e2g5dkvmuh7dgg19qjgztwi9b1h5j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''3. బహువిధ పద కవితా ప్రభేద సమీకరణం :''' యక్షగానం సాధించిన ప్రయోజనాల్లో అతి ప్రధానమైన వాటిలో ఇది ఒకటి. పాల్కురికి సోమనాథుడు ప్రాచీన దేశ పద వాజ్మయ రీతుల్ని కొన్నింటిని పేర్కొన్నాడు. తుమ్మెద పదాలు, ప్రభాత పదాలు, వెన్నెల పదాలు, నివాళి పదాలు మొదలైనవి. ఆంధ్ర జాతీయ సంగీత వాజ్మయ చరిత్ర రచనకు కొలమానం యక్షగానం అనడంలో అతిశయోక్తి లేదు.

'''4. వస్తు వైవిధ్యం :''' యక్షగాన ఇతి వృత్తాల్లో పౌరాణికాలు, స్థలపురాణాలు, చారిత్రకాలు, సాంఘికాలు, జానపద గాథలు, కళ్యాణ కథలు, తత్త్వ విషయాలు. మొదలైనవి ఏన్నో చోటు చేసుకున్నాయి. ఇంతటి వస్తు వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించే ప్రక్రియ మన పూర్వ వాజ్మయంలోలేదు.

'''6. రస విషయక వైశిష్ట్యం :''' మన పూర్వ ప్రబంధాలు ఇంచుమించు అన్నీ శృంగార రసంతో కూడుకుని వున్నాయి. యక్షగానాల్లో కూడా శృంగార రస ప్రధానమైన గ్రంథాలు ఎన్నో వున్నాయి. దక్షిణాంధ్ర యుగంలోని యక్షగానాలు చాలా మట్టుకు ఇలాంటివే. తెలుగు యక్షగానాల్లో 'విష్ణుమాయావిలాసం' 'విప్రనారాయణ చరిత్రం', 'మృత్యుంజయ విలాసం' మొదలైన గ్రంథాలు ఈ కోవకు చెందినవే. యక్షగానాల్లో
వీర కరుణాది రసాలకు విశేష ప్రసక్తి వుంది. ఇందుకు మంచి ఉదాహరణ 'సుగ్రీవ విజయం'. యక్షగానాల్లో హాస్య రసం బాగా పోషింపబడింది. హాస్యం సర్వజన మనఃపూర్వకమైంది. అంచేతనే యక్షగానాల్లో సింగిసింగడు, సుంకరి కొండడు, మంత్రసాని మొదలైన సాంప్రదాయిక పాత్రల ద్వారా హాస్యం బహువిధాలుగా
పోషింపబడింది.

'''6. ఛందో వైవిధ్యం :''' యక్షగానాల్లో దేశిగీత ప్రభేదాలతో పాటు గద్య పద్యాలు, ద్విపద, రగడలు, మొదలైన అనేక విధాలైన ఛందో రీతులకు తగిన ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. మన పూర్వ వాజ్మయ ప్రక్రియలైన చంపూ, ప్రబంధ, ద్విపద, ఉదాహరణ, శతకాదుల యొక్క ఛందస్సు ఫక్కీలన్నీ యక్షగానంలో వున్నాయి.

'''7. భాషా వైవిధ్యం :''' తెలుగు భాష ఏయే ప్రాంతాల్లో వుందో అన్ని ప్రాంతాల్లో కూడా ఈ యక్షగానాలు వచ్చాయి. ఈ యక్షగానాల్లో మన నిఘంటువులకు ఎక్కని పదజాలం, ప్రయోగ విశేషాలు, జాతీయాలు మొదలైన అనేక విశేషాలు ఎన్నో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|105}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m4e2g5dkvmuh7dgg19qjgztwi9b1h5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213570</id>
    <revision>
      <id>557803</id>
      <parentid>557290</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557803</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3656" sha1="ba509jy90kn3aukux96h7vn5cxclcta" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వున్నాయి. భాషా విషయకమైన పరిశోధనలో కూడా యక్షగానం తన వైశిష్ట్యాన్ని నిరూపించుకుంది.

'''8. లోకవృత్త ప్రదర్శనం :''' ప్రజాసాహిత్యానికి ప్రతినిధి యక్షగానం. సాహిత్యంలో ప్రజా సన్నిహితం చేసి ప్రజా హృదయాన్ని సాహిత్యంలో ప్రతిబింబింప జేసిన ప్రక్రియ ఇది. మన యక్షగానాల్లో లోకవృత్తం అధికంగా ప్రదర్శించిన యక్షగానాలు తంజాపురి యక్షగానాలు. లోకరీతి ప్రదర్శన ప్రయోజనాన్ని యక్షగానం సాధించినట్లు మనపూర్వ సాహిత్య శాఖలో కన్పించదు.

'''9. దేశినాటక కళా ప్రాతినిధ్యం :''' దేశి వాఙ్మయం అంతా మధుర కవితా శాఖకు చెందిన ప్రబంధాల ప్రాచుర్యం కలది. కాబట్టి ఇలాంటి ప్రబంధాలకు ఎన్నింటికో యక్షగానం ఆధారమవడం చేత యక్షగానం దేశి వాఙ్మయ కోశమంతటికీ ప్రతినిధిగా నిలుస్తుంది. అయితే యక్షగానం ఈనాడు గాన ప్రక్రియగా కాక, రూపక
ప్రక్రియగా పరిగణింపబడుతుంది.

'''10. విశిష్టతల్లో విశిష్టత : ఆంధ్ర, కర్ణాటక భాషల్లో యక్షగానాలు వెలిశాయి. యక్షగానాలు ప్రారంభంలో కన్నడ దేశంలో పుట్టి వుంటాయి. అయినప్పటికీ యక్షగాన రచనకు తెలుగుదేశంలో వున్నంత ప్రాచుర్యం అక్కడ కన్పించదు. యక్షగాన ప్రక్రియను పురాణేతిహాస శతక ప్రబంధాలులాగా కాకుండా, మన వాజ్మయంలో
స్వతంత్రమైన ప్రక్రియగా చెప్పుకోక తప్పదు.

ఒక్క మాటలో తెలుగు యక్షగానం గొప్పతనాన్ని గూర్చి చెప్పాలంటే, తెలుగు యక్షగానం తమిళనాడు నడిబొడ్డు అయిన తంజాపురిలో, మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వ లేఖినులపై కూడా నాట్యం చేసిందంటే దాని ఘనత ఎలాంటిదో ఇట్టే మనం ఊహించవచ్చు. మొత్తం తెలుగు వాజ్మయంలో బహుముఖ వైవిధ్యాన్ని, విశిష్టతను
సంతరించుకొని విశాల సాహిత్య శాఖగా విలసిల్లిన ప్రక్రియ యక్షగానం ఒక్కటే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|106}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ba509jy90kn3aukux96h7vn5cxclcta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557804</id>
      <parentid>557803</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>557804</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3659" sha1="5l0c3z1tlz0ce9rfbih0ro8bmf4d859" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వున్నాయి. భాషా విషయకమైన పరిశోధనలో కూడా యక్షగానం తన వైశిష్ట్యాన్ని నిరూపించుకుంది.

'''8. లోకవృత్త ప్రదర్శనం :''' ప్రజాసాహిత్యానికి ప్రతినిధి యక్షగానం. సాహిత్యంలో ప్రజా సన్నిహితం చేసి ప్రజా హృదయాన్ని సాహిత్యంలో ప్రతిబింబింప జేసిన ప్రక్రియ ఇది. మన యక్షగానాల్లో లోకవృత్తం అధికంగా ప్రదర్శించిన యక్షగానాలు తంజాపురి యక్షగానాలు. లోకరీతి ప్రదర్శన ప్రయోజనాన్ని యక్షగానం సాధించినట్లు మనపూర్వ సాహిత్య శాఖలో కన్పించదు.

'''9. దేశినాటక కళా ప్రాతినిధ్యం :''' దేశి వాఙ్మయం అంతా మధుర కవితా శాఖకు చెందిన ప్రబంధాల ప్రాచుర్యం కలది. కాబట్టి ఇలాంటి ప్రబంధాలకు ఎన్నింటికో యక్షగానం ఆధారమవడం చేత యక్షగానం దేశి వాఙ్మయ కోశమంతటికీ ప్రతినిధిగా నిలుస్తుంది. అయితే యక్షగానం ఈనాడు గాన ప్రక్రియగా కాక, రూపక
ప్రక్రియగా పరిగణింపబడుతుంది.

'''10. విశిష్టతల్లో విశిష్టత :''' ఆంధ్ర, కర్ణాటక భాషల్లో యక్షగానాలు వెలిశాయి. యక్షగానాలు ప్రారంభంలో కన్నడ దేశంలో పుట్టి వుంటాయి. అయినప్పటికీ యక్షగాన రచనకు తెలుగుదేశంలో వున్నంత ప్రాచుర్యం అక్కడ కన్పించదు. యక్షగాన ప్రక్రియను పురాణేతిహాస శతక ప్రబంధాలులాగా కాకుండా, మన వాజ్మయంలో
స్వతంత్రమైన ప్రక్రియగా చెప్పుకోక తప్పదు.

ఒక్క మాటలో తెలుగు యక్షగానం గొప్పతనాన్ని గూర్చి చెప్పాలంటే, తెలుగు యక్షగానం తమిళనాడు నడిబొడ్డు అయిన తంజాపురిలో, మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వ లేఖినులపై కూడా నాట్యం చేసిందంటే దాని ఘనత ఎలాంటిదో ఇట్టే మనం ఊహించవచ్చు. మొత్తం తెలుగు వాజ్మయంలో బహుముఖ వైవిధ్యాన్ని, విశిష్టతను
సంతరించుకొని విశాల సాహిత్య శాఖగా విలసిల్లిన ప్రక్రియ యక్షగానం ఒక్కటే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|106}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5l0c3z1tlz0ce9rfbih0ro8bmf4d859</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213571</id>
    <revision>
      <id>557823</id>
      <parentid>557291</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557823</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3871" sha1="gfsonjgu10qh2ix7s7c3m4cuj54ii3i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs200|ac}}'''VII. విమర్శ - పరామర్శ'''&lt;/p&gt;

జోగారావు గారు 1) సప్త తంతువు (1959) 2) సారస్వతనీరాజనం (1965), 3) మహాకవి మార్గం (1965), 4) తెలుగు జీవుడు (1968), 5) అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాళిదాసు ఆంతర్యం (1987), 6) కాదంబరీ స్వాదం (1988), 7. మణి ప్రవాళం (1988), 8) శ్రీనాథ శ్రీ (1989), 9) సాహిత్య భావలహరి (1989), 10) సాహిత్య వల్లి (1990), 11) ఆదిభట్ల నారాయణదాససారస్వత స్వాదం (1992) అనే పదకొండు విమర్శగ్రంథాలు రాశారు.

'''1. సప్తతంతువు :'''

ఇది 1959లో అచ్చుఅయింది. దీన్ని దువ్వూరి వేంకటరమణ శాస్త్రిగారికి అంకితం ఇచ్చారు. ఇందులో 1) నాటక కళ, 2) భక్తి తత్త్వం - వాఙ్మయం 3) తరతరాల తెలుగు భాష, 4) త్యాగరాజు కృతులు 5) మెలట్టూరు భాగవతమేళ నాటకాలు, 6) ద్రౌపది మాతృ హృదయం 7) మన స్థల పురాణాలు అనే ఏడు వ్యాసాలు వున్నాయి.

&quot;నాటకకళ&quot;లో ముఖ్య దేశాల్లో వివిధ యుగాల్లో నాటక కళ యొక్క ఉత్పత్తి వికాసాలను విశదీకరించారు. క్రీ॥శ॥ 4,5 శతాబ్దాలకు పూర్వం ప్రాచీన యుగం గానూ, 8-16 శతాబ్దాల కాలాన్ని మధ్యయుగంగానూ, 16-20 శతాబ్దాల కాలాన్ని నవీనయుగంగానూ, రావుగారు వివరించారు. ప్రాచీనయుగంలో గ్రీకు, రోమను, భారత ఈమూడు దేశాల్లోని నాటక కళా సిద్ధాంతాల తీరుతెన్నులను, మూల సూత్రాలను, తమ విశ్వాసంతో ముడిపడిన విధానాలను, వివిధ కాలాల్లోని పరిణామాలను వర్గీకరించారు. మధ్యయుగం నాటి నాటకాల్లో పాశ్చాత్య దేశాల్లో క్రైస్తవ మతప్రభావం, సంస్కృత రూపకాల్లో ప్రాచీన అనుకరణాలు వివరించారు. నవీన యుగంలో ఇటలీ, స్పెయిన్,, ఫ్రాన్సు, స్కాండినేవియా, ఇంగ్లండు, అమెరికా దేశాల్లో రూపకళా పరిణామాల్ని తెలియజేశారు.

&quot;భక్తి తత్వము - వాఙ్మయము&quot;లో భారతీయ వాఙ్మయాన్ని భక్తి తత్వం పరిపుష్టం చేసిందని రావుగారు వివరించారు. సంస్కృత ప్రభావంతో వచ్చిన భక్తి వాఙ్మయం గూర్చి, స్వతంత్రంంగా వచ్చిన భక్తి వాఙ్మయం గూర్చి ఈ వ్యాసంలో విపులీకరించారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|107}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gfsonjgu10qh2ix7s7c3m4cuj54ii3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213572</id>
    <revision>
      <id>557824</id>
      <parentid>557292</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557824</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4165" sha1="7t3uucujlyoy5s92orogkduku9rbv4z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;“తరతరాల ... తెలుగు భాష&quot; వ్యాసంలో వేయి సంవత్సరాల తెలుగు భాషా పరిణామాన్ని ఐదు విధాలుగా రావుగారు వర్గీకరించారు. అవి ఇవి 1) క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దం వరకు అజ్ఞాతయుగం 2). 9-11 శతాబ్దం వరకు ప్రాజ్ఞన్నయ యుగం 3) నన్నయ యుగం (11వ శతాబ్దం) 4) 12-19 శతాబ్దం వరకు అర్వాచీనయుగం 5) ఆధునిక యుగం అని విభజించారు.

&quot;త్యాగరాజు కృతులు&quot; అనే వ్యాసంలో త్యాగరాజు గొప్పతనం గూర్చి, ఆయన కవితా వైశిష్ట్యం గూర్చి తెలియజేశారు. ఆంధ్రుడై వుండి అరవలచే, ప్రముఖంగా కొనియాడబడిన ఘనుడు త్యాగరాజు అని విపులీకరించారు. త్యాగరాజు సంగీతంలోనే కాక, గొప్ప కవిత్వాన్ని సృష్టించి లోకానికి ఎంతో మేలు చేశారని
విశదీకరించారు.

&quot;మెలట్టూరు - భాగవతమేళనాటకములు&quot; లో మెలటూర్లో వెలసిన భాగవత మేళాల గూర్చి, అందులోని ప్రదర్శన ప్రక్రియలగూర్చి, సంప్రదాయాల గూర్చి, నృత్యరూపకాల గొప్పతనం గూర్చి వివరించారు. అంతే కాక ఈ మేళాలకు మూల స్థానీయుడైన సిద్ధేంద్రయోగి రచనలను పరామర్శించారు. భాగవతమేళ నాటకాలను
పరిశోధించి వాని స్వరూప స్వభావాలను సహృదయ పాఠకులకు అందచేసినవారు జోగారావుగారు.

&quot;ద్రౌపదిమాతృ హృదయము&quot;లో సంస్కృతాంధ్ర భారత, భాగవతాల్లో ఈ ఘట్టం ఎలా నిర్వహించబడిందో తులనాత్మకంగా పరిశోధించారు. సంస్కృతాంధ్ర భారతాల్లో ఈ ఘట్టం ఒకే విధంగా వుందని నిర్ధారించారు. అయితే పోతన, భాగవతంలో అతిశయించి చెప్పారని తెలియజేశారు. ఈ వ్యాసం ప్రముఖుల ప్రశంసలు పొందింది.

“మన స్థల పురాణములు” వ్యాసంలో నృసింహపురాణం, అహోబిలక్షేత్రం, భీమ ఖండం, కాశీఖండం, కాళహస్తి క్షేత్రమహాత్మ్యం, పాండురంగ క్షేత్రమహాత్మ్యం, గోపాలవిలాసం, హాలాస్యమాహాత్మ్యం మొదలైన అనేక గ్రంథాల్ని వివేచన చేశారు. స్థలపురాణాల వైశిష్ట్యాన్ని వివరించారు.

'''2. సారస్వత నీరాజనం :'''

ఇది 1965 వెలువడింది. దీన్ని ఎ. ఎల్. నారాయణ గారికి అంకితం ఇచ్చారు. ఈ గ్రంథానికి విశ్వనాథసత్యనారాయణ గారు పీఠిక రాశారు. ఈ వ్యాస సంపుటిలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|108}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7t3uucujlyoy5s92orogkduku9rbv4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213573</id>
    <revision>
      <id>557825</id>
      <parentid>557293</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557825</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4285" sha1="9elmsdr4fgglnot71hfu57yba5nng75" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1). ధర్మజపాత్ర - తిక్కన శిల్పం, 2) ఆముక్త మాల్యద 3). పారిజాత సౌరభం 4) హరిశ్చంద్రనలోపాఖ్యానం 5) పద వాఙ్మయం - పద్యవాఙ్మయం 6) ప్రక్రియా వైవిధ్యాన్ని, పరిణతిని ప్రదర్శించిన దక్షిణాంధ్ర సాహిత్యం 7) మాదయగారి మల్లన రాజశేఖర చరిత్ర 8) రామాభ్యుదయం 9) పాత వస్తువు - క్రొత్త పరిష్కారం 10) వీరేశలింగంగారి శాకుంతలాంధ్రీకరణం అనే పది వ్యాసాలు చోటుచేసుకున్నాయి. ఈ వ్యాసాల్లో దండిగా విమర్శ చోటు చేసుకుంది.

'''3. మహాకవి మార్గం (వ్యాసుని వాణి - తిక్కన బాణి)'''

&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;తిక్కన భారతం తెలుగు సంస్కృతికి వెలుగు బాట.
ఆంధ్ర సరస్వతికి అఖండ దీపారాధన, సారస్వత రసికులకు
నిత్యనీరాజనం&quot; అని జోగారావుగారు అన్నారు. &quot;ప్రపంచ
మహాకవులతో, పంక్తి తీర్చతగిన ఏకైకాంధ్ర మహాకవి తిక్కన&quot;
{{right|'''- యస్వీ జోగారావు'''}}
&lt;/poem&gt;


ఇది 1965లో వెలువడింది. రావుగారి విమర్శ గ్రంథాల్లో ఉత్తమమైన గ్రంథం ఇది. దీన్ని బెజవాడ గోపాలరెడ్డి గార్కి అంకితం ఇచ్చారు. “తొలిపలుకు” డాక్టర్ కె. యల్. రావుగారు రాశారు. &quot;పీఠిక&quot; విశ్వనాథసత్యనారాయణ గారు రాశారు. &quot;మూదల&quot; అనే పేరుతో రావుగారు తన అభిప్రాయాన్ని గ్రంథ ఉద్దేశాన్ని చక్కగా వివరించారు. ఇందులోని పేజీలు 132. దీన్ని యమ్. యస్. ఆర్. మూర్తి అండ్ కో.
విశాఖపట్నం వారు ప్రచురించారు.

&quot;తింటే గారెలే తినాలి. వింటే భారతమే వినాలి&quot; అనే నానుడి బహుళ ప్రచారంలో వుంది. దీనికి ప్రధాన కారణం భారతకథా విశిష్టతయేకాక, కవిత్రయంవారి శైలికూడా. తొలి రెండు పర్వాలు, మూడో పర్వంలో కొంత భాగం నన్నయ రాశాడు. మిగిలిన 15 పర్వాలు తిక్కన రాశాడు. అరణ్యపర్వం ఎర్రన రాశాడు. భారతమొత్తం 18 పర్వాలు, భారతముఖ్య కథా విశేషమంతా తిక్కన రాసిన పర్వాలలోనే వుంది.. ఇందులో తిక్కన ప్రతిభ, రాజకీయ చతురత, వర్ణనా పటిమ, రసాభ్యుచితబంధం మొదలైన అంశాలు చోటు చేసుకున్నాయి. తిక్కన
మూలభారతాన్ని స్వేచ్ఛానువాదం చేశాడు. శైలిలోనూ, రూపకల్పనలోనూ, పాత్రలవైపుణ్యంలోనూ తిక్కన ముద్ర సుస్పష్టంగా కన్పిస్తుంది. తిక్కన రాసిన అన్ని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|109}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9elmsdr4fgglnot71hfu57yba5nng75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213574</id>
    <revision>
      <id>557826</id>
      <parentid>557294</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557826</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4480" sha1="2cqgralk0zglmnbfwx7hc6djxrdvkrt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పర్వాలు కంటే విరాట పర్వానికి ప్రముఖ స్థానంవుంది. ఇందులోని కథ రసాభాసం, పాండవులు, ద్రౌపది, పరిస్థితుల ప్రభావం వల్ల మారువేషాలు వేసుకొని, తమకు సామంతుడైన విరాటుని కొలువులో కాలం గడపవలసి వస్తుంది. అక్కడ వారికి జరిగిన అవమానాలు, అమర్యాదలు, వారు చేసిన పనులు, ముఖ్యంగా ద్రౌపదికి కీచకుని చేతిలో జరిగిన పరాభం, వీటికి తోడు వారి అజ్ఞాతవాసాన్ని భంగపరచడానికి కౌరవులు పన్నిన కుట్రలు, కుతంత్రాలు, వారి సహనశక్తికి, ఆత్మ గౌరవరక్షణకు ప్రబల నిదర్శనాలు. ఇలా అనేక విశిష్టతలు కలిగిన విరాటపర్వాన్ని తిక్కన అత్యంత ఆకర్షణీయంగా హృదయరంజకంగా రాసి తన ప్రతిభను చాటుకున్నాడు.

&quot;మహాకవి మార్గం&quot;లో జోగారావుగారు తిక్కన భారత రచనా విశిష్టతను, శైలిని గూర్చి విశదీకరించారు. ఈ గ్రంథం యొక్క గొప్పతనం ఏమంటే వ్యాసుని సంస్కృతంతో పోల్చి, తులనాత్మకంగా అధ్యయనం చేయడం. కొన్ని చోట్ల తిక్కన, మూల రచనకు మెరుగులు దిద్దారని రావుగారు తెలియజేశారు. తిక్కన గొప్పతనాన్నిగూర్చి విపులీకరించారు.

తిక్కన ఆత్మీయతను, కావ్య శిల్ప ప్రావీణ్యతను, నాటకీయ ఫణితిని తెలియజేసిన విమర్శ గ్రంథం ఇది. ఇతర కవులకన్నా, తిక్కన ఎలా గొప్ప వారో తెలియజేశారు. తిక్కన వ్యక్తిత్వం గూర్చి, అతని “రసాభ్యుచిత బంధం” గూర్చి రావుగారు విశదీకరించారు. అనువాదంలో &quot;తిక్కన ఛాయ గ్రాహకుడు కాడు, చిత్రకారుడు&quot; అని జోగారావుగారు నిర్ధారించారు.

ఈ గ్రంథంలో తిక్కన గొప్పవాడు అని చెప్పడమే కాదు. ఎలా గొప్పవాడు అయ్యాడు? ఇతర కవులకన్నా తిక్కనలోని విశిష్టత ఏమిటి? తిక్కనకు వచ్చిన గౌరవం ఇతరులకు ఎందుకు రాలేదు? ఇలా ఎన్నో విశేషాలు తెలుపుతూ తిక్కన ప్రత్యేకతను తెలియజేశారు జోగారావుగారు.

కీచకుడు ద్రౌపదిని వెంటాడినప్పుడు ఆమె పేట్రేగిన కాట్రేనివలె లేచి
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;దుర్వారోద్యమ బాహువిక్రమ రసాస్తోక ప్రతాపస్ఫుర
ద్గ ర్వాంధ ప్రతివీర నిర్మధన విద్యాపారగుల్ మత్పతుల్
గీర్వాణాకృతు లేవురిప్డు నిను దోర్లీలన్ వెసంగిట్టి గం
ధర్వుల్ మానము ప్రాణముంగొనుట తథ్యం బెమ్మెయిన్‌గీచకా!&quot;
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|110}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2cqgralk0zglmnbfwx7hc6djxrdvkrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213575</id>
    <revision>
      <id>557833</id>
      <parentid>557295</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T20:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557833</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3236" sha1="9l5pst16l1exp6btp1h5ufrc3vx4ur7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అని ఆక్రోశించింది ఆమె. ఈ పద్యానికి మూలంలో &quot;గంధర్వాః పతమో మమః తేత్వాం నిహన్యుఃకుపితా స్సానుబంధ మమర్షణాః&quot; అని చప్పిడి పొడిపొడి మాటలను, సాగదీసి, దూసిన కరవాలంలాంటి పదునైన సమాసంతో తిక్కన అన్నారని జోగారావుగారు వివరించారు.

విరాట నగరానికి ద్రౌపదీ సమేతులై పాండవులు బయలుదేరుతారు. ఆఘట్టంలో మూలంలో &quot;బలవాన్ మే పరిశ్రమః&quot; అని వుంది. మూలం లో వున్న ఒక్క ముక్కకు వ్యాఖ్యాన ప్రాయంగా అద్భుతంగా తిక్కన రాశాడు.

ద్రౌపదినడవలేక అలసిన సందర్భంలో తిక్కన చెప్పిన పద్యం స్వభావోక్తి అలంకార భూయిష్టంగా వుంది. సుకుమారి అయిన ద్రౌపది ధర్మరాజును ఇలా అంటుంది.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;డప్పి జనించెవ్రేళుల పుటంబులపొక్క దొడంగె గోళ్ళలో
జిప్పిల జొచ్చెనెత్తురులు, చిత్తము నాకు గడున్ వశంబుగా
దప్పురమిచ్చటచ్చటను నాసల వచ్చితి నెంత దవ్వొకో
యిప్పటిభంగి నొక్కడుగు నేగెడు దానికి నోర్వ నెమ్మెయిన్
&lt;/poem&gt;


అని ద్రౌపది యొక్క అవస్థాచిత్రణంలో తనదక్షతను తిక్కన చూపించాడని జోగారావుగారు తెలియజేశారు.


సుధేష్ణ సోదరుడు కీచకునితో సైరంధ్రిపై దృష్టి మరల్చమని నచ్చ చెప్పు సందర్భంలో
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;పతి యెఱింగిన దనప్రాణంబుపై వచ్చు
          నను భయంబున నుల్ల మదరు చుండ
జనులు గాంచిన మానుషము దూలు దనకను
          పుయిలోటమున మోము పుల్లగిలగ
బోటికి దోచిన బొలియు దేకువయను
          నెగడున జెయ్యులు వీడు పడగ
బంధుల కగపడ్డ బాయి నన్వయ మను
          కలకమై జెమటలు గ్రమ్ముదేర
గ్రీడదెస గౌతుకంబురియాడ రతుల
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|111}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9l5pst16l1exp6btp1h5ufrc3vx4ur7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213576</id>
    <revision>
      <id>557836</id>
      <parentid>557296</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T20:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557836</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3886" sha1="90lsfpoa8qr27squvslv8wttd77ut01" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
చవులు గొనియాడ నేరని జారపొందు
హృదయమున కింపు సేయమి నెఱుక గలుగు
వారుదీని సుఖంబుగా గోర రెందు&quot;
&lt;/poem&gt;


అని వున్న పద్యానికి మూలం లేదు. అమూలకమైన ఈ పరసతీ సంగమం ధర్మ నిష్ఠకు అధిష్ఠానంగా తిక్కన చెప్పిన వాస్తవికత సువ్యక్తమగుచున్నదని జోగారావుగారు విపులీకరించారు.

కీచకవధకు ముందు భీమసేనునితో ద్రౌపది తనకు జరిగిన భంగపాటును చెప్పి బాధపడుతుంది. ఈ సందర్భంలో అమూలకాలు ఎన్నోవున్నాయి. ఉదరపోషణకై సుధేష్ణకు ఊడిగం చేస్తున్నాను. అని ఆమె-
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
“ఒల్లరు రాజు దేవులను నొడ్డులు రాచిన చందనంబు మే
నెల్ల జెమర్పగా నలయ కేను శ్రమంపడి నిల్చినిల్చి య
ల్లల్లన మార్ధ్వం బొనరు నట్లుగ నెట్టకు నేని రాచిమీ
తల్లికి భక్తి బెట్టెడు విధంబున బెట్టుదు బ్రహ్మదిట్టుదున్&quot;
&lt;/poem&gt;


అని వాపోయిన విధం మూలంలో లేదు. అవసరంవచ్చినప్పుడు పాత్రల మనోభావాలను చాలా చక్కగా ఆవిష్కరిస్తాడు తిక్కన అని జోగారావు కొనియాడారు.


జోగారావుగారి అభిమాన కవి తిక్కన. అందుకే ఈ గ్రంథంలో వివరణాత్మక విమర్శే కాక అభినందనాత్మక విమర్శ కూడా చోటు చేసుకుంది. వీరి విమర్శ ఎంతోమందికి ఆదర్శమైంది.


విరాట పర్వాన్ని తులనాత్మక అధ్యయనం చేసినట్లే, ఇతర పర్వాలను కూడా తులనాత్మక అధ్యయనంచేయాలని జోగారావుగారు అనుకున్నారు. కాని ఆ పని జరగలేదు. ఇతర పర్వాలకు కూడా జోగారావుగారు విమర్శ రాసివుంటే సహృదయ పరిశోధకులకు పాఠకులకు ఎంతగానో మేలు జరిగేది.


'''4. తెలుగు జీవుడు :'''


ఇది లక్షణ గ్రంథం 1968 నవబంర్‌లో వెలువడింది. పేజీలు 62. ఇందులో బాల ప్రౌఢ వ్యాకరణాలను తులనాత్మకంగా అధ్యయనం చేశారు. బాల ప్రౌఢ వ్యాకర్తలకు సంబంధించిన భేద సాదృశ్యాల్ని రావుగారు చక్కగా విపులీకరించారు. జోగారావు గారికి వ్యాకరణం మీద కూడా పట్టు వుందని నిరూపించిన గ్రంథం ఇది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|112}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>90lsfpoa8qr27squvslv8wttd77ut01</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557837</id>
      <parentid>557836</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T20:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>557837</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3887" sha1="nroc7ijlixc301rbht7irt0x7ri3lzx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
చవులు గొనియాడ నేరని జారపొందు
హృదయమున కింపు సేయమి నెఱుక గలుగు
వారుదీని సుఖంబుగా గోర రెందు&quot;
&lt;/poem&gt;


అని వున్న పద్యానికి మూలం లేదు. అమూలకమైన ఈ పరసతీ సంగమం ధర్మ నిష్ఠకు అధిష్ఠానంగా తిక్కన చెప్పిన వాస్తవికత సువ్యక్తమగుచున్నదని జోగారావుగారు విపులీకరించారు.


కీచకవధకు ముందు భీమసేనునితో ద్రౌపది తనకు జరిగిన భంగపాటును చెప్పి బాధపడుతుంది. ఈ సందర్భంలో అమూలకాలు ఎన్నోవున్నాయి. ఉదరపోషణకై సుధేష్ణకు ఊడిగం చేస్తున్నాను. అని ఆమె-
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
“ఒల్లరు రాజు దేవులను నొడ్డులు రాచిన చందనంబు మే
నెల్ల జెమర్పగా నలయ కేను శ్రమంపడి నిల్చినిల్చి య
ల్లల్లన మార్ధ్వం బొనరు నట్లుగ నెట్టకు నేని రాచిమీ
తల్లికి భక్తి బెట్టెడు విధంబున బెట్టుదు బ్రహ్మదిట్టుదున్&quot;
&lt;/poem&gt;


అని వాపోయిన విధం మూలంలో లేదు. అవసరంవచ్చినప్పుడు పాత్రల మనోభావాలను చాలా చక్కగా ఆవిష్కరిస్తాడు తిక్కన అని జోగారావు కొనియాడారు.


జోగారావుగారి అభిమాన కవి తిక్కన. అందుకే ఈ గ్రంథంలో వివరణాత్మక విమర్శే కాక అభినందనాత్మక విమర్శ కూడా చోటు చేసుకుంది. వీరి విమర్శ ఎంతోమందికి ఆదర్శమైంది.


విరాట పర్వాన్ని తులనాత్మక అధ్యయనం చేసినట్లే, ఇతర పర్వాలను కూడా తులనాత్మక అధ్యయనంచేయాలని జోగారావుగారు అనుకున్నారు. కాని ఆ పని జరగలేదు. ఇతర పర్వాలకు కూడా జోగారావుగారు విమర్శ రాసివుంటే సహృదయ పరిశోధకులకు పాఠకులకు ఎంతగానో మేలు జరిగేది.


'''4. తెలుగు జీవుడు :'''


ఇది లక్షణ గ్రంథం 1968 నవబంర్‌లో వెలువడింది. పేజీలు 62. ఇందులో బాల ప్రౌఢ వ్యాకరణాలను తులనాత్మకంగా అధ్యయనం చేశారు. బాల ప్రౌఢ వ్యాకర్తలకు సంబంధించిన భేద సాదృశ్యాల్ని రావుగారు చక్కగా విపులీకరించారు. జోగారావు గారికి వ్యాకరణం మీద కూడా పట్టు వుందని నిరూపించిన గ్రంథం ఇది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|112}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nroc7ijlixc301rbht7irt0x7ri3lzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213577</id>
    <revision>
      <id>557844</id>
      <parentid>557297</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T20:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557844</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3938" sha1="8spfdzv4rivmb6pe2zmcec2yo6uam1l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;బాల వ్యాకరణం పరిభాష ప్రౌఢ వ్యాకరణ పరిశీలన అనే అంశాలు ఇందులో చోటుచేసుకున్నాయి.

అకారాదిక్రమంలో బాలవ్యాకరణ పరిభాష చెప్పారు. ఏ అంశాల్లో బాల ప్రౌఢ వ్యాకర్తలకు మత భేదాలు వచ్చాయో రావుగారు విపులంగా వివేచన చేశారు. అలాంటి 42 అంశాల్ని లోతుగా విశ్లేషించారు. పరవస్తు వారి అభిప్రాయం ఏమిటి? బహుజనపల్లి వారి అభిప్రాయం ఏమిటి? తేటతెల్లం చేశారు. ఇద్దరు వ్యాకర్తల
అభిప్రాయాల్ని తులనాత్మకంగా అధ్యయనం చేశారు జోగారావుగారు.

ఉదాహరణ - &quot;రాజు&quot;శబ్దం.

“రాజు” శబ్దాన్ని “బాలవ్యాకరణం&quot;లో చిన్నయసూరి 'తత్సమం'గా పేర్కొన్నాడు. &quot;ప్రౌఢ వ్యాకరణం&quot;లో బహుజన పల్లి సీతారామాచార్యులు &quot;వైకృతం”గా చెప్పాడు. ఇద్దరు వ్యాకర్తలు ఒకే విషయంపై భిన్నాభిప్రాయాలు వెలిబుచ్చారు. అయితే ఏది సాధువు? ఏది అసాధువు? అనే విషయమై జోగారావుగారు చర్చచేశారు.

“మహత్త్వంబున స్వార్థ పరంబగు రాజశబ్దము రాజు నాబడు&quot; నని చిన్నయసూరి “బాలవ్యాకరణం”లో తత్సమపరిచ్ఛేదం లో చెప్పాడు. చిన్నయసూరి “రాజు శబ్దంబొక్కటి దంత్యయుక్తంబు కానంబడియెడి&quot; అని తెలియజేశారు. దీని బట్టి సూరిమతంలో “రాజు”శబ్దం తత్సమం. ప్రౌఢ వ్యాకరణ కర్త బహుజన పల్లి
సీతారామాచార్యులు గారు “రాజు వైకృతంబని కొంద ఱందరు&quot; అని అన్నారు. ఈ గ్రంథంలో తులనాత్మక వివేచన వుంది.

'''5. అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాళి దాసు ఆంతర్యం :'''
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
“మహోపాసకుడయిన కాళిదాసు ఆంతర్యమును
గ్రహించి అభిజ్ఞాన శాకుంతలమునందలి
రూప సౌందర్య సారమును సంగ్రహించి
సహృదయ సారస్వతలోకమునకు ఆస్వాద యోగ్య
మొనరించిన ఘనుడు శ్రీ యస్వీ జోగారావుగారు
{{right|'''- డాక్టర్ పెన్మెత్స వేంకటరాజు'''}}
&lt;/poem&gt;


ఇది జనవరి 1987లో వెలువడింది. దీన్ని శ్రీనివాసభారతి, భీమవరం వారు ప్రచురించారు. శ్రీ మత్తిరుమల వేంకట శ్రీనివాసా చార్యుల గారికి అంకితం ఇచ్చారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|113}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8spfdzv4rivmb6pe2zmcec2yo6uam1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213578</id>
    <revision>
      <id>557851</id>
      <parentid>557298</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T20:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557851</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4472" sha1="ptdtudkf9bhki9nduyvyj4afcyk9ftj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఇందులో 32 పేజీలు వున్నాయి.. అభిజ్ఞాన శాకుంతలం విశిష్టత గూర్చి, కాళిదాసు గొప్పతనం గూర్చి ఇందులో వివరించారు. ముందుమాటలు డాక్టర్ పెన్మెత్స వేంకటరాజు, యస్.టి.వి. రాజగోపాలాచార్యులు గార్లు రాశారు. ఇందులో నాలుగు వ్యాసాలు వున్నాయి. 1) అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - ఇతి వృత్త నిర్వహణం, 2) కాళిదాసు నాటక కళా పారమ్యం 3) శృంగార రసపోషణం 4) హంస పదిక.

&quot;అభిజ్ఞాన శాకుంతలం&quot; కాళిదాసు నాటకంలోనే కాదు, సంస్కృత నాటక వాఙ్మయ ప్రపంచంలో గొప్పది. అందుకే “కావ్యేషునాటకం రమ్యం, నాటకేషు శకుంతలా&quot; అని విఖ్యాతి చెందింది. ఇందులో కథ పాతది. ప్రఖ్యాతమైంది కూడా. కాళిదాసకవి పరిష్కారం కొత్తది. సంస్కృత సాహిత్యంలో రూపక ప్రక్రియకు ఎనలేని
ప్రాముఖ్యం వుంది.

&quot;అభిజ్ఞాన శాకుంతలం&quot; నాటకంలో ఐదు అంశాలు వున్నాయి. ఇతివృత్త నిర్మాణంలో కాళిదాసు తన ప్రతిభను ప్రదర్శించి సహృదయ పాఠకులకూ, నాటకం చూసే వారికీ, ఆనందాన్ని కలుగజేశారు. మహా భారత కథను నాటకంగా మలచడంలోనే కాళిదాసు గొప్పతనం బయట పడుతుంది.

“మాళవికాగ్నిమిత్రం”, “విక్రమోర్వశీయం అనే రెండు నాటకాల్లోనూ కాళిదాసు తన కళా ప్రతిభను అద్భుతంగా ప్రదర్శించారు. శాకుంతలంలో పరిణత ప్రజ్ఞుడైన ఒక మహాశిల్పి యొక్క సిద్ధ హస్తమే మనకు గోచరిస్తుంది. అంచేత కాళిదాసు “నాటకత్రయం”లోనే కాక సర్వ సంస్కృతనాటక వాఙ్మయ ప్రపంచంలోనే శాకుంతల
నాటకం ఒక విశిష్టస్థానం ఆర్జించింది. కాళిదాసు ప్రతిసన్నివేశాన్ని కడు సమర్ధంగా నడిపాడు. నాటక శిల్పాన్ని రమణీయంగా ప్రదర్శించాడు. పాత్ర పోషణలో కూడా కడు జాగ్రత్తలు తీసుకున్నాడు కాళిదాసు. రస పోషణలో కాళిదాసు కడుదిట్ట. ఈ నాటకంలో శృంగార రసపోషణ చెప్పుకోదగ్గది.

&quot;అభిజ్ఞాన శాకుంతలం&quot;లో విచిత్రమైన నేపథ్యం వున్న పాత్ర హంసపదిక &quot;ఒకప్పుడా దుష్యంతుని నవయౌవన వసంత వాసరములలో అతని మధురానుభవ మాకందశాఖికపై ఏకాంతముగా అలవోకగా ఎలుగెత్తిన మత్తకోకిల యామె. తన జీవిత మంతా అంతులేని హేమంతముగా వేగించుచున్న వియోగ యోగి యామె!&quot; అని రావుగారు హంస పదిక గూర్చి రాశారు. శాకుంతలం పంచమాంక ప్రారంభంలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|114}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ptdtudkf9bhki9nduyvyj4afcyk9ftj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213579</id>
    <revision>
      <id>557853</id>
      <parentid>557299</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="som5z9kmbfd086s93sjy6xwfuadkuai" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;హంసపదిక పాత్ర జీవిత ప్రస్తానవుంది. ఆమె నేపథ్యజీవి. ఆ పాత్రకు రంగప్రవేశం లేదు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;ఆధునిక విమర్శక లోకమున కందని కవితా కళా
రహస్యము ననుశీలించి ఆ కాళిదాస మహాకవి
ఆంతర్యమను బహిర్గతము చేసినట్టివారు
ప్రముఖ విద్వత్పరిశోధక తపస్వి, కవితా వచస్వి
ప్రాచార్య శ్రీయస్వీ జోగారావు గారు&quot;.
{{right|'''- యస్.టి.వి.రాజగోపాలాచార్యులు.'''}}
&lt;/poem&gt;


'''6. కాదంబరీ స్వాదం:'''

&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;శ్రీ జోగారావు తన కిష్టుడైన మన్మథుని
ప్రాబల్యమును గురించి, బాణభట్టారకుని రచనలోగల
వైశిష్ట్యమును ఏర్చికూర్చి వక్కాణించినాడు. &quot;బాణోచ్ఛిష్ట మిద
సర్వమ్మ&quot;ను సూక్తిని కాదంబరీ మహాకావ్యమందలి వర్ణనల
సాహాయ్యమున చక్కగ నుగ్గడించినాడు. బూరుగుచెట్టును
వర్ణించు సందర్భమున బాణుని ధ్వని రచనాపాటవమును
నేర్పుగా వివరించినాడు. చంద్రాపీడ కాదంబరీ పవిత్ర
ప్రణయమును మహాశ్వేతా పుండరీకుల ప్రణయ విరహ
శృంగార సంగీతమును శ్రీ జోగారావు చక్కగ నాలపించివాడు,
కాదంబరీ మహాశ్వేతల స్నేహశీలమును, పత్రలేఖాపాత్ర స్నేహ
వైచిత్రిని కడుచక్కగ నుటంకించినాడు. వైశంపాయనుని శు
కనామ గ్రహణ నైజమును సొంపుగా జెప్పినాడు. ఒక్క
విషయమును మాత్రము చెప్పదలచివాను. “కాదంబరి&quot; లోని
వర్ణనలు కథాప్రాధాన్యమున కడ్డురావు.&quot;
{{right|'''- ద్వివేదుల రామకృష్ణ సంగమేశ్వరరావు'''}}
&lt;/poem&gt;


ఇది సెప్టెంబర్ 1988లో వెలువడింది. “కాదంబరి&quot; కావ్యానికి రాసిన వ్యాసాలు “కాదంబరీ స్వాదం”. భట్ట భాణుడు మహాకవి అనీ, కాదంబరి గొప్ప కావ్యం అనీ జోగారావు గారు కొనియాడారు. ఇందులో 1) కాదంబరీ మహాకావ్య మధుర సందేశం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|115}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>som5z9kmbfd086s93sjy6xwfuadkuai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213580</id>
    <revision>
      <id>557856</id>
      <parentid>557300</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4533" sha1="s0pabmcknvtjdnbfksbvly8472c7xl9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2. వర్ణనావైదగ్ధి 3) బాణ భట్టారకుని సూక్తి వైచిత్రి అనే మూడు వ్యాసాలు వున్నాయి. దీన్ని ఆవుల సాంబశివరావుగారికి అంకితం ఇచ్చారు. ఇందులో 22 పేజీలు వున్నాయి. ముందుమాట ద్వివేదుల రామకృష్ణ సంగమేశ్వర రావు గారు రాశారు. ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్ వారు దీన్ని ప్రచురించారు.

“1960లో నాఅంతట నేను కాదంబరి చదువుకున్నాను. భట్ట బాణుడు ఏడవ శతాబ్ది పూర్వార్ధంనాటి హర్ష వర్ధన సమ్రాట్టు ఆస్థాన కవి. “కాదంబరి” కావ్యం ద్వారా ప్రపంచానికి అద్భుతమైన సందేశం ఇచ్చాడు భట్టబాణుడు. మనిషికీ మనిషికీ, మనసుకూ మనసుకూ మధ్య అడ్డుగోడలు వేయడం వల్ల వాని మధ్య స్నేహసేతువులు నిర్మించినచో, జగత్తంతయు భగవంతుని కళ్యాణ మండపమగును. ఆ పనినే చేసి
చూపినాడు భట్టబాణుడు. ఇప్పటికి లోకములో ఏ మహాకవులు మానవజాతి కింతటి మహత్తర సందేశమునందించి యుండలేదు. సంస్కృత కవుల చేతను వివిధ భాషా కవుల చేతను ఇంతటి అనుకార్యుడును ప్రశంసాపాత్రుడును అయిన కవి మరిలేడు. కాదంబరీ కావ్యం గురించి 1960 ప్రాంతంలోనే అనేక వ్యాసాలు వ్రాశాను. &quot;భారతి” మొదలగు పత్రికలలో ప్రకటించాను. అప్పటికెవ్వరూ తెలుగులో “కాదంబరి&quot; గురించి ఒక్కముక్క వ్రాసిన జాడ కానరాదు. కాని ఆ వ్యాసాలన్నీ నేడుపలబ్దముకాలేదు.
దొరికిన వానిని నా షష్టిపూర్తి కానుకగా ప్రకటించాను&quot; అని జోగారావుగారు వెల్లడించారు.

రావుగారు తన శిష్యులతో తరుచూ కాదంబరి గూర్చి చర్చించేవారు అంతే కాదు. &quot;Read Kadambari and die&quot; అనే వారు. కాదంబరి కావ్యంపై ఎనలేని మక్కువ కలవారు రావుగారు.

“కాదంబరి” కావ్యంలో కపింజలుడు పుండరీకుడు, పుండరీకుడు మహశ్వేత, మహశ్వేత కాదంబరి, కాదంబరి చంద్రాపీలుడు, చంద్రాపీలుడు పత్రలేఖ ఇలా వివిధ జంటలమధ్య ఒక్కొక్క విధమైన స్నేహసూత్రం చోటుచేసుకుంది. ఒక జంటకు మరో జంటకు మధ్య అనున్యూతత్వం నెలకొల్పి ఆబంధాల్లోనూ, అనుబంధాల్లోనూ వైవిధ్యాన్ని ఏక సూత్రతను కూడా సందర్శించి స్నేహధర్మం యొక్క విశ్వరూపాన్ని ప్రదర్శించి లోకానికి ఒక లోకోత్తర సందేశాన్ని అందజేసినవాడు భట్టబాణుడు. అందుకే ఇతని కావ్యం ప్రపంచ మహాకావ్యాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|116}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s0pabmcknvtjdnbfksbvly8472c7xl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213581</id>
    <revision>
      <id>557896</id>
      <parentid>557301</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T09:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557896</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4391" sha1="mmf0jkqtdhhzjtncqbbbbonk1z4nkut" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''7. మణి ప్రవాళం :'''

ఆచార్య యస్వీ జోగారావు గారు రాసిన “మణిప్రవాళం&quot; అనే వ్యాససంపుటి 1989లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందింది. ఈ గ్రంథం 2 అక్టోబర్, 1988లో వెలువడింది. పేజీలు 204, మూల్యం 25/- రూ. ముద్రణ శ్రీపతిప్రెస్, కాకినాడ. పైడా శ్రీరామకృష్ణమూర్తి గారికి అంకితం ఇచ్చారు. తొలిపలుకు పి. యస్. ఎమ్. సంస్కృత కళాశాల కాకినాడ ప్రముఖ న్యాయవాది వడ్లమాని వేంకట రమణ గారు రాశారు. &quot;గురునివేదన&quot; అనే పేరుతో డాక్టర్ లకంసాని చక్రధరరావు గారు ముందు మాట రాశారు.

మణులు పగడాలతో కూర్చిన దండను &quot;మణిప్రవాళం&quot; అని అంటారు. ఇందులో భిన్నమైన ప్రక్రియలకు చెందిన వ్యాసాలు వున్నాయి. అంచేత దీన్ని జోగారావుగారు “మణి ప్రవాళం” అనే శీర్షిక పెట్టారు. “మణి ప్రవాళం” అనే శైలికూడా వుంది. సంస్కృతాంధ్రాల్ని మేళవించి రాసే పద్యాన్ని &quot;మణిప్రవాళం&quot; అని కూడా
అంటారు.

వీరి రచనలు తెలుగు సరస్వతికి అమూల్యాభరణాలు. ఈ వ్యాసాలన్నీ సహృదయ పాఠకులకు ఎంతో ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి. రావుగారు పద్య రచనలో ఎంత సమర్థులో, వచన రచనలోనూ అంత సిద్ధ హస్తులు. జోగారావు గారు ఎంత ప్రాచీనులో, అంత నవీనులు దానికి “మణి ప్రవాళం&quot; అనే గ్రంథం ప్రబలనిదర్శనం. తెలుగు భాషా సాహిహిత్యాభిమానులందరూ తప్పని సరిగా చదవి ఆనందించవలసిన వ్యాస సంపుటి ఇది. వీరి రచనల్లో అతి ముఖ్యమైంది. &quot;మణి ప్రవాళం&quot;.

ఈ సంపుటిలో 21 వ్యాసాలు వున్నాయి. అవి ఇవి. 1) విశ్వనాథ వారి మేనకా విశ్వామిత్రం 2) రాయప్రోలు వారి వైమర్శిక దృక్పథం 3) కృష్ణ శాస్త్రి 4) శ్రీశ్రీకి శ్రద్ధాంజలి 5) అనంత కృష్ణుడు 6) శర్మగారి ధన్యజీవితం 7) ఆంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వ నిర్మాత కీ.శే. మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ, 8) విద్యారణ్య మహత్వ భూమిక 9)
సర్వాంధ్ర 10) నేదునూరి గంగాధరం గారి &quot;సెలయేరు&quot; పీఠిక 11) పాతికేళ్ళ తెలుగు కవిత్వం 12) తెలుగు నవల తీరుతెన్నులు 13) తరతరాల.. తెలుగు భాష. 14) ప్రక్రియా వైవిధ్యాన్ని, పరిణతిని ప్రదర్శించిన దక్షిణాంధ్రసాహిత్యం 15) జక్కన కవితా ప్రస్థానం 16) సూరన ప్రతిభ - ఆర్వాచీన కవులపై అతని ప్రభావం 17) దేవుని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|117}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mmf0jkqtdhhzjtncqbbbbonk1z4nkut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213582</id>
    <revision>
      <id>557897</id>
      <parentid>557302</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T09:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557897</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4379" sha1="ruv1x1o0d3ahibofkfj37wirlq1vhwu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దస్తూరి 18) ఆధునిక కవితా ధోరణులు 19) ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్స్వర్ణోత్సవ సారథి 20) కవిసన్మానం 21) ఆంధ్ర సారస్వత శాఖలో యక్షగానం ప్రత్యేకత.

“తరతరాలు.... తెలుగు భాష&quot; అనే వ్యాసంలో తెలుగు జాతి గొప్పతనం గూర్చి, తెలుగు భాష వైశిష్ట్యం గూర్చి తెలియజేశారు. ఆంధ్రం, తెలుగు, తెనుగు పదాలు గూర్చి విశ్లేషించారు. “జననిసమస్త భాషలకు సంస్కృతం&quot; అనీ, తెలుగు సంస్కృత జన్యం అనీ, కొందరి పండితుల్లో పాతుకుపోయిందని విమర్శించారు.
పాశ్చాత్య భాషా శాస్త్ర పండితుల పరిశోధన వల్ల నిజాలు బయట పడ్డాయని విపులీకరించారు. తెలుగు భాష సంస్కృతంతో సంబంధం వున్నప్పటికీ, అది జన్య జనక సంబంధం కాదని వివరించారు. తెలుగు ద్రావిడ భాషా కుటుంబానికి చెందినదని చెప్పారు. మూల ద్రావిడ భాషనుండి క్రమ క్రమంగా తమిళం, కన్నడం, తెలుగు, మళయాళం, విడిపోయాయని తెలియజేశారు.

జోగారావుగారు &quot;తెలుగు భాషా చరిత్ర&quot; పరిణామ వికాసాలను 5 యుగాలుగా వింగడించారు. 1) అజ్ఞాతయుగం లేక ప్రాచీన యుగం (క్రీ.శ.6వ శతాబ్దివరకు) 2) చాళుక్యయుగం లేక ప్రాఙ్నన్నయుగం (క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దం నుండి) 3) నన్నయ యుగం (క్రీ.శ. 11వ శతాబ్దం) 4) ఆర్వాచీనయుగం (క్రీ.శ.12వ శతాబ్ది నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు) 5) ఆధునిక యుగం (కీ.శ.19వ శతాబ్దం నుండి - నేటివరకు).

'''1. అజ్ఞాత యుగం లేక ప్రాచీన యుగం:'''

క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దం వరకు గల కాలాన్ని “అజ్ఞాత యుగం&quot;, ఈ కాలంలో తెలుగు భాష రూపురేఖలు ఏవీ కనబడవు. తెలుగు శాసనాలు కూడా కన్పించవు. అంతకు పూర్వం తెలుగు నేలను పరిపాలించిన శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, శాలంకాయనులు, విష్ణుకుండినులు మొదలైన వారుచేసిన శాసనాల్లో సంస్కృతం
వుంది. ఈ శాసనాల్లో అక్కడక్కడ సంస్కృత, ప్రాకృతేతరపదాలు కన్పిస్తున్నాయి. ఆ పదాలు ఎక్కువుగా తెలుగు నాడులోని గ్రామ నామాలు, వ్యక్తి వాచకాలు, విభక్తి ప్రత్యయాలు మొదలైనవి.

'''2. చాళుక్యయుగం లేక ప్రాఙ్నన్నయయుగం :'''

క్రీ.శ.6వ శతాబ్దం నుండి 11వ శతాబ్దం వరకు &quot;చాళుక్యయుగం&quot;. ఈ యుగంలో పూర్వ చాళుక్య ప్రభువుల కాలంలో తెలుగు భాష ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|118}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ruv1x1o0d3ahibofkfj37wirlq1vhwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213583</id>
    <revision>
      <id>557901</id>
      <parentid>557303</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T09:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557901</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4074" sha1="kmr7fw0iyzy2cimmzn5oftlxbegqh5f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వారి సంస్కృత శాసనాల్లో తెలుగు పదాలు విరివిగా కన్పిస్తున్నాయి. ప్రత్యేకంగా తెలుగు శాసనాలు కూడా వేయించారు. అంతేకాక ఆకాలంలో తెలుగు భాష రాజభాషగా కూడా వుంది. తెలుగు భాష సాహిత్య స్థితికి చేరుకుంది. అందుకే నన్నెచోడుడు తన “కుమార సంభవం&quot; కావ్యావతారికలో “చాళుక్య నృపులు తెనుంగున
నిలిపి రంధ్రం విషయమున&quot; అని చెప్పారు. చోళులు వేసిన తెలుగు శాసనాల వల్ల తెలుగు భాషా స్వరూపాన్ని నిరూపించవచ్చు.

'''3. నన్నయ యుగం :'''

11వ శతాబ్దం “నన్నయ యుగం”. నన్నయ రాక, “ఆంధ్ర వాఙ్మయ చరిత్ర”లో అపూర్వ నూతన యుగం సంతరించుకుంది. నన్నయ భారతమే తెలుగులో ఆదికావ్యం. తెలుగులో ఒక విశిష్టమైన కావ్య భాషకు రాజమార్గం ఏర్పరిచిన మహానుభావుడు నన్నయ. “ఆంధ్ర శబ్ద చింతామణి&quot; విషయమై పండితుల్లో వాద వివాదాలు వున్నాయి. అయితే ఈ గ్రంథాన్ని నన్నయ రాసినా, రాయకపోయినా, నన్నయ శబ్ద శాసనుడే, అతని భారతం సర్వలక్ష్య సంగ్రహమే.

'''4. ఆర్వాచీన యుగం :'''

క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు &quot;ఆర్వాచీనయుగం&quot;. నన్నయ నుంచి చిన్నయసూరి వరకు ఈ ఎనిమిది శతాబ్దాలు ఒక యుగంగానే పరిగణించారు. జోగారావుగారు. ఇలా ఒకయుగంగా చెప్పడానికి కారణం నాటి నుండి నేటి వరకు నన్నయ మార్గమే పరమ ప్రామాణికమైంది కాబట్టి, నన్నయ పెట్టిన ప్రయోగభిక్షయే, సర్వ లాక్షణికులకు ఎంతగానో వుపయోగపడింది.

'''5. ఆధునిక యుగం :'''

క్రీ.శ. 19వ శతాబ్దం నుండి వేటి వరకు &quot;ఆధునిక యుగం&quot;. చిన్నయమారి, సి.పి. బ్రౌను, కందుకూరి వీరేశలింగం గారితో &quot;ఆధునిక యుగం” ప్రారంభమైంది. ఈ ముగ్గురూ తెలుగు భాషకు మహోపకారం చేశారు. ఈ యుగంలో ప్రధానంగా గుర్తించుకోవలసిన విషయాలు రెండు. ఒకటి ఆంగ్లభాషా సంపర్కం రెండు
వ్యావహారిక భాషావాదం. గ్రాంథిక భాష, వ్యావహారిక భాష గూర్చి ఈ వ్యాసంలో చర్చించారు. అన్ని విషయాల్లోనూ వ్యావహారిక భాష ఉపయోగించబడడమే బహు “లెస్స&quot; అని రావు గారు పేర్కొన్నారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|119}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kmr7fw0iyzy2cimmzn5oftlxbegqh5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213584</id>
    <revision>
      <id>557902</id>
      <parentid>557304</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T10:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557902</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4457" sha1="j2j9i6iqlguhv4ebv3kkmuv1d96nwdk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తెలుగు భాషపై కృషి చేసిన మహానీయులను స్మరించుకోవడం మన కర్తవ్యం. గిడుగు రామమూర్తి, జయంతి రామయ్య, చిలుకూరి నారాయణరావు, గంటి జోగి సోమయాజి, కోరాడ రామకృష్ణయ్య, వజ్ఝల చిన సీతారామస్వామి గూర్చి, వాళ్ళ రచనలను గూర్చి తెలియజేశారు. ఈ వ్యాసంలో తెలుగు భాషా పరిణామ
వికాసాన్ని గూర్చి చాలా చక్కగా క్షుణ్ణంగా జోగారావుగారు వివరించారు.

“సర్వాంధ్ర” వ్యాసంలో తెలుగు భాషా సాహిత్యాల విశిష్టత గూర్చి విపులీకరించారు &quot;సర్వాంధ్ర&quot; పేరుతో ఆంధ్ర జాతి సాహితీ సంస్కృతుల సర్వతోముఖాభ్యుదయం కోసం, కొత్తగా ఒక మహాసంస్ధ అవతరణ అవసరమని
అభిప్రాయ పడ్డారు రావుగారు. ప్రపంచంలోని తెలుగు వారందరూ ఏకం కావాలని పిలుపు నిచ్చారు. అందరూ ఆ మహాసంస్థలో భాగం కావాలని అన్నారు. తెలుగు వారందరూ స్వార్ధం విడిచి, తెలుగు జాతి భాషా సాహిత్యాలకోసం పాటు పడాలని కోరుకున్నారు. తెలుగు సాహిత్యంలోని వివిధ ప్రక్రియల గొప్పతనం గూర్చి
విశదీకరించారు.

ఐతరేయ బ్రాహ్మణ కాలం నుంచీవున్న ప్రాచీన జాతి, ఆంధ్ర జాతి. మహాకవులే కాక, మహర్షులు, మహావీరులు, వీరనారులు, విదుషీమణులు, త్యాగధనులు, వేద శాస్త్ర విద్వాంసులు, దేశ భక్తులు, స్వాతంత్ర్య యోధులు ఇలా అనేకమంది అవతరించిన పుణ్యభూమి ఆంధ్ర భూమి. అంతే కాక సువిశాల సాగరతీరం, పలు పుణ్యనదులు, అందమైన కొండలు, కోనలు, అడవులూ, తోటలూ కలిసి
సస్యశ్యామలమై, మంచి మనసులూ, చక్కని మొహాలూ కలిగి కలకలలాడే పవిత్ర ధరిత్రి మనదని వివరించారు.

&quot;ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు&quot; ఏర్పడింది. ఆ సంస్థ ప్రాచీన పక్ష పాతం చూపింది. తర్వాత “నవ్య సాహిత్య పరిషత్తు&quot; వచ్చింది. అది నవ్యత్వ పక్ష పాతం ప్రదర్శించింది. అభ్యుదయ రచయితల సంఘం, విప్లవ రచయితల సంఘం మొదలైనవి పక్షపాత ధోరణితో నడిచాయి. ఈ సంఘాలన్నీ అందరినీ కలుపుకొని రాలేక పోయాయని బాధపడ్డారు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సహకారంతో వచ్చిన సాహిత్య అకాడమీ, తెలుగు అకాడమీ, అంతర్జాతీయ తెలుగు సమితి, తెలుగు విజ్ఞాన పీఠం. మొదలైన సంస్థలు ఎన్ని పుట్టుకువచ్చినా పెద్ద గా ప్రయోజనం లేకపోయింది. అంచేత ఒక సమన్వయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|120}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j2j9i6iqlguhv4ebv3kkmuv1d96nwdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/194</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213643</id>
    <revision>
      <id>557813</id>
      <parentid>557363</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557813</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1178" sha1="7d2fhc4f9kxunqm2szdtp1j6i4zymw9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
&quot;ఈకవి పండితకవి, కవిపండితుడు.......... ఇందులోని
(శృం. స.) కవితలను చదువుతుంటే వీటిలోని భావావళి
ఎంత మధురంగా వున్నదో పదాళి అంతసులభంగా వున్నది.
భాషమీద ఎంత ఆధిపత్యమో ఆచార్యజోగారావుకు!&quot;
{{right|'''- సంజీవదేవ్‌'''}}

శృంగార సర్వజ్ఞంలోని క్రొందనమంతా నాయక
సంవరణంలోవుంది. ప్రాచీన కావ్యనాయకులందరూ పురాణ
పురుషులు, వీరు సంచరించేది కాల్పనిక జగత్తు. మీరు
స్వీకరించిన నాయకుడు ఈ కాలంవాడు, చరిత్రను కావ్య
గతంచేసి మీరు చరితార్థులయ్యారు.&quot;
{{right|'''- శ్రీశ్రీ'''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|179}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7d2fhc4f9kxunqm2szdtp1j6i4zymw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Acharya SV Jogarao Sahitya Varivasya by Velamala Simmanna.pdf/195</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213644</id>
    <revision>
      <id>557814</id>
      <parentid>557364</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557814</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4796" sha1="9gp7i52ud9t97nadqjbu4jidi56oatn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|'''ఆచార్య వెలమల సిమ్మన్న'''}}

{{Css image crop
|Image = Acharya_SV_Jogarao_Sahitya_Varivasya_by_Velamala_Simmanna.pdf
|Page = 195
|bSize = 450
|cWidth = 74
|cHeight = 57
|oTop = 48
|oLeft = 60
|Location = center
|Description = 
}}

̪{{p|fs200|ac}}'''పరిచయం'''&lt;/p&gt;

బహుగ్రంథకర్త, ప్రముఖ భాషాశాస్త్రవేత్త, సుప్రసిద్ధ విమర్శకులు, విశిష్టసాహితీవేత్త, ప్రఖ్యాత పరిశోధకులు, ఉత్తమ అధ్యాపకులు, శతాధిక విమర్శనాత్మక వ్యాసరచయిత, నిరంతర నిర్విరామ సాహితీ కృషీవలుడు, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి ప్రొఫెసర్ వెలమల సిమ్మన్న బహు విద్యాయోగ్యతలు కలిగిన ఉత్తమ విద్యార్థిగా, పరిశోధన స్థాయి విద్యార్థులకు మార్గదర్శకునిగా, ఆకాశవాణిలో గళాన్ని వినిపిస్తూ, తన బాణిలో తెలుగు సాహితీ రంగంలో కలాన్ని నడిపిస్తూ, సభల్లో, సెమినార్లలో, ప్రసంగాల ద్వారా సాహితీ అభిమానుల్ని ఆకర్షిస్తూ, విశ్వవిద్యాలయ స్థాయిలో సిమ్మన్న గారు ప్రశంసల్ని మన్ననలు పొందుతున్నారు. వీరు ఆంధ్రప్రదేశ్, శ్రీకాకుళం జిల్లా, జలుమూరు మండలం, తిమదాం గ్రామంలో మార్చి 1వ తేదిన 1955 సంవత్సరంలో శ్రీమతి వి. అరుద్రమ్మ, డాక్టర్ వి. కృష్ణమూర్తి పుణ్య దంపతులకు జన్మించారు.

వీరు ప్రాథమిక విద్య, ఉన్నత విద్య, తిమదాంలో పూర్తి చేశారు. ఇంటర్ నరసన్నపేట ప్రభుత్వ జూనియర్ కాలేజీలోనూ, డిగ్రీ విజయనగరం ఎం.ఆర్. కళాశాలలోనూ, ఎం.ఎ అంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్తులోనూ చదివారు. అంతటితో ఆగక డాక్టరేట్ పట్టాను కూడా పొందారు. ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్, స్కూల్ ఆఫ్ డిస్టెన్స్ ఎడ్యుకేషన్లో తెలుగుశాఖలో అధ్యాపక ధర్మం నిర్వహిస్తూ విద్యార్థుల మస్తిష్క క్షేత్రాల్లో అక్షర బీజాలు వెదజల్లుతూ, ఉత్తమ ఫలాలు అందుకుంటూ, తెలుగు సాహితీ సరస్వతికి సేవలందించారు. &quot;A teacher is always a learner&quot; (ఉపాధ్యాయుడు నిత్యవిద్యార్థి) అనే సూక్తిని సార్ధకం చేస్తూ, సిమ్మన్న గారు విద్యార్థిలోకానికి ఆదర్శంగా నిలిచారు. సిమ్మన్న గారి మూర్తిమత్వం చూస్తే ఇంత నిరాడంబరులా అన్పిస్తుంది మనకి. ఎప్పుడూ చెరగని చిరుదరహాసం కన్పిస్తుంది. వీరిలో పరిశోధనా ప్రతిభ, రచనాశక్తి, బోధనాపటిమ, కొట్టొచ్చినట్లు కన్పిస్తాయి. ప్రస్తుతం వీరు 2022 డిసెంబర్ 23 నుంచి గౌరవ ఆచార్యులుగా తెలుగుశాఖ, ఆంధ్రవిశ్వ కళాపరిషత్‌లో పనిచేస్తున్నారు.

ఎం.ఎ. చదివే రోజుల్లో ఆచార్య కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తిగారి బోధనా విధానానికి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{c|180}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9gp7i52ud9t97nadqjbu4jidi56oatn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:సంకల్ప ప్రశ్నలు.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>213679</id>
    <revision>
      <id>557794</id>
      <parentid>557787</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T12:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>557794</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="385" sha1="4t2rnwy6h0ptyfqjpqe1srfrr3p266t" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=సంకల్ప ప్రశ్నలు
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:కాకాని గురుమూర్తి | కాకాని గురుమూర్తి జ్యోతిష్షులు]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=పొన్నలూరు గురుమూర్తి శాస్త్రులు
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=చెన్నై
|సంవత్సరం=1890
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist 
2=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>4t2rnwy6h0ptyfqjpqe1srfrr3p266t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:AadarshaPrabhuvu.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>213680</id>
    <revision>
      <id>557793</id>
      <parentid>557772</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T12:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>557793</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="418" sha1="3sj7oegz4nj6qnoew6ywtie36tqentr" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=ఆదర్శప్రభువు : అను 7 అసస్హా,పంచవింశతి వర్ష రాజ్యచరిల్ర
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:కురుగంటి సీతారామయ్య|కురుగంటి సీతారామయ్య]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=
|సంవత్సరం=1941
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=6
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist 1to11=&quot;-&quot; 6=&quot;శీర్షిక&quot; 8=&quot;బొమ్మ&quot; 10to11=&quot;విసూ&quot; 12=&quot;1&quot; 13=&quot;-&quot; 14=&quot;3&quot; /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>3sj7oegz4nj6qnoew6ywtie36tqentr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:కురుగంటి సీతారామయ్య</title>
    <ns>102</ns>
    <id>213685</id>
    <revision>
      <id>557817</id>
      <timestamp>2026-06-02T15:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ' {{రచయిత  |ఇంటిపేరు = కురుగంటి  |అసలుపేరు = సీతారామయ్య  |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క  |పుట్టిన_యేడు =   |గిట్టిన_యేడు =   |వివరణ =   |బొమ్మ=  |వికీపీడియా_లంకె =   |వికీవ్యాఖ్య_లంకె =   |కామన్సు లంకె=  }}  == ర...'</comment>
      <origin>557817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="488" sha1="n4ep5p8q5gkirtknkp8bhwil1mvj7p2" xml:space="preserve">
{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = కురుగంటి
 |అసలుపేరు = సీతారామయ్య
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ=
 |వికీపీడియా_లంకె = 
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

== రచనలు==
* [[ ]] (1890)</text>
      <sha1>n4ep5p8q5gkirtknkp8bhwil1mvj7p2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557819</id>
      <parentid>557817</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T15:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>557819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="543" sha1="5fsajvtqvcf2kmtxvsdcdujw4j0wsz4" xml:space="preserve">
{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = కురుగంటి
 |అసలుపేరు = సీతారామయ్య
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ=
 |వికీపీడియా_లంకె = కురుగంటి సీతారామయ్య
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

== రచనలు==
* [[ ]] (1890)</text>
      <sha1>5fsajvtqvcf2kmtxvsdcdujw4j0wsz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557829</id>
      <parentid>557819</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T17:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>557829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="580" sha1="4z9svh7bw2dmrwi0ynpzolkvezjcjza" xml:space="preserve">
{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = కురుగంటి
 |అసలుపేరు = సీతారామయ్య
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ=
 |వికీపీడియా_లంకె = కురుగంటి సీతారామయ్య
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

== రచనలు==
* [[ ఆదర్శప్రభువు ]] (1890)</text>
      <sha1>4z9svh7bw2dmrwi0ynpzolkvezjcjza</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557830</id>
      <parentid>557829</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T17:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>557830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="588" sha1="6w2e90l0by31yig9f3zhzr9rcw60dik" xml:space="preserve">
{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = కురుగంటి
 |అసలుపేరు = సీతారామయ్య
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క
 |పుట్టిన_యేడు = 1890
 |గిట్టిన_యేడు = 1959
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ=
 |వికీపీడియా_లంకె = కురుగంటి సీతారామయ్య
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

== రచనలు==
* [[ ఆదర్శప్రభువు ]] (1890)</text>
      <sha1>6w2e90l0by31yig9f3zhzr9rcw60dik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:AadarshaPrabhuvu.pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213686</id>
    <revision>
      <id>557818</id>
      <timestamp>2026-06-02T15:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అధ్యాయము 1'</comment>
      <origin>557818</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="lxhqavuya0nyhefsrubkvyqo3vbqcfs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అధ్యాయము 1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lxhqavuya0nyhefsrubkvyqo3vbqcfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:ఆంధ్ర హితోపదేశ చంపువు.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>213687</id>
    <revision>
      <id>557827</id>
      <timestamp>2026-06-02T17:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwith nagendra</username>
        <id>7340</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>557827</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="308" sha1="c2sojliroxw4me2jb2rnir8z4quf4tp" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=ఆంధ్ర హితోపదేశ చంపువు
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి
|చిరునామా=శీ మల్లికేశ్వరవీధి, మద్రాసు
|సంవత్సరం=1947
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>c2sojliroxw4me2jb2rnir8z4quf4tp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557828</id>
      <parentid>557827</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T17:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwith nagendra</username>
        <id>7340</id>
      </contributor>
      <origin>557828</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="73sqc16vhaszyu2eh2mas4moc24l700" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=ఆంధ్ర హితోపదేశ చంపువు
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి
|చిరునామా=శీ మల్లికేశ్వరవీధి, మద్రాసు
|సంవత్సరం=1947
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist 1=&quot;-&quot; 2=&quot;పైఅట్ట&quot; 3=&quot;పైఅలో&quot; 4=&quot;ప్రవి&quot; 5=&quot;-&quot; 10=&quot;1&quot; 6to9=&quot;తొలిపే&quot; 278=&quot;అనుబం&quot; 280=&quot;వెఅట్ట&quot; 279=&quot;వెఅలో&quot; /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>73sqc16vhaszyu2eh2mas4moc24l700</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557831</id>
      <parentid>557828</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T17:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>557831</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="572" sha1="12j8gxchupx6cr2yyl9zg0joy801oth" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=ఆంధ్ర హితోపదేశ చంపువు
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత: వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి|వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి
|చిరునామా=శీ మల్లికేశ్వరవీధి, మద్రాసు
|సంవత్సరం=1947
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist 1=&quot;-&quot; 2=&quot;పైఅట్ట&quot; 3=&quot;పైఅలో&quot; 4=&quot;ప్రవి&quot; 5=&quot;-&quot; 10=&quot;1&quot; 6to9=&quot;తొలిపే&quot; 278=&quot;అనుబం&quot; 280=&quot;వెఅట్ట&quot; 279=&quot;వెఅలో&quot; /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>12j8gxchupx6cr2yyl9zg0joy801oth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:AadarshaPrabhuvu.pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213688</id>
    <revision>
      <id>557834</id>
      <timestamp>2026-06-02T20:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయసూచిక  అధ్యాయము 1 1. జననము, విద్యాభ్యాసము 2. రాజ్యాధిపత్యము  అధ్యాయము 2 1. ప్రథమరాజ్య వత్సరములు 2. స్వయంప్రభుత్వము 3. శ్రీవారి సలహాదారులు  అధ్యాయము 3 ౧. మూసీ ప్రాజెక్టు ౨. హిమాయత...'</comment>
      <origin>557834</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="770" sha1="tbbz2391b6hy8pxm9gr84m1insntp5t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విషయసూచిక

అధ్యాయము 1
1. జననము, విద్యాభ్యాసము
2. రాజ్యాధిపత్యము

అధ్యాయము 2
1. ప్రథమరాజ్య వత్సరములు
2. స్వయంప్రభుత్వము
3. శ్రీవారి సలహాదారులు

అధ్యాయము 3
౧. మూసీ ప్రాజెక్టు
౨. హిమాయత్సాగరు
3. నగరాభివృద్ధి
౪. ప్రాచీనవస్తు రక్షణశాఖ
౫. సహకారశాఖ
౬. వ్యవసాయశాఖ
౭. ఇతరశాఖలు
౮. భవన నిర్మాణము
౯. పోలీసుశాఖ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tbbz2391b6hy8pxm9gr84m1insntp5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:AadarshaPrabhuvu.pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213689</id>
    <revision>
      <id>557835</id>
      <timestamp>2026-06-02T20:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అధ్యాయము 4 ౧. 1918-19 సంవత్సరపు క్షామము F8.000 200-000 ౨. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ స్థాపనము ౧౦౧-౧౧౯ ౩. మొదటి ప్రపంచయుద్ధము  అధ్యాయము 5 ౧. మంత్రిసంఘస్థాపనము ౨. 4-11-1919 సుదినము 3. ప్రథమ మంత్రిమండలి...'</comment>
      <origin>557835</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="839" sha1="as5akt5mqu6684yi9sxssoxoi5eogae" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అధ్యాయము 4
౧. 1918-19 సంవత్సరపు క్షామము
F8.000
200-000
౨. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ స్థాపనము ౧౦౧-౧౧౯
౩. మొదటి ప్రపంచయుద్ధము

అధ్యాయము 5
౧. మంత్రిసంఘస్థాపనము
౨. 4-11-1919 సుదినము
3. ప్రథమ మంత్రిమండలి

అధ్యాయము 6
018
1919-1926
330-300
౧౪ 3 - ౧౪ a
085-00*
nex-wov

అధ్యాయము 7
1926-1937

అధ్యాయము 8
వీరారు సమస్య

అధ్యాయము 9
సింహావలోకనము
1. రజతోత్సవము
2. శ్రీ ప్రభువువారి గుణగణము
...
840-3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>as5akt5mqu6684yi9sxssoxoi5eogae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:AadarshaPrabhuvu.pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213690</id>
    <revision>
      <id>557838</id>
      <timestamp>2026-06-02T20:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557838</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2074" sha1="2x9bi49vlizlxuh8cunjrl59kngyhv7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac}}1. జననము, విద్యాభ్యాసము&lt;/p&gt;

{{di|లె}}ఫ్టినెంటు జనరల్ నవాబ్ మీర్ ఉస్మానల్లీ ఖాన్ బహద్దూర్ ప్రభువువారు 1886 సం॥ ఏప్రియల్ 6 తేదీన శ్రీజన్మమొందిరి. వీరి తండ్రిగారు ఘనత వహించిన మహబూబల్లీ పాషాగారు మహర్షితుల్యులు. వీరి సత్యసంధత, ధర్మపరత, వేయినోళ్ల పొగడదగినవి. కీ॥ శే॥ మాతండ్రిగారు వారి సౌశీల్యాది గుణములను నా చిన్నతనమున చెప్పుచుండెడివారు. నోరు తెరచుకొని మిక్కిలి యాతురతతో వినుచుండెడివాడను. వీరికి హిందూ ముసల్మాను భేదము లేదనియు, ముసల్మానుల
మసీదులు మొదలగువాని కెట్లు సహాయపడిరో యట్లే హిందూ దేవాలయములకుకూడ తోడ్పడుచుండువా రనియు, హిందూ ముసల్మాను పండితకవులను సమానముగా నాదరించువారనియు, నిగర్వచూడామణులనియు, ప్రజలయెడ మిక్కిలి వినయదాక్షిణ్యములు కలిగి
యుండువారనియు, రాజశబ్దము వీరియం దన్వర్థమై యుండెననియు, వీరియందు రాష్ట్రప్రజలు జాతి
మత భేదములు లేకుండ బద్ధాను రాగులై యుండిరనియు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2x9bi49vlizlxuh8cunjrl59kngyhv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:AadarshaPrabhuvu.pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213691</id>
    <revision>
      <id>557839</id>
      <timestamp>2026-06-02T20:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'బ్రిటిషువారిచే అత్యంత గౌరవము బడసినవారనియు, నా చిన్నతనమును వినుచుండెడివాడను. వీరిని గూర్చి రెండుగాధల నిట చెప్పుట యప్రస్తుతము గాదు.  మొదటిది వారు సర్పమంత్రసమర్థులని చెప్...'</comment>
      <origin>557839</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2109" sha1="q6s63c947zs994meiuekmjfnk3sd55r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;ఆ ద ర్శ ప్ర భు వు&lt;/noinclude&gt;బ్రిటిషువారిచే అత్యంత గౌరవము బడసినవారనియు, నా చిన్నతనమును వినుచుండెడివాడను. వీరిని గూర్చి రెండుగాధల నిట చెప్పుట యప్రస్తుతము గాదు.

మొదటిది వారు సర్పమంత్రసమర్థులని చెప్పుదురు. త్రాచుపాము కరచినవారి శ్రోత్రముల శ్రీవారి నామము బడిన లేచి కూర్చుండువారని వినికిడి. రెండవది శ్రీవారు, బ్రాహ్మణుడును, వేదార్థ కల్పతరువు నగు, బ్ర॥ కీ॥ శే॥ బులుసు పాపయ్య శాస్త్రిగారికి గౌరవమిడి, సభలో వారి యుపన్యాసములు విని వారికి 1116 రూపాయిలు దుశ్శాలువలు నిచ్చి బహూకరించిరట. ఈ రెండు గాధలును వారి యందలి మహత్తరగుణములకు నిదర్శనములు. మొదటిది యార్తత్రాణ పరాయణత్వము. రెండవది జాతి మత సామరస్యము. ఈ రెండు గుణములు నాయన యద్వితీయుడు.

వారు తమ కుమారులగు మ॥ ఘ॥ వ॥ ప్రస్తుత ప్రభువువారికి రాజమర్యాదల కనుగుణమగు విద్య
గరపజేసిరి. గొప్ప ప్రాచ్య పండితులు రావించి శ్రీవారికి అరబ్బీ, ఫారసీ, ఉర్దూ భాషల పాండిత్య మల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q6s63c947zs994meiuekmjfnk3sd55r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Aryapranathi06</title>
    <ns>3</ns>
    <id>213692</id>
    <revision>
      <id>557840</id>
      <timestamp>2026-06-02T20:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* స్వాగతం */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>557840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="183" sha1="jkafskbd415rshefri7qboafguuvr78" xml:space="preserve">{{స్వాగతం}} [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 20:21, 2 జూన్ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jkafskbd415rshefri7qboafguuvr78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర హితోపదేశ చంపువు.pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213693</id>
    <revision>
      <id>557841</id>
      <timestamp>2026-06-02T20:23:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 గంటిని. కావున ఇది పూర్వోక్తలోని శ్రీ జక్కా నేఁకిట శేషమ్మ గారు పని కోసమును శ్రీ చివుకుల మా నాషమ్మ గారు ఎన రాయపు స్త్ర కాయిణి, శ్రీ తూములూరు, పుసి సుందరమ్మగారి కోసమురు ఆఫల షి...'</comment>
      <origin>557841</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="ni42j2c4vtxe9nl20bbpafgu9zzgqm8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3
గంటిని. కావున ఇది పూర్వోక్తలోని శ్రీ జక్కా నేఁకిట శేషమ్మ
గారు పని కోసమును శ్రీ చివుకుల మా నాషమ్మ గారు ఎన రాయపు స్త్ర
కాయిణి, శ్రీ తూములూరు, పుసి సుందరమ్మగారి కోసమురు ఆఫల
షించిన సుకిృలెయిను వారు తొలుతె సంకల్పించుకొన్ని భంగినే వారిక
ఖండాం
హితోపదేం చంపువు అను క్షేమనినే శ్రీ శాస్త్రులవారు స్వయ
ముగా అగిపడుచున్నారు. మఱి యీ క్రొత్త గ్రంధముని ఏమేమి
యదుకు నూరాదు సంస్కృతి పంచితం ప్రఖ్యాతి
లరములు యుగా తిరములందే వ్యాసం చెవని ప్రసిద్ధి. దానికి “ఈ
నమికథలును&quot; సాటి గాదఁదురు. అట్టి పంచతంత్రమును మెఱుఁగు
పెట్టగా అది హితోపదేశమై ప్రకాశించినది. కథావ్యముని నీతిని
eju'sవ్యవహారమును ఉత్తమ భాషా జ్ఞానమును శిశువులకు అల్పఱుచు
టకు హీతోపదేశమును సాటి హితోపదేశమే. చిన్నా యనూరి గారి
నీతిచంద్రిక మిశ్రలాభ మిత్రిభేదమా! తాత్మకము ప్రాయికముగ నీ
హితోపదేశీ పకృతిశము అది హీ తో ప దే శ్ మున కొంతియే
యగుట సంతియును ఆంధ్ర విద్యార్థిల్
లోకమునకు అందిచ్చుకోరకతో
మురుపు సేవి, గద్యరూపమున దానిని శ్రీ శాస్త్రులవారు అరువరిం
ఆ శైలియందలి యపరితోషము చేతమో
మూలమురు
&quot; ఇంపువుగా నున్న దానిని అట్లే అనువదించు కోరిక చేతమో, గద్య
ముక థాభాగ మై నీతిశ్లోక సుమములం గ్రుచ్చి, దారము మాత్రమే
గు హితోపదేశముసస అయివాదమునను అట్లే దారము పువ్వులు
సరము అను మర్యాదను పాటించుతలంపు చేతినో, మళ్లీ యే యసాధా
రణ కారణము చేతనో ఆంధ్రమునం క్రొత్తియగు నీ చంపూ ప్రక్రియను
అనుగ్రహించినారు. ప్రౌఢవ్యాఖ్యలను, ప్రాధఁగ కార్యములను,
ప్రౌఢ తమ నాటక ములను పరిణలబుద్ధులను తినుపు వానిని, పెక్కి నిని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ni42j2c4vtxe9nl20bbpafgu9zzgqm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర హితోపదేశ చంపువు.pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213694</id>
    <revision>
      <id>557842</id>
      <timestamp>2026-06-02T20:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రచించి కట్టక పాపట శిక్షువు వాని హితో పనించు లు సేయు మిమ కదా ! అయినను అది న్యాయ్యమే రాగం అదిలి వె అయి “ఆధావని”” మయినవే. పద్యముచి బచ్చినికి గాని అర్ధములు పద్యము వెడుకకు గిదా ! 9...'</comment>
      <origin>557842</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3052" sha1="qugaik8078p4h8wfph2qi93pbqifmqz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రచించి కట్టక పాపట శిక్షువు వాని హితో పనించు లు సేయు మిమ
కదా ! అయినను అది న్యాయ్యమే రాగం అదిలి వె
అయి “ఆధావని”” మయినవే. పద్యముచి
బచ్చినికి గాని అర్ధములు పద్యము వెడుకకు గిదా !
9
మ ణీవుకొనుచు
సంస్కృతీ విద్యార్థులలో తొలి పాదమునిస హీలో ప గాము ”
ఏకాంతముగ గ్రహింతురు. వ్యాసాచారము ఉండరు అట్లే ఆంధ్ర
విద్యార్థులు సలాంధ్ర ప్రపంచమునందును ఆంధ్రవిద్యా ప్రారంభయిన
ఈ హితోపదేశ చంపువును నేను రుగాక! ఆంధ్రపాఠశాలలలో ఇ
చెప్పనిపి యుండకుండులుగాక! ఆం సివిద్యాధిృతులు ఈ &quot;హితో
పదేశమును&quot; గైకొని శిశువుందే | సాయికముగా పడుచున్న యివ్యు
తిన్న రచనలను అవఁగించుము గాక! ఇవే ఆలింగ
ఆంధ్రహితోపదేశ చంువు సర్వములు శ్రీ శాస్త్రులవారి గ
అయినకు : ప్రస్తావిశ్యంటును గ్రంథగర్భమును 2-3 కొన్ని
ములగు చిన్నయసూరి గా ఆయు, తిక్కనగారియ, ఆరుకానముఖ ల
పఁగా వానియందలి తను పక్కపొలియిలు, గోరవము ఎలము
దెచ్చుచు. నన్నయపద్యములను అక్కవి గారు మెఱుంగు పూసి రీరిగా
వాలినే తమ గ్రంథములం ఎలమపఱిచి తుంకిము దే
చేసినారు. ఈ ముద్రణను నేను దానిని అట్లే నిర్వాహ చేసి
ఏన్ము: గణముని ! ప్రూఫులు పరిశోధించి శ్రీ శాస్త్రులవా?
యందలి భక్తిం బ్రాట్ సేవలో నామం దోడ్పడిని ఆంధ్రాంగ్ల విశా
రద మ.రా.రా.శ్రీ గుఱ్ఱము వేంకటసుబ్బరామయ్య . ఏ. ఆనర్సు
గారికి కృతజ్ఞతతో వందనము అర్పించుచున్నాను.
గునుపాటి యేనాది రెడ్డి
కొత్తూరు
10-5-1952.
.}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qugaik8078p4h8wfph2qi93pbqifmqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర హితోపదేశ చంపువు.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213695</id>
    <revision>
      <id>557843</id>
      <timestamp>2026-06-02T20:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విన్నపము  కళాప్రపూర్ణ శ్రీ గుద్వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రులవారు &quot;హితోపదేః చంపువు&quot;&quot; అను పేర హితోపదేశమునకు ఆంధ్రారు వావము రచించి కీర్తి శేషు ఎయి దానిని వాళ్లకు రచించు చుండఁగ వా...'</comment>
      <origin>557843</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3230" sha1="3jtcqqjlcfu1b0yjc20ruibjng4stmc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విన్నపము

కళాప్రపూర్ణ శ్రీ గుద్వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రులవారు
&quot;హితోపదేః చంపువు&quot;&quot; అను పేర హితోపదేశమునకు ఆంధ్రారు
వావము రచించి కీర్తి శేషు ఎయి
దానిని వాళ్లకు రచించు చుండఁగ
వారి పాదముక శుశ్రూషించుచున్న యాయుష్మంతుఁడు ఓరుగంటి
వేంకటేశ్వరులు దానిం గూర్చి విని, సమకాలమున నే రచితమురు, రష్య
మానములు అగు ఆముక్తమాల్యదాసంజీవ న్యాంధ్రసాహిత్యదర్పణ
ములు గొప్ప గ్రంథములు - బహునగము కావలసినవి. ము ద్రోణములు
అపేక్షి మచుండఁ&quot; వారి పొత్తువ నీ చిఱుతుకపొ యమున ముడ
ణము ఎప్పు డెట్లు సంపాదితిరుగనో అని ఆలస్యము శ్రీ స్వకయు, తిన
భక్తిశ్రద్ధలకు సదృశమగు సేవ గోరియు, “ కాయితాల న్యాయు
మున ధనము'కు దాతల సన్వేషింపఁగా కోవూరుతానా? కాశయ
కాగోలు గ్రామవాస్తవ్యులు, శ్రీ తిక్కవరపు వేంకటరామ రెడ్డి
గారి తోఁబుట్టువు, శ్రీ జక్కా బలరామ
రెడ్డి గారి ధర్మపత్ని
మతి సౌభాగ్యవతి వేంకట శేషమ్మగారు,
విద్యాగసగ్రహణ పారీణురాలు నూఱురూప్యములను, వంగవోలు
వాస్తవ్యులు శ్రీమతి సౌభాగ్యవతి చివుకులకులాలు కారము మీనా
క్షమ్మ గారు తమ యరుంగుఁ గూతురు పుణ్య శేషురాలు
తూములూరు త్రిపురసుందరమ్మగారి
ఆ పైకముం
జ్ఞాపకముగా
ఆ పేరురు ఈ గ్రంథప్రస్తావనయందు సుఘటితముకు
సేయుమని నూఱురూప్యములను విరాళ మొసఁగిరి
గొని యాయోరుగంటి చిరంజీవి గురువులకు శ్రీ శాస్త్రిగారికి సమ
ర్పించి ఏతన్ముద్రణముకు తొడంగుఁడలి వారి ప్రాంరు కాని
నేఱు ముద్రణవ్యాపారముచే ఆసని అంతింతిము కాఁగా అందొక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3jtcqqjlcfu1b0yjc20ruibjng4stmc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర హితోపదేశ చంపువు.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213696</id>
    <revision>
      <id>557845</id>
      <timestamp>2026-06-02T20:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యక్కఱు అప్పటికి ఆ ధనమురు న్యాయము నేటి లోనిట ఆతనిని, తజ్ఙకమురు ఒడంబఱిచి, ఆ యాగము క్త ముగియఁగా నే దారిన వారు, ఇతర మార్గముకను రాఁగి అధరముతో ఆ హితోపదేశ పువు ముద్రణ ముకు నెఱవేర్త...'</comment>
      <origin>557845</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3451" sha1="buk2vdgiqa06kbzsy5oeq25zajd1vsd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యక్కఱు అప్పటికి ఆ ధనమురు న్యాయము నేటి లోనిట ఆతనిని,
తజ్ఙకమురు ఒడంబఱిచి, ఆ యాగము క్త ముగియఁగా నే దారిన వారు,
ఇతర మార్గముకను రాఁగి అధరముతో ఆ హితోపదేశ పువు ముద్రణ
ముకు నెఱవేర్తునని సెల విచ్చిని మృతికి శ్రీ నాకు పరమపదించిన
గ్రంథము సమ బొము` రచితమై ముద్రణమునకు సిద్ధముగ నుండుట
యు, అందులకు ధనము పైన పేర్కొన్ని పదార్యులవలన శ్రీ శాస్త్రులు
వారికి చెందియుండుటయు, మఱి యాము ప్రాణము ఆర్వ్యూ ము)
నుఁడుటయు తలపోసికొన్న యా సౌభాగ్యవతుల కేమి, వారి నింగల
కభిముఖలం జేసికొన్న యా యోరుగంటి వేకశ్వరుల కేమి, ఇట్టి
క్రొంగై సేఁతరు ఆపాస ప్రతీక్షించుచున్న యాంధ్రవాగ్గేవిరేమి ఆశా
భంగి మువలని కొందలపాటు గలున గుండుగా'

నేను నాస ఆ ప్పులకు, శాస్త్రాలవారికి వశ్యులు నగు ప్రముఖులు
గొందఱి సాయముగూర్చుకొని రాడ్డి దొరలను చెక్కడను ఇంకనూ
నెల్లూరునందలియు, గ్రామాంతరములందలియు, మదరాసునందశీయు
నాఢ్యులం బలువుర నాశ్రయించి శ్రీ శాస్త్రులవారు జీవితి నగమ
దశలో లోకులకు పడియున్న యప్పును, బహుసహస్ర పరిమితమును,
తీర్పరిచిరి ఒక్క నిధిని కూర్చి అట్లే ఆ యప్పుల నెల్ల తీర్చి అప్పటికి
శ్రీ శాస్త్రులవారికి చిత్తశాంతిం గూర్చి సేవించుకొన్నాఁడను, ఆ నిధి
లోని పరిశిష్టమునుండి శ్రీ శాస్త్రులవారి కుటుంబమును మఱి తీ
సుపొయములేని అక్కలను ఇంచించుకుగా తీర్చుచున్న వాఁడను. ఈ
యాంధ్రహితోపదేశ చంపూ ముద్రణముకు శ్రీ శాస్త్రులవారు 15
లు పడిన గొప్ప యప్పుగా పరిగణించి దానిని సైతము వారికై అపొ
కరింపఁ దలంపుఁజొన్నవాఁడనై ఏకమ్మదణమురు ఇన్నాళ్లకు ముగి వం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>buk2vdgiqa06kbzsy5oeq25zajd1vsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రాగతాళచింతామణి.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213697</id>
    <revision>
      <id>557846</id>
      <timestamp>2026-06-02T20:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నృపతికంకితములు. 'తాళదశ ప్రాణదీపిక' భరత శాస్త్రమండలి శాశాధ్యాయ మున కనువాదము. మొట్టమొదటఁ దాళాధ్యాయముమాత్ర మనువదింపఁగోరి యీతఁడీ గ్రంథము వ్రాసియుండును. తరువాతఁ గొంతకాలమునక...'</comment>
      <origin>557846</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2994" sha1="eov6gcmpxwbyzmlq7i7dblew3d2ix0s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;xi&lt;/noinclude&gt;నృపతికంకితములు. 'తాళదశ ప్రాణదీపిక' భరత శాస్త్రమండలి శాశాధ్యాయ
మున కనువాదము. మొట్టమొదటఁ దాళాధ్యాయముమాత్ర మనువదింపఁగోరి
యీతఁడీ గ్రంథము వ్రాసియుండును. తరువాతఁ గొంతకాలమునకు భరత
శాస్త్రమంతయు నాంధ్రీకరింపఁ దలఁపుగొన్న వాఁడై యీ సంగీత శాస్త్ర ప్రబంధ
ము నితఁడు రచించియుండును. తాళవశ ప్రాణదీపికకుఁ దరువాతి దీర్ఘచయిన
యనుట కిందలికవితా సారళ్యము, శ్రీరామభద్రు నికృతి నాయకత్వము నివర్శన
ములు. కవులస్తుతించునప్పుడు శాస్త్రకర్తలగుటచేఁ గాఁబోలు! పాణిన్యాదుల
సైత మీతఁడు స్తుతించినాఁడు ఆంధ్రకవుల నభినుతించునప్పుడు పెద్దనాదులనే
గాక తనకు సమకాలికుఁడు కృష్ణవిలాస కావ్యకర్త యగు వెంగనార్యునిగూడఁ
బేర్కొనినాఁడు. ఆధునిక కవులలోఁ గానవచ్చునలల ప్రాసము, 'అఖండయతి,
చేతురు మొదలగు కొన్ని ప్రయోగములు నీతని కవితలోఁగూడ నక్కడక్కడ
దొరలియున్నవి. ఆయా కారణములఁబట్టి పరిశీలింపఁగా నీతఁడు పదునాఱవ
శతాబ్దికిఁ దరువాతివాఁడనితోఁచుచున్నది. ఈతని కవిత, తాళదశ ప్రాణదీపి
కలో నీతఁడునుడివినట్లు &quot;సుధామధురోద్యన్నవ మాధురీమహిమహారిగ భీవల
సద్వచోవి హారోన్నత”యనుటకు సందియము లేదు. మృదుమధుర రచనలతోఁ
బ్రబంధ పద్ధతిని జనానురంజకముగా ననువదింపఁబడిన శాస్త్ర గ్రంథము లాంధ్ర
భాషలోఁ జాలయరుదు. అట్టిలోపము నీ కవి యీ గ్రంథరచనమూలమునఁ
జాలవఱకు (దీర్చినాఁడు.
{{right|T. V. Subba Rao.}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eov6gcmpxwbyzmlq7i7dblew3d2ix0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:19280101 AngleyaVaidyaRahasyamu Telugu PDF.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>213698</id>
    <revision>
      <id>557847</id>
      <timestamp>2026-06-02T20:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>557847</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="9m5duwj5wa2f2dew67yao9b1r294trg" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=ఆంగ్లేయవైద్యరహస్యము
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=
|సంవత్సరం=
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>9m5duwj5wa2f2dew67yao9b1r294trg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557848</id>
      <parentid>557847</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T20:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>557848</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169" sha1="779wukeko5xwo4lgzvs8gfo78ahoiu6" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=ఆంగ్లేయవైద్యరహస్యము
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=కొత్తపల్లి బుచ్చయ్య శర్మ
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=
|సంవత్సరం=1928
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>779wukeko5xwo4lgzvs8gfo78ahoiu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557849</id>
      <parentid>557848</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T20:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>557849</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169" sha1="rgtkndiunr5d58wqo5xuczxu4tdzvso" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=ఆంగ్లేయవైద్యరహస్యము
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=కొత్తపల్లి బుచ్చయ్య శర్మ
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=
|సంవత్సరం=1928
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=8
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>rgtkndiunr5d58wqo5xuczxu4tdzvso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:Oshadhi Guna Panchabhashi.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>213699</id>
    <revision>
      <id>557850</id>
      <timestamp>2026-06-02T20:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>557850</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="lq8a7ln5c0jqekrtrrhgv2qwncewpzs" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=
|సంవత్సరం=
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=_empty_
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>lq8a7ln5c0jqekrtrrhgv2qwncewpzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557852</id>
      <parentid>557850</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T20:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>557852</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="d9tk8nr1n2z8uhyjn0ao2ecy8rdyiay" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=ఓషధీగుణపంచభాషి
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=కొత్తపల్లి బుచ్చయ్య శర్మ
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=
|సంవత్సరం=1928
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=_empty_
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>d9tk8nr1n2z8uhyjn0ao2ecy8rdyiay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:19280101 AngleyaVaidyaRahasyamu Telugu PDF.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213700</id>
    <revision>
      <id>557857</id>
      <timestamp>2026-06-02T21:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557857</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="fp17d1g9um445uw1ely3u7s1j112l7k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;


{{p|fs200|ac}}SOME PAGES IN THE&lt;/p&gt;
{{p|fs200|ac}}ORIGINAL CONTAIN&lt;/p&gt;
{{p|fs200|ac}}FLAWS AND OTHER&lt;/p&gt;
{{p|fs200|ac}}DEFECTS WHICH&lt;/p&gt;
{{p|fs200|ac}}APPEAR ON THE FILM&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fp17d1g9um445uw1ely3u7s1j112l7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:19280101 AngleyaVaidyaRahasyamu Telugu PDF.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213701</id>
    <revision>
      <id>557858</id>
      <timestamp>2026-06-02T21:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="652" sha1="cupqv4hd9zvfowqn9dmfsx6a1emdz36" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;


{{c|Digitized in 2006}}
{{c|by}}
{{c|Thrinaina Informatics Ltd, Secunderabad, A.P.,India.}}
{{c|(http://www.thrinaina.com)}}


{{c|From the original owned by}}
{{c|'''Sundarayya Vignana Kendram'''}}
{{c|and its partner Institutions}}


{{c|as part of the}}

{{c|'''British Library Endangered Archives Programme'''}}
{{c|supported by the}}
{{c|'''Lisbet Rausing Charitable Fund'''}}


{{c|Except for individual research purpose}}
{{c|any reproduction should be made with}}
{{c|written permission from the}}


{{c|'''Sundarayya Vignana Kendram,'''}}
{{c|1-8-1/B/25/A, Bagh Lingampally, Hyderabad - 500 044}}
{{c|Andhra Pradesh, India}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cupqv4hd9zvfowqn9dmfsx6a1emdz36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:19280101 AngleyaVaidyaRahasyamu Telugu PDF.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>213702</id>
    <revision>
      <id>557859</id>
      <timestamp>2026-06-02T21:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>557859</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275" sha1="szvkykpc007uejpz076des2h4ys90yl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;


{{p|fs200|ac}}బుచ్చయ్యశర్మ, కొత్తపల్లి&lt;/p&gt;
{{p|fs200|ac}}ఆంగ్లేయ వైద్యరహస్యము&lt;/p&gt;
{{p|fs200|ac}}రాజమహేంద్రవరము, 1928&lt;/p&gt;
{{c|Record no 1611}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>szvkykpc007uejpz076des2h4ys90yl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:శివ యోగా సారము.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>213703</id>
    <revision>
      <id>557890</id>
      <timestamp>2026-06-03T06:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>557890</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="300" sha1="kkkx5b2yh6e6rx3lcdlapfszlnuetz1" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=శివ యోగా సారము.pdf
|భాష=te
|సంపుటి=1
|రచయిత=కోలనియాది గణపతి దేవుఁడు
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=కోడిమేల రాజలింగారాద్యులు
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=కోడిమేల రాజలింగారాద్యులు
|చిరునామా=Warangal
|సంవత్సరం=1927
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>kkkx5b2yh6e6rx3lcdlapfszlnuetz1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557891</id>
      <parentid>557890</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>557891</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="308" sha1="of9asmwilljrdac9b384x1wuwl1dwzl" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=శివయోగసారము
|భాష=te
|సంపుటి=1
|రచయిత=[[రచయిత:కొలనియాది గణపతి దేవుడు]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=కొడిమేల రాజలింగారాధ్యులు
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=కొడిమేల రాజలింగారాధ్యులు
|చిరునామా=Warangal
|సంవత్సరం=1927
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>of9asmwilljrdac9b384x1wuwl1dwzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557892</id>
      <parentid>557891</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <origin>557892</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="487" sha1="prcjjap6egxto0n04kkyw4ne02f88te" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=శివయోగసారము
|భాష=te
|సంపుటి=1
|రచయిత=[[రచయిత:కొలనియాది గణపతి దేవుడు]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=కొడిమేల రాజలింగారాధ్యులు
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=కొడిమేల రాజలింగారాధ్యులు
|చిరునామా=Warangal
|సంవత్సరం=1927
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist 1=&quot;పైఅట్ట&quot; 2=&quot;ఉపగ్రం&quot; 3=&quot;-&quot; 4to6=&quot;పరిచ&quot; 7=&quot;పైఅలో&quot; 8=&quot;-&quot; 9=&quot;1&quot; 14=&quot;4&quot; 32=&quot;24&quot; 134=&quot;అతప&quot; 135=&quot;ప్రకట&quot; 136=&quot;ప్రవి&quot; /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>prcjjap6egxto0n04kkyw4ne02f88te</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:శివయోగసారము 2.pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>213704</id>
    <revision>
      <id>557894</id>
      <timestamp>2026-06-03T07:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>557894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==
{{PD-India}}</text>
      <sha1>hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:శివయోగసారము 2.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>213705</id>
    <revision>
      <id>557895</id>
      <timestamp>2026-06-03T07:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>557895</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="372" sha1="nhyo7zjynzyaqxfeqvd036z4eqvuncq" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[శివయోగసారము - ద్వితీయసంపుటము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:కొలనియాది గణపతిదేవుడు|కొలనియాది గణపతిదేవుడు]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=తెలియదు
|చిరునామా=తెలియదు
|సంవత్సరం=
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>nhyo7zjynzyaqxfeqvd036z4eqvuncq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శివయోగసారము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213706</id>
    <revision>
      <id>557898</id>
      <timestamp>2026-06-03T09:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు</comment>
      <origin>557898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557899</id>
      <parentid>557898</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T09:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>557899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="4xislcz0xay8xd8jbfrigt8anjte6ec" xml:space="preserve">శివయోగసారము ద్వితీయ సంపుటము</text>
      <sha1>4xislcz0xay8xd8jbfrigt8anjte6ec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557900</id>
      <parentid>557899</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T09:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>557900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="ffxidj4xwi9pk323e5ngv4h8yadski6" xml:space="preserve">* శివయోగసారము ప్రథమ సంపుటము

* శివయోగసారము ద్వితీయ సంపుటము</text>
      <sha1>ffxidj4xwi9pk323e5ngv4h8yadski6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:శివ యోగా సారము (ద్వితీయ సంపుటము).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>213707</id>
    <revision>
      <id>557903</id>
      <timestamp>2026-06-03T10:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>557903</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="331" sha1="fnzr4mpxlii4oa39j0r4zr0et7lasnr" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=శివ యోగా సారము (ద్వితీయ సంపుటము)
|భాష=te
|సంపుటి=2
|రచయిత=కోలనియాది గణపతి దేవుఁడు
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=కోడిమేల రాజలింగారాద్యులు
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=శైవ ప్రచారిణి పత్రికా
|చిరునామా=Warangal
|సంవత్సరం=1927
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>fnzr4mpxlii4oa39j0r4zr0et7lasnr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>557904</id>
      <parentid>557903</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T10:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <origin>557904</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="534" sha1="9e1az83xkeepj4pa9w0dvl5zt4jeq81" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=శివ యోగా సారము (ద్వితీయ సంపుటము)
|భాష=te
|సంపుటి=2
|రచయిత=కోలనియాది గణపతి దేవుఁడు
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=కోడిమేల రాజలింగారాద్యులు
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=శైవ ప్రచారిణి పత్రికా
|చిరునామా=Warangal
|సంవత్సరం=1927
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist 1=&quot;పైఅట్ట&quot; 2=&quot;ఉపగ్రం&quot; 3=&quot;పైఅలో&quot; 4=&quot;కృతజ్ఞ&quot; 5to6=&quot;విసూ&quot; 7=&quot;1&quot; 98=&quot;అతప&quot; 99to108=&quot;అనుబం&quot; 107=&quot;ఉపగ్రం&quot; 108=&quot;ప్రవి&quot; /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>9e1az83xkeepj4pa9w0dvl5zt4jeq81</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>