వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 106 97449 570923 570773 2026-08-21T05:59:34Z Rajasekhar1961 50 570923 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[మన్నారుదాసవిలాసము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:పసుపులేటి రంగాజమ్మ|రంగాజమ్మ]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=[[రచయిత:విఠలదేవుని సుందరశర్మ]] |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=తంజావూరు సరస్వతీమహల్ గ్రంథాలయం |చిరునామా=తంజావూరు |సంవత్సరం=1962 |ఆధారం=95 |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=V |పుటలు=<pagelist 2to11=భూమిక 12to18=చిత్రం 19=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} khmxwmuq61sjjum13gi611vnykp01x5 106 97591 570921 334870 2026-08-21T05:57:33Z Rajasekhar1961 50 570921 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[ఉషాపరిణయము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:పసుపులేటి రంగాజమ్మ|రంగాజమ్మ]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=[[రచయిత:విఠలదేవుని సుందరశర్మ]] |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=తంజావూరు సరస్వతీమహల్ గ్రంథాలయం |చిరునామా= |సంవత్సరం=1955 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1=శీర్షికపుట 2to39=roman 2=1 40=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} o6nmev51fhxy5c0fpvictkxf1r2vvb9 0 97592 570833 570639 2026-08-20T12:27:14Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:పద్య గ్రంథాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570833 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఉషాపరిణయము]] | రచయిత = పసపులేటి రంగాజమ్మ |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1955 }} <pages index="ఉషాపరిణయము (పసపులేటి రంగాజమ్మ).pdf" from=1 to=1/> [[వర్గం:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] [[వర్గం:పద్య గ్రంథాలు]] 2eomof7r0rz26wp9fg9j8y1qsah24ie 104 108687 570885 352140 2026-08-20T16:46:44Z రవిచంద్ర 146 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 570885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="రవిచంద్ర" /></noinclude> {{c|{{larger|APPENDIX I}}}} {{c|HISTORY OF}} {{c|{{larger|THE SANNYASI REBELLION}}}} {{c|'''From Warren Hasting's Letters in Gleig's Memoirs.'''}} You will hear of great disturbances committed by Sannyasis, or wandering Fakirs, who annually infest the Province, about this time of the year, in pilgrimages to Jaggannath, going in bodies of 1000 and sometimes even 10,000 men. An officer of reputation (Captain Thomas) lost his life in an unequal attack upon a party of these banditti, about 3000 of them, near Rangapore, with a small party of Pergona Sepoys, which has made them more talked of than they deserve. The Revenue, however, has felt the effects of their ravages in the Northern Districts. The new establishment of sepoys which is now forming on the plan enjoined by the Court of Directors and distribution of them ordered for the internal protection of the provinces, will I hope effectually secure them hereafter from these incursions. --Hastings to Sir George Colebrooke — dated 2nd February 1773— Gleig's Memoirs, Vol. 1, 282. Our own provinces have worn something of a warlike appearance this year, having been infested by a band of Sannyasis, who have defeated two small parties of Purgunna Sepoys (a rascally corps)<noinclude><references/></noinclude> itib4pg2om8wi9zc2t9fodqt7mcr193 104 108694 570886 565595 2026-08-20T17:09:42Z రవిచంద్ర 146 570886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="రవిచంద్ర" />{{rh|14|ఆనందమఠము|}}</noinclude> కల్యాణి —— దొంగలు దోఁచుకొని పోవుకాలము వచ్చినపుడు మన మిద్దఱముండి చేయున దేమి? ప్రాణమే పోయిన మీఁద సంపద ననుభవించువా రెవ్వరు? కూడినంతవఱకు భద్రము చేసి పోదము, బ్రదికియున్నచో వచ్చి యనుభవింప వచ్చును. మహేంద్ర——నీవు నడువఁగలవా? నీచేత నగునా? బోయిలందఱు చచ్చిపోయిరి. బండియున్నదిగాని యెద్దులు లేవు. ఎద్దు లున్నను బండి లేదు. రెండు నున్న యెడల మనిషి లేఁడు. ఒకటియున్న మఱొకటి లేదు. కావున నడిచిపోవలసినదే. కల్యాణి —— నేను నడిచి వచ్చెదను; తాము చింతింప నక్కఱ లేదు. ఇట్లు చెప్పుచు కల్యాణి తనమనస్సున, ‘నేను నడువ లేక మార్గ మధ్యమున గతించినను, వీరిద్దఱైనను ప్రాణముతోఁ బోయి నగరము చేరనీ’ యని తలంచెను. మఱునాఁ డుదయమున కొద్దిగా ధనమును గైకొని, ఇంటికి బీగము వేసి, పసులను విప్పి విడిచి పెట్టి, బిడ్డను చంకనిడి కొని రాజధానికి ప్రయాణమైరి. కొంచెముదూరము పోయి మహేంద్రసింహుఁడు—— మనము పోవునట్టి మార్గము మంచిది కాదు. ఎచ్చటఁజూచినను కొల్లయే, దారిదోపిడికాండ్ర నేకులు కలరు. చేత తుపాకియున్న మంచిది యని చెప్పి, యింటికిఁ బోయి తుపాకిని తీసికొనివచ్చెను. దీనిని చూచి కల్యాణి —— ఇది మంచిదే, చేత ఆయుధమున్న సమయమున కుపకరించును. కనుక నేనును పోయి యొక యాయుధమును తీసికొని వచ్చెద నని చెప్పి, బిడ్డను మగనిచేతి కిచ్చి, యింటిలోపలికి పోవుచుండెను.<noinclude><references/></noinclude> pyyji6m52frpcrsdqagdd4ji54w0s6c 104 117821 570873 371556 2026-08-20T14:03:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 570873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{c|xx}}</noinclude>{{p|ac|fwb}}పరిష్కరణము</p> ఈ తంజావూరు సరస్వతీమహాల్ గ్రంథాలయమునందలి యాంధ్రవిభాగమునఁ గల (D. 140) M. 283, సంఖ్యఁ గల ఉషాపరిణయగ్రంథముయొక్క యేకైకతాళపత్రప్రతియే యీ పరిష్కరణమునకు మాతృక. లిపి శుద్ధముగను నధికముగఁ బ్రామాదికములు లేకుండుట పరిష్కరణమునకుఁ గొంత సహాయకారిగా నుండినది. అందందుఁ గొద్దిగ గ్రంథపాతములు సాధ్యపడినంతవఱకు కుండలీకరణము (బ్రాకెట్సు)లచేఁ బూరింపఁబడినవి. వీలైనంతవఱకు నష్టమైన గ్రంథభాగములు కూడ నట్లే పూరింపఁబడినవి. అచ్చటచ్చట గ్రంథములోఁ బొసఁగనిచోట్ల మాతృకాపాఠము దిద్దఁబడి యథామాతృకపాఠములు క్రింద (foot note) నివ్వఁబడియున్నవి. మాతృకలో నచ్చటచ్చట లేఖకప్రామాదికములు కూడ లేకపోలేదు. అవికూడ వీలైనంతవఱకు దిద్దఁబడియున్నవి. అయినను నీ రసవత్తరమగు కావ్యఖండమును బరిష్కరించుటలోఁ గొన్నిస్ఖాలిత్యము లేర్పడియుండవచ్చును. వాటిని విజ్ఞులు మన్నింపఁ బ్రార్థన. ఈ యుత్తమగ్రంథమును బ్రచురించ నిశ్చయించి తత్పరిష్కరణభారము నాయందుంచి యాంధ్రసారస్వతమునకు నీయల్పీయమైన సేవయైనఁ జేయుటకు సదవకాశము నొసఁగిన సరస్వతీమహాల్ గ్రంథాలయకార్యనిర్వాహకసంఘ కార్యదర్శి యగు శ్రీయుత S. గోపాలన్ , B. A; B. L; గారికి నా మనఃపూర్వకాభివందనములు. వీలైనంతవఱకు ప్రెస్‌కాపీని నిర్దుష్టముగను శుద్ధముగను వ్రాయుటయందు చిరంజీవి N. విశ్వనాథము చూపిన శ్రద్ధ ముఖ్యముగాఁ బేర్కొనదగినది. సకాలములో శుద్ధముగను నిర్దుష్టముగను ముద్రణము సాగించిన 'రత్నం' ప్రెస్ వారికి ధన్యవాదము లర్పించుచు నింతటితో విరమించుచున్నాను . {{c|శుభమస్తు.}} {{rh|సరస్వతీమహాల్<br> గ్రంథాలయము, తంజావూరు<br> మన్మథ చైత్ర శుక్ల ప్రతిపత్.<br> 25-3-1955||'''విఠలదేవుని సుందరశర్మ'''}}<noinclude><references/></noinclude> o8l55vo1zhqslxp5kzlks3qjj1jp5gk 0 137380 570934 537725 2026-08-21T06:14:34Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570934 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆంధ్రకామందకము]] | రచయిత = జక్కరాజు వేంకటకవి |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[ఆంధ్రకామందకము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1950 }} <pages index="ఆంధ్రకామందకము (జక్కరాజు వేంకటకవి).pdf" from=1 to=1 /> <pages index="ఆంధ్రకామందకము (జక్కరాజు వేంకటకవి).pdf" from=18 to=20 /> [[వర్గం:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] 6r9qxnhw3kbug73cnw6nw9v15e3d4gb 102 149040 570935 436270 2026-08-21T06:15:03Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:తెలుగు రచయితలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570935 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = జక్కరాజు |అసలుపేరు = వేంకటకవి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = జ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = కవి, అనువాదకుడు. |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = జక్కరాజు వేంకటకవి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[ఆంధ్రకామందకము]] (1950) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] rkudirc07zlda5aoc8l8m0fr1g7nycj 104 154711 570870 448523 2026-08-20T13:47:19Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాంతి - జ్యామితిశాంతికాస్త్రము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude><section begin="655A" />స్రవృత్తమగు సృజనాత్మక ప్రతిభాప్రవృత్తి కళ కాధారము అని అతడనెను. మనకు సౌందర్యవిషయము నగల అభిరుచి ఆపేక్షారహితము. మనము కావించు ఉద్గాతాంశ విషయక నిర్ణయమున నైతికాంశ ప్రవృత్తి ముందే గోచరించును. ప్రకృతియందలి మీమాంసా విషయక పరామర్శలు (considerations) నియామక మూలతత్త్వము లకు మార్గదర్శకములు. ఆమూలతత్త్వములు మన జ్ఞానాఖివృద్ధికి తోడ్పడునవి కావు. మన విచారము (thought) క్రమబద్ధ ప్రకృతిలో వ్యవహరించుపట్ల - దానిని నియమించుటకు అవి ఆవశ్యకములు. అతీంద్రియ విషయమున స్వయంప్రవర్తకత్వము (Mechanism) యొక్కయు మీమాంస యొక్కయు (telcology) ఏకత్వమును తుదకు కాంటు గుర్తించవలసిన వాడయ్యెను. కాంటు ఇమాన్యుయల్ రచనలు వేదాంతశాస్త్ర చరిత్రయందొక నూతన శకమును సృజించినవి. శాశ్వత శాంతి (The Perpetual Peace) అను అతని గ్రంథము చిన్నది. ఐన నది ప్రాముఖ్యముకలది. అంచాతడు ప్రపంచ మండల (federation) స్థాపన యొక్క అవసరమును ధైర్యముతో సమర్థించి యున్నాడు. అందుచే సతడు మనకు కృతజ్ఞతతో స్మరణీయుడు. అతిజాతీయ సంవిధానము నందే శాశ్వత శాంతికై పూచీ లభింపగలదు. {{right|డా. ప.}} <section end="655A" /> <section begin="655B" />'''కాంతి - జ్యామితికాంతిశాస్త్రము :''' '''(Geometrical Optics)''' దూరదర్శనులు, సూక్ష్మదర్శనులు, స్పెస్టోపులు, ఛాయాగ్రహణకటకములు (Photographic lenses) మొదలగు దృగ్యంత్రములు (Optical Instruments) పనిచేయు విధానములనుగూర్చి తెలుపు శాస్త్రము జ్యామితీ కాంతిశాస్త్రము (Geometrical optics) అని పిలువబడుచున్నది. ఈ పరికరములు పనిచేయు విధానమును గూర్చి తెలిసికొనుటలో జ్యామితి పద్ధతులు (Geometrical methods) విరివిగా ఉపయోగింపబడుటచే ఈ శాస్త్రమునకు జ్యామితి కాంతిశాస్త్రము (Geometrical optics) అను పేరు సార్థకము అయినది. ఓకే సజాతీయ యాపకములో (Homogeneous medium) పోవు కాంతికిరణములు సరళరేఖలలో ప్రయాణము చేయును' అను ముఖ్య మూలసూత్రము పై జ్యామిత కాంతిశాస్త్రము ఆధారపడి యున్నది. రెండు విభిన్న యానకములు ఉన్నపుడు కాంతి కిరణము మొదటి యానకములో ఒక నిర్దిష్టమైన దిక్కులో పోయి, రెండు యానకముల సరిహద్దును తాకి తిరిగి మొదటి యానకమును ప్రవేశించి వేరొక దిక్కుగా ప్రయాణము చేయ వచ్చును. ఇట్లు జరిగినచో కాంతికిరణము రెండు యానకముల సరిహద్దువద్ద పరావర్తనము చెందినది అని అందురు. అట్లుకాక కాంతికిరణము రెండవయానకమును ప్రవేశించి విభిన్నమైన దిక్కులో పోయిన, కాంతికిరణము వక్రీభవనము చెందినది అని అందురు. పరావర్తనము గాని, వక్రీభవసముగాని జరుగుటకు పూర్వమున్న కాంతికిరణమును పతనకిరణము (Incident ray) అని అందురు. రెండు యానకముల సరిహద్దు వద్ద పరావర్తనము చెందిన కాంతి కిరణము పరావర్తన కిరణమనియు (reflected ray) వక్రీభవనము చెందిన కాంతికిరణము వక్రీభవనకిరణము (refracted ray) అనియు పిలువబడును. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 655 |bSize = 600 |cWidth = 251 |cHeight = 260 |oTop = 367 |oLeft = 314 |Location = center |Description = }} పరావర్తనముగాని, వక్రీభవనముగాని చెందినతరువాత కాంతికిరణము పోవలసిన మార్గము జ్యామితి నియమములచే నిర్దేశింపబడును. పరావర్తన సూత్రములు ఏవన- 1. పతనకిరణము, పరావర్తనకిరణము. పతన బిందువు వద్ద ఉపరితలమునకు గీయబడిన లంబము ఒకే సమతలములో నుండును. <section end="655B" /><noinclude><references/></noinclude> aa34v3mfii7bl5d0ec3h431ukb940k0 104 154712 570874 448524 2026-08-20T14:07:06Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కాంతి - జ్యామితీకాంతిశాస్త్రము}}</noinclude> 2. పతన, పరావర్తనకిరణములు లంబమున కిరువైపుల ఉండును. 3. పతనకోణము (అనగా పతనకిరణము లంబముతో చేయుకోణము) పరావర్తనకోణము (అనగా పరావర్తన కిరణము లంబముతో చేయుకోణము) లు సమానము. వక్రీభవన సూత్రములు ఈ క్రింద పేర్కొనబడినవి : 1. పతనకిరణము, వక్రీభవనకిరణము, పతనబిందువు వద్ద ఉపరితలమునకు గీయబడిన లంబము ఒకే సమతలములో నుండును., 2. పతన, వక్రీభవనకిరణములు లంబమున కిరువైపుల ఉండును. 3. పతనకోణము యొక్క జ్యా (Sine) కును, వక్రీభవనకోణము యొక్క జ్యా (Sine) కును గల నిష్పత్తి స్థిరముగా నుండును. ఈ నిష్పత్తిని వక్రీభవన గుణకము (refractive index) అని అందురు. వక్రీభవన గుణకము రెండుయానకముల స్వభావముమీదనే ఆధారపడి యుండును. '''కటకములు:''' వస్తువులను చూచుటకు ఉపయోగించు దృగ్యంత్రములను సాధారణముగా ఒకటిగాని అంతకంటె ఎక్కువగాని కటకములచే నిర్మించుదురు. అందుచే వివిధ రకముల కటకములను గురించి యు, అవి పనిచేయు విధానమును గూర్చియు మనము తెలిసికొనవలసి యున్నది. రెండు వక్ర ఉపరితలముల మధ్యనుండు పారదర్శక యానకములోని (Transparent medium) భాగమును కటకము (lens) అని పిలుచుదురు. రెండు వక్ర ఉపరితలములలో ఒకటి సమతలముగా నుండి రెండవది వక్రముగా నుండవచ్చును. లేదా, రెండును వక్రముగా నుండవచ్చును. సామాన్యముగా ఈ వక్ర ఉపరితలములు గోళాకారము (Spherical) లో నుండును. ప్రత్యేక సమయములలో స్థూపాకారము (Cylindrical) లో నున్న కటకములుగూడ ఉపయోగించబడును. రెండు ఉపరితలములకును లంబముగా గీయబడిన సరళరేఖను కటకము యొక్క అక్షము (axis of the legs) అని అందురు. ఈ అక్షముగుండా పోవు కాంతికిరణము (axial ray) కటకములో నుండి పోయిన తరువాతకూడ వక్రీభవనము చెందకుండ అక్షము వెంబడి పోవును. అంచువద్ద పలుచగా నుండి మధ్య అక్షము సమీపములో దళసరిగానున్న కటకమును కుంభాకారకటకము (Convex lens) అనియు, అంచువద్ద కంటె మధ్య తక్కువ దళసరిగానున్న కటకమును పుటాకార కటకము (Concave lens) అనియు అందురు. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 656 |bSize = 600 |cWidth = 263 |cHeight = 92 |oTop = 299 |oLeft = 299 |Location = center |Description = }} కటకములలోని వివిధరకములు 2 వ పటములో చూపబడినవి. అందులో (A) ద్వికుంభాకారకటకము (Double convex lens), (B) సమతల కుంభాకారకటకము (Plano convex lens), (C) కుంభాకార మెనిస్కస్ (Convex-meniscus) (D) ద్విపుటాకార కటకము (Double concave lens) (E) సమతల పుటాకార కటకము (Plano concave lens) (F) పుటాకారమెనిస్కస్ (concave-meniscus.) గాజుతో చేయబడిన ద్వికుంభాకార కటకముపై, అనంత దూరములోనున్న వస్తువునుండి కాంతి కిరణములు ఒక దానికొకటి సమాంతరముగా వచ్చిపడిన అవి వక్రీభవనము చెందిన తరువాత కటకమునకు ఆవలభాగమున అభిసరించి (converge) ఒక బిందువు వద్ద కలియును. అందుచే {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 656 |bSize = 600 |cWidth = 542 |cHeight = 130 |oTop = 620 |oLeft = 38 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> ojxfbb3z1i8dup8kug2v7jlhsdk17v7 104 154713 570878 448525 2026-08-20T14:44:42Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాంతి - జ్యామితీకాంతిశాస్త్రము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> ద్వికుంభాకార కటకమును అభిసరణ కటకము (convergent lens) లేక ధనకటకము (Positive lens) అనియు అందురు. ఇదేపరిస్థితులలో ద్విపుటాకార కటకమును ఉపయోగించిన, కాంతికిరణములు అవసరించును (Diverge). అందుచే ఈ కటకమును అపసారికకటకము (Divergent lens) లేక ఋణకటకము (Negative lens) అని అందురు. ఒక దృగ్యంత్రములోని కటకముల యొక్క ఉపరితలముల కేంద్రములన్నియు ఒకే సరళరేఖపై ఉండునట్లు కటకములు అమర్చబడి యుండును. ఈ సరళ రేఖ సౌష్ఠివముతో కూడిన అక్షము (axis of symmetry). దృగ్యంత్రము దానిచుట్టునున్న ప్రాంతమును రెండు భాగములుగా విభజించునని చెప్పవచ్చును. అని వస్తువు అవకాశము (object space), ప్రతిబింబపు అవకాశము (image space). కాంతిమంతమైన వస్తువునుండి బయల్వెడలి దృశ్యంత్రమును ప్రవేశించు కాంతికిరణములు వస్తు కాంతికిరణములనియు (object rays), దృగ్యంత్రము నుండి బయటికివచ్చు కాంతికిరణములు ప్రతిబింబపు కాంతికిరణములనియు (image rays) పిలువబడును. వస్తువు యొక్క అవకాశములో నుండు ప్రతి బిందువునకును సంబంధించిన ప్రతిబింబము ప్రతిబింబపు అవకాశములో ఏదో ఒక నిర్దుష్టమైన బిందువువద్ద ఏర్పడును. వస్తువునకును, దాని ప్రతిబింబమునకును గల సంబంధము నిర్దుష్టమైనది (unique), పరివర్తనీయమైనది (reversible). దృగ్యంత్రమునుండి బయటికివచ్చు ప్రతిబింబపు కిరణములు నిజముగా ఒక బిందువువద్ద కలియుచున్నట్లయిన అది వాస్తవిక ప్రతిబింబము (real image) అని పిలువబడును. అట్లుకాక ప్రతిబింబపు కిరణములు ఆ బిందువునుండి అపస రించుచున్నట్లయిన (Diverge) అది మిధ్యా ప్రతిబింబము (virtual image) అనబడును. గొస్ యొక్క సిద్ధాంతము (gauss theory), కార్డినల్ బిందువులు (cardinal points) కటకముల సంపుటిచే నిర్మింపబడిన దృగ్యంత్రములో ప్రతిబింబము ఏర్పడు విధానమును సి. యఫ్. గౌస్ (C. F. Gauss) అను శాస్త్రజ్ఞుడు 1841 వ సంవత్సరములో ప్రచురించెను. ప్రతిబింబము యొక్క స్థానము, కటకములకు సంబంధించిన కొన్ని ముఖ్యజించువుల (cardinal points) స్థానముపై ఆధారపడి యుండును. ఈ బిందువులలో ప్రధానబిందువులు ( Principal points) H, H¹, సంగమ బిందువులు F, F¹, అనునవి ఎక్కువ ఉపయోగకరమైనవి. అందుచే వీటిని గురించి తెలిసికొనవలసిన అవసరము ఉన్నది. 4వ పటములో A B, A¹ B¹ అను రెండు సముచ్చిత సమతలములు (Conjugate planes) అక్షమునకు లంబముగా చూపబడినవి. ఈ సమతలముల విశిష్టలక్షణమేమన- ఈ రెంటి సమతలములలో వస్తువు, దాని ప్రతిబింబము, తాదాత్మ్యముగా నుండును. అనగా వస్తువు, ప్రతిబింబములు పరిమాణములు ఒకటిగానే ఉండును. అందుచే ఈ సమతలములలో దృగ్యంత్రముయొక్క పార్శ్వపు అధికీకరణ (Lateral magnitication) ఒకటికి (unity) సమానమై యుండును. అట్టి సమతలములు ప్రధాన సమతలములనియు (Principal planes), ఈ సమస్థలములు అక్షమును ఖండించు బిందువులు H, H^{శీర్షాక్షర పాఠ్యం} ప్రధానబిందువులనియు (Principal points) పిలువబడును. వస్తువు అవకాశములో అక్షమునకు సమాంతరముగా నున్న Q A వంటి కిరణములన్నియు అనంతదూరములో అక్షముపై నున్న వస్తువు నుండి వచ్చినవనియు అనుకొనవచ్చును. అందుచే ఈ కిరణములన్నియు కటకమువద్ద వక్రీభవనము చెంది F అను బిందువువద్ద కలియుటచే, వస్తువు ప్రతిబింబము F వద్ద ఏర్పడును. ఈ F బిందువును రెండవ సంగమ బిందువు (Second focal point) అని అందురు. దూరము f¹=H^{శీర్షాక్షర పాఠ్యం}F¹ కటకముల సంపుటి యొక్క రెండవ నాభ్యంతరము (second focal length) అని పిలువబడును.ఇదేవిధముగా కుడివై పునుండి వచ్చు సమాంతరకిరణముల వలన ప్రతిబింబము F వద్ద ఏర్పడును. F ను మొదటి {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 657 |bSize = 600 |cWidth = 249 |cHeight = 161 |oTop = 590 |oLeft = 314 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> ro4e523g60g156rctmnvxau1fdqok92 104 154714 570879 448526 2026-08-20T15:38:56Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కాంతి - జ్యామితీకాంతీశాస్త్రము}}</noinclude> సంగమబిందువు అనియు, దూరము ƒ= HF ను కటకముల సంపుటి యొక్క మొదటి నాథ్యంకరమనియు పిలుతురు. '''ప్రతిబింబమును నిర్మించు విధానము:''' వస్తువు యొక్క స్థానము, కటకముల సంపుటి యొక్క కార్డినల్ బిందువుల (cardinal points) స్థానము తెలిసినచో, ప్రతిబింబము యొక్క స్థానము, పరిమాణము తెలిసికొన వీలగును. ఉదా : P p ఒక వస్తువు; F₁ F₂; H₁ H₂ లు క్రమముగా సంగమ సమతలములు (Focal planes), ప్రధాన సమతలములు (Principal planes) అని అనుకొందము. ప్రతిబింబము యొక్క స్థానము, సైజు తెలిసికొనుటకు ఈ క్రింది విధానమును అనుసరించవలెను: P గుండా అక్షమునకు సమాంతరముగా ఒక కిరణమును గీయుము. ఈ కిరణము H₁ సమతలమును B వద్ద కలియనిమ్ము. P B అక్షమునకు సమాంతరముగా నుండుటచే దాని సముచ్ఛిత కిరణము (conjugate ray) F₂ గుండా పోవలెను. అది H₂ ప్రధాన సమతలమును A అను బిందువువద్ద కలియును. మరియు అక్షమునుండి A యొక్క దూరము, B కును అక్షమునకును గల దూరమునకు సమానము. అందుచే A యొక్క స్థానము స్థిరముగా తెలియును. PF₁ ను కలిపి H₁ సమతలమును బిందువు Cలో కలియునట్లు పొడిగింపుము. H₂ సమతలముపై D అను బిందువును (D నుండి అక్షమునకుగల దూరము C కును అక్షమునకుగల దూరమునకు సమాసము) తీసికొని q D కిరణమును అక్షమునకు సమాంతరముగా గీయుము. ఈ కిరణము C P కిరణమునకు సముచ్చితముగానుండును. అనగా బిందువు q కనుగొనబడినది. q, బిందువు p కు ప్రతిబింబము. Pp వస్తువు అగుచో QQ దాని ప్రతి బింబము. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 658 |bSize = 600 |cWidth = 263 |cHeight = 93 |oTop = 587 |oLeft = 34 |Location = center |Description = }} కార్డినల్ బిందువులు (Cardinal points) ప్రయోగముచే గాని, లెక్కలవలన (Calculation) గాని తెలిసికొనవచ్చును. '''కటకములు విపథనములు (Aberrations of lenses):''' ఇంతవరకును ప్రతిబింబములను ఏర్పరచుటలో, పతన కిరణములు అక్షముతో చాల చిన్నకోణమును చేయుచున్నవని మనము చెప్పియుంటిమి. అందుచే ఒక బిందువును వస్తువుగా తీసికొన్నచో దాని ప్రతిబింబము కూడ ఒక బిందువు అగును. అట్లుకాక కాంతికిరణములు అక్షముతో పెద్దకోణమును చేయుచున్నట్లయిన ప్రతిబింబము వస్తువునకు యథాతథముగా నుండదు. అనగా ప్రతిబింబములో కొన్ని లోపములు కానిపించును. అని ఏవన : :1. గోళీయ విషథనము (Spherical aberration). :2. ఏస్టిగ్ మేటిజమ్ (Astigmatism). :3. కోమా (Coma) :4. ప్రతిబింబము యొక్క వక్రత (Curvature of the image). :5. ప్రతిబింబములో వికారము (image distortion). ఇవికాక పతనకాంతి ఒకే రంగుగల కాంతి (Monochromatic light) కాకపోయినచో వర్ణ విపథనము (chromatic aberration) అను లోపముకూడా ప్రతిబింబములలో కానవచ్చును. '''గోశీయ విపధనము :''' అక్షమునకు సమీపములో కటకముపై పతనమగు కాంతికిరణములును అక్షమునకు దూరముగా పతనమగునవియును, వక్రీభవనము చెందిన తరువాత ఒకే బిందువువద్ద కలియకపోవుటచే ప్రతిబింబములలో గోశీయవిపథనము అను ఈ లోపము కలుగుచున్నది. ఈ లోపములను సాధ్యమైనంతవరకు తగ్గించుటకు దృగ్యంత్రములలోని కటకముల దళసరి, వాని ఉపరి తలముల వ్యాసార్థములు, వాని మధ్యదూరములు మొదలగు విషయములను తగు శ్రద్ధతో నిర్ణయింప వలసియున్నది. ఏస్టిగ్ మేటిజము, కోమాలవలన ప్రతిబింబములు స్పష్టముగా నుండవు. ప్రతిబింబము ను ఒక తెరపై పడునట్లు చేసినపుడు ప్రతిబింబములో పక్రత కాన్పింపవచ్చును. అక్షమునకు వివిధదూరములలో నున్న ప్రతిబింబపు వివిధ భాగములు అసమానమైన అధికీకరణమునకు (Magnification) లోనగుటవలన ప్రతిబింబములో వికారము(Distortion) కలుగుచున్నది. ఈ లోపములన్నియు ఒకే రంగుగల కాంతిని ఉపయోగించినప్పటికిని ప్రతిబింబము<noinclude><references/></noinclude> i0q5oyrgk5kuzj2z4cf2nyf6dlixwfp 104 154715 570880 448527 2026-08-20T15:56:59Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాంతి - జ్యామితికాంతిశాస్త్రము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> లలొ కలుగును. ఇవికాక పతనకాంతి ఒకే రంగు కలది కానిచో వస్తువులో లేని కొన్ని రంగులు ప్రతిబింబములో కూడ కన్పించును. ఈ లోపమును వర్ణవిపధనము అని అందురు. దీనికి కారణము, కాంతికిరణపు వక్రీభవనము దాని రంగును బట్టి మారుచుండుటయే పైన చెప్పిన వివిధ లోపములు సవీన దృగ్యంత్రములలో సవరింపబడినవి. '''దృగ్యంత్రములు (Optical Instruments); సూక్ష్మ దర్శిని (Microscope) :''' కంటికి అస్పష్టముగా కన్పించు నట్టి వస్తువుల వివరములు బాగుగా కన్పించునట్లు, పెద్ద సైజులో వస్తువుల ప్రతిబింబములను ఏర్పరచు దృగ్యంత్రమును “సూక్ష్మదర్శని' అని అందురు. సూక్ష్మదర్శనులలో రెండురకములు కలవు. మొదటిది సరళ సూక్ష్మదర్శని (Simple microscope). రెండవది మిశ్ర సూక్ష్మదర్శని (Compound microscope). వీటిలో మొదటిరకము తక్కువ అధికీకరణము (magnification) కావలసినపుడును, రెండవరకము చాలా ఎక్కువ అధికికరణము కావలసినపుడును ఉపయోగింపబడును. సరళ సూక్ష్మదర్శనిలో ఒకేఒక కుంభాకార కటకము సహాయమున వస్తువుల ప్రతిబింబములు పెద్దవిగా కనిపించును. 6 వ పటములో A B అను కుంభాకార కటకము (తక్కువ నాభ్యంతరము కలది) చూపబడినది. F దాని సంగమ బిందువు. P p అను వస్తువు దాని నాభ్యంతరములోపల నుంచబడినది. వస్తువునుండి బయలుదేరు కాంతికిరణములు కటకమువద్ద వక్రీభవించుటచే, వస్తువుకంటే పెద్దదైన ప్రతిబింబము Q q వద్ద ఏర్పడినది. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 659 |bSize = 600 |cWidth = 295 |cHeight = 135 |oTop = 528 |oLeft = 36 |Location = center |Description = }} ఎక్కువ అధికీకరణము కావలసినప్పుడు మిశ్రసూక్ష్మ దర్శనిని ఉపయోగింపవలసి యున్నది. ఇది పనిచేయు విధానము 7 వ పటమునుండి తెలిసికొనవచ్చును. మిశ్ర సూక్ష్మదర్శనిలో రెండు కటకములు లేక కటకముల సంపుటి (System of lenses) సహాయమున వస్తువు కంటె ఎన్నో రెట్లు పెద్దదైన ప్రతిబింబము ఏర్పడును. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 659 |bSize = 600 |cWidth = 281 |cHeight = 110 |oTop = 102 |oLeft = 295 |Location = center |Description = }} 7 వ పటములో P అనునది వస్తువు. వస్తువునకు సమీపములో నున్న కటకము A, వస్తుకటకము (object glass) అనియు, కంటికి సమీపములో నున్న కటక ము B అక్షికటకము (eye-piece) అనియు పిలువబడును. వస్తువు P యొక్క ప్రతిబింబము S వస్తుకటకము A వలన ఏర్పడినది. S యొక్క ప్రతిబింబము Q అక్షికటకము B వలన ఏర్పడినది. ప్రతిబింబము Q మిధ్యా ప్రతిబింబము, వస్తువు P కంటే ఎన్నో రెట్లు పెద్దది. '''దూరదర్శని (Telescope) :''' దూరముగా నున్న వస్తువు యొక్క ప్రతిబింబమును పెద్దదిగా కనపడునట్లు చేయు దృగ్యంత్రము దూరదర్శని అని పిలువబడు చున్నది. దూరదర్శనులలో అనేక రకములు ఉన్నవి. వీటిలో ఖగోళ దూరదర్శని (Astronomical Telescope), గెలిలియో (Galileo) చే నిర్మింపబడిన భూదూరదర్శని (Terrestrial Telescope) అనునవి ముఖ్యమైనవి. ఇవి పనిచేయు విధానము 8, 9 పటములవలన సుస్పష్టమగును. 8 వ పటములో A B వస్తుకటకము, CN అక్షికటకము. కటకము A B దాని సంగమతలము (Focal plane) లో నున్న వస్తువు యొక్క ప్రతిబింబము EM ను ఏర్పరచును. ఇది వాస్తవిక ప్రతిబింబము; తలక్రిందులుగా నుండును. ఇది అక్షికటకము C N యొక్క నాభ్యంతరములోపల ఏర్పడుటచే, దీని {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 659 |bSize = 600 |cWidth = 248 |cHeight = 123 |oTop = 617 |oLeft = 323 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> 2ox5kqij2cvzzzmu4c32r2loz1310ie 104 154716 570907 448528 2026-08-21T02:54:22Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కాంతి - జ్యామితికాంతిశాస్త్రము}}</noinclude>మిధ్యా ప్రతిబింబము G H పెద్దసైజులో ఏర్పడును. ఇది K J వద్దనున్న కంటిచే చూడబడును. 9 వ పటములో చూపబడినట్లు గెలిలియో దూరదర్శనితో అక్షికటకము C N ద్విపుటాకార కటకమై యున్నది. దూరముగా నున్న వస్తువు యొక్క బ్రతిబింబము E M తలక్రిందులుగా ఏర్పడును. E M నుండి వచ్చు కాంతికిరణములు ద్విపుటా కారకటకము వద్ద వక్రీభవించుటచే మిధ్యా ప్రతిబింబము G H నిటారు (erect) ఏర్పడును. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 660 |bSize = 600 |cWidth = 263 |cHeight = 110 |oTop = 229 |oLeft = 39 |Location = center |Description = }} కలవు. పటము 1. A ఈ రెండు దూరదర్శసులకు రెండు ముఖ్యభేదములు ఒకటి భూదూరదర్శనితో - ప్రతిబింబములు నిటారుగా కనిపించును. అందుచే భూమిపై నున్న వస్తువులను తలక్రిందులుగా కాకుండా చూచుటకు అది ఎంతో ఉపయోగకరము. రెండవది సమాన అధికీకరణమునిచ్చు భూదూరదర్శని పొడవు ఖగోళ దూరదర్శని పొడవు కంటే తక్కువ. '''ఛాయాగ్రహణయంత్రము (Photographic camera):''' ఛాయాగ్రహణ యంత్రములో ముఖ్యముగా ఒక దీర్ఘ చతురస్రాకారపు పెట్టె ఉండును. ఈ పెట్టెకు ఒక వైపున ఛాయాగ్రహణపు ప్లేటు (plate) గాని, ఫిల్ము గాని ఉండును. రెండవవైపు మధ్యగా వస్తుకటకము అమర్పబడియుండును. ప్లేటునుండి కటకమునకుగల దూరమును మార్చి ప్లేటుపై వస్తువు ప్రతిబింబము స్పష్టముగా ఏర్పడునట్లు చేయ వచ్చును. కాంతి కెమెరాలోనికి కటకముగుండా మాత్రమే పోవలెను. కటకముద్వారా పోవు కాంతిని తగ్గించి, హెచ్చించుటకు వీలగునట్లు కటకము యొక్క ద్వారము (aperture)ను మార్చవచ్చును. ఛాయాగ్రహణ కటకములలో, ఏస్టిగ్ మేటిజము(astigmatism), ప్రతిబింబపు వక్రత, (curvature of the image), వికారము (distortion) మొదలగు లోపములు ఎంతమాత్రమును ఉండుటకు వీలు లేదు.అందుచే ఈ లోపములను సాధ్యమైనంతవరకు తగ్గించు ప్రయత్నములో వివిధ రకములైన ఛాయాగ్రహణ కటకములు తయారు చేయబడినవి. వీనిలో రెండు ముఖ్య రకములు కలవు. మొదటిది పెట్టి వల్ చిత్తరుపు కటకము (Petzval portrait lens); రెండవది ఘ్రసరళ రేఖాత్మక కటకము (Rapid rectilinear lens). ఈ రెండును 10, 11 పటములలో చూపబడినవి. మొదటి రకపు కటకములో వికారము (Distortion) తప్ప తక్కిన లోపములన్నియు నిర్మూలింపబడినవి. అందుచే ఈ రకపు కటకములు ఇప్పుడు కూడా సాధారణముగా చిత్తరువు కాలల (Portrait Studios) లో ఉపయోగింపబడుచున్నవి. శీఘ్రసరళ రేఖాత్మక కటకము రెండు నిర్వర్ణ {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 660 |bSize = 600 |cWidth = 259 |cHeight = 235 |oTop = 305 |oLeft = 310 |Location = center |Description = }} కటక ద్వంద్వము (achromatic doublet) లచే నిర్మింపబడును. ఒక్కొక్క నిర్వర్ణ కటక ద్వంద్వములో క్రౌను గాజుతో చేయబడిన కుంభాకార మెనిస్కన్ (Convex crown meniscus) ఫ్లింట్ గాజుతో చేయబడిన పుటాకార మెనిస్కస్ (Concave flint meniscus) ఉండును. రెండు నిర్వర్ణకటక ద్వంద్వముల మధ్య కాంతినిరోధకము (stop) ఉండును. రెండు నిర్వర్ణకటక ద్వంద్వములు ఒకే మాదిరిగా నుండుటచే ఈ కటకము సౌష్ఠవమును కలిగి యున్నది. ఈ కటకములో కోమా (coma), వికారము (distortion) మొదలగు లోపములు చాలావరకు<noinclude><references/></noinclude> hho59odbtnanka2xz2dl2sigimgldvi 104 154717 570909 448529 2026-08-21T03:17:44Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాంతి తరంగ వాదము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude><section begin="661A" />తగ్గించబడును. ఇటీవల ఇట్టి కటకముల నిర్మాణములో చాలా అభివృద్ధి జరిగినది. {{right|టి. శే.}} <section end="661A" /> <section begin="661B" />'''కాంతి - తరంగవాదము :''' 17 వ శతాబ్ది నడిమికాలమువరకు కాంతి యనునది అటుధారా నిర్మితమని (Stream of corpuscles) సర్వ సాధారణముగా విశ్వసించబడెను. ఈ అణువులు కాంతి మూలమునుండి ప్రసారితములై అచ్చటినుండి సరళ రేఖలలో బయటికి ప్రయాణించెను. ఈ అణువులు పారదర్శక (Transparent) పదార్థములగుండా చొచ్చుకొని, అపార దర్శక (Opaque) పదార్థముల ఉపరితలములనుండి ప్రతి బింబించును. ఈ అణువులు కంటిలో ప్రవేశించి చక్షురింద్రియమును (Sense of Sight) ఉత్తేజిత మొనర్చును. ఈ సిద్ధాంతమునకు 'కాంతి అణుసిద్ధాంతమని (Corpuscular Theory) పేరు. ఇది ఇజాక్ న్యూటన్ చే ప్రతిపాదింపబడెను. ఇది ఋజు రేఖావిశిష్ట కాంతి ప్రసరణము (Rectilinear propagation), కాంతి పరావర్తనము (Reflection), కాంతివక్రీభవనము (Refraction of Light) వంటి దృగ్విషయములను (Phenomena) తృప్తికరముగా సమాధానించెను. సాంద్రతర యానముల గుండా కంటే, అల్పతరయానములగుండా (rarer Media) కాంతి ఎక్కువ నిదానముగ ప్రయాణము చేయును అని చెప్పు ప్రయోగఫలితములకును, న్యూటన్ సిద్ధాంతమునకును విరోధము ఘటిల్లినది. ఈ కారణముచే ఈ సిద్ధాంతము స్థాపనీయము (untenable) కాలేదు. 'కాంతి యొక్క జోక్యము' (interference of light), 'కాంతినమనము' (Diffraction of Light) 'కాంతిధ్రువకరణము' (Polarisation of Light) వంటి ముఖ్య విషయములను ఈసిద్ధాంతము వివరింప లేకపోవుట వలవగూడా ఇది అప్రతిపాదనీయ మయ్యెను. 17 వ శతాబ్ది మధ్యకాలమున, కాంతియనునది ఒక విధమయిన తరంగచలనము (Wave Motion) అను భావము వృద్ధిచెంద నారంభించెను. ఒక యానము (medium) ద్వారా క్షోభముయొక్క ఉత్పత్తిస్థానము (Source of disturbance) నందలి కంపనగతికి చెందిన శక్తి యొక్క ప్రేషణమునకు ఒసగబడిన వేరే తరంగ చలనమనునది. క్రిస్టియన్ హైజెన్స్ అనునతడు 1678 సం. లో ప్రప్రథమముగా ఒక కాంతి తరంగ సిద్ధాంతమును ఉపపాదించెను. ఈ సిద్ధాంతము ప్రకారము, ఆకాశము (Space) అంతటను వ్యాపించియున్న 'ఈధర్ '(Ether) అనబడు ఉష్యన్తయానము (Hypothetical Medium) నందలి డోభమునకు (disturbance) మూలము స్వయం ప్రకాశకమగు పదార్థము అని తెలియుచున్నది. ఈ క్షొభముః తరంగముల రూపములో ఆకాశమంటను ప్రవృతిరుగును. కాంతి యొక్క శక్తి యంతయు అన్ని దిక్కలకు ఏకరీతిగా వ్యాపించును. ఈ తరంగములు కంటిమీద పడినప్పుడు నేత్రనాడి ( Optic Nerve) రేపబడి చక్షు రింద్రియ మేర్పడును (Sense of Vision). ఈ తరంగములు వాటితో శక్తిని కొనిపోవును. హైజెంస్ సిద్ధాంతమునుబట్టి, ఘన ద్రవపదార్థములయందు సంభవించు కంపనములవలె ఉపన్యస్తయానమునందలి (Hypothetical Medium) కంపనములు గూడ యాంత్రిక స్వభావము గలవి. ఇట్లు 'ఈధర్ ' అను పదార్థమందు స్థితిస్థాపకతరంగములను (Elastic Waves) ప్రేరణము' చేయు ధర్మము (property) కలదు. వీటినే మనము కాంతిగా దర్శించుచున్నాము. ఈ తరంగములను హైజెన్స్ అను దైర్ఘ్య తరంగముల (Longitudinal)ని భావించెను. అనగా, ఈ తరంగములు ధ్వని తరంగములవలె నుండునని అర్థము. ధ్వని తరంగములలోని కంపనములు, వాటి ప్రసారమార్గమునకు సమానాంతరము (parallel) గానుండును. తరంగచలనము, యానములో (medium) ప్రసారము నొందు విధానమును గూర్చిన భావన హైజెన్స్ డే. అందుచే దీనికి 'హై జెన్స్ సూత్ర ము” (principle), అను పేరుకలిగెను. పటములో చూపబడినట్లు 'W.F” ఆకాశము (Space) నందలి తరంగములలోని ఒక భాగముగను {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 661 |bSize = 600 |cWidth = 129 |cHeight = 253 |oTop = 496 |oLeft = 304 |Location = center |Description = }} <section end="661B" /><noinclude><references/></noinclude> 3r1mg9mbhnvl9b83nkuh8cu36gxx925 104 154718 570911 448530 2026-08-21T03:50:06Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కాంతి తరంగవాదము}}</noinclude> 'S' క్షోభమునకు ఉత్పత్తి స్థానముగను గుర్తించ వచ్చును. 'W.F', ఒకే కంపనస్థితియందున్న బిందువుల యొక్క పథము (Locus). దీనికి తరంగముఖ (Wave front) మని పేరు. 'W.F' వంటి తరంగముఖము పైని ప్రతి కంపనబిందువును నూతనమయిన క్షోభ (Centre of fresh disturbance) కేంద్రముగ హైజెన్స్ పరిగణించేను. అది బాహ్యప్రదేశమునకు పూర్వపుమార్గముననే తరంగ శక్తి ప్రసార వేగముతో ప్రయాణించును. ఈ నూతన క్షోభము (fresh disturbance)' అప్రధానతరంగములు' {secondary waves) అని పిలువబడుచున్నవి. ప్రతి దిక్కుసను అవేలక్షణములు గల యానములో (medium) పదార్థధర్మములున్నపుడు నిర్ణీతమయిన కాలము జరిగిన తరువాత మొట్టమొదటి తరంగముఖమునందలి విభిన్న మగు బిందువుల చుట్టును ఏక వ్యాసార్థము (common radius) గలవిగా గీయబడియున్న గోళాకారముగల అనేకములయిన ఉపరితలములపై ఈ అప్రధాన తరంగముల శక్తి వ్యాపించును. ఈ ఆప్రథానమైన తరంగములు మొట్టమొదటి తరంగముఖముతో తుల్యధర్మములు గల ఒక ఉమ్మడి ఉపరితలము (common surface) చే కప్పి వేయబడును. ఈ తరంగ ముఖమే అప్రధానతరంగములకు ఉత్పత్తిస్థానము. 'W.F' అను ఈ ఉమ్మడి ఉపరితలమే నూతన తరంగముఖమగును. ఈ విధముగా, తరువాత ఎట్టి సమయమందయినను, ఈ అప్రథానతరంగముల సహాయమున తరంగముఖము యొక్క స్థానమును గ్రహింపవచ్చును. తన తరంగ సిద్ధాంతము యొక్క ప్రాతిపదికపై, హైజెన్స్, కాంతి యొక్క పరావర్తనము (Reflection) పక్రీభవనము (Refraction) అను విశేష ఘటనలను తృప్తికరముగ వివరించి, వీటిని నడపించు సూత్రములను (laws) ఊహించెను. 1670 సం. లో బార్తొలినస్ అను వానిచే కనుగొనబడిన కాల్సైట్. శిలాస్పటికము (quartz) వంటి స్ఫటికములయందు గల ద్వివక్రీభవనము (double refraction) ను గురించిన విషయములను గూడ ఆతడు తృప్తికరముగ వివరింపగల్గెను. కాని కాంతి ధ్రువకరణము (Polarisation) అను విశేషదృశ్యమును (phenomenon) హైజెన్స్ వివరింపలేకపోయెను. అందులకు కారణము, అనుదైర్ఘ్యతరంగముల (Longitudinal Waves లో నిర్మించబడిన కాంతి, దాని ప్రసార మార్గము చుట్టును అసౌష్ఠవ ధర్మములను (unsymmetrical properties): చూపవలసిన విధానమును ఊహింప జాలక పోవుటయే. ఇదియే కాక, ఇతడు ఋజుమార్గ కాంతిప్రసరణము (Rectilinear propagation of Light) ను గూడ వివరింపలేకుండెను. ఇది న్యూటన్ కనిపెట్టిన కాంత్యణుసిద్ధాంతము నుండి తేటపడిన విషయము. కాంతి ఒక తరంగచలనమైనచో, కోణముల ఆవలివైపున గూడ మనము దానిని చూడగలిగి ఉండవలెను గదా అను ఆక్షేపణము గూడ చేయబడెను. ఇందుకు కారణము ధ్వని తరంగములవలె కాంతితరంగములు వాటి మార్గమునకు అడ్డువచ్చు పదార్థములచుట్టు వంగి ప్రయాణము, చేయగలుగుటయే. కాంతితరంగముల యొక్క తరంగ దైర్ఘ్యములు చాల పొట్టిగా నుండును. ఆవి వంకరలు తిరిగినను, ఆవంపులు సాధారణముగా లక్షింపబడనంత అతి స్వల్పముగ నుండును, యథార్థమునకు, ఒక పదార్థము యొక్క అంచుల చుట్టు కాంతి తరంగము వంగి ప్రయాణము చేయునను దృగ్విషయము 1665 లో లో గ్రిమార్డి అనునాతనిచే గమనింపబడెను. దీనినే కాంతినమనము (Defraction) అందురు. కాని ఇతని వివరణము యొక్క ప్రాముఖ్యము ఆ రోజులలో అనుభవములోనికి రాలేదు. కాంతితరంగవాదము సర్వసామాన్యముగ అంగీకరింపబడుటకుగల చిక్కు అన్నిటినీ ' ఎ. జె. ఫెన్నెల్, థామస్ అనువారలు తొలగించిరి. కాంతి తరంగములు అను దైర్ఘ్యములు (Longitudinal) కావు. అవి తిర్యక్ గమనము కలవి (Transverse) అని వీరిద్దరు ఊహించిరి. నీటి తరంగములయందువలె తిర్యక్ గమనయుత తరంగము లందు 'ఈధర్' అణువు యొక్క కంపనములు కాంతి ప్రసారగమన దిశకు నిట్రనిలువుగ ఘటిల్లును. ప్రధానమయిన తరంగముఖము యొక్క వివిధ బిందువులనుండి బయలుదేరు అప్రధాన తరంగముల ఫలితములను నిర్ణీతమయిన ఒక బాహ్య బిందువునొద్ద మేళవించుట వలన, ఋజుమార్గ కాంతిప్రసరణమును ఫ్రెన్నెల్ జయప్రదముగ వివరించెను, కాంతితరంగము యొక్క తిర్యక్ గమనస్వభావ (Transverse nature of Light)<noinclude><references/></noinclude> 0tqogqhywaw0mrgu1fk0n1ifmdo1cw5 104 154719 570913 448531 2026-08-21T04:31:52Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాంతివిశ్లేషణ శాస్త్రము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude><section begin="663A" />మొక్కటే కాంతికిరణము ధ్రువీకరణ మొందునప్పుడు (polarised) దానిలో గల అసౌష్ఠవము (Dissynmetry)ను తృప్తికరముగా వివరించగిలిగినది. 'కాంతి జోక్యము' (Interference of Light) అను విషయము దీనికిపై స్థాయిలోగల సూత్రము (Principle of Super-position) వలన వివరించబడుటకు సాధ్యమయ్యెను. రెండు కాంతిత రంగసముదాయములు ఒక నిర్ణీత బిందువు ద్వారా ఒకే సమయమున ప్రసరించునపుడు, దీని ఫలితముగ ఏ క్షణముననైనను కలుగు స్థానచ్యుతి (displacement) ఒక దానిపై మరియొకటి ఆధారపడక, స్వతంత్రముగా ప్రయాణించు ఈ రెండు తరంగపముదాయముల వలన ఏర్పడు స్థానచ్యుతుల యొక్క బీజగణిత రాశి (Algebraic sum) అని ఈ సూత్రము వివరించును. కాంతిజోక్యము (Interference of Light)ను గూర్చి 1800 లో 'ఎంగ్' అను శాస్త్రవేత్త జరిపిన ప్రయోగము అవశ్య తత్వనిర్ణాయక (crucial) మైనది. కారణమేమన, కాంతి యొక్క తరంగ రూప స్వభావ విషయమున పెంపొందుచున్న విశ్వాసమునకు ఇది అధికమైన ప్రాముఖ్యమును కల్పించి, ఈసిద్దాంతమును పెక్కుమంది గుర్తించునట్లు చేసేను. విద్యుత్, అయస్కాంత తీవ్రతలు (Electric & magnetic intensities) రెండును ఒక దానికి మరియొకటి సమకోణములో నుండి, కాంతిప్రసరణ దిశకు నిట్రనిలువుగానున్న పరిస్థితులలో లోలకమువలె ఊగులాడెడి విద్యుద్వలయము (oscillating electrical circuit) ఏకకాలమందు తిర్యగమన విద్యుత్త రంగములను (transverse electric waves), అయస్కాంత తరంగములను ప్రసారము చేయునని 1873 లో "జె. సి. మాక్స్వెల్ నిరూపించెను. ఈ తరంగముల ప్రసార వేగము కాంతి ప్రసరణము యొక్క ప్రమాణవేగముతో (Measured Velocity) ఏకీభవించుటచే కాంతి యొక్క విద్యుదయస్కాంత సిద్ధాంతము (The electro-magnetic theory of Light) ను మాక్స్వెల్ ప్రతిపాదింప గల్గెను. ఈ సిద్ధాంతము ననుసరించి కాంతియందు అత్యంత హ్రస్వతరంగ దైర్ఘ్యము (Extremely short wave length) గల విద్యుదయస్కాంత తరంగము లున్నవని స్పష్టపడెను. మాక్స్ వెల్ చే ప్రతిపాదింపబడిన కాంతి విద్యుదయస్కాంత సిద్ధాంతమును హెచ్. హెర్ట్ అను నతడు విద్యుదయస్కాంత తరంగములను ఉపయోగించి ప్రయోగాత్మకముగా నిజమని నిరూపించెను. ఈ ప్రయోగ మూలమున కాంతియందుగలవని చెప్పబడిన ధర్మముల (properties) నన్నిటిని ఇతడు జయప్రదముగా, ప్రత్యక్షముగా చూపించెను. హైజెన్ సిద్ధాంతమునుబట్టి తరంగము లలొ ఈధర్ అణుపు అటునిటు ఊగుచుండుననియు, మాక్స్వెల్ సిద్ధాంతము ప్రకారము తరంగము లలోని విద్యుత్, అయస్కాంతపు తీవ్రతలు ఊగుచుండుననియు తెలియుచున్నది. 19వ శతాబ్ది చివర, కాంతి యొక్క స్వరూప స్వభావములను గూర్చి విద్యుదయస్కాంత సిద్ధాంతమే అంతిమ సిద్ధాంతమని అందరును సాధారణముగా విశ్వసించిరి. అయినను, ఇటీవల కనుగొనబడిన 'ఫోటో ఎలెక్ట్రిక్ ఎఫెక్ట్', 'కాంప్టన్ ఎఫెక్ట్' అను అంశములను విద్యుదయస్కాంత సిద్ధాంతము వివరింపలేకుండెను. ఈ రెండింటిని పరిశీలించవలెనన్నచో మరల కాంతి అణు సిద్ధాంతములను (Corpuscular theory of light) తిరుగతోడి, దానిని సవిమర్శముగ పఠించవలేను. నేటి భౌతిక శాస్త్రజ్ఞులు కాంతికి ద్వంద్వ (Dualistic) స్వభావముగలదని అంగీకరించుచున్నారు. అనగా, కాంతి యనునది తరంగముగను, అణువుగను గుర్తింపబడుచున్నది. కాంతి ప్రసరణము అను దృగ్విషయము (Phenomenon) విద్యుదయస్కాంత సిద్ధాంతమువలన సమర్ధవంతముగ వివరింపబడ వచ్చును. ఉద్గార, శోషణముల నొందుదశలో కాంతి యొక్కయు, పదార్థము యొక్కయు అన్యోన్యక్రియ అణువిషయక దృగ్విషయమై యున్నదని ఆధునికులగు భౌతికశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయము. {{right|సి.స.రా}} <section end="663A" /> <section begin="663B" />'''కాంతివిశ్లేషణ శాస్త్రము :(Spectroscopy)''' విచ్ఛిన్నకిరణము (Spectrum); విచ్ఛిన్న కిరణదర్శని (Spectroscope) : పెక్కు శతాబ్దములు 'ఇంద్రధనుస్సు ' అను విషయము శాస్త్రజ్ఞులను కలవరపరచెను.కాని 17వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థమువరకు 'ఇంద్రధనుస్సు' అను <section end="663B" /><noinclude><references/></noinclude> s4zopx567lnk5rbyxapryjwselixy6r 104 154720 570915 448532 2026-08-21T05:11:50Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కాంతి విశ్లేషణశాస్త్రము}}</noinclude> పదమునకు శాస్త్రీయముయిన వివరణము లభ్యము కాకుండెను. క్రీ. శ. 1672 వ సంవత్సరములో సర్ ఇజాక్ న్యూటన్ అను విఖ్యాత శాస్త్రవేత్త, దూరదర్శని యొక్క అద్దపుబిళ్ళలవలన ఉత్పన్నమగు వర్ణపుటంచులను (coloured fringes) త్రోసివేయ (eliminate) ప్రయత్నించు చుండెను. ఆ సందర్భములో, ఈ దోషమునకు కాంతి యొక్క నైజగుణమే కారణమై యుండవచ్చునని ఆతడు నిశ్చయించేను. ఈ నిశ్చయమును పురస్కరించుకొని, కాంతి, రకరకములయిన రంగులను ఉత్పాదనము చేయు రీతులను, గాజుపట్టకముల (Glass prisms) ను విశ్లేష సాధనములుగా గొని పరిశీలింప ప్రారంభించెను. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 664 |bSize = 600 |cWidth = 395 |cHeight = 205 |oTop = 275 |oLeft = 43 |Location = center |Description = }} తెల్లని కాంతి కాంతి విశ్లేషణశాస్త్రము '''కాంతివికిరణము :''' తన పరిశీలనమువలన, అంధ కారమయమైన ఒక గదిలోనికి ఒక తెల్లని కాంతికిరణము ప్రవేశ పెట్టబడి ఒక గాజుపట్టకముగుండా చొచ్చుకొని పోవునట్లు చేయబడినచో అది కచ్చితముగా ఇంద్రధనుస్సు నందలి రంగులవంటి రంగుల యొక్క సముదాయమును ఉత్పన్నము చేయునని న్యూటన్ నిరూపించెను. ఇట్లు ఉత్పన్నమయిన రంగుల కిరణములలో, ఒక్కొక్క దానిని ఇతర గాజుపట్టక ములగుండా చొచ్చుకొనిపోనిచ్చి, వాటిలో ఎట్టి మార్పును సంభవింపకుండుట గమనించెను. కాని మొదటి గాజుపట్టకముకంటె భిన్నముగా, తలక్రిందులు చేయబడిన మరియొక పట్టకముగుండా కిరణముల సముదాయమును పోనిచ్చినప్పుడు, బయటికి వచ్చిన కిరణము మరల తెల్లని సూర్యకిరణముగనే కనిపించెను. దీనినిబట్టి తెల్లని కాంతిలో ఏడురంగులు సమ్మిళితములై యున్న వనియు, ప్రతిరంగును గాజు పట్టకముగుండా చొచ్చుకొని పోవునపుడు భిన్న ప్రమాణముగా వంగియుండు ననియు అతడు నిశ్చయించెను. అట్టి రంగుల సముదాయమునకే విచ్ఛిన్నకిరణము (Spectrum) అని పేరు. '''కాంతివికిరణము (Dispersion of Light) :''' కాంతి, అందలి రంగులలోనికి విడదీయబడుట వికిరణమనబడు చున్నది. కాంతి గాజు పట్టకముగుండా చొచ్చి వక్రీభవించుటచే ఇది సిద్ధించుచున్నది. వర్ణసహితమైన కాంతి రేఖ (beam of coloured light) గాజు పట్టకముగుండా చొచ్చుకొని పోవునపుడు, తరంగ దైర్ఘ్యము (wave length ) ను బట్టి, దానిమార్గము మారును. ఎఱ్ఱని కాంతి కిరణము యొక్ష మార్గము కనిష్ఠము గాను, ఊదా రంగు కాంతి రేఖ యొక్క మార్గము గరిష్ఠముగాను వక్రీభవనము చెందును. నిర్ణీతమయిన కోణమువద్ద కాంతికిరణము గాజుపట్టకమును డీకొన్నప్పుడు, ప్రతి వర్ణ కిరణము యొక్క వక్రీభవనము ఎల్లప్పుడును సమానముగానే ఉండును. అందుచేత ప్రతి వర్ణకిరణము, తెరపైన కచ్చితముగా ఒకే స్థలముమీద పడును. కాబట్టి దానిని గుర్తించుటకు అదిపడు స్థానమే చాలియుండును. '''విచ్ఛిన్న కిరణదర్శని (Spectroscope); విచ్ఛిన్న కిరణాలేఖ్యము (Spectrograph) :''' విచ్ఛిన్న కిరణమును ఉత్పాదనము చేయు పరికరము విచ్ఛిన్న కిరణదర్శని అనబడును. సామాన్యమైన విచ్ఛిన్న కిరణదర్శనియందు కాంతిని లోనికి ప్రవేశ పెట్టుగొట్టమును, సమాంతరిత్ర (collimator) యు, ఒక గాజుపట్టకమును, ఒక దూరదర్శని యంత్రమును ఉండును. కాల్లిమేటర్ అను ఈ గొట్టమునకు ఒక తుదయందు కాంతిని ప్రవేశ పెట్టుటకు ఒక బీట (slit) యు, మరియొక చివరయందు కాంతి సమాంతరితమయి కేంద్రీకరించుటకు అనువగు ఒక కటకము (lens) ను ఏర్పరుపబడియుండును.<noinclude><references/></noinclude> 86nhwurpu8khqx9k1d8famelztkfyzn 104 154721 570917 448533 2026-08-21T05:33:46Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాంతి విశ్లేషణశాస్త్రము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> ఈ కటకము (lens) కాంతిని గాజు పట్టకముపై సూటిగ పడునట్లు చేయును. గాజు పట్టకము కాంతి కిరణములను {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 665 |bSize = 600 |cWidth = 274 |cHeight = 163 |oTop = 101 |oLeft = 28 |Location = center |Description = }} తదంశీభూతములైన వివిధవర్ణములలోనికి విశ్లేష మొనర్చును. ఒక్కొక్కప్పుడు కాంతివికిరణములను పెంపుచేయుటకు అధిక సంఖ్యలో గాజు పట్టకము లుపయోగింపబడును. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 665 |bSize = 600 |cWidth = 262 |cHeight = 383 |oTop = 319 |oLeft = 37 |Location = center |Description = }} కిరణములు గాజుపట్టకమును వీడి వెడలిన తరువాత అవి దూరదర్శని యొక్క వస్తుకటకము (object glass) పై కేంద్రీకృతములగును. ప్రతికిరణరేఖయు దానిరంగును బట్టి పోల్చబడి, దాని తరంగ దైర్ఘ్యమునుబట్టి కొలువబడునది . కాల్లిమేటర్ బీటు (slit) యొక్క ప్రత్యేకమయిన ప్రతిబింబమువలె కనిపించును. కిరణ రేఖలను ఛాయా చిత్రము తీయుటకై దూరదర్శని స్థానములో ఛాయాగ్రహణ యంత్రమును ప్రయోగించు తంత్రమే (device) విచ్ఛిన్న కిరణాలేఖ్యము (spectrograph) అనబడును. '''కాంతి తరంగముల కొలత:'''తరంగ దైర్ఘ్యములు కొన్ని ప్రత్యేకమైన మూలపరిమాణముల (Special units) చే కొలుపబడును. అతి దీర్ఘమైన దశాంశ భిన్నముల క్లిష్టతను తొలగించుకై ఈ మూల పరిమాణములు సాధనములుగ శాస్త్ర విజ్ఞానముచే ఆమోదింపబడినవి. తరంగ దైర్ఘ్యములను, కాంతి తరంగ దైర్ఘ్యములవలె సంక్షిప్తముగ వివరించుటకు దశాంశ భిన్నములు అవసరమగుచున్నవి. సాధారణముగ ఉపయోగించు ఈ మూల పరిమాణములు సహస్రాంశ - అణుమానములు (millimicrons) అని పిలువబడుచున్నవి. ఇవి 'bb' అను సాంకేతిక చిహ్నముచే తెలియ జేయబడు చున్నవి. ఈ చిహ్నము సహస్రాంశ మీటరు{millimetre) పదిలక్షలవంతు(millionth)నకు సమానము 'ఆగ్ స్ట్రామ్ ' (Augstrom, A or A u) అను మూలపరిమాణము సహస్రాంశ మీటరులో నూరు లక్షలవంతులకు సమానము. ఊదారంగు (violet light) కాంతి 410 సహస్రాంశ అణుమానముల (millinicrons) లేక 4100 “ఆగ్ స్ట్రామ్' మూలపరిమాణముల తరంగ డైర్ఘ్యమును కలిగి యున్నది. విచ్ఛిన్నకిరణముయొక్ష (Spectro) ఉద్గార ( emission) శోషణములు (absorption): గాజుపట్టకము యొక్క వర్ణ విశ్లేషణ క్రియ (dispersive action) కాంతి యొక్క వర్ణమాల (spectral) యొక్క నమూనాను నిరూపించును. అది ఉత్పత్తిస్థానము మీద ఆధారపడియుండును. సూర్యుని వర్ణమాలలు నుండి వెడలు వెలుగు, దీపశిఖ నుండివెడలు కాంతి, ద్రవీభూతమైన లోహ {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 665 |bSize = 600 |cWidth = 87 |cHeight = 255 |oTop = 495 |oLeft = 308 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> 7qt2ux1wwr3ujsgpyobqg27zkq8lcmr 104 154722 570924 448534 2026-08-21T06:00:21Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కాంతి విశ్లేషణశాస్త్రము}}</noinclude> ములనుండి ప్రసరించు కాంతి- ఇవన్నియు అవిచ్ఛిన్నమయిన శ్రేణిలో వర్ణమాలలను ఉత్పత్తి చేయగలుగును. అందు ఇంద్రధనుస్సు నందలి అన్ని వర్ణములుండును. ఇట్టి నమూనా అవిచ్ఛిన్న వర్ణమాల (continuous spectrum) అనబడును. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 666 |bSize = 600 |cWidth = 419 |cHeight = 109 |oTop = 161 |oLeft = 34 |Location = center |Description = }} ప్రకాశించెడి వాయువుల (Luminous gases) నుండి కొన్ని రంగులు మాత్రమే బహిర్గతములగును. ఈ వర్ణమాలలో తీక్ష్ణమైన రంగుల రేఖ లుండును. వీటికి 'రేఖా వర్ణమాల' (Line spectra) అని పేరు. రేఖావర్ణమాలయు, అవిచ్ఛిన్న వర్ణమాలయు ఒక పదార్థమునుండి బహిర్గతములగు కాంతులగుటచే అవి 'ఉద్గార వర్ణమాల' (Emission spectra) అని వర్ణింపబడుచున్నవి. 19 వ శతాబ్ది యొక్క తొలిభాగమునందు జోసెఫ్ వాన్ ఫ్రాన్ హాఫర్ (1787-1826) అను బవేరియా దేశపు దృక్ శాస్త్రజ్ఞుడు (Optician) సూర్యకాంతి యొక్క అవిచ్ఛిన్న వర్ణమాల తీక్షమైన పెక్కు సల్లని రేఖలచే ఎదుర్కొన (crossed) బడేనని చెప్పెను. ఇట్టి 700 ల కంటే మించిన నల్లని రేఖలను ఆతడు పటముగా గీచి చూపెను. కాని ఇట్టి రేఖ లేర్పడుటకుగల కారణములను ఆతడు వివరింపలేకపోయెను. ఆతడు కనిపెట్టిన ఈ రేఖలు ఆతని నామముననే వ్యవహరింపబడుచున్నవి. ఫ్రాన్ హాఫర్ కనిపెట్టిన ఈ నల్లని రేఖల యొక్క భావమును అతని అనంతరము ఏబది సంవత్సరముల తరువాత 'గస్టవ్ కిర్ చాఫ్', 'రాబర్ట్ బున్ సెన్' అను వారలు వివరించిరి. వీరిద్దరు బహిర్గత మయిన కాంతి కిరణమును ఒక పదార్థము యొక్క శీతలమగు ఆవిరి గుండా పోవునట్లు చేసి, ప్రజ్వలితమైన కొన్ని ఆవిరుల యొక్క (incandescent vapours) వర్ణమాలను పరిశీలింప దొడగిరి. మండుచున్న ఆవిరి యొక్క ప్రకాశవంతమగు రేఖావర్ణమాలల యొక్క స్థానములో ఆ దశలోనే నల్లని రేఖలు ప్రవేశ పెట్టబడెను. దీని మూలమున రెండవ రకమయిన ఆవిరి (శీతలమైన ఆవిరి), మండుచున్న ఆవిరి యొక్క సహజలక్షణమయిన కాంతిని తనలోనికి పీల్చుకొనెనని తేలినది. ఇట్లేర్పడిన వర్ణమాలయొక్క నమూనా 'శోషణవర్ణమాల' (absorption spectrum)అని పిలువబడేను. వర్ణమాలల యొక్షయు (Spectra) విచ్ఛిన్నకిరణ దర్శిని (Spectroscope)యొక్కయు ఉపయోగములు (Uses), '''అన్వయములు (applications):''' కిర్ చాఫ్, బున్ సెన్ అనువారలు భిన్న భిన్నములయిన మూలపదార్థములు భిన్న భిన్నములయిన వర్ణమాలలను ఉత్పత్తిచేయునని గమనించిరి. ఉదా : మండెడు సోడియము అను పదార్థము నుండి సర్వదా పసుపురంగుగల కాంతి రేఖలు కొన్ని పుట్టును. మరి ఏ యితర పదార్థమునుండియు ఇట్టి రేఖలు ఉత్పన్నము కానేరవు. ఇందువలన ఈ పదార్థము దీనికి సహజమయిన వర్ణమాలా రేఖలవలన (characteristic spectral lines) గుర్తింపబడగలదు. ఈ పదార్థము పరిమాణములో ఎంత స్వల్పమైనదైనను, ఇట్టి కాంతి రేఖలను బహిర్గతము చేయగలదు. '''విచ్ఛిన్న కిరణదర్శని యొక్క ఇతర ప్రయోజనములు :'''వివిధ మూలద్రవ్యముల యొక్కయు, నక్షత్రముల యొక్కయు రాసాయనిక నిర్మాణమును (constitution) తెలుపుటయేగాక ఏదైన నొక నక్షత్రము భూమివైపు ప్రయాణించుచున్న విషయము, లేక భూమినుండి దూరదూరముగా పోవుచున్న విషయమునుగూడ ఈ విచ్ఛిన్న కిరణదర్శనీ ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞులకు 'వారం విపాకము (Doppler effect) సహాయమున తెలియజేయగలదు. భూమి వైపు నక్షత్రము ప్రయాణించునపుడు, దాని యొక్క సహజమైన రేఖ హ్రస్వతరతరంగ దైర్ఘ్యమువైపు జరుగును. నక్షత్రము భూమినుండి ఎడమై, దూరముగా పోవునపుడు అది దీర్ఘతర తరంగ దైర్ఘ్యమువైపు జరుగును. ఈ జరుగుడు యొక్క పరిమాణము నక్షత్ర చలనము యొక్క వేగమును తెలియజేయును; కాని, కాంతి<noinclude><references/></noinclude> m6p3uj73ak8c8g2eqmtbec0huu3mx1f 104 154723 570943 448535 2026-08-21T06:56:30Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాంతి విశ్లేషణశాస్త్రము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> క్షణమునకు 1,86,000ల మైళ్ళ వేగముతో ప్రయాణము చేయుచుండుటవలన గణనీయమైన ఫలితమును కలుగజేయవలెనన్నచో నక్షత్రము అతి వేగముతో తప్పక ప్రయాణము చేయవలసి యుండును. విచ్ఛిన్న కిరణదర్శని, లోహచుంబకత్వమునకును, కాంతికిని నడుమ గల సంబంధమును గూర్చి గూడ అద్భుత విషయములను వెల్లడిచేసినది. శక్తిమంతమయిన విద్యుదయాస్కాంత చుంబక క్షేత్రముగుండా కాంతి చొచ్చుకొని పోవునపుడు, దీని ఫలితముగా ఏర్పడు వర్ణమాల యందలి కాంతి రేఖలు రెండు లేక మూడు ఉపరేఖలుగా విచ్ఛిన్నమగునని హాలెండు దేశపు భౌతిక శాస్త్రవేత్తయైన పీటర్ జీమన్ 1896 సంవత్సరములో కనుగొనెను. కాంతిపై లోహచుంబకత్వమునకు గల ప్రభావము పీటర్ జీమన్ చే కనుగొనబడుటచే, దీనికి "జీమన్ ఎఫెక్టు" అని పేరు గలిగినది. సూర్యబింబములో గల లోహచుంబ కత్వమును కనుగొనుటకును, దాని పరిమాణమును కొలుచుటకును జీమన్ కనిపెట్టిన సిద్ధాంతము అత్యంత ప్రయోజనకారి అయ్యెను. '''విచ్ఛిన్న కిరణములు (spectra); భౌతిక పదార్థమ యొక్క స్వభావము:''' వివిధములయిన వర్ణమాలలలోని కాంతి రేఖల యొక్క పరిశీలనము, భౌతిక పదార్థమునుగూర్చి ఆధునిక సిద్ధాంతమును నిర్మించుటకు మిక్కిలి సహాయకారియైనది. బున్ సెన్, కిర్ చాఫ్ లు రాసాయనిక విశ్లేషణ సాధనముగా వర్ణమాలా రేఖల యొక్క ప్రయోజనము (use)ను అభివృద్ధి చేయగానే, ఉష్ణము యొక్క ఉత్తేజకత్వముచే వేర్వేరు ప్రమాణములలో కంపనము చేయు అణువులవలన వివిధములయిన కాంతి రేఖలు బహిర్గతములు చేయబడెనని శాస్త్రజ్ఞులు అభిప్రాయపడిరి. అణువుల కంపనము శీఘ్రతరమగుకొలదియు, తరంగముల దైర్ఘ్యము హ్రస్వతరమగుచుండునని గూడ వారు తలచిరి. స్వీడిష్, శాస్త్రవేత్తయయిన బాల్మర్స్, 1885 సం.లో మండుచున్న ఉదజని ద్రవ్యరాశిలోని వేరువేరు కంపన ప్రమాణములు ఒక దానితో నొకటి సామాన్యమగు గణిత శాస్త్రీయ సంబంధములు (simple mathematical relations) కలిగి యుండునని కనుగొనెను. వేర్వేరు తరంగ దైర్ఘ్యములను బహిర్గతముచేయు ఉదజని అణువులలో వేర్వేరు ప్రమాణములలో ఒక విధమయిన యాంత్రిక విశేషము (Type of mechanism) పనిచేయునని ఈ స్వీడిష్ శాస్త్రజ్ఞుడు సూచించెను. కాని ఈ యాంత్రిక విశేషము యొక్క స్వరూప స్వభావములను ఇతడు ఊహింపజాల డయ్యెను. జె. ఆర్. రిడ్ బగ్గు (1854-1919) అనునాతడు ఈ విషయమును గూర్చిన పరిజ్ఞానమును విస్తృతపరచి తన పేర ఒక నూతన సూత్రమును (formula) ఆవిష్కరించెను. ఆ సూత్రము అనేకములగు లక్షితములైన సంబంధములను వివరించెను. కాని అణువులో కంపనము కలిగించెడిదేది అను విషయమును కనుగొనుటలో బాల్మర్ కంటె ఇతడు ఒక్క అడుగైనను ముందునకు వేయలేక పోయెను. కోపెన్ హేజెన్ డెన్మార్క్ కు రాజధాని నగరము వాస్తవ్యుడయిన 'నీల్స్ బొహర్ ' (Neels Bohr) అను శాస్త్రవేత్త 1913 సం. లో ఈ ప్రశ్నకు సమాధాన మొసగెను. రుధర్ ఫర్డు అను మరియొకశాస్త్రజ్ఞుడు 'సూర్యుని' చుట్టును, లేక కేంద్ర ఆధ్య జీవకణముచుట్టును గ్రహము పరిభ్రమించునట్లు ఉదజని అణువులో ఋణవిద్యుత్కణము పరిభ్రమించుచుండునని ప్రతిపాదించెను. అణువు శక్తిని (energy) పీల్చుకొను కొలది ఋణవిద్యుత్కణము యొక్క అక్షపండలము (orbit) నిర్ణీతమైన ప్రమాణములలో విస్తృతి చెందుననియు, ఒక్కొక్క సారి చెందిన విస్తృతి, ఒక శక్తి రాశి యొక్క శోషణమును (absorption of one quantum of energy) తెలియ జేయుననియు 'బొహర్' విశ్వసించెను. కాంతిరూపమున శక్తి బహిర్గతమైనప్పుడు, విద్యుత్కణము క్రమముగా అంతర అక్షిమండలములలో పడును. కాంతి యొక్క తరచుదనము (Frequency), అతిక్రమింపబడు అక్షిముండలముల సంఖ్య మీద ఆధారపడి యుండును. విద్యుత్కణము ఒక అక్షి మండలము చొప్పున లోపల పడినపుడు, దీనివలన కలిగిన శక్తి విక్షేపము (energy splash) కొంత తరచుదనము గల కాంతిగా బహిర్గతము చేయబడును. విద్యుత్కణము రెండు అక్షిమండలముల చొప్పున లోపలగా పడినపుడు గాని, లేక మరియొక అణువులోని విద్యుత్కణము ఈ చర్యను జరిపినపుడుగానీ, భిన్నమయిన తరుచుదనముగల కాంతి బహిర్గతమగును. విచ్ఛిన్న కిరణదర్శనిలో ఉదజని<noinclude><references/></noinclude> 7iw5pdj2n944wyailfq7q1ydyts0nhc 104 154724 570949 448536 2026-08-21T07:31:59Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కాంతివేగము}}</noinclude><section begin="668A" />వలన బహిర్గతము చేయబడు కాంతి రేఖాసముదాయము ఉపస్థితములైన ఉదజని అణువులలో జరుగు ఈ చర్యలను సంగ్రహించును. ఇదిగాక, స్థిరముగా నుండెడి గ్రహములను, విద్యుత్ స్వభావముగల శక్తులను, వాటికి సంబంధించిన ఇతర అంశములను ప్రయోగించి బోహర్ శాస్త్రజ్ఞుడు సాధింపగలిగిన వివరణమంతటికిని విద్యుచ్ఛక్తులని పేరు 'పెట్టెను. ఈ విధముగా ఉదజని యొక్క విచ్ఛిన్న కిరణము (Spectrum) అణువులో గర్భితమైయున్న విద్యుత్కణ సంబంధమైన శక్తుల యొక్క ఫలితముగా వివరింపబడినది. పదార్థ నిర్మాణమును పరిశీలించుటకు విచ్ఛిన్నకిరణదర్శని ప్రయోజనకారి అయ్యెను. {{right|పి. జి. పు}} <section end="668A" /> <section begin="668B" />'''కాంతివేగము ''' ప్రకృతియందు భౌతికముగా ముఖ్యమైన స్థిరమగు విలువలను కలిగియున్న వాటిలో కాంతి వేగము ఒకటి. కాంతి వేగమును నిర్ణయించుటకై పెక్కు సంవత్సరములు పరిశోధనలు సాగింపబడెను. ప్రస్తుతము పరిశోధకులచే అంగీకరింపబడిన దీని విలువ సెకనునకు 2,99,790 కిలోమీటర్లు లేక 1,86,000 మైళ్ళు. కాంతి వేగము దాని యొక్క రంగును బట్టియు ఉత్పత్తిస్థానమును బట్టియు ఉండదు, కాంతిలోని అన్ని వర్ణములు శూన్యప్రదేశమందు ఒకే వేగముతో పోవును. అన్ని విధములగు పదార్థ యానకములలోను కాంతిలోని వివిధములయిన రంగులు వివిధ వేగములతో పోవును. సప్తవర్ణములలో ఊదావర్ణపు కాంతి కనిష్ఠ వేగముతోను, ఎఱుపు వర్ణపు కాంతి గరిష్ఠ వేగముతోను, మధ్యవర్ణముల కాంతులు మధ్యతరగతి వేగములతోను పోవును. శూన్యప్రదేశములోకంటే ఏదైన పదార్థయానకములో కాంతి వేగము తక్కువగా నుండును. ఆ రెండు వేగముల నిష్పత్తి ఆ పదార్థపు వక్రీభవన గుణకమునకు సమానము. ప్రస్తుతము నకు శూన్య ప్రదేశమునందు కాంతి వేగము సెకనుకు 299,790 కిలోమీటర్లు. అనగా అది సుమారు సెకనునకు 1,86,000 మైళ్లని ఆమోదింప బడినది. ఇంతకుమించిన వేగముతో పోవు పదార్థముగాని, శక్తిగాని వేరొకటి లేదు. ఏదైన పదార్థ యానకములో కాంతి వేగము ఆ పదార్థపు గమనమును, పదార్థ వక్రీభవన గుణకమును బట్టి స్వల్పముగా మారుచుండునని కనుగొనబడినది. కదలుచుండు యానకములో కాంతివేగము యొక్క మార్పు (1 – 1) ట కనుగొనబడును. (F పదార్థము యొక్క వక్రీభవన గుణకము ; U= పదార్థ వేగము) గాజు, నీరు మొదలగు పదార్థములలో కాంతి అన్నిదిక్కులకు ఒకేవేగముతో పోవును. స్ఫటికాకృతి గల క్వార్ట్జ్, అభ్రకము మొదలగువాటిలో కాంతి వేగము దిక్కునుబట్టి మారుచుండును. విద్యు దయస్కాంత తరంగములగు రేడియో తరంగముల వేగము, కాంతి వేగము ఒకటియే. ప్రయోగాత్మకముగ కాంతి వేగమును కనుగొనుటకు కాంతి నియమితదూరము పోవుటకు పట్టు కాలమును కనుగొనవలసి యుండును. కాలదూరముల సరియైన కొలతపై ప్రయోగశుద్ధత (accuracy) ఆధారపడి యుండును. కాంతి వేగము అత్యధికమగుటచే నిర్ణీత దూరము అధికముగ నుండుటయో లేక సూక్ష్మ పరిమితిని సరిగ తెలుపు పరికరములుండుటయో అవసరము. ప్రప్రథమముగా కాంతి వేగమును నిర్ణయించుటకై ప్రయత్నించినవాడు ఇటలీ దేశస్థుడగు గెలిలియో. అతని ప్రయోగమందు ఇద్దరు పరిశీలకులు చెరియొక దీపమును పట్టుకొని కొంతదూరము ఎడముగా నిలుచుందురు. మొదటి పరిశీలకుడు తన దీపమును తెరచినవెంటనే ఆ వెలుగును చూచి రెండవ పరిశీలకుడు సాధ్యమైనంత త్వరగా తన దీపమును తెరచును. ఈ ప్రయోగములో మొదటి పరిశీలకుడు తన దీపమును తెరచినది మొదలుకొని రెండవవాని దీపపు కాంతిని చూచువరకు పట్టుకాలము, కాంతి మొదటివానినుండి రెండవవానివరకు పోయి తిరిగి మొదటివానిదగ్గరకు వచ్చుటకు పట్టు కాలమునకు సమానమని తలచవలెను. కాని కాంతికి గల అపరిమిత వేగమునుబట్టి పరిశీలకులు దీపమును తెరచుటకు గాని, చూచుటకుగాని పట్టు కాలముకంటే, కాంతి వారి మధ్యనున్న దూరమును ప్రయాణము చేయుటకు పట్టు కాలము చాల తక్కువగుటచే ఈ పద్దతి విఫలమాయెను. అయినప్పటికిని దీనియందు అనుసరింపబడిన ప్రయోగ విధానము క్రింద వర్ణింపబడిన సూక్ష్మపద్దతులలోని విధాన <section end="668B" /><noinclude><references/></noinclude> 1il0n1poyz04v0szvrmwdovmf3ot41k 104 154725 570964 448537 2026-08-21T10:17:14Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాంతివేగము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> ములను సరిగా పోలియున్నది. అట్టి అధిక వేగములను కొలుచుటలో కచ్చితమగు కాలపరిమితులను సులభముగా పరిశీలించుటకు వీలుగా, కొలువబడెడు దూరమైనను ఎక్కువగా నుండవలెను; లేక చాల తక్కువయగు కాల పరిమితులను కొలుచుటకు వీలుగానుండు విధానమైనను కని పెట్టబడవలెను. వీటిలో మొదటి వికల్పమునకు అనువగు పరిస్థితులు ఖగోళశాస్త్రమునకు సంబంధించిన దూరములలో లభ్యమగును. ఈ విధానము ననుసరించి డెన్మార్కు దేశీయుడగు రోమర్' అను వానిచే మొట్టమొదట 1676 లో కాంతియొక్క వేగము నిర్ణయింపబడెను. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 669 |bSize = 600 |cWidth = 253 |cHeight = 251 |oTop = 273 |oLeft = 41 |Location = center |Description = }} '''రోమరు ప్రయోగము :''' క్రీ.శ. 1676వ సంవత్సరమున డెన్మార్కు దేశీయుడగు 'రోమరు' ఖగోళ దూరములను ప్రయోగించి కాంతివేగమును కనుగొనెను. బృహస్పతి గ్రహమునకు చెందిన ఒక ఉపగ్రహము యొక్క (దేని కక్ష్యాతలము బృహస్పతి యొక్క కక్ష్యాతలముతో ఏకీభవించునో) వరుసగావచ్చు గ్రహణముల మధ్యనుండు కాలమును రోమరు పరీక్షించెను. భూమి బృహస్పతిని సమీపించునపుడు ఈ గ్రహణముల మధ్యగత కాలవ్యవధులు తగ్గుటయు, భూమి బృహస్పతికి దూరముగ పోవునపుడు ఈ గ్రహణముల మధ్యగత వ్యవధులు హెచ్చుటయు కనుగొనబడెను. కాంతి ఆకాశములో వయనము చేయుట తగు కాల భేదమే దీనికి కారణమని చెప్పబడెను. ఈ తారతమ్యమును కనుగొని, భూభ్రనుణ కక్ష్యావ్యాసమును {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 669 |bSize = 600 |cWidth = 310 |cHeight = 201 |oTop = 101 |oLeft = 268 |Location = center |Description = }} పయనించుటకు కాంతికి పట్టు కాలమును గుణించి, కాంతి వేగమును రోమరు నిర్ణయించెను. '''ఫిజూ ప్రయోగము :''' ఫ్రాన్సు దేశస్థుడైన ఫిజూ క్రీ.శ. 1849 వ సంవత్సరములో ప్రయోగశాలా పద్ధతిద్వారా కాంతి వేగమును కనుగొనేను. ఈ పద్ధతిలో సూక్ష్మ కాల పరిమితులను సరిగా కొలుచు పరికరముగా ఒకే వేగముతో తిరిగెడి పళ్ళచక్రము ఉపయోగింపబడెను. S వద్దనుండి బయలుదేరు కాంతి పళ్ళచక్రములోని F నుండి ఒక దూరప్రదేశమునకు పోయి తిరిగివచ్చుసరికి చక్రపు ప్రక్కపంటిచేత అడ్డగింపబడునటుల చక్రము తిరిగెడి వేగము సరిపెట్టబడెను. చక్ర వేగము, చక్రమునందలి పళ్ళ సంఖ్య, కాంతిపోయివచ్చెడి దూరము—— ఇది తెలియుటచే కాంతి వేగము కనుగొనబడెను. '''పూకాల్టు ప్రయోగము :''' ఫ్రాన్సు దేశీయుడైన పూకాల్టు క్రీ.శ. 1850 వ సంవత్సరమున తిరిగెడి దర్పణము యొక్క సహాయముతో సూక్ష్మకాలపరిమితులను సరిగా నిర్ణయింప కలిగెను. S వద్దనుండి బయలుదేరు కాంతి, తిరిగెడి దర్పణము R వద్ద పరావర్తనము చెంది, ఫుటాకార దర్పణము M మీద కేంద్రీకరింపబడును. అచ్చట మరల పరావర్తనము చెంది కాంతి వెనుకకు మరలి R స్థిరముగ ఉన్నచో I ఒద్దను, R. తిరుగుచున్న యెడల ఒద్దను సంకేంద్రీకరింపబడును, II₁ దూరమును, R తిరిగిన కోణమును కొలచి, వాటిని<noinclude><references/></noinclude> s2z1n49uo3gpgahpyxc7ytc8m4eyir5 104 154726 570966 448538 2026-08-21T10:38:03Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము-౨||కాంతిస్వభావము}}</noinclude><section begin="670A" />బట్టి కాంతి R నుండి M వరకు పోయివచ్చుటకు పట్టు కాలమును తెలిసికొని కాంతి వేగము కనుగొనబడెను. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 670 |bSize = 600 |cWidth = 312 |cHeight = 190 |oTop = 105 |oLeft = 34 |Location = center |Description = }} పూకాల్టు ఇట్టి ప్రయోగముద్వారా గాలిలోకంటే నీటిలో కాంతి వేగము తక్కువ అని కూడ నిరూపించెను. గాలిలో కాంతి వేగము/నీటిలో కాంతి వేగము =నీటి యొక్క వక్రీభవన గుణకము. అని అమెరికా దేశీయుడైన మైకేల్ సన్ కనుగొనెను. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 670 |bSize = 600 |cWidth = 485 |cHeight = 201 |oTop = 385 |oLeft = 37 |Location = center |Description = }} '''మైకేల్ సన్ ప్రయోగము :''' క్రీ.శ. 1926 వ సంవత్సరమున అమెరికాలోని మౌంట్ విల్సన్ పరిశోధనాలయములో మైకేల్సన్ బహుముఖదర్పణమును ఉపయోగగించి కాంతి వేగమును కనుగొనెను. $ వద్దనుండి బయలుదేరు, కాంతి 22 మైళ్ళ దూరమున నున్న మౌంట్ ఆంటోనియో వరకు పోయి తిరిగివచ్చి S, వద్ద ప్రతిబింబ మేర్పడునటుల చేయబడెను. R అనునది ఒక బహుముఖ దర్పణము. S వద్ద ప్రతిబింబము స్థిరముగా నున్నపుడు R యొక్క క్రాంతిక వేగము (critical speed) కచ్చితముగా కొలువబడును. అప్పుడు కాంతి పోయివచ్చు కాలములో దర్పణము యొక్క ఒక ముఖమున్న స్థానమును దాని ప్రక్కననుండు ముఖము ఆక్రమించును. దర్పణ వేగమునుబట్టి కాంతి వేగము కనుగొనబడెను. ఈ పద్ధతిచే కాంతివేగము కనుగొనుట ఉత్తమ పద్దతిగ పరిగణింపబడెను. '''ఇతర ప్రయోగములు :''' ఆధునిక కాలమునకు చెందిన పద్ధతులు పెక్కులు కలవు. అందు కొన్ని విద్యుత్ పద్ధతుల సహాయముమీద ఆధారపడి యున్నవి. ఇంగ్లండు దేశీయుడైన హూస్టన్ 1949 వ సం.న 'పీజో క్వార్ట్జ్' స్ఫటికమును వికల్ప విద్యుత్ క్షేత్రమందు అమర్చి, పళ్ళచక్రము తెలిపెడి కాలపరిమితిలో 200 వ వంతు కాలపరిమితిని సరిగా తెలిసి కొనగల్గెను. దీనివలన ప్రయోగదూరములు తగ్గుటయే కాక సరియగు ఫలితములు కూడ చేకూరెను. {{right|సి. స.}} <section end="670A" /> <section begin="670B" />'''కాంతిస్వభావము :''' కాంతి, మనము సర్వసామాన్యముగా భావించునట్లు, విశ్వవిజ్ఞాన ప్రదాయిని అగు స్వాభావిక దృగ్విషయము. శూన్యప్రదేశముగుండా ప్రయాణము చేయునపుడైనను ఋజుమార్గముననే ప్రసరించుచు అనంతదూరముల నధిగమించునదై యుండు ఈ కాంతి యొక్క అనుభవప్రసారము జరుగు విధానము అత్యధిక వేగవంతమై యుండును. అట్టి కాంతి విషయిక జ్ఞానమును కలిగించు సాధనము <section end="670B" /><noinclude><references/></noinclude> oovsga92uq6neib3mabvzmcb3nxlilc 104 154727 570967 448539 2026-08-21T11:08:23Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాంతిస్వభావము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> అగుటవలన దృష్టి పంచేంద్రియములలొ అతి ప్రాధాన్యమును వహించుచున్నది. కాంతి రెండు దృక్పథములను కలిగి యున్నది. మొదటిది పదార్థవిషయిక జ్ఞానము నిచ్చు దృష్టికిని, తద్వారమున బాహ్యముకాని మనస్సునకును సంబంధించినది. ఇది ఈ వ్యాసమునకు విషయము కాజాలదు. రెండవది స్థూలప్రపంచమునకు సంబంధించినది. కాంతి యొక్క పుట్టుక ఉత్పత్తి, ఆకాశముగుండా ప్రయాణము చేయు విధానము, పదార్ధములతోటి దాని యొక్క స్పర్శ మొదలగు విషయములు బాహ్యప్రపంచ దృక్పథమునకు సంబంధించినవి. ఈ పై విషయములను సరిగా అవగాహన చేసికొనుటయే కాంతిని, దాని స్వభావమును తెలిసికొనుట యగును. శక్తి నిత్యత్వ (conservation of energy) సూత్రములకు లోబడిన అన్ని శక్తులవలెనే, కాంతియును ఒక రకమగు శక్తి పదార్థములయందు జరుగు శక్తి యొక్క మార్పులవలన కాంతి ఉత్పత్తి యగుచున్నది. అనేక విధములగు విద్యుదయస్కాంత కిరణ ప్రసరణములలో కాంతి ఒక రకమైనదని నవీనాభిప్రాయము. కాంతియొక్క ఈ విద్యుదయస్కాంత కిరణప్రసరణములు ఒక వైపున నిస్తంత్రీవార్తా ప్రేరణ ప్రసారము నందు ఉపయోగింపబడు విద్యుత్తరంగములనుండి, మరియొకవైపున రేడియో ఏక్టివ్ పదార్థములనుండి బహిర్గతములగు 'గామా' వికిరణముల వరకును గలవు. మానవునకు తెలిసినంతలో ఈవిద్యుదయస్కాంత వికిరణములే, ప్రకృతిలో ఎక్కువ విరివిగానున్న శక్తి. జంతు, వృక్ష సంబంధములగు ప్రాణులకు సంబంధించినంతమట్టుకు వాటి యొక్క జీవనాధారపుటునికి యందును, వాటి పెరుగుదల యందును ఈ విద్యుదయస్కాంత వికిరణములు మిక్కిలి ప్రధానమగు పాత్రను వహించుచున్నవి. కాంతి సెకండునకు 1,86,000 మైళ్ళ వేగముతో ప్రసరించును. ఆకాళమునందు గరిష్ఠ వేగముతో ప్రయాణము చేయగలదు. కాంతి యొక్క మరియొక ముఖ్యలక్షణమేమనగా దాని వేగము న్యూటను యొక్క సాపేక్షిక గతి సూత్రములతో ఎట్టి సంబంధమును లేక, ఇతర పదార్థముల చలనములతో సంబంధములేని స్థిరమగు విలువను కలిగియున్నది. ఐన్ స్టీనుచే కాంతి యొక్క వేగమును గూర్చి సిద్ధాంతీకరింపబడిన ఈ నూతన భావన పదార్థముల యొక్కయు, శక్తుల యొక్కయు, పదార్థముల శక్తులకును మధ్యగల పరస్పర సంబంధముల యొక్కయు విషయములను గూర్చి నూతన దృక్పథమును కలుగ చేసినది. ఐన్ స్టీన్ యొక్క ఈ సాపేక్ష సిద్ధాంతమును బట్టి కాంతి వేగము ఏ వస్తువు యొక్క వేగమునకైనను పరమావధి అయినది. "పరమార్థము యొక్కయు, శక్తి యొక్కయు నిత్యత్వమునకు సంబంధించిన సూత్రములు వేరువేరు" అను ఊహ వదలబడి పదార్థమునకు శక్తికి సమత్వమును తెలిపెడి నూతన భావన స్థాపించబడినది. నిశ్చల స్థితియందుండు m₀ అను పదార్థము M₀ C₂ కు సమానమగుగూఢ ( లేక సంభావ్య). శక్తి నికలిగి యుండును. (C = కాంతి యొక్క వేగము,) ఇదియే అణుశక్తి యొక్క ఉనికి (సంభావ్యత) కి నాందీ ప్రస్తావన అగుచున్నది. '''2. కాంతి యొక్క ఉత్పత్తి :''' పదార్థమునందలి పరమాణువులలో గాని, అణువులలో గాని జరుగుచుండు శక్తి యొక్క మార్పులవలస కాంతి ఉత్పత్తి యగుచున్నది. ప్రతి పరమాణువునకుగాని, అణువునకుగాని కొన్ని స్థిరమైన శక్తి యొక్క దశలను కలిగియుండు సామర్థ్యము గలదు. ఉన్నత దశ నుండి హీనదశకు పరమాణువులు లేక అణువుల శక్తి మార్పులను చెందునపుడు, ఆశక్తులయందలి తారతమ్యత, ఆ భేదము యొక్క విలువపై నాధారపడి యుండు ఏదో ఒక విధమగు శక్తి యొక్క కిరణ ప్రసరణముగా బహిర్గతమగును. ఈ భేదము తగినంత విలువను కలిగియున్నపుడు, అదియే కాంతిరూపముతో బయల్పడును. స్వాభావికస్థితిలో నుండు సామాన్యమైన పదార్థము కిరణ ప్రసరణమును చేయలేదు. కాని తగినంత ఉష్ణము లేక విద్యుచ్ఛక్తి సహాయము వలన ఆ పదార్థము ప్రకోపింప చేయబడినపుడు, ఆ పదార్థమునందుండు శక్తి ఉన్నత దశకు చెందిన శక్తిగా ఉద్రేకపరచబడును. ఈ పదార్థ ఘటకములగు కొన్ని కణములు మరల వాటి స్వాభావిక స్థితికి వచ్చినపుడు అవి సాధారణముగా కాంతిని ప్రసరింపచేయును. ఉష్ణము లేక విద్యుచ్ఛక్తివంటి శక్తి జనకముల ప్రభావము ఆ పదార్థములపై పడునంతకాలము, ఆ ద్రవ్యములు కాంతిని ప్రసరింపచేయుచునే యుండును.<noinclude><references/></noinclude> inru494518syi0hvjxhej3hd7xaz84y 104 154728 570970 448540 2026-08-21T11:25:49Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570970 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కాంతిస్వభావము}}</noinclude> ఇట్లు పదార్థములు ఇతర విధములగు శక్తులను కాంతి రూపమగు శక్తిగా మార్పు నొందింపచేయుటకు సాధన మగుచున్నవి. ఈ విధముగా ప్రసరింప జేయబడిన కాంతి యొక్క వర్ణ సంఘట్టనము, ఆ ద్రవ్యము ప్రకోపింప చేయబడిన ఉష్ణోగ్రత పైనను, ఆద్రవ్య స్వభావముపైనను ఆధారపడి యుండును. తగినంత విద్యుత్ పీడనము (Electric Potential difference) గల విద్యుత్తును రెండు కర్బన విద్యుద్వారములకు కలుపుట వలన విద్యుచ్ఛాపము (Electric arc) జనించును. ఆ చాపమునుండి ప్రజ్వలింప చేయ బడిన కాంతి సూర్యునినుండి వికిరణమొందు శక్తివంతమైన తెల్లని కాంతిని పోలియుండును. వర్ణమాల దర్శక (Spectroscope) సహాయమున ఈ కాంతిని విభజించినపుడు, ఆకాంతి వివిధవర్ణములుగ విశ్లేషణము చెందుటను వర్ణమాల (Spectrum) లో చూడగలము. ఆ కాంతి అనేక వర్ణముల వికిరణము లను కలిగి యున్నట్లుగాను, క్రమక్రమముగా అవి ఒకదానితో ఇంకొకటి కలియునట్లు,గాను, ఈ రంగుల వికిరణములన్నియు వేరువేరు నిష్పత్తులలో నున్నట్లుగాను పొడచూపును. అట్లుగాక అదే విద్యుత్పీడన భేదమును రెండు తామ్ర విద్యుద్వారముల మధ్య ఉపయోగించి, విద్యుచ్ఛాపమును ప్రజ్వలింపచేసినచో దానినుండి వెలువడు కాంతివికిరణములు పూర్తిగా భిన్నమైన రంగును కలిగి యుండును. ఈ కాంతిని విశ్లేషణము చేసినపుడు ఈ వికిరణములు లెక్క లేని రంగుల కాంతి వికిరణములను కలిగియుండక, రంగునందును, గాఢత్వము నందును, పూర్తిగా భిన్న వర్ణములు గల కొన్నిటిని మాత్రమే చూపించును.ఇట్టివానిని ఏక వర్ణ కిరణ ప్రసరణము (Monochromatic radiations) అందురు. '''3. కాంతి ప్రసరణ విధానము:''' సెకండునకు 1,86,000 మైళ్ళ వేగముతో కాంతి వికిరణములు ఆకాశములో ప్రయాణము చేయును. ఈ ప్రసరణమునకు ద్రవ్య సంబంధమగు యానకము ఎట్టిదియు అవసరములేదు. ప్రసరణము, పరావర్తనము, వక్రీభవనము, పరస్పర సమాఘాతము (Interference), విశ్లేషణము (diffraction) మున్నగు విషయములందు ధ్వని తరంగములు ఎట్టి దృగ్విషయములను కనబరచునో, అట్టి దృగ్విషయములను కాంతికిరణము లందును సమన్వయపరచుటకు, ధ్వని తరంగముల ప్రసరణమునకు తగిన యానకమువంటి యాసకము కాంతికిని అవసరమగుచున్నది. విశ్వవ్యాప్తమైనదని ఊహించబడుచున్న 'ఈథరు' అనెడు ఆకాశము ఇట్టి యానకముగా సిద్ధాంతీకరింప బడినది. అది కాంతిప్రసరణమునకు అనువగు యానకమని భావింపబడుచున్నది. ఒక నిర్దిష్టమైన తరచుదనము (frequency) లో నుండు డోలవములు (Oscillation) గల కాంతికిరణములు ఈథరు అను యానకములో పై తరచుదనపు తరంగములుగా జనించి సరళా వర్తగతి యందు ప్రయాణము చేయుచున్నవని ఊహించబడుచున్నది. ఈ ఊహించబడు ఆకాశయానకము యొక్క భౌతిక ధర్మములను కనుగొనుటకు చేయబడిన ప్రయత్నము లన్నియు నిష్ఫలమగుట కాని లేక సరస్పర విరుద్దములగు అసమగ్రమైన నిర్ణయములతో అంతమగుట గాని సంభవించినది. తరువాత కొంతకాలమునకు కాంతి యొక్క తరంగవాదముచే వివరింపబడలేని నూతన దృగ్విషయములు కొన్ని బయల్పడినవి. వాటిలో ముఖ్యమైనది 'ఛాయా విద్యుత్ప్రభావము' (photo electric effect). శూన్యప్రదేశమందుంచబడిన ధాతువు యొక్క ఉపరితలముపై కాంతికిరణములను పడునట్లు చేసిన, ఆ లోహపు ఉపరితలమునుండి విద్యుత్తు యొక్క ఋణశక్తి పూరక మూలాధారమగు ఋణ విద్యుదణువులు (electrons) బహిర్గతము చేయబడుచున్నవి. కాంతి యొక్క తరంగవాదము ననుసరించి, ఆ ఋణ విద్యుదణువుల (ఎలెక్ట్రానుల) శక్తి, ఆ లోహపు ఉపరితలముపై పడు కాంతి పరిమాణమునకు సంబంధ సామ్యములో నుండక, పతన కాంతి నికిరణ (Incident light radiation) పు తరచు దనము యొక్క ప్రమేయము (function) గా నుండునని కనుగొనబడినది. కాంతి యొక్క తరంగ వాదముచే సమన్వయము చేయబడలేని మఱియొక భౌతిక సిద్ధాంత దృగ్విషయము గలదు. అది నల్లని వస్తువుచే వికిరణము(radiate) చేయబడు శక్తి. ఒక నిర్ణీతమగు అధికోష్ణోగ్రత దగ్గర నల్లని వస్తువు ప్రసరింప జేయు శక్తి, తరంగ వాదము యొక్క సిద్ధాంతము ననుసరించి ఊహింపబడిన విధానమునకు ఏమాత్రము సంబంధములేని సామ్యములలో వేరువేరు రంగులందు విభజింపబడుచున్నది.<noinclude><references/></noinclude> rv21lsd75iajon7gx11v9kg6ryna124 104 154729 570971 448541 2026-08-21T11:50:23Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాంతిస్వభావము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> (Spectral radiations) కు సంబంధించిన దృగ్విషయము ఈథరు అను ఊహాయానకము యొక్క భౌతిక ధర్మములను కనుగొనుటకు జరుపబడిన పరిశోధనలనుండి బయల్పడిన పరస్పర విరుద్ధములును, అసందర్భములును అగు పై రెండు అంశములు 'కాంతి తరంగవాదము ప్రమాణాత్మకమేనా ? అను శంకను కలిగింప జేసినవి. అందుచే తరంగవాద సిద్ధాంతము, కాంతి యొక్క పరావర్తనము, వక్రీభవనము, పరస్పర సమాఘాతము(interference), విశ్లేషణము (diffraction) లను సంతృప్తికరముగా వ్యాఖ్యానించినప్పటికిని, ఈ సిద్ధాంతమును త్రోసిపుచ్చి, మఱియొక నూతన భావమును సిద్ధాంతీకరించి చేయవలసి వచ్చినది. ఈ క్రొత్తగా సిద్ధాంతీకరింప చేయబడిన దానినే 'తేజః పరిమాణవాదము' (Quantum Theory of Light) అందురు. ఈ సిద్ధాంతము ప్రకారము కాంతిజనకమునుండి కాంతిశక్తి పరిమాణములలో అనగా తేజః పుంజములుగా వికిరణము చేయబడుచున్నదని ఊహించబడినది. ఈ కాంతి పరిమాణములు నిర్దిష్టమగు తరచుదనము ను లేక రంగులను కలిగిన కిరణములకు నిర్దిష్టమగు విలువలను కలిగియుండునని ఊహించబడు చున్నది. సంప్రదాయ సిద్ధమైన అవిచ్ఛిన్న కాంతి తరంగ వాదమును, ఈ కాంతి యొక్క విచ్ఛిన్న స్వభావము లేక పరిమాణవాదపు స్వభావము వెనుకకు నెట్టినది. కాంతియొక్క పరస్పర సమాఘాతము (Interference), కాంతి విశ్లేషణము (diffraction) లను వ్యాఖ్యానించుటకు తరంగవాదము ఎక్కువ ఉపయోగకరముగా నున్నది. వీనిని సరిగా వ్యాఖ్యానించ లేకపోవుట, ఈ తేజఃకణ వాదమునందలి లోపము ఈ విధముగా కాంతి ద్వివిధ పాత్రలను నిర్వహించుచున్నదను విషయము గుర్తించబడినది.కాంతియొక్క పరస్పర సమాఘాతము (Interference), విశ్లేషణము (diffraction) లను చక్కగా విశదీకరించగల అవిచ్ఛిన్న తరంగవాదము ఒక వైపునను, నల్లని పదార్థపు వికిరణ ప్రసరణము (Black body radiation)ను, ఛాయా విద్యుత్ప్రభావమును (Photo electricity) ను విపులీకరించగల విచ్ఛిన్న తేజః పరిమాణ వాదము (Quantum Theory), ఇంకొకవైపునను ఉన్నవి. వివిధ పరమాణువులు, అణువులనుండి వచ్చు వర్ణమాలా వికిరణముల(Spectral radiations) కు సంబంధించిన దృగ్విషయములను సులభముగా వివరింపజేయుట ఈ తేజః పరిమాణ సిద్ధాంతమునకు అనుకూలమగు మరియొక ముఖ్య సాక్ష్యము. కాంతి యొక్క తరంగ యాంత్రిక సిద్ధాంతము {Wave Mechanical Theory of Light) ఈ రెండు విభిన్న దృక్పథములను సమన్వయ పరచుచున్నది. కాంతికి సంబంధించిన దృగ్విషయముల నన్నిటిని చక్కగా సమస్వయము చేసికొనుటకు ఈ క్రొత్త సిద్ధాంతము వీలుగా నున్నది. కాంతి, స్థూల ఫలితముల సందర్భములలో తరంగ రూపము నొందుననియు, ఆణుపరమాణువులలో సంబంధము కల్గిన సూక్ష్మఫలితముల సందర్భములలో తేజః పరిమాణ రూపమును పొందుననియు ఈ క్రొత్త సిద్ధాంతపు సారాంశము. ఈ విధముగా కాంతి యొక్క సర్వ సమన్వయ సిద్ధాంతము స్థాపించబడినది. '''1. కాంతియొక్క రంగు:''' సూర్యుడును పలురకములగు కాంతిజనకములును తెల్లని కాంతిని ప్రసరింప జేయును. ఈ తెల్లని కాంతి పట్టకముగుండా ప్రసరింప చేయబడినప్పుడు, అది దాని ఘటక వర్ణములుగా విభజింపబడును. ఈ కాంతిజనకము లన్నిటినుండి బహిర్గతమగు కిరణప్రసరణములతో వర్ణమాల యందలి ఎఱుపునుండి ఊదారంగు వరకుగల కాంతి ప్రసరణములు మాత్రమే కంటికి కనిపించును. ఒక చివర అరుణవర్ణము తరువాతను, రెండవ చివర ఊదారంగు తరువాతను కంటిని ఉత్తేజపరచలేని కిరణములు గలవు. వర్ణమాలకు చెందిన శాస్త్రీయ విజ్ఞానమునందు ఈ అదృశ్య భాగములోని వాటిని అతి రక్త కిరణము (Infra red) అనియు, అతి నీలలోహిత కిరణము (ultra violet) లనియు పిలిచెదరు. తరచుదనము యొక్క లేక తరంగ దైర్ఘ్యముల సహాయమువలన వేరువేరు రంగులను గుర్తింతురు. కాంతి తరంగముల నిడుపులనుబట్టి ఆయా రంగుల కిరణములను గుర్తింప వచ్చును. వివిధ కిరణ ప్రసరణముల యొక్క వర్ణమాలా లక్షణములను బట్టి వివిధములగు కాంతిజనక ములను గుర్తింపవచ్చును. విద్యుద్దీపమునుండి, కర్బన విద్యుత్ ధనువునుండి వెలువడు కిరణముల వర్ణమాలలు అవిచ్ఛిన్నముగానుండి అందలి ఘటక వర్ణములు క్రమముగా నొకదానితో నింకొకటి కలియుచు ఉండును, సోడియము<noinclude><references/></noinclude> pl7d0httaf1ds14doxnj0z7v7hitylp 104 184589 570883 561863 2026-08-20T16:34:37Z రవిచంద్ర 146 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 570883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="రవిచంద్ర" /></noinclude>యింకొకడు కలఁడు. అతనిని గూర్చి దొరతనమువారి ప్రాచ్యలిఖితపుస్తకభాండాగారమువారు ప్రకటించిన ‘యక్షగానములు - దండకములు’ అను 8.వ సంపుటమునఁ గొంతవిషయము కలదు. అతఁడు వ్రాసిన దండకములోని ‘మాధురీసాధురీతిౝ రచించెౝ బ్రియావల్లకీభాతిఁ జేతోభవారాతిపై నూత్నశృంగార మీదండకం బాంధ్రభాషాకవిగ్రామణిౝ జక్కయామాత్య నారాయణ శ్రీసుధీమాధవాఖ్యావనీదేవతా విశ్వనాథప్రధానీందు పోలాంబికాపుత్రుఁడుౝ ధూర్జటి ప్రాఖ్యుఁడుౝ జేసె ముఖ్యంబగు మూఁడు లోకంబులన్ —’ అను భాగమునుబట్టి యితఁడు పోలాంబికావిశ్వనాథులపుత్రుఁ డని తెలియుచున్నది. దండకమున నితని పితృ, పితామహ, ప్రపితామహుల పేరులును ఉటంకింపఁబడినట్లున్నది. కాని యాయంశ మిందు స్పష్టముగాఁ గానవచ్చుట లేదు. మహాకవి ధూర్జటి తన కులగోత్రములను గూర్చి చెప్పికొనకపోయినను, ఇతని మనుమఁడును, ‘కుమారధూర్జటి’ బిరుదాంచితుఁడు నగు వేంకటార్యుఁడు రచించిన ‘కృష్ణరాయవిజయము’ను బట్టి యీతఁ డాపస్తంబసూత్రుఁ డనియు, భారద్వాజగోత్రుఁడనియు, పాకనాటి యార్వేలనియోగి యనియుఁ దెలియుచున్నది. మాహాత్మ్యములు ప్రౌఢప్రబంధములుగా రచింపఁబడుట 16-వ శతాబ్దిలోనే ప్రారంభింపఁబడియుండవచ్చును. తెనాలి రామకృష్ణకవి రచించిన ‘పాండురంగమాహాత్మ్యము’నకుఁ బిదప కవితావిషయమున ఎన్నఁదగిన మాహాత్మ్యరూపప్రబంధములలో శ్రీకాళహస్తిమాహాత్మ్యమే తొలుతటిది. పెక్కువిషయ<noinclude><references/></noinclude> no44wspgmkhtcft9mrer66a1jwlrub6 104 184590 570884 561864 2026-08-20T16:39:55Z రవిచంద్ర 146 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 570884 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="రవిచంద్ర" /></noinclude>ములలో నీ రెండింటికిని పోలికలు కానవచ్చుచున్నవి. రెండును ప్రౌఢప్రబంధములు; కవు లిరువురును రాయలసభలోని అష్టదిగ్గజములలోనివారే. రెండింటి కవులును వ్యాకరణశృంఖలలకు లొంగక స్వేచ్ఛగా సంచరించిరి. రెండును ధనమునకయి వ్రాయఁబడని గ్రంథములే. రెండింటను కీటకములు, మృగములును ముక్తిని పొందిన కథలు కలవు. కథలను చర్వితచర్వణముగఁ గూర్చినను క్రొత్తదనమువలనఁ క్రొత్తగానే తోఁపించి, చదువరులకు విసువు కలిగింపనిరీతి కూర్పు రెండింటను గలదు. సరిసమానములగు లోకోక్తులు రెండింటను గలవు. ఇఁక భేద మేమన — పాండురంగమాహాత్మ్యము వైష్ణవమతప్రశస్తి ప్రతిపాదకము; శ్రీకాళహస్తిమాహాత్మ్యము శైవమతప్రాశస్థ్య ప్రతిపాదకము. ధూర్జటి, రామకృష్ణులకుఁ గొలఁదిపాటి విరోధము ఉండినట్లు — {{Telugu poem|type=|lines=<poem>‘స్తుతమతియైన యాంధ్రకవి ధూర్జటి పల్కుల కేల గల్గె నీ యతులితమాధురీమహిమ’——</poem>|ref=}} అని శ్రీకృష్ణదేవరాయలవా రిచ్చిన సమస్యయు, దానికి తెనాలి రామకృష్ణుఁ డొసఁగిన {{Telugu poem|type=|lines=<poem>‘... ...హా! తెలిసెౝ భువనైకమోహనో ద్ధత సుకుమారవారవనితాజనతాఘనతాపహార సం తతమధురాధరోదిత సుధారసధారలఁ గ్రోలుటంజుమీ!’</poem>|ref=}} అను సమాధానమును తెలుపుచున్నవి. పయివిషయమువలన ధూర్జటికవి వేశ్యాలోలుఁ డను ప్రతీతి కలుగుచున్నందున అట్టి ప్రథను సహింపని ముద్రిత<noinclude><references/></noinclude> tinuk1f220mivdlrreavevpm7cpfjcz 106 186499 570927 504735 2026-08-21T06:02:36Z Rajasekhar1961 50 570927 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[కుశలవోపాఖ్యానము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:రామనార్య|రామనార్య]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=[[రచయిత:విఠలదేవుని సుందరశర్మ]] |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=తంజావూరు సరస్వతీమహల్ |చిరునామా=తంజావూరు |సంవత్సరం=1951 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} sfnvhelb2uzmesnws5sa1s0e9ruq5yt 104 205469 570936 535669 2026-08-21T06:24:00Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>ఉపాపకరీతులను గుర్తించి యావేశతత్పరత్వమున జల్పించు నైజనుకవి. నవీనాంధ్రకవులలో వెంకటశర్మ కర్హమగు స్థానమును నిర్ణయించుటయందాతని పద్యలక్షణమునుగాని కావ్యాంశముల యౌచిత్యమునుగాని, శివ్యబాహుళ్యమునుగాని, మానసికవిభూతులగాని పరిగణింప దగదు. తిరుపతి వెంకటేశ్వరుల వలె వేలకొలది బాలకవులకు కావ్యభిక్షములిడిన యాదర్శసిద్ధి వెంకటశర్మకు కలుగలేదు. రాయప్రోలు సుబ్బరాయనివలె తియ్యని తెలుగుపలుకుల తేనియలూరగూర్చి చిత్రించిన పదశిల్పి కాడు. భావ విమర్శనము కాని, యలౌకికాభిప్రాయ సంస్ఫురణముగాని గావించిన కావ్యోపన్యాసకుడు కాడు. తెలుగుదేశమన వెంకటశర్మ మొలకెత్తజేసిని నవ్యవైఖరులచే గాని కావ్యభేరీని నాదార్భాటమున గాని, పేరుపేపంపునగాని, యాతని మే మెంచుటలేదు. ధన విద్యాసంస్కార బాహుళ్యములేక నొంటరిగా భూతప్రపంచము నవలోకించి,యెల్లెడల నీశ్వరనిర్మాణవైదుష్యసౌందర్యమును గుర్తించి దయానుకంపమున, తీరని భక్తితో, నాధునిక దివ్యపద్ధతుల స్వతంత్రముగ ననుభవించిన నిసర్గసూరి యగుటచే మామన్ననకు గురియగుచున్నాడు. వెంకటశర్మ భక్తుడు, ఉపాసకుడు, కరుణాంతి రంగుడు. భూతాత్మకమై సమాన ప్రపత్తితో నెల్లెడల రాజిల్లు దివ్య స్వరూపమునుగుర్తించి సంతసించి, యుప్పొంగు వినయవివేకి. కావ్య వైఖరులలో నవీనాంధ్రమునకు నూత్నఫణతులు లేర్పచకపోలేదు. కాని కార్యసిద్ధికన్న, ప్రతిభభాప్రాచుర్య గాంభీర్యముకన్న వెంకటశర్మ సచ్చరిత్రమే, యాతిని నిర్మలకరుణాంతరంగమే, భక్తలక్షణములే యాతని నవీనదివ్యాంధ్ర కవిత్వమునకు మూలపురుషుని జేయుచున్నవి. పోతనాదులగు తెలుగుభక్తులు హైందవపురాణేతిహాసములందు ప్రసిద్ధమైన మార్గములు నీశ్వర గుణాభివర్ణన మొనర్చుచుండిరి. రాచకవులు దారవీరగుణశోభితులైన చారిత్ర పురుషుల నభివర్ణించినట్టు, ప్రాచీనదివ్యాంధ్రకవు లవతారగాధలను భగవంతుని, యపారనుహిమోన్నతుని మహావిర్భావసందర్భములలో చిత్రించుచుండిరి. వీరు దేవుని భట్రాజులు ౼ వందికవులు. వీరి రసావేశమనుభూతమై యుండవచ్చును. రాజకవుల ప్రభుభక్తియు నటులనే గౌరవసద్బావసంజనితమై యుండవచ్చును. వీరి మనశుద్ధిని మేము శంకింపము. కాని ప్రాచీన తెలుగుకవులలో దివ్యలౌకిక కావ్యముల చెప్పిన రెండు తెరంగులవారు. మహాగణములున్న పట్టులనే కావ్యసామాగ్రిగ నంగీకరించిరి. పోతనాదిభక్తకవులు భగవంతుని మానవ రూపమున బొగడిరి. "హైందవవేగాంతులు "ఈశ్వరస్సర్వభూతానాం హృద్దేశేకర్జున తీష్ఠరి" “భూతమయుం డీశ్వరుఁడని” యు "ఆత్మవత్ సర్వ భూతాని యః పశ్యతి స పశ్యతి” యనియు మున్నగు వాక్యములతో సిద్ధాంత లక్షణముగ నీశ్వరస్వరూపమును వర్ణించుచుండిరి. కాని, కావ్యశిల్పాడలందు ధేనతో పాసనయంతయు స్త్రీ పురుపరూపముననే జరుగుచుండెను. “జంతూనాం నరజన్మ” నుత్తమమనియు, మానసప్రభావమున మానవు డీశ్వరసాదృశ్యమును సమీపించెననియు, అందుచే విపరీతమహాగుణంబు లేర్పడిన స్త్రీ పురుషులే భగవవాత్సస్వరూపవిగాజితులుగ, భగవంతునిగ నెంచదగుదురనియు వాదించ వచ్చును. కాని వేదాంతోపన్యాసము లందు కనుపడు అద్వైతము, నిర్గుణజగద్వ్యాప్త పరతత్వలక్షణములు కావ్యములం దెచ్చటను కానరావు. ప్రాచీనకవుల దేవోపాసనమంతయు విశిష్టాద్వైతము మానవసంపూజనము. కాని భూతమయుడై, సర్వసబుడైన భగవంతుని యారాధించుట కాదు. ఇది మనదేశపు ప్రాచీనభక్తకవులలక్షణము మాత్రమే కాదు; కాలస్వభావము. ఆకాలమున జగమంతట, భగవంతుని మానవరూపమున మహాగుణగరిష్ఠునిగ పూజించుచుండిరి. సూరుపియు కురూపియు, ద్రవ్యైశ్వర్య విఖ్యాతుడు, దారిద్య్రపీడితుడును, మంచివాడు చెడ్డవాడు సమానులనియు, భగవంతుని లీలా స్వరూపపాచుర్యసాధనములనియు భావించు శక్తి 18వ శతాబ్దాంతమునకు గాని యేర్పడలేదు. 19ప శతాబ్దాంతమునకు శాస్త్ర పరిశోధనల వెలుగున పరిమాణువు మొదలు బ్రహ్మాండమువరకు గల సమస్తచేతనాచేతనమగు భూతరాసులన్నియు నొక విధమగు పరధర్మముల ననుసరించి నడచుచు నొక చైతన్య కాంతిని వెదజల్లుచు, సమానగౌరవార్ధములై భగవత్స్వరూప నిర్ణాయక సాధనలై వెలుగొందునను యూహ ప్రపంచమంతట నేర్పడినది. ఈ విజ్ఞానము శాస్త్ర పరిచయమున గాని, కావ్యపఠనమునగాని, కళావలోకనమునగాని, యోగాభ్యాసమునగాని, భక్తిసాధనచేగాని సిద్ధించినదికాదు. ఇట్టి సంస్కారసంజనితమైన విశ్వవిజ్ఞాన మిదివర కెవరికో యొకరికి గలుగుచుండెను. ప్రస్తుతమున నిది. “ఏవం ఇత్థంవా మాంసిద్ది” అను యీశ్వర సంకల్పప్రాబల్యమున జగత్సామాన్యధర్మమై చదివినవారికిని, చదువనివారికిని, యోగులకును, భవబంధనిబద్ధులకును సమానమానసిక లక్షణమై దనరారుచున్నది. ఈనాటిదేవుడు దేవకీనందనుడు కాడు. కైలాసవాసియగు మదనవిరోధియు గాడు. భూతమయముయిక<noinclude><references/></noinclude> rdv3ew1bv5f0anso6hkc5ui9sxfrirm 104 205498 570948 535868 2026-08-21T07:25:05Z Brjswiki 6801 570948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>భావోద్రేకమును జిందాడు బాలకవులెల్లరు తమతమ కల్పనల వారి కందించి, తెలుగు బాసకు వన్నె లిడుచుండిరి. కృష్ణాపత్రికాధిపుడు ముట్నూరి కృష్ణారాయడు నవ్యకవుల నెంతయు ప్రోత్సహించు చుండెను. వీరును, ఆంధ్ర సంచికలును, 1912 లగాయతు తెలుగు కవిత్వము నెంతయు ప్రోత్సహించి నవీనాంధ్రకావ్యవైఖరుల నేర్పరచినవి. అందు ముఖ్యముగా నాంధ్ర భారతి, తదనుసారి గ్రంథాలయ సర్వస్వము, మనము విమర్శింప బోయెడి వెంకటశర్మ, సుబ్బారావు, గు| అప్పారావు మున్నగువారిని ముందునకు వచ్చి యసమాన భాషా సేవ యెనర్చియున్నది. వంగీయ "modern Review" ను అనుకరించి మనసారస్వతవిజృంభణ మేర్పడలేదు. వంగీయులే కాలప్రభావమున తమరీతుల గైకొనిరో, ఆంధ్రులాకాలోపదేశముల నందుకొనియే విస్తరిల్లుచున్నారు,కాలమే. యీశ్వరసంకల్పమే సర్వ ప్రయత్నములకు మూలకారణము. అనుకరణము కాదు. ఈ తత్మమే నా విమర్శనలన్నిటియందును గోరించును. విమర్శిన్నావైఖిరియు, కూర్పుయు కాలస్వరూపవిజ్ఞానమున నమర్చబడి యుండుట నా చదువవారు లెల్ల జరిగినదే. "విత్తవయోరూప విద్యాబలైశ్వర్య జన్మకర్మంబుల” నేర్పడు మన పౌరుషములన్నియు కాలానుకూల్యతలేక, నీశ్వరసంకల్పసాహాయ్య మమరక, నడుగంటి నామరూపము లెరుగకుండును. కాలమనుమాలింప నీశ్వరుడు ధర్మప్రకటనౌత్సాహమును మనల నావేశించి, దుమికింప నానావిషయములందు మాతృస్వరూపనిర్ణయి మొనర్పగలుగు చున్నాము. వెంకటశర్మ రచించిన ఖండకావ్యములు, పద్యావళులు, గీతమాలికలు, పాటలు, 1911-33 వరకు బ్రచురింపబడిన తెలుగు, వార, దైనిక, మాసపత్రిక లనేకములందు గాననగును. ఈతని పదములు సులలితముగ చక్కనిధారతో విన సొంపుగనుండి వ్యాకరణదోషములు కాని గ్రామ్యప్రయోగదీక్ష గాని లేక సుభోధకముగ నుండును. తిరుపతి వెంకటేశ్వరుల పదజాలము వాడుకదైనపడు కొన్నిపట్ల పేలవముగను, విష్యతుల్యముగను ఉండును. భారతాంగీకారమొస్సిన నొప్పు గాక! రాయప్రోలు సుబ్బరావు గారిని మాధుర్యమున నేకని తీసిపోవు కాని అన్యమయిన సులభములు .............. మమర గూర్చినట్లుండును. శైలిలో వెంటశర్మ తెలుగు గురజాడ అప్పారావుగారి సారళ్యమును, అంతకన్న తక్కువ ప్రయత్న సంపాదిత లక్షణములును గల్గియుండును. ..... అను విద్యావతీయందళి పదజాల మపారమాధుర్య నెప్పమున్నది. పద్యములకూర్పు కొన్నితావుల పోతనధోరణితోను, మరికొన్నిట తిరుపతికవుల ధారా సారళ్యములను గోచరించును. పోతనఫక్కీలో నీరెండు పద్యములు: {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> కేళీవనముల యందును గేలీవాపికలఁ దుంగగిరిశిఖరములన్ గేలీసరోవరంబుల బాళి౯విహరింతు బ్రసవపాళి౯ హాళి౯</poem>|ref=}} {{left|(ఇందిందిరము 1911}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> మృగములవలె ఖగములవలె నగములవలెఁ జిత్రగతుల నానాగతుల౯ గగనమను నాటతెరపై నగపడి జగమలఁరజేతు వహహ! పయోరా!</poem>|ref=}} {{left|(ధారాధరము)}} {Telugu poem|type=శా.|lines=<poem> దేశంబే భవనంబు సోదరులు నీ ::దేశీయులే! మాకు నీ దేశారాధన జీవనవ్రతమె భ ::క్తిన్ రక్తి గల్గీంచు నీ దేశంబున్ బటుశక్తి యుక్తి నభి ::వృద్ధి౯ జేయుచున్నటి యా దేశంబున్ భగవంతుఁడరిద్దని బ్రసా ::దించె౯జుమీ! నీకు నో</poem>|ref=}} దేశానందిక రా! ...(పీఠికాపురాధీశ్వరుడు 1912) అను పద్దెము తిరుపతికవుల పోకడల సూచించి చున్నది. వృత్తము లల్లుటలో నీతని ధార యీనాటి భావకవుల కన్న నెక్కుడు ప్రబంధ వైఖరుల నొప్పుచున్నది. {Telugu poem|type=శా.|lines=<poem> సుకుమారీమణు లెందరెందరో మహా ::శుద్ధాంత సౌధంబులం దకళంక స్థిర సౌఖ్యలీలల నసూ ::ర్యంపశ్యలై యొప్పు వా రకటా! రాజ్యరమానుభూతిమతి మై ::నల్లాడుచుండుగ నే టికి నింకన్ మగవారిపౌరుషము వీ ::టీన్ బోయెనే నేటికిన్.</poem>|ref=}} {{left|(ఆంధ్రప్రబోధము, 1922)}} పద్యముల యల్లికలో చక్కని సహ్రస్ర వాహ ముప్పునవి పెరిగిచకలు దండకములు కలవు. అందునిక కాపురాధీశునిగూర్చి చెప్పిన {Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem> పుట్టినాడువుకదా ! భువనప్రసిద్ధమై ::సరిమించు వెలమవంశంబునందు పట్టినాడవుకదా! బహుపుణ్యపరిపాక ::లబ్ధమై తగురాజ్యలక్ష్మి కేలీ..</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> bozc4eop6u24qo8f0qaxsbym531uo11 570950 570948 2026-08-21T07:51:53Z Brjswiki 6801 570950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>భావోద్రేకమును జిందాడు బాలకవులెల్లరు తమతమ కల్పనల వారి కందించి, తెలుగు బాసకు వన్నె లిడుచుండిరి. కృష్ణాపత్రికాధిపుడు ముట్నూరి కృష్ణారాయడు నవ్యకవుల నెంతయు ప్రోత్సహించు చుండెను. వీరును, ఆంధ్ర సంచికలును, 1912 లగాయతు తెలుగు కవిత్వము నెంతయు ప్రోత్సహించి నవీనాంధ్రకావ్యవైఖరుల నేర్పరచినవి. అందు ముఖ్యముగా నాంధ్ర భారతి, తదనుసారి గ్రంథాలయ సర్వస్వము, మనము విమర్శింప బోయెడి వెంకటశర్మ, సుబ్బారావు, గు| అప్పారావు మున్నగువారిని ముందునకు వచ్చి యసమాన భాషా సేవ యెనర్చియున్నది. వంగీయ "modern Review" ను అనుకరించి మనసారస్వతవిజృంభణ మేర్పడలేదు. వంగీయులే కాలప్రభావమున తమరీతుల గైకొనిరో, ఆంధ్రులాకాలోపదేశముల నందుకొనియే విస్తరిల్లుచున్నారు,కాలమే. యీశ్వరసంకల్పమే సర్వ ప్రయత్నములకు మూలకారణము. అనుకరణము కాదు. ఈ తత్మమే నా విమర్శనలన్నిటియందును గోరించును. విమర్శిన్నావైఖిరియు, కూర్పుయు కాలస్వరూపవిజ్ఞానమున నమర్చబడి యుండుట నా చదువవారు లెల్ల జరిగినదే. "విత్తవయోరూప విద్యాబలైశ్వర్య జన్మకర్మంబుల” నేర్పడు మన పౌరుషములన్నియు కాలానుకూల్యతలేక, నీశ్వరసంకల్పసాహాయ్య మమరక, నడుగంటి నామరూపము లెరుగకుండును. కాలమనుమాలింప నీశ్వరుడు ధర్మప్రకటనౌత్సాహమును మనల నావేశించి, దుమికింప నానావిషయములందు మాతృస్వరూపనిర్ణయి మొనర్పగలుగు చున్నాము. వెంకటశర్మ రచించిన ఖండకావ్యములు, పద్యావళులు, గీతమాలికలు, పాటలు, 1911-33 వరకు బ్రచురింపబడిన తెలుగు, వార, దైనిక, మాసపత్రిక లనేకములందు గాననగును. ఈతని పదములు సులలితముగ చక్కనిధారతో విన సొంపుగనుండి వ్యాకరణదోషములు కాని గ్రామ్యప్రయోగదీక్ష గాని లేక సుభోధకముగ నుండును. తిరుపతి వెంకటేశ్వరుల పదజాలము వాడుకదైనపడు కొన్నిపట్ల పేలవముగను, విష్యతుల్యముగను ఉండును. భారతాంగీకారమొస్సిన నొప్పు గాక! రాయప్రోలు సుబ్బరావు గారిని మాధుర్యమున నేకని తీసిపోవు కాని అన్యమయిన సులభములు .............. మమర గూర్చినట్లుండును. శైలిలో వెంటశర్మ తెలుగు గురజాడ అప్పారావుగారి సారళ్యమును, అంతకన్న తక్కువ ప్రయత్న సంపాదిత లక్షణములును గల్గియుండును. ..... అను విద్యావతీయందళి పదజాల మపారమాధుర్య నెప్పమున్నది. పద్యములకూర్పు కొన్నితావుల పోతనధోరణితోను, మరికొన్నిట తిరుపతికవుల ధారా సారళ్యములను గోచరించును. పోతనఫక్కీలో నీరెండు పద్యములు: {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> కేళీవనముల యందును గేలీవాపికలఁ దుంగగిరిశిఖరములన్ గేలీసరోవరంబుల బాళి౯విహరింతు బ్రసవపాళి౯ హాళి౯</poem>|ref=}} {{right|(ఇందిందిరము 1911)}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> మృగములవలె ఖగములవలె నగములవలెఁ జిత్రగతుల నానాగతుల౯ గగనమను నాటతెరపై నగపడి జగమలఁరజేతు వహహ! పయోరా!</poem>|ref=}} {{right|(ధారాధరము)}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem> దేశంబే భవనంబు సోదరులు నీ ::దేశీయులే! మాకు నీ దేశారాధన జీవనవ్రతమె భ ::క్తిన్ రక్తి గల్గీంచు నీ దేశంబున్ బటుశక్తి యుక్తి నభి ::వృద్ధి౯ జేయుచున్నటి యా దేశంబున్ భగవంతుఁడరిద్దని బ్రసా ::దించె౯జుమీ! నీకు నో</poem>|ref=}} దేశానందిక రా! ...(పీఠికాపురాధీశ్వరుడు 1912) అను పద్దెము తిరుపతికవుల పోకడల సూచించి చున్నది. వృత్తము లల్లుటలో నీతని ధార యీనాటి భావకవుల కన్న నెక్కుడు ప్రబంధ వైఖరుల నొప్పుచున్నది. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> సుకుమారీమణు లెందరెందరో మహా ::శుద్ధాంత సౌధంబులం దకళంక స్థిర సౌఖ్యలీలల నసూ ::ర్యంపశ్యలై యొప్పు వా రకటా! రాజ్యరమానుభూతిమతి మై ::నల్లాడుచుండుగ నే టికి నింకన్ మగవారిపౌరుషము వీ ::టీన్ బోయెనే నేటికిన్</poem>|ref=}} (ఆంధ్రప్రబోధము, 1922) పద్యముల యల్లికలో చక్కని సహ్రస్ర వాహ ముప్పునవి పెరిగిచకలు దండకములు కలవు. అందునిక కాపురాధీశునిగూర్చి చెప్పిన {Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem> పుట్టినాడువుకదా ! భువనప్రసిద్ధమై ::సరిమించు వెలమవంశంబునందు పట్టినాడవుకదా! బహుపుణ్యపరిపాక ::లబ్ధమై తగురాజ్యలక్ష్మి కేలీ..</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 8a1bnvg9o9amg9ofhi5pn7xmndq426m 570951 570950 2026-08-21T07:54:36Z Brjswiki 6801 570951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>భావోద్రేకమును జిందాడు బాలకవులెల్లరు తమతమ కల్పనల వారి కందించి, తెలుగు బాసకు వన్నె లిడుచుండిరి. కృష్ణాపత్రికాధిపుడు ముట్నూరి కృష్ణారాయడు నవ్యకవుల నెంతయు ప్రోత్సహించు చుండెను. వీరును, ఆంధ్ర సంచికలును, 1912 లగాయతు తెలుగు కవిత్వము నెంతయు ప్రోత్సహించి నవీనాంధ్రకావ్యవైఖరుల నేర్పరచినవి. అందు ముఖ్యముగా నాంధ్ర భారతి, తదనుసారి గ్రంథాలయ సర్వస్వము, మనము విమర్శింప బోయెడి వెంకటశర్మ, సుబ్బారావు, గు| అప్పారావు మున్నగువారిని ముందునకు వచ్చి యసమాన భాషా సేవ యెనర్చియున్నది. వంగీయ "modern Review" ను అనుకరించి మనసారస్వతవిజృంభణ మేర్పడలేదు. వంగీయులే కాలప్రభావమున తమరీతుల గైకొనిరో, ఆంధ్రులాకాలోపదేశముల నందుకొనియే విస్తరిల్లుచున్నారు,కాలమే. యీశ్వరసంకల్పమే సర్వ ప్రయత్నములకు మూలకారణము. అనుకరణము కాదు. ఈ తత్మమే నా విమర్శనలన్నిటియందును గోరించును. విమర్శిన్నావైఖిరియు, కూర్పుయు కాలస్వరూపవిజ్ఞానమున నమర్చబడి యుండుట నా చదువవారు లెల్ల జరిగినదే. "విత్తవయోరూప విద్యాబలైశ్వర్య జన్మకర్మంబుల” నేర్పడు మన పౌరుషములన్నియు కాలానుకూల్యతలేక, నీశ్వరసంకల్పసాహాయ్య మమరక, నడుగంటి నామరూపము లెరుగకుండును. కాలమనుమాలింప నీశ్వరుడు ధర్మప్రకటనౌత్సాహమును మనల నావేశించి, దుమికింప నానావిషయములందు మాతృస్వరూపనిర్ణయి మొనర్పగలుగు చున్నాము. వెంకటశర్మ రచించిన ఖండకావ్యములు, పద్యావళులు, గీతమాలికలు, పాటలు, 1911-33 వరకు బ్రచురింపబడిన తెలుగు, వార, దైనిక, మాసపత్రిక లనేకములందు గాననగును. ఈతని పదములు సులలితముగ చక్కనిధారతో విన సొంపుగనుండి వ్యాకరణదోషములు కాని గ్రామ్యప్రయోగదీక్ష గాని లేక సుభోధకముగ నుండును. తిరుపతి వెంకటేశ్వరుల పదజాలము వాడుకదైనపడు కొన్నిపట్ల పేలవముగను, విష్యతుల్యముగను ఉండును. భారతాంగీకారమొస్సిన నొప్పు గాక! రాయప్రోలు సుబ్బరావు గారిని మాధుర్యమున నేకని తీసిపోవు కాని అన్యమయిన సులభములు .............. మమర గూర్చినట్లుండును. శైలిలో వెంటశర్మ తెలుగు గురజాడ అప్పారావుగారి సారళ్యమును, అంతకన్న తక్కువ ప్రయత్న సంపాదిత లక్షణములును గల్గియుండును. ..... అను విద్యావతీయందళి పదజాల మపారమాధుర్య నెప్పమున్నది. పద్యములకూర్పు కొన్నితావుల పోతనధోరణితోను, మరికొన్నిట తిరుపతికవుల ధారా సారళ్యములను గోచరించును. పోతనఫక్కీలో నీరెండు పద్యములు: {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> కేళీవనముల యందును గేలీవాపికలఁ దుంగగిరిశిఖరములన్ గేలీసరోవరంబుల బాళి౯విహరింతు బ్రసవపాళి౯ హాళి౯</poem>|ref=}} {{right|(ఇందిందిరము 1911)}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> మృగములవలె ఖగములవలె నగములవలెఁ జిత్రగతుల నానాగతుల౯ గగనమను నాటతెరపై నగపడి జగమలఁరజేతు వహహ! పయోరా!</poem>|ref=}} {{right|(ధారాధరము)}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem> దేశంబే భవనంబు సోదరులు నీ ::దేశీయులే! మాకు నీ దేశారాధన జీవనవ్రతమె భ ::క్తిన్ రక్తి గల్గీంచు నీ దేశంబున్ బటుశక్తి యుక్తి నభి ::వృద్ధి౯ జేయుచున్నటి యా దేశంబున్ భగవంతుఁడరిద్దని బ్రసా ::దించె౯జుమీ! నీకు నో</poem>|ref=}} దేశానందిక రా! ...(పీఠికాపురాధీశ్వరుడు 1912) అను పద్దెము తిరుపతికవుల పోకడల సూచించి చున్నది. వృత్తము లల్లుటలో నీతని ధార యీనాటి భావకవుల కన్న నెక్కుడు ప్రబంధ వైఖరుల నొప్పుచున్నది. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> సుకుమారీమణు లెందరెందరో మహా ::శుద్ధాంత సౌధంబులం దకళంక స్థిర సౌఖ్యలీలల నసూ ::ర్యంపశ్యలై యొప్పు వా రకటా! రాజ్యరమానుభూతిమతి మై ::నల్లాడుచుండుగ నే టికి నింకన్ మగవారిపౌరుషము వీ ::టీన్ బోయెనే నేటికిన్</poem>|ref=}} {{right|(ఆంధ్రప్రబోధము, 1922)}} పద్యముల యల్లికలో చక్కని సహ్రస్ర వాహ ముప్పునవి పెరిగిచకలు దండకములు కలవు. అందునిక కాపురాధీశునిగూర్చి చెప్పిన {Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem> పుట్టినాడువుకదా ! భువనప్రసిద్ధమై ::సరిమించు వెలమవంశంబునందు పట్టినాడవుకదా! బహుపుణ్యపరిపాక ::లబ్ధమై తగురాజ్యలక్ష్మి కేలీ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 5m8q8b8yh5i3oo0ilqegpct9dxi6ju6 570952 570951 2026-08-21T07:58:04Z Brjswiki 6801 570952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>భావోద్రేకమును జిందాడు బాలకవులెల్లరు తమతమ కల్పనల వారి కందించి, తెలుగు బాసకు వన్నె లిడుచుండిరి. కృష్ణాపత్రికాధిపుడు ముట్నూరి కృష్ణారాయడు నవ్యకవుల నెంతయు ప్రోత్సహించు చుండెను. వీరును, ఆంధ్ర సంచికలును, 1912 లగాయతు తెలుగు కవిత్వము నెంతయు ప్రోత్సహించి నవీనాంధ్రకావ్యవైఖరుల నేర్పరచినవి. అందు ముఖ్యముగా నాంధ్ర భారతి, తదనుసారి గ్రంథాలయ సర్వస్వము, మనము విమర్శింప బోయెడి వెంకటశర్మ, సుబ్బారావు, గు| అప్పారావు మున్నగువారిని ముందునకు వచ్చి యసమాన భాషా సేవ యెనర్చియున్నది. వంగీయ "modern Review" ను అనుకరించి మనసారస్వతవిజృంభణ మేర్పడలేదు. వంగీయులే కాలప్రభావమున తమరీతుల గైకొనిరో, ఆంధ్రులాకాలోపదేశముల నందుకొనియే విస్తరిల్లుచున్నారు,కాలమే. యీశ్వరసంకల్పమే సర్వ ప్రయత్నములకు మూలకారణము. అనుకరణము కాదు. ఈ తత్మమే నా విమర్శనలన్నిటియందును గోరించును. విమర్శిన్నావైఖిరియు, కూర్పుయు కాలస్వరూపవిజ్ఞానమున నమర్చబడి యుండుట నా చదువవారు లెల్ల జరిగినదే. "విత్తవయోరూప విద్యాబలైశ్వర్య జన్మకర్మంబుల” నేర్పడు మన పౌరుషములన్నియు కాలానుకూల్యతలేక, నీశ్వరసంకల్పసాహాయ్య మమరక, నడుగంటి నామరూపము లెరుగకుండును. కాలమనుమాలింప నీశ్వరుడు ధర్మప్రకటనౌత్సాహమును మనల నావేశించి, దుమికింప నానావిషయములందు మాతృస్వరూపనిర్ణయి మొనర్పగలుగు చున్నాము. వెంకటశర్మ రచించిన ఖండకావ్యములు, పద్యావళులు, గీతమాలికలు, పాటలు, 1911-33 వరకు బ్రచురింపబడిన తెలుగు, వార, దైనిక, మాసపత్రిక లనేకములందు గాననగును. ఈతని పదములు సులలితముగ చక్కనిధారతో విన సొంపుగనుండి వ్యాకరణదోషములు కాని గ్రామ్యప్రయోగదీక్ష గాని లేక సుభోధకముగ నుండును. తిరుపతి వెంకటేశ్వరుల పదజాలము వాడుకదైనపడు కొన్నిపట్ల పేలవముగను, విష్యతుల్యముగను ఉండును. భారతాంగీకారమొస్సిన నొప్పు గాక! రాయప్రోలు సుబ్బరావు గారిని మాధుర్యమున నేకని తీసిపోవు కాని అన్యమయిన సులభములు .............. మమర గూర్చినట్లుండును. శైలిలో వెంటశర్మ తెలుగు గురజాడ అప్పారావుగారి సారళ్యమును, అంతకన్న తక్కువ ప్రయత్న సంపాదిత లక్షణములును గల్గియుండును. ..... అను విద్యావతీయందళి పదజాల మపారమాధుర్య నెప్పమున్నది. పద్యములకూర్పు కొన్నితావుల పోతనధోరణితోను, మరికొన్నిట తిరుపతికవుల ధారా సారళ్యములను గోచరించును. పోతనఫక్కీలో నీరెండు పద్యములు: {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> కేళీవనముల యందును గేలీవాపికలఁ దుంగగిరిశిఖరములన్ గేలీసరోవరంబుల బాళి౯విహరింతు బ్రసవపాళి౯ హాళి౯</poem>|ref=}} {{right|(ఇందిందిరము 1911)}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> మృగములవలె ఖగములవలె నగములవలెఁ జిత్రగతుల నానాగతుల౯ గగనమను నాటతెరపై నగపడి జగమలఁరజేతు వహహ! పయోరా!</poem>|ref=}} {{right|(ధారాధరము)}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem> దేశంబే భవనంబు సోదరులు నీ ::దేశీయులే! మాకు నీ దేశారాధన జీవనవ్రతమె భ ::క్తిన్ రక్తి గల్గీంచు నీ దేశంబున్ బటుశక్తి యుక్తి నభి ::వృద్ధి౯ జేయుచున్నటి యా దేశంబున్ భగవంతుఁడరిద్దని బ్రసా ::దించె౯జుమీ! నీకు నో</poem>|ref=}} దేశానందిక రా! ...(పీఠికాపురాధీశ్వరుడు 1912) అను పద్దెము తిరుపతికవుల పోకడల సూచించి చున్నది. వృత్తము లల్లుటలో నీతని ధార యీనాటి భావకవుల కన్న నెక్కుడు ప్రబంధ వైఖరుల నొప్పుచున్నది. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> సుకుమారీమణు లెందరెందరో మహా ::శుద్ధాంత సౌధంబులం దకళంక స్థిర సౌఖ్యలీలల నసూ ::ర్యంపశ్యలై యొప్పు వా రకటా! రాజ్యరమానుభూతిమతి మై ::నల్లాడుచుండుగ నే టికి నింకన్ మగవారిపౌరుషము వీ ::టీన్ బోయెనే నేటికిన్</poem>|ref=}} {{right|(ఆంధ్రప్రబోధము, 1922)}} పద్యముల యల్లికలో చక్కని సహ్రస్ర వాహ ముప్పునవి పెరిగిచకలు దండకములు కలవు. అందునిక కాపురాధీశునిగూర్చి చెప్పిన {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> పుట్టినాడువుకదా ! భువనప్రసిద్ధమై ::సరిమించు వెలమవంశంబునందు పట్టినాడవుకదా! బహుపుణ్యపరిపాక ::లబ్ధమై తగురాజ్యలక్ష్మి కేలీ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> ljqi4slbt8c2b4vl8krk8vcgw9j56h4 104 205515 570969 535873 2026-08-21T11:18:49Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570969 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>శ్రీనాథాధుల సీససిద్ధిని దెల్పుచున్నది. వెంకటశర్మ మంజరీత్వపద, గీతమాలిక మున్నగు నవీన ఛందోమార్గముల యత్నించియున్నాడు. కాని గీతమాలికలు పాదాంతమున నాగుచు వెంకట పార్వతీశ్వరులవానిబోలి పద ప్రవర్షమున కుపకరించుచు, తరువాతి భావకవులు లక్ష్మీ కాంతిము, రామిరెడ్డి మున్నగువారివలె గద్యకావ్యలక్షణసాదృశ్య మొప్పుకున్నవి. 1912 లో కోకిలను బలుకరించుచు, గీతమాలికలో <poem>నిఖిలజనులకుఁ గడుగూర్చు నీడజఁబ నిత్యమును బచ్చిగానుండు నీగృహంబు, ...................................... మధురగానంబు వినుచు దన్మయుడ నగుదు.</poem> ఈరీతిగనుండి గీతమాలిక లీనాడు ఒప్పుచున్న గద్యసారశ్యసిద్ధి వెంకటశర్మ కేర్పడలేదు. ఈతని తమ్ముడు పురుషోత్తము రచించిన “యూర్పుపాట" లో నద్భుతవన్య పరిజ్ఞానము, పదమాధుర్యము ఏర్పడినవి కాని, ఆదియు వెంకట పార్వతీశ్వరుల ఆగుడుపోకడనే కల్గియున్నది. ఇంతగు వెంకటశర్మ దీర్ఘ భావోపన్యాసకుడు కాడు. పద్దెములలో భావస్ఫురణ వెలుబరచువాడు. స్వానుభావమున గోచరిం కాని, కవి సమయముల నుండి కాని, యిత డెరిఁగిన ప్రకృతిస్వభావమును తలపోయుచు, తలపులు తళుకులీన నల్లనల్లన జల్పించు చింతాపరుడు, రసాస్వాది. ఈతని ప్రకృతిసంబోధనలు కొన్ని కవిసమయముల ననుసరించి యుండుటచే, పూర్వకవుల చిత్రవైఖరులు ఈతని స్వభావభావ కవిత్వమందును ఖండ కావ్యములందును గోచరించును. ఈనాటి గీతమాలిక లొల్లు భావకవు లందరు ఏదోకొంచెము రూపకల్పన, కొంచెము వర్ణన గావించి తమభావమందదివరకే సిద్ధముగనున్న భావోపన్యాసమును విస్తరింతురు; అనగా వారి యుపన్యాసమునకు మాలికాదియందలి రూపకల్పన కేవలము వాహకమై నిదర్శనమై నిమిత్తకాగణమై బాగియున్నది. వెంకటశర్మ సావకాశముగ పురుగతితోను ఫలుగురితోను మాట్లాడి వారి మంచిచెడ్డలను సుఖదుఖములను వృద్దభాంధవునిబోలి యూరయు చుండెను. ఈ కారణమున నీతోడు గీతపద్యములో రచియించిన ఖండకావ్యములే నిజమానస సంచారానువర్తులై యీతని ప్రతిభ నేర్పరచుచున్నవి. గీతపద్దెములందు సులభతరమైన భాషలో ప్రకృతిని సంబోధించి స్వభావకవిత్వమునకు దారిజూసి, తరువాతి గీతమాలికలకు పునాదుల నేర్పరచిన గౌరవము వెంకటశర్మకు ఒప్పియున్నది. ఇతనే ఖండకావ్యయుల తండ్రి. తిరుపతి వేంకటేశ్వరులు భాషా ప్రయోగమందు సౌలభ్యము, సారళ్యము ఏర్పరచిరే కాని, అల్పవిషయముల కావ్యసామాగ్రిగ నలవరచిరే కాని ఖండకావ్యములకు వలయు సాధన సామాగ్రి గూర్చిరేకాని, ఖండకావ్యముల సవీనస్వరూపమంతయు గ్రహించి, భావగీతములు యుద్దేశ్యములు పాటించి, రచించిన డ్రష్ట, మార్గదర్శి, తొల్లిటి తెలుగుకవి, మంగిపూడి వెంకటశర్మయే యని చెప్పవచ్చును. వెంకటశర్మ దేశాభ్యుదయముకొరకు అనేక పాటల రచించినాడు. తెలుగుజనులలో పాటలమూలమున, వారి కలవడిన ఆంధ్ర భాషానైజ మొప్పారు పేలుకొలుపులు, దసరాపదములు, జోలిపాటలు మున్నగుదానిలో జాతీయభావమును, దేశభక్తిని, సాంఘిక స్థితులను విశేషముగ వ్యాపింపజేసెను. ఆధునికమతస్వరూపము నెట్లుచూచెనో, భావికవిత్యలక్షణము లెట్లూహించెనో, అటులనే తెలుగుబాస భక్తి శృంగార రసముల కనువైనదనియు, పాటఫణకులే, మాత్రాకవిత్వమే ఆంధ్రనైజమనియు గుర్తించి రచించిన వివేకి, లోతుచూపుల ప్రొఢమైన పిప్పరకవి! వెంకటశర్మజాతీయగీతము లాంద్రవనిలో నెల్లెడలబ్రాకి “మాకీ తెల్లదొరతనము వద్దూ" అనుపాటకుమాత్రమే జంకియున్నవి. పాటలలో గ్రామ్య వైఖరులనే అవలంబించెరు. {{left margin|5em}}<poem>“అవునోయి ఆంధ్రుడా! అవునోయి నీవు అన్నిటికి ఎగిరెగిరి అలసియున్నావు శారదానిలయంబు చాటించినావు</poem> </div> {{right|-జోలిపాట.}} <poem>అందారు బిడ్డాలు హిందమ్మ తల్లీకి అందారు ఒక్కాటై సక్కంగఉండాలి”</poem> {{right|-మాలపాట.}} ఇందులో క్రియావిభక్తి ప్రదములందు వాడుక ప్రయోగమే గాక మాత్రాసంపోషణార్ధముకూడా పదభ్రంశ మేర్పరచబడినది. ఈ విధమున వెంకటశర్మ నవీనకావ్యవైఖరుల నన్నిటిని ముందుగా నూహించి దారిద్రొక్కినవాడు. ముందుగా దారిదోక్కిన గౌరనము, విశేషముగ వ్రాసినరచనాసంపత్తి, ఎట్టి విదేశపరభాషా పరిచయములేక స్వతంత్య్రముగ నిన్నివిధములు కనిపెట్టినతెలివి, చక్కని పద్యములనందమగు పదములతో గూర్చిన జాణతనము, ఈతని యందీకరింపక తప్పదు. ఇన్నిటిలో మొదటివాడగుటచే నవీనాంధ్ర ఖండకావ్యముల తండ్రియనియు, ప్రథానద్రష్టయనియు చెప్పియున్నాము. కాని ఈతనిని అరుసరించి భావకవిత్వము ఏర్పడలేదు. ఇప్పటి భావకవు<noinclude><references/></noinclude> c07apinbcj3m565tciyz5h7mk9g10hz 0 212993 570866 555926 2026-08-20T13:28:39Z Rajasekhar1961 50 570866 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = వెలుదండ నిత్యానందరావు | అనువాదం= | విభాగము = ఆదిరాజు వీరభద్రరావు | ముందరి = [[../అబిద్ హసన్ సఫ్రానీ/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=581 to=581 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=24 to=27 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] l0nl3hlqavh1xfoivdvdmkyt7jv4l2x 0 213349 570857 556816 2026-08-20T13:17:23Z Rajasekhar1961 50 570857 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సంగిశెట్టి శ్రీనివాస్ | అనువాదం= | విభాగము = భండారు అచ్చమాంబ | ముందరి = [[../బి.యస్. నారాయణ/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=579 to=579 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=67 to=70 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] lzdsxbixw6ama8z4mweyzqcw9ayoa2c 0 213412 570859 556938 2026-08-20T13:20:25Z Rajasekhar1961 50 570859 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఎస్. వి. రామారావు | అనువాదం= | విభాగము = బూర్గుల రామకృష్ణారావు | ముందరి = [[../బొమ్మ హేమాదేవి/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=580 to=580 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=93 to=97 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] opv2wbcw0lx99t0sfs93e8i4pbeo8ui 0 213795 570835 558267 2026-08-20T12:35:41Z Rajasekhar1961 50 570835 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఎం. పురుషోత్తమాచార్య | అనువాదం= | విభాగము = చందాల కేశవదాసు | ముందరి = [[../చందా కాంతయ్య శ్రేష్ఠి/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=575 to=575 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=113 to=115 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] s4tv9uvrn1oa01viw2jj0qsw1pamqqb 570836 570835 2026-08-20T12:35:58Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:జీవితచరిత్రలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570836 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఎం. పురుషోత్తమాచార్య | అనువాదం= | విభాగము = చందాల కేశవదాసు | ముందరి = [[../చందా కాంతయ్య శ్రేష్ఠి/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=575 to=575 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=113 to=115 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] mnaa3f6fi6zredrhgwhmtkc8xqsjn1a 104 216529 570890 565459 2026-08-20T21:43:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>ఇంద్రాదిదేవతులు యెల్ల దిక్పాలకులు । నెపుడు నీప్రఖ్యాతి నేర్పడించెదరు॥ బ్రాహ్మణద్రోహంబు పరమమార్గము నీకు । నన్యాంగనాసక్తి ఆత్మనిశ్చయము॥ పరధనము పరహింస పరికింప నీసొమ్ము । సిరుముగ జేసెదవు చెడుగుణము లెపుడు॥ మునిహోమభంగమును ఘనపతివ్రతచరయు । నరయ నీమదికి నిష్టాచారగరిమ॥ సాధుహింసలయందు సకలదోషములందు । నిజముగా వర్తింప నీపుట్టినిల్లు॥ నీవు జెప్పగ నేల నేనే యెరుంగుదును । నీచమార్గములైననీప్రభావములు॥ నిన్న మాహనుమంతు నీగుండెపై బొడచి । మకుటములు పడదన్నుమాట లెరుగుదుము॥ తల లెల్ల బగిలి రక్తము కాల్వలై పారి । నేల బొరలిన నీదునిజ మెరుంగుదుము॥ కాంతసీతాభయంకరరూపముకు జడసి । పారిపోయిన నీదుబల మెరుంగుదుము॥ మాయలు మబ్బులు మరిముచ్చుగుణములు । చాలగలిగిన నీదుచంద మెరుగుదుము॥ కణ్వమునికూతురిని కదసి బలిమిని బట్టి । స్త్రీహత్య జేయు నీచేష్ట లెరుగుదుము॥ తాపసేంద్రుండు నీతలలన్ని గూలంగ । శపియించునట్టి యాచంద మెరుగుదుము॥ ఏల జెప్పేవు మా కీలాటిబీరములు । కేరిమాటలవల్ల క్రియ లేదు సుమ్ము॥ ప్రజ్ఞావిశేషముల భయపడము వేశంబు । నగుపరుచు నీయందు దగుపరాక్రమము॥ భక్తురాలై శబరి ఫలము లర్పించినది । అనుభవించితిమి మా కది యేమితప్పు॥ అనుజుని బరిమార్ప నాలాయపడియుంటె । వాలి బరిమార్చితిమి వాస్తవమె దనుజ॥ తపసిబాధల మాన్ప తాటకిని గూల్చితిమి । అది మాకు స్త్రీహత్య యనగ బని లేదు॥ జనకరాజు ప్రతిజ్ఞ చేసి హరుచాపంబు । దునిమించె నా కేమిదోషంబు లేదు॥ అఖిలజగములు మెచ్చ నగ్నిసాక్షిగ జేసి । కరమొప్ప జానకీతరుణి గొంటిమిగ॥ దుష్టులను శిక్షింప శిష్టులను రక్షింప । నాలాయ మై యుంటి మసురుడా మేము॥ నీవలెను మునిబాధ నిరతంబు గావించి । కడుపాపకర్మముల కొడిగట్టలేదు॥ నీవు పుణ్యాత్ముడవు నేను పాపాత్ముడను । అని నీవుపలుకంగ నధికుడవుగావు॥ తనదునడువడి లోకజను లెన్నగావలెను । తనగొప్ప తా జెప్ప ఘన మేమి లేదు॥</poem><noinclude><references/></noinclude> laisg1atc8jy7ndk3uxfg4rukpa2o7e 104 216530 570893 565460 2026-08-20T21:56:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>పలుమారు నీ విట్లు ప్రల్లదము లాడంగ । రాదు ప్రఖ్యా తేమి రంజిల్లబోదు॥ తెలిసినది నీయొక్క బలిమి సాహసవృత్తి । హనుమంతుచే మాకు నసురనాయకుడ॥ అగుపరుచు నీయందు దగుపరాక్రమమెల్ల । క్రియ లేదు నీయొక్క పలుకుల దేమి॥ అని వాయుజునిమీద తను నిలిచి వెలుగొందె । రామువెంటను సీత రంజిల్లుచుండె॥ హనుమంతుచాటున ననలాస్త్రములు బూని । పొసగ విభీషణుడు పొంచియుండెనుగ॥ శ్రీరామవాక్యములు చెవిలోన శూలములు । బరిపినట్లుగ దోచి కరుకురక్కసుడు॥ పటపటను దంతములు షగులంగ గొరుకుచును । ప్రళయకాలమురుద్రుపగిది బోలుచును॥ ఘూర్ణిలుచు నారిఠాంకృతు లొప్పజేయుచును । రవిచంద్రులను గాంచురాహుచందమున॥ మదగజము సింహమును మార్కొన్నచందమునఁ । దంతితోడుత దంతి దాకొన్నరీతి॥ భైరవునిచందమున బలుడు శతకంఠుండు । రథము దోలుకు వచ్చి రాముసన్నిధికి॥ ఉరువడిని తనరథము బరుప బీటలు బారి । పుడమిపరాగంబు వడి నపుడు యెగసె॥ ధరణి భయపడి మింట దాగబోయినరీతి । గడువడిని నాకాశగంగలో గలసె॥</poem> {{p|ac|fwb}}శతకంఠుడు రామునితో యుద్ధము జేయుట</p> <poem>దానవుడు కోపమున దాకి రఘువరుపైని । చేబూని సంధించె శరము లొకనూరు॥ అయ్యోధ్యనాయకుం డారామచంద్రుఁడు । దనుజుశరములు గూల్చె తక్షణంబునను॥ తక్షణంబున నిట్లు దనుజుశరములు గూల్చి । బాణవర్షము గురిసె దానవునిపైని॥ బలుమంట లెగయంగ బ్రహ్మాండములు నిండ । తనశరంబులు గప్పె దనుజుపై నపుడు॥ తనబలిమి యేర్పడగ ఘనుడు రఘునాయకుడు । ఘనశరంబులు వైచె దనుజుపై నపుడు॥ నరనాయకునిశరము లురువడిని జనుదెంచి । యుదుటుగా రాక్షసునివదనంబు నాటె॥ వదనములు కంఠములు వడలంతయును నాటి । రక్తసిక్తుండయ్యె రాక్షసుం డపుడు॥ దనుజుమేనున రక్తకణము లొలుకకయుండ । ననలబాణము వేసె నపుడు రాఘవుడు॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 15j6he4bw4x0a1zpnwc9pionul3lxqx 104 216531 570895 565461 2026-08-20T22:21:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>దానవుడు కోపమున మానవేంద్రునిమీద । ఘనశరంబులు నొక్కగతి నూరు వైచె॥ పెనుమంట లెగయుచును భీకరాకారముగ । జనుదెంచె బాణములు జనవరుని బొదివె॥ అనలశరములు బూని అఖిలాండనాయకుడు । అసురబాణములెల్ల నవని బడ గూల్చె॥ సమరథు లిద్దరును చలము గొని పోరంగ । సురలోకములవారు చూడవచ్చిరిగ॥ మదగజము మదగజము మార్కొన్నచందమున । గగనంబు గగనంబు గవయుచందమున॥ ఇను డినుండును గూడి బెనగుచందంబునను । వారాశి వారాశి బోరుచందమున॥ సింహంబు సింహంబు చెలగి పోరినరీతి । కనకాద్రి కనకాద్రిగతిని మార్కొనిరి॥ గజదానవుడు మహేశ్వరుడు పోరినరీతి । వృత్రాసురుం డింద్రు డొప్పుచందమున॥ జానకీనాయకుడు శతకంఠుడును గండు । మిగిలి దలపడి రొక్కపగిది నిద్దరును॥ ధీరులై సింధుగంభీరులై కనకాద్రి । ధీరులై యిద్దరును పో రొనర్చిరిగ॥ సమరథులు సమబలులు సమరసన్నాహరులు । దలపడి ఘనభుజాదర్పములు వెలయ॥ వారిద్ద రీరీతి పో రొనర్చుచునుండ । భండనోద్దండప్రతాపంబువలను॥ ధరణి దిర్దిర దిరిగె తారక లిల రాలె । ఘోషించె వారధులు గూలె శైలములు॥ దిశలు కంపము నొంది దిక్పాలకు లొరింగె । నిర్జరాదులు మింట నిర్వీణులైరి॥ కాలంబు లెక్కింపగా దొణంగెను బ్రహ్మ । కడుసూర్యచంద్రులును గతులు దప్పిరిగ॥ పార్వతీశుడు బ్రహ్మ పాకారి గూడుకొని । విలయకాలమునాటివిడ్డూర మనిరి॥ ఆకసముపైవైపు నరసి చూచుచునుండ్రి । మాటమాటకు చాల మరిభీతి గొనుచు॥ తనబాణములు గూలి దగ్ధమైపోయెనని । కాలాంతకునిరీతి కదసి రాక్షసుడు॥ పదులు నూరులు వేలు బహులక్ష బహుకోట్లు । శరము లుద్ధతి వ్రేసె నరనాథుపైని॥ పొగలు మంటలు వెలయ మిగుల వేడిమి మీర । భానుకిరణము లనగ బరగె బాణములు॥ అది గాంచి రఘురాము డత్యుగ్రకోపమున, దివ్యశరములు నూరు దీకొల్పె నపుడు॥ పెనుమంట లెగయుచు భీకరాకారముగ । నసురు బాణములెల్ల హతమొనర్చెనుగ॥</poem><noinclude><references/></noinclude> qcwylga61w8qthy9oylu1icq691zdw9 104 216532 570896 565462 2026-08-20T23:08:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>చాలరౌద్రాకృతిని శతకంఠు డవ్వేళ । విలయకాలాంతకునివిధిని మండుచును॥ తననూరుచాపముల ఘనశరంబులు బూని । కంఠీరవధ్వనులు గదురవేసెనుగ॥ మరియు మరియును తీవ్రశరము లుద్ధతి బూని । నరనాయకునిమేను నాటవేసెనుగ॥ జగము భీతిల్లంగ సింహధ్వనులు జేసి । బలుశరంబులు రామభద్రు నేసెనుగ॥ దనుజుబాణములెల్ల తనమేనుపై నాటి । రక్తధారలు చెడరె రామభద్రునకు॥ తీవ్రశరములు బూని తెరిపి లేకుండంగ । దనుజవల్లభుమేను దునియవేసెనుగ॥ తనువంతయును రక్తధార లుజ్వల మగుచు । ఝర్ఝరీకృతు డాయె జానకీవరుడు॥ మది నేమి దోచకను మానవాధీశుండు । నిశ్చేష్టుడై తాను నిలచియుండెనుగ॥ అఖిలాండనాయకుం డారామచంద్రుండు । చేతులాడకను నిశ్చేష్టుడై యుండె॥ దానవునిబాణములు మేనంతటను నాటె । నిశ్చేష్టుడై యుండె నిఖిలవల్లభుడు॥ చూడవచ్చినయట్టిసురవరానీకములు । కనుల నశ్రులు దొరుగ కటకటా యనిరి॥ పాతకుడు శతకంఠు ప్రల్లదము లాడుచును । మనుజవల్లభు గూల్చు మది దలంచుచును॥ సమయ మిదియే రామచంద్రుని జంపుటకు । ననుచు పటుకాండములు గొని ముష్టి వేసె॥ శరము శరమును నాట తెరిపిలేకుండంగ । బలుడు రామునిపైని బరపె బాణములు॥ దిశలు నాకాశంబు తెరిపి గనరాకుండ । బహుకోట్లు రాముపై బరపె బాణములు॥ నరవరా నీకు నాలావు గనజేతునని । గురిసె నమ్ములవాన తెరిపి లేకుండ॥ బాణాగ్నిలో గుందిపడు రాఘవా యనుచు । డీకొల్పె బాణములు తెరిపి లేకుండ॥ శతకంఠనామంబు సర్వజనభయకరం । బెరుగ వాయనిశరము వేసె దైత్యుండు॥ ధరణి యాకాశంబు తెరిపి లేకుండంగ । పెనుమంట లెగయుచును జనియె బాణములు॥ భూనభోంతరములను బొదవుచు మండుచును । ఘనశరము లేతెంచె మనుజేశు బొదువ॥ సురవరులు భీతిల్లె సూర్యుండు గతి దప్పె । వ్రాలె నక్షత్రములు శైలములు గూలె॥ జగము కుమ్మరిసానపగిది గిరగిర దిరిగె । చిట్టచీకటి గ్రమ్మె నష్టదిక్కులను॥</poem><noinclude><references/></noinclude> grzohpw1kkfxtw95hdwex259hghydia 104 216533 570897 565463 2026-08-20T23:28:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570897 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>సీతామహాదేవి చింతింపగా దొణగె । రావణానుజుడు హారా మంచు వగచె॥ ఆవచ్చుబాణంబులన్ని కన్నుల జూచి । అసమానవీరుఁడు అంజనీసుతుడు॥ బాణములు రఘువరునిమేన నాటుకయుండ । నడ్డంబుగా బెట్టినపుడు వాలంబు॥ అఖిలనాయకునెదుట నడ్డంబుగా నిలిపె । తనవాల మొకవింతపెనుగొండరీతి॥ వజ్రశైలమురీతి వాల మడ్డము నిలిపి । ఘనపుణ్యచరితుండు హనుమదాంహ్వయుడు॥ పెనుమంట లెగయుచు దనుజేశుబాణములు । వచ్చి వాలము దాకి వడి గూలిపడియె॥ గిరిబోలి వాలంబు శరములకు నడ్డమై । యుండె శరములు దాకి గుండపిండయ్యె॥ దానవునిబాణములు దాకి గుండై పోయె । పవనజునివాలంబుబలిమి యెంతటిదొ॥ తనబాణతతులెల్ల హనుమంతువాలమున । దాకి గుండైపోవ దానవుం డపుడు॥ విలయకాలానలము వెలయుచందంబునను । తననూరుమొగములను పెనుమంట లెగయ॥ లెక్క లేకుండంగ పెక్కుశరములు దొడగి । ఆర్చుచు వడి వేసె నపుడు రాక్షసుడు॥ వాయునందనువాలవజ్రశైలము దాకి । దనుజుబాణములెల్ల తునియలై పడియె॥ మరికొంతసేపటికి మనుజనాథుడు దెలసి । దివ్యశరములు దీసి ధీరుడై యపుడు॥ ఘనభుజాటోపుడై కను లెర్రజేయుచును । దానవునిపై వేసె దప్పకుండగను॥ అది దానవుని దాకి నన్నిచూర్ణంబయ్యె । దానవునితను వెంతదట్టమో కాని॥ దనుజుమేనును దాకి తనబాణతతులెల్ల । చూర్ణమగుటకు రాముచోద్యమును బొంది॥ ఘనుడు శతకంధరునితనువు బలువజ్రంబు । కాకున్న బాణములు ఖండితములౌన॥ దనుజు తనబలమెల్ల దాఖలా గనుపించె । నిట్టిశూరుండు లేడే లోకమునను॥ అని రామచంద్రుండు మనము నుద్దేశింప । దనుజు డంతట వీరదర్పితుం డగుచు॥ తననూరుచాపముల ఘనబాణములు బూని । రఘువరునిపై వేసె రాక్షసుం డపుడు॥ అవియు తొల్లింటివలె హనుమంతువాలంబు । దాకి చూర్ణం బయ్యె తక్షణంబునను॥ అందు కసురుడు చాల ఆగ్రహుండై మండి । పటపటమనుచును పళ్లు తా గొరికె॥</poem><noinclude><references/></noinclude> gcw98buxsue1juqj0mwu6uujfk2s7we 104 216534 570898 565464 2026-08-20T23:43:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570898 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>కను లెర్ర జేయుచును కడుభయంకరముగా । హనుమంతుపై జూచి అసురవల్లభుడు॥ తనబలంబున తాను జనుదెంచి హనుమంతు । వాలంబు దునుమాడవలెనంచు దలచె॥ ఆరాక్షసుం డపుడు హనుమంతువాలంబు । దునుమాడవలెనంచు తనమదిని దలచె॥ తనబలంబుల బిలచి హనుమంతు వాలంబు | ఘనశరంబుల కడ్డుగా నిల్పినాడు॥ మర్కటచేష్టలని మహిలోన జెప్పుదురు దాఖలా గనపరచె తరుచరేశ్వరుడు॥ పొసగ హనుమంతునకు బుద్ధివచ్చేలాగు । తోక ముక్కలునాగ తునియవలె మనము॥ తండతండంబుగా తుండతుండలుగాను । ఖండములై వ్రాల ఖండించవలెను॥ అడిదములు బట్టుకొని అంద రొక్కుమ్మడిని । నడుపుడి మీవెంట నడిచివచ్చెదను॥ అని బలంబులు తాను నరుగుదెంచుచునుండ । నది గాంచి శ్రీరాము లధికకోపమున॥ ఒక్కపెట్టున గదిసివచ్చుబలముల జూచి । తల యూపి ముమ్మారు తాటించి యపుడు॥ అనురబలములనెల్ల నతివేగ గూల్చుమని । పాశుపదాస్త్రంబు భక్తితో దీసి॥ తనకరంబుల బట్టి ఘనభక్తి బూజించి । రిపుసంహరము జేయు మిపుడు నీ వనుచు॥</poem> {{p|ac|fwb}}రామునిపాశుపతాస్త్రము సర్వరాక్షసులను జంపుట</p> {{Css image crop |Image = శతకంఠరామాయణము (పసగాడసన్యాసి).pdf |Page = 132 |bSize = 600 |cWidth = 445 |cHeight = 256 |oTop = 508 |oLeft = 72 |Location = center |Description = }} <poem>దృష్టుంచి రఘురాము దివ్యబాణం బపుడు । అభిమంత్ర మొనరించి అసురుపై వేసె॥ అది రెండుమూడయె యరయ పదినూరు లై । వేలు లక్షలకోట్లు వెలసి భువి నిండె॥</poem><noinclude><references/></noinclude> g8huwr0o399s2ssb59c2m7vbioqki86 104 216535 570899 565465 2026-08-21T00:22:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>అర్బుదములై మహానిర్భుదములై మహా । ఖర్వంబులై లెక్క గానరాకుండ॥ అష్టదిక్కులు యవని యాకాశములు నిండె । చెదరి రాక్షసకోట్లు బెదరిపారగను॥ శతకంఠుబలము చండాడగా దొణగి । వెలయంగ నాబాణవివర మెట్లనిన॥ ఒక్కొక్కదనుజునకు నొక్కొక్కయైదేసి । బాణములై నేలబడగూల్చె శరము॥ దానవున కైదేసి బాణంబులై తగిలి । సకలదానవబలము సరిపుచ్చె శరము॥ అలసారథికి వేయు బలుశరములై దూసి । యెల్ల సారథి గదిసి యేపు మాపెనుగ॥ గజము కొకయేనూరుకాండంబులై దూసి । గజబృందములనెల్ల గడతేర్చె శరము॥ గుర్రమున కొకనూరుఘోరవిశిఖము లగుచు । నశ్వసముదాయముల నణగించె శరము॥ బలురథమునకు లక్షబాణంబులై దూసి । రథములన్నియు బట్టి రట్టాడె శరము॥ కేతనంబును విఖ్యాతంబుగా మూడు । లక్షలై యఖిలంబు లట్టాడె శరము॥ రథికునకు నరువదిలక్షలై చండాడి । ఆఖిలదిక్కుల పొంక మణగించె శరము॥ అడవి నరికినరీతి నఖిలబలములనెల్ల । చండాడి సరిపుచ్చె శీఘ్రముగ శరము॥ పేరుకై నాయొక్కవీరుండు నిలకుండ । మడియజేసెను బాణమహిమ యెట్టిదియొ॥ కంటకుండైన శతకంఠుడొక్కడు దక్క । కొదువరాక్షసబలము గూలె సర్వంబు॥ శ్రీరామవిభుదివ్యశరమహిమ యెట్టిదో । బడుగురాక్షసబలము గడియలో గూల్చె॥ ఒక్కబాణము వేసి పెక్కులక్షలకోట్లు । నర్బుదంబులు గూల్చె నసురేశుబలము॥ శతకంఠు డొక్కడే మతివిహీనుం డగుచు । దిక్కుమాలినవానితెరవు నుండెనుగ॥ అభ్రతలమున నిలిచి లమరాదిదేవతులు । పరమసంతోషమున భాసిల్లి రపుడు॥ తనసేనయావత్తు ధరపైని గూలెనని । చింతించి వొకకొంతసేపు దానవుడు॥ రథికులందరు గూలె రాక్షసబల మణగె । నరనాయకునిదివ్యశరమహత్వమున॥ శర మొకటి మంత్రించి సర్వదానవబలము । నరగడియలో గూల్చె నరవరోత్తముడు॥ ఒక్కబాణం బయ్యె పెక్కులక్షలకోట్లు । నరవరుడు మంత్రించె నంతలోపలను॥</poem><noinclude><references/></noinclude> ocn73kj0i9l709mskwormy6rsttttbi 570900 570899 2026-08-21T00:25:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 570900 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>అర్బుదములై మహానిర్భుదములై మహా । ఖర్వంబులై లెక్క గానరాకుండ॥ అష్టదిక్కులు యవని యాకాశములు నిండె । చెదరి రాక్షసకోట్లు బెదరిపారగను॥ శతకంఠుబలము చండాడగా దొణగి । వెలయంగ నాబాణవివర మెట్లనిన॥ ఒక్కొక్కదనుజునకు నొక్కొక్కయైదేసి । బాణములై నేలబడగూల్చె శరము॥ దానవున కైదేసి బాణంబులై తగిలి । సకలదానవబలము సరిపుచ్చె శరము॥ అలసారథికి వేయు బలుశరములై దూసి । యెల్ల సారథి గదిసి యేపు మాపెనుగ॥ గజము కొకయేనూరుకాండంబులై దూసి । గజబృందములనెల్ల గడతేర్చె శరము॥ గుర్రమున కొకనూరుఘోరవిశిఖము లగుచు । నశ్వసముదాయముల నణగించె శరము॥ బలురథమునకు లక్షబాణంబులై దూసి । రథములన్నియు బట్టి రట్టాడె శరము॥ కేతనంబును విఖ్యాతంబుగా మూడు । లక్షలై యఖిలంబు లట్టాడె శరము॥ రథికునకు నరువదిలక్షలై చండాడి । అఖిలదిక్కుల పొంక మణగించె శరము॥ అడవి నరికినరీతి నఖిలబలములనెల్ల । చండాడి సరిపుచ్చె శీఘ్రముగ శరము॥ పేరుకై నాయొక్కవీరుండు నిలకుండ । మడియజేసెను బాణమహిమ యెట్టిదియొ॥ కంటకుండైన శతకంఠుడొక్కడు దక్క । కొదువరాక్షసబలము గూలె సర్వంబు॥ శ్రీరామవిభుదివ్యశరమహిమ యెట్టిదో । బడుగురాక్షసబలము గడియలో గూల్చె॥ ఒక్కబాణము వేసి పెక్కులక్షలకోట్లు । నర్బుదంబులు గూల్చె నసురేశుబలము॥ శతకంఠు డొక్కడే మతివిహీనుం డగుచు । దిక్కుమాలినవానితెరవు నుండెనుగ॥ అభ్రతలమున నిలిచి లమరాదిదేవతులు । పరమసంతోషమున భాసిల్లి రపుడు॥ తనసేనయావత్తు ధరపైని గూలెనని । చింతించి వొకకొంతసేపు దానవుడు॥ రథికులందరు గూలె రాక్షసబల మణగె । నరనాయకునిదివ్యశరమహత్వమున॥ శర మొకటి మంత్రించి సర్వదానవబలము । నరగడియలో గూల్చె నరవరోత్తముడు॥ ఒక్కబాణం బయ్యె పెక్కులక్షలకోట్లు । నరవరుడు మంత్రించె నంతలోపలను॥</poem><noinclude><references/></noinclude> t9tjx7p0rhoisgl1t4pi8otpkxx8525 104 216536 570901 565466 2026-08-21T01:22:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570901 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తల్లిమాటలు యిపుడు దాఖలా గనుపించె । సిగ్గుమాలినరీతి చేరుదును పురము॥ పురరాక్షసస్త్రీలవరులంత జచ్చుటకు । ఘోరశోకంబునను గోల పెట్టుదురు॥ పురుషులందరు పోర పొలసినారని నేను । యేరీతి జెప్పెదను ఇంతులకు నెల్ల॥ పురికి జేరుటకంటె మరణత్వమే మేలు । నరవరుని గెలువంగ తరము గా దికను॥ బ్రతు కాశపడి పురికి పారిపోయినవల్ల । మనవారు నవ్వుదురు మగతనము గాదు॥ శూరత్వమున నిలచి పో రొనర్పగవలయు । దైవగతి యేరీతి దనరియున్నదియొ॥ పలుమారు చింతింప పని లేదు యిక నంచు । పొసగ ధైర్యము మదిని పురికొలుపుకొనుచు॥ అధికపౌరుషమునను హాంకృతిగ శతముఖుడు । వెలయగ తననూరువిళ్లెక్కుబెట్టి॥ గుణరవధ్వనులచే కులశైలములు గృంగె । శేషుండు తలవంచె జగము భీతిల్లె॥ ఘోరశరములు నూరు వీరతను సంధించి । వేసె రామునిపైని వెక్కసంబుగను॥ అవియు తొల్లింటివలె హనుమంతువాలమున । దాకి గుండైపోయె దానవుం డడర॥ అవి వృధాపోవుటకు నత్యంతకోపుడై । కన్ను లెర్రగ జేసి కరుకురాక్షసుడు॥ కాలదండము లనగ మేలైనబాణములు । వేలు లక్షలకొలది వేసె బాణములు॥ దిశలు భూచక్రంబు తెరిపి లేకుండంగఁ । పెనుమంట లెగయుచును ఘనశరము వేసె॥ ఘనశరము లేతెంచి హనుమంతువాలమున । కొన్ని తప్పక దాకి గుండపిండయ్యె॥ కొన్ని రఘురాముమే నన్నిదిక్కుల నాటె । కొన్ని వాయజునుదుట గురుతుగా నాటె॥ కొన్ని విభీషణునిగుండెలపై నాటె । కొన్ని యావలనున్న కొండపై దగిలె॥ దనుజశరములు యిట్లు తను దాకియుండుటకు । నుగ్రుడై యపుడు రామావనీశ్వరుడు॥ తరుచుగా చాపమున దుర్వారమగు దహన । దైవతం బగుమహాస్త్రము ప్రయోగించె॥ శర మిట్లు సంధించి గురి జూచి రాక్షసుని । యురముపై వడినేసె నరనాయకుండు॥ చిచ్చులను గ్రక్కుచును శరము యురువడి నేగి । త్వరమార శతకంఠుయురముపై గాడె॥ దనుజనాయకునురము దునిసి యావలనున్న । గిరి బీటలై పోవ శర మేగి దాకె॥<noinclude><references/></noinclude> b6rq5wi388175oe3g2ngknqdcgrl1g8 570902 570901 2026-08-21T01:22:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 570902 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>తల్లిమాటలు యిపుడు దాఖలా గనుపించె । సిగ్గుమాలినరీతి చేరుదును పురము॥ పురరాక్షసస్త్రీలవరులంత జచ్చుటకు । ఘోరశోకంబునను గోల పెట్టుదురు॥ పురుషులందరు పోర పొలసినారని నేను । యేరీతి జెప్పెదను ఇంతులకు నెల్ల॥ పురికి జేరుటకంటె మరణత్వమే మేలు । నరవరుని గెలువంగ తరము గా దికను॥ బ్రతు కాశపడి పురికి పారిపోయినవల్ల । మనవారు నవ్వుదురు మగతనము గాదు॥ శూరత్వమున నిలచి పో రొనర్పగవలయు । దైవగతి యేరీతి దనరియున్నదియొ॥ పలుమారు చింతింప పని లేదు యిక నంచు । పొసగ ధైర్యము మదిని పురికొలుపుకొనుచు॥ అధికపౌరుషమునను హాంకృతిగ శతముఖుడు । వెలయగ తననూరువిళ్లెక్కుబెట్టి॥ గుణరవధ్వనులచే కులశైలములు గృంగె । శేషుండు తలవంచె జగము భీతిల్లె॥ ఘోరశరములు నూరు వీరతను సంధించి । వేసె రామునిపైని వెక్కసంబుగను॥ అవియు తొల్లింటివలె హనుమంతువాలమున । దాకి గుండైపోయె దానవుం డడర॥ అవి వృధాపోవుటకు నత్యంతకోపుడై । కన్ను లెర్రగ జేసి కరుకురాక్షసుడు॥ కాలదండము లనగ మేలైనబాణములు । వేలు లక్షలకొలది వేసె బాణములు॥ దిశలు భూచక్రంబు తెరిపి లేకుండంగఁ । పెనుమంట లెగయుచును ఘనశరము వేసె॥ ఘనశరము లేతెంచి హనుమంతువాలమున । కొన్ని తప్పక దాకి గుండపిండయ్యె॥ కొన్ని రఘురాముమే నన్నిదిక్కుల నాటె । కొన్ని వాయజునుదుట గురుతుగా నాటె॥ కొన్ని విభీషణునిగుండెలపై నాటె । కొన్ని యావలనున్న కొండపై దగిలె॥ దనుజశరములు యిట్లు తను దాకియుండుటకు । నుగ్రుడై యపుడు రామావనీశ్వరుడు॥ తరుచుగా చాపమున దుర్వారమగు దహన । దైవతం బగుమహాస్త్రము ప్రయోగించె॥ శర మిట్లు సంధించి గురి జూచి రాక్షసుని । యురముపై వడినేసె నరనాయకుండు॥ చిచ్చులను గ్రక్కుచును శరము యురువడి నేగి । త్వరమార శతకంఠుయురముపై గాడె॥ దనుజనాయకునురము దునిసి యావలనున్న । గిరి బీటలై పోవ శర మేగి దాకె॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 2g93ftj7vdk1muy8is0onbx7318t2o5 104 216537 570903 565467 2026-08-21T01:32:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570903 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>దానవుడు సొమ్మసిలి తత్తరంబును బొందె । గిరి రెండుచెక్కలై ధరణిపై గూలె॥ రాక్షసునిదేహంబురక్త మిల బడకుండ । ననలబాణము వేసె నటు విభీషణుడు॥ కొంతసేపుకు దెలసి కుపితుడై రాక్షసుడు । నలుదిక్కులను జూచి పలువరింపుచును॥ హనుమంతుదరి డాగి అవల బాణము వేయు । నావిభీషణు జూచిఅసురనాయకుడు॥</poem> {{p|ac|fwb}}శతకంఠుడు విభీషణుని దూరుట</p> {{Css image crop |Image = శతకంఠరామాయణము (పసగాడసన్యాసి).pdf |Page = 135 |bSize = 600 |cWidth = 462 |cHeight = 328 |oTop = 290 |oLeft = 67 |Location = center |Description = }} <poem>అనరానిదుర్భాష లాడుచును కోపంబు । రట్టు మీరుచును తా నిట్టు లనియెనుగ॥ హా పరాధీనుడా అవురా విభీషణా । కులద్రోహుడవు రోరి ఘోరపాతకుడ॥ లంకలోపలగుట్టు పొంకముగా జెప్పి । హతమారజేసినా వందరిని నీవు॥ ఆలాగునే యిప్పు డాలాయపడ్డావు । కోరి నాగుట్టెల్ల వైరులకు దెలుపు॥ ఓరి దుర్మార్గుడా వోరి పాపాత్ముడా । యిందరిని జంపి నీ కేలరా బ్రతుకు॥ వంశమంతయు గూల్చి వనధిలో గలిపితివి । వొక్క నీబ్రతు కేమి వన్నె కెక్కునురా॥ నారక్తబిందువుల నావంటిరక్కసులు । వేలు లక్షలు కోట్లు వెలయకుండగను॥</poem><noinclude><references/></noinclude> ggtvxy1ul3yg8cpvsjpdv74snvsp9bd 104 216538 570904 565468 2026-08-21T02:37:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>పొసగ పవనజువెనుక పొంచి యనలాస్త్రంబు । వేసి మేనున రక్త మింకజేసితివి॥ బలములన్నియు నేలపాలాయె నారక్త । కణములందుననైన గలుగనివ్వవుగ॥ రక్తకణములనైన రాక్షసులు జనియిస్తె । బలము యెప్పటిరీతి ప్రబలుచుండునుగ॥ పాపమున కొడిగట్టి పాలుబడితివి నీవు । యింపార నీ కేమియెగ్గు జేసితిరా॥ నేను మరణము నొంద నీ కేమి గలుగును । నీలకేతుడు రాజ్య మేలుకుంటాడు॥ గుట్టెల్ల విడజెప్పి కులమెల్ల గూల్చితివి । మూఢుడా నీమొగము జూడ దోషమురా॥ మమ్ము నందరి జంపి మానితంబుగ నీవు । చిరకాలవశుడవై జీవ మొందెదవా॥ నిన్న రణభూమిలో నిను గూలనేసితిని । యీవేళ మరిచి నా కెదురు నిలిచితివి॥ తప్పక నీవేళ తల ద్రెళ్లనేసెదను । యెందు బోయెదవు నీ కెవడురా దిక్కు॥ శ్రీరాముతో వచ్చి వూరుకోకుండంగ । పూని వేసితివి నాపైని బాణములు॥ ఇటకుముందే నిన్ను యమపురికి బంపుదును । చాలదూరం బెంచి శాంతించియుంటి॥ శాంతించి నేనున్నజాడ నీ వెరుగక । మారుకొని నాతోను పోరజొచ్చితివి॥ అంత్యకాలపుబుద్ధి ఆసన్నమై నీవు । వైరితో సమముగా వర్తించినావు॥ పలుమాట లేల యీభండనములో నిన్ను । భూతకోటులకెల్ల జేతు హారంబు॥ నిను శరణు గైకొన్న ఘనుడు జూడగ నిన్ను । పొరివుత్తు చూడు సంగరములోపలను॥ ఇంతమాత్రమున నీ వేల గర్వము నెంది । పొంచి బాణము వేయ బూనసాగితివి॥ అని ఘోరముగ నార్చి కను లెర్రగా జేసి । శక్తిబాణము దొడగె శతకంధరుండు॥ క్షణమాత్రమున విభీషణు గూల్చి రమ్మనుచు । ధీరుడై వడినేసె దివ్యాస్త్రమునను॥ కులశైలములు గృంగె కూర్మ మల్లలనాడె । కడుచంద్రభాస్కరులు గతులు దప్పిరిగ॥ భూనభోంతర మెల్ల బొదలిమంటలు వెలయ । శరము విభీషణునిశిరముపై గాడితె॥ శరము విభీషణునిపై గాడితే । పరవశంబై మూర్ఛబడె విభీషణుడు॥ సురలంత బెగడొంద సోలి విభీషణుడు । హారాఘవాయంచు నవనిపై వ్రాలె॥ అవనిపై వెస గూలు నావిభీషణు జూచి । కడుదుఃఖముఖు డయ్యె ఘనుడు రాఘవుడు॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 3b1ejth4i9hr370dm9141htf5chon0r 104 216539 570905 565469 2026-08-21T02:48:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>కటకటా హా యింతగతి వచ్చెనాయంచు । విలపించె జానకి పలువిధంబులను॥</poem> {{p|ac|fwb}}రామశతముఖుల ఘోరయుద్ధము</p> {{Css image crop |Image = శతకంఠరామాయణము (పసగాడసన్యాసి).pdf |Page = 137 |bSize = 600 |cWidth = 456 |cHeight = 320 |oTop = 205 |oLeft = 71 |Location = center |Description = }} <poem>మరికొంత చింతించి మానవేంద్రుడు రాము । డనురుపై విలయకాలానలుం డగుచు॥ వరషధారలరీతి వడి మీర బాణములు । ఢీకొల్పె దనుజుపై తెరిపి లేకుండ॥ అది గాంచి శతకంఠు డనలాస్త్రములు బరపి । కోపుడై శ్రీరామభూపాలుపైని॥ వారుణాస్త్రము వేసి వారించి శ్రీరాము । డాదనుజబాణంబు లన్ని చల్లార్చె॥ కుపితుడై రాక్షసుడు ఘోరంబుగా నార్చి । నాగబాణము వేసె నరనాథుపైని॥ విషములు గ్రక్కుచును వెలయంగ మండుచును । శరము లరుదేరంగ జననాథు డపుడు॥ భుజగబలముల నెల్ల పొరిపుచ్చుమని జెప్పి । ఘనుడు రఘునాయకులు గరుడాస్త్ర మేసె॥ మార్తాండతేజమై మహిని దిక్చక్రమై । దనుజునాగాస్త్రములుధరణి బడగూల్చె॥ కోపించి రాక్షసుడు భూపాలవరునిపయి । హస్తిశరములు వేసె నాగ్రహముతోను॥</poem><noinclude><references/></noinclude> ix7bs0otuclit08zkf1yw9rmhg84kn8 570906 570905 2026-08-21T02:48:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 570906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>కటకటా హా యింతగతి వచ్చెనాయంచు । విలపించె జానకి పలువిధంబులను॥</poem> {{p|ac|fwb}}రామశతముఖుల ఘోరయుద్ధము</p> {{Css image crop |Image = శతకంఠరామాయణము (పసగాడసన్యాసి).pdf |Page = 137 |bSize = 600 |cWidth = 456 |cHeight = 320 |oTop = 205 |oLeft = 71 |Location = center |Description = }} <poem>మరికొంత చింతించి మానవేంద్రుడు రాము । డసురుపై విలయకాలానలుం డగుచు॥ వరషధారలరీతి వడి మీర బాణములు । ఢీకొల్పె దనుజుపై తెరిపి లేకుండ॥ అది గాంచి శతకంఠు డనలాస్త్రములు బరపి । కోపుడై శ్రీరామభూపాలుపైని॥ వారుణాస్త్రము వేసి వారించి శ్రీరాము । డాదనుజబాణంబు లన్ని చల్లార్చె॥ కుపితుడై రాక్షసుడు ఘోరంబుగా నార్చి । నాగబాణము వేసె నరనాథుపైని॥ విషములు గ్రక్కుచును వెలయంగ మండుచును । శరము లరుదేరంగ జననాథు డపుడు॥ భుజగబలముల నెల్ల పొరిపుచ్చుమని జెప్పి । ఘనుడు రఘునాయకులు గరుడాస్త్ర మేసె॥ మార్తాండతేజమై మహిని దిక్చక్రమై । దనుజునాగాస్త్రములుధరణి బడగూల్చె॥ కోపించి రాక్షసుడు భూపాలవరునిపయి । హస్తిశరములు వేసె నాగ్రహముతోను॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 9ocrgxixj4dmwr80e7ecey60rh2732r 104 216540 570908 565470 2026-08-21T03:03:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>సింహబాణము వేసె శ్రీరామజనవరుడు । హస్తికుంభస్థలము లణగింబివైచె॥ అతిరోషమున బొంది అసురుకులనాయకుడు । వాయువాస్త్రము వేసె వసుధేశుపయిని॥ నరవరుం డంతటను నాగాస్త్రములు బరపి । వాయువాస్త్రములెల్ల వసుధ బడగూల్చె॥ జానకీనాయకుడు శతకంఠదనుజుండు । నొక్కతీరున పోరుచుండి రవ్వేళ॥ కాలరుద్రుల బోలి ఘనశరంబులు బూని । భుజలాఘవమున సరిబోరి రిద్దరును॥ అఖిలదిక్కుల నప్పు డంధకారముగ గప్పి । పగలురా త్రేర్పడక ప్రొద్దు గానకను॥ ప్రళయగర్జితము లన బలుసింహనాదములు । బ్రహ్మాండభాండములు బెండు పడియుండె॥ తనబాణతతులెల్ల తునియలై పోవుటకు । చాలరోషము బొంది శతకంఠు డపుడు॥ కనుల నిప్పులు రాల కడుభీకరంబుగాఁ । ధనువులన్నిట దాల్చె ఘనకాండతతులు॥ కంఠీరవధ్వను ల్గదయంగ శ్రీరాము । జనవరునిపై వేసె శతకంఠు డపుడు॥ రాక్షసునిబాణములు రాకుండ బరిమార్చె । ఘోరబాణము వేసి శ్రీరామవిభుడు॥ అసురబాణము లట్లు హతమార్చి శ్రీరాము । దనుజుపై రోషంబు పెనుగొనంగగను॥ దానవునిబలురథము దగ్ధమై కూలంగ । ఘోరబాణము వేసి కూలవేసెనుగ॥ రథము వికలంబైన రాక్షసుడు వెరగంది । వేరొకస్యందనము వేగ తా నెక్కె॥ పుడమి గంపింపంగ కనుభయంకరముగా । పెల్లార్చి దానవుడు భీకరాకృతిని॥ ఘోరశరములు బూని శ్రీరాముపై వేసె । తునియలుగ నడుమ నవి దునిమె రాఘవుడు॥ అందు కసురుడు కోప మంది కార్చిచ్చువలె । మండుచుండగ నంత మనుజవల్లభుడు॥ ఘనశరంబులు బూని దనుజబాణములన్ని । తునియలై పోవంగ దునుమాడె నపుడు॥ చాపములు దూలంగ కోపించె శతముఖుడు । తననేత్రములయందు పెనుమంట లెగయ॥ కేల శూలము బట్టి గిరగిరను ద్రిప్పుచును । బ్రహ్మాండభాండములు పరగనార్చుచును॥ రఘువరునిపై విసరె రాక్షసుడు శూలంబు । విజయానలము బోలు బలుశూల మేసె॥ కలగె సప్తాంబుధులు కులగిరు ల్వెస గూలె । ధరణి కంపము నొందె తారకలు రాలె॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 7yu5ffjbsiymqmy5ucr3b2bzdubz00y 104 216541 570910 565471 2026-08-21T03:24:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>అతితల్లడము నొంది రమరాదిదేవతులు । సన్మార్గములు దప్పె చంద్రభాస్కరులు॥ పెనుమంట లొలుకుచును ఘనశూల మేగంగ । తనవాల మల్లార్చి హనుమంతు డపుడు॥ అరయ వచ్చేశూల మంది నడిమికి బట్టి । విరిచి ముక్కలు జేసె తరుచరవరుండు॥ తునకలుగ శూలంబు దునుమాడె హనుమంతు । సురలు పువ్వులవాన గురిసి రవ్వేళ॥ తనశూల మీరీతి తునకలైపోయెనని । రాము గూల్చెద ననుచు రాక్షసుం డపుడు॥ పటపట దంతములు గొరుకుచును । తననూరుమోములను పెనుమంట లెగయ॥ కేల గద ధరియించి గిరగిర వడి ద్రిప్పి । విసరె రఘునరుపైని విభ్రాంతి గదుర॥ కాలదండము బోలి కడులోకములు బెగడ । తగ మింటిపయి దేవతులు బొబ్బలిడగ॥ పవనుండు నెరి దప్ప భాస్కరుడు భీతిల్ల । జనుదెంచి గద రామజనవరుని బొదివె॥ గదదెబ్బ మై నాటి ఘనుడు రఘునాయకుడు । పవనుజుభుజముపయి బడి సొమ్మసిల్లె॥ సురలు బెగడొందంగ సొమ్మసిలి రఘువరుడు । కొంతసేపుకు దెలిసి ఘోరరౌద్రముగ॥ దానవుని బరిమార్ప తా నిశ్చయము జేసి । నిండార కోపంబు నిర్వహింపుచును॥ రాజపరమేశ్వరుడు రాజకందర్పుండు । రాజాధిరాజు శ్రీరాఘవేశ్వరుడు॥ అర్ధచంద్రాస్త్రంబు లవి వింట సంధించి । దీక్ష గైకొని పల్కె దేవదేవుండు॥ జగతిలో వేదములు సత్యమై యుండెనా । పరగ సీతాదేవి పాతివ్రతైనా॥ ఆడితప్పనివాడనై నేను బరగినా । ఏకభీకరముగా నీశరం బిపుడు॥ శతకంఠుహస్తములు శిరములన్నియు దునిమి । అతిశీఘ్రముగ వచ్చు ననుచు తా వేసె॥ పుడమి యాకాశంబు కడుమంట లెగయంగ । ఘనశరం బేతెంచి దనుజుణ్ని బొదవె॥ కడుశాఖ లున్నట్టిఘనవృక్షచయవుపయి । బడుకుఠారమురీతి బడియె నాశరము॥ పడి దానవుని ఘోరబాహులన్నియు గూల్చి। శిరములన్నిటి నొక్కవరుస గూల్చెనుగ॥ శాఖ లూడిన మానుచందమున రాక్షసుడు । కరశిరంబులు దూలి వెరగందియుండె॥ కరతలం బొకటైన శిర మొక్కటైనను । దనుజునికి లేకుండ దునుమాడె శరము॥</poem><noinclude><references/></noinclude> nqajsaghectovthgaj0rzuj89q9e8e6 104 216542 570912 565472 2026-08-21T03:53:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>తిరిగి క్రమ్మర వచ్చి త్వరమీద బాణంబు । పదిలముగ శ్రీరాముపొదిలోన జేరె॥ కరశిరంబులు దూలి ఘనుడు శతకంధరుండు । మొండెమై జెగురుకొండవలె నుండె॥ దనుజురక్తము నేల పెనుకాల్వల బారె । యోజనము పొడవుగా నుజ్వరిల్లుచును॥ అనలాస్త్రమున రక్తకణము లింకించుటకు । జాలినవిభీషణుడు నేల వ్రాలెనుగా॥ దీర్ఘనిద్దుర బొంది తెలి వేమియు లేక । నేల విభీషణుడు గూలియుండెనుగా॥ రాక్షసునిబలుమేనురక్తప్రవాహంబు । లుజ్వరిల్లుచు బారె యోజనముపొడవు॥</poem> {{p|ac|fwb}}శతకంఠునిరక్తముచే మాయశతముఖులు బుట్టుట</p> <poem>రక్తకణముకు నూరురాక్షసులు బుట్టుటకు । వనజసంభవుదివ్యవరమహత్యమున॥ మిన్ను నంటుచుపారుచున్నరక్తప్రవా । హములందు బుట్టిననసురసంఘములు॥ శతకంఠురూపంబు జెంది వానిని బోలి । పుట్టి రొక్కవిధాన భువనములు నిండ॥ మాయశతకంధరులు మహి తెరిపి లేకుండ । వెలసియుండిరి చెప్ప నలవిగాకుండ॥ భీకరాకారులై బెడుగొండలవిధాన । నిఖిలలోకము లపుడు నిండియుండిరిగ॥ గణుతింపగా వశము గాదు బ్రహ్మకు నైన । వీర లిందరటంచు వివరంబు దెలుప॥ తెరిపి తెన్నును గురుతు తెలియకుండగ బుట్టి । రేమి చెప్పుదు నెల్లభూమి నిండిరిగ॥ దనర బత్రీసాయుధాధారులై మహా । వికృతదైత్యులు వెల్లి విరిసియుండిరిగ॥ బాహువులు తలలు యెప్పటిరీతి నుదయించె । శతకంధరుడు పూర్వచందమున నుండె॥ శతకంఠుడును మాయశతకంఠులను బోలి । వర్ణింప నెవ్వనికి వశము గాదాయె॥ అన్నిదిక్కులయందు నన్నిభూములయందు । వెల్లి విరిసినలాగు వేలాము గనిరి॥ వికృతరూపములచే వినువీథి నంటుచును । సింహధ్వనుల మీరి చెలగి దాటుచును॥ ఏదిక్కు జూచినా యెడతెరిపి లేకుండ । కడునిశాచరకోట్లు గానంగబడియె॥ సీతామనోహరుడు సేనాసముద్రంబు । కన్నులను బొడగాంచి కడుభీతి నొందె॥ భీతిగొని రఘురాము బెడిదబలముల గాంచి । తల్లడంబును బొంది తలపోయదొణగె॥</poem><noinclude><references/></noinclude> ci2b2aoapsogbm59ig7vkos6wjjs9x7 104 216543 570914 565473 2026-08-21T04:45:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>ఈమాయరక్కసులు యేదిక్కు జూచినా । పుడమి యీనినరీతి బోలియున్నారు॥ ఇందులో శతకంఠు డెవ్వడో గాని యా । భేద మేమియు గనుపించదాయెనుగ॥ ఇన్నిదిక్కులయందు యీరాక్షసులతోడ । నేరీతి బెనగుదును యెట్లు పోరుదును॥ ఇనసుతునిబలముకం టెక్కువే గనుపించె । నెన్నశక్యంబు గా దేమి వీరలను॥ ఈదుష్టరాక్షసున కేల యిచ్చెన బ్రహ్మ । ఘోరవరములు వీడు కోరినట్లుగను॥ ఏవైపు పోరాడు దేవైపు గనుగొందు । నేవైపు నిల్తు నిం కేవైపు జూతు॥ అని రాఘవేశ్వరుడు తనమదిని గుందుచును । దలపోయుచుండంగ దనుజు లంతటను॥ శూరులై రఘువరుని చుట్టుముట్టడి వేసి । గదసి రొక్కవిధాన గర్వాంధు లగుచు॥ గదసి తిట్టుచు సాయకములచే మీరుచును । తగనిమాట్లాడుచును దాడి మీరుచును॥ మనుజునాయక నిన్ను దునిమిఖండలు జేసి । బరువడిని కల్లుతో భక్షింతుమనుచు॥ శూరులై డాయుచును చూడు మామహి మనుచు । కేరుచును మీరుచును గికురు బెట్టుచును॥ పరశుముద్గరప్రాసబలుకుఠారంబులను । పగబూని రఘువరునిపైని విసరుచును॥ చుట్టుముట్టడి వేసినట్టివాల్ ద్రొక్కుచును । పటపట దంతములు పగులగొరుకుచును॥ మీసములు ద్రువ్వుచును మిట్టిపడి యెదురుచును । బాణవర్షము రాముపైని గురియుచును॥ కనుల నిప్పులు రాల కడుహుంకరింపుచును । నరవర నిను బట్టి బరిమార్తు మనుచు॥ చీకాకు బొందంగ జేసి రారఘువరుని । యేమి జెప్పుదు వారితామసోద్ధతులు॥ ఏవంక జూచినా ఆవంక తామెయై । రఘుకులాధిపుమనము బెగలజేసిరిగ॥ అసమానబలశాలి అఖిలాండనాయకుడు । ధైర్యమంతయు దూలి తల్లడము బొందె॥</poem> {{p|ac|fwb}}మాయశతకంఠుల జూచి రాముడు చింతించుట</p> <poem>లోకముల నన్నిటిని లోలతను రక్షించు । ఘనుడు రఘువరుడు భీకరము దూలెనుగ॥ నిర్వీణహృదయుడై నెప మేమి దోచకను । చేతులాడకను నిశ్చేష్టుడై యుండె॥ శౌర్యమంతయు దూలి చాప మచ్చట విడచి । నిశ్చేష్టుడై యుండె నిఖిలవల్లభుడు॥</poem><noinclude><references/></noinclude> gi5ocfbs1thmnsy2vzgxmuax2i76q1x 104 216544 570916 565474 2026-08-21T05:21:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>నిశ్చేష్టుడై యుండి నేల వ్రాలినయట్టి । కడువిభీషణు జూచి కటకటా యనుచు॥ దైవ మీరీతిగా దలచెనా యనియంచు । హనుమంతు జూచి యిట్లనియె రఘువరుడు॥ చిరకీర్తిగంభీర పరమపుణ్యవిహార । అంజనీనందనా అసమానధీర॥ కంటివా మాయశతకంఠరాక్షసబలము । నిఖిలభూములయందు నిండియున్నారు॥ సకలదిక్కులయందు సకలభూములయందు । నేల యీనినభంగి నిలిచియున్నారు॥ దనుజకోటుల నెట్లు దునుమాడగావచ్చు । నేరీతి వారితో బోరాడవచ్చు॥ బెడిదముగ మిన్నంటి పెల్లార్చు బలమెల్ల । కొమరొప్ప నాచేత గూలు నేరీతి॥ నేచందమున గూల్తు నేమి యాలోచింతు । నేమిసాధనము యిం కేదిమార్గంబు॥ కనరాడు శతకంఠదనుజుండు యెవ్వడో । ఒక్కపోలికగాను యు౦డి రందరును ॥ దనుజు లందరి బట్టి దునుమాడకనుగాని । కనరాడు నిజముగా ఘనుడు శతముఖుడు॥ బలముల నెల్ల గూల్ప శఖ్యము గాదు । కనుల గనరాదు శతకంఠదానవుడు॥ నీచాత్ము డెచట తానే యగుచు నున్నాడు । యేరీతి పోరుదును యెట్లు దునుముదును॥ దనుజు గూల్పగ నసాధ్యము గాని సాధ్యంబు । గాదు పో రొనరింపరాదు హనుమంత॥ సమరతలమున యికను శతముఖు బరిమార్ప । నెంత వీక్షించినా యిక పట్టిజోలి॥ ఎదురుసత్తువ దెలియ కేల పగ బూనితిని । ప్రజ్ఞావిశేషములు పలిక తేటికిని॥ బలయుతుల మనుచు త్వరపడరాదు యెవ్వరును । అపకీర్తియును కార్యహాని సిద్ధించు॥ చాలమునిబృందముల కేల నభయం బిస్తి । తనవల్ల గానట్టిపని జేతుననుచు॥ అవనిలోపల గొప్ప అపకీర్తి వచ్చెగా । నేమి సేయుదు నింక నేమిసాధనము॥ ఎల్లజను లెన్నుటకు హేతువయ్యెనుగదా । చేయజాలనిపనులు చేతు ననుమాట॥ రావణాసురుకంటె లావైనవీరుండు । గురుతు దెలియక నేల గొనివస్తి నిటకు॥ కడుప్రయాసమున నీకార్యమంత వహించి । దనరియుంటివి మాట దక్కినది గాదు॥ బహుప్రయాసంబునకు పాలుబడితివిగాని । నీచుదనుజుని దృంప నేరనైతినిగ॥</poem><noinclude><references/></noinclude> b0cfdzw2wbxu3dmhlvmhhbgn16by9pc 104 216545 570918 565475 2026-08-21T05:36:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>నావల్ల గానిపని నీ వేమి జేసేవు । నీవల్ల పనులన్ని నిర్వహించితివి॥ తిరిగి నే నయ్యోధ్యవురి కెట్లు జేరుదును । అనుజు లేరని తల్లు లడిగి తేమందు॥ సకలబలముల దెచ్చి సంగరాంబుధి గలిపి । ఎల్లజను లడిగితే నేమి చెప్పుచును॥ శరణాగతత్రాణబిరుదు నేలను గలిసె । కడువిభీషణు దెచ్చి పుడమి గల్పితిని॥ దైవగతి యీరీతి దగగల్గియుండగా । మొదట రాకుండఁగ వదులు నామనసు॥ తిరి గెట్లు పోరుదును దుర మెట్లు చేయుదును । దురము సేయగరాదు తిరిగి పోరాదు॥ ఇందు కేమి తెరంగు యేమి యాలోచనయొ । నీరు దోచినరీతి నాకు జెప్పుముగా॥ అని యనేకవిధంబులను రామచంద్రుండు । హనుమంతుతో బలికె నాత్మ గుందుచును॥ జలజలను కన్నీరు దొరుగంగ హనుమంతు । తల వాలవేసుకుని తా నుండె నపుడు॥ అతివిచారగ్రస్తుడై యున్న ప్రాణేశు । గని జానకీదేవి కడుభక్తి వెలయ॥ తనయాదిమహిమంబు తలపోసి తనచేతఁ । దనుజుండు గూలునని తా నిశ్చయించి॥ యిది యెంతపని యనుచు మదిని తా భావించి । అతిధైర్యగాంభీర్య యై మహాలక్ష్మి॥ కడుభక్తితోడ తనకరయుగంబులు మోడ్చి । ప్రాణవల్లభునితో పలికె ధైర్యమున॥</poem> {{p|ac|fwb}}సీత యుద్ధముచేయుటకు రాముని వేడుట</p> {{Css image crop |Image = శతకంఠరామాయణము (పసగాడసన్యాసి).pdf |Page = 143 |bSize = 600 |cWidth = 270 |cHeight = 247 |oTop = 520 |oLeft = 154 |Location = center |Description = }} <poem>అఖిలలోకాధార ఆదినారాయణా । భువనరక్షక పుణ్యపురుష శ్రీరామ॥ ధీనబాంధవ దేవదేవ చిద్రూపకా । పరమాత్మకా పరబ్రహ్మస్వరూప॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 92ekoeso0j1945qqom36rpzcp3er6kt 570919 570918 2026-08-21T05:36:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 570919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>నావల్ల గానిపని నీ వేమి జేసేవు । నీవల్ల పనులన్ని నిర్వహించితివి॥ తిరిగి నే నయ్యోధ్యపురి కెట్లు జేరుదును । అనుజు లేరని తల్లు లడిగి తేమందు॥ సకలబలముల దెచ్చి సంగరాంబుధి గలిపి । ఎల్లజను లడిగితే నేమి చెప్పుచును॥ శరణాగతత్రాణబిరుదు నేలను గలిసె । కడువిభీషణు దెచ్చి పుడమి గల్పితిని॥ దైవగతి యీరీతి దగగల్గియుండగా । మొదట రాకుండఁగ వదులు నామనసు॥ తిరి గెట్లు పోరుదును దుర మెట్లు చేయుదును । దురము సేయగరాదు తిరిగి పోరాదు॥ ఇందు కేమి తెరంగు యేమి యాలోచనయొ । నీరు దోచినరీతి నాకు జెప్పుముగా॥ అని యనేకవిధంబులను రామచంద్రుండు । హనుమంతుతో బలికె నాత్మ గుందుచును॥ జలజలను కన్నీరు దొరుగంగ హనుమంతు । తల వాలవేసుకుని తా నుండె నపుడు॥ అతివిచారగ్రస్తుడై యున్న ప్రాణేశు । గని జానకీదేవి కడుభక్తి వెలయ॥ తనయాదిమహిమంబు తలపోసి తనచేతఁ । దనుజుండు గూలునని తా నిశ్చయించి॥ యిది యెంతపని యనుచు మదిని తా భావించి । అతిధైర్యగాంభీర్య యై మహాలక్ష్మి॥ కడుభక్తితోడ తనకరయుగంబులు మోడ్చి । ప్రాణవల్లభునితో పలికె ధైర్యమున॥</poem> {{p|ac|fwb}}సీత యుద్ధముచేయుటకు రాముని వేడుట</p> {{Css image crop |Image = శతకంఠరామాయణము (పసగాడసన్యాసి).pdf |Page = 143 |bSize = 600 |cWidth = 270 |cHeight = 247 |oTop = 520 |oLeft = 154 |Location = center |Description = }} <poem>అఖిలలోకాధార ఆదినారాయణా । భువనరక్షక పుణ్యపురుష శ్రీరామ॥ ధీనబాంధవ దేవదేవ చిద్రూపకా । పరమాత్మకా పరబ్రహ్మస్వరూప॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 7ilo3xia7p8i064a1l08r1bq79rtix6 104 216546 570942 565476 2026-08-21T06:56:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>భువనములు నిర్మింప పోషింప రక్షింప । నిఖిలంబు వర్తింప నీవె కా కెవరు॥ నీకుక్షిలో నుండు నిఖిలలోకము లెపుడు । నీవు లోకములందు నిలిచియుందువుగ॥ కపటనాటకసూత్రనిపుణుండవై నీవు । మాయాప్రపంచంబు జేయుచున్నావు॥ విశ్వమయుడవు నీవు విశ్వకర్తవు నీవు । విశ్వసాక్షివి నీవు విష్ణుమూర్తివిగ॥ నరునివలె మీ రిట్లు పరితాప మొందంగ । ధర్మమౌనా మీకు దశరథా రామ॥ తమ రెరుంగనియట్టిధర్మ మేమియు లేదు । మహిమ దెలియక నిట్టిమాటలాడెదరు॥ కుపితదనుజుని పెద్దకొండగా జేసుకొని । చింతింపగాదగున యింతమాత్రముకు॥ రక్తమున జనియించు రాక్షసుల బరిమార్ప । సంతసం బొందేవు యెంతపని మీకు॥ మాయాబలము లెల్ల మాయమైపోవరా । గడియలో మీచేత ఘనపుణ్యచరిత॥ బలుడు శతముఖుండు బల మెంత గలిగున్న । కూలడా మీచేత కొండకైవడినికి॥ మీమహామహిమచే తామసంబున నేను । దేవ మీయలసటలు దీరునందాక॥ విలుబాణములు బూని బలురాక్షసునితోడ । రణ మొనర్చెద ధైర్యమున కొంతసేపు॥ ఆడది యని మీర లానుగ్రహము జేయ । కుండ ధర్మము గాదు పుండరీకాక్ష॥ పదపద్మములమరుగు బట్టి పోరెద నాకు । భయ మేమి మీపాదపద్మములు నమ్మ॥ వేగ నను దీవించి విల్లుబాణము లిచ్చి । శలవు నా కిప్పించు జగదేకవీర॥ దనుజుతో పోరాడెదను కొంతసేపు యా । వెనుక పోరాడవచ్చును మీరు దేవ॥ నను మించి దానవుడు కనుపించువేళలను । అడ్డమై నిలవవచ్చు నాత్మేశ మీరు॥ కనికరంబున నాకు ఘనశరంబులు విల్లు । కడువేగ దయచేయు కరుణాపయోనిధి॥ అని పాదపద్మముల వనిత సీతాదేవి । వ్రాలినంతట జూచి వసుమతీశ్వరుడు॥ మును గురుడు వసిష్ఠు తనతోడ జానకీ । మహిమ దెలిపినమాట మదిలోన దలచి॥ రణమునకు శలవు యిమ్మని జానకీదేవి । తన్నడుగుటకు మదిని దాఖలాపడెను॥ స్త్రీల నిస్సారంబు జేసి శతకంఠుండు । బ్రహ్మవరములు గొనుట భావమున దెలసి॥ నాతి జానకి పరంజ్యోతిస్వరూపమై । వెలుగుచున్నట్టి యావిధ మెల్ల జూచి॥</poem><noinclude><references/></noinclude> g3kbxsuueaxvjbz6y2jv8s45cffqn7f 570944 570942 2026-08-21T06:57:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 570944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>భువనములు నిర్మింప పోషింప రక్షింప । నిఖిలంబు వర్తింప నీవె కా కెవరు॥ నీకుక్షిలో నుండు నిఖిలలోకము లెపుడు । నీవు లోకములందు నిలిచియుందువుగ॥ కపటనాటకసూత్రనిపుణుండవై నీవు । మాయాప్రపంచంబు జేయుచున్నావు॥ విశ్వమయుడవు నీవు విశ్వకర్తవు నీవు । విశ్వసాక్షివి నీవు విష్ణుమూర్తివిగ॥ నరునివలె మీ రిట్లు పరితాప మొందంగ । ధర్మమౌనా మీకు దశరథా రామ॥ తమ రెరుంగనియట్టిధర్మ మేమియు లేదు । మహిమ దెలియక నిట్టిమాటలాడెదరు॥ కుపితదనుజుని పెద్దకొండగా జేసుకొని । చింతింపగాదగున యింతమాత్రముకు॥ రక్తమున జనియించు రాక్షసుల బరిమార్ప । సంతసం బొందేవు యెంతపని మీకు॥ మాయాబలము లెల్ల మాయమైపోవరా । గడియలో మీచేత ఘనపుణ్యచరిత॥ బలుడు శతముఖుండు బల మెంత గలిగున్న । కూలడా మీచేత కొండకైవడిని॥ మీమహామహిమచే తామసంబున నేను । దేవ మీయలసటలు దీరునందాక॥ విలుబాణములు బూని బలురాక్షసునితోడ । రణ మొనర్చెద ధైర్యమున కొంతసేపు॥ ఆడది యని మీర లానుగ్రహము జేయ । కుండ ధర్మము గాదు పుండరీకాక్ష॥ పదపద్మములమరుగు బట్టి పోరెద నాకు । భయ మేమి మీపాదపద్మములు నమ్మ॥ వేగ నను దీవించి విల్లుబాణము లిచ్చి । శలవు నా కిప్పించు జగదేకవీర॥ దనుజుతో పోరాడెదను కొంతసేపు యా । వెనుక పోరాడవచ్చును మీరు దేవ॥ నను మించి దానవుడు కనుపించువేళలను । అడ్డమై నిలవవచ్చు నాత్మేశ మీరు॥ కనికరంబున నాకు ఘనశరంబులు విల్లు । కడువేగ దయచేయు కరుణాపయోనిధి॥ అని పాదపద్మముల వనిత సీతాదేవి । వ్రాలినంతట జూచి వసుమతీశ్వరుడు॥ మును గురుడు వసిష్ఠు తనతోడ జానకీ । మహిమ దెలిపినమాట మదిలోన దలచి॥ రణమునకు శలవు యిమ్మని జానకీదేవి । తన్నడుగుటకు మదిని దాఖలాపడెను॥ స్త్రీల నిస్సారంబు జేసి శతకంఠుండు । బ్రహ్మవరములు గొనుట భావమున దెలసి॥ నాతి జానకి పరంజ్యోతిస్వరూపమై । వెలుగుచున్నట్టి యావిధ మెల్ల జూచి॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 9cqymhguto2so7ufkabfzyhknwo66lg 570945 570944 2026-08-21T07:02:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 570945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>భువనములు నిర్మింప పోషింప రక్షింప । నిఖిలంబు వర్తింప నీవె కా కెవరు॥ నీకుక్షిలో నుండు నిఖిలలోకము లెపుడు । నీవు లోకములందు నిలిచియుందువుగ॥ కపటనాటకసూత్రనిపుణుండవై నీవు । మాయాప్రపంచంబు జేయుచున్నావు॥ విశ్వమయుడవు నీవు విశ్వకర్తవు నీవు । విశ్వసాక్షివి నీవు విష్ణుమూర్తివిగ॥ నరునివలె మీ రిట్లు పరితాప మొందంగ । ధర్మమౌనా మీకు దశరథా రామ॥ తమ రెరుంగనియట్టిధర్మ మేమియు లేదు । మహిమ దెలియక నిట్టిమాటలాడెదరు॥ కుపితదనుజుని పెద్దకొండగా జేసుకొని । చింతింపగాదగున యింతమాత్రముకు॥ రక్తమున జనియించు రాక్షసుల బరిమార్ప । సంతసం బొందేవు యెంతపని మీకు॥ మాయాబలము లెల్ల మాయమైపోవరా । గడియలో మీచేత ఘనపుణ్యచరిత॥ బలుడు శతముఖుండు బల మెంత గలిగున్న । కూలడా మీచేత కొండకైవడిని॥ మీమహామహిమచే తామసంబున నేను । దేవ మీయలసటలు దీరునందాక॥ విలుబాణములు బూని బలురాక్షసునితోడ । రణ మొనర్చెద ధైర్యమున కొంతసేపు॥ ఆడది యని మీర లానుగ్రహము జేయ । కుండ ధర్మము గాదు పుండరీకాక్ష॥ పదపద్మములమరుగు బట్టి పోరెద నాకు । భయ మేమి మీపాదపద్మములు నమ్మ॥ వేగ నను దీవించి విల్లుబాణము లిచ్చి । శలవు నా కిప్పించు జగదేకవీర॥ దనుజుతో పోరాడెదను కొంతసేపు యా । వెనుక పోరాడవచ్చును మీరు దేవ॥ నను మించి దానవుడు కనుపించువేళలను । అడ్డమై నిలవవచ్చు నాత్మేశ మీరు॥ కనికరంబున నాకు ఘనశరంబులు విల్లు । కడువేగ దయచేయు కరుణాపయోనిధి॥ అని పాదపద్మముల వనిత సీతాదేవి । వ్రాలినంతట జూచి వసుమతీశ్వరుడు॥ మును గురుడు వసిష్ఠు తనతోడ జానకీ । మహిమ దెలిపినమాట మదిలోన దలచి॥ రణమునకు శలవు యిమ్మని జానకీదేవి । తన్నడుగుటకు మదిని దాఖలాపడెను॥ స్త్రీల నిస్సారంబు జేసి శతకంఠుండు । బ్రహ్మవరములు గొనుట భావమున దెలసి॥ నాతి జానకి పరంజ్యోతిస్వరూపమై । వెలుగుచున్నట్టి యావిధ మెల్ల జూచి॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 07930qr01filgr6b5whveiiz640exiy 104 216547 570953 565477 2026-08-21T08:42:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>సీతామహదేవిచేత సిద్ధంబుగా దనుజుండు । గూలునని తా నిశ్చయించి॥ తనపాదములు బట్టు తరుణీలలామంబు । గని రాఘవేశ్వరుడు కనికరంబునను॥ రెండుచేతుల బట్టి లెగనెత్తి దీవించి । భామినీ యిది మహాప్రళయభండనము॥ భామినీమణి నీవు భండనము కఠినంబు । బలురక్కసుడు వాడు భద్రంబుసుమ్ము॥ అని చెప్పి దీవించి ఘనబాణతూణముల్ । దయ బెనంగగ నిచ్చె దాశరథి యపుడు॥ విల్లుబాణము లంది విమలాంగి జానకి । జ్యోతిస్వరూపంబు మూర్తీభవించె॥ తనమహతేజంబు ధరణి యాకాశంబు । జగమెల్ల వెలుగంగ సతి తేజరిల్లె॥ కోటిసూర్యులభంగి కొమరొప్ప వెలుగుచును । పరిపూర్ణకళలతో భాసిల్లె తరుణి॥ హనుమంతుభుజమునం దభ్రంబు ముట్టగా । నిలచె సీతాదేవి యెలమి బొందుచును॥ ఎలమి బొందుచు సీత యెల్లలోకంబులకు । కడుభయంకరరూపు గనుపట్టె నపుడు॥ పూర్ణచంద్రుని బోలు పొలుపారుసతిమోము । ప్రళయార్కబింబంబుపగిదిగా నుండె॥ కందర్పకేతువై గనుపట్టె సతిపైట । కడుధూమకేతువై గానంగ బడియె॥ అమృతప్రవాహమై యలరారు సతిమోము । అనలసందోహమై కనుపట్టియుండె॥ కాంత సీతాభయంకరరూపమున నిట్లు । విలసిల్లె లోకములు విభ్రాంతి గదుర॥ అభ్రతలమున నిలచి అమరాదిదేవతలు । జయజయధ్వను లెల్ల సలిపి రయ్యెడను॥ నారిఠంకారముల భోరున మిన్నంటి । వెలయ సీతాదేవి వి ల్లెక్కుబెట్టె॥ గుణరవధ్వనులచే గూలె కులశైలములు । బ్రహాండభాండములు పగిలె బీటలుగ॥ మదిరాక్షి తనమహామాయ నాకర్షించి । దానితోడుత బలికె తప్పకుండగను॥ శతముఖుతో నేను సమరంబు జేసెదను । రాక్షసునిపై వెడలు రక్తబిందువులు॥ రక్తబిందువులతో రాక్షసులు పుట్టుదురు । చాల నాశ్చర్యముగ శతముఖు బోలి॥ రక్తకణముల నేల రాలిపడకుండంగ । మాయశతకంధరులు మహి బుట్టకుండ॥ ధరణిపై నీజింహమ బరపి యామడపొడవు । అసురరక్తంబెల్ల హతమార్పవలయు॥</poem><noinclude><references/></noinclude> p00emsyszlg1msgroq9jtrjicfpf3bc 104 216548 570954 565478 2026-08-21T08:56:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>అని యిట్లు తనమాయ కనుకూలముగ జెప్పి । అందె జానకిదేవి అస్త్రశస్త్రములు॥ తనవిల్లు ఝళిపించి ఘనశరంబుల బూని । కంఠీరవధ్వను ల్కాంత జేసెనుగా॥ కంఠీరవధ్వనులు కడుఘోరముగ జేసి । అంకించి వేసె తా నధికబాణములు॥</poem> <poem>సీత మాయశతముఖుల జంపుట</poem> {{Css image crop |Image = శతకంఠరామాయణము (పసగాడసన్యాసి).pdf |Page = 146 |bSize = 600 |cWidth = 478 |cHeight = 328 |oTop = 236 |oLeft = 63 |Location = center |Description = }} <poem>పిడుగు లురిమినరీతి పెనుమంట లెగయుచును। శరము లేగెను నిశాచరులపై నపుడు॥ వడగళ్లవరషంబు పుడమి గురిసినలాగు । బడియె రాక్షసకోట్లపైని బాణములు॥ చటులాస్త్రములు బూని పటుజవంబున వేసె । సింహధాటీ జేసి సీతావధూటి॥ ప్రళయగర్జితములు బలుమంట లెగయుచును । కడునిశాచరకోట్లు గప్పె బాణములు॥ తనమహత్వము చేత దానవావళులెల్ల । చేతు లాడకను నిచ్చేష్టులై రపుడు॥ చుట్టుముట్టడి వేసి రట్టాడుబలమెల్ల । నిర్వాణహృదయులై నిలువంగబడిరి॥ వెలది సీతాదేవి విశ్వరూపము జూచి । కంప మొందుచునుండ్రి కటకటా యనుచు॥ వాయువాస్త్రము వేసి మాయశతకంధరుల । నందరిని నొకదిక్కు నుండజేసెనుగ॥ దూదిపింజలలాగు తూలి సీతాదేవి । వాయువాస్త్రముచేత నొకదిక్కు నుండ్రి॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 9kry0htsn7dcizuj2nprjpfzfjkdzr0 104 216549 570955 565479 2026-08-21T09:24:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఒక్కదిక్కున మాయరక్కసుల నియమించి । యెలమి తనపతి వినగ నిట్లు తా ననియె॥ మూడుమూర్తులకెల్ల మూలదుంపనటంచు । పరమవేదార్ధములు పలుకు నిజమైతె॥ ఆర్తరమణుండై రామచంద్రుండు । మహిమ మీరినయట్లు మాట నిజమైతే॥ పరమపాతివ్రత్యగరిమంబు నాయందుఁ । దనరియుండినమాట తథ్యంబు లైతె॥ నిజముగా శతముఖుడు నిలువ తక్కినయట్టి । మాయశతకంధరులు మడసిపోవలెను॥ అని ఘోరముగ నార్చె నమరు లద్భుతమంద । ఘోరశర మొకటంది గురుతుగా వ్రేసె॥ పొగలు మంటలు చెదర మిగులవేడిమి మీర । వడి నేసె బాణంబు వారిపై నపుడు॥ అది లక్షలై కోటు లర్బుదములై మహా । శంఖంబులై బరగె జగము నిండగను॥ అఖిలరాక్షసవర్గ మరసి భీతిల్లంగ । దాకె నసురావళికి దశవిధంబులను॥ గుండె లవయుచు నేల గూలి రొకకొందరును । బాణములు మైనాటి పడిరి కొందరును॥ కరములు నురములును కంఠములు శిరములును । తునియలై ధరణిపై నొరగె కొందరును॥ దినకరుడు మంచుమాయను జేయుచందమున । గూల్చె నసురావళుల ఘోరబాణంబు॥ కారుటడవుల వహ్ని గాల్చుచందంబునను । నసురబలముల గాల్చె నాదివ్యశరము॥ మగువ సీతాదేవిమంత్రాంగ మెట్టిదో । బలుశరంబున గూలె బలములన్నియును॥ మాయశతకంధరులు మాయమై కూలంగ । నీరు గావించె నొకనిముషమాత్రమున॥ మందుకైనా యొక్కమయుడు నిల్వక యుండ । గూలిపోయిరి దైత్యజాల మందరును॥ మాయశతకంధరులు మడియు టెల్లను జూచి । కాలరుద్రునిరీతి ఘనుడు శతముఖుడు॥ తననూరుముఖములను పెనుమంట లెగయంగ । పటపట దంతములు పగులగొరుకుచును॥ జానకీసతి కెదురు జని నిలచి శతముఖుడు । పణతితోడుత బల్కె బహువిధంబులను॥ మగని వెనుకకు ద్రోచి మగువరో నాతోడ । కయ్యంబు జేయుటకు కదలి వచ్చితివి॥ ఏలోకమున గలవు యీలాటిసంగతులు! నగుబాటుపని నీకు దగునటే కొమ్మా॥<noinclude><references/></noinclude> 4kcafwqfxkwzf812ow19nxjln1kzakp 570956 570955 2026-08-21T09:24:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 570956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>ఒక్కదిక్కున మాయరక్కసుల నియమించి । యెలమి తనపతి వినగ నిట్లు తా ననియె॥ మూడుమూర్తులకెల్ల మూలదుంపనటంచు । పరమవేదార్ధములు పలుకు నిజమైతె॥ ఆర్తరమణుండై రామచంద్రుండు । మహిమ మీరినయట్లు మాట నిజమైతే॥ పరమపాతివ్రత్యగరిమంబు నాయందుఁ । దనరియుండినమాట తథ్యంబు లైతె॥ నిజముగా శతముఖుడు నిలువ తక్కినయట్టి । మాయశతకంధరులు మడసిపోవలెను॥ అని ఘోరముగ నార్చె నమరు లద్భుతమంద । ఘోరశర మొకటంది గురుతుగా వ్రేసె॥ పొగలు మంటలు చెదర మిగులవేడిమి మీర । వడి నేసె బాణంబు వారిపై నపుడు॥ అది లక్షలై కోటు లర్బుదములై మహా । శంఖంబులై బరగె జగము నిండగను॥ అఖిలరాక్షసవర్గ మరసి భీతిల్లంగ । దాకె నసురావళికి దశవిధంబులను॥ గుండె లవయుచు నేల గూలి రొకకొందరును । బాణములు మైనాటి పడిరి కొందరును॥ కరములు నురములును కంఠములు శిరములును । తునియలై ధరణిపై నొరగె కొందరును॥ దినకరుడు మంచుమాయను జేయుచందమున । గూల్చె నసురావళుల ఘోరబాణంబు॥ కారుటడవుల వహ్ని గాల్చుచందంబునను । నసురబలముల గాల్చె నాదివ్యశరము॥ మగువ సీతాదేవిమంత్రాంగ మెట్టిదో । బలుశరంబున గూలె బలములన్నియును॥ మాయశతకంధరులు మాయమై కూలంగ । నీరు గావించె నొకనిముషమాత్రమున॥ మందుకైనా యొక్కమయుడు నిల్వక యుండ । గూలిపోయిరి దైత్యజాల మందరును॥ మాయశతకంధరులు మడియు టెల్లను జూచి । కాలరుద్రునిరీతి ఘనుడు శతముఖుడు॥ తననూరుముఖములను పెనుమంట లెగయంగ । పటపట దంతములు పగులగొరుకుచును॥ జానకీసతి కెదురు జని నిలచి శతముఖుడు । పణతితోడుత బల్కె బహువిధంబులను॥ మగని వెనుకకు ద్రోచి మగువరో నాతోడ । కయ్యంబు జేయుటకు కదలి వచ్చితివి॥ ఏలోకమున గలవు యీలాటిసంగతులు! నగుబాటుపని నీకు దగునటే కొమ్మా॥</poem><noinclude><references/></noinclude> jk412koqxx47co9dxakcfore9j0ttdt 570957 570956 2026-08-21T09:25:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 570957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>ఒక్కదిక్కున మాయరక్కసుల నియమించి । యెలమి తనపతి వినగ నిట్లు తా ననియె॥ మూడుమూర్తులకెల్ల మూలదుంపనటంచు । పరమవేదార్ధములు పలుకు నిజమైతె॥ ఆర్తరమణుండై రామచంద్రుండు । మహిమ మీరినయట్లు మాట నిజమైతే॥ పరమపాతివ్రత్యగరిమంబు నాయందుఁ । దనరియుండినమాట తథ్యంబు లైతె॥ నిజముగా శతముఖుడు నిలువ తక్కినయట్టి । మాయశతకంధరులు మడసిపోవలెను॥ అని ఘోరముగ నార్చె నమరు లద్భుతమంద । ఘోరశర మొకటంది గురుతుగా వ్రేసె॥ పొగలు మంటలు చెదర మిగులవేడిమి మీర । వడి నేసె బాణంబు వారిపై నపుడు॥ అది లక్షలై కోటు లర్బుదములై మహా । శంఖంబులై బరగె జగము నిండగను॥ అఖిలరాక్షసవర్గ మరసి భీతిల్లంగ । దాకె నసురావళికి దశవిధంబులను॥ గుండె లవయుచు నేల గూలి రొకకొందరును । బాణములు మైనాటి పడిరి కొందరును॥ కరములు నురములును కంఠములు శిరములును । తునియలై ధరణిపై నొరగె కొందరును॥ దినకరుడు మంచుమాయను జేయుచందమున । గూల్చె నసురావళుల ఘోరబాణంబు॥ కారుటడవుల వహ్ని గాల్చుచందంబునను । నసురబలముల గాల్చె నాదివ్యశరము॥ మగువ సీతాదేవిమంత్రాంగ మెట్టిదో । బలుశరంబున గూలె బలములన్నియును॥ మాయశతకంధరులు మాయమై కూలంగ । నీరు గావించె నొకనిముషమాత్రమున॥ మందుకైనా యొక్కమయుడు నిల్వక యుండ । గూలిపోయిరి దైత్యజాల మందరును॥ మాయశతకంధరులు మడియు టెల్లను జూచి । కాలరుద్రునిరీతి ఘనుడు శతముఖుడు॥ తననూరుముఖములను పెనుమంట లెగయంగ । పటపట దంతములు పగులగొరుకుచును॥ జానకీసతి కెదురు జని నిలచి శతముఖుడు । పణతితోడుత బల్కె బహువిధంబులను॥ మగని వెనుకకు ద్రోచి మగువరో నాతోడ । కయ్యంబు జేయుటకు కదలి వచ్చితివి॥ ఏలోకమున గలవు యీలాటిసంగతులు । నగుబాటుపని నీకు దగునటే కొమ్మా॥</poem><noinclude><references/></noinclude> j304rl59an20f0axjt6yeiepmxl5uap 570958 570957 2026-08-21T09:27:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 570958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>ఒక్కదిక్కున మాయరక్కసుల నియమించి । యెలమి తనపతి వినగ నిట్లు తా ననియె॥ మూడుమూర్తులకెల్ల మూలదుంపనటంచు । పరమవేదార్ధములు పలుకు నిజమైతె॥ ఆర్తరమణుండై రామచంద్రుండు । మహిమ మీరినయట్లు మాట నిజమైతే॥ పరమపాతివ్రత్యగరిమంబు నాయందుఁ । దనరియుండినమాట తథ్యంబు లైతె॥ నిజముగా శతముఖుడు నిలువ తక్కినయట్టి । మాయశతకంధరులు మడసిపోవలెను॥ అని ఘోరముగ నార్చె నమరు లద్భుతమంద । ఘోరశర మొకటంది గురుతుగా వ్రేసె॥ పొగలు మంటలు చెదర మిగులవేడిమి మీర । వడి నేసె బాణంబు వారిపై నపుడు॥ అది లక్షలై కోటు లర్బుదములై మహా । శంఖంబులై బరగె జగము నిండగను॥ అఖిలరాక్షసవర్గ మరసి భీతిల్లంగ । దాకె నసురావళికి దశవిధంబులను॥ గుండె లవయుచు నేల గూలి రొకకొందరును । బాణములు మైనాటి పడిరి కొందరును॥ కరములు నురములును కంఠములు శిరములును । తునియలై ధరణిపై నొరగె కొందరును॥ దినకరుడు మంచుమాయను జేయుచందమున । గూల్చె నసురావళుల ఘోరబాణంబు॥ కారుటడవుల వహ్ని గాల్చుచందంబునను । నసురబలముల గాల్చె నాదివ్యశరము॥ మగువ సీతాదేవిమంత్రాంగ మెట్టిదో । బలుశరంబున గూలె బలములన్నియును॥ మాయశతకంధరులు మాయమై కూలంగ । నీరు గావించె నొకనిముషమాత్రమున॥ మందుకైనా యొక్కమయుడు నిల్వక యుండ । గూలిపోయిరి దైత్యజాల మందరును॥ మాయశతకంధరులు మడియు టెల్లను జూచి । కాలరుద్రునిరీతి ఘనుడు శతముఖుడు॥ తననూరుముఖములను పెనుమంట లెగయంగ । పటపట దంతములు పగులగొరుకుచును॥ జానకీసతి కెదురు జని నిలచి శతముఖుడు । పణతితోడుత బల్కె బహువిధంబులను॥ మగని వెనుకకు ద్రోచి మగువరో నాతోడ । కయ్యంబు జేయుటకు కదలి వచ్చితివి॥ ఏలోకమున గలవు యీలాటిసంగతులు । నగుబాటుపని నీకు దగునటే కొమ్మా॥</poem><noinclude><references/></noinclude> nbb4cr0valf9wytqjcax4ybe5nhc3ay 104 216550 570963 565480 2026-08-21T10:12:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>మగని వెనుకకు ద్రోచి మాయ కొనివచ్చేవు । నీవిభున కపకీర్తినిందపాలౌను॥ నీతో సమానముగ నేను యుద్ధము జేసి । చెలియ నిను జంపితే స్త్రీహత్య వచ్చు॥ నీతోటి సమరంబు నేను జేయగరాదు । పొలతి నీతోడ నే బోర సిగ్గౌను॥ విభునిచేతికి నీవు విల్లు బాణము లిచ్చి । తొలగి యెప్పటిరీతి నిలువు మోరమణి॥ ఆడదానికి సంగరత్వ మెచ్చట గలదు । వలదు నీతో నాకు వైర మెన్నటికి॥ సంగరంబున నీవు జచ్చెదవు నిజముగా । స్త్రీహత్యదోషంబు సిద్ధించు నాకు॥ పరగ దోషము వచ్చుపనులు సేయగరాదు । యెరిగి నీతో పోరు యెట్లు సేయుదును॥ న్యాయమార్గము వదిలి నడువరా దెవ్వరును । నళినలోచన నీవు తొలగు దూరముకు॥ అతివ నీపతిపైని ఆశ గలిగుండెనా । శరణు గైకొని జేయుకరుణ జూచెదను॥ పతియాశ లేకున్న బవరమున నాతోడ । నిలువజేయుము వానిబల మణంచెదను॥ తగదు యుద్ధము నీకు మగువరో నాతోడ । నీ కపకీర్తి యగు నాకు పాపంబు॥ ఏకచక్రత్వమున నెల్లలోకము లిపుడు । భద్రముగ పాలించె బలుపుణ్యనిధిని॥ యువిదామణులతోడ యుద్ధంబు జేసితే । నాకేశులందరును నవ్వరా నన్ను॥ వినుము నామాట గైకొనుము నీపతివెనుక । జనుము సుజ్ఞానంబు గొనుము వేగమున॥ అని రాక్షసుడు బలుక నతివ సీతాదేవి । చిరునవ్వు నవ్వుచును శతముఖున కనియె॥ శతముఖ నీయొక్క సన్మార్గశీలములు । నెరుగజెప్పితివి నే నెట్లు నమ్ముదును॥ చెలగి నను జంపితే స్త్రీహత్యదోషంబు। సిద్ధించునని చాల జెప్పేవు నీవు॥ మునిహోమభంగములు ఘనపతివ్రతచరలు । యెట్లు గావించితివి యిట్టిపుణ్యుడవు॥ గోవిప్రదేవతాక్షోభంబుయావత్తు । నింత తెలిసినవాడ వేల జేసితివి॥ కణ్వమునికూతురిని కౌగిటను బంధించి । యలమితో స్త్రీహత్య యేల జేసితివి॥ సకలజీవక్షోభ సద్వృత్తి యనినీవు । యింత దెలసినవాడ వెట్లు జేసితివి॥ నిండుచెరువుల బట్టి నీరు తెగ్గొట్టుటలు । నేల గలిపితి వేమి నీ వింత దెలసి॥ నాతోడ పోరాడ భీతి మదిలో దలచి । సూటి దప్పినయట్టిమాటలాడితివి॥</poem><noinclude><references/></noinclude> agc2elxxvravnde84272p9xe1vcjc7q 0 216624 570843 565604 2026-08-20T12:54:22Z Rajasekhar1961 50 570843 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురభి వాణీదేవి | అనువాదం= | విభాగము = కొండపల్లి శేషగిరిరావు | ముందరి = [[../కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=576 to=576 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=297 to=299 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] cn7pr11tzslz5ych1xazweplx5dfoso 0 216642 570845 565688 2026-08-20T12:57:06Z Rajasekhar1961 50 570845 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = టి. గౌరీశంకర్ | అనువాదం= | విభాగము = మాడపాటి హనుమంతరావు | ముందరి = [[../మచ్చ వీరయ్య/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=577 to=577 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=323 to=325 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] tv7t5v66ulb3lj7lu1djkae3fqu2y44 107 217509 570869 570243 2026-08-20T13:46:37Z శ్రీరామమూర్తి 1517 570869 wikitext text/x-wiki ఈ పుస్తకములో 13, 14, 15, 16 పేజీలు లేవు. గమనించగలరు. --[[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 13:15, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC) ఈపుస్తకములో 181, 182, 195, 196, 197, 198, 199, 200, 209, 210, 211, 212 పేజీలు లేవు. గమనించగలరు. --[[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 10:27, 14 ఆగస్టు 2026 (UTC) nf1rk1io7i335d63jvvws6o5kutz49z 0 217687 570852 568458 2026-08-20T13:11:18Z Rajasekhar1961 50 570852 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఎస్. వి. సత్యనారాయణ | అనువాదం= | విభాగము = వట్టికోట ఆళ్వాస్వామి | ముందరి = [[../ వరహాల భీమయ్య/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=578 to=578 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=526 to=528 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] 70y4n49tupf8unmsousm9gmusgjtwsw 570854 570852 2026-08-20T13:14:38Z Rajasekhar1961 50 570854 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = ఎస్వీ సత్యనారాయణ | అనువాదం= | విభాగము = వట్టికోట ఆళ్వాస్వామి | ముందరి = [[../ వరహాల భీమయ్య/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=578 to=578 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=526 to=528 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] 7bgd9jxiu4m893p4or93hpyjriap5mt 102 218325 570855 570497 2026-08-20T13:15:19Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570855 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = ఎస్వీ |అసలుపేరు = సత్యనారాయణ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స |పుట్టిన_యేడు = 1954 |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= S.V.Satyanarayana.jpg |వికీపీడియా_లంకె = ఎస్వీ సత్యనారాయణ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/మఖ్ధూం మొహియుద్దీన్]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/వట్టికోట ఆళ్వాస్వామి]] (2017) 4ffkl6t2serx06eoth4w58ja6e2iwbj 102 218353 570853 570706 2026-08-20T13:12:24Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570853 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వట్టికోట |అసలుపేరు = ఆళ్వారుస్వామి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = 1915 |గిట్టిన_యేడు = 1961 |వివరణ = |బొమ్మ= Portrait of Vattikota Alwar Swamy by A. Prabhakar from తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (page 578 crop).jpg |వికీపీడియా_లంకె = వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[ప్రజల మనిషి]] (1955) {{small scan link|ప్రజల మనిషి (నవల).djvu}} ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/వట్టికోట ఆళ్వాస్వామి]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] lnjw27um0z1trcv57294hvtcqxc5u97 104 218391 570865 570804 2026-08-20T13:28:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570865 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}విజయరాఘవుని కృతులు</p> ఇతనిచే రచియింపఁబడిన ప్రహ్లాదచరిత్రమను (M. 692 D. 541) యక్షగానమందలి యుపోద్ఘాతమున నితనిగ్రంథములను వివరించు సీసమాలికలోఁ బెక్కుగ్రంథముల నితఁడు నిర్మించినట్లు పేర్కొనఁబడియున్నది. ఆసీసమాలికానుసారముగాఁ బరిశీలించిన నితఁ డించుమించుగా నేఁబదికృతుల నిర్మించినట్లు తెలియఁగలదు. కాని యం దనేకకృతులు లభ్యములగుట లేదు. ఇంతవరకు దొరకనివాటిలోఁ జాల ముఖ్యములగు నమూల్యగ్రంథములు కొన్ని గలవు. వాటిలో నొకటి శ్రీమద్వేదాంతదేశికులు విరచించిన "పాదుకాసహస్రము”నకుఁ దెనుఁగుసేత. ఇయ్యది ద్విపదఛందోనిబద్ధమైనది. ఇతని గ్రంథములు దొరికినంతవఱ కాంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తువారిచేఁ బ్రచురింపఁబడిన సూచీపత్రములోఁ బేర్కొనఁబడియున్నవి. (The Descriptive catalogue of the Telugu manuscripts in the T. M. S. S. M. Library, Tanjore.) సమీపమున విజయరాఘవనాయక విరచితమైన (M. 596) “కృష్ణవిలాస” మనెడి యక్షగానము కనుఁగొనఁబడినది. పైగ్రంధ మాంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తువారి సూచీపత్రమునఁ బేర్కొనఁబడియుండలేదు. ఇట్లే యతని యితరకృతులు కూడ దొరకవచ్చునని నానమ్మకము. {{p|ac|fwb}}గ్రంథరచనాకాలము</p> రఘునాథనాయకుని (1614-1633) తర్వాత 1633న విజయరాఘవనాయకుఁడు తంజాపురాంధ్రరాజ్యసింహాసన మధిష్టించెను. అప్పటికి రఘునాథనాయకుని యాస్థానమున నుండిన కులగురువగు శ్రీ కుమారతాతాచార్యులున్నట్లే తెలియుచున్నది. ఆయనను తాతాచార్యులనే వ్యవహరించుచు వచ్చినట్లు గ్రంథసాహాయ్యమునఁ దెలియుచున్నది. రఘునాథనాయకాభ్యుదయాదిగ్రంథములలోఁ గులగురువుగాఁ బేర్కొనఁబడిన తాతాచార్యు లీకుమారతాతయాచార్యులే. తరువాత కొంతకాలమునకు గాని శతక్రతు శ్రీనివాస తాతాచార్యు లాస్థానపండితపదవికిని కులగురువుపదవికిని రాలేదని స్పష్టమగుచున్నది. పైపదవులు వహించుటమాత్రము కాక శ్రీనివాసతాతాచార్యులు విజయరాఘవునితో నత్యంతము సన్నిహితులుగఁ గూడ మెలఁగుచు నతని కుటుంబవిషయములలోఁ గూడ నత్యంతశ్రద్ధఁ జూపుచు వచ్చినట్లును తెలియుచున్నది. శ్రీనివాసతాతాచార్యులున్ను విజయరాఘవనాయకుఁడున్ను పిఠాపుత్రులవలె మెలఁగుచుండిరట.<noinclude><references/></noinclude> 4lcyhr7o9d4zca8cwmkfwt1s73zczs2 104 218392 570867 570805 2026-08-20T13:38:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|al|fwb}}మన్నారుదాసవిలాసము (ప్రబంధము)</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అని పలుకు చెలులమాటలు విని నవ్వుచు మనసులోన వేడుక మీరౝ దనశ్రీహస్తముచేతను <u>దనయుని నెమ్మేను</u> నిమిరి తగ నిట్లనియెౝ.”</poem>|ref=}} {{p|al|fwb}}మన్నారుదాసవిలాసనాటకము (యక్షగానము)</p> {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనిన విని దరహాసవదనుండై గురురాయపట్టభద్రుండు వితతనయుండగు <u>తనతనయునిమేను</u> మస్తరింపుంచుఁ గుస్తరించిన నాయస్తోకప్రభావుండగు విజయ రాఘవసార్వభౌముండు”</poem>|ref=}} ఇట్లు విజయరాఘవనాయకునితో నింత దగ్గఱి సంబంధ మేర్పడుటకు శ్రీకుమార తాతాచార్యుల తర్వాత కొంతకాలము పట్టియుందును. విజయరాఘవుఁడు సింహాసన మధిష్టించిన 1633 కు తర్వాత 10, 15, సంవత్సరములకు గాని యట్టి పరిస్థితు లేర్పడుట కవకాశములేదు. తాతాచార్యులని ప్రసిద్ధి చెందిన శ్రీ కుమారతాతయాచార్యులు రఘునాథనాయకాభ్యుదయాదులలోఁ బేర్కొనఁబడియుండుటను బట్టి పైగ్రంథరచనాకాలమునకు శ్రీనివాసతాతాచార్యు లాపదవిలో లేరని స్పష్టమగుచున్నది. కాబట్టి విజయరాఘవనాయకుఁడు పట్టాభిషిక్తుఁడైన 1633 కు తర్వాత శ్రీనివాసతాతాచార్యు లుచ్ఛస్థితియం దుండియుండును. అట్టి శతక్రతు శ్రీనివాసతాతాచార్యులఁ దనకృతిత్రయములో నెక్కుడుగ రంగాజమ్మ పేర్కొనుటచేత నీమె కృతిత్రయమును 1645-1655 కాలములో నిర్మించియుండునని యూహింపవచ్చును. {{p|ac|fwb}}గ్రంథాంతరములు</p> ఉషాపరిణయ మను యితివృత్తమును జాలమంది కవులు తమతమ కృతులయందుఁ బ్రధానవస్తువుగాఁ గొని యనేకరచనల సాగించియున్నారు. కొందఱు భారతమునుండియుఁ గొందఱు భాగవతమునుండియుఁ గథను సంగ్రహించిరి ప్రసిద్ధమును సరసమధురకథాసందర్భములను గలిగియుండుటచే నీ యితివృత్తము కవుల నందఱ నాకర్షించుట సహజమే. అట్లు లభించు గ్రంథము లన్నిటిలోను నీరంగాజమ్మ కృతియగు నుషాపరిణయమే ప్రాచీన మగునేమో యని తోచెడిని.<noinclude><references/></noinclude> b6sr7doysxnlxpk3epl48wtkmbwrv60 104 218393 570871 570806 2026-08-20T13:56:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పై యితివృత్తమునుగల గ్రంథము లీక్రింద దొరికినంతవఱకు నివ్వఁబడియునవి ― 1. Descriptive catalogue of Telugu Mss; in G. O. M. Library, Madras. Vol. II. Prabandhas No 376 — అనిరుద్ధచరిత్ర ― కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుఁడు. 2. Descriptive catalogue of Telugu Mss; in G. O. M. Library, Madras. Vol. II. Prabandhas No 377 — అనిరుద్ధచరిత్ర ― కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుఁడు. 3. Descriptive catalogue of Telugu Mss; in G. O. M. Library, Madras. Vol. II. Prabandhas No 427 — ఉషాపరిణయము ― దామెర్ల అంకభూపాలుఁడు. 4. Descriptive catalogue of Telugu Mss; in G. O. M. Library, Madras. Vol. II. Prabandhas No 428 — ఉషాపరిణయము ― దామెర్ల అంకభూపాలుఁడు. 5. Descriptive catalogue of Telugu Mss; in G. O. M. Library, Madras. Vol. II. Prabandhas No 429 — ఉషాపరిణయము ― దామెర్ల అంకభూపాలుఁడు. పై యైదు గ్రంథములు నుషానిరుద్ధుల వివాహమును బ్రధానకథావస్తువుగాఁ గొన్న యైదాశ్వాసముల ప్రబంధములు — 6. Descriptive catalogue of Telugu Mss; in G. O. M. Library, Madras. Vol. IV ― ఉషాకల్యాణము - తాళ్లపాక తిరువేంగళనాథుఁడు. (ద్విపదకావ్యము) 7. Descriptive catalogue of Telugu Mss; in G. O. M. Library, Madras. Vol. VIII ― ఉషాపరిణయము - విరిపారి నృసింహరాజు. - (యక్షగానము) 8. Descriptive catalogue of Telugu Mss; in G. O. M. Library, Madras. R. 477a ― ఉషాపరిణయము - నడిమింటి రామజోగి. ఉషానిరుద్ధుల పరిణయమును బ్రధానముగాఁ గలిగిన దీగ్రంథము. సీసవికారమనఁదగు పదరూపమున నున్నది. 9. Descriptive catalogue of Telugu Mss; in G. O. M. Library, Madras. R. 745a ― ఉషాపరిణయము - చెన్నయ. (యక్షగానము) 10. Descriptive catalogue of Telugu Mss; in G. O. M. Library, Madras. D. 743/M. 316 ― ఉషాపరిణయము (కర్తపేరు తెలియుటలేదు) (యక్షగానము) 11. Descriptive catalogue of Telugu Mss; in G. O. M. Library, Madras. D. 140/M. 283 ― ఉషాపరిణయము - రంగాజమ్మ. (ప్రబంధము) పైనఁ బేర్కొనఁబడిన గ్రంథములలోఁ గడపటి రెండు (10-11) గ్రంథములు తక్క తక్కిన గ్రంధములు మదరాసు ప్రభుత్వపు ప్రాచ్యలిఖితపుస్తకభాండాగారమున నున్నవి. కడపటి రెండును తంజావూరు సరస్వతీమహాల్ గ్రంథాలయమున నున్నవి.<noinclude><references/></noinclude> t5s1xh186ek5ikxfw9fyz58zxav2veh 104 218399 570834 2026-08-20T12:34:35Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 575 |bSize = 600 |cWidth = 547 |cHeight = 746 |oTop = 16 |oLeft = 29 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> nnsxqqqulnd0kfwrr425age83wf01f4 102 218400 570837 2026-08-20T12:38:44Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత |ఇంటిపేరు = ఎం. |అసలుపేరు = పురుషోత్తమాచార్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ప |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఎం. పురుషోత్తమాచార్య |వికీవ్యాఖ్య_లంక...' 570837 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = ఎం. |అసలుపేరు = పురుషోత్తమాచార్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ప |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఎం. పురుషోత్తమాచార్య |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాళోజీ ]] (2017) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] 38mym3mvat4iy5ij23fuz7xh9ycj8r7 570838 570837 2026-08-20T12:40:32Z Rajasekhar1961 50 570838 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = ఎం. |అసలుపేరు = పురుషోత్తమాచార్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ప |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఎం. పురుషోత్తమాచార్యులు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాళోజీ ]] (2017) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] 02rmoui38ucps94kb354bhz6sh3urwe 570839 570838 2026-08-20T12:41:07Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570839 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = ఎం. |అసలుపేరు = పురుషోత్తమాచార్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ప |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఎం. పురుషోత్తమాచార్యులు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చందాల కేశవదాసు]] (2017) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] 4dri86kja8nev7i4c552q3wmlm9e3xa 570840 570839 2026-08-20T12:41:56Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570840 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = ఎం. |అసలుపేరు = పురుషోత్తమాచార్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ప |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఎం. పురుషోత్తమాచార్యులు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చందాల కేశవదాసు]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/మందపాటి వెంకటరాజు]] (2017) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] bfcepouqni9r4ot0b70khm8mxeomu5a 570841 570840 2026-08-20T12:51:16Z Rajasekhar1961 50 570841 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = ఎం. |అసలుపేరు = పురుషోత్తమాచార్య |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ప |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ=322A7604.jpg |వికీపీడియా_లంకె = ఎం. పురుషోత్తమాచార్యులు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చందాల కేశవదాసు]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/మందపాటి వెంకటరాజు]] (2017) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] n7c2ep74ptwzs5470nc2gk1xu0soc2a 104 218401 570842 2026-08-20T12:52:46Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 576 |bSize = 600 |cWidth = 565 |cHeight = 776 |oTop = 14 |oLeft = 16 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> e81l4f3eu4c9dj18z415djln398s7ac 104 218402 570844 2026-08-20T12:56:02Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 577 |bSize = 600 |cWidth = 561 |cHeight = 788 |oTop = 12 |oLeft = 19 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> oohg5tci7dof79rp121y5qqo50ki3yf 102 218403 570846 2026-08-20T12:59:55Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత |ఇంటిపేరు = టి. |అసలుపేరు = గౌరీశంకర్ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = టి. గౌరీశంకర్ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె...' 570846 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = టి. |అసలుపేరు = గౌరీశంకర్ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = టి. గౌరీశంకర్ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చందాల ]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/మందపాటి ]] (2017) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] des2fgrc06tdojms738fb181gqu1zzs 570847 570846 2026-08-20T13:00:38Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570847 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = టి. |అసలుపేరు = గౌరీశంకర్ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = టి. గౌరీశంకర్ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కోదాటి నారాయణరావు]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/మందపాటి ]] (2017) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] tayjxme1qfhtd684lcfkmitgdcch9ga 570848 570847 2026-08-20T13:01:13Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570848 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = టి. |అసలుపేరు = గౌరీశంకర్ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = టి. గౌరీశంకర్ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కోదాటి నారాయణరావు]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/మాడపాటి హనుమంతరావు]] (2017) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] l5402w4y4kgyvv0iv41amxn37gd9lhv 570849 570848 2026-08-20T13:02:00Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570849 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = టి. |అసలుపేరు = గౌరీశంకర్ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = టి. గౌరీశంకర్ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కోదాటి నారాయణరావు]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/మాడపాటి హనుమంతరావు]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/రాజా బహదూర్ వెంకటరామిరెడ్డి]] (2017) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] g14ws9wfosbktx10tmpdanmnxw6dnlm 570850 570849 2026-08-20T13:02:50Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570850 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = టి. |అసలుపేరు = గౌరీశంకర్ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = టి. గౌరీశంకర్ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కోదాటి నారాయణరావు]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/మాడపాటి హనుమంతరావు]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/రాజా బహదూర్ వెంకటరామిరెడ్డి]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/రామానంద తీర్థ]] (2017) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] di2omepzq0od8ujq9q5te53a2stg2fx 104 218404 570851 2026-08-20T13:09:34Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 578 |bSize = 600 |cWidth = 543 |cHeight = 753 |oTop = 13 |oLeft = 27 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> o62ekti202npy0290hf7yj31jku9ilg 104 218405 570856 2026-08-20T13:16:27Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570856 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 579 |bSize = 600 |cWidth = 565 |cHeight = 758 |oTop = 9 |oLeft = 16 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> jmt9ipm4tickfv9d6e3agk3ij2nyfm5 104 218406 570858 2026-08-20T13:19:34Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570858 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 580 |bSize = 600 |cWidth = 568 |cHeight = 769 |oTop = 16 |oLeft = 16 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> htknb65e99yfocmcymugtqgrbtpxqlg 102 218407 570860 2026-08-20T13:23:15Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = ఎస్. వి. రామారావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఎస్. వి. రామారావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్...' 570860 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = ఎస్. వి. రామారావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఎస్. వి. రామారావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[ఎమ్‌ ఎస్ సుందర కాండము]] * [[ఎమ్‌ ఎస్ సుందర కాండము2]] 5gvxpribffovm91d1qqhyaig7j6l53t 570861 570860 2026-08-20T13:23:47Z Rajasekhar1961 50 570861 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = ఎస్. వి. రామారావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర |పుట్టిన_యేడు = 1940 |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఎస్. వి. రామారావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[ఎమ్‌ ఎస్ సుందర కాండము]] * [[ఎమ్‌ ఎస్ సుందర కాండము2]] g0jy9c7vuaxfdtwu6l2zudy9ooba6kr 570862 570861 2026-08-20T13:24:34Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570862 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = ఎస్. వి. రామారావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర |పుట్టిన_యేడు = 1940 |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఎస్. వి. రామారావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/బూర్గుల రామకృష్ణారావు]] (2017) * [[ఎమ్‌ ఎస్ సుందర కాండము2]] h2nlfm67z1shbcj9dge3ug43fnexuh9 570863 570862 2026-08-20T13:25:16Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570863 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = ఎస్. వి. రామారావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర |పుట్టిన_యేడు = 1940 |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఎస్. వి. రామారావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/బూర్గుల రామకృష్ణారావు]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/బూర్గుల రంగనాథరావు]] (2017) tjfgnej7gmxzcrpcbj4noesqazf3tq7 104 218408 570864 2026-08-20T13:27:39Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570864 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 581 |bSize = 600 |cWidth = 553 |cHeight = 752 |oTop = 13 |oLeft = 24 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> dic40ietldc650v40idmt9hqd0e4jkv 104 218409 570868 2026-08-20T13:40:01Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||16 ఱేపటిమాట యెవరి కెఱుక ?}}</noinclude>పవలసియుండును. నాకు మీ 'లా' రాదు. కనుక కొన్ని లాపుస్తకములు నాకు కావలసియుండును. ఇది యంతయు ధనము వినా సమకూరదు. ఈపనియంతయు నెఱవేర్చుటకు ఒకఁడు చాలఁడని చెప్పఁ బనిలేదు; పలువుర సాయము కావలయును.' అందఱును ఏకగ్రీవముగా నిటు లనిరి: 'అల్లా అనుగ్రహమున ధనము తనంత నదియే నడచివచ్చును. జనము కావలసినంతమంది. మీరు మాత్రము 'ఆఁగుదును' అని యనుఁడు: అంతయు సరిపోవును. వీడుకొలుపు విందుకు వచ్చిన అతిధిబృందమే కార్యనిర్వాహకబృంద మాయెను. తొందరగా విందు ముగించి యింటికిఁ బోఁదగునని నే నంటిని. నేను నామనస్సులో ఇఁకముందు చేయవలసిన పోరితమునకు రూపరేఖ గీచికొంటిని. వోటరు జాబితాలలోఁ జేరియున్నవారి పేరులను గుర్తిడుకొని మఱియొకమాస మచటనే యుండ నిశ్చయించుకొంటిని. ఈవిధముగా భగవానుఁడు దక్షిణ-ఆఫ్రికాలో నా జీవితమునకు పునాది వైచి ఆత్మసమ్మానసంగ్రామమునకు బీజావాపము చేసెను.<noinclude><references/> {{c|213}}</noinclude> srtgu715bk75neiuulhbhhd26h8pe1u 104 218410 570872 2026-08-20T13:59:21Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>కాఁగా దళారులును మందలు మందలుగా పోగైరి. వీరును, ఆఫీసరులును గలిసి నిఱు పేదలగు హిందువులకడనుండి వేలకొలఁది రూపాయలను గుంజుకొనిరి. పలుకుబడి లేనిచో చీటి పుట్టదనియు విశేషించి కొందఱవిషయమున నూఱుపౌనులేని వ్యయముచేయనిచో దొరకదనియు నాకు తెలియవచ్చెను. ఇట్టిస్థితిలో నటకుపోవుటకు నా కేటి వీలు? నాప్రాఁత చెలికాఁడు డరబను పోలీసు సూపరింటెండెంటు కడకు వెళ్లి - చీటుల నిచ్చు ఆఫీసరుకు నన్నెఱిఁగించి నాకొక చీటి పుట్టునటులు చూడవలసిన దనియు, నేను ట్రాంసువాలు వాసి నని మీ రెఱుఁగుదురుకదా యనియు అంటిని. అతఁడు వెంటనే తలకు టోపీ తగిలించుకొని నాతోవచ్చి చీటి యిప్పించెను. రైలుకు గంటకన్న అవకాశము లేదు. సామాను సద్దుకొంటిని. అలెగ్జాండరుగారిని తలఁచికొనుచు ప్రిటోరియాకు బయలు దేరితిని. ముసళ్ల పండుగు ముందున్నదని నేనెఱుఁగుదును, ప్రిటోరియాచేరి దరఖాస్తును తయారుచేసితిని. దర్బనులో ముందుగా ప్రతినిధుల పేరు లడిగినటులు నాకు గుఱుతు లేదు. కాని యిపు డిచట క్రొత్త డిపార్టుమెంటు పనిచేయుచుండుటచే ముందు ప్రతినిధుల పేరులు చెప్పుడని యడిగిరి. ఆఫీసరులు ప్రతినిధులపట్టికనుండి నా పేరును తొలఁగింపఁదలఁచిరని ప్రిటోరియాలో హిందువు లిదివఱకే యెఱిఁగియుండిరి. దుఃఖజనకమయ్యును మనోరంజకమగు నీవిషయము ముందు ప్రకరణమున.<noinclude><references/> {{c|6}}</noinclude> e06540azlxo5tc8yidj0wduketdft94 104 218411 570875 2026-08-20T14:10:31Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}2</p> {{p|fs125}}ఆసియానుండి నిరంకుశాధికారము</p> {{Largeinitial|నే}}ను ట్రాన్‌సువాలులో నెటులు కాలిడఁగలిగితినో అది ఈ క్రొత్త డిపార్టుమెంటువారికి తెలియరాలేదు. వారు తమకడకు వచ్చుచుఁ బోవుచుండు హిందూదేశమువారిని కనుఁగొనిరి గాని వీరికి మాత్ర మేమి తెలియును? నేను నా పురాతన పరిచయబలమున చీటి లేకుండఁగనే ప్రవేశించియుందునని వా రనుమానించిరి; అటులగుచో నన్ను చెఱఁబెట్టవచ్చును. పెద్దయుద్ధ మొకటి ముగిసిన పిదప కొంతకాలమువఱకు ప్రభుత్వమువారు ఒక విశేషాధికారము వహించుట అలవాటు. నాఁటి దక్షిణ-ఆఫ్రికాస్థితి సరిగా అట్టిదే. శాంతిని నెలకొలుపుటకు వా రొక శాససమును నిర్మించిరి. సెలవుచీటి లేక ట్రాంసువాలు ప్రవేశించువారు చెఱసాలలో నుంపఁబడుదు రని ఆ శాసనము. దీనిని బట్టి నన్ను చెఱఁబెట్ట నూహించిరి కాని 'సెలవుచీటి యేది?" అని నన్నడుగుటకు వీరికి సాహసము చాలకపోయెను. ఆఫీసరులు డరబనుకు తంతి యంపిరి. చీటితోనే నేను వచ్చినటులు తెలిసికొని, పాపము వారు నిరాశు లయిరి. కాని వా రంతటితో ఆస లుడుగువారు కారు. నేను ట్రాంసువాలులోఁ జొచ్చితిఁగాని వారు నన్ను మి. చేంబర్లేనును జూడకుండఁ జేయఁగలరు.<noinclude><references/> {{c|7}}</noinclude> 4fgewg63hbq54qfscs0x7pnjbqibran 104 218412 570876 2026-08-20T14:21:37Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>ఇందులకు ముందుగా వారు ప్రతినిధుల పేరు లడిగిరి. దక్షిణ-ఆఫ్రికాలో నెల్లెడలను రంగుతెగులు కానిపించుచునే యుండును; కాని, ఇండియాలో ఎట్టి మకిల, ఎట్టికుట్ర కలదో అట్టిది అచట లేదు. దక్షిణ-ఆఫ్రికాలో ప్రజలకొఱకు ఉన్న డిపార్టుమెంటులు ప్రజాక్షేమమునకే పాటుపడుచుండును. అవి ప్రజాభిప్రాయమును అనువర్తించుచుండును. కావున ఈ యుద్యోగులలో సరళతయు నమ్రతయు చూపట్టుచుండును. కావున దీని యుపయోగము అలఁతియో పలఁతియో మిగిలిన జాతులలోఁగూడఁ జూపట్టును. ఈ క్రొత్త ఆఫీసరులకు ఆసియానుండి వచ్చుటతోపాటు అచటి నిరంకుశాధికారమును వచ్చెను. దక్షిణ-ఆఫ్రికాయందు ఒకవిధమగు ప్రజాప్రభుత్వము కలదు. కాని ఇపుడు ఆసియానుండి వచ్చిన ఈ క్రొత్తదినుసు పదునాఱణాలును నిరంకుశాధికార పరిపూర్ణమే; ఏలయన: ఆసియాలో ప్రజాప్రభుత్వము లేదు; ఉన్నది పరప్రభుత్వము. దక్షిణ-ఆఫ్రికాలో తెల్లవారు ఇండ్లుకట్టుకొని అట ఉండిపోయిరి. ఇటులు వారు దక్షిణ-ఆఫ్రికావాసు లయిరి కావున డిపార్టుమెంటులలోని ఆఫీసరుల పయి వారికి అంకుశము కలదు. ఇపుడు ఆసియానుండి వచ్చిన నిరంకుశాధికారులు రంగస్థలమునఁ బ్రవేశించిరి. దీనితో హిందువులపని అడకొత్తులోని పోఁకవలె నాయెను. నేనును దీనిచవిని ప్రత్యక్షముగా ననుభవించితిని. ముమ్మొదట ఆడిపార్టుమెంటు పెద్ద ఉద్యోగిచే 'రమ్మ'ని నేను ఆజ్ఞాపింపఁబడితిని. అతఁడు లంకనుండి వచ్చినవాఁడు. 'ఆజ్ఞాపింపఁబడితిని' అను నీమాటలో కొంచెమేని అత్యుక్తి లేదనుటకు నాయాశయమును విప్పి చెప్పుదును. నాకు వారు చీటి వ్రాసి పంపలేదు. అచట భారతీయప్రముఖులు నిరంతర మాయుద్యోగులకడకు పోవలసియుందురు. స్వర్గీయులగు సేఠ్'<noinclude><references/> {{c|8}}</noinclude> fh7nurt01u2lbtxlngla1k155d2dqif 104 218413 570877 2026-08-20T14:24:53Z Rajasekhar1961 50 /* సమస్యాత్మకం */ 570877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>Gu<noinclude><references/></noinclude> 8wdbxibmlsvvvowrob5nkrnvphkn5dv 104 218414 570881 2026-08-20T15:57:04Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||2 ఆసియానుండి నిరంకుశాధికారము}}</noinclude>తైయబ్ హాజీ ఖాన్ మొహమ్మద్ గారును అట్టివారిలో నొకరు. వారిని ఆ యాఫీసరు ఇటు లడిగెను - 'గాంధీ ఎవరు ? అతఁ డిచటి కేల వచ్చెను ?' తైయబ్‌సేటు ఇటులు జవా బిచ్చెను - 'వారు మాకు సలహాదారు; మేము కోరఁగా వచ్చినవారు.' 'అటు లగుచో మేము అందఱమును ఇచట నెందులకు? మీసంరక్షణమునకుఁగాదా మేముండుట ? ఇచటి స్థితిగతులు గాంధీ కేమి తెలియును?' తైయబ్‌సేఠు సరిగనే సమాధానము ఇటులు చెప్పెను. - 'నిక్కమే. మీరు కలరు. కాని గాంధీ మావాడుకాఁడా? అతనికి మాభాష తెలియును; మాభావము తెలియును. మీ రెట్టివా రయినను తుదకు ఆఫీసరులు !' గాంధీని నాకడకుఁ గొనిరమ్మని ఆ యాఫీసరు హుకు మిచ్చెను. నేను తైయబ్‌సేఠ్ వగైరాలతో ఆఫీసరుగారికడ కరిగితిని. అచట మాకు కుర్చీ లెటులుండును ? మే మందఱమును నిటారుగా నిలువఁబడి చెప్పుకొనవలయును. నాకేసి కన్ను లెత్తి ఆయాఫీసరు 'నీవేల యిచ్చటికి వచ్చితివి?' అని యడిగెను. 'మావారందఱు నన్నుఁగోరఁగా సలహా యిచ్చుటకు వచ్చితి'నని నేనంటి. 'ఇచటికి వచ్చుటకు నీకు హక్కులేదని తెలియదా? పొరపాటున నీకు చీటి పుట్టినది. నీవు ఈ దేశవాసివిగా పరిగణింపఁబడవు.<noinclude><references/> {{c|9}}</noinclude> ik2ole0lybpiqqffjxky85xjcyu6xt1 104 218415 570882 2026-08-20T16:02:55Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>నీవు మరలిపోవలసియుందువు. నీకు చేంబర్లేనుగారి దర్శనము దొరకదు. భారతీయుల రక్షణముకొఱకే ప్రత్యేకముగా ఏషియాటిక్ డిపార్టుమెంటు నెలకొల్పఁబడినది. మంచిది. నీవిఁక వెళ్లవచ్చును.' ఇంత వక్కాణించి ఆఫీసరుగారు నాకు సెల వొసఁగిరి. జవాబిచ్చుటకు నా కవకాశ మీయలేదు. పిదప నాతోడివారిని ఆఁపి - 'గాంధీని ట్రాంసువాలునుండి పంపివేయుఁ' డని మెల్లమెల్లగా చివాట్లు పెట్టెను. వారు మూతి ముఱకటించుకొని వెనుదిరిగిరి. మా యెదుట ఈ క్రొత్తసమస్య! అదియు ఆకస్మికము.<noinclude><references/> {{c|10}}</noinclude> kdcovgbg8rmhzz8s1a4q48vghfapnqo 104 218416 570887 2026-08-20T18:30:12Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}3</p> {{p|fs125}}అవమానసహనము</p> {{Largeinitial|ఈ}} యవమానము నామనస్సులో బాధ కలిగించెను. అయినను తొల్లి నేనిట్టివి పెక్కు సహించియుంటిని గాన అవి నాకు అలవాటయిపోయెను. కావున నే నీ క్రొత్తయవమానమును సహించి తటస్థుఁడనై కర్తవ్యమును నిర్వర్తింప నిశ్చయించితిని. ఇటుపిమ్మట ఆయాఫీసరుకడనుండి ఒక చీటి వచ్చెను. అందిటుల కలదు: 'గాంధి డరబనులో మి. చేంబర్లేనును చూచియుండెనుగాన ఇపుడు ప్రతినిధుల పట్టికనుండి ఇతని పేరు తొలఁగించుట ఆవశ్యకమాయెను.' ఈయుత్తరము నాతోడివారలకు సహ్యము కాలేదు. ఇపుడు ప్రతినిధుల నసలే పంపవలదనుకొనిరి. అపుడు నే నచటి విషమస్థితిని సరిగా నిటులు తెలిపితిని. 'మీ రందఱును మి. చేంబర్లేనును కలిసికొని చూడనిచో మీకేమియు కష్టనిష్ఠురములు లేవనియే అర్థమగును. అది యటుండె. మనము వ్రాసికదా మనకష్టములఁ దెలుపుకొనవలెను. అర్జీని మనము వ్రాయనే వ్రాసికొంటిమి. దానిని నేఁ జదివిననేమి ఇంకొకరు చదివిన నేమి? మి. చేంబర్లేను ఈవిషయమును గుఱించి మనతో వాదింపఁబోవఁడుకదా! మనకుఁ గలిగిన ఈ యవమానము సహింపనొప్పును.' నే నిటులు ముగింపకమునుపే తైయబ్ సేఠు - 'మీ కవమానము కలిగినచో అందఱకును కలిగినటులు కాదా? మీరు మా ప్రతినిధు లనుమాట మే మెటులు మఱవఁగలము?' అని బి ట్టనెను.<noinclude><references/> {{c|11}}</noinclude> 4nzo6hm85qows3r6qvl197v0emnw5hi 104 218417 570888 2026-08-20T21:23:58Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>‘నిక్క మే, కాని మనసంఘ మంతయు ఇట్టి యవమానముల దిగమ్రింగవలయును. దానికంటె వేఱే గతి యున్నదా?' అని నే నంటి. 'ఏ మయినను సరే, మనము మఱియొక క్రొత్తయవమానము నేల నెత్తిపై తెచ్చి పెట్టుకొనవలయు ? ఇఁక దీని కన్న నెక్కుడు దుస్థితి రాదు మనకున్న అధికారము లేవి పోయెనేని ?' అని తైయబ్ సేఠు ప్రత్యుత్తరించెను. " తైయబ్ సేఠుగారి యీ వీరత్వము నాకు ఆనందము కలిగించెను; కాని యీ పరాక్రమముచే ప్రయోజము లేదని నేనెఱుఁగుదును. వీరి లోటుపాటు లన్నియు నేనెఱుఁగుదును. కావున వీరినందఱను శాంతింపఁజేసితిని. 'నాకు బదులుగా ఇండియన్ బారిస్టరయిన జార్జి గాడ్ ఫ్రేగారిని (ఇపుడు స్వర్గీయులు) నియమించుకొనుఁ' డని వీరికి సలహా ఇచ్చితిని. ఈరీతిగా శ్రీగాడ్ ఫ్రేగారి అధ్యక్షతతో వీరు మి. చేంబర్లేనుగారిని జూడఁబోయిరి. నన్ను తొలగించిన విషయమునఁగూడ మి.చేంబర్లేను కొంచెము మాటలాడెను. 'ఇనుమాఱులు ఒక ప్రతినిధితోడనే మాటలాడుటకన్న మఱొక క్రొత్తప్రతినిధితో మాటలాడుట మేలుతరము కాదా ?' అని చెప్పి అయినగాయముమీఁద పట్టీవేయఁజూచెను. దీనితో నాయొక్కయు, సంఘముయొక్కయు పని ముగియుటకు బదులు హెచ్చెను. మేము మరల ఓనమాలకడకుఁ బోయితిమి. 'మీమూలమునఁ గదా మనవారు యుద్ధములోనికి దిగిరి ! దానికి ఫలమిది' అని కొంద ఱాడిపోసిరి. కాని దీనికి నేఁ జలింప లేదు. నే<noinclude><references/> {{c|12}}</noinclude> t5jkduup1n67eqspjhkex5kahp8wa3c 104 218418 570889 2026-08-20T21:36:38Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||3 అవమాన సహనము}}</noinclude>నిటు లంటి - 'నాచేఁతకు నాకు పశ్చాత్తాపము లేదు. అటులు చేయుట మంచి దనియే నేఁటికిని నేఁ దలఁతును. అటులు చేయుట కర్తవ్యమును పరిపాలించుట. ఫలము వెంటనే కనఁబడకుండుఁగాక ; సత్కార్యము సత్ఫలమునే యిచ్చునని నాకు గట్టి నమ్మకము. ఇఁక మనము గతించిన దానిని వర్జించి కర్తవ్యమును గుఱించి విచారించుట లాభకరము.' ఇతర మిత్రులును నా యీ మాటలను సమర్థించిరి. మరల నే నిటులంటి — 'నిక్కమాడవలయుచో నన్ను పిలిచిన పని ముగిసె ననఁదగును. మీరెల్లరును 'ఇంటికిఁ బొమ్మ'ని నాకు సెలవొసఁగినను 'ట్రాన్సువాలునుండి కాలు కదపవలదు' అని నా యంతరాత్మ నాకు తెలుపుచున్నది. నేటాలునకు పోవక ఇచటనేయుండి పనిచేయఁదలఁచితిని, నే నింకొక యేడాదిదాఁక భారతదేశమునకు పోవు తలఁపును విడనాడుకొంటిని. ఇచట వకాలతు చేయఁదలఁచితిని. ఈక్రొత్త డిపార్టుమెంటువారితో మంచిమాట చేసికొనఁగలనని నాకు ధైర్యము కలదు. మన మీ వ్యవహారమును పరిష్కరించుకొననిచో మనవా రందఱు కొల్లగొట్టఁబడుదురు; ఈదేశమునుండి వెళ్లఁగొట్టఁబడుదురు; క్రొత్తయవమానములు తలఁదాల్పఁ జేయఁబడుదురు. నా కీవిషయమున ఇసుమంతయు సందియము లేదు. మి. చేంబర్లేను నన్ను జూడకుండుటయు, ఆ యాఫీసరు నన్ను తిరస్కరించి నాకు మన్నా చెప్పుటయు ఇవి ఈప్రతినిధుల యవమానమునందు భారతీయసమాజము నవమానమునందు ఇసుమంతయుఁ గావు. మనము కుక్కలవలె కాలము గడపుట తగునా?<noinclude><references/> {{c|13}}</noinclude> ojcqks2x05jexzp7d7o3ytmfwcidqow 104 218419 570891 2026-08-20T21:45:19Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>నే నీరీతిగా నా 'యభిప్రాయమును వారియెదుట నిడితిని. ప్రిటోరియా జొహాన్స్‌బర్గులలో నున్న భారతీయమిత్రులతో నాలోచించి జొహాన్స్‌బర్గులో ఆఫీసు నడప నిశ్చయించితిని. ట్రాంసువాలులో నాకు వకాలతు - సనదు పుట్టునా పుట్టదా? అని సందియమే. కాని లా సొసైటీవారు నా దరఖాస్తునకు అడ్డము రాలేదు. కోర్టువారు మంజూరు చేసిరి. అచట ఆఫీసు పెట్టికొనుటకు భారతీయునకు మంచితావు దొరకదు. లోఁగడ నాకు రిచ్ గారితో మంచి పరిచయము కలదు. అపుడు అతఁడు బేహారము చేయుచుండెను. అతఁ డెఱిఁగిన ఇండ్ల యేజెంటు ఒకఁడు కలఁడు. ప్లీడరులు ఉండుచోటున అతఁడు మంచి గదులు కుదిర్చి పెట్టెను. నేను వకాలతుచేయ మొదలిడితిని.'<noinclude><references/> {{c|14}}</noinclude> 8a967bw3iaupukzzk9m8ets0boulng8 104 218420 570892 2026-08-20T21:55:20Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}4</p> {{p|fs125}}త్యాగవృద్ధి</p> {{Largeinitial|ట్రాం}}సువాలులోని భారతీయుల హక్కులు కాపాడుటకు చేసిన ప్రయత్నమును గూర్చియు, ఏషియాటిక్ డిపార్టుమెంటువారితో జరిపిన వ్యవహారములఁగూర్చియు ఎక్కువగా వర్ణింపక ముందు అప్పటి నాస్థితిగతులనుగూర్చి కొంత ముచ్చటింతును. ఇంతవఱకును కొలఁదియో గొప్పయో డబ్బు కూడఁబెట్టవలయు నను నాశ నామనసులో ఉండియేయున్నది. పరమార్థముతోపాటు, ఈ స్వార్థమును కలిసియే యున్నది. బొంబాయిలో నేను వకాలతు చేయుచుండునపుడు అమెరికా బీమా ఏజెం టొకఁడు ననుజూడవచ్చును. అతనిరూపము రమణీయము, పలుకు మధురము. చిరకాలమిత్రమువలె అతఁడు నాకు భవిష్యత్కాలమున మేలుకలుగ నిటులు ప్రసంగించెను. 'అమెరికాలో మీవంటి స్థితిగతులు కలవారందఱును తమతమ జీవితములను బీమాచేయించుకొందురు. మీరుగూడ వారివలె భవిష్యద్విషయమున చీకుచింతలులేకుండ ఉండఁగోరుచున్నాను. జీవితము శాశ్వతమా? మాఅమెరికావారు బీమాచేయించుకొనుట ధర్మముగా పరిగణింతురు. తా మొక చిన్నపాలిసీని తీసికొండని నేను బులిపింతును.' ఇంతవఱకు ఇండియాలోను, దక్షిణ-ఆఫ్రికాలోను ఎందఱో ఏజెంట్లు నా కెదురైరి. కాని నేనెవరికిని మాట యీలేదు. ఏల? బీమా<noinclude><references/> {{c|15}}</noinclude> 1zdrnyw96dsbd47pr5tlq6ah5dvh780 104 218421 570894 2026-08-20T22:06:32Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>చేయించుకొనుట అనఁగా భయము చెందుట, ఈశ్వరునియెడ విశ్వాసము గొనకపోవుట యని నేనెఱుఁగుదును ఇటులయినను నే నీతూరి బులిపింపఁబడితిని. అతఁడు తన వాదమునుచెప్పుకొనుచుఁబోవుచుండఁగా నాయెదుట నాయాలుబిడ్డల ప్రతిమలు గోచరించెను. 'ఓయీ! నీవు నీ యాలినగలు ఇంచుమించుగ నన్నియు అమ్మనే యమ్మితివి. నీ శరీరమునకు ఏదేని సంభవించుచో నీయాలుబిడ్డల బరువు? తండ్రి తరువాత తండ్రియై పోషించుచున్న నీయన్న గారిపైఁ బడును. అతఁడేమో ధనికుఁడా? దరిద్రుఁడు. ఇటు లొనరించుట నీకేటిపాడి?' ఇటులు నా మనసులో నిర్ధారించుకొని పదివేలరూకలకు బీమా చేయించుకొంటిని. దక్షిణ-ఆఫ్రికాలో నా జీవితపు చూపు మాఱుటచే నా భావములును మాఱెను. దక్షిణ-ఆఫ్రికాలో వచ్చిన ఈ నూతనాపత్సమయమున నే నేదిచేసినను ఈశ్వరుని సాక్షిగా నిడికొని చేసితిని. నేను దక్షిణ-ఆఫ్రికాలో ఇంకను ఎంతకాలము ఉండవలయుదునో అది తేలలేదు. ఇండియా కిఁక తిరిగిపోఁజాలనని యనిపించెను. కావున నా యాలుబిడ్డల రావించుకొనవలె ననుకొంటిని. వీరిని ఇంకను దవ్వుల నుంచుట పాడిగాదు. వీరి భరణపోషణము లన్నియు దక్షిణ-ఆఫ్రికాలోనే జరుగవలె ననుకొంటిని. ఇట్టిచర్చలతో బీమా ఏలచేసితినా యనుకొంటిని. వృథాగా ఆయేజెంటువలలో నేలపడితినా యని విచారించితిని. 'మా యన్నగారు నా పితృస్థానమునందే యుండినచో విధవయగుచో తనతమ్ముని యిల్లాలిని పోషింపఁడా?' అని అనుకొంటిని. కాని'ముందు నీవే మరణింతువని అనుకొను టెట్లు? తుదకు అందఱను పరిపాలించువాఁ డొక ఈశ్వరుఁడే; నీవును గాదు నీ యన్నయుఁ గాదు. బీమాచేసితివిపో నీ యాలుబిడ్డల పరాధీనులఁ జేసితివి.<noinclude><references/> {{c|16}}</noinclude> er8jnk1zy9lx0p4un03m3yvr743h9x0 102 218422 570920 2026-08-21T05:54:47Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత |ఇంటిపేరు = విఠలదేవుని |అసలుపేరు = సుందరశర్మ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = విఠలదేవుని సుందరశర్మ |వికీవ్యాఖ్య_లం...' 570920 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = విఠలదేవుని |అసలుపేరు = సుందరశర్మ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = విఠలదేవుని సుందరశర్మ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * kauh1zjjs3crk0xspdty3h770ja3q1k 570922 570920 2026-08-21T05:58:21Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570922 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = విఠలదేవుని |అసలుపేరు = సుందరశర్మ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = విఠలదేవుని సుందరశర్మ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==సంపాదకత్వం చేసిన రచనలు== * [[ఉషాపరిణయము]] 4chmjuunc0gs64jqv85ewgqssvlyvqn 570925 570922 2026-08-21T06:00:31Z Rajasekhar1961 50 /* సంపాదకత్వం చేసిన రచనలు */ 570925 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = విఠలదేవుని |అసలుపేరు = సుందరశర్మ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = విఠలదేవుని సుందరశర్మ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==సంపాదకత్వం చేసిన రచనలు== * [[ఉషాపరిణయము]] (1955) * [[మన్నారుదాసవిలాసము]] m4n93gkqun91a45o4kll35a0rivgson 570926 570925 2026-08-21T06:01:21Z Rajasekhar1961 50 /* సంపాదకత్వం చేసిన రచనలు */ 570926 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = విఠలదేవుని |అసలుపేరు = సుందరశర్మ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = విఠలదేవుని సుందరశర్మ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==సంపాదకత్వం చేసిన రచనలు== * [[ఉషాపరిణయము]] (1955) * [[మన్నారుదాసవిలాసము]] (1962) enukpvzmt1j43qtqjj74ni10385bjhp 570928 570926 2026-08-21T06:03:15Z Rajasekhar1961 50 /* సంపాదకత్వం చేసిన రచనలు */ 570928 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = విఠలదేవుని |అసలుపేరు = సుందరశర్మ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = విఠలదేవుని సుందరశర్మ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==సంపాదకత్వం చేసిన రచనలు== * [[కుశలవోపాఖ్యానము]] (1951) * [[ఉషాపరిణయము]] (1955) * [[మన్నారుదాసవిలాసము]] (1962) ivhecsi1n4z33eivfydhqhc3rk5kwrf 570929 570928 2026-08-21T06:03:33Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:తెలుగు రచయితలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570929 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = విఠలదేవుని |అసలుపేరు = సుందరశర్మ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = విఠలదేవుని సుందరశర్మ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==సంపాదకత్వం చేసిన రచనలు== * [[కుశలవోపాఖ్యానము]] (1951) * [[ఉషాపరిణయము]] (1955) * [[మన్నారుదాసవిలాసము]] (1962) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] ff5varoposdu9av9trvxid3op53xa4c 570933 570929 2026-08-21T06:09:44Z Rajasekhar1961 50 /* సంపాదకత్వం చేసిన రచనలు */ 570933 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = విఠలదేవుని |అసలుపేరు = సుందరశర్మ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = విఠలదేవుని సుందరశర్మ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==సంపాదకత్వం చేసిన రచనలు== * [[కుశలవోపాఖ్యానము]] (1951) * [[ఉషాపరిణయము]] (1955) * [[హేమాబ్జనాయికా స్వయంవరము]] (1956) * [[మన్నారుదాసవిలాసము]] (1962) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] i6ejbbl3q01l8rgvxilgov5rbachfip 570968 570933 2026-08-21T11:17:56Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:సంపాదకులు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570968 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = విఠలదేవుని |అసలుపేరు = సుందరశర్మ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = విఠలదేవుని సుందరశర్మ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==సంపాదకత్వం చేసిన రచనలు== * [[కుశలవోపాఖ్యానము]] (1951) * [[ఉషాపరిణయము]] (1955) * [[హేమాబ్జనాయికా స్వయంవరము]] (1956) * [[మన్నారుదాసవిలాసము]] (1962) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:సంపాదకులు]] pml6uxmfh33xe2tpg8bepmqvx1kje5o 106 218423 570930 2026-08-21T06:07:18Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '' 570930 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=హేమాబ్జనాయికా స్వయంవరము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=మన్నారుదేవ |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=[[రచయిత:విఠలదేవుని సుందరశర్మ]] |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా=1956 |సంవత్సరం= |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=1 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} r1rdscgkb9oiazvz1v4do5sc0b3gomh 570931 570930 2026-08-21T06:08:11Z Rajasekhar1961 50 570931 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=హేమాబ్జనాయికా స్వయంవరము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=మన్నారుదేవ |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=[[రచయిత:విఠలదేవుని సుందరశర్మ]] |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా=1956 |సంవత్సరం= |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=4 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} looqr6cmwbujo3o6z6rklq7dasv6g63 570932 570931 2026-08-21T06:09:11Z Rajasekhar1961 50 570932 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=హేమాబ్జనాయికా స్వయంవరము |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=మన్నారుదేవ |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=[[రచయిత:విఠలదేవుని సుందరశర్మ]] |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=తంజావూరు సరస్వతీమహల్ గ్రంథాలయం |చిరునామా=1956 |సంవత్సరం= |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=4 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} ryn5nmesizju20d778xycuqxlevc7py 104 218424 570937 2026-08-21T06:33:29Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 570937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 104 218425 570938 2026-08-21T06:34:57Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' TANJORE SARASWATHI MAHAL SERIES No. 71. {{rule|12em}} {{larger|HEMABJANAYIKA SVAYAMVARAMU}} {{c|BY}} {{c|MANNARUDEVA}}' 570938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> TANJORE SARASWATHI MAHAL SERIES No. 71. {{rule|12em}} {{larger|HEMABJANAYIKA SVAYAMVARAMU}} {{c|BY}} {{c|MANNARUDEVA}}<noinclude><references/></noinclude> lth2pemy35g0eq81f1wyg2ypis0il7n 104 218426 570939 2026-08-21T06:42:33Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'TANJORE SARASWATHI MAHAL SERIES No. 71, {{rule|12em}} {{c|{{x-larger|HEMABJANAYIKA SVAYAMVARAMU}}}} {{c|(YAKSHAGANA)}} {{c|BY}} {{c|{{larger|MANNARUDEVA}}}} {{c|''Son of''}} VIJAYARAGHAVA NAYAKA {{c|King of Tanjore 1633-73: A. D.}} {{c|EDITED WITH AN INTRODUCTION}} {{c|BY}} {{c|Sri V. SUNDARA SARMA,}} {{c|Pandit, Saraswathi Mahal Library, Tanjore.}} {{c|Published By}} {{c|Sri S. GOPALAN, B.A.,B.L.,}} {{c|Honorary S... 570939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>TANJORE SARASWATHI MAHAL SERIES No. 71, {{rule|12em}} {{c|{{x-larger|HEMABJANAYIKA SVAYAMVARAMU}}}} {{c|(YAKSHAGANA)}} {{c|BY}} {{c|{{larger|MANNARUDEVA}}}} {{c|''Son of''}} VIJAYARAGHAVA NAYAKA {{c|King of Tanjore 1633-73: A. D.}} {{c|EDITED WITH AN INTRODUCTION}} {{c|BY}} {{c|Sri V. SUNDARA SARMA,}} {{c|Pandit, Saraswathi Mahal Library, Tanjore.}} {{c|Published By}} {{c|Sri S. GOPALAN, B.A.,B.L.,}} {{c|Honorary Secretary for the Administrative Committee,}} {{c|T. M. S. S. M. LIBRARY, TANJORE.}} {{c|1956.}} {{right|Price Re. 1-6-0}}<noinclude><references/></noinclude> s7oc6udlr4aj50byu56i8v9qkun7nk1 570940 570939 2026-08-21T06:42:58Z Rajasekhar1961 50 570940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>TANJORE SARASWATHI MAHAL SERIES No. 71, {{rule|12em}} {{c|{{x-larger|HEMABJANAYIKA SVAYAMVARAMU}}}} {{c|(YAKSHAGANA)}} {{c|BY}} {{c|{{larger|MANNARUDEVA}}}} {{c|''Son of''}} {{c|VIJAYARAGHAVA NAYAKA}} {{c|King of Tanjore 1633-73: A. D.}} {{c|EDITED WITH AN INTRODUCTION}} {{c|BY}} {{c|Sri V. SUNDARA SARMA,}} {{c|Pandit, Saraswathi Mahal Library, Tanjore.}} {{c|Published By}} {{c|Sri S. GOPALAN, B.A.,B.L.,}} {{c|Honorary Secretary for the Administrative Committee,}} {{c|T. M. S. S. M. LIBRARY, TANJORE.}} {{c|1956.}} {{right|Price Re. 1-6-0}}<noinclude><references/></noinclude> a31dyd08coxbyceeahna35xhu8rtiwd 104 218427 570941 2026-08-21T06:48:57Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' {{rule}}{{rule}} {{c|Printed at the}} {{c|RATHNAM PRESS,}} {{c|MADRAS-1.}} {{rule}}{{rule}}' 570941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> {{rule}}{{rule}} {{c|Printed at the}} {{c|RATHNAM PRESS,}} {{c|MADRAS-1.}} {{rule}}{{rule}}<noinclude><references/></noinclude> 92mg1xwkdksx39gb7icjz7n4hi7i3dp 104 218428 570946 2026-08-21T07:13:27Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' {{c|{{larger|'''PREFACE'''}}}} This publication is a Yakshagana or Opera in Telugu by Mannarudeva, the last prince of the Tanjore Nayak line, who did not live to rule after his father but died with his father in the battle (A. D. 1673) which ended the Nayak line. Yakshagana is a dramatic composition in songs interspersed with short prose narratives intended for being sung and recited by a pair of street-singers. Yakshas are celestial mi... 570946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> {{c|{{larger|'''PREFACE'''}}}} This publication is a Yakshagana or Opera in Telugu by Mannarudeva, the last prince of the Tanjore Nayak line, who did not live to rule after his father but died with his father in the battle (A. D. 1673) which ended the Nayak line. Yakshagana is a dramatic composition in songs interspersed with short prose narratives intended for being sung and recited by a pair of street-singers. Yakshas are celestial minstrels and hence the name Yakshagana is given to such compositions. We have no Yakshaganas in Sanskrit. This type of composition appears to have been begun by poets and composers in Telugu language during the days of the Nayaks of Vijavanagar and carried by them to Tanjore and other south=rn districts. Yakshaganas in Tamil appear to have followed those in Telugu and they go by the name of “ Charitra Keertanai’’. The famous Nandanar Charitra Keertanai by Gopala krishna Bharati is a Yakshagana. The present work is called ‘Hemabjanayika Swayamvaramu’, and the theme is that of “Lakshmiswayavaram ”, the wellknown episode detailed in almost every purana, namely, the choice of Mahavishnu as her Lord by Lakshmi who rose out of the Milk-ocean when it was churned by the Dévas and Asuras for obtaining nectar. The story begins with the request of Devas to Lord Vishnu to help them in churning the ocean of milk for nectar. The other incidents follow as in the puranic story. The plot however is enlarged by including the pangs of separation of Mahalakshmi and Mahavishnu after their love at first sight and their eager expectation that the choice and acceptance should come off as desired. Messengers are sent and each is appraised of the pangs of the other. The author has in his version of the story bestowed on his own father Vijayaraghava Nayaka, the office of the messenger of their Patron Deity to Samudra Raja, the father of Mahalakshmi to negotiate the alliance. The credit for the success of the mission is also assigned to him. The piece ends with the celebration of the marriage. The diction of the work is highly elegant and both the songs and pieces of prose are of a high class in form and import.<noinclude><references/></noinclude> 9gz3lnfj689vq925e5em1ms0oypxmjx 104 218429 570947 2026-08-21T07:16:31Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' This work is probably the last literary effort of the Nayak period in Tanjore; for, with the author, the line of the Nayak Rajas of Tanjore ended. The tragic heroism of Mannarudéva who counselled death with honour in a battle whose conclusion was foregone and himself faced the enemies’ army, marks him out as one among the memorable heroes in history. The last incidents of his life which ended with his entry into the battle makes his tragic... 570947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude> This work is probably the last literary effort of the Nayak period in Tanjore; for, with the author, the line of the Nayak Rajas of Tanjore ended. The tragic heroism of Mannarudéva who counselled death with honour in a battle whose conclusion was foregone and himself faced the enemies’ army, marks him out as one among the memorable heroes in history. The last incidents of his life which ended with his entry into the battle makes his tragic end more pathetic. Ina fit of anger his father had cast him into prison for some reason which history has yet to find out with certainty. Tradition has it that he was believed to have made love to his preceptor’s daughter. But this is made improbable by the words addressed by him to his father in the form of a stanza when he was released to help his father in the battle. The Stanza is to the following effect :— The Sea which casts jewels beneath (and) straws uppermost - See!, That is its defect: (But) a jewel is a jewel, a straw is a straw. Ob! Vijaya Raghava! Lord and Conqueror in combat. (Pp. -195 - Oriental Historical manuscripts by William Taylor wol. Il). These words point to some political reason rather than a private reason as tradition would have it. With all the undeserved treatment meted out to him by his father, he has shown uniform affection and regard to him as is evident even from this stanza. Such a prince with such gifts and such a character will ever be a memorable figure both among Telugu scholars and historians. The editor of this work, Sri V. Sundara Sarma, our Telugu Pandit who bas to his credit the editing of a number of works in Telugu already, has spared no pains in editing this work with a usefal introduction. Our thanks are due శం him for his valuable services, Our thanks are due to the Government of Madras for their liberal grants which have enabled us to publish this and other rare and valuable manuscripts in this library. Tanjore, | S. GOPALAN, Dete: 26-7’ 56, Honorary Secretary, Sarasvati Mahal Library Committee,<noinclude><references/></noinclude> g2th2izar5qvbrjfahnvjphuph88bnm 104 218430 570959 2026-08-21T09:42:37Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||4 త్యాగవృద్ధి}}</noinclude>వారేల స్వతంత్రముగా జీవింపఁజాలరు? లోకమున అసంఖ్యాకు లగు నిఱు పేదలగతి యేమి ? నీవు వారిలో నొకఁడవు గావా ? ఈరీతిగా నామనస్సులో విచారధార ప్రవహించెను. కాని వాని ననుసరించి వెంటనే ఏమియుఁ జేయలేదు. దక్షిణ-ఆఫ్రికాలోఁగూడ కంపెనీకి ఒక కిస్తీ చెల్లించినటులు గుర్తు. మఱియు బాహ్యవిషయములుగూడఁ గొన్ని నా యీ విచార ధారకు తోడయినవి. దక్షిణ - ఆఫ్రికాకు నేను తొలిసారి వెళ్లి నపుడు ఏసుమతమువారితో కూడిమాడియుంటిని. దానికి ఫలముగా నాకు ధర్మమునెడ జాకరూకత అంటిపెట్టుకొని యుండెను. ఈతూరి థియాసఫీ పరివేషమునఁ బడితిని. మి. రీచ్ దివ్యజ్ఞానసామాజికుఁడు. ఇతఁడు నాకు జొహాన్‌స్‌బర్గులోని సమాజముతో నెయ్య మలవడఁజేసెను. దివ్యజ్ఞానసమాజమువారి యభిప్రాయములతో నాకు ఐక్యము లేదు. కావున నే నందు చేరలేదు. అయినను ఆసమాజమునవారలతో ప్రత్యేకముగా నాకు గాఢపరిచయము కలదు. దైనందినమును వీరితో ధర్మమునుగూర్చి చర్చించుచుంటిని. అందు పుస్తకపఠనము జరుగు చుండెడిది. అపు డపుడు నేనును ఉపన్యసించుచుండు వాఁడను. భ్రాతృత్వమును కలిగించుకొనుటయు పెంపొందించుకొనుటయు, దివ్యజ్ఞానసమాజమున ముఖ్యవిషయములు. మా కీయెడ చాల చర్చ జరుగుచుండెడిది. ఈ యాదర్శముతో అందలి సభ్యులకు భేద మేర్పడినపుడు నేను పట్టి చపుచుండువాఁడను. ఈవిమర్శప్రభావము నాకు సత్ఫల మొసఁగకపోలేదు. అది నాయాత్మపరిశోధనకు కారణ మాయెను.<noinclude><references/> {{c|17}}</noinclude> rxyroeqwyjfahpq70lc4ui54dcndwri 104 218431 570960 2026-08-21T09:55:01Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs150|ac}}5</p> {{p|fs125}}ఆత్మపరిశోధనపరిణామము</p> {{Largeinitial|నా}}కు 1893 సంవత్సరమున క్రైస్తవ-మిత్రులతో పరిచయము కలిగెను. నా కపుడు విద్యార్థిదశ. వారు బైబిలుసందేశమును నామది కెక్కించి నాచేత దానిని స్వీకరింపఁజేయఁ జూచిరి. నేను నమ్రతతో తటస్థుఁడ నయి వారిపలుకులను వినుచును, తెలిసికొనుచును ఉంటిని. ఇంతియ కాక హిందూధర్మమును నాశక్తికొలఁది పఠించితిని. మఱియు నితరమతములనుగూడ తెలిసికొన యత్నించితిని. పిదప 1903 సంవత్సరమున నాస్థితి మాఱెను. దివ్యజ్ఞానసమాజపు మిత్రులు నన్ను వారి సంస్థలోనికి లాగికొన నెంచిరి. దానికి హేతు వేమి ? నేను హిందువుఁడను. నాకడనుండి ఏదియో కొంత పుచ్చుకొనవచ్చును. దివ్యజ్ఞానసమాజపుస్తకములలో హిందూధర్మముయొక్క ఛాయయు, దాని ప్రభావమును కొంతకొంత కలదు. కావున నేను వారికి కొంచెము సాయము చేయఁగలనని వారియూహ. 'నాకు సంస్కృతము రాదు. నేను ప్రాచీనసంస్కృతగ్రంథములలో హిందూధర్మమును జదువలేదు. అనువాదములలోఁ జదివికొనినదియు కడుఁ గొలఁది' అని వారికిఁ దెలిపితిని. వారు సంస్కారములను, పునర్జన్మములను విశ్వసించువారు గాన నావలన నేదియో కొంచె ముపకార ముండునని వారు నమ్మిరి. చెట్లు లేనిచోటున ఆముదపుఁజెట్టే మహావృక్షము కదా ! కొందఱతో వివేకానందుని 'రాజయోగము'ను, మఱికొందఱతో మణిలాల్ ననుభాయి ద్వివేది 'రాజయోగము'ను జదివితిని, ఒక<noinclude><references/> {{c|18}}</noinclude> gzw6ccgeeojef3jo54akb252w7jgi78 104 218432 570961 2026-08-21T10:10:12Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||5 ఆత్మపరిశోధనపరిణామము}}</noinclude>మిత్రునితో పాతంజలయోగదర్శనము పఠించితిని. పలువురతోఁ గలిసి గీతలఁ జదువ నారంభించితిని. మే మచట నొక చిన్న జిజ్ఞాసుసభను స్థాపించితిమి. అందు నియమపూర్వకముగా అధ్యయనమును ఆరంభ మాయెను. మొదటినుండియు గీత లనిన నాకు భక్తిశ్రద్ధలు కలవు. ఇపుడు దానిరహస్య మెఱుఁగవలె ననిపించెను. నాకడ ఒండు రెండు అనువాదములు కలవు. వానిసాయమున మూలమును దెలిసికొన ప్రయత్నించితిని. మఱియు ప్రతిదినమును ఒకటి రెండు శ్లోకములు కంఠస్థములు చేయ నిశ్చయించితిని. ప్రాతఃకాలమున దంతధావనము చేయునపుడును, స్నానము చేయునపుడును గీత వల్లించుచుంటిని. దంతధావనమునకు 15 నిమిషములును, స్నానమునకు 20 నిమిషములును పట్టెడివి. నేను తెల్లవారి వలె నిలువఁబడి పలుదోమెడివాఁడను. గీతాశ్లోకములను చిన్నకాకితముపై వ్రాసి ఎదుటిగోడ కంటించి చూచుచు వల్లించుచుంటిని. ఈరీతిగా స్నానము చేయుసరికి శ్లోకములు వచ్చెడివి. దినపాఠము వల్లింపను వెనుకటి వానిని గుర్తు చేసికొనను ఈకాలము సరిపోయెడిది. ఇటులు పదుమూఁడధ్యాయములవఱకును వల్లించినటులు గుర్తు. పిదప జంజాటము బలిసెను. సత్యాగ్రహము జనించెను. ఈపసికాయను పెంచవలసిన భార మొకటి మీఁదఁ బడెను. దాని లాలనపాలనములతో నాసమయ ముత్పన్న మయ్యెడిది. నేఁటికిని అది యాచందమున నే యున్న దన నగును. గీతాపఠనమువలన ఎట్టి ఉపలబ్ధి కలిగెనో దానిని పఠించిన నాసహాధ్యాయులే చెప్పఁ దగుదురు; కాని నామాట, - నా కది శీలమును దిద్దికొన మార్గదర్శక మాయెను. నా కయ్యది ధర్మనిఘంటువు. తెలియని ఇంగ్లీషుమాటలకు డిక్‌ష్ణరీని ఎటులు తెఱతునో అటులే ప్రప<noinclude><references/> {{c|19}}</noinclude> eg2pk3m722clsiugyn9u9ablej1l3lt 570962 570961 2026-08-21T10:11:20Z శ్రీరామమూర్తి 1517 570962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|||5 ఆత్మపరిశోధనపరిణామము}}</noinclude>మిత్రునితో పాతంజలయోగదర్శనము పఠించితిని. పలువురతోఁ గలిసి గీతలఁ జదువ నారంభించితిని. మే మచట నొక చిన్న జిజ్ఞాసుసభను స్థాపించితిమి. అందు నియమపూర్వకముగా అధ్యయనమును ఆరంభ మాయెను. మొదటినుండియు గీత లనిన నాకు భక్తిశ్రద్ధలు కలవు. ఇపుడు దానిరహస్య మెఱుఁగవలె ననిపించెను. నాకడ ఒండు రెండు అనువాదములు కలవు. వానిసాయమున మూలమును దెలిసికొన ప్రయత్నించితిని. మఱియు ప్రతిదినమును ఒకటి రెండు శ్లోకములు కంఠస్థములు చేయ నిశ్చయించితిని. ప్రాతఃకాలమున దంతధావనము చేయునపుడును, స్నానము చేయునపుడును గీత వల్లించుచుంటిని. దంతధావనమునకు 15 నిమిషములును, స్నానమునకు 20 నిమిషములును పట్టెడివి. నేను తెల్లవారి వలె నిలువఁబడి పలుదోమెడివాఁడను. గీతాశ్లోకములను చిన్నకాకితముపై వ్రాసి ఎదుటిగోడ కంటించి చూచుచు వల్లించుచుంటిని. ఈరీతిగా స్నానము చేయుసరికి శ్లోకములు వచ్చెడివి. దినపాఠము వల్లింపను వెనుకటి వానిని గుర్తు చేసికొనను ఈకాలము సరిపోయెడిది. ఇటులు పదుమూఁడధ్యాయములవఱకును వల్లించినటులు గుర్తు. పిదప జంజాటము బలిసెను. సత్యాగ్రహము జనించెను. ఈపసికాయను పెంచవలసిన భార మొకటి మీఁదఁ బడెను. దాని లాలనపాలనములతో నాసమయ ముత్పన్న మయ్యెడిది. నేఁటికిని అది యాచందమున నే యున్న దన నగును. గీతాపఠనమువలన ఎట్టి ఉపలబ్ధి కలిగెనో దానిని పఠించిన నాసహాధ్యాయులే చెప్పఁ దగుదురు; కాని నామాట, - నా కది శీలమును దిద్దికొన మార్గదర్శక మాయెను. నా కయ్యది ధర్మనిఘంటువు. తెలియని ఇంగ్లీషుమాటలకు డిక్‌ష్ణరీని ఎటులు తెఱతునో అటులే ప్రవ<noinclude><references/> {{c|19}}</noinclude> 58mt5dpuujoi456u8btujydvcxklu8l 104 218433 570965 2026-08-21T10:29:35Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|<big>ఆత్మకథ</big>||}}</noinclude>ర్తనకుసంబంధించిన చిక్కులలో గీత తెఱతును. ఇందలి అపరిగ్రహము, సమభావము మొదలగు పదములు నన్ను గిఱివైచెను. 'సమభావము నెటులు సాధింతును ? ఎటులు పాలింతును?' అని మల్లాడితిని. అధికారి యొకఁడు మనల నవమానించును; ఒకఁడు లంచగొండి; దారిని బోవుచుండఁగా నొకఁడు కయ్యమునకు కాలు సాఁపును. ఇట్టివారును గలరు. మనకు చాల నుపకారము చేసినవారును గలరు. వారికిని వీరికిని భేదము లేదా? ఇట్టియెడ సమత్వ మెటులు? మఱియు అపరిగ్రహము ఆచరణమునఁ బెట్టుకొనుట యెటులు? మనదేహముమాత్రము మనకు పరిగ్రహము కాదా? స్త్రీపుత్రాదులు పరిగ్రహము కాక మఱేమి? గ్రంథపూర్ణమైన ఈయలమారలలో నిప్పు పెట్టనా? నా యింటిని జలాకరమగు క్షేత్రముగాఁ జేసివైవనా? లోపలనుండి వెంటనే ఇటులు జబాబు వచ్చెను, — ఇల్లు ముల్లెలు వీడనిచో పరమేశ్వరుని పడయఁ జాలవు. నాచదివిన ఇంగ్లీషు-లా నాకు తోడయినది. స్నెల్ రచించిన లాలోని సిద్ధాంతముల చర్చ గుర్తు దవిలెను. గీతాధ్యయనాదృష్టమున ట్రస్టీ అను పదమున కర్థము లెస్సగా తెలిసెను. లామీఁద ఆదరము పెరిఁగెను. నాకు లాలోఁగూడ ధర్మతత్వము కానిపించెను. ట్రస్టీలు లక్షలాది ధనమును నిలువయుంతురు. కాని అందొక చిల్లిగవ్వపయినేని వారి కధికారము లేదు. ముముక్షువుగూడ ఈరీతిగనే ప్రవర్తింపవలయును - ఈపాఠము నేను గీతలనుండి నేర్చికొంటిని. అపరిగ్రహమునకు, సమత్వమునకు హృదయపరినర్తనము కావలయు నను విషయము నాకు దివ్వెవలె కానిపింపఁదొడఁగెను. 'బీమాపట్టాను రద్దుచేయింపుఁ' డనియు, 'తిరిగి యిచ్చినంత పుచ్చికొందును; లేనిచో లే' దనియు రేవాశంకరుగారికి వెంటనే వ్రాసితిని. భగవానుఁడు నన్ను సృజించినటులే నా యాలుబిడ్డలను సృజించెను.<noinclude><references/> {{c|20}}</noinclude> ey0mfz0nrdy2pwkgb761027vnrwvzie